Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhada gujarAtanI rimaMtA 1 makara P ( H 2 0 ja ke Ek I4jjET : li viER KGB | ||ll|| ka ma ka .. PAASna che SiS) ke, maka para || * * . * * * in TlI ' '' G BE TE|| - - - - - g/ - ENIBE *7) kapa it - - TI N *= TEE G. jaFRE Ui DEITE PLABHI Emai' s BANTI We are che !'S AMRIBE: ]i ]] ]] GIR C TEchI kAlA AjhAranI che ke / illinIulil liliiiiiiiiiiiiiiiAlApa IfIiIiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiigli e TUESS IIIIIILA ||||| Jain Education ITALITY OF Forte Personal use only KRIT||| | wwwjalne prary.org
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ sArAe saurASTramAM prasiddha thayelA, kudaratI anukuLatAonA kAraNe majabUtAImAM jene joTo na maLe tevA zreSTha puravAra thayelA. grAmapaMcAyata, jillA paMcAyata tema ja kheDUtomAM lokapriya thayelA amArA veNu" pAIpathI sIMcAI karI kheta utpAdana vadhArI rASTranI samRddhi sAthe tamArI samRddhi paNa vadhAro : - maLo yA lakho : zrI veNu sImenTa pAIpa inDasTrIjha mu po nAgavadara (vAyA: upaleTA) (ji. rAjakoTa) [ gujarAta] Jain Education Intemational
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ tA. 10-3-70 juhU gujarAtanI asmitA ( sAMskRtika saMdarbha graMtha ) : sapAdaka : na'dalAla ii, devaluka : prakAzaka : ceAgeza eDavarTAijhIMga sarvIsa bhAvanagara-3. mudraka : zrI jaina prinTarI, pAnavADI roDa, bhAvanagara, ki'mata rUA. 20-00
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha graMthanA salAhakAra mukhI zrI DA. bhAilAlabhAi khAvIzI pAlItANA jagubhAi parIkha bhAvanagara kalaguru ravizaMkarabhAi rAvaLa amadAvAda Do. jayatilAla ja. ThAkara dvArakA puSkarabhAi gAkANI dvArakA dolatarAya jayaMtilAla pArekha muMbaI guNavaMtarAya purAhIta "" ** "" 93 "" 99 99 "" , 29 - DaoN. haribhAI gaudAnI kanaiyAlAlabhAI vAghANI hIrAlAla jIAlAla zAha rAyaca'da maganalAla zAha bhAlaca'dabhAi jI. dozI DelabhAI vasAvaDA vinubhAi saghI bAbApura amadAvAda bhAvanagara suba muMbaI muMbai mahuvA bhAvanagara
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ zubhecchAo saMpAdakIya noMdha anukramaNikA WITHER GUJARAT gujarAtatA devadA ane tIdhAme pR. naM. 105 bhASA, Rtu, pANInI taMgI utaravAnI sagavaDa, tIrthadhAmeAmAM paDA ane brahmaNA, gujarAtanA leAkA, videzI AkramaNA, Ayu, vasiSThAzrama, gautamAzrama devADAnA jina maMdirA, yajJezvara kanakhala, nAgatI gurUdattanuM sthAna, acalezvara bhRguAzrama, acaLagaDha, nakhItaLAva, kRSkRtI, amurdAdevI, rAmaku'Da. ArAsura aMbAjI 108 keTezvara, kuMbhArIyAnA jaina madira, gabbara, siddhapura, siddhapuramAM tIna bindu sarevara, jJAnavAva rUdramahAlaya, vaDanagara, hATakezvara 109 sirAhI, charApallI bhIlaDI, tharAda, bhArAla, dharaNIdhara, dadhisthalI 110 111 uMjhA, tAra'gAjI, bahucarAjI 112 moDherA, paraseADA, rUpAla, vAsaNa vaidyatAtha, pAnasara zerIsA, bhoMyaNI 113 rAMteja, nArAyaNusara, koTezvara bhadrezvara, rApara, amadAvAda 114 zAmaLAjI, kheDabrahmA, nilaka 115 nArAyaNezvara ma hAdeva cArala kreATayaka (kheDAyata), bhuvanezvara, mu dhaDAmahAdeva, virezvara, bhadrezvara mAtara, utka Thezvara, DArkAra, gAmatItaLAva tIrthadhAma katAla, umareTha sImannAja galatezvara, agAsa AzApurI devI, kANIsAnA, vaDatAla (ravAnI ) vAdarA, Dabhoi, kalAlI, cAMpAnera (pAvAgaDha-mahAkAlI) bhadrakAlI 106 bAMdariyA cuDezvara, tUmaDI sarasava, tilakavADA, maNinAgezvara, guvAra, vAsANa, mAMgarALa, rAmapurA, raMgaNu, yamahAsa,ga'ganAca, naravADI 107 11 117 18 mahInadI, nama dAtaTa paranA tIya sthAne ane mada zulayANI-zurapANezvara takheDA dhAra, tanIsaMgama hApezvara, devalI s kapilatI, meAkhaDI; vaDagAMva lUkatI, vAgaDIyA grAma, piparIyA gamANu, garUDezvara indravAzAgrAma, rAvera, akatezvara, Andrezvara, sAMjareAlI. cANAda caDAditya, ca DikAdevI, cakratIrtha, kapilezvara, RNamukatezvara, piMgalezvara, na dAhRdaya, karnAlI, pAyacA, kaThArA, baravADI, chageAra. 119 121 122 123 zrI naMdalAla devaluka By Shree Manubhai Shah 126 zrI DeA. jayaMtilAla ja. ThAkara mAlethA, rUDa, zukezvara, vyAsatIrtha, jhAMjhara, orI, kATInArI, anasuyA, sInAra, sIMseAdarA, dAvApura, kaMjeA 124 aMbAlI, kaTA, kAMdarela, mAlasara, barachA, AsA, mAMDavA, dIvera, raNApura, kAThiyA, indauradhADa, phatepura, vegAma sAyara, gaudhAra, kanapurI meAtIkArala, dilavADA, bhAleAda, bharUca, mahArUdra, za'kheAdAra, dazAzvamedha, saubhAgyasuMdara, dhRtapAya, eraDItI, zAlagrAma tI, caMdrapramAsa dvAdazAditya, kapilezvara, devati bhArakara tI, bhRgdIzvara, dArUkezvara, vAlakhiyezvara, nama de vara, koTezvara, khAtI, kSetrakhAlatI. bharUcathI narmadAnA pravAhanA dakSiNa taTanA tIrthoM : alezvara, bharADI, saTejAta, mAMTiyara, mADhiyA, sIrA, utarAja, hAMmeATa, vAsanAlI, katapura biseAda, vimalezvara, bharUcathI narmadAnA pravAhanA uttara taTanA tIrthA : dazAna, TIMmbI, bhArabhUta, amalezvara, samanI ekasAla, meMgAva, kAsavA, kUMjA, kalAdAra, augaNI, kAlAda, suA amaleDA, deja (dareja), bhutanAtha, lakhIgAma, leATArAyA. 127 narmAMdA (revA) sAgarasaMgama tIyasthAna : kAvI, maMdaDA naugAvAM, jhADezvara gumAnadeva, tavarA, gvAlI, caDIyA, me TAmAMjA, kaleda kalakalezvara, zukalatIya kabIravaDa, maMgalezvara, lADavA, nikAza, peAca, aMgArezvara, dharmAMzAlA, sIneAra, nAMda sidhdhezvara, tarazAlI, cATIdAra. 57 105 visAvADA, kAMTelA, zrInagara, mAdhavapura, mAMgarALa, kAmanAtha, barADanA DuMgara, dhumalA bilezvara, kIlezvara meAkSapurI, dvArakA, meTadvArakA, piMDAraka, pArakha daratuM sudAmA madira ane kIrtima dara tIrthabhUmi jUnAgaDha ane giranAra upara}ATa bhAvanagaranA prasiddha madirA vallabhIpuranA madirA, tIrthAdhirAja zatru janma kada'bagiri, tAladhvajagiri, dheAdhA ziheAra, mahuvA, zrI moTA geApanAtha, bhAvanagara-amarelInA 125 surata 130 mudrAna ughvADA, kheAdhana unAImAtA, anAvala, ni'lI 131 sorASTranA prasiddha devamadirA ane tIdhAma : AraMbhavADa 133 135 suvANu sUtI, vasa I dhrevADa, kura'gA, harisiddhi hada! mAtA 128 29 136 137 139 141 14ra 143 146
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 10 gujarAtI asmitA 9. naM. jaina maMdira, rAmajI maMdira, dAmanagara-vIrapura 147 harasiddhi mAtAnuM maMdira che. saddha"ra, sabauddhara mahAbhagavAna zrI ghelA somanAtha 14deva, kaMkAvaTI, tripurA 5 yAtinuM maMdira, parabaDI 161 jaDezvara mahAdeva phaLezvara mahAdeva vAMkAnera tulazIzyAma 149 kAnajIsvAmInuM derAsara, senagaDha, budhezvara mahAdeva.. zrI somanAtha ane prabhAsatIrtha 150 vallabhIpura, kIrtimaMdira-haLavada, DhAMka, ge panuM maMdira, bAlapAMcAlanA tIrthadhAmo 153 kRSNa, zravaNukama ra lakhoTA, TAvara, ghelA semAnAthanuM thAnanuM vAsukI maMdira thAnasaMtasamAdhie, thAnanA maMdira mInaLadevInI samAdhi, rAjasAgara, dIvAdAMDI, dvArakA, kaDaLIATanumAna, thAna senagaDhanuM sUrya maMdira upaleTA zaheranuM paMchIdarzana, rUkSmaNIjInuM maMdira, ghummaTa satAdhAra ba Neja 154 madira, khAparA koDiyAnA meyara thAna-amarAparanuM anasUyA madira, pApana pAMcAla jUnI sAMkaLI levAnuM maMdira, parabavADI bhUminA netrezvara(taraNetara) mahAdeva, bAMDiyAbelInuM maMdira, amarabAIno sAtha, zrI rAmanAtha mahAdeva (talAsANA ) zrI paMcanAtha-mahAdeva rAjakoTa, zrI svAmInArAyaNa maMdira kALI mAtA 164 rAjakoTa, jUnA jhaDakala nI khADiyA-taraNetara-jhAlAvADa 155 kacchanuM prAcIna tIrtha dhAma koTezvara, zrI AzApurA prAgastha, nadInA kinAre zItaLA sAtamane mahimA saurASTranI leka pavitra yAtrAdhAma nArAyaNa sarovara, savata 1014nI sAlane saMrakRtinA pratikarU5 taraNetarano meLe ne prAcInaghaMTa, kAmaLIyAne nesa-bhaMDArIyA 165 157 saptamukhI hanumAna rAjakoTane kaDavo lImaDe paNa tenI gurumaMdiranuM mahAtmaya-utA, unA-delavADAnuM paurAvika DALa mIThI che. aDhI hajAra varSa purANuM jaina yAtrAdhAma darzana, unnatanagaranI racanA bhadrezvara 158 unevALAnA nAma: unAnA vidyamAna maMdira, svAmI rAmalakSmaNa maMdira, baraDiya - khImezvaranuM maMdira-navalakhI, nArAyaNanuM maMdira kanakAI mAtA, prAcIna sthAnaka bilezvara mahAdeva, sugApADAnuM sUrya maMdira 159 mUrti ane maMdira, mAtAjInA anya maMdira se manAthanuM sUryamaMdira, dehotsarga, dAdara lAlajInuM bhavAnI mAtAnuM -maMdira mahuvA 184 ma ri, dharaNIdhara mahAdeva, mAMDerAvanuM sUryamaMdira, divane nilakaMTha mahAdeva, mahAkALInuM maMdira, lAladAsanuM maMdira kille, muralI mane DaranuM madira, rANakadevInuM maMdira, haDakamUI mAtA, jIvaNIAI, satImA, muni bAvAnI jagyA 186 havAmahela, khAMbhIo, rAjavaMzIonA samAdhI maMdira, brahma jagatapIra, khoDIyAra mAtAnA sthAnake bharatarAmanI jagyA. 187 kuMDa, jAnIne cera, patha para bana gaye AkhalA, maNI tItha bhUmi pALIyAda 188 maM ivelIMgTana sekreTarIeTa, merabIne TAvara, traNamaMdira, dharmanagarI kapaDavaNaja 190 gujarAtanuM itihAsa darzana zrI puSkarabhAI gokANI 193 gujarAtane prAnvedika ItihAsa 193 gujarAtanA prAcIna itihAsa 15 gujarAtane bhUmi ItihAsa 194 gujarAtane arvAcIna itihAsa 198 gujarAtanA prAga aitihAsika kALa 194 gujarAtanuM kAlada paNa gujarAtanuM ekama zrI puSkarabhAI gokANI 201 amadAvAda : aitihAsika bhUmikA zrI cInubhAI cImanabhAI 205 AzAvalanuM prAcIna nagara 205 megalAInI jAhojalAlI amadA AdanI bAMdhaNI 205 mahAnagarInI paDatI dazA 2 07 amadA dinI AbAdI 206 AbAdIne uSaH kALa 207 gujarAtanI ANuM 206 svAtaMtrya saMgrAmanuM vaDuM mathaka 207 kacchanI tejIlI tArIkhanI navatara zAkha zrI rAmasiMhajI rAThoDa ra09 gujarAtanA itihAsa para Acho dRSTipAta zrI pro. kezavalAla kAmadAra 215 prAgaitihAsika samaya 215 selaMkI yuga 216 AryonuM Agamana 25 muslima sahatanata prAcIna sAhityamAM ulekhe 215 megala sAmra jaya 216 gujara ta svataMtra ekama 215 briTIzarAjaya amalamAM gujarAta 216 valabhI rAjyazAsana 26 AjhadI ane pachInA parivartana 206 216 217 Jain Education Intemational
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ lAkRti ja kahyuM - 1 gujarAta-pAMca hajAra varSa pUrve : lothala De. priyabALA zAha 219 rASTrIya saMgrAmamAM gujarAtane phALe zrI caMdrakAnta mahetA 221 gAMdhIyuganuM gujarAta zrI harabhAI trivedI 225 gujarAtanAM atihAsika nagaro zrI ramaNalAla nA. mahetA 227 gujarAtI sAhitya ane bhAratIyatA zrI caMdrakAnta mahetA 228 gujarAtanI hastaprata saMpatti Do. jitendra jeTalI 233 gujarAtI bhASAno vikAsa che. dinezabhAI jAnI ra35 gujarAtI prajA svabhAva lAkSaNikatAo Do. dilAvarasiMha jADejA 239 gujarAtI kAvya sAhityamAM gujarAtabhakti zrI prItamalAla kavi ra43 gujarAtI sAhityanAM ciMrajIva pAtro zrI rameza trivedI 245 gujarAtanA kavio ane lekhako prA. janArdana pAThaka 281 gujarAtI sAhityamAM jaina bhakti kAvya zrI pannAlAla zAha ra89 madhyakAlIna gujarAtI sAhityanI amara kRtio zrI jayendra trivedI 293 gujarAtI bhASA ane lokabolInA svarUpe che. vijayazAstrI 295 uttara gujarAtanI bolI 96 saurASTrI bolI 268 madhya gujarAtanI (carotarI) belI 297 kacchI bolI 298 dakSiNa gujarAtanI belI 297 sarahadanI bolIo gujarAtImAM gIte vagerenuM kaMThastha lokasAhitya zrI khoDIdAsa paramAra 301 arvAcIna gujarAtI kAvyamAM gurjara nagara varNana che. dharmendra mAtara (madhurama ) 307 gujarAtI jokasAhitya zrI rAmabhAI kAga 315 gujarAtanA sAMskRtika itihAsanuM eka bhulAyeluM pRSTha Do. bhegIlAla ja. sAMDesarA 321 gujarAtanA sAMskRtika ghaDataranAM paribaLo zrI kumArapALa desAI 323 gujarAtanA ahiMsA karUNApradhAna saMskAra 23 mahAjana saMsthAne vikAsa gujarAtanI sahiSNutA 324 samAdhAna priyatA ane vIratva saMskAra ghaDataramAM itihAsa ane bhUgoLane kALo ka25 bhAratIya saMskRtinuM ja aMga gujarAtanI asmitAnA vidhAyake zrI gaMbhIrasiMha gohila 327 gujarAtanI saMskRti para muslima asara . nattama vALaMda 331 gujarAtanI saMskRti zrI harakAnta zukala 335 prAcIna saMskAra dhAmo 335 hiMdu muslima saMskRti samanvaya traNa sAmrAjayonI smRti zilA sAMskRtika parAvalaMbana 336 valabhIne vaibhava ane vAraso solaMkI yuganI kIrtigAthAe gujarAtanI grAmasaMskRti zrI jorAvarasiMha jAdava 337 saurASTra-gujarAtanI jokasaMskRti zrI puSkara caMdaravAkara 341 ApaNI AdivAsI saMskRti zrI jorAvarasiMha jAdava 349 - 298 325 326 326 ka nava gujarAta 336 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ vasAvA lagnaprayA sAmAjika rItarivAja aneka meLA gujarAtanA satA, bhakto ane munivaryAM : akhaDAna cha ane A dAbAvA mAcAra prALanA sata IzvararAma bhakta zirAsana svAmI uttamapurIjI kAlavA bhakta khIma sAheba gagA satI gIgA bha jalArAma bApA sata jeavatArana DhAMgara bhakta trikamasAja dayAnaMda sarasvatI vIda sa dAnA devAyata yArAma devataNukhI dhanA dhIrA siMha mahetA saMta narasiMhAsa zurAma zarmA niyaMta yunIta pIpA lagna prItamadAsa zrama'na netra bhANasAheba nama navalarAma 449 50 35 358 bhAvasvAmI 355 bharatarAmajI 357 355 mAMDaNa bhakta 359 suDiyAvAmI 3pa9 353 359 318 354 54 350 359 354 359 354 354 354 355 355 357 350 315 353 nava atithi satkAra dharma 313 mukhya bhakta meSa merAna mez merAra ravisAheba rAmabAi rIMga 2 jayadra rAhIda sa phurasvAmI vAyA 31ra 313 350 18 354 mahAtmA mULadAsa vaidika vidhi le. zrI gaurIdAsajI maharAja vaDAla 353 lAlA bhakta lAla sAheba vArasI saMta vijhAta bhakata vIsAmaNu bhakta vasanAya vAjasura sagALazA sata satarAmajI saMta sarayudAsajI sata sUrajabAi sahajAnaMda svAmI SaSTama svAmI ka harasurabhakata 353 hAthI bhakata 355 saMta haridAsajI 357 haradAsa gujarAtImAM zabdakoza arvAcIna gujarAtI sAhityanA gadyasvAmIe 4 36cha na za kara 37 klapatarAma 46 [ gujarAtanI narimatA 350 350 351 351 359 358 350 15 359 313 354 358 358 355 357 37 35 ** 350 353 318 355 359 259 313 354 358 358 31 359 359 354 354 355 759 355 para 358 zrI mAhanabhAi za. paTela 361 36 38 367
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa Mdarbha graMtha ] gAva narAma maNilAla ramaNabhAi Ana zaMkara mAhamadAsa gAMdhI aLava tarAya DAkAra kAkA kAlelakara nhAnAlAla gujarAtanAM bhIMta citra prAcInatAnA taMtu gujarAtanA bhIMtacitro viSe prathama prakAza vaDAdarAmAM tribakavADAnAM citrA jAmanagaramAM kamAnagarezanuM kama pAMDara sIMgAnAM citra gujarAtanuM kASTha kAma mahAgujarAtanI stabhasRSTi gujarAtanI citrazailInAM prAcInatama rekhAMkanA madhyayuganI bhAratIya citrakalA ane tenA gujarAtamAM jaina hastapratAmAM pariSAka gujarAtamAM saurASTranI grAmaprajAnA pratIka citra gujarAtanI sAMprata kalA svAtaMtrya prApti pachI bharata paraMparAnI eMdhANIe gujarAtanu lAkazilpa gujarAtamAM nejavAnu kASTazilpa krASTazilpanA itihAsa para daSTipAta kASTakalAnA pratIka nejavAM gRhanirmANa kalA ane tejavAM gujarAtamAM zizna sa`gItanA udbhava ane vikAsa yAjJakALa rAjapUta kALa muslimakALa gujarAtanAM maMdirane phALeDa gujarAtanuM bharatakAma gujarAtamAM saurASTranA lAmrabharatanI rAjanabhAtA ane gujarAtanI nRtyapara parA kanaiyAlAla mUnI 368 368 rAmanArAyaNa pAdaka 369 368 dhUmaketu jhaveracaMda medhANI viSNubhAi 2. trivedI jAtindra dave 369 izvara peTala kara pannAlAla paTela 369 30 370 manubhAi paMcoLI gA sUrya pUjA-zaktipUjA rAsaDA 7.grAmacitrakaLA para zAdhana 377 kacchamAM citrakArI 308 378 378 gujarAtanAM gAmAmAM bhIMtacitrAnI sAtA citranA prabhAva 395 kalA maDA DA. maMjulAla majamudAra le zrI kheADIdAsa bhA. paramAra zrI khADIdAsa paramAra zrI jyeAti bhaTTa zrI ravizaMkara rAvaLa DA. haribhAI gaudAnI DA, haribhAI gaudAnI DA. hirabhAI gaudAnI 417 tejavAnuM anupama zilpa 417 sa'rakRtine samajavA upayeAgI banelA nejavAM 417 prAcIna kalAnA vikasatA vArasA 419 dezI rAjyonA kALA 420 sara3 garamI 423 rAsa dAMDiyArAsa 423 TippaNI zrI khoDIdAsa paramAra DA. haribhAI gaudAnI zrI jorAvarasiMha 420 gujarAtanA sagIta anyA 421 arvAcIna gujarAta ane saMgIta 18 201 F pa ghara 4 91 pa kapa 377 -378 378 379 309 309 381 385 389 395 397 399 403 405 4.7 413 417 toku 418 412 zrI harakAMta zukala 419 411 41 41 zrI dharamazIbhAI zAha 423 424 44 424
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10 * *Amaer 448 suradhana 45. ravirAja 457 brahmAnaMda kezava maTakI nRtya 425 AdivAsI nRtya 425 maMjIrAnRtya 42 5 bhavAI 425 gujarAtanI gavAkSasaMpatti zrI haribhAI gaudAnI 4ra7 ApaNe prAcIna vArasa-gujarAtanuM sthApatya zrI jayendra ema. nANAvaTI 431 gujarAtamAM mRtyusmArako ane tenA zilpa pratike zrI khoDIdAsa paramAra 435 zarApUrA 437 khAMbhI 438 pALiyA 437 439 gujarAtanI raMgabhUmi zrI ramaNikalAla dalAla 443 gurjarI nATayakalA eka najara-zrI mahendra dave 447 itihAsakAro 448 saMgIta ane sanniveSa 451 digdarzake 448 sannivela prakAza Ayojana 453 purUSa kalAkAro 448 nRtyakAra 453 strI kalAkAro 450 vetana avetana saMsthAo 454 bAla kalAkAra 450 avetana raMgabhUmi 454 gujarAtanA prAcIna lokakavio zrI kezubhAI bAroTa 457 kavi kalyANa kavi kAzIrAma 457 ravirAma kesarIsiMha 457 harisiMha goviMda 458 murAda haridAsa jazurAma hamIrajI jIvana rANIMga jalAla raghunaMdana gIgAbhagata piMgaLazI karaNasiMhajI haradAsa suMdara dIna dave kavi mauDajI nathurAma merAmaNajI narasiMgadAsa harajIvana naretabhalasa lakhapatijI izaradAnajI jhaveracaMda meghANI kavibhANu muktAnaMda karaNadAna gujarAtanAM prAcIna ane arvAcIna vidyAdhAma bI jamiyata paMDayA 465 atiprAcIna 465 pATaNa prAcIna ja che TukezvaraprAsAda valabhIpura 466 siddhapura dilamAla dhavala-dhoLakA 47 brahmAnaMda kezava 461 alarAja Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdala maMya ] staMbha tIrtha 467 gujarAta yunivarsiTI bhUja (kaccha) sayAjIrAva yunivarsiTI vaDodara arvAna saradAra valabhabha I paTela vidyApITha 47 gujarAta vidyApITha 470 saurASTra yunivarsiTI 471 anya Adarza vidyAdhAmo ane buniyAdI naI tAlIma kendra 471 zAradAmaMdira zArada grAma 473 mahAvIra jaina cAritra ratna zrama senagaDha 474 gaMgALA vidyApITha, alIAbADA 473 lokabhAratI-saNosarA 473 gAMdhI Azrama-jhIlIA 474 gujarAtamAM uccazikSaNanI savalata- zrI mULazaMkara bhaTTa 475 gujarAta vidyApITha (vasAhatI) amadAvAda 475 saradAra vallabhabhAI vidyApITha-vallabhavidyAnagara 478 zrImati nAthIbAI dAmodara ThAkarazI vimensa yuni. 476 saurASTra yunivarsiTI 478 gujarAta yunivarsiTI 476 dakSiNa gujarAta yunivarsiTI 479 mahArAjA sayAjIrAva yunivarsiTI vaDodarA 477 gujarAta Ayurveda yunivarsiTI 479 gujarAtanA Arthika vikAsanI samasyA zrI rAmu paMDita 481 gujarAtamAM saurASTrane leka udyoga zrI khoDIdAsa paramAra 487 gujarAtanI sahakArI pravRttinI yazagAthA zrI kAntilAla ghIyA 491 gujarAtanA bauddhakAlIna avazeSo Do. jayaMtilAla ThAkara 505 sthaLe 506 khAparA-keDiyAnI guphAo 513 rauyo vihAra-mUrtio taLAjAnI guphAo ratUpe ramaityaguphe 54 gujarAtanA maurya kAlIna avazeSo sANAnI guphAo 514 bhagavAna buddhanA samayamAM rAjakIya paristhiti DhakanI guphAo 514 sudarzana taLAva pa9 rANapuranI guphAo 515 guphAo taMbha khaMbhAlIDAnI guphAo 511 uparakeTanI guphAo tAraMgA ane jogIDAnI guphAo 515 taMbha-guphAo ITonA stUpo ane vihAra 515 gujarAtanI pASANa khanija saMpatti zrI prabhAzaMkara semapurA 517 gujarAtanA ciMtaka, sArasvate, vivecaka ane patrakAra zrI si. jIgara vAMkAnerI para jayaguIndrajI para1 girijAzaMkara AcArya reva zaMkara zAstrI berisTara zrI nRsiMhada sa vibhAkara raNachoDajI divAnajI sarva. gokaLadAsa rAyacurA prad cakSu paMDita gaTulAla kavi maNilAla nANAvaTI maNizaMkara kIkANI che zrI janmazaMkara ma. buca "lalita' " Do bhagavAnalAla IndrajI bhakata kavi zrI dulA kAga valabhajI AcArya zrI zaMkara dAnajI zrI mannathurAma zarmAjI zrI merUbhA gaDhavI madanajIta vorA zrI mAvadAnajI nuM amRtalAla paDhiyAra 522 zrI piMgaLazIbhAI motIlAla dheDA zrI lAlacaMdabhAI gAMdhI jyasukharAya jozIpurA zrI alekajhADara phArabasa 507 522
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( hA gujarAtanI garimatA. > > 533 = 51 0 0 5ra 8o : : : : zrI umAzaMkara jozI 525 va sunIlAla vardhamAna zAha zrI suMdarama * zrI mohanalAla cu. dhAmI sva. zrI jhaveracaMda meghANI zrI prabhudAsa becaradAsa pArekha rava. zrI amRtalAla dANI sva. dAmodararAya baTAdakara zrI kamalabhAI kaMThArI zrI ravizaMkara rAvaLa zrI meghANaMda kheMgAra gaDhavI zrI pAMgaLazI pAtAbhAI zrI vijayagupta maurya zrI jayabhikhu zrI sukhalAlajI saMghavI 527 zrI zaMbhuprasAda desAI zrI caMdrakAnta zAha zrI kapilabhAI mahetA gujarAtanI junI peDhInI pratibhA saMpanna vyaktio zrI jagara vAMkAnerI pa30 zrI amRtalAla Thakkara "Takkara bApa" 53.0 sva. zrI jagajIvana bApA zrI uttamacaMda dIvAna 9 zrI mAyArAmajI zrI lalubhAI za maLadAsa mahetA on zrI amArAma bhaTTa zrI raNachoDalAla choTAla la bhakata kavi zrI zivajIbhAI sara maNila la nANAvaTI sva. zrI parikSitalAla majamudAra va. zrI mastarAmabhAI paMDayA zrI ravizaMkara mahArAja , sva. sarojabena mahetA zrI vaikuMThabhAI mahetA vIra maNibhAI zrI moDanabhAI vIrajabhAI paTela 4 zrI kezavajI haribha I modI sva zrI zaMbhubhAI trivedI zrI rAmabhAI dherAyA zrI gaganavihAra mahetA , sva zrI bhImabApA gujarAtanA tejasvI adhyApake ane niSThAvAna AcArya zrI si. jigara vAMkAnerI pa37 zrI anaMtarAya rAvaLa 537 zrI rA. sA. mahIpatarAma nIlakaMTha zrI Ara ke. amIna , zrI mULazaMkara ma bhaTTa zrI karazanadAsa mANeka zrI hariprasAda zAstrI zrI kamaLAzaMkara trivedI zrI lalitAdevI devajI jevI zrI kezavarAma ThA. zAstrI zrI kauzikarAya mahetA zrI bI. ela. kAjI sAheba zrI gaTurbha I chuM zrI kAntAdevI pATaDiyA, zrI gaurIzaMkara joSI "dhUmatu' zrI kRSNakumArasiMhajI jADejA zrI choTubhAI suthAra zrI gaMbhIrasiMha rAThoDa zrI jhINAbhAI desAI 'raneharazmi' zrI prAgajI makavANA zrI baLavaMtarAya ka. ThAkara zrI caMdulAla bhAyANI kavi zrI dalapatarAma zrI takhubAbena paramAra zrI durgArAma mahetA zrI devIsiMha sisodiyA sva. zrI narendra badhekA (bacubha, ), zrI narabherAma devamurArI zrI nAnAbhAI bhaTTa zrI purUSottama ga. mAvaLaMkara zrI pratAparAya saMdhavI zrI phIrojha kA. dAvara zrI bacubhAI kalyANajI zrI bacubhAI rAvata zrI dvArakAdAsa-durlabhadAsa zrI maganabhAI desAI zrI vasaMtarAya zeTha zrI manubhAI paMce nI darzaka zrI TInAlAla sI vyAsa Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sauMda` graMtha ] gujarAtanA keTalAMka sAhityakAza zrI anaMtarAya Thakkara 'zAhabAjha' zrI AnaMdaeN zakara dhruva zra indulAla gAMghI zrI 'kalApI' zrI 'kAnta' zrI mA. * gAMghI zrI ge| mA. trivADI zrI va culAla maDiyA gujarAtanA yAdagAra va gujarAtanA badA mAMDavI mudrA jakhau meDI sikkA navalakhI AkhA gujarAtamAM garama pANInA jharAo unaI vasudrA rAmaNadivaDA legItAmAM divaDA lAkasaMskRtinuM pratika mANekastha'bha bharavADanA mANekaracala mAMDavA maMDapanuM AyeAjana varapakSane mAMDavA kanyApakSanA mAMDavA maMDapa nIce phaTANAnI ramajhaTa 144 39 ... 11 :::: . para #2 99 554 91 .. 22 51 52 ApaNA divAne gujarAtanA svara sAdhakA gujarAtamAM naI tAlIma pravRttie gujarAtanI lokasa'skRtinA pratIke ane lagnanA rItiravAjo lemsaskRtinuM pratIka kaLAmaya kaMkAvaTI leAkavanamAM kaMkAvaTI ka kAvarIne upayAma vrata prasage kariyAvaramAM kaMkAvaTI pAmarI mArI pacara'gI trAMbAku'DI lAkasa...skRtinuM pratIka , 627 23 __? 6 5 zrI jyeAtIndra dave zrI nhAnAlAla da. kavi 69 zrI 2. va. desAi zrI pItAMbara paTela zrI meTAdakara zrI mahAdevabhA desAi zrI rA. vi. pAThaka pArabaMdara verAvaLa bhAvanagara bharUca surata kuM DalA yuvA tulasIzyAma 625 leAkagItAmAM mAMDave varavADA kanyAnuM phuleku judIjudI kAmemAM phulekuM lAkasaMskRtinuM saMbhAraNu -velsa AMDAmAM vesa zrImati kAntAMdevI pATaDiyA 543 zrI jigara vAMkAnerI zrI puSkarabhAi gAkANI zrI zaMbhuprasAda desAI zrI yazavaMta bhaTTa 'sa'gItAcArya' zrI dilakhuza divAnajI zrI jorAvarasiMhai jAdava velsa saMtADavI bhANAmAM velya lokagItAmAM vela paTArA kASThakaLAnu menamUna pratIka kariyAvaramAM paTArA hIra bharelA cAMkaLA mesavAnA cAkaLA 11 pANI bharavAnuM ThAma-khataH sakhI kApa kApaDAnA rivAja YYA 19 ** +1 10 . n 545 549 557 zrI razmin mahetA 561 * hura 37 563 565 569 61 25 pa 634 33 35 636 39 3pa 1 1 27 * * * * * * * X * 638 639 641 642
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ T mahA gujarAtanI asmitA 146 * GIR - - le kagItamAM kApaDuM kulaphagarane ghAgharo navaraMgI cUMdaDI cUMdaDInI aneka jAte pATaNanA paToLA raMga-bhAta ane suvAsa lamasusaMgane saMrakAra lokasAhityamAM cUMdaDI kanAta kanAtanI racanA mobhAnI abhivyakti lekakaLAnuM pratIka kanAta kAta ane burakhAmAM sAmya bhATInA ghaDA ma TInA kalAtmaka ghoDA vIra bAvajInI mAnatA bhAratabharamAM pracalita prAdezika kaLAbhinnatA mAnavInuM mAMDaNa ghara saMskRtine sarjaka mAnavI bhAlapradezanI ghararacanA kacchamAM vasatA koLInA kuDa pATIdAronAM ghara oDa-gharanA ghaDavaiyA khoraDAMnA namaNuM rUpa sonalAvaraNI mAMDa ghara zaNagArane saMskAra mAMDanI racanA mAMDa uTakavI gujarAtanI gauravagAthA kalAsthApatya gujarAtamAM pArasIo gujarAtanAM sauMdaryadhAmo bannI pradeza naLasarovara bAlAbha keTezvara mezvara saptadhArezvara kaTiyArkama gaLatezvara AnadanuM aneruM parva-meLo 645 le kasaMskRtinuM abhyAsa sthaLa meLAnuM mULa vecANu, viniyama, kharIdI AdivAsIonA meLA 655 47 nAcagAnane utsava lokasAhitya ane meLe prItanuM rUpALuM pratIka : pAvo 649 lokagItamAM pAvA tra ba La Dhela. DhelanI utpatti DhelanA saMketo lIonI lokakathA lekagItomAM Dhola vAva ane kuvA mAtAnuM sthAnaka : vAva aitihAsika sAmagrI pIrasatI vAvo AyurvedanI dRSTie pALiyA pAdaramAM pALiyA pALiyA paranAM citra-pratike pALiyAnI pUjA 651 itihAsanuM amUlya sAdhana lokasAhityamAM pALiyA zi95dhana samA ApaNuM cabutarA cabutarAnI utpatti ane dharmabhAvanA cabutarAnuM zilpa sthApatya caMdaravAnA citAra 367 654 vaizAkhI vAyarA zrI ravizaMkara ma. rAvala 673 Do. dharmendra mAstara (madhurama) 677 Do. haribhAI gaudAnI 681 4 = = = 181 nadInAtha kabIravaDa sUrapANezvara sApautArA suMdarabhavAnI ghelA somanAtha tulasIzyAma bANeja Tapakezvara = = = = = = = zrI kavIndrabhAi mahetA 685 gujarAtanuM pakSIjagata cakalI kAgaDo sArasa Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ] dhArADa cakavA-cakravI kriyA tetara 2 lAla pIlaka dUdharAja harevA bhImarAja keLA peTanA kAzITa gujarAtanI sAmAjika pravRttie gujarAtanA vanavaibhava pUrvabhUmikA vistAra bhUpR leAkanArInI tulasIpUjA tunnasInA cheDanI utpatti viSe daMtakapA tuksIvivAhanA leAka utsava re 90 91 havAmAna kudaratI vibhAga gujarAtanAM vana jagalanA prakAra gujarAtanA lekajIvanamAM tulasIpujA ane nAgapujA 23 27 ' 93 23 ** 703 22 23 23 23 704 23 10 11 33 709 TArTama sAthe nAgapUjAnA sabaMdha nAgapUjAnI prAcInatA '' 75 navaraMga tathA hariyA adharaMga 757 zaulIngA cileAtro taptAdaka tIrtha tulasIzyAma tulasIvivAhanA leAkagItA vividhajAtA, nAmeA ane viziSTa khAsiyatA dharAvatA ApaNA baLade| ciMtana ane daza nakSetre gujarAtanuM pradAna gujarAtamAM keLavaNInA prayAgA gujarAtanI samRddhi prAkRtika sImA bhUracanA jillA ane tAlukA DuMgarA-pahADA jagalA varasAda nadIe siMcAI yAjanA kaDiyA"DuMgaranI boddhaguphAo ane siMhasta bha gujarAtamAM vaijJAnika saMzAdhana gujarAtamAM pracalita dhArmika saMpradAyA gujarAtamAM prakAzita thatAM sAmiyakA # nA bulabuka sipAhI bulabula 758 sapheda teNunA khulabula laleDAM ghuvaDa 753 jamIna ane khetI pazudhana vanya-prANI sRSTi rAnI jIva sa rakSaNu zikAra ane kAyadA abhayAraNyA vanyajIva sRSTi upasa'hAra gujarAtanA mukhya vanyapazupakSIonI nAmAvalI zrI jorAvarasiMhai jAdava nAgapUjA ane laukika mAnyatAo nAgapUjA ane pUjAsthAnA zrI puSpAbahena mahetA zrI zrInivAsa vai. bakSI vAhanavyavahAra vepAra-udyoga zrI jorAvarasiMhai jAdava zrI pre. sI. vI. rAvaLa khanIja sapatti yAtrA tathA havAkhAvAnAM sthaLA gujarAtanuM lokajIvana zrI jayendra nANAvaTI DA, narasiMhai zAha zrI jasavaMtarAya ka. rAvaLa * acala ' 13 199 64 27 95 22 699 703 33 cha 707 22 707 709 32 717 727 zrI manubhAI paMcALI 750 zrI vazarAmabhAI vAghelA 753 33 "" 27 22 75 72 063 37 765 767 773 777
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ 14 | mukta gujarAtanI arimatA 75 gujarAtanuM bhAratIya sAhityanA ItihAsamAM pradAna zrI vijyarAya ka. vaidya 763 prAstAvika 793 bhAlaNa ane padmanAbha UgatI gujarAtInA kavio akho, premAnaMda ane zAmaLa 7pa narasiMha pUrvene cAra kavio 794 dayArAma ane bIjA narasiMha mahetA ane mIrAMbAI arvAcIna yuga gujarAtanA sUryamaMdira zrI puSkarabhAI gokANI 797 gopa 768 citroDa visAvADA keTayArka hAMka moDherA bagavadara saMDera pra cI pATaNa khaMbhAta rAjakoTa bhImanAtha kaMTAya dvArakA kaMpakeTa varavALA gujarAta ane tenA darzanIya sthAne Do. ela. DI. joSI 801 giranAra paLAnagara zatruMjaya dviArakA beTadvArakA zihera emanAtha piladrA kAvI verAvaLa junAgaDha mAdhavapura coravADa zAradAgrAma sAsaNa porabaMdara tAraMgAhidasa bAlArAma bara dhumalI IDara bhuvanezvara devagadAdhara zAmaLAjI karNanAtha mRguAzrama moTAaMbAjI kuMbhAriyALa mahesANA siddhapura jAmanagara rAjakeTa bhAvanagara haLavada 807 morabI 809 vaDanagara moDherA mInaLasarovara bahucarAjI vIrezvara AMtarasubA taraNezvara varateja mAMgaroLa vallabhIpura ajArA pArzvanAtha unA gaDhaDA coTIlA dhrAMgadhrA surendranagara vIrapura jAmajodhapura , Jain Education Intemational
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sAtha nya vaDhavANa DhAMka ghelA somanAtha taraNetara rannAde nara'ipura gAMdhIdhAma hubAyatamAtA anI AzApurImAtA nArAyala sarAvara para mAMDavI lakhapata kAgaLa nagarA ma bhAta aMkalezvara beva mAlapura phalazrI (pacamaDA) zUlapANezvara (sAbarakAMThA) krAisa hiMmbanA2 galatezvara ukara gujarAtanA udyogo kApaDa simeTa khAMDa rasAyaNu vanaspati zaitra moTA hogA gujarAtamAM skAu TIma pravRtti ma rAuTIgana. udbhava khAstamAM gujarAtamAM gujarAtabharamAM phelAvA surata gujarAtanI zauya ane sAhasakathA nIdhirAja truMjayanI sakhAte evA vIralA kAka 217 218 11 l 19 19 12 cA susanI 221 surapAN bharUca Dumasa umarAta tIthala udavADA 23 ; ; ; ; ; ; ; ; ' 823 235 ___ ; ', 242 823 kamaLeja 73 vAtraka dharvidyAnagara paDava ja DAkAra lasuMdrA 33 50 amadAvAda vaDAdarA cAMpAnera pAvAgaDha bhA surata valasA luNAvADA vana dariyAkAMThA lAkhaNI narniya raMga ane rasAyaNu khetIkSetre utpAdakatA kRSisthA gujarAtamAM siMcAi kruDa kAraperezana sADI koMga bharUca paMcamahAla kheDA amadavAda gujarAtarAjya sadha zrI cadrakAMta pAThaka zrI guNavanamAi zaka 35 FOR_FOR_FR DAghAbhAi abAlAla brahmabhaTTa zrI sevarasiddha nava 835 FFF; 31 39 19 1 29 * "3 #vers magare 842 845 .. 31 ext 39 33 251 977 981
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ 16 dhanya dharaNI vIrapura mu baMdhAvane pAla tyAgamUrti vIrajI Jain Education Intemational | 1 gujarAtanA. mitA zrI kanaiyAlAla vAdhANI zrI kanaiyAlAla vAghANI zrI kanaiyAlAla vAghANI gujarAtanA AgevAna udyogapatio, dAnavIro, vyApArIe ane mahAjana saMsthAnA agresaro ( A vibhAganu 1048thI anuMsadhAna 937 thI cAlu ) gujarAtanA DAkaTare, vidvAnA, lAyansa ane roTarI pravRttinA praNetAe ane je te kSetranI pratibha 992 tathA 937 gujarAtanA rAjakIya, sAmAjika, paMcAyata ane sahukArI pravRttinA kAkareza saMdarbha graMthanuM preraNAtmaka baLa Do. bhAilAla ema. bAvIzI-pAlItANA. sAhitya, kalA vijJAna ane samAjasevAnA samanvaya sAdhI jemaNe javalaMta kArakIda ubhI karI che...... samAjanI anekavidha sAMskRtika, zaikSaNika ane dhArmika pravRttiomAM jemanu yazasvI pradAna che. ane A khAsa prakAzanamAM jemaNe peAtAnA samaya-zaktine bhAge cheka zarUAtathI satata mArgadarzana ApI A prayAsane saphaLa banAvavA rAta-divasa joyA sivAya pAtAnA bahoLA anubhava vaDe purUSA ane preraNAnuM amane satata baLa ApyA karyuM che te badala ame DA. bAvIzI sAhebanA RNI chIe. 983 99 991 --sapAdaka 853 anivAya saMjogezane laIne chellA paricaya vibhAgeAnI kakkAvArI pramANenI vistRta anukramaNikA mUkI zakayA nathI temaja samayanA abhAve keTalAka vibhAge! chApavA rahI javA pAmyA che te vAMcakA kSamA kare. 877 ~~~sa.pAdaka
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ mukhyamaMtrI gujarAta rAjya sacivAlaya, amadAvAda, sAvarakannkamAnAnA nAnA rajA bRhada gujarAta-sAMskRtika saMdarbhagraMtha zrI naMdalAla devaluka pragaTa karI rahyA che te AvakAradAyaka che. gujarAtanI asmitA ane te vizenI pramANabhUta mAhitI ApatA jJAnakeza temAM rasa dharAvatA sarvene kharekhara upayogI thaI paDaze evI mane zraddhA che. bhAvi peDhIonI preraNA mATe paNa A prayAsa Avazyaka jevo gaNI zakAya. tamArA kAryane zubhecchA pAThavuM chuM. tA. 20-1-70 hitendra desAI kapa nANAM tathA udyoga maMtrI gujarAta rAjya, sacivAlaya, amadAvAda- 15. bhAIzrI naMdalAlabhAI, tamAre tA. 1-3-69ne patra maLe. bRhada gujarAtane sAMskRtika graMtha taiyAra karI rahyA che, te jANI AnaMda thayo. tamArA A prayAsane saMpUrNa saphaLatA IcchuM chuM. li. tA. 6-3-1969 jazavaMta mahetA. Jain Education Intemational Education International
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ mA` vAna-vyavahAra, saMsadIya bAbatA, maMtrI, janasaMparka, ramatagamata ane sAMskRtika pravRttio, gujarAta rAjya sacivAlaya, amadAvAda-15 upamaMtrI gRhaM, mAhitI, siMcAI, vijaLI ane nAgarika puravaThAnI kacerI, sacivAlaya, amadAvAda-15 saMcAlakazrI, yogeza eDavarTAijhIMga sarvIsa, 7, leAkala borDa sAsAyaTI, phIlTara pAse, amadAvAda-2 bhAizrI, k bRhada gujarAta sAMskR taka " graMtha Apa bahAra pADI rahyA che. jANI Anada thayA che. gujarAtanI amitAneA khyAla ApatA A graMtha kharekhara sa sa Mgrahu : enasAikalA peDIA : banI raheze. gujarAtamAM ane duniyAmA khuNe khuNe vasatA gujarAtIone temanI mAtRbhUminI jhAMkhI karAvatA A graMtha kharekhara preraNAdAyaka banI raheze-ApanI suMdara pravRtti mATe abhinaMdana. ApanA A prayAsane saphaLatA IcchuM chuM. tA. 1-4-69' jayarAma ANaMdabhAI paTela snehizrI naMdalAlabhAI, bRhada gujarAtanI asmitA nAme sAMskRtika saMdarbhagraMtha prasiddha karI che te jANI AnaMda. A saMdarbhagraMthamAM gujarAtanI bhaugolika sthiti, sAMskRtika kSetre thayelI pragati, Arthika, zaikSiNaka ane sAmAjika kSetre thayelA vikAsane samAveza karavAmAM Avaze te te upayAgI thaze. A saMdarbha graMtha taiyAra karavAnI jahemata uThAvanAra sau phrAI abhinaMdananA adhikArI che. AvA prayAseA vadhu thAya te jarUrI che. A prayAsane huM saphaLatA IcchuM chuM tA. 17-4-69 cImanabhAI paTela
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ maMtrI, paMcAyata ane khetIvADI sacivAlaya, gujarAta rAjya amadAvAda-15 bhAIzrI devaluka, gujarAta viSe badhI jAtanI mAhitI ekaThI karI tene graMtharUpe prasiddha karavAne tamAre vicAra ghaNe sAre che. A sAhasa upADavAne mATe tamane abhinaMdana. AthI ApaNI prajAne potAnI zakti-azaktine pUro khyAla Avaze je AjanA vakhatamAM ghaNuM jarUranuM che. amadAvAda sevaka tA. 16-7-68 ThAkorabhAI desAI jAhera bAMdhakAma vIjaLI ane puravaThA khAtAnA maMtrIzrInuM kAryAlaya sacivAlaya amadAvAda-10 Apane tA. 15mIne patra mane tA. 17mIe maLe. Ape upADelI mahatvAkAMkSIbharI pravRtti mATe hArdika abhinaMdana. Ape IcchayuM che e jAtanuM kAma thaI zakaze te samagra gujarAta mATe eka ghaNI upayegI siddhi thaze. ApanA A prayAsane saphaLatA IcchuM chuM. tA. 17-7-69 bAbubhAI ja. paTela Jain Education Intemational ducation Intemational
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ maMtrI, kAmadAra ane samAjakalyANa, gujarAta rAjya, sacivAlaya, amadAvAda-15 bhAIzrI naMdalAlabhAI, - khUhada gujarAtanI asmitA sAMskRtika saMdarbha graMtha pragaTa thAya che te jANI AnaMda thaze. | gujarAta viSenA pramANabhUta jJAnakozanI jarUriyAta varSothI vaNapurI rahI che te A prakAzanathI pUrI paDaze evI AzA che. tamArA A graMthane huM AvakAruM chuM. tA. 23-4-1968, zAMtilAla zAha, jAhera bAMdhakAma (sIMcAI sivAya) ane jAhera Arogya vibhAganA upamaMtrI sacivAlaya, amadAvAda-15 gujarAtanI amitA" nA nAme sAMskRtika saMdarbha graMtha Apa pragaTa karI rahyA che te jANI AnaMda. gujarAtamAM gAmaDe gAmaDe ane nagare nagare jo AMkha ughADI rAkhIe te gujarAtanI amitA"nA darzana thayA vinA nahi rahe. gujarAtanuM sAhitya, gujarAtanuM sthApatya, gujarAtanI kaLA ane gujarAtanI kArIgarI e sahumAM gujarAtanI arimatA" sAMpaDaze. gujarAtanI asmitAnuM darzana nUtana peDhIne navInarIte thAya, temane emAM rasa jAge ane gujarAtIo tarIkenuM temane kAMIka abhimAna-arimatA temanAmAM jAge ema karavAnI jarUra che. ema paNa kahI zakAya ke jyAM jyAM gujarAtI vase che tyAM tyAM gujarAtanI asminA" patharAyelI ja che. tame je graMtha prasiddha karo cho te "gujarAtanI asimatA"nuM ApaNI navI peDhIne navI rIte pradAna kare evI zubhecchA. tA. 31-7 1869. UrmilA bhaTTa Jain Education Intemational
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ EEEEE E nAyaba maMtrI, vana ane mArga vAhana, vyavahAra sacivAlaya, amadAvAda-15 bhAIzrI naMdalAla devaluka, saurA TranI arimanA saMdarbhagraMthanA AvakAradAI prakAzana pragaTa karyA pachI have bRhada gujarAtanI arimatA sAMskRtika saMdarbhagraMthanuM bhagIratha kAma tame upADyuM che te jANI AnaMda thaye. | gujarAtanI kalA saMskRtithI mAMDIne samAjajIvananA tamAma pAsAone gujarAta saMdarbhagraMthamAM tame AvarI lIdhA che AvuM A prakAzana gujarAtI prajAne khuba ja upayogI nivaDaze. eTaluM ja nahIM AvuM kAma upADIne tame sAhityanI moTI sevA karI rahyAM che. - sAhitya saMzodhananA A kAryamAM prajAnA tamAma varge tamane dareka rIte sahakAra Apa joIe. tamArA AjanA mATe dhanyavAda. A prakAzanane saMpUrNa saphaLatA IcchuM chuM. tA. 19-6-19 69. li. paramANaMdadAsa ojhA mahesula vibhAganA nAyaba maMtrIzrInI kacerI, sacivAlaya, amadAvAda-15 bhAIzrI, gujarAtanI asmitA" nAmane sarva kSetrane AvarI lete sAMskRtika saMdarbha graMtha taiyAra karI rahyA che te jANI AnaMda. tamArA A prayAsa ghaNo purUSArtha ane mahenata mAMgI le tevo che. sarva saMgraha joDe tamArU A mulyavAna prakAzana gujarAtanI prajA mATe ane gujarAta bahAra vasatA gujarAtIo mATe ghaNuM ja upayogI banI raheze tevI mane zraddhA che. li. zubhecchaka tA. 9-8-1969 zAMtilAla sva. zAha Jain Education Intemational
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ maMtrI, zikSaNa ane nagarapAlikA gujarAta rAjya, sacivAlaya, amadAvAda-15. bhAIzrI, ApanA taraphathI ''brahaeNda gujarAtanI asmitA" nAmanA sAskRtika saMdarbha graMtha bahAra pADavAmAM AvavAne che te jANI AnaMda thayA. gujarAta rAjyanI sthApanA pachI gujarAtarAjye vividhakSetramAM sArI pragati karI che temaja bhavicamAM vadhu sArI pragati thaze e nizcita che. saMda graMthamAM A badhI bAbata viSe vigatavAra mAhitI ApavAmAM Avaze evI AzA che. graMthane saphaLatA IcchuM chuM. tA. 18-4-6 nAyaba maMtrI, samAja kalyANu, nazAbaMdhI ane AbakArI, sacivAlaya, amadAvAda--15. bhAizrI, "bRhada gujarAtanI asmitA" nAme graMtha Apa prakAzIta karI rahyA che. te jANI dhaNA harSa anubhavu chu.. prAcInakALathI mAMDI vartamAna gujarAtanA samAjajIvananAM khadhAMja pAsAone temAM AvarI levAmAM AvyAM che, ema viSaya sUci uparathI jaNAya che. TuMkamAM, A graMtha gujarAta mATe ensAikaleApIDiyAnI garaja sAre tevA banyA che. A graMtha gujarAtanA samAja jIvananA dareka pAsA viSe saMpUrNa ane rasabhara mAhitI ApatAM bilakula thADAM pustakAmeAtu A eka banI raheze evI zubhecchA vyakata karU chu, tathA ApanA sadara prayAsane ane bhAvi sAhityika prayAsane paNa saphaLatA IcchuM chuM. zubhecchA sAthe........... tA 17 mI julAI, 1969. hiMmatabhAi rajavADI gAdhanadAsa cAkhAvAlA
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI naMdalAlabhAI, gujarAta-saurASTranI samRddhi ane khumArine vAcA ApatI hakIkatA, mAhitI, kathA-vArtAo ane zatA-- vIratA ane sevA parAyaNatA tAdazya karatA lekhA ane varNanathI bharapUra graMtha mRDhuda gujarAtanI asmitA sAMskRtika saMdarbha graMtha" prakAzita karI zrI naMdalAlabhAI devaluke gujarAtanI sevA karI e garavI dharatInuM gaurava vadhArI rahyA che. sakhata moMdhavArI ane kathArA samaya chatAM geAhilavADanAM prakAzane tathA saurASTra saMdarbha graMtha' suMdara ane prazaMsanIya bahAra pADayA pachI sArAye gujarAtane upayogI hakIkatA sAMkaLI letA A mAhitI sabhara vipula graMtha baDhAra pADI rahyA che te mATe abhinaMdana ane bhaviSyamAM Ave samRddha sAhitya graMthA gujarAtane ApatA rahe. tevI zubha kAmanA. jAmanagara tA. 27-10-EURC/ jaita ephIsa bhAvanagara "brahada gujarAtanI arimatA" sAMskRtika saMdarbha-graMtha taiyAra thaI rahyo che temAM je viSaye AvarI levAmAM AvyA che te jotAM te bezaka samasta gujarAtanA eka mahAgraMtha haze ja temAM mane DhAIza kA nathI. A graMthanA prayojakAne mArA abhinaMdana pAThavu chuM. gulAcaMda devacaMda zeDa taMtrI jaina" sAptAhika nagarapAlikA managara kAMtilAla je. saMdhavI nagapati : jAmanagara
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhanya dharA gurjarI che A bhAgya dharA vane upavane, Abu giri kandarA, tIrtho ne nadio, suramya nagara, hetALavA mAnavI ; sAkSa, kavio, kalA-guru ane zIpI, zurA TekIlA, saMta ne satIo, mahA guNI jane... dhanya dharA gurjarI. zArdulA vIra sainiko, narapati, vIrAMganA nArIo, saunda zIla-sapane malakatI, dhUNI dhakhe gInI, siMhanI DaNake ane marahanI hAke dharA dhRjatI, evI cetanavanta puNya dharatI,....dhanya dharA gurjarI. zubhecchAonI varSA haMkAre nija asmitA pragaTatI AtmAnubhAve rati ! chAtI bhakti rase sadA uchaLatI, kalyANakArI mati ! AkRti dharatI dhare kudaratI, hekI rahe prakRti ! asmitA mana raMjanI rasavatI........gAtI rahe saMskRti ! bRhad gujarAtanI asmitA" sAMskatika saMdarbhagraMthanA khAsa prakAzananI saphaLatA irachatA AzirvAda ane zubhecchAenA seMkaDe patro amane cAre taraphathI maLyA che - jemAM dharmasaMpradAyanA agra e, saMto-munivaryo, sAkSa, ArAdhake, je. pI. mahAzaye, dhArAsabhyo, AgevAna samAjasevaka, strI kArya kare, sArvajanika temaja sthAnika svarAjyanI saMrathAonA vahIvaTakartAo ane vyaktigata rIte ghaNA rahie, murabbIo ane Aptajana vigereno samAveza thAya che, je patra sthaLa ane samayanA abhAve ane ame pragaTa nathI karI zakatAM te te badala kSamA cAhuM chuM. mAdhuye" mana naMdalAla upara AziSa varSA kare ! AnaMde abhinaMdane nayanathI AziSa dhArA vahe ! svAtmArAma prasanna bhAva "acale mAMganya rUDuM cahe ! asmitA nija Atma-ja kiraNe ekAtma lakSe kare ! jasavaMtarAya ka. rAvala "acala' -saMpAdaka Jain Education Intemational
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMpAdakIya noMdha sAMskRtika itihAsane samajavA mATe sau prathama ItihAsa" ane "saMskRti' zabdane samajavA jarUrI thaI paDaze. iti-ha-Asa eTale "A pramANe hatuM eTale je samayane vicAra karIe te vakhate " A pramANe hatuM. atyAra sudhI ItihAsamAM rAjAo, temanA janma, yu vagere bAbatone mahatva ApavAmAM AvatuM hatuM paraMtu sva. javAharalAle arvAcIna itihAsane mAnavIne jaMgalI avasthAmAMthI sabhya avasthA sudhInA vikAsakamanI kathA gaNAvI eka navuM sopAna ApyuM. itihAsa e mAnavajIvanano bhUtakALa che. ItihAsamAM mAnava jIvana sAthe saMkaLAyelI saMsthA, mAnavanI che, tenI saphaLatA, niSphaLatA, vi. nuM Alekhana hovuM joIe. itihAsa mAnavajIvanane bhUtakALa samajavAmAM, vartamAnakALanI mUzkelIo hala karavAmAM ane bhaviSyakALane ghaDavAmAM upayogI thaI paDe teja te yathArtha che.. saMskAra ane sabhyatA maLI saMskRti kahI zakAya. saMskAritA (culture)ne hRdaya sAthe saMbaMdha che-baMdhe mAnavIya vikAsa ene AbhArI che. dharma, kaLA, tatvajJAna, sAhitya vikAsa saMskAra sUcave che-te sabhyatA (Civilization) ne buddhi sAthe saMbaMdha che ane te bAhya vikAsanuM dyotaka che. A rIte saMskRtimAM saMskAratA ane sabhyatA AvI jatAM mAnavInI samasta jIvanasaraNInuM sarvAgI darzana sAMskRtika itihAsamAM AvI jAya che. bhASAvAdanA jherathI bhAIbhAIne khaMjara bheMke che-to itihAsanA UMDANamAM mIrAMkabIra ke tulasI-narasIMhanA premagIto-bhajane kahadayanA atala UMDANamAM nirmaLa salila saritAnA pravAhanI jema vahI rahyAM che tyAM keie bhASAvAdanA jherathI trasta nathI ' karyA-prAdezika saMkucitatAthI prerAIne bhasmAsura tenI AsurI mAyA vistArI rahyo che te garavI gujarAtanI dharatInA leka hadayamAM tukArAmanA ane kaI saMkucitatAnA taraMga UbhA karyA nathI. ' pratyeka sadInA samayakALamAM dharatInI dhULamAMthI suvarNaka zodhatAM dhULadheyAo pAkayAM che-gujarAtanI garavI dharatIe-tenA sAgarakAMThAnI samudramaje uchaLatI prajAe khamIravaMtI saMskAra keDI ubhI karI che- , AtmalAdhA nahiM -bhUtakALane vAgoLavA nahiM-parantu "sAMskRtika ItihAsa" thI pitAnA dezanI-samazyAone samajavA saraLatA khAtara, samazyA samajatAM tenA ukela A mATe upAya zodhavAnI nema sAthe, ApaNu dezanI jJAtiprathA, aspRzyatA, garIbAI "Iii , VIN'THvA - 1, TET rajU karI - .. ka, * - 1 EE, 4 ka huM IIIIIIIIIIIIIHMurl. kaMkI, Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ aneka saMpradAya ane evI jaTIla samazyAo samajavA ApaNA sAMskRtika itihAsanA abhyAsa upakAraka banaze evI zraddhA sAthe A nAnakaDA puruSArthane gujarAtanI prajA mUlavaze evI abhyarthanA che. mAtra ItihAsa ane bhUtakALanI gAthAomAM rAcanAre A pradeza nathI. gujarAtanI amitAnA ma bhale 'DA uryo hoya chatAM vartamAnanA vaheNa sAthe paNa tAlabaddha kadama mIlAvatu rahyuM che. A bhUminA kalAkArIgiri ane hastakauzalya, gUthaNa ane bharatakAma duniyAbharanI bajhAramAM AkarSaNa jamAvavA lAgyA che. A bhUminA kArIgaronI AMgaLIomAM A kaLA vaNAI gaI che. A badhA viSayane. nyAya ApI graMthastha karavAmAM zrI khoDIdAsa paramAra ane zrI jorAvarasiMha jAdavanuM saMzodhana ane mahenata dADha mAgI le tevA che. 2 ahiyA sauMdarya paNa bhArobhAra paDayuM che paNa saudarya sAthe saMskAra, saMskRti ane sauSThavanuM saMmilana mAtra gujarAtamAM ja sabhara paDayuM che, AMkha bharIbharIne jovA game tevA sauMdaryadhAmonI hAramALA ahIM che. pAlItANAnA jaina maMdira hajAra varSathI paNa jUnA haze.? dhUmalI pAsethI maLI AvelA tAmrapatro pazu ghaNA junA jamAnAnI yAda Ave che. giranAra, zatruMjaya, baraDe ke taLAjA jevA nAnAmoTA parva ane uttara gujarAtanA ghaNA prAcIna sthaLe itihAsakAronA saMzodhananI bhUkha bhAMgI nAkhe che to vaLI kheDA , jillAnA keTalAe dhArmika sthaLo dharmavAMcchuonI AdhyAtmika dhamabhAvanAne saMte che, Siews saritAnA salilanI jema sarI jatA samayanA divasene eka AMTo pUro thAya che. mAnavajIvananI tavArIkhamAM nutana varSanI aneka uSAo UgIne AthamI gaI, paNa unnati ane avanatinA sopAnanI caDa utara karate mAnavI Aje kayAM ubhe che? mAnavajIvananI A vaNajhAra niraMtara vahI rahI che. tenA pAyAmAM sAMskRtika vArasAnA ahIMtahIM je amRta biMduo paDyAM che. te zodhIne mUkavAno namra puruSArtha che. - garavI gujarAtanI dharatInA saputae, sAgarakheDU vIree vIrAganI saMskRti racI che. te saMte ane olIyAoe prajAjIvananA ekaeka kSetramAM pitAnA jIvanane prabhAva pADayA che, AdhyAtmikatAnI cInagArI ApanAra siddhapuruSo paNuM A dharatInuM dhAvaNa dhAvIne samasta dezanA gautra banIne rahyAM te vaLI udyoga ane vANijyanA kSetramAM pratibhA ubhI karanAra narapuM evo paNa gujarAtanI dharatIe ApyAM che. te vaiSaNava saMskArone kAraNe prema ane ahiMsA jIvanakaMdhamAM meLavI, saMskArane UcherI, vikasAvI emAMthI jIvatanuM rasAyaNa banAvI adbhuta saMjIvanI nipajAvI abhinava jIvanasvarUpa ghaDavAnAM bhagIratha kArya karanAra nAmIanAmI gujarAtI saMskRtinA vAhakoe, zramaNa saMskRtinA tANAvANAe mAnavajIvanane eka nUtana samAjane AkAra Ape che. A bhUminA kavio ane sAhityakAroe. zabdanI duniyAmAM paNa anupama saurabha prasarAvI che. kAraNa A saMskRtimAM rasa ane mAdhurya bharyA paDyA che. gujarAtanA rAsa, garabA, bhajana, duhAo, sarakI lekakathAo, AdivAsI nRtya, gujarAtanI saMskRtinA amRtapAna karAvatA cirakALa vahAAM karaze. gujarAtanI dharatI uparanA gAmegAma babbe traNa traNa siMhAtmAo jAge. jemaNe, pitAnA baMdhane kApyAM hoya, jemaNe anaMtane sparza anubhavyuM hoya, jemane AtmA A brahmamAM DhaLe hoya. jemane dhananI sattAnI ane yazanI bhUkha-jhaMkhanA na hoya. pachI jeIla ke dharA kevA AnaMdathI dhruje che! gujarAtanA bhAtIgaLa sAMskRtika ItihAsanA pAnAo UkhatAM AvA siMhAtmAonA jIvana kavana dvArA gujarAtanI asmitAnI jhAMkhI karAvavAne amAro namra prayAsa che. yega ane adhara saMpradAyanAM dhAma - vedakALanA AraNyaka RSio yogavidyAnA upAsake hatA. temanAmAMnA keTalAka paNa gujarAtamAM gavidyA sAthe nivAsa karatA. bhagavAna zrIkRSNa paNa mahAsamartha yogezvara tarIke prasiddha che. A uparAMta giranAramAM yadu rAjAne tatvajJAna tathA avadhUta mAgato Jain Educatinter
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ upadeza denAra bhagavAna gurudattAtreyanAM paNa giranAramAM besaNuM che. narmadA kinAre nArezvaranA saMta brahmalIna paramapUjya zrI raMga avadhUta mahArAje paNa dattopAsanA karI datta sAkSAtkAra karelo; tathAga vighAnI praNAlikA jALavI rAkhI, bhagavAna zrI caMdramaulizcara seminAthanI upAsanA kanveda jeTalI prAcIna che. caMdrane kSayaroga maTADanAra zrI somezvara bhagavAnanA dhAma AsapAsa amara saMpradAyanA upAsako paNa hatA. bhagavAna zivanA avatAra rUpa pAzupata matanA AcArya bhagavAna lakulIza tathA temanI ziSya paraMparA Ayurvadhaka tryambaka bhagavAna zivanI pAzupata mata pramANe upAsanA karatA ane gujarAtamAM temanI Ahaleka tathA aghera maMtrane nAda paNa vAtAvaraNamAM guMjata, maitrakakAlIna gujarAtanI siddhi - maitraka koNa hatA ane mULa kayAMthI AvelA te rasaprada saMdhanane viSaya che paNa gujarAtamAM ekavAra maitrakonI ANa pravartatI ane maitrakonA samayanuM gujarAta samRdhdha hatuM. maitrakenI rAjadhAnI valabhIpuramAM hatI. valabhIpura gujarAtanuM dhIkatuM baMdara hatu. eka uparAMta karoDapatio tyAM vasatA. bauddha dharmanA eka maThe tyAM hatA ane 7000 audhyabhikhkhA tyAM dharmArAdhana karatA. valabhInA rAjavIo sUryanAM, zivanAM ke mahaMta matanA upAsaka hatA ane sarvadharma samabhAvI hatA. valabhInA vartamAna samaye maLatAM dAnapatro, temanAM rAjavIonI dAnaprazasti gAya che. arvAcIna valabhImAM dazyamAna vizALa zivaliMga ane siddhezvaranA maMdirane bRhadakAya vaidI valabhImAM thatI zivopAsanAnAM javalaMta pratIka che. prasiddha bauddha yAtrIo hayuane zAMga ane itsie valabhInAM AdIkAM varNana karyA che. ne A graMthamAM prasaMgepAta vistArathI tenAM nide che. samrATa harSe paNa valabhI nareza sAthe maitrI saMbaMdho bAMdhelA. kSatriyeno prema zaurya nAM teja-kiraNe - maitrakavaMzanA rAjaLe valabhInA vinAza pachI rajasthAnane Azraya lIdhe ane pAchAM tyAMthI sejakajI gohila ane vALAo pAchA saurASTramAM AvyA. temanA vaMzanA rAjavI premazauryanA ItihAsanAM te mAnAM zarAya che. te ja pramANe jeThavAo hanumAna vaMzanA, yaduvaMzanAM ke zaka kuLanA hovA vize matabheda che. saurASTranA meleke kAM maitraka vaMzanA athavA kAmIranA bahiraguptanA vaMzajo che tevI mAnyatA che. paramAra, paDhiyAra, cauhANa ane lakI kuLe viSe ghaNu mata che. eka mata pramANe teo yajJakuMDamAMthI utpanna thayelA gaNAya che tyAre keTalAka mata pramANe mairya vaMzanI pittarAI kaimanA paramAra gaNAya che, siMdhamAMthI kaccha dvArA maeNrabI paMthakamAM DhAMkamAM utarelA jeThavAoe ghUsalI bAyuM. A pachI cAvaDAvaMzanI samudraparanI cAMciyAgIrInA, ne temAMthI nAsI chuTela zAkhAmAM thayelA yazakharIe paMcAsara vasAvyuM. A pachI bhuvaDe te bhAgyuM, temAMthI vanarAjanAM parAkrama ane tenA solaMkI yuganA gujarAtanAM saMbhAraNune paNa yugasarjaka ItihAsa che. sara pati , ge live uii . . . pada - ) ' 2 ] Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ in Jain Education Internationa dhara siMdhamAMthI vajAnAbhanA yaduvaMzI cUDAsamAe junAgaDhanA ane saurASTranA parAkramI kSatriyo hatA. junAgaDhanArA ane yuvAna kheMgArAnA itihAsa paNa kakuvo che. aneka kSatriya kuLAnAM zauya nAM saMbhAraNA, temanA Azrayadharmo, parAkrame ne kesararaMgyA praNaye prasiddha che. gujarAta-saurASTranI teja kiraNAvalI che-- ajita khANAvalI bhImadeva, gujarAtanA sAmata cakracUDAmaNI rAjAdhirAja siddharAja jayasiMha ane temanA tribhuvanagaDamAM parAkrameA, rAjarSi kumArapAlanI dhama dezanAthI zeAlatI zAMta amRtamaya rAjya kArakirdI tema ja gujarAtanAM ja svapnA kIrtivijayI vastupAla tejapAla ane gujarAtanI suzrI anupamAdevInAM dhArmika ane kalA bhAvanAthI mAMDita saMsmaraNo Aja paNa bhAratabharanAM yAtrALuonAM AkaSa NurUpa banelA che. sela'kI kALanuM ne tenuM pUvI gujarAta anupama, avanavuM ne saMskArabhUSita che. mahaMmada begaDA ane ahumadazAhanAM saMbhAraNAM-- IslAmanA udaya pachI bhAratanA itihAsa sAthe gujarAtanA itihAse paNa karavaTa badalI ane gujarAta upara dilhInAM vidharmI zAsananAM paTTAkramaNa thayAM. A AkramaNonAM khATAmIThAM saMbhAraNAmAMthI e gaDhanA vijetA parAkramI ane mahAbaLavAna mahamadazAhanAM saMbhAraNA tathA amadAvAdane zilAnyAsa karanArA ahamadazAha gujarAtanA itihAsanI tejasvI mUrtie che. jaba kutte para sassA AyA taba bAdazAhane zahara basAyA vALI prasiddha ukti tathA pAMca pavitra mahamado dvArA amadAvAdanI bhUminA zilAnyAsa thayeA. A amadAvAda gujarAtanuM pATanagara thayuM ane teNe ghaNA utAra caDAva joyA gujarAtanI A rAjadhAnImAM ja megala zahenazAha jahAMgIre sara Tomasa reAnI bheTa svIfArI ane pAchaLathI sUratamAM IsTa inDiyA kaMpanInI kAThI sthapAI. sAbaramatinAM saMtanI sAdhanA ane vIra vallabhanI siMhu garjanA A pachInA arvAcIna gujarAtanA itihAsanI tejasvI paraMparA subhaga-sulabha che. sudAmApurImAM 1869 nI bIjI ekaTobare gAMdhI kuTubamAM janmelA meAhanadAse satya ane ahiMsAnA mArge mahAtmA atI dakSiNa AphrikAmAMthI bhAratamAM AvI sAbaramatinAM kinAre satyAgraha AzramanI sthApanA karI ane Aja bhUmimAMthI svAtaMtryanI raNabherI bhAratabharamAM prabaLapaNe gajI uThI. sAbaramatinA saMtanA satyAgraheA, ekAdaza mahAvratA ane temanI ahiMsAnI mazkarI karatAM karatAM temane ja jIvana samarpita karI dhanya banelA gujarAtanA paneAtAputra, vIrasenAnI saradAra sAheba amadAvAdanAM nagara vikAsanAM itihAsamAM ja nahi paNa. bhAratIya mahAtatranA itihAsamAM savAI khissAka tarIke tathA bhagavAna cANakaya pachInA kuzaLa kUTanItinA rAjadvArI ASa dRSTA musaddI tarIke sadIe sudhI amara raheze. gujarAtanI sAMskRtika cetanAnA vizAla vyApa-- gujarAtanAM itihAsanAM vihaMgAvaleAkana pachI vividha kSetre gujarAnanI vyApaka sAMskRtika cetanAe sarjelAM unnata abhigama tathA puruSA pUrNa siddhione atizaya saMkSepamAM jarA joI laIe (a) gujarAtamAM vasatI janajAtio gujarAtanA rAjanaitika itihAsanI jema gujarAtanI sAmAjika pratibhAnuM svarUpa paNa niranirALuM ane cittAkarSaka che. aneka jAtie e bhAratanA A pazcima bhAgamAM praveza karI tene peAtAnA sthAyI nivAsa banAvyeA. gujarAtanI raheNI karaNI, bhASA, sAhitya, rItarivAja, lAka gItA, meLAo, tahevAro tathA kathAo vageremAM A badhI jana jAtionI lAkSaNikatAoe gujarAtanA prasiddha pATaNanA paTALA jevA tene rUpa ra'ga Apela che. gujarAtamAM aneka jAtiemAM bhIla ane rAnIparaja atyaMta prAcIna leAkA che je Aje paNa prAcIna gujarAtanuM ane prAcIna bhAratanuM eka viziSTa aMga che.
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttara ane madhyavarti gujarAtanI ThAkora, mIra, mera, rabArI, mAladhArI, Dara, vAghera, A badhAnAM zArIrika rIte strIpurUnAM gaThIlA svastha zarIre ane prasanna vyavasAye gujarAtanAM sAmAjika Arthika ane sAMskRtika jIvanane samRddha banAve che. | gujarAtanAM catura ane buddhizALI kheDUta, pATIdAra, jaina vaNike tathA sAhasI vepArIo tathA udyogapatione paNa temanI viziSTa jIvana praNAlI che. gujarAtanAM brAhmaNa ane kSatriyonI paNa judIjudI jJAtione pitAnAM avanavAM svarUpa che. grAmapradezamAM vasatI janajAtionAM vastrAbhUSaNa, gharanI bhIMta paranA citro ane lapanI paddhatio, temanI devatapAsanA A badhAM ekaeka viSaye samAjazAstrIya ane kalA vidhAnanAM graMthanAM recaka viSayo pUrA pADe tevAM che. (ba) gujarAtanAM pazu-pakSI dhano gujarAta dUdhaApanAra, ugI ane vanya pazupakSIothI samRddha che. gIranAM jaMgalamAM vasatA kesarIsiMhanI eziyAbharamAM mAtra gujarAtamAM ja gauravapUrNa vasatI che. kAMkarejI gAyo, saurASTranA pAMca ratnomAM gaNAtA zreSTha ghaDAo, giranAranI AsapAsanA pradezanI navacAMdarI bheMza, mahesANA vistAranI bheze, uttara gujarAtamAM haraNe, kacchanAM jagalI gadheDA, phalemiMga, uMTa, A badhA pazudhananA vistAra che. pazuo uparAMta kacchanA raNa ane saurASTranA naLa sarovaramAM AvIne kasamaya mATe vasatA pakSIo paNa pakSa vizArado mATe adhyayanane bharapUra masAle pUro pADe che. A uparAMta mora, sArasa, darajI, popaTa, lakakaDakheda, tetara, kAgaDAnI jAte, temaja bIjAM paNa anekavidha pakSIo jANItAM che. | gujarAtamAM pakSIonI bAbatamAM zrI pradyumanabhAI kaMcanarAya desAI tathA pazuonAM svarUpa saMskRtimAM niSNAta zrI dharmakumArasiMhajI jevA AMtararASTrIya khyAti prApta niSNAto ApaNe tyAM che te sabhAgya che. (ka) gujarAtanAM prasiddha paDita, zAstrIo ane bahuzrata meghAvIe prAcIna ane arvAcIna bhAratane gujarAte vidhavizruta paMDita, zAstrIo, bahuzruta vidvAno ApyA che. durvAsA, yavana saubharI ane yAjJavalaya vagere dArzanika RSi maharSi enAM Azrame gujarAtamAM hatA. narmadAnA kInAre eka beTa para bhagavAna vedavyAsa ane narmadAnA sAmAtaTe avadhUta ziromaNI bhagavAna zukadevajInA Azramo hatA, je adyApi prasiddha che. vaizeSika darzananA AcArya kaNAdano Azrama prabhAsamAM hatuM evuM vAyupurANamAM kathana che. rAmakathA dvArA vyAkaraNane vaNI lenArA bhaddI kavi ane paMcamahAkAvyamAMnuM "zizupAlavadha" mahAkAvya racanAra mAgha kavi gujarAtanA hatA. bauddhadharmanA sukhyAta ciMtaka sthiramatI, guNamatI valabhImAM, jainadharmanA asAdhAraNa vidvAna ane "prabaMdhaciMtAmaNinA racayitA merUtuMgAcArya vaDhavANanAM hatA. & kAja Jain Education Intemational www.ja nelibrary.org
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAmanagaramAM zrIkaMTha nAmanA paMDite rasakaumudI' nAmano graMtha lakhele, A pachI paMDita IIvANunAtha, zrIkRSNa, ravinAtha, kezavajI zAstrI, becarajI zAstrI, hAthIbhAI, bhavAnIzaMkara zAstrI, jaTAzaMkara zAstrI, vagere zAstrIoe garvANa gIrAnI ArAdhanA karIne vividha kSetromAM maulika graMtha racyA che. jUnAgaDhanA bhAratamAtaDa paMDita gadulAlajI kAvya, nATaka ane jyotiSazAstranI traNatraNa zAstromAM evI nipuNatA dharAvatA ke temano zabda aMtima gaNAtA. morabInA zIghrakavi zaMkaralAla mAhezvara kAvyaracanA mATe cheka kAzI sudhI kIrtivaja laherAvI cUkelA. sAmavedanA bhAratabharamAM sauthI niSNAta sAmagAna karanArA ane madrAsanA vedajJa paMDita vaDe satkata pa. revAzaMkarazAstrIjI Aje paNa gujarAtane DaMko vagADe che. narmadA kAMThe cAMdoda karanALI paNa sAmavedanA paMDitanuM sthAna gaNAya che. paMmaganalAlazAstrIjI ane dayAnaMdajI vedapAThI paNa valabhadAMta ane sAmAnanA anukrame nipuNa paDitA hatA. vartamAna yugamAM paM. manaharalAlajI mahArAja, bhAgavata bhUSaNa kRSNakarazAstrIjI, zukAvatAra sama pUjAtA pa. pU. rAmacaMdraDAMgarejI mahArAja, jaina tattvadarzananA prakhara vidvAna paM'. becaradAsajI dezI, prajJAcakSu paMDita sukhalAlajI, zrI dalasukhabhAI mAlavaNIyA zrI ratilAla dipacaMda desAI, zrI paramANaMdabhAI kApaDIyA, zrI bhogIlAla sAMDesarA, zrI vizada sAMkaLezvara paMDita A badhA gujarAtanA bhUSaNarUpa nidhi svarUpe che. (Da) bhAratabhUSaNa gaNAyela saMpradAyAcAryo A mahAnubhAva paMDita uparAMta gujarAtamAM saMpradAyanA sthApaka ane temAM vidvAna dharmAcAryo paNa thaI gayA che. AMdhra pradezamAM janmelA paNa gujarAtamAM paribhramaNa karI jemaNe alaukika puSTimArganuM pravartana karanArA jagadaguru zrImada vallabhAcAryajI tathA prabhu caraNa zrI viThThalezajInAM caraNacihana tathA beThako gujarAtamAM sthaLe sthaLa che. A saMpradAyanI gAdI upara tejasvI puruSa ane Uraratna pAkayAM che. gujarAta saurASTramAM atyaMta sanmAnita thayelA pa. pU. devakInaMdana mahArAja, janAgaDhamAM pAkistAnanA bhaya veLA paNa jUnAgaDha nahIM choDanArA ane zaheramAM pharI saune aDagatAne upadeza ApanArA ahIM thayA che. porabaMdaramAM thayela bhArata vikhyAta saMgItakAra zrI ghanazyAmalAlajI mahArAja sUratamAM vartamAna samaye birAjatA paramavidvAna go. zrI vRSabhUSaNalAlajI mahArAja vagere keTakeTalA mahApuruSe prasiddha che. - jaina dharmanA tIrthodvArake, AgamagranthanA saMzodhake ane ahiMsAnA prasAraka evA parama pUjya AcArya bhagavaMte Adi munimahArAjomAM paNa keTalAye dhanyanAma thayA che. temAM pu. vRddhicaMdrajI mahArAja, zAsanasamrATa vijayanemisUrijI, zAsavizArada dharmasurijI mahArAja, pu. siddhi surijI mahArAja, pu. nItisUrijI mahArAja pu. vallabhasurijI mahArAja, pu. udayasurijI ma., pU. amRtasUrijI, pU. rAmacaMdrasurijI, AmaprabhAkara zrI 'puNyavijayajI ma, pu. jaMbavijayajI mahArAja, munizrI saMtabAlajI ma. Adi anaka AcAryabhagavatepadasthamunivara tema ja sAdhvIjI mahArAja thayA che. - A badhAparamAdaraNIya saMtenA kAraNe bhAratabharamAM jaina dharmane vijayanAda gAje che. acAdhyAnI samIpa chapaiyAmAM jamIne saurASTra gujarAtane paramapAvana karanAre pachAta jAtimAM nirbhayatAthI vicarIne temane saMskAra maMDita karanAra temaja kAThI jevI ke mane saMskArabhUSita karanAra pa. pUzrI sahajAnaMda svAmInArAyaNa bhagavAna ane temanA saMpradAyamAM thayelA jabadasta nAmI saMto ane vidvAnone ulekha A graMthamAM anyatra savistara che. pragaTa brahmasvarUpa yegIjImahArAjanI saMtavANI Aja paNa AryAvarta ne tenI bahAra madhura rIte kevI guMje che te saune suvidita che. A uparAMta jJAna vairAgyanI pUrNatAthI zobhatA zrImannathurAma zarmA tathA Arya samAUjanA praNetA, dvAraka, pAkhaMDa lIlAnuM viNa karanAra, dalitoddhAra ane rASTrabhASA sa Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( - ja hindInA sau prathama samarthaka pa. pU. dayAnaMda sarasvatI, prANAmI dharmanA praNetA prANanAthajI, jAmanagaranA annadaguru zrI aNadAbAvA, tathA vIrapuranA jalA so alA gaNAyelA saMtaziromaNI pa. pU. jalArAmabApA A badhAnAM jIvanacaritro para keTalAMye graMtha racAyA che. (I) gurjaravANInA ArAdhako, yugamurti sAhityakAro * gujarAtamAM sAhityanuM samArAdhAna paNa bahumukhI ane prAcIna paraMparAvALuM che. vADamayanI upAsanAne gujarAtamAM sUrapAtra cheka bAramI zatAbdIthI te ni saMzaya ' . gaNAvI zakAya. pANinI pachI gujarAtamAM mahAna vaiyAkaraNI kalikAlasarvajJa A. zrI hemacaMdrAcAryajI thaI gayA. temaNe "siddhahema' vyAkaraNagranthanI racanA karI. gujarAtanA sAmaMtacakracUDAmaNI, paramabhaTTAraka nRpati zreSTha siddharAja jayasiMhe te graMtharatnane hAthInI aMbADI para padharAvI tenI nagarayAtrA kADhelI te suvidita che. temaNe anya ghaNuM kAvya graMtho tathA zAsIyagraMtha racyA che. kALAntare anya jaina munio tathA kavioe gujarAtI bhASAmAM vividha prakAranI racanAo karI. taLAjAmAM janmelA "Adi kavi' nA zreSTha sanmAnathI vibhUSita nAgara narasiMha mahetAnA sarjanamAM ekabAju zRMgAra madhura bhaktiracanAo jovA maLe che te bhavyatA ane udAttatAnA zikharothI zobhatA upaniSadUnI paramapAvana vANIne sahajasvAbhAvika prAMjala bhASAmAM saMgheDA utAra Dhabe nirUpatAM temanAM prabhAtiyAM gujarAtI bhASAnA yAvacce divAkara amara alaMkAro che. rAjasthAnathI gujarAtane potAnI priyabhUmi banAvanAra mIrAMbAInAM lalita madhura, layabaddha pado Aja paNuM gujarAtanAM vAtAvaraNamAM guMje che. amadAvAdamAM sanIne dhadha karatA ane saccAIthI vartavA chatAM avizvAsanI jhALathI dAjhelA akhAe kuvAmAM sAdhane padharAvI vedAntI kavitA lakhI. mahAkavi premAnade mANu para svaracita AkhyAne gAI gujarAtI bhASAne potAnA prANavAna rasalakSI sRjane vaDe gaurava ApyuM. zAmaLabhaTe sihAsana batrIzI, madanamohanA jevI vArtAo kAvyabaddha karIne saMskArI manoraMjana sAthe bauddhika sajagatA ApI. svAmInArAyaNa saMpradAyanA tyAga vairAgyanA gAyake niSkuLAnaMda, brahmAnaMda vageree mumukSatA prere tevAM pada ApyAM. dayArAmanI garabIo tathA premalakSaNA bhaktinAM padoe gujarAtane eka samaye gAMDuM karI mUkayuM. arvAcIna yugamAM dalapatarAme sabhAraMjanI paNa cAturya pUrNa kavitA vaDe kavIzvaranuM biruda meLavyuM. narmade kavitAne potAnA jussAthI sabaLa banAvavA prayatno karyA. narasiMha. rAve kavitAne pazcimanA prabhAva nIce prakRtinA raMge raMgavA preraka purUSArtha karyo. kavizrI kAnta vasaMtavijaya, cakravAka mithuna devayAnI jevAM sauMdaryamaMDita khaMDakAvyo vaDe kavitA kAminIne zaNagArI, rAjavI kavi kalApIe prema ane dardInI gajhala gAI to sAthosAtha "yAM jyAM najara mArI Thare" jevAM kAvyo dvArA vyApaka paramAtmAnI anubhUti karAvI. miDAkavi nhAnAlAle rAsa ane premabhaktinAM madhura kAvya gAyAM sAthosAtha IndrakumAra, ) kI ki ) Jain Education Intemational
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ jayAjayanta jyAM Dolana zailImAM azarIrI praNayanAM nATako dvArA gujarAtamAM eka vAtA varaNa UbhuM karyuM. kavizrInA 'harisaMhitA" mahAkAvyamAM keTalIye avanavI viziSTatA KNA che jenuM mUlyAMkana thavuM bAkI che. - rASTrIya zAyara jhaveracaMda meghANIe paNa seraThI bAnIne dhIMga raNakAra batAvI lokasAhityanuM ekaluM paDe gauravapUrNa saMzodhana karyuM ane vratagIta, lokagIte, uparAMta keTalAMka aMgrejI kAvyanuM evuM viziSTa rUpAMtara karyuM jemAM rUpAntara karela mULakRti karatAM ye saudarya vadhI gayuM. temanI navalakathAomAM paNa soraThI dharAnA prANadhabakAra jhIlAyA zrI sneharazmie kAvyamAM avanavAM keTalAye prago karyA. jApAnanA a9pAkSarI hAyakune paNa gujarAtImAM vinyasta karavAnuM mAna temane maLyuM. zrI suMdarama ane umAzaMkara arvAcIna gujarAtI kavitAnAM ucca kakSAnA samArAdhA che. A bannenuM mUlyAMkana paNa vadhAre yogya rIte thavAnI jarUra che. A uparAMta kRSNalAla zrIdharANI, prahallAda pArekha, nAthAlAla dave, rAjendra zAha, niraMjana bhagata, bAlamukuMda, prajArAma, uzanasa, makaranda dave, priyakAnta maNiyAra, tema ja aghatana keTakeTalAM kavionAM ura dhabakArathI sauMdarya madhura padAvalIthI zobhatAM gItathI mAMDIne virUpa ane eksaka likhAtAM nUtanattama sarva kAvya prakAro gujarAtI bhASAmAM kheDAyAM che. gujarAtI gadyamAM narmade nibaMdha, prasaMga lekhe ItyAdithI sUtrapAta karyo ane gujarAtI gadyane navalarAma, maNilAla, govardhanarAma, gAMdhIjI, kAkA sAheba, jyotIndra, caMdravadana vageree niranirALI zailIthI tene pahela pADI, saMskAra ApyA, vizuddha karyuM, temAM navanavAM svarUpa kheDyAM. navalakathAomAM "karaNaghelo" thI mAMDIne "sAsuvahunI laDAI' vagere prAraMbhanI navalakathAo bAda kanaiyAlAla munazIe tene kalA vidhAnanI daSTie navuM rUpa ApyuM. tyArapachI dhUmaketu, 2. va. desAI guNavaMtarAya AcArya, pannAlAla paTela, Izvara peTalIkara, cunilAla maDiyA, dazaka ane adyatana navalakathAkAroe tene potapotAnI rIte viziSTatA apI. gujarAtI bhASAnI sarvottama mahAnavala 'sarasvatIcaMdra' to jagatabharanI mahAnavalamAM giauravabharyuM pratinidhitva karI zake. navalikAomAM paNa munazI, dhUmaketu, dvirepha vagerethI Aja sudhInA. vArtAkAroe gujarAtInAM navalikAnAM kalevarane saMvardhita karyuM che. gujarAtI sAhityanI "AlocanA' prakAranAM paNa sAhityanAM svarUpa ghaDavAmAM, tene maThAravAmAM, tenI AlocanA karI tenAM thatAM skUlanane nirbhayatAthI batAvI sAhitya kSetrane samArjita. karavAmAM narmada, narasiMharAva, ba. ka. ThAkora, vizvanAtha bhaTTa, vijayarAya vaidya, anaMtarAya rAvaLa, sureza joSI, cAMpazI uddezI ane takhtasiMha paramAra jevA puruSAthI vivecakoe sAhityanI gatividhione cAMpatI najare nihALI temAM uttama tane pravartamAna rAkhavAnI civaTa rAkhI che. - "muMbaI samAcAra" jevA prathama gujarAtI patrathI mAMDIne gujarAtI patrakAratve paNa RI| janmabhUmi, saMdeza, gujarAta samAcAra vagere patronAM dhoraNe anya bhaginI bhASAnAM patrakAratva jotAM ja ujajavaLa rAkhyAM che, keTalAMka kSetromAM te gujarAtI patrakAratva AgaLa che. ' "gujarAtI' mAsikathI zarU karIne gujarAtamAM vividha samaye uttamottama sAmayiko paNa pragaTa thayAM, kALabaLe baMdha thayAM, vaLI navAM zarU thayAM, keTalAMka ghasAyAM, keTalAMka navI prANazaktithI kALabaLane paNa paDakAratA rahyA. A badhAmAM "mAnasI", "akhaMDa AnaMda', "kumAra", "navacetana", "ruci', "graMtha, "kavitA" sagarva nAme lekha karI zakAya. | A graMthamAM gujarAtI sAhityanAM ciraMjIva pAtra e viSaya upara vistArapUrNa eka lekha chapAye che e vAMcatA jarUra ema lAgaze ke ApaNuM gujarAtI sAhitya eka hajAra varSanuM thavA AvyuM temAM aneka mahAna sarjako thaI gayA. teone hAthe gujarAtI sAhityanI je gauravavaMtI sevA thaI che tethI koIpaNa gujarAtI sAhityarasika vyaktinuM zira namI ] paDe. chellA eka saikAmAM gujarAtI sAhitya savarUpa ane abhivyaktinI bAbatamAM vaividhya K Jain Education Intemational
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ ane uMDANa bane dAkhavyA che. tarIna upara AvatI be kRtio " sarasvatIcaMdra" ane satyanA prayogo' e jagatuM sAhityamAM oLakhAI che. AkhyAna kathAo, padyavArtAo, navalakathAo nATaka, ekAMkIo, padyanATako, khaMDa kAvyo vagere kathA sAhityamAM gujarAtI sAhityanI amara pAtra sRSTi paDelI che. evA jamAnA sAthe satata vahetA rahetA sAhityanA bhAvI mATe kaI jozI pAse coghaDiyuM jovaDAvavuM paDe tema nathI to paNa jozI aTakadhArI be sarjako zrI umAzaMkara jozI ane zrI sureza jozInA hAthamAM hAla to gujarAtI sAhityanuM bhAvI che ema gaNI zakAya. ahIM je pAtro pasaMda karavAmAM AvyA che temAM uparokta sAhitya prakAro AvarI levAmAM AvyA che. ahIM pasaMda karelA 80 pAtro vize pasaMdagInI bAbatamAM matabheda jarUra hoI zake. hajI keTalAMka pAtro rahI jatAM hoya, athavA keTalAMka, bIjAne, binamahatvanA paNa lAgyAM hoya e saMbhavita che. bRhada gujarAtanI asimatA sAMskRtika saMdarbha graMthanI yAjanA dhyAnamAM rAkhI lekhanA lekhake kevaLa vivecanAtmaka banAvavAne badale paricayAtmaka-vivecanAtmaka abhigama keLavyA che te ubhaya prakAranA vAcakane upayogI nIvaDaze te lekhake lIdhe parizrama yathArtha gaNAze. () gurjarabhUminA saMta purUSa gujarAtanAM yazogAna gAtAM kavivara nAnAlAla kahe che? giri giri zikhara zikhara sehata maMdire dhvaja ne saMta mahaMta dhanya ho dhanya ja puNya pradeza ApaNe guNiyala gurjaradeza." gujarAtanI bhUmi Ama saMta saurabhathI mahekatI che. soraThI saMto viSe jema pustake prasiddha thayA che tema gujarAtanA saMte viSe ja ekAda daLadAra graMtha taiyAra karI zakAya. gujarAtanA saMtamAM morabI pAsenA TaMkArAmAM thayelA Aryadharma pracAraka svAmI dayAnaMda sarasvatI, bhagavAna svAmInArAyaNa, mahAtmA gAMdhIjI vagereno ullekha te AgaLa paNa anya prakAre thaI gayuM che. lImaDImAM thayela musalamAna kavi mIThe DhADhI, parama tattvajJAnI zrImad rAjacaMdrajI, kavi kIrtanakAra anaMtaprasAdajI, saMta vAlamarAma, pU0 jalAbApA, gAriyAdhAranA saMta vAlamarAma, kacchanA mekaNadAdA, pALiyAdamAM pragaTelA zrI visAmaNa bhagata, saMta lAlanazA, dAsI jIvaNa, mahAtmA mastarAmajI, zrI ApA jAdarA, kAzI sudhI prakhyAta zrI satuA bAvA, svAmI niSkuLAnaMda, sadUguru brahmAnaMdasvAmI, zrI gopALAnaMdasvAmI, akSarabrahmanA avatAra guNAtItAnaMdasvAmI, saMta boDANA, saMtaratna zrI punita mahArAja, pra. brahmasvarUpa zrI yogIjI mahArAja, gItA maMdira praNetA pa. pU. vizvAnaMdajI, pa. pU0 raMgaavadhUtajI mahArAja, pU. zrI moTA, mahAmaMDalezvara pa. pU0 zrI jayendrapurIjI, pa. pU rAmacaMdra DoMgarejI mahArAja, bhAvanagaranA zrI zAMtizaMkara mahetA, jAmanagaranA pa. pU. zAMtiprasAdajI, bhuvanezvarI, pITha geMDaLanA pU. caraNatIrthajI mahArAja, vaDedarAnA dattamaMdiranA zrI dattabuvA, sastu sAhitya gujarAtamAM ghare ghare pahoMcADanAra bhikSu akhaMDAnaMda, "vArtAlApa" graMthamAM prakhyAta thayelA saMtamUrtio prakAzAnaMdajI ane nityAnaMdajI, sthAnIka kAryakara ane mAnavatAnA parama ArAdhaka pU. ravizaMkara mahArAja vigerenI saurabha mahekatI rahI che. gujarAtanA A saMtemAM keTalAke daridranArAyaNanI sevA arthe khabhe kAvaDe caDAvI roTalA mATe cAvala ke ATo mAgI annakSetro calAvyA, keTalAke jJAnanI saravANI vahetI rAkhavA pAThazALAo calAvI, keTalAke bhAratabharamAM dharmazALAo ane annabhaMDAre khelyA, keTalAke pitAnA zuddha tyAgamaya jIvana dvArA ane paramArthanA mArge caDAvyA, keTalAke kItI ane upadeza dvArA saMsArakupamAM paDelAone saMsAra taravAmAM AlaMbana ApI mokSadhAmanAM dvAra ughADI ApyA. A saMte sAthe gujarAtamAM sati-jatI paNa ghaNI thaI gaI che. A badhAmAM rANakade, jasamA oDaNa, rUvAparI vagere keTalAye pavitra nAmanI mAnatA cAle che DAN Jain Education Intemational
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00 Jain Education Intemational (U) gujarAtanA zikSaNakArA-- je jamAnAmAM khAlazikSaNanA viSe bhAratamAM keAIne kalpanA paNa na hatI tyAre khALakaiAnI 'muchALI mA' tarIke prakhyAta thayelA zrI gIjubhAie dakSiNAmuti jevI Adarza sa`sthA calAvIne khAlazikSaNamAM bhAratamAM prathama nutana Adaza siddha karI batAvyA. zrI gIjubhAie khAlasAhitya paNa kevuM samRddha taiyAra karyu ? zrI gIjubhAinI jAgatI jyAtane mAMghIbena ane gijIbhAinA suputra zrI narendrabhAie jIvanaparyaMta jhaLahaLatI rAkhI. zrI nAnAbhAi bhaTTe A zikSaNa jyeAtine AtmatejathI pahelAM bhAvanagaramAM ane pachI saNAsarA-AMbalAmAM vadhu sabaLa rIte grAma dakSiNAmUrti nA prayAgathI prajvalita karI. zrI nAnAbhAie rAmAyaNa bhAgavatanAM leAkabhAgya svarUpe paNa nimyA. temanI ja saMsthAmAM pAchaLathI zrI manubhAi paMcALI 'Dha'ka' tathA zrI muLazaMkara bhaTTe peAtAnI prANavAna pratibhA ane tapaHpUta jIvanadRSTivALA saMcAlana ane purUSAthathI A keLavaNI prayAgAmAM vadhu suMdara siddhio meLavI. leAkabhAratI sa'sthA Aje akhila bhAratIya nahi paNa AMtararASTrIya khyAti dharAve che. zrI harabhAi trivedI paNa khAlamAnasanA niSNAta preraNAmUrti gaNAya che. temaNe paNa gharazALA saMsthA dvArA zikSaNamAM bhavya puruSAtha karyAM che. aliyAbADAmAM gaMgAjavA vidyApIThanI dhUNI dhakhAvIne beThelA zrI DAlarabhAI mAMkaDa tathA gujarAta vidyApIThamAM zrI maganabhAi desAinI sama sevAe itihAsamAM sadaiva puNyasmRti banI raheze. paraMtu A badhA zikSaNakArAnA munya vizvanA sauthI moTA zikSaNakAra tA pU. Apu ja gaNAya. dakSiNa AphrikAmAM ne bhAratamAM svAvala`bI rASTrIya zikSaNa paddhatinA nUtana prayAga emaNe karI batAvye ethI teNe zikSaNamAM samULI krAMti karI. bhAratanA vatAvaraNa ane tenI ArthiCka jarUriyAta anurUpa varSI zikSaNa ke buniyAdI zikSaNanI cinagArIe bhAratamAM zrI vinemA, AcAya kAkAsAheba kAlelakara, vagere ghaNAM navAM bhAvintA purUSA pragaTAvyA. bhAratanA sauthI meATA zikSaNazAstrI niHsa deha gAMdhIjI ja gaNAvI zakAya. gujarAta vidyApIDane samagra itihAsa cheka Aje zrI meArArajI jevA gAMdhIniSTha zuddha sevAparAyaNa kulapatinA hAtha nIce yazasvI rahyo che. gujarAta yunivarsiTInA prAraMbhamAM paDelA dAdA mAvalaMkara vagere sau smaraNIya che. Aje paNa vaDAdarAmAM jIvanabhAratI, zAradA grAma, mAMgaroLanI sasthA, pArakha daramAM AryakanyA gurUkuLa, kacchamAM ghaNA varSo purve mAMDavImAM sthapAyela sa`skRta ane piMgaLavidyAnI pAThazALA, bhAvanagaramAM dANIbAi sthApita mahilA vidyAlaya, A badhI keTalIka sapanna ane gauravapurNa itihAsa dharAvatI zikSaNa sa`sthAe che. gujarAtamAM ANu da-vallabhavidyAnagara paNa gujarAtanuM mATuM zikSaNadhAma che. tenA vizvakarmA zilpI pU bhAIkAkA ane te saMsthA pAchaLa mUkasevA samanAra keTalAye purUSAthIoe zikSaNanA kSetre kevuM suMdara kAma karyu` che. vaDAdarAnA prAtaH smaraNIya mahArAjA zrI sayAjIrAvane zikSaNamAM na saMbhArIe te kema cAle ? baMdhAraNanA Adeza chatAM khAvIza khAvIza varSe Aja paNa bhAratamAM je siddh thai zakayuM nathI te pharajIyAta zikSaNanu` kA` varSo pahelAM A A draSTA, leAkapriya, svanAma dhanya mahArAjAe siddha karI batAvyuM eTaluM ja nahi paNa zikSaNanI vadhumAM vadhu savalatA samagra vaDodarA rAjyamAM vadhumAM vadhu ubhI karI gujarAtanu'nAma bhAratabharamAM rozana karanAra tee Adaza rAjavI hatA. Aje ma. sa. yuni. vaDodarA ghaNu` preraNAdAyI vikAsalakSI kAma karI rahI che. bauddhika keLavaNInI jema cAritrya ane Atmika keLavaNInuM kAma karanArA pU. raviza'kara mahArAja, phAdhara vAlesa vagere paNa gujarAtamAM peAtAnA prakAzanA pAtharI rahyA che. pU. mahArAje teA pachAta ane jhanunI gaNAtA mANaseAmAM paNa mANasAinA dIvA pragaTAvyA che.
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ (e) gujarAtanA svaraArAdhaka ane kalAkAre: gujarAte saMgItanA kSetramAM bhAre kImatI pradAna karyuM che. zrIkRSNanI baMsarI ane aniruddhane paraNI Avela uttarA dvArA gujarAtamAM lAsya nRtya sAthe saMgItane praveza thaze. saurASTramAM cAlatI bhairavanI upAsanA parathI aurava, virAvaLa parathI virAula ane bilAvala rAga gujarI, travaNa, sauvIrI, khaMbhAyatI, AhirI, lAThI ane mAdhyamikA uparAMta dezIrAga paNuM gujarAtanI bheTa gaNAya che. mahAgujarAta sarvakSetronI jema surasvAmI ane kalAguruo paNa pragaTAvyA che. caudamI zatAbdImAM thayelo kheMgAra trIje, bhagavAna zrIkRSNa pachI gujarAtane saurASTramAM nAdaveda uddhAraka gaNAya che. paMdaramI zatAbdImAM ne te pachInA kALamAM paNa zAstrIya Dhabe pado gAnAra narasiMha mahetA paNa saMgIta nipuNa hatA. jAmanagaranA AdityarAmajI ajoDa dhrupada dhamAranI gAyakInA uttama kalAkAra, kuzaLa pakhavAjavAdaka ane tAlazAstrI tarIke prakhyAta hatA. mahArAjA bhAvasiMhajInA samayamAM bhAvanagaramAM saMgItane sAro rAjyAzraya maLyo. darabAranA kuzaLa svarazAsI caMdraprabhAbAI bhalabhalA saMgItakAronuM mAna mUkAvatA. gujarAtanA sarvottama saMgItakAra padmazrI omakAranAtha ThAkuranuM nAma koNa jANatuM nathI ! paMDitajI bairavASTakama, 5. yazavaMtarAya purohita, paMDita omakAranAthajInA ziSya paM. balavaMta bhaTTa, ge. ghanazyAmalAlajI, zrI mRNAlinIbahena sArAbhAI paNa gujarAtanuM-samagra bhAratamAM mUlyavAna ghareNuM che. citrakalAnA kSetre kalAguru zrI ravizaMkara rAvaLa prathama paMktinA saMmAnArha pUjya AcArya che. guru zrI benja tathA zrI vrajalAla desAI, zrI kanubhAI desAI, zrI jAdava, zrI khoDIdAsa paramAra, zrI jyoti bhaTTa vagere raMgarekhAnA svAmIoe citrakalAmAM jalaraMgI citrathI mAMDIne, pipheTa, kerIkavara tathA chellAmAM chellI paddhatiomAM gujarAtanuM nAma bhAratamAM ane videzamAM rezana karyuM che. philma udyogamAM zrI vijaya bhaTTa jevA prathama paMktinA nirmAtA-digdarzaka tathA zrI AzA pArekha jevA nRtyakAra ane abhinetrI ApaNuM gujarAta bhUminAM nAmane supratiSThita karI rahyA che. (o) gujarAtanI lekahRdayanI gIta saravANIo : lokavArtAo, lekagIto ane lokasaMgIta pratyeka prajAne kiMmatI vArase che. paraMtu pradeza pradezane tenI piotIkI viziSTatA hoya che. dareka pradezane tenI potAnI lekabAlI, pitAnI rajuAtanI paddhati paNa prAdezika vAtAvaraNane anurUpa hoya che. gAmaDe DAyarA vacce besIne bhalakArA detA devIputara cAraNanA moDhethI vahetI kasaravANI sAMbhaLIe ke nesaDAnA bheMso gAyonA dhaNane carAvavA nIkaLelA kaI rabArIne DAMgane Teke eka pagathI tribhaMgAkRti sarajIne duhA bolate sAMbhaLavAne gujarAta-saurASTrano lahAvo che. AvI lokavANImAM dAsI jIvaNa, gorakhanAtha, devAyata paMDIta, mekaNa dAdA, karamaNa bhagata, gaMgAsatI, lAkha leyaNa, muLadAsa, pITho bhagata, jeThIrAma, morAra sAheba, ravi sAheba, bhANa sAheba ityAdI mukhya che. AvI lokakathAo sAthe "vahue vagovyAM moTAM khoraDAM re lelajevAM lekagIto paNu gujarAta saurASTramAM Thera Thera sAMbhaLavA maLaze. nAgapAMcamanI vAratA, seLa somavAranI vAratA, baLacothanI vAratA A badhI vratakathAomAM paNa AdhyAtmika ane dharmanA saMskAra sAthe grAmapradezanAM bhalALAM mAnavIonI lAgaNI, temanI zraddhA, temanA haiyAM zatazata jhUle jhUlatAM keTalIye umIonA svapna jhIlatAM anubhavAya che. seraThanA gIranArI pradezamAM bhogAvAne kAMThe bharAtA mAdhavapuranA meLAmAM, taraNetaranA meLAmAM Aja paNa A duhA rAsanI ramajhaTa, cAraNI chaMdanAM halakabharyA raNakAra, maMjIrAnA tAle UMcA svare gavAtAM bhajana, bheTa bAMdhIne beThelA DAyarAnI vacce raMgabharI vArtAo AjubAjunI rAjakIya, Arthika, sAmAjIka uthalapAthalathI para rahIne, lekene tarabatara kare che, ramADe che, temanAM aMtarane paMkhALe che, halabalAve che ane lokasaMskRtinA pravAhane avicchinna rAkhe che. ta Jain Education Intemational ww.jainelibrary.org
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ che = Jain Edin (au) gujarAtamAM zilpasthApatya : gujarAtamAM zilpa sthApatya ane kASThakAma atyaMta prAcIna ItihAsa dharAve che. veda yuga pahelAM candre banAvela zrI seAmanAthanuM maMdira pAchaLathI kAi ane pASANAnAM banatAM ja gayAM ane dareka humalA pachI tenuM nUtana nirmANu thatuM gayuM. zAkanA giranAra paranA zilA lekha, dhUmalInu sthApatya, siddhapuramAM rUdramALa, pATaNamAM sahasraliMga taLAva, meADherAnuM sUrya maMdira, taLAjAnA ebhala maDapa, kuMbhArIyAnAM derAM, vaDanagaranuM tAraNa, junAgaDhanI aDIkaDI vAva ne navaghaNa kuvA, DabhAinI hirAbhAgeALa, aDAlajanI vAva, amadAvAdanI jhUlatA minArAvALI masjida, A uparAMta saurASTranA junA rAjavIonAM keTalAka mahelA, bhAvana garanI gaMgAderI ne takhtezvaranA maMdira A badhAM gujarAtanI kIrtigAthA rUpa che. A zilpa sthApatyamAM sAmapurA brAhmaNA zAstrIya zuddhi ane talasparzI jJAna dharAvanArA niSNAta gaNAya che. zrI revAzaMkarabhAI sAmapurA tathA anya ghaNA vidvAnA bhAratIya zilpa sthApatyanA vidhAnamAM prakhyAti pAmyA che. gujarAtanA zilpa sthApatyamAM hiMdu muslima ane kalApaddhatinA samanvaya thayelA ghaNA sthaLe jovA maLe che. AbhAra.... A bhagIratha prayAsamAM zrI kIrITabhAI 2. bhaTTa, janArdana ja. dave vagerenA sahakAra bhUlI zakAya tema nathI, vyaktionI paricaya noMdhamAM amArA AchA pAtaLA khyAla uparathI ane amane maLelI mAhitIne AdhAre noMdha lakhavAmAM AvI che, saMbhava che ke atyaMta prasiddha evI judA judA kSetranI viziSTha vyaktienI noMdha A graMthamAM na mUkI zakANI hAya amArI vyaktigata zakti maryAdAne dhyAnamAM laI evI bhUlA daragujara karazeA. A graMtha mATe keTalAMka upayAgI blAka pUrA pADavAmAM gujarAta sarakAranA mAhitI khAtAnA, lalIta kalA akAdamIne, yazeAvijaya jaina graMthamALAnA, pATaNa jaina maMDaLa muMbaInA, kumAra kAryAlayanA AbhAra mAnyA vagara rahI zakatA nathI. jhaDapathI chellI ghaDIe keTalAka khvAka taiyAra karI ApavAmAM gujarAta preAsesa sTuDIe paNa abhinaMdananA adhikArI ane che. suMdara rIte jekeTa kavara chApI ApavA badala dIpaka prinTarInI paNa sahaSa noMdha laie chIe. TAMcA sAdhanA chatAM ekamAtra hiMmata ane zraddhAne maLe jaina prinTarIe AvaDI meTI javAbadArI svIkArIne zakaya teTalI jhaDapathI A prakAzana chApI ApavAmAM je saujanyatA batAvI che; khAsa karIne vinAibhAie khIra-gabhIratAthI je kAma lIdhuM che tenI paNa sahaSa noMdha levI ja rahI, kAraNa AvaDuM mATu' kAma pAra pADaze ke kema tenI amane zaMkA hatI; paNa ghaNI jhaDapathI ane rAta divasa joyA vagara saMtoSakAraka kAma karI ApyuM che. surezacaMdra ema. raMgavALAnI sevAne paNa ame bhUlI zakatA nathI. je je mitrA ane murabbIoe amane preraNA-mAgadazana ApI vAMseA thAaDayo che te saunA AbhAra mAnavAnI taka lau chuM. AvaDA seTA mArthika okhamamAM jAherakhabara ApanAra pATIenI saujanyatAnI paNa sahu noMdha laie chIe. teonI A huM, vagara amArU A kAma saphaLa na thAta. saunA khUba khUba AbhArI chIe ane have pachInA amArA AthIe vizALa prayAsamAM sau kAi upayogI banI rahe tevI AzA che. naMdalAla devaluka : saMpAdaka
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA rAjakIya, sAmAjika, paMcAyata ane sahakArI pravRttinA kAryakaro - 7 zrI morArajI raNachoDajI desAI gujarAtanA sarvoccanuM bIrUda pAmelA zrI morArajIbhAIne pitAzrI saurASTramAM aMgrejI zALAmAM zikSaka hatA. pAMca varSanI vaye keLavaNInI zarUAta karI saurASTranA mahuvA ane kuMDalAmAM eMgle-varnAkayulara zALAomAM bALapaNamAM abhyAsa karyo. tyAra bAda valasADamAM bAI AvAbAI hAIskUlamAMthI temaNe 1908 mAM meTrikanI parIkSA pasAra karI. jI.TI boDIMgamAM rahI temaNe kelejano abhyAsa vilsana kolejamAM karyo. tyAMthI pharsTa kalAsa bI.e. thayA, tyAra bAda temanI pasaMdagI vAIsaroyanA kamizana ophisara tarIke thaI. prathama vizvayuddha puruM thatAM emane provinziyala sivila sarvisamAM levAmAM AvyAM. revanyu khAtAmAM DepyuTI kalekaTara tarIke temaNe 1918 thI 1930 sudhI nokarI karI, 1930nI asahakAratI laData vakhate potAnI nokarInuM rAjInAmuM ApyuM. ane dezanI sevA mATe potAno samaya ApavA mAMDe. sane 1931 thI 1946 temaNe gujarAta prAMtika samitinA maMtrI tarIke kAma karyuM. ane te ja varSathI AjasudhI teo a. hiM. kegresa mahAsamitinA sabhya che. satyAgrahanI dareka pravRttiomAM bhAga lIdhela ane ghaNI vakhata jelamAM gayAM. * 937 nA julAIthI 1939 nA naveMbara sudhI surata jIllAmAMthI teozrI cuMTAine vidhAnasabhAnA sabhya banyA. ane revanyu egrIkalcara, jaMgala tathA rUrala DevalapamenTa khAtAnA pradhAna thayA. 1952 thI 1956 sudhI muMbaI rAjyanA vaDA pradhAna thayAM 956 thI bhArata sarakAranA vepAra udyoga khAtAnA pradhAna thayAM. chelle kendra saskAranA nAyaba vaDApradhAnanuM pada saMbhALyuM hatuM. zrI hitendrabhAI ke. desAI jajUnI ane netAgIrInA paripakva saMmizraNanA pratIkarUpa bAvana varSanI vayanA zrI hitendrabhAI desAI cethI sAmAnya cUMTaNI bAda gujarAtanA navA maMtrImaMDaLanA pharI eka vakhate vaDA bane che. zrI hitendrabhAI desAIe paMdara varSanI uMmarathI ja temanA jAherajIvanano prAraMbha karyo hato. saradAra vallabhabhAI paTela jevA samartha jAherajIvananA AgevAno pAsethI janasevAnA pATho zIkhavAnuM gaurava temane prApta thayuM che. temane janma ogaSTa tA. 9, 1915 nA roja thayo hato. prAraMbhika zikSaNa temaNe suratamAM ane tyAra pachInuM zikSaNa muMbaImAM lIdhuM hatuM. 1930 mAM TuMkI mudata mATe temaNe kArAvAsa veTha hatA. 1937mAM muMbaI yunivarsiTImAM arthazAstranA viSayamAM sauthI vadhu guNa meLavIne teo sanAtaka thayA hatA. 1939 mAM kAyadAnA snAtaka thayA pachI temaNe suratamAM vakIlAta zarU karI ane sAthosAtha paherajIvanamAM jhaMpavAvyuM, zahera sudharAImAM varSo sudhI sabhyapade cUMTAIne tyAM keTalAya hoddAo upara rahIne temaNe sevAnuM kArya karyuM che. 1957mAM surata vibhAgamAMthI teo muMbaI vidhAnasabhAnA sabhya tarIke cUMTAyA hatA. muMbaI rAjyanA maMtrImaMDaLamAM teo zikSaNamaMtrI hatA. zikSaNamaMtrI tarIkenI temanI kAmagIrI daramiyAna temaNe keLavaNInA kSetramAM keTalAya sudhArAo dAkhala karyA hatA. Arthika rIte pachAta varganA vidyArthIone maphata zikSaNa, zikSanI paristhitimAM sudhAre, mAdhyamika zikSaNanI unnati vagere jevAM pagalAM keLavaNInA kSetramAM zrI desAIe dAkhala karelA sudhArAemAM gaNI zakAya. zrI hitendrabhAI desAI mahesula maMtrI hatA tyAre leke nA vahIvaTI pra"nene sthaLa para jaIne nikAla karavAnI temanI yojanA nUtana hatI, prazaMsA pAmI hatI. lalitakaLA ane ramatagAmanA vikAsa mATe temaja praNAlikAgata saMskAravArasAne punatthAna mATe zrI desAine khAsa abhiruci che. zrI hitendrabhAInI netAgIrImAM gujarAtanA lokone niSpakSa, kAryakSama, ane svaccha vahIvaTanI khAtrI maLe che, eTaluM ja nahi, paraMtu sukhI, samRddha ane zakitazALI rASTranuM nirmANa karavAnI AkAMkSAo rAkhatA ane tene mATe racanAtmaka kArya karatA sau koIne pachI te game te nAta jAta nA hoya ke game te rAjakIya vicArasaraNI dharAvatA hoya te paNa temane mukta kArya karavAno avakAza maLe che sva. zrI baLavaMtarAya mahetA 19mI phebruArI 1899nA roja janmelA zrI baLavaMtarAya mahetAnI jIvanayAtrA ghaNI javalaMta hatI. teo jayAre muMbaI yunivarsITImAMthI grejyueTa thayA tyAre mahAtmA gAMdhIjIe adarelI asahakAranI caLavaLano nAda dezabharamAM guMjI rahyo hate. zrI baLavaMtabhAIne paNa A caLavaLane cepa lAge temaNe asahakAranI caLavaLamAM jhaMpalAvyuM yunivarsITInI DIgrI levAno InkAra karyo, alabatta pAchaLathI gujarAta vidyApIThe temane nAtakanI padavI enAyata karI hatI - bhAvanagaramAM relve karmacArI maMDaLanA saMgaThana maMtrI banyA, pAchaLathI temaNe harIjana kalyANa ane mahilA keLavaNInI pravRtio hAtha dharI hatI, saradAra vallabhabhAI paTelanI AgevAnI heThaLa nAgapura khAte jhaMDA satyAgrahamAM paNa zrI baLavaMtabhAIe bhAga lIdhe hate. 1930mAM mIThAno kAyade teDavA mATe gAMdhIjIe "dAMDI kucano kAryakrama amalI banAvyo tyAre dholerA khAte mIThA satyAgrahamAM bhAga lIdho hate bhAratanA rAjakIya jIvanamAM zrI baLavaMtabhAI mahetAne sauthI moTAmAM moTo javAbadAra rAjataMtra mATenI rAjasthAnI Jain Education Intemational
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSa4 [ bRhada gujarAtanI asmitA prajAnI laDatanA rAhabara banavAne tenI AgevAnI levAmAM nimAyuM. 1949mAM muMbaInA pradhAnamaMDaLamAM jAhera bAMdharahela hato. keTalAka varSo sudhI zrI baLavaMtabhAI akhIla bhArata kAmanA pradhAna thayAM. 1952 thI 1956 sudhI muMbaI sarakAranA rAjasthAnI pranakIya pariSadanA maMtrIpade rahayA hatA. zrI baLa- nANuMkhAtA uparAMta dArUbaMdhI ane udyoga khAtAnA pradhAna vaMtabhAI pAchaLathI A pariSadanA upa-pramukha paNa banyA hatA. tarIke pharajo saMbhALela. te pachI gujarAta rAjyanA mukhya pradhAna - bhAvanagara prajA pariSadanA AgevAna tarIke temaNe javAbadAra banyA. saurASTra ane gujarAtamAM temanI sevAo ghaNI che. rAjataMtra mATe bhAvanagara rAjyanA divAna sAthe vATAghATa karI zrI rasIkalAla umedacaMda parIkha hatI. temAM bhAvanagaranI dhArAsabhAmAM cUMTAyA hatA, ane bhAvanagaranA prathama mukhya pradhAna banyA hatA. zrI baLavaMtabhAI kero- - jemanA pAsethI saurASTranA svAtaMtrya saMgrAmanI kaDIbaddha samAM varSo sudhI sakriya rahayA hatA 1948mAM jayAre saurASTranA vigate maLI zake che. jeoe lIMbaDI satyAmahanA praNetA ane ekamanI racanA thaI tyAre teo tenA prathama nAyaba mukhya pradhAna saurASTranA eka aDIkhama rAjakIya kAryakara tarIkenuM sthAna banyA hatA. 1947mAM tevo bhAratanI baMdhAraNa sabhAnA sabhya prathama haroLamAM meLavyuM che, tevA zrI rasikabAI 1933, 1939 cuMTAyelA. ane 1942 nI rASTrIya caLavaLamAM agra bhAga bhajavyo hato 1952 ane 1957mAM ema babevAra teo bhAvanagaramAMthI ane traNa vakhata jelavAsa bhogavyo hate. 1948 mAM saurASTra lekasabhAnA sabhya tarIke cUMTAyA hatA teo kAMgresa saMsadIya rAjyasabhAmAM pradhAna tarIke levAyA. 1952 mAM jhAlAvADamAMthI pakSanA maMtrapade hatA ane lekasabhAnI aMdAja samitinA adhyakSa lokasabhAmAM cUMTAyA. rASTra rAjyanA gRhapradhAna tarIke paNa pade paNa rahyA hatA gujarAta rAjyanA mukhya pradhAna paNa banyA kAma karyuM. 1956 mAM saurASTra rAjyanA mukhyapradhAna thayAM. hatA. te pachI vidhinI vicitratA e che ke barAbara be varSe temanI 1956 thI muMbaI rAjyanA mahesula pradhAna tarIke paNa sevA A ujjavaLa kArakIdI e sutharInA dariyA kinAre seDa tANI ApI. gujarAtanuM alaga rAjya thatAM gujarAta rAjyanA gRhateo gujarAtanuM gaurava hatA. pradhAna tarIke paNa sevA ApI hatI. * zrI ucharaMgarAya na. Dhebara zrI manubhAI zAha - saurASTranA ghaDataramAM jemanuM AgaLa sthAna che. te zrI - saurASTranuM rAjya racAyuM tyAre nAnAmAM nAnA pradhAna tarIke debarabhAI rAjakoTamAM 1. I e. ejansInI korTamAM vakIlAta je gaNutA hatA te zrI manubhAI zAhe dilhImAM zarUAtamAM karatA hatA dezamAM rASTriya AMdolananA nagArA vAgyA ane dilhI kalotha ane janarala mIlsa kAMDa mAM uMcA darajajAnI vakIlAtane tIlAMjalI ApI 1929mAM kesasanA nika banyA jagyA upara bAra varSa kAma karyuM. saurASTramAM nANAMpradhAna thayAM. te pachI kAThIyAvADa pelITIkala konpharansanA rIpade paNa rahyA rASTriya laDatamAM temaNe ghaNI sevAo ApI che. bhArata sarakA1947mAM gujarAta pradeza koMgresanA maMtrI tarIke kAma karyuM rAja- ranA udyoga vikAsa khAtA | pradhAna pachI bhAre uvALakhAtAnA keTa satyAcaka vakhate traNa vakhata jelamAM gayA. 1941mAM cha mAsanI pradhAna thayAM. 1957 thI bhArata sarakAranA udyoga khAtAnA pradhAna jelayAtrA bhegavI hatI 94-45mAM paNa jelamAM gayA 1948 tarIke paNa sevA ApI che. bhAre udyogamAM temaNe naherUnA svathI saurASTra rAjyanA mukhya pradhAna banyA tyAra pachI akhila ptAe sArthaka karyA, kApaDa udyogane duniyAmAM bIju rathAna hida koMgresanuM pramukhapada sAMbhaLyuM gujarAta ane bhAratanI judI apAvyuM. nikAsa vyApAramAM navA zikharo sara karI batAvyA. judI sAmAjIka saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che.hAlamAM khAdI odyogika krAMtinA mazAlacI tarIka ane Adhunika sorASTranA borDanuM saMcAlana karI rahyA che. zilpIomAM temanuM nAma mokhare raheze, gujarAta DevalapamenTa kerezananA sukAnI tarIke ghaNI yazasvI sevA ApI rahyAM che. De, jIvarAja nArAyaNa mahetA teoe potAnA abhyAsakALa daramyAna dara varSe lejaaulara zrI ratubhAI adANI zIpa ane suvarNacaMdraka meLavIne tejasvI vidyArthI tarIke gAMdhIyuganI khaDatala vyakitaomAM zrI ratubhAInuM nAma nAmanA kATelI. samAjasevAnI pravRtti paNa abhyAsakALathI mekhare che 1930 mAM abhyAsa cho ane satyAgrahanI caLaja apanAvelI. laMDanamAM inDIyana e.nI sthApanA karI igle- vaLamAM bhAga lIdhe ane jelamAM gayA. jelamAMthI bahAra AvI namAM hiMdI vidyArthIone naDatI muzkelIo aMge laMDanamAM rAjakIya ane sAmAjika prattio zarU karI, 1942 mAM jhuMbeza uThAvI hatI, 1951mAM muMbaI AvI kansalDIMga DIsa bhUgarbha kAryakara tarIke kAma karyuM saurASTranuM rAjya racAyA pachI zarU karI. 1921mAM vaDodarA rAjyanA cIpha meDIkala ophisara vikAsa ane plAnIMga khAtAnA pradhAna tarIke sevAo ApI. tarIke joDAyA. 1932 mAM bhAratanA muktijaMgamAM jhaMpalAvyuM muMbaI rAjaktanA vIleja paMcAyata ane koTeja InDasTrIjhanA be varSa jelavAsa bhogavyo. 1942mAM bhArata choDonI laDatamAM pradhAna tarIke paNa kAma karyuM. chelle gujarAta rAjyanA pradhAna bhAga lIdhe ane pharI be varSa jelavAsa bhogavyo. 1946mAM maMDaLamAM paNa joDAyA. Aje jUnAgaDhamAM rahIne saurASTranI vidhAnasabhAmAM cuMTAyA. 1948mAM vaDodarA rAjyanA divAna racanAtmaka pravRttione vega ApI rahyAM che. Jain Education Intemational
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ 955 sAMskRtika saMdarbha grantha) zrI kAntilAla pI. zAha InTara Aza sudhIno abhyAsa, dhaMdhAmAM ane paherajIvanamAM yazasvI siddhio hAMsala karI che. 1927mAM muMbaI khAte zIpIMga ejanTasa tarIke jIvananI kArakIdInI zarUAta karI 1938 mAM jAmanagara khAte A ja dhaMdho sarU karyo. haiyAukalata ane kuzaLatAthI dhaMdhAne vikAsa karyo, ane e lAInamAM sArI khyAti meLavI. jAmanagara cembara opha komarsa, jAmanagara bAlkana che. bArI ane jAmanagara pI enDa kI varkasa yuniyananA pramukha tarIkenI emanI sevAo jANItI che. nyu dilhI senTrala ekSaparTa pramazana eDavAIjharI kAunsIla, lAIpha Isyu. korporezananA vesTarna jhenanA jhonala eDavAIjharI beDanA hAlAra vikAsa tathA keLavaNI borDanA ane rAjakoTa vibhAganA Ara. TI. e.nA sabhya tarIke rahIne sArI kAmagIrI bajAvI che. saurASTra smola InDasTrIjha, ke opareTIva benka alIyAbADA vidyAmaMDaLa vigerenA ceramenapade niSThAthI kAma karyuM. 195mAM muMbaI vidhAnasabhAmAM sabhya tarIke cuMTAyA hatA hAlamAM gujarAta sTeTa TrAnsaporTa korporezananAM ceramena tarIke ghaNIja umadA sevA bajAvI rahyAM che. teo jAmanagaranuM saurASTranuM ane gujarAtanuM garava che. zrI jAdavajIbhAI ke. modI bhAvanagara jillA paMcAyatanA ha lanA pramukha ane bhAvanagara ji9lA koMgresamAM baLavaMtabhAI mahetA pachInuM sthAna dharAvatA zrI modInI saccAI, pramANIkatA ane sadabhAva mATe sArUe sa rASTra paricita che. 1928 thI 1941 sudhI vakIlAta ane jAhera pravRttio 1928 thI kAThiyAvADa vyAyAma pracAraka maMDaLane maMtrI, 1938 thI bhAvanagara rAjaya pariSadanA maMtrI, svarAjaya pachI jillA koMgresanA maMtrI, 1941 mAM vyakitagata satyAgraha mATe jelayAtrA. 1942 mAM kavITa IDIyA aMge DITenzanamAM, 48mAM bhAvanagara rAjyanA mahesula pradhAna-eja arasAmAM saurASTra rAjayanI eDamInIsTreTIva kAunsIlanA ceramena, 49mAM jillA kalekaTara, 50 thI para sudhI saurASTra dhArAsabhAnA rapokara para thI 56 sudhI keLavaNI temaja jAhera bAMdhakAma khAtAnA pradhAna tarIke yazasvI kAmagIrI bajAvI. nAthadvArA TeslI beDa, gopAlaka saMdha, bhAvanagara keLavaNuM maMDaLa, gAMdhI smRti TrasTa AvI anekavidha sAmAjika saMsthAo sAthe caMkaLAyelA che. temanuM AkhuM kuTuMba custa khAdIdhArI che. pote gresanI zistane varelA che. zrI paramANaMda ojhA mukata hAsya karatA pratibhAzALI puruSane jue eTale samajI levuM ke unAnA e paramANu dabhAI ojhA che. jeNe sthAna para ke sattA meLavavA kadI nA sarakho paNa prayatna nathI karyo. chatAM AmajanatA kegresa pakSa ane gujarAta sarakAre haMmezA agatyanA sthAne tene pasaMda karyo che, te zrI paramANuMdabhAI jIvAbhAI ejhA jIvananI preraNAtmaka hakIkata che. ArthikarIte saddhara evA mULa unA tAlukAnA sImara gAmanA vatanI ne muMbaI vasatA unevALa brAhmaNa parivAranA eka navajavAnane sane 1929nA divasamAM pUjya rASTrapitA gAMdhIjIne ane paMDita javAharalAlajInA vicAronI dhune lAgI ne kogresane sanika thavAnuM mana thayuM, muMbaI pradeza koMgresanI zAkhA muMbaI "bI" vaDe mAMDavI vibhAga kesa samitinA sabhya tarIke joDAI ja sevAnI dikSA lIdhI sane 1937 sudhI A juvAne kese je kaMI sepyuM te deza sevAnuM kAma karyuM te juvAna eja AjanA zrI paramANaMdadAsa jIvAbhAI ojhA. sane 1937 mAM tabiyata bagaDavAthI parivAranI premabharI mIThI uMdha choDI, mitramaMDaLa choDI. ArAmane roTalo choDI, mahenata karI tabiyata sudhAravA potAnI janma bhUminA tAlukAmAM AvyA, tyAre kaMI jANatuM na hatuM ke A juvAna mANasa sa aa unA tAlukAnI janatAne agraNI banaze. te junAgaDha jillAnA agraNI kAryakara banaze. varSonI sevAne lIdhe gIranA mAladhArIo, paMcaLI, garavI, gohela, Ahera, kAraDIyA, kaNabI. mArU, kuMbhAra, harijana, kALI, ane pachAta vargathI mAMDIne unAnI vaNika brAhmaNa dareka kAmanA haiye sudhI zrI paramANuMdabhAInI sevAnI su madha ane vikatI AtimayatA pahoMcI che. svarAjya lAvavA mATe je phanAgIrIne verI lenAra sevAbhAvI juththa bhAratamAM kese UbhuM karyuM temAM zrI ojhAe paNa Ama janatAne gulAmImAMthI mukata thavAnI vAta samajAvavAmAM mahatvano phALo Apyo hato junAgaDhamAM jyAre navAbazAhIne suraja tapato hatoadhikArIo navAbI mijAjamAM ane ThamAM rahetA hatA tyAre unA tAlukAnI janatAne prazna zrI enA pitAnI lekasevAnI zaktithI hala karatA hatA. svarAjaya AvyA bAda zrI ojhA janasevAnA ja kAmamAM gaLADuba rahetA hovAthI temanI khetI sukAI gaI. ArthikarIte ghasAyA temanuM pazudhana aradhuM nAza pAmyuM temanA gharanI ciMtA Izvarane saMpI dIdhI. svarAjayanA 19 varSa unA tAlukAmAM gAme gAma vADIe vADIe oIla enjine mukavAmAM AvyA ane unA tAlukA gujarAta rAjyamAM prasiddha pAmyo. tyAre zrI ojhAnI vADI upara pANInuM mazIna nahotuM pahoMcyuM game te mANasa Ave tene jamADI mAda karavAmAM dhanyatA anubhavatA udAra ane khAnadAna le kasevaka upara samagra unA tAlukA nI janatA, ane bI narIyAvADanI janatA gaurava anubhave che. hAlamAM teo gujarAta rAjyanA vana ane mAga vAhana vyavahAra khAtAnA nAyaba maMtrI tarIke sevA ApI rahyAM che. zrI jayarAmabhAI ANaMdabhAI paTela sa rASTranA goMDala najIka kolakI gAmanAM kheDuta kuTuMbanA zrI jayarAmabhAI paTelano janma, navembara tA. 14, 1927 nA roja brahmadezamAM mAM thayo hato. temaNe saurASTranI gujarAtI zALAmAM ane brahmadezanI mIzanarI skulamAM 1 gheraNano Jain Education Intemational
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ 956 abhyAsa karyAM tyAra bAda bIjA vizvayuddhane kAraNe temane bhAratemAM AvavuM caDayuM. A pachI 1942 nA rASTrIya AMdezanamAM sainika tarIke tamAM lAza maLyo ane 1947 mAM mA mAmA dakSiNAmurtimAM lAsevaka tarIkenA abhyAsa karyo. zrI jayarAmabhAinI rAjkIya kArakirdInA prAraMbha temaNe junA goMDala rAjyanA kAyadAnA bhaMga karIne pustakAlaya| sthApabAmAM AAgavAnIbharyA bhAga bhajavyA tyAthI thayA. A pachI temaNe goMDala prajAma LanI sthApanAmAM temaja goMDala rAjya pratinidhI sabhAnI racanAnA kAmamAM mana kA bo hatA. A uparAMta jAma jutha yAjanA virUdhdha lokamata pragaTa karavAnA AMdolanomAM temaNe magasa kAmagIrI bajAvI hatI. saurASTra kheDuta maMDaLanA maMtrI tarIke zrI jayarAmabhAe DI va kAmagIrI bajAvya bAda teo peAtAnA vatana kAlakI gAmanI paMcAyatanA sarapaMca tarIke cuMTAyA hatA 1954 thI 17 sudhInA A traNa varSanA gALA daramiyAna AgalI paMcAyate saurASTranI zreSTha pacAyata tarIke nAma meLavu hatu, gayA bImaDaLamAM temaNe kRSi ane nAgarika pUravaThA khAtAnA nAyaba maMtrI tarIke kAmagIrI bajAvI, hAlamAM gujarAta rAjyanA khetI-sIMcAI--vijaLI khAtAnA nAyaba maMtrI nIke sevA bApI rahyAM che. zrI rAghavajI leuA te temanI ciMtA ane maiyAnA sAcA ane ucita dara samAna che. ane vidhAnasabhAnA bA temanI sarvAnumati pasa'dagI karIne rAjya dhArAsabhAgye gauravazALI prabhulI pADI che. aspRzyatAnA aniSTI samAja paranI pakaDa chatAM zikSaNu sAdhane cAlu rAkhIne te khI. esa. sI. ela. ela. bI. thayA. abhyAsa karyAM pachI mahArAva zrI zrImaMta sayAjIrAva gAyakavADe temane 1936 mAM nyAyakhAtAmAM kAryanavala jja tarIke nimaNuMka ApI ane temane vadhu abhyAsa arthe iglA & mekalyA. vaDAdarA rAjyanA javAdAra rAjyataMtramAM zikSaNa ane paMcAyatakhAnAnA pradhAna tarIke neDAyA. 1959 nAM vArA rAjyanuM muM ImAM joDANu thatAM teoe muMbai hAi Ta mAM prekaTIsa zarU karI hatI. A kALa daramiyAna muM InA myuniAMsapala majIzanAM kiMmana sAthe te mArAnA hitanI pravruttiAmAM Si rasa lIdho. saurASTra rAjayanA pachAta varga pAbu emAM paNa temaNe sevA ApI hatI. temaNe gujarAta rAjya pablIka sIe kaoNcananI khAtarI nI javAbadArI saMbhALI ane lAgalAgaTa cha varSa sudhI saphaLatApUrvaka A kAmagIrI bajAvI. te sAmAjIka ane zaikSaNika saMsthAo sAthe saMkaLAyelAM che. amarelImAM kAlejo calAvatI amarelI jillA vidyAsabhAnA teo maMtrI che. A uparAMta teo vaDAdara nI mahArAjA sayAjIrAva yunivasiTInI seneTanA 1949thI sabhya che. ane gujarAta yunivarsiTInI seneTanA 1961 thI sabhya che. A uparAMta navI sthapAyelI saurASTra yunivarsiTInI chAkAra samitinA pazu sabhya che. khuda gujarAtanI asmitA zrI jasavata mahetA mahuvAmAM emaNe vidyAthI chagana gALeluM nAnI varSathI taravarATa ane anyAyano sAmano karavA tapara ravAnA guNAne emane netA banAvI dIdhela. pravanI vidyAthI pramAM mokhare rahetA, tyAra pachI bhAvanagaranI zAmaLadAsa kaoNlejamAM dAkhala thayA ane bhAvanagaranI vidyAthI laDatA ane vidyAthI maMDaLamAM bhAgaivAnI bharyA bhAga bhIno 1946 mAM pU bApue aMgrejo hiMda cheDAnI hAkala karI. A lAkakrAMtimAM eka pachI eka AgevAno taiyAra zrI jAbAI pAleja DI A laDatamAM dI paDayA. paNa emane sIdhA sAdI rIte pakaDAI kArAvAsamAM javAnuM pa na hatu. emaNe bhUgarbhamAM jaI agreja sarakAra sAmenI raphata calApe rAkhI, mA vAtanI gaMdha jatAM bhAvanagara rAjye emanI dharapakaDa mATe vAraTa kADhyuM, paNa vAraTa zenu baje ? rAjaya kaDaka thayuM emane hAjara thavA ane nahitara jamIna hararAja karavA noTIsa nIkaLI. paNa hAjara na thayA. vare jamIna harAja thaI. pachI to kaThIvADa ejansI, muMbaI sarakAra vagere dharapakaDa mATe vIkAyA paraMtu te na pakaDAyA te na ja pakaDAyA. A rIte cAra varSa bhUganavAsa sevyA e daramyAna kAza vidyApIThamAM japte samAjazAstranA abhyAsa paNa karyAM, 1947 mAM svarAja AvatAM vatana mahuvAmAM avyA. paraMtu paiDA ja samayamAM junAgaDhanI bhAjI hakumata thaI ane karI zrI jagubhAI meM lanamAM gayA ane arissA bhASI laData saphaLa banAvI. emanA jAhera jIvanane sIdhA Ara'bha 1949 thI havAmAM zarU thayA. maphtara pragatti, kheDUta pratti, sAmAjIka pravRtti vagere kSetromAM emaNe utsAhabhera kAma zarU kayu" ane leAkAe paNa te upADI lIdhu. 1952 mAM prathama zreNImAM teo mahuvA vidhAna bhAnI beThaka eka laDI saurASTra dhAra sabhAnA virAdhapakSanA dhArAsabhya banyA. virAdhapAmAM emane AgevAnI bharyo bhAga hato. pa mAM dIva muni aAilanamAM bhAga lIdhA ane sanyAsa mATe be mAsa pama jelamAM gALyA. seksarekasa dolana vakhate yu jemAM gayela. zrI jazubhAI 1949 thI 1959 sudhI eTale za va mahuvA myunau.nA pramukhapade rahyA hatA. mahuvA myunIsipAlITIe AAjhAdI pachI je siddhio hAMsala karI tenA sAcA ane sacoTa khyAla joyAM sivAya AvI zake tema nathI sudharAe lokamata keLavI lokakALAthI jAhera gAme karyo che te abhinaMdanIya che. mahuvA keLavaNI sahAyaka samAjanI prasaMzA sava tra pAya che. hAla teo gujarAta rAjyanA nAMpradhAna che. zrI chabIladAsa mahenA dara varSanA au chabIladAsa mahetA saurASTranA gohilavADanA taravariyA yArnanA jIvanA eka sabhya che. jeno tAnA sAthIdAro sAthe strIne mahuvA zahera sudharAImAM saMgIna kAmagIrI karIne sonA hRdaya jItI lIdhA hatA. mahuvAmAM kAma karatI pragatizIla juvAna mitrAnI pravRttimAM zrI bhIladAsa paN nAna pazuthI AkarSAyA, ane temaNe jAhera jIvanamAM maMDANu karyo. badhA
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ ' EM jInA BMI[H[ Tet flt/BInI che . = | * , paththara ane lAkaDAmAM vyakta thatAM addabhuta lalitakA samA rathApatyanuM ane kalAdaSTinI jIvaMta ImAratanuM aitihAsika dhAma amadAvAda = jaina maMdironuM nagara-saMskRtine vadhArI zatruMjaya, pAlItANA (mAhitI khAtAnA saujanyathI) zAhaAlama rajhA, amadAvAda Jain Education Intemational
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ tIrthadhAma DAkora (mAhitIkhAtAnA saujanyathI) DAkeranA A raNachoDarAyajInA maMdirane gujarAtanuM kAzI' kahevAya che. Jain Education Intemational
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational (mAhitIkhAtAnA saujanyathI nemInAtha jaina Tempala, kuMbhAriyA | (sthApatyakaLAmAM gujarAtanI viziSTatA zailI ane utkRSTa paraMparAnAM ahIM darzana thAya che)
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ va 2 - }. para che . jI jA { si kuMbhAriyA jaina maMdiranI kotaraNInuM uparanI chatanuM dazya (mAhitIkhAtAnA saujanyathI) paththara paranuM nakazIkAma Jain Education Intemational
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational kAkA maka, rakata 104 PM mahAgurjara zailInA zAmaLAjInA sUryamaMdirane taMbhikAo vALo trizAkhI gavAkSa ADo saMke uttara madhyakAlIna gavAkSa 15me sake aDAlajanI vAva selakIyugI gavAkSa 12me seka jeThAbhAInI vAva amadAvAda rAjakoTa : rU . . zani muslimayugI dIpagavAkSa 16mo sake gAjAgarabaDakhAnane roje, meDAsA ekalI UbhelI dvAra zAkha sAraNezvara paLA (sAbarakAMDA) (tasvIra : . haribhAI gaudAnI) selaMkI zreNIne vAdhelA kAlIna gavAkSa derANI-jeThANIne gokhale, Abu
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ phASTrakAma, mAtA rUpakuMbhI sametarAkhAnA mahAdeva (jillA sAbarakAMThA) pATaNanI kAtaraNI, prAcIna udyoga (tavIzaH 6. haribhAI gaudAnI) 4. kAma, igavAhinI kAhevAranI khAMbhI
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ (mAhitIkhAtAnA saujanyathI) dAMDiyArAsamAM AdivAsIo gujarAtane AdivAsI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational Mzcima bhA2tanuM Hiaca wtaja $1@vuloj For Private & Personal use only reDamArkanA naLIyA tathA mobhIyA banAvanAra [[]]]] @ iDayAdauoTara poSTabega naM.9, morabI,na:30
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAnuM maMdira, rAjasItApura kArtimaMhiM, pAradara rAmamaMdira, barakriyA gujarAtanI sthApatyakalAnA utkRSTa namUnAo juta khAparA prakiyAnAM bhoMdhara, jUnA jainamaMdira, sejakapura (jhAvADa) kaLAmaya TAvara, meArI bAla, senApura (jAmanagara) satAdhAra maMdira, (ji. jUnAgaDha) prAcIna sthApatya, khaDiyA
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ harisiddha mAtAnuM maMdira, miyANI rANakadevInuM maMdira, vaDhavANa senakaMsArInuM paMcADI maMdira, 8mI sadI ghumalI-baraDA (hAlAra paMthaka) SO EADY CARD faiAtha dhaCIbhALarial, OM KACICIBADW. CKMAMANDA talasANA mahAdeva paththara bana gayA AkhalA, morabI (tasvIraH eca. Ara. gaudAnI) sUrya-navamI sadI kacchIgaDha, okhAmaMDaLa (vaDodarA myujhiyamanA saujanyathI) dAmodara kuMDa, jUnAgaDha trinetrane kuMDa divano killo, diva (tasvIra H eca. Ara. gaudAnI) Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ 201 kalAsthApatyanI AvI prAcIna jagyAomAMthI gujarAtanI prajAne niraMtara kalyANakArI STi maLatI rahI che. sarasvatI maMdira, dvArakA maMdira, sAmAya navalakhA maMdira, sejakapura (jhAlAvADa) zravaNu, senApura namanagara) rAjamahelanA minArA, haLavada pratAthI svamI maMdira, dvArakA mahAmeruprAsAda, sAmanAtha gumAnuM maMdira (jhAlAvADa,
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI dharatInA sanAtana mUlyanuM ahIM pratibiMba paDe che pAzcAtyadarzana-bilezvara maMdira (baraDA) birabalanuM maMdira, sAMkaLI gautamakuMDa, sihora rukamaNI maMdira, dvArakA DuMgarezvara mahAdeva, DhAMka trinetranuM maMdira, thAna suvatIrtha-varamALA, dvArakA saMbalezvara mahAdevanuM maMdira, kaMkAvaTI (dhrAMgadhrA pAse) tripuruSa-paMcAyatana maMdira, parabaDI(jhAlAvADa) Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ girane vanarAja (mAhitIkhAtAnA saujanyathI) eziyAbharamAM phakta gujarAtanA girajaMgalamAM ja siMhonuM nivAsasthAna che. Jain Education Intemational
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ AUTOMATIC NO GEARS TO SHIFT TWIST GRIP THROTTLE CONTROL SEALED FUEL TANK SYSTEM 2500 CANDLEPOWER SEALED BEAM HEADLIGHT GOODYEAR 2-PLY DIAMOND TREAD SURE-GRIP TIRES 4.10/3.50x6 SEALED BEARINGS 2000 lb. TEST STEEL WHEELS - WEIGHT ONLY NINTY POUNDS, LEVER OPERATED HAND BRAKE RUNS OVER GRASS, SANDY -BEACHES, ROUGH TERRAIN, CAN BE FOLDED OR UNFOLDED IN TWO MINUTES WITHOUT TOOLS CARRYING AND SAFETY STRAP RECOIL STARTER 5.2 HP. 5.176 CU. INCH (125 C.C.) CLINTON 2-CYCLE ENGINE TUBULAR STEEL CHASSIS THE BOMBAY CYCLE B. MOHANLAL & CO. Manufactured by: QUALITY INSTRUMENT CO. BOMBAY-2 NAUGAHYDE WEATHERPROOF SEAT COVER 4" FOAM FILLED 12 VOLT ELECTRICAL SYSTEM WITH ALTERNATOR 40 MILES AN HOUR TAIL LIGHT & STOP LIGHT COMPLETELY AUTOMATIC TRANSMISSION ROYALITE SCUFF PROOF DENT-PROOF BODY PANELS SADDLE BAGS AND LUGGAGE RACK OPTIONAL FOLDING PASSENGER -FOOTRESTS PLUS AUTOMOTIVE MUFFLER QUIET CHAIN and BELT DRIVE SPRING LOADED SHOCK ABSORBER LARGE INTERNAL EXPANDING BRAKE TRADING CO. M. D. PAREKH Distributors: SIEMENS INDIA LTD. BOMBAY-I
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ iMdrANI-muralImanoharanuM maMdira supeDI mAnavasamAjane arniza dharmanI preraNA ApatA devamaMdiro sALaMgapuranA daravAjo, sALaMgapura jAnuM sUryamaMdira, thAna sAmbU lamAgunuM maMdira, khInnapura-baraDiyA (tIra : puSkarabhAI gokANI) gaMgavA-dedAdarA (jhAlAvADa) vAva-dhAdhalapura (jhAlAvADa) sutrApADAnuM sUryamaMdira (karNadarzana) (sAmanAtha pAse) zivamaMdira-prAMcI dvArakAdhIzanuM maMdira-dvArakA (tasvIra : eca. Ara. gaudAnI)
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ maNimaMdira, morabI khAMbhIo-rANakadevInuM maMdira, vaDhavANa navalakhA maMdira, dhUmalI (baraDo) gepa, hAlAra sUryamaMdira, DhAMka zikharabhAga-khimezvaranuM maMdira (kuchaDI) ahalyAbAIe baMdhAvela seraDI somanAthanuM zivamaMdira dhUMdhaLInAtha, dhAdhalapura (jhAlAvADa) sudAmAmaMdira (perabaMdara) Jain Education Intemational
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ vAtsalya * gujarAtanI kASThakalA (mAhitI khAtAnA saujanyathI) AvI anekavidha kaLAo gujarAtamAM pAMgarI che, Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ I ! gujarAtamAM saurASTranI kaLAne eka namUne (mAhitIkhAtAnA saujanyathI) Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational (mAhitIkhAtAnA saujanyathI) ' che, jyAra A ma kare Hpa 5 meDherAnuM sUryamaMdira jhUlatA minArA, amadAvAda I. 1454mAM saiyada khudavIranAM mA bIbIjIne mATe kubuddIne (ahamadazAha bIjAe) baMdhAvelI A masjidanI kArIgarI teNe baMdhAvelI bIjI be marijade (sAraMgapura cakalAnI tathA dilhI cakalAmAMnI majide) karatAM vadhAre kamaLa che. tenA bane minArA hAlatA hovAthI te hAlatA teDAnI masjida tarIke deza AkhAmAM prasiddha che.
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6353 1x 26 54 COLESTI B3034 (mAhitIkhAtAnA saujanyA) lakhapatana masjida (37)
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational mahAkALInuM maMdira, pAvAgaDha kAkAra pAse gaLatezvaranuM maMdira 10. munasara taLAvakAMThAnI derIe, vIramagAma gaDhaDA zAmaLAjInI daza avatAra sahitanI viSNu pratimA (sAbarakAMThA) to DaoN. virabhAI khAra. gaudAnI : cAmuMDA maMdira, kizanagaDha (sAbarakAMThA) kapAlezvara mahAdeva, vAva (banAsakAMThA jillo) V
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhaDezvara mahAdevanuM maMdira (aMjAra) lAkhezvara mahAdevanuM maMdira, kerAkATa (kaccha) haThIbhAInI vADInA derAsaranA AgalA bhAga AseDA devaDAnuM mukhya mahAdevamaMdira (tA. vijApura) (tasvIrA : DaoN. haribhAI gaudAnI) tripuruSa prasAda maMdira, kasAra (banAsakAMThA) zAmaLAjInuM maMdira, zAmaLAjI (sAbarakAMThA)
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ umiyAmAtAnuM maMdira, kaDavA pATIdAranAM kuLadevI, uMjhA lakSamInArAyaNanuM maMdira, IDara 20Aya. lehezvara (leTezvara) maMdira, muMjapura (mahesANA jillo) mahAkALI maMdiravALA bhAga, hIrAbhAgaLa, DabhoI dharaNIdharanuM maMdira, DhImA (banAsakAMThA) gAjAgaDabaDakhAnane roja, moDAsA (tasavIra : DaeN. haribhAI gaudAnI) Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ beDanA bAnuM maMdira, saMvatanA tridhAro sa kuberezvara mahAdevanuM maMdira, cANAda-karanAlI vAdarAnuM ardhamaMdira paDaja pase kapara TiyA mahAdevanuM maMdira) svAminArAyaNanuM maMdira, vaDatAla (navI) kI. haribhAI Ara. godAnI) bAlArAmanuM maMdira, bAlArAma
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ jumA masjidanuM pravezadvAra * cAMpAnera (phATA H maphatalAla dUdhiyA) jhumA masjida cAMpAnera (u)H zrAma bhaTTa) (bloga 'kumAra'nA saujanyathI
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational SATY&NBko #Ek. ISBE ' 10 siddhapuranA saddha mahAlayane avazeSa (pheH nalinabhAI paTela) (bleka: "kumAra"nA saujanyathI)
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational REPEATES za . ji P iii hatI ! TE:* ke ke ke kaMpanu hIrA bhAgoLa * DabhoI Dabhoine killo bAMdhanAra zilpI hIrA kaDiyAnA nAma parathI kahevAtA A killAnA daravAjAnI aMdaranI bAjunA mAtra be gokha, staMbha ane kaMdarAnuM ja zi95 ahIM darzAvyuM che te parathI enI samRddhine khyAla Avaze. ('kumAra'nA saujanyathI) (Space donated by Atul Cloth Centre)
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational 1. delavADA maMdiranA bajArano maMDapa kA maLabAi dUSiA) (A - 'kumAra'nA saujanyathI) (Space donated by Atul Cloth Centre)
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational 8 mAM gIra rUdramahAlayanI gArakI, siddhapura aSTAstra sUryamaMdiranuM toraNa (piluMdrA) sadevaMta sAvaLIMgAnA navaDerA' pALA vijayanagara (sAbarakAMThA) For Private & Personal use only svastika sthaMbha zRMgArakI, haThIbhAInI vADI cakrezvarInI mUrti devamUrti kALezvarInI nALa (paMcamahAla jillo) (tasvIraH . haribhAI gaudAnI)
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational bhaDezvara mahAdevanA cagAnanI parabaDI, aMjAra bAlakhelana kadalI kevaDA thaMbha hIMDoLA, DAkora baLarAma vaijanAtha mahAdevanuM maMdira, vaDAlI (sAbarakAMDe) bhadrakastaMbha trinetra, jhAlAvADa gaNezavivAhanuM zi9pa dudhezvara mahAdeva, aDiyA (tA. pATaNa) (tasvIraH . haribhAI gaudAnI)
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ aitihAsika sahasraliMga taLAva, pATaNa giranAranA eka zikharanI bAjumAM naLAI rahelo bharavAnA paththara khAnanA rAjo, dhoLakA - TuvATImbAnA garama pANInA kuMDA (paMcamahAla jillo) (taravIrA : DaoN. hirabhAI Ara. gaudAnI) nadInAthanuM sRSTisArdhya ammA masjida, mAna k
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanuM kASThakAma : dharanA eraDAnI chata bhagavAna zrIkRSNane dehotsarga mUrti, prabhAsakSetra +2 5 - 0 . no daE 5 LS lekazipamAM hAthI sAbarakAMThA tathA banAsakAMThAnI AdivAsI prajAmAM vaparAtAM ghAsanAM tathA lekhaMDanAM AbhUSaNoH LiyuM ane vIMchuvA dazAvatAra maMdira, kadavADa (seraTha) hATakezvara mahAdeva (vaDanagara) (tasavIra: DaoN. haribhAI gaudAnI) Jain Education Intemational
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttara gujarAtanAM prAcIna sthApatya Jain Education Intemational trikama bAroTanI vAva pATaNa para kaLAmaya mUrtienAM svarUpa . pATaNa (pATaNa jana maMDaLa * muMbaInA saujanyathI)
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ www Tou 841 phraraamthaang newsfee mAtA sa prAcIna sacina 1265und. YEAR ziyALAma taLAva yunikoDa jAma 2017 nI # kAmada 23 29 vora \M$< 186467 A PI Nova det gitt du fick -AT (5 Slew+10 * * Kri2040-5155 Mike() Barrymanen T 1 sun[yeria-hiqi716mAM na thayuM 13-na redm N 15.90 ke 19 zi enc {3}] pari hastalikhita prademAMthI eka hAra varSa pahelAMnAM prAcIna tADapatrA (pATavu jaina maMDaLanA saujanyathI mAtAnA garbhamAM bhagavAna AvavAthI mAtA pUrvaka svapna eI rahyAM che. (prAcIna hastalikhita pratamAMthI) (pATaNa jaina maMDaLa muMbaInA saujanyathI)
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI citrazailInA namUnA pAla LIR Lii che SHS pANiyArA gamatI rajIsa [citrakAraH zrI beDIdAsa paramAra] jamIna ane jIvana... [gujarAta rAjya lalitakalA akAdamInA saujanyathI] [citrakAraH zrI mAlAla zAha] haraNa... [gujarAta rAjya lalitakalA akAdamInA saujanyathI] Jain Education Intemational
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ sALaMgapura hanumAna maMdira taLAjAnI bauddhaguphAo gaDhaDA svAminArAyaNanuM maMdira (saurASTra) atyaMta purAtanI bhavAnI mAtAnuM maMdira mahuvA sihoranI prAcIna jAherajalAlI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ dAMDiyArAsanI ramajhaTa bolAvatA gujarAtI sAmajano gujarAtanI sAMskRtika paraMparA vAratahevAre yojAtA lokameLAmAM bhajana-garabInI dhUna macAvIne jIvanane AnaMda mhANatI grAmyaprajA (mAhitIkhAtAnA sojAmAM)) (mAhitIkhAtAnA saujanyathI)
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ palasANA mahAdevanuM maMdira (aMdaranI darzanamUrti) rAsagarabA e gujarAtI grAmaprajAnI khAsa viziSTatA che. lothala-prAcIna avazeSa Jain Education Intemational
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ giranAranA zikhare sAthe harIphAI karatAM jaina maMdiro traNa maMdira, mULa dvArakA (vIsAvadara) (rabaMdara) dvArakAdhIzanuM maMdira, dvArakA (bhagavAna zrIkRSNanA vaibhavazALI jamAnAnI yAdaApe che) navuM sUryamaMdira, sUrajadevaLa (mAhitIkhAtAnA saujanyathI) lothala prAcIna saMskRtinA avazeSe jyAMthI maLI AvyA che. Ja n n niemalinnal
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ MOND ----- traNa daravAjA, amadAvAda G (mAhitIkhAtAnA saujanyathI) A adbhuta dhRtaraNIvALI naLIe amadAvAdanI kArIgarIno AkhI duniyAmAM DaMkA vagADapo che. jagavikhyAta sIdI saiyadanI jALI, mamadAvAda
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha. Toyob WITH BEST COMPLIMENTS FROM JAYANTI LEADING NAME IN PACKAGING JAYANT'S Group of Industries, Leading and Largest Manufacturers of Industrial Packaging requisites. SARAN M Jayant Paper Box Factory. Jayant Container Corporation. Jayant fibre Containers PVT. LTD. Jayant Paper Mills LTD. 30, WESTERN INDIA HOUSE, SIR P. M. ROAD, BOMBAY-1 Phone : 258845; 252478. 495849 Jain Education Intemational
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhada gujarAtanI asmitA. sugaMdha laharI sugaMdha sAgara gulAba chApa tapakIra vAparA suMghavAthI-- mAnasika zrama dura thAya che. ghasavAthI- dAMta sApha thAya che. pekIMga 50, 100 ne 400 grAmanA TInamAM maLe che. haMmezA amArU nAma ne sIla PAPI. joi kharIdo. banAvanAra zItaLa laharI pItAMbaradAsa ANaMdajI mahetA pro. sugaMdhasAgara snUpha varkasa sihAra (saurASTra ) ZZZZZZZZZZZZZZZZZI (102)
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ Tele. ApanA kapaDAnI zreSTha, saphAidAra ane ujjavaLa dholAi mATe hIdArI LIBERTY SOAP Grams: "BORLI" Phone : 322770 BABUBHAI MADHAVJI Res. Phone : 574145 ......... CIGS sIpa utpAdaka dhI marcanTa TAilsa enDa mInaralsa mahuvA (saurASTra) LIBERTY Mfgs THE MERCHANT TILES & MINERALS MAHUVA (SAURASHTRA] : Branch : BUNDER. SHAH JADAVJI MORARJI & CO. SOPARIWALA 316, KHAREK BAZAR, BOMBAY. 9. ANANTRAI JADAVJI Res. Phone : 571774 phAya2ekasa reka udyoganI prAthamika jarUrIAta sAMskRtika saMdarbha graMtha. lIbarTI brAnDa sApa haMmezA vAparA PO MANGALORE. 1 (S. K) Tel. Off. 3864 Res: 3954 hojha pAIpa phAya2 phAITa2 mayura enTaraprAIjarsa rUvAparI roDa- bhAvanagara (103) ISHWARLAL MADHAVJI Chandrakant Madhavji Res. Phone: 572477
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhada gujarAtanI asmitA. Nirlon The largest manufacturers of Nylon filament yarn. Pioneers of Polyester filament yarn. One of the leading exporter of synthetic fabrica. Nirion Synthetic Fibres & Chemicals Ltd., 115, Mahatma Gandhi Road, Bombay 1. (1 x) Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA devamaMdiro ane tIrthadhAmo - jayaMtilAla ja, ThAkara. yuge yuge je dharatInI saMskRtinA tirdharoe temAMnA Anartane revata nAmano putra hato. A AnartanA jagatane jhaLahaLatuM karyuM che. je dharatInA ratnAkara sAgare nAma uparathI A pradeza Anarta deza deza tarIke oLakhAtA zaurya, sahiSNutA ane sahakAra vaDe AgaMtuka sRSTinA hato gujarAtanI e lAkSaNika viziSTatA che ke teNe yuge Atithya karyA che. jenI suramya saritAonA salile patine yuganA sAmAjika, rAjakiya ane sAMskRtika ema anekavidha pAvana karyA che, jenA gaganacuMbI girizaMgoe aparigraha parivatane joyAM che. ane ahiMsAnA uddabodhana karyA che, jenA vana-upavanone AryonA Agamana pahelAM ahIM anAryo paNa vasatA vanarAjIoe vanarAjonA mukta vihArane vikasAvyA che. hatA. drAviDa saMskRti ahIM klI phAlIne rahI hatI. yAdajenI rajanI aNu aNumAM prema ane vIratAnAM guMjana thatA e pitAnA nivAsArthe A bhUminI pasaMdagI karI hatI. rahyA che. ane jenA zitaLa samIramAM tyAga ane balidAnanI morya sAmrAjyanA sImADA cheka ahIM sudhI patharAIne bhAvanAnA bhAvo laherAya che, te dharatIne biradAvatAM kavi paDayA hatA. zuMgavaMzanA samrATenI ANa ahIM pravatatI e sAcuM ja gAyuM che ke " jaya garavI gujarAta ! jaya hatI. kSatranI ahIM bolabAlA hatI. gujarAtanI bhUmi garavI gujarAta !" gujarAtanA kalevaranA A paMcatatvane upara gustonA suvarNa yuganAM sonerI kiraNa prasarAIne amaratva ApyuM che gujarAtanA yugeyugane deva maMdiree ! paDyAM hatA. maitrako, cAluko, parihAro, musalamAna, gujarAtanA zira upara che ke tenAM kaThe zuM ? ure zuM ke sulatAna, mogale ane marAThAoe A bhUmine khuMdI udare zuM ? vakSaH sthale zuM ke kaTI upara zuM ? jyAM joIzuM nAMkhavAmAM kAMI maNa rAkhI nathI, ane phiraMgIo temaja tyAM A ge aMganA alaMkAra samA deva-maMdiro gujarAtanA aMgrejoe paNa A bhUminA ItihAsanA pAnA saryA che. zarIrane zobhAvI rahyA che. A alaMkAromAM mAtra bAhya on Akhare sane 1947nA ogaSTanI 15 tArIkhe AjhAdI suzobhana nathI, paraMtu pratyekamAM gujarAtanI saMskRtinA sukSama AvI. muMbaI sAthe gujarAtanuM saMlagna thayuM ane aneka tonA darzana thAya che. kayAMka dharma ane premanI choLo utpAto vacce kaccha, saurASTra ane pravartamAna gujarAtanuM uDe che, kyAMka mAnavatAne merAmaNa chalakAya che, kayAMka sane 1960nA me mAsanI pahelI tArIkhe mahA gujarAta vIratAnI vipulatA bhAse che to kayAMka tyAga ane vairAgyanI svarape nirmANa thayuM. vibhUti daSTigocara thAya che. ane evAM A devamaMdira mAnava kuLanA AdhyAtmika uddhAra mATe Aje tIrthasthaLo , bhASA gujarAtanI mukhya bhASA Ama to gujarAtI tarIke aharuniza pUjAya che. hAlamAM je gujarAta pradeza che ja che. A bhASA gujarAtanA traNa vibhAganA mAnavI sahe. tene ghaNAM samaya sudhI Anarta deza tarIke oLakhavAmAM lAIthI sa lAIthI samajI zake che, chatAM "bAra gAu cAlatAM bolI AvatA hatA. purANayugamAM A pradezano saurASTranI sImAmAM badalAya" e uktine pratyakSa anubhava gujarAtamAM ThIkaThIke samAveza thaI jato. AgaLa jatAM etihAsika parivartanane thAya che te paNa gujarAtanA tIrthasthAnomAM vasatA leke kAraNe saurASTra ane gujarAta judAM paDyA ane dIrghakALa hiMdI bhASAne samajavAmAM muzkelI anubhavatA nathI balake sudhI mAtra gujarAtane ja Anarta gaNavAmAM AvyuM. AgaMtuka yAtrIo sAthe hiMdImAM sahelAIthI vAtacIta paNa karI zake che. bhale tene zuddha hiMdI na kahI zakAya. ahIM bhArata varSamAM AryonA AgamananA prAraMbhane A yuga AvatA hiMdIbhASI lekene bhASAnI keIkaThaNAI bhogavavI hato jyAre gujarAtane AMgaNe AryonA Atithya thayA hatA. paDatI nathI. zaremavana putraH zAnatata devamAtA Rtuo -gujarAtane pazcima kinAro samudrane lIdhe satta samudra nA vinimaya rAhIma I Amate samaziSNu rahe che chatAM ziyALAmAM sakhata ThaMDI vaivasvata manune zaryAti nAme vedanA arthatatvane jANanAro ane unALamAM sakhata garamIne anubhava paNa thAya che. putra hatA. tene sukanyA nAmanI eka putrI hatI, jene ahInuM comAsu paNa eTaluM ja AhalAdaka hoya che. vivAha cyavana RSi sAthe thayo hato. zaryAti rAjAne uttAnA pANInI taMgI:-gujarAtanA tIrthasthAnomAM kaI kaI bahi, Anarta tathA bhUrizreNa nAmanA traNa putro hatA. sthaLe pANInI taMgI sArA pramANamAM pravartAya che chatAM Jain Education Intemational
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10 gujarAta rAjyanI vartamAna rAjanIti anusAra pANInI achata nivAravA vividha prayAso thaI rahyAM che. je yAtrIo mATe AzIrvAdarUpa che. utaravA vagerenI sagavaDatA:--gujarAtanA aneka tI dhAmeAmAM yAtrIone utaravA mATe, rahevA mATe sArI sArI dhama zALAe 'dhAvavAmAM AvelI che. jemAM rasAI karavA mATe ThAma-vAsaNA, eDhavA, suvA, besavA mATe caTAI, gAdalAM, rajAI, kSetra jI vagere (chAnAnI sagavaDA hoya che. taduparAMta dareka yAtrAnA dhAmamAM bheAjana vagerenA pramadha mATe leAja-vIzI vagere sArA pramANamAM jovA maLe che. tItha dhAmAmAM paDAe ane brAhmaNeAH--gujarAtanA mukhya mukhya tI dhAmAmAM paDAnI prathA pracalita che. A pa`DAe yajamAnAnAM utArAnI sagavaDa sAcave che. petAne ghera pavitratA, svacchatA ane AdarabhAvathI potAnA yajamAno mATe bhAjananA praba'dha kare che, ane nAnA moTAM tIsthAnAnI sArI rIte yAtrA karAve che. badalAmAM yAtrikA taraphathI temanuM je rIte ane jeTaluM sanmAna thAya tenAthI saMtuSTa rahI yajamAnAnu` kalyANa Icche che e gujarAtanAM tItha dhAmeAnI khAsa viziSTatA che. bhAratanA Itara bhAgonA tItha dhAmeAmAM AvuM bhAgye ja jovA maLe che. gujarAtanA leAkeA:--gujarAtanA leAkeA svabhAve zAMta, milanasAra ane ghaNAM ja bhAvika che. yAtrI tathA atithi sanmAnanI bhAvanA temanAmAM ghaNI ja utkRSTa heAya che. yAtrIe peAtAnI maryAdAmAM rahI gujarAtIe sAthe vate te tee yAtrIone dareka prakAranI suvidhA ane sahAyatA ApavAmAM harahameza gaurava anubhave che. videzI AkramaNAH--bhAratanA A bhAgamAM videzIo ane vidharmIonA AkramaNe! avAra navAra thatAM rahyAM che. pariNAme A pradezamAM AvelAM prAcIna kaLA-kArIgIrI ane sthApatya ghavAyAM che. samudrataTavartI bhAgo upara pardezI AkramaNeAne laIne prAcIna maMdiza nAmazeSa mAtra thaine ubhA che. gujarAtamAM jainadhama pradhAnata peAtAnI AgavI zilpakaLA vaDe khUba ja AdaraNiYa rahyAM che. A madirAnI vizALatA, suMdaratA ane kalA sauSThava Aje paNa vizvavikhyAta che. Abu, giranAra ane zatru jaya e A pradezanA pava tIya tItha sthAneA che. Abu, ArAsura, siddhapura, vaDanagara, dvArakA, beTa, pAramaMdara, prabhAsa, jUnAgaDha, AzApurI, DAkAra, surapANe. zvara, cAMNAda, surata, bharUca vagere A bhAganA mukhya tIrthasthAnA che. Ayu abu dAcala mahAtmya : tato gacchet dharma himavastutamabudam / pRthivyAM yatra vai chidra pUrva mAsida yudhiSThira // tatrAmA livrukSya tolyananImenA [ bRhada gujarAtanI asmitA tripur3hA pu vizruta / geladAja.....hamet // (mahAbhArata vana tItha yAtrA 82) (padmapurANa Adi 24/3-4) pazcima relavenI amadAvAda-dilhI lAIna upara AjIroDa prasiddha sTezana che. sTezanathI Abu paryaMta 17 mAIla dUra che. tyAM javA mATe pAkI saDaka hoi meATara, khasa vagere vAhanA avara-javara kare che. AbunuM zikhara (pava ta) 14 mAila lAMbu ane 204 mAIla paheALu' che. te himAlayanA putra tarIke oLakhAya che. ahIM maharSi visiSThanA Azrama che. mathurAthI dvArakA jatI veLA bhagavAna zrIkRSNa ahIM AvyA hatA. Abu paryaMta upara javA mATe e mArga che. eka navA ane bIje purANA mAga che. purANA mAga mAM mAnapurathI AgaLa RSikezanuM ma`dira Ave che. kahevAya che ke bhagavAna zrIkRSNacaMdre ahIMyA rAtrIvAsa karyAM hatA. A sthAnane dvArakAnuM sthAna kahevAya che, ema lAkavadaMtI che. RSikezanA maMdiranI pAse be ku'DA che. ane tenI AjubAju prAcIna caMdrAvatI nagarInA kha'Dicera jovA maLe che. ahIMthI thAka AgaLa akhariSanA Azrama Ave che. a'riSa rAjAe ahIM tapazcaryA karI hatI. A sthAnathI pAchA pharIne Akhu paryaMta upara javAnA vina mA Ave che. cAra mAIla AgaLa gayA pachI pata upara caDhavAnI zarUAta thAya che. Abu upara jatAM mArgomAM gheADe dUra dhazALA Ave che. jyAMthI AgaLa jatAM maNikarNikA tItha tathA sU kuMDa Ave che. yAtrIe A kuMDamAM snAna kare che. tenI pAse ja kaNe zvaranu zivama Mdira Avelu' che. vasiSThAzrama :-kaNe zvaranA zivamaMdirathI traNa mAIla AgaLa jatAM eka kuMDa Ave che. A ku'Da upara paheAMcavA mATe 750 pagathiyAM nIce utaravuM paDe che. A kuMDamAM gaumukha dvArA pANInA satata pravAha vahyA kare che. ahIMnA vasiSThe ahIM tapa karyuM hatuM. madiramAM maharSi vasiSTha ane arU'dhatInI mUrti che. mahaSi gautamAzrama :-vasiSTha AzramanI sAme 300 pagathiyAM nIce utaratA nAgakuMDa Ave che. nAgapaMcamInA divase ahIM meLA bharAya che. ahiMyA mahaSi vasiSThanI dhyAnastha mUrti che. bAjumAM ja eka vAchaDA sAthe kAmadhenu ane mudA devInI mUrtio che. A sthAne maharSi gautamanA Azrama hatA evuM kahevAya che. ahIM eka madira che jemAM maharSi gautamanI pratimA che. A nAgakuMDanA mArga dvArA utta'kamunI takSakanAganA pIA pakaDI cheka pAtALa sudhI gayA hatA. A saMbaMdhamAM ema kahevAya che ke uttakamunI peAtAnA gurUpatnIne gurUkSiNAmAM ApavA mATe rAjA saudAsanI rANI pAsethI tenA kAnanA ku`DalA mAMgI lAvyA
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha] 107 hatA, paraMtu A kuMDala corIne takSaka nAgalokamAM cAlyo dhAtunI banelI eka vizALa svayaMbhU mati che. jenA gayo hato. ane tethI uttakamuni tenI pAchaLa gayA hatA. pAdAMguSanI pUjA thAya che. A maMdiranA pAchaLanA bhAgamAM maharSi vasirTe A kuMDa burAvI dIdhuM hatuM ahiM AvavA maMdAkinI kuMDa che. A kuMDanI bAjumAM arjuna ane mATe mAga ghaNe ja kaThIna che. mahiSAsuranI mUtio che. ahIMthI thoDe dUra revatI kuMDa che. delavADAnA jaina maMdira-gaumukhathI pAchA pharatAM pharI bhagu Azrama -revatIkuMDathI thoDeddara lagabhaga 1 mAIlane nIce utaravuM paDe che. AbunA moTara sTezanathI eka mAIla aMtare gomatIkuMDa Avela che. tene bhRgu Azrama kahevAmAM dUra uttara tarapha pahADa upara delavADAnA pAMca jena maMdire Ave che. ahIMyA eka zivamaMdira AveluM che. brahmAjInI AvelAM che. pitAnI kaLA, kArIgIrI ane sthApatya vaDe A mUrti ahIM jovA maLe che. ahIMthI pAchA pharatA rastAmAM maMdiro vizvavikhyAta banelAM che. ahIM utArA mATe eka gopIcaMdanI guphA Ave che. dharmazALA paNa che. A maMdiranI madhyamAM eka camukha acaLagaDha -acaLezvarathI AgaLa jatAM acaLagaDha maMdira che. jemAM bhagavAna AdinAthanI caturmukha mUrti che. Ave che. cAre bAju jANe ke ahIMyA parvatane keTa hoya traNa majalAvALAM A maMdiranI uttaramAM AdinAthanuM maMdira tevuM vartAya che. pravezadvAranI samIpa hanumAnajInuM maMdira che. pazcimamAM vimalazAhe baMdhAveluM maMdira che ane tenI Avela che. aMdaranA bhAge karasAgara nAmana sarovara bAjumAM vastupAla tathA tejapAle baMdhAvelA maMdiro che. Ave che. upara caDhatA bIjA drA jemAM nemInAthajInI pratimA che. vimalazAhe baMdhAvelAM Avela che. maMdiramAM bhagavAna pArzvanAthanI mUrti che. derANI-jeThANInAM acaLagaDhamAM jaina zvetAMbaronA maMdira che. ahIMyA maMdiro ahIMnuM eka aneruM AkarSaNa che ke jene jovA . caumukhajInI mUrti ekaso vIsa maNanI che ane A dUra dUranA leke atre Ave che. mUrti paMcadhAtunI che. bIjuM maMdira nemInAthanuM che. yazvara:-delavADAnI pAse traNa purANuM daherIo che. bAjumAM be kuDe che tyAMthI AgaLa jatAM bhartuharinI jene tyAMnA loko kuMvArI kanyAnA maMdira tarIke oLakhe guphA Ave che. che. tyAMthI AgaLa cheDedra paMgutIrtha AveluM che. AgaLa - nakhI taLAva -Abu parvata para naisargika sauMdarya jatAM agnitIrtha ane tethI AgaLa pApakaTezvaranuM ziva dharAvatuM nakhI taLAva jene devatAoe nakhathI khodAvyuM maMdira che. agnitIrthanI bAjumAM yazvaranuM zivamaMdira che evI lokavANI che. te bajhAranA pAchaLanA bhAgamAM ane piMDAraka tIrtha paNa jovA lAyaka che. AveluM suMdara sarovara che. A sarovaranI pAse dulezvara kanakhala-delavADAthI 4 mAIla upara eriyA karIne mahAdevanuM maMdira che. tyAM zrIrAma maMdira paNa AveluM che. gAma AveluM che. kanakhala tIrtha tyAM AveluM che. A sthAne sarovaranI AsapAsa caMpAguphA, rAmakuMDa, rAmaguphA, kapisumati nAmanA rAjAe aDhaLaka dAna karyuM hatuM tema kahe lAtIrtha ane kapAlezvaranuM zivamaMdira e jovAlAyaka vAya che. bAjumAM ja jainanA mahAvIra svAmInuM maMdira sthaLo che. nakhI taLAva mayamAM ja che jenI dakSiNe rAmaAveluM che. tenI bAjumAM ja cakravatI ane cakezvara mahA- kuMDa ane uttaramAM abudAdevI acaLagaDha vagere AvelAM che. devanuM maMdira AvelAM che. aSADha sudI 11 nA divase A kaSNatIrtha :-jhADI jaMgalane mAge AnaMdadAyI thaIne sthaLe moTo meLo bharAya che. cAra mAIla jatAM A sthAna Ave che. tene AmapAnI nAgatIrtha:-oriyAthI thoDe dUra jAvaI gAma che. paNa kahe che. ahIMyA eka zivamaMdira AveluM che, jene A gAmamAM nAgatIrtha AveluM che. ahIM nAnuM sarakhuM kaTidhvaja kahe che. zrAvaNamAsa pUrNimAne divase ahIM sarovara ane bANagaMgA che, jyAM nAga paMcamIne meLe meLo bharAya che. bharAya che. abudAdevI --Abu parvatanA eka zikhara uparanI gurUdattanuM sthAna -eriyAthI gurUdattane sthAne jatAM guphAmAM abu dAdevInI mUrti che, abudAdevInI UbhI mUti mArgamAM kedArakuMDa ane kedArezvaranuM zivamaMdira Ave che. jANe ke jamInathI addhara UbhI hoya tevuM jaNAya che. gurUdatta bhagavAna dattAtreyanuM sthAna eka UcA zikhara upara guphAnI bahAra eka zivamaMdira paNa AveluM che. AveluM hoI tyAM javAne mAga ghaNe vikaTa che. zikhara rAmakaMDa :-nakhItaLAvanI dakSiNe eka zikhara AveluM upara bhagavAna dattAtreyanA 5galAM che. A sthAnamAM eka ghaTa che. tyAM rAmakaMDa sAvara tathA maMdira AvelAM che. bAjumAM bAMdhavAmAM Avela che. jene dhvani-pratidhvani sAMbhaLavA rAmagaphA AvelI che. je che. acalezvara -eriyA gAmathI eka mAIla dUra jainona ArAsurI aMbAjI zAMtinAthanuM maMdira che. A maMdira ghaNuM ja vizALa che. Abu parvatathI pAchA pharI AburoDa AvavuM paDe che. tenI sAme ja acalezvaranuM zivamaMdira che. ahIM paMca. AburoDanuM asala nAma khareDI che. ahIM thaIne ArA Jain Education Intemational
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ 108 [ bRhada gujarAtanI asmitA surI aMbAjI tarapha javAya che. kheraDIthI ArAsura gAma darzana karavA janAre saMdhyA pahelAM nIce utarI javuM covIsa mAIla thAya che. javA-AvavA mATe esa. TInI joIe kAraNa ke ahIM vanapazuone ghaNo bhaya rahe che. basa AkhA divasa daramyAna doDayA kare che. asalanA vakhatamAM yAtrike padayAtrA karatAM athavA belagADIthI ke siddhapura ghoDesavArI karIne tyAM jatAM, paNa hAlamAM to yAtrALuo dharmAraNya mahAtya : basa sarvisane pUrato lAbha uThAve che. ArAsura gAmamAM dharmAraNya hi tatpuNyamAdya ca bharatarSam / aneka dharmazALAo AvelI che. pANI mATe naLa che ane IlekaTrIka lAITanI paNa sArI sagavaDa che. ArAsura gAmamAM yatra praviSTabhAtro vai sarva pApaiH prabhucyate // aMbAjInuM maMdira AveluM che, maMdira Ama te nAnuM che. arcayitvA pitRn devAn niyato niyatAzana / paraMtu tenI sanmukhamAM vizALa sabhAmaMDapa che. mAtAjInuM sarvAmaNagraMtha thAya jamarUnutte kaI mUrta svarUpa pratIta thatuM nathI paraMtu mAtAjInA mahA vana tIrthayAtrA 82/46 47 vastrAlaMkAra ane zRMgAra uparathI jANe ke bhavAnI siMhArUDha thaIne birAjamAna thatAM hoya tevAM darzana thAya che. maMdira padma purANa 12/8 9 thI thoDera najarane AkarSe tevuM taLAva che, je mAnasaro dharmAraNyanuM mukhya tIrthasthAna siddhapura che. bhAratavavara tarIke oLakhAya che. A taLAvanI bAMdhaNI ane rSamAM pitRzrAddha mATe jema gayAtIrtha prasiddha che tema pagathAra kalAtmaka rIte yojavAmAM AvI che. uttara guja. mAtRzrAddha mATe gujarAtamAM siddhapura paNa teTaluM ja prasiddha rAtamAM aMbAjInA darzananI yAtrA ghaNI ja mahatvapUrNa che. ane tethI ja tene mAtRgayAtIrtha karavAmAM Ave che. che. asaMkhya yAtrio tyAM daroja avara-javara kare che. bhakata siddhapuranuM prAcIna nAma zrIsthaLa che, paraMtu pATaNanareza bhIDabhaMjanI tarIke tene mahimA sArAe bhAratamAM gavAya che. siddharAja jayasiMhe potAnA pitA guja2 nareza mULarAja A sthAnamAM yAtrikoe niyamabaddha vartavuM Avazyaka che. selaMkIe AraMbhela rUdramahAlaya ahIM paripUrNa karyo brahAcaryanA niyamane bhaMga aniSTane netaravA samAna che. tyArathI A sthAnanuM nAma siddharAjanA nAma uparathI maMdirane ghummaTa mAne chatAM jANe ke kamaLa pAMkhaDInA siddhapura paDeluM che. siddhapuranuM sthAna prAcIna kAmyakavanamAM baneluM hoya tevuM tenuM aneruM sthApatya che. AveluM che. maharSi kardamunine ahIM vAsa hato. bhagavAna kapilamunine ahIM avatAra thayo hato. bhagavAna kapilakeTezvara: devanA upadezathI temanI mAtA devahuti ahIM mokSa pAmyA ArAsura gAmathI lagabhaga traNe mAIla dUra keTezvara hatA. jyAM devahuti mokSa pAmyA hatA te atyaMta pavitra mahAdevanuM maMdira AveluM che. ahIM parvatamAMthI kSetre siddhapada nAmathI traNa lekamAM prasiddha thayuM hatuM. sarasvatI nadI nIkaLI gaumukha dvArA kuMDamAM vahe che. jyAMthI (zrImad bhAgavata tRtIya skaMdha a. 33 leka 31). tenI dhArA AgaLa vadhatI jovA maLe che. pazcima relavenI dilhI-amadAvAda lAIna upara mahesANA kuMbhAriyAnA jaina maMdiro : ane AburoDa vacce siddhapura sTezana AveluM che. mahesAkeTezvara AvatA mArgamAM eka mAIla upara kuMbhAriyA NAthI ekavIsa mAIla uttaramAM ane AburoDathI 19 nAmanuM nAnuM gAma che. ahIMyA vimala zAhanA banAvelAM mAIla dakSiNamAM A sTezana AveluM che. sTezanathI eka jainamaMdira che. A maMdiramAM ArasanI kalAkRti ane mAIla dUra sarasvatI nadInA taTa para siddhapura zahera vaseluM kAmagIrI ghaNuM ja uttama koTinI che. che. zaheramAM utaravA mATe mahArAjA gAyakavADanI dharma zALA AvelI che. gambara : siddhapuramAM tItha darzana :ArAsura gAmathI traNa mAIla pazcimamAM gabbara parvata Avela che. A parvata jANe ke vaccethI kapAyeluM hoya siddhapuranI sarasvatI nadI ghaNI ja pavitra gaNAya che. te lAge che. aMbAjI mAtAjInuM mULa sthAna A parvata A nadI samudrane nathI maLatI paraMtu kacchanI jArUbhUmimAM upara hatuM ema mAnavAmAM Ave che. yAtrALuo A lupta thaI jAya che. eTale tene kumArikA mAnavAmAM Ave parvata upara padayAtrA karIne jaI zake che. paraMtu tyAM che. nadInA kinArA upara pAko ghATa bAMdhe che. tathA tyAM caDavuM ghaNuM ja kaThina che. parvata upara caDatI vakhate sarasvatInuM maMdira che. nadImAM pANI ghaNuM ja chIcharuM rahe mArgamAM eka zilAmAM devInI mUrti jovA maLe che. zikhara che A che ane nadInI dhArA ghATathI ghaNuM ja dUra vahetI rahe che. upara bhagavatInI pratimA che. kahevAya che ke ahIMyA sarasvatInA kinArA upara eka pIpaLAnuM vRkSa che ane mAtAjI hiMcake jhule che. bAjumAM pArasamaNi nAmane kinArA upara ja brAhmAMDezvaranuM zivamaMdira che. yAtriko pIpaLo che, je ghaNo ja pavitra gaNAya che. parvata upara ahIM mAtRzrAddha kare che. - Jain Education Intemational
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 109 bindu sarovara - ne prAdurbhAva thayo hato tyArathI bhagavAna nArAyaNa lakSmIsarasvatInA kinArAthI lagabhaga eka mAIla dUra bindu nI sAthe ahI birAjamAna thayA che. ane tethI A sthAna sarovara AveluM che, tyAM jatAM mAgamAM goviMdajI ane 'zrIsthala' tarIke paMkAyuM che. A hakIkatane satya mAnavAmAM mAdhavajInA maMdiro AvelAM che. bindu sarovara e Arasa Ave to eka samaye samudra ahIM sudhI have te phalita corasa 4, kaTane kaMDa che. tenA cAre ghATa pAkI bAMdha thAya che. A samudra purANamAM pazcima sAgara tarIke NInA che. bindu sarovaramAM snAna karIne yAtrALuo ahIM paMkAya che. paNa mAtRzrAddha kare che. tenI bAjumAM ja eka moTuM sarasvatIne kinAre prathama satyayugamAM maharSi kardamane sarovara che, je a5 sarovara tarIke oLakhAya che, bindu Azrama ha. maharSi kardame ahI' dIrghakALa paryata tapasarovaramAM zrAddha karIne piMDane A a9pA sarovaramAM zcaryA karI hatI. tenAthI prasanna thaI bhagavAna nArAyaNa visarjana karavAmAM Ave che. bindu sarovaranA dakSiNa pragaTa thayA hatA. maharSi kardama upara atyaMtakRpAviSTa thavAne kinArA upara nAnA maMdire AvelAM che. jemAM maharSi, kAraNe bhagavAnanA netromAMthI azrubindusarI paDayA jethI A kardama, mAtA devahuti, maharSi kapila tathA gadAdhara bhagavA- sthAna bindu sarovara tIrtha tarIke prasiddhine pAmyuM. nanI mUrtio najare paDe che. zeSazAyI bhagavAna lakSamI. | svayaMbhu manue A AzramamAM AvI pitAnI kanyA nArAyaNa, rAma-lakSamaNu-sItA tathA siddhezvara mahAdevanA devahuti maharSi kardamane paraNAvI hatI. A devahUtithI maMdira paNa bAju mAM jovA jevA che. zrImad vallabhAcArya bhagavAna kapilane avatAra thaye. kapile mAtA devahutine mahAprabhujInI beThaka paNa atre viSNunuM ArAdhya sthAna che. jJAnopadeza ApatA temane paramasiddhi prApta thaI ane devajJAnavAva : hRtinuM bhautika zarIra dravita thaI jalarUpa banI gayuM. bindu sarovarathI Deka ja dUra eka purANI vAva brahmAjInI eka putrI a9pAmAtA devahUtinI parama sevA AvelI che. bindu sarovaramAM snAna karIne A vAva karatI. te paNa mAtA devahUtinI sAthe bhagavAna kapilane upara snAna karavAno mahimA che. kahevAya che ke bhagavAna Asopadeza sAMbhaLatI tethI tenuM zarIra paNa dravita thaI kapiladevane jJAnopadeza sAMbhaLIne mAtA devahuti jalasva alapA sarovara rUpe prakaTa thayuM hatuM. rUpa thayA hatA, ane A jJAnavAvamAM prakaTa thayA hatA. pitAnI AjJAthI parazurAme pitAnI mAtAne vadha karyo hato. pitA pAse varadAna mAMgI temaNe tenA mAtAne rUdramahAlaya : sajIvana karyA. paraMtu mAtRhatyAnuM pApa temane lAgeluM. eka samaye rUdramahAlaya siddhapuranuM anerU AkarSaka e pApamAMthI mukti meLavavA temaNe ahIM bindu sarovara AbhUSaNa hatuM. gurjarezvara mahArAjA mULarAja solaMkIe ane a5 sarevaramAM snAna karI mAtRzrAddha karyuM hatuM AraMbheluM ane mahArAjA siddharAja jayasiMhe paripUrNa ane mAtRhatyAnA pApamAMthI mukta thayA hatA. tyArathI A kareluM rUdra mahAlayanuM sthApatya solaMkI yuganI kArIgarIne kSetra "mAtRgayA' nAmathI prasiddha thayuM ane mAtRzvAsa mATe eka ajoDa namUne mAnavAmAM Avato hato. A addabhUta pracalita banyuM che. zrIkRSNanA samayamAM paNa A kSetrane ane vizALa mahAlayane alAuddina khIlajIe nAza karyo. mahimA eTale ja utkRSTa rIte gavAya che. mahAbhAratanA A maMdira sarasvatInI pAse ja bAMdhavAmAM AveluM hatuM. yuddhamAM bhImasene duHzAsanane mArI tenuM lehI pIdhuM hatuM. Aje te mAtra bhagnAvaze, tenA zikharabaMdhI maMdira A doSamAMthI chUTavA zrIkRSNa tene zrI sthalamAM jaI ane sabhAmaMDapanI sAkSIrupa ubhA che. tenI sAme eka sarasvatImAM snAna karavAne anurodha karyo hatesarasUryakuMDa hato. je masjidanA kAmamAM hAlamAM levAya satImAM snAna karI A dezamAMthI bhImasena mukta thaye rahyo che. hato. evI kathA mahAbhAratamAM Ave che. | tIrtha sthaLanI daSTie siddhapuramAM siddhezvara mahAdeva, Ama zrIsthala-siddhapuranA tIrtha sthAnane mahimA goviMda mAdhava, hATakezvara, bhUtanAtha mahAdeva, zrI rAdhA- purANomAM ThIka ThIka gavAya che. kRSNa maMdira, zrI raNachoDajI, nIlakaMThezvara, lakSmInArAyaNa, brahmAMDezvara, sahastrakalA mAtA, aMbAmAtA, kanakezvarI tathA vaDanagara hATakezvara AzApurI mAtAnA maMdire darzanIya che. mahAbhya : siddhapura uttara gujarAtanuM eka prAcIna tIrthasthAna che. AMnata viSaye rabhyaM sarvatIrthamaya zubham / judA judA yugamAM tene mahimAM judI judI rIte gavAya che. dazvara= kSetra mAtAnAzanama ! kahevAya che ke ahIM devo ane asuro vacce thayelAM takamapi bhAsAddha' yo bhaktayA pUjayeddharam / yuddhamAM samudramaMthana thayuM hatuM. A yuddhamAM ahIM lakSmI- sa sarvayApayuktoapi zibaleoke mahAyate / / puranuM ane e ane a tyAranA pAkamAM thayuM ane nAma lADI AvatA hatA. A arasa kSetra mAtRgayA' nAmathI Saa thayA hatA. tyArathI A A kSetrane Ave "tamAMthI ja Jain Education Intemational
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ 110 [ bRhada gujarAtanI asmitA amAre nA je zanivarita dinottamA maMdira che, temAM zrI nRsiMha maMdira, ajapAla mahAdevanuM kavivarejitAzyApi yAtri te paramAM jati che maMdira, bAlAjInuM maMdira temaja zrIrAma, nara-nArAyaNa, api kITapataMgA ye pazavaH pakSiNA mRgAH / lakSmInArAyaNa, svAmInArAyaNa, dvArakAdhIza, tulasImaMdira, tasmin kSetre mRtAyAnti svargaloka na saMzrayaH // baladevajI, kuzezvara, kArezvara, mahAkAlI, bahucarAjI, punanti snAnadAnAbhyAM sarva tIrthAnya saMzayam / zItaLAmAtA, vArAhI mAtA, tathA bhuvanezvarI mAtAnA hATakezvaraja kSetra punarvAsAtyunAti ca // maMdire vaDanagaranI vividha saMskRti ane saMpradAyanA vApI kUpataDAgeSu yatra yatra jala dvijA / sAkSIrUpe samaya samayanI kaLAkRtinA darzana karAve che. A tatra tatra naraH snAtaH sarva pApa. prabhucyate // uparAMta tIrthasthAna tarIke paMkAyelAM bIjAM paNa aneka maMdire gAmanI AsapAsa che. jevA ke mahAkAlezvara, | (skaMdapurANa nAgara khaMDa) jAlezvara, kuMbhezvara, somanAtha, nAgadharA, zeSanAthanuM maMdira) Anarta dezamAM parama manohara evuM sarvatIrthamaya zubha vagere. devIonA maMdiromAM aMbAjI tathA AzApurInA hATakezvara tIrthakSetra che. pazcima relavenI amadAvAda-dilhI maMdire vikhyAta che. piDorA mAtAnuM maMdira eTaluM ja lAIna para amadAvAdathI 43 mAIla dva2 mahesANA sTezana mazahura che. jyAre zarmiSThA sarovara tathA amarakuDa sareche. tyAMthI eka lAIna tAraMgAhila sudhI jAya che. A varamAM bhAvike snAna karI pAvana thAya che. gaNapatinA lAIna para mahesANAthI 21 mAIla dUra vaDanagara sTezana maMdira tarIke okhA gaNapatinuM maMdira che, jyAre bhuroDa Ave che. tyAM zrI hATakezvaranuM maMdira AveluM che. -chabIlA ane khoDiyAra hanumAnanA maMdire paNuM tIrtha. - nAgarajJAtinuM mULasthAna A vaDanagara che. nAgaranA sthAna tarIke paMkAya che. kaLadevatA zrI hATakezvaranuM A maMdira che. saurASTra-guja. Ama vaDanagara zrI hATakezvara mahAdevane kAraNe uttara rAtamAM jyAM jyAM nAgaroe pitAne vasavATa karyo tyAM gujarAtanuM eka purANa prasiddha tIrtha sthAna banIne rahyuM tyAM teone zrI hATakezvara mahAdevanI pratiSThAna che. kahevAya che ke hATakezvaranuM mULa liMga te pAtALamAM karyA che. paraMtu zrI hATakezvaranuM purANa prasiddha prAdhAnya raheluM che. ane te bhagavAna zaMkaranA traNa mukhya liMgA maMdira te vaDanagaramAM AveluM che. skaMda purANamAM A paikInuM eka che. maMdiranA ArAdhya deva zrI hATakezvarane mahimA khUba ja tAre dArazvarajU " gavAya che. vaDanagaramAM Ama bIjAM maMdiro paNa aneka che. ahIM jaina maMdira che. sirohI lekavadaMtI kahe che ke jyAre bhagavAna vAmane balirAjA dilhIamadAvAda lAIna upara mAravADa jaMkazanathI pAse traNa pagalAM pRthvI mAgI hatI tyAre vAmanajIe pahele pAda vaDanagaramAM rAkhyo hato. svadhAma gamana pUrve bhaga 75 mAIla dUra sirohI sTezana Ave che. A eka suMdara vAna zrI kRSNacaMdra ahIM padhAryA hatA. yAdavonI sAthe nagara che. A nagaramAM zaraNezvara mahAdevanuM uttama maMdira pAMDavoe ahIM AvI aneka zivalIMganI sthApanA karI che. kahevAya che ke bhagavAna zrI zaraNezvaranI mUrti siddhahatI. bhakatakavi narasiMha mahetAnA putranA lagna ahIM thayA puranA rUdra mahAlayamAMthI atre lAvavAmAM AvI che. je rUdra mahAlayamAM lAvavAmAM AvI che. je rUdra mahAlayamAM rUdrahatA. zvaranI mUrti tarIke vikhyAta hatI. gujarAtamAM I. sa.nI vaDanagaranuM hATakezvaranuM mukhya maMdira gAmanI pazcime dazamI sadIthI teramI sadI sudhIne samaya eka bIjAM AveluM che. gAmanA killAnA pUrva bhAgamAM eka devI maMdira dharmanI prabhutA pracalita karavA pAchaLa khUba khUba kharcAya AveluM che. tene zrI amathera mAtAnuM maMdira kahe che. A jene, bhAgavata, zevo ane zAkatoe ThekaThekANe maMdire uparAMta vaDanagara kSetramAM saptarSi Azrama ane vizvAmitra baMdhAvI pitAnA dharma ane saMskRtinA utthAna mATe khUba tIrtha darzanIya sthAne che. vizvAmitra sarovaranI bAjumAM ja prayAso karyA che. AvAM prayAsamAM temane rAjyAzraya saptarSionI mUrtio che. vizvAmitra sarovara vizvAmitra paNa maLe che, ane dAnavIrenA aDhaLaka dAnane jharo paNa tIrtha tarIke oLakhAya che. ane te gAmanI samIpamAM ja niraMtara vahyA karyo che. pariNAme gujarAtanA nAnA nAnA che. A sivAya puSkaratItha gAmathI thoDeddara eka kuMDa che. che. gAme paNa je te dharmanA tIrthadhAmo banI gayA che. jyAre bIjo gaurIkuMDa che. jemAM loko parvanA divase snAnAdi kare che temaja zrAddhAdika kriyAo kare che. gAmanI jIrApalI : : - eka nadI che je kapilAdI tarIke oLakhAya che. AbuthI 10 mAIla dUra pazcimamAM A sthAna AveluM *. temAM mAtra varSARtumAM ja jaLa jovA maLe che. che. ahIM jenonuM mukhya maMdira che jemAM pArzvanAthanI be kaDanI prAcInatAnI pratitI karAvatAM ahIM aneka mUrtio che. AmAMnI je prAcIna mUrti che te A maMdira Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha] 111 upara thayelAM AkramaNane kAraNe bhagna thaI gaI che. chatAM khedakAma karatAM maLI AvI che. bhAmara sTezanathI paNa ahIM tene mahimA Aja paryata jevo tevo ja rahyo che. moTara basamAM AvI zakAya che. maMdiranI pAse ja utaravA bALakonA muMDana saMskAra A mUrtinI sAnnidhyamAM karA- mATe eka dharmazALA AvelI che. vavAmAM Ave che. A mUrti jamInamAM daTAyelI hatI jyAM gAmanI bahAra bIjA be maMdiro AvelAM che. eka roja sAMjanA eka gAya AvI pitAnA AMcaLamAMthI dUdha maMdiramAM hiMgalAja mAtAnI mUrti che. jyAre bIjAmAM vahAvI tenA upara abhiSeka karatI. keI durAcArIe A kAlikAdevI che. A baMne maMdira ati prAcIna hovAnuM mUrtinA nava TUkaDA karI nAMkhyA hoya tevuM tenI sAMdha manAya che. tenA uparanA zilAlekhathI A hakIkatane samarthana uparathI jaNAI Ave che. e ja maMdiramAM piThIkA upara maLe che. A sthAne aneka bhavya makAnamAM bhagnAvazeSa A pArzvanAthajInI bIjI mUrtinuM pratikApana thayeluM jovA nagaranI AjubAju paDelA che. te tenA bhavya bhUtakALanI maLe che. jhAMkhI karAve che. bhIlaDI : bhorolathI UMTa upara besIne DuvA nAmaka sthAne javAya pAlanapura-kaMDalA lAIna para pAlanapurathI 28 mAIla dUra che tyAM zrI 5zvinAthanuM maMdira Avela che. tyAMnI pratimAne bhIlI sTezana AveluM che. gAmanI pazcima dizAmAM eka amIjharA pArzvanAtha kahevAya che. bhUgarbha maMdira AveluM che. A maMdiramAM pArzvanAthajInI eka prAcIna pratimA che. uparAMta A maMdiramAM gautamasvAmI, dharaNIdhara : nemInAthajI, pArzvanAthajI vagerenI mUrtio paNa che. pioSa pazcima relvenI eka lAIna pAlanapurathI kaMDalA jAya suda 10nA divase ahIM meLo bharAya che. A sivAya che A lAInamAM bhAmara sTezane utarI moTara basathI dharagAmamAM zrI nemInAthajInuM paNa maMdira AveluM che. bhIlaDIthI NIdhara javAya che. A tIrthamAM cAra pAMca dharmazALA che. 6 mAIla dUra jasAlI karIne gAma AveluM che. tyAM zrI banAsakAMThA jIllAnA DhImA gAmamAM A tIrthasthAna AveluM RSabhadevajInuM prAcIna maMdira najarane khUba AkarSe che. che, prAcIna samayamAM A sthAna vArAhapurI tarIke prasiddha bhIlaDIthI 24 mAIla dUra rAmasaNa karIne eka bIjuM gAma hatuM. AdikALamAM bhagavAna varAhanI vizALa mUrti ahIMyA che. ahIMnA jaina maMdiramAM je mUrtio che temAM agIyAramI hatI. yavanenA AkramaNa thavAthI A mUrti khaMDita banatA sadIne eka zilAlekha paNa che. gAmanI pazcime eka bhUgarbha A sthAna para zAlIgrAmanI pUjA dIrdhakALa paryata cAlu maMdira che. jemAM cAra suMdara mUrtio che. yavanonA Akra. rahI hatI. prAcIna vArAha mUrtinI jAMghamAMthI eka zivaliMga maNathI maMdirane alipta rAkhavA A vistAramAM AvAM banAvavAmAM AvyuM, je jAdhezvara mahAdevanA nAmathI pUjAya bhUrgabha maMdire jovA maLe che. che. kahevAya che ke keI eka vakhata eka bhakatajanane svapnamAM tharAda : Adeza maLatA tene vAMsavADAnI parvatIya guphAmAMthI dharaNI dharajInI mUrti prApta thaI je teNe ahIM lAvI sthApita bhIlaDIthI 17 mAila AgaLa jatAM devarAja sTezana ja karI. A mUrti caturbhuja svarUpa zrI nArAyaNanI che, je Ave che. tyAMthI moTara basa dvArA tharAda javAya che. A A maMdiramAM atyAre pUjAya che. nagaranuM prAcIna nAma sthirapura che. agAu ahIM vizALa jInAlaya hatuM. kALe karIne te vaMza thaI gayuM. A nagaranI maMdiranI pAse mAnasarovara nAme taLAva che. maMdiranI AsapAsa khodakAma karatAM prAcIna mUrtio maLI Ave che. jamaNI bAjue zivamaMdira che ane DAbI bAjue ahIMyA eka bhavya jaina maMdira che. jenAM khodakAmamAM maLI lakSmIjInuM maMdira AveluM che. najadikamAM hanumAna tathA Avela 24 tIrthakaronI paMcadhAtunI pratimAonuM prati. gaNapatinA maMdira paNa AvelAM che. jayeSTha suda ekAdazIne chApana kareluM che. A paikI aneka mUrtio vizALa kadanI divase A maMdirane pATotsava manAya che. te veLA moTo che, mukhya mUrti vIraprabhunI che, ane te caumukha che, e tenI meLo bharAya che. pratyeka pUrNimAe tathA bhAdrapada zukala viziSTatA che. A sivAya paNa samaye samaye khodakAma karatAM ekAdazIe paNa ahIM meLo bharAya che. bIjI aneka mUrtio maLI AvI che. je ahIMnA jaina . dadhisthalI : maMdiramAM sthApita karavAmAM AvI che. purAtattva dRSTie tharAda e gujarAtanuM eka agatyanuM sthAna che. siddhapurathI sAta mAIla upara dethalI karIne eka gAma che. tenuM sAcuM nAma dadhisthalI che. ahIM sarasvatInA taTa bhela : para vaTezvara mahAdevanuM eka bhavya maMdira che. ema kahevAya tharAdathI 10 mAIla para A sthAna AveluM che. tharAdathI che ke vanavAsanA samaya daramyAna pAMDavo ahIM eka varSa moTara basane raste tyAM javAya che. ahInA jaina maMdiramAM sudhI rahyAM hatA. ahIM maharSi dadhicine Azrama hate. mukhya sthAna para zrI nemInAthajInI pratimA che. A pratimA siddhapura tathA pATaNathI ahIM sudhI meTara basa cAle che.
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ 112 [bRhada gujarAtanI asmitA UMjhA : mAtAjInuM vAhana maragho (kukaDo) che. gujarAtamAM ghaNAM - amadAvAdathI dilahI jatA pazcima relavenI lAIna upara lekenI zrI bahucarAjI kuLadevI che. bALakonA maMDana siddhapurathI ATha mAIlane aMtare A sTezana AveluM che. saMskAra karAvavA ghaNuM leka atre Ave che. bhUtapretathI kaDavA kaNabIonI kuladevI umAnuM maMdira ahIM AveluM pIDAtA lAke pitAnI bAdhA purI karavA atre Ave che. che. kaDavA kaNabIo potAnA putra-putrIonA lagnanA pratyeka pUrNimAe ahIM meLo bharAya che. muharta ahIM levaDAve che, e devIne mahimA che. mATe : tAraMgAjI : pazcima relavenI eka lAIna kalelathI bahucarAjI pazcima relavenA mahesANA sTezanathI eka lAIna sudhI Ave che. bahucarAjIthI maDherA 18 mAIla dUra che, tAraMgA hila sudhI jAya che. sTezanathI tAraMgA parvata moTara basa raste tyAM javAya che. ahIM mAtaMgI lagabhaga cAra mAIla dUra che. A eka siddhakSetra che. kahe maMdiranI pAse eka dharmazALA che, purANa prasiddha che ke ahIMyA varadatta vagere sADAtraNa karoDa munie mokSa- dharmAraNya kSetramAM siddhapura, moDherA vagere tIrtha sthAne che. gatine pAmyA hatA. tAraMgAhila sTezananI pAse ja eka moDherAnuM prAcIna nAma Deraka che. brAhmaNanI utpattinuM dharmazALA che, je jenenI che. parvata upara paNa dharmazALA A AdisthAna mAnavAmAM AvyuM che. kahevAya che ke brahmAjI che. parvata upara eka killAmAM jainamaMdira baMdhAyeluM che. e brAhmaNonI pahelI sRSTi ahIM karI hatI. hAlamAM dharmazALAnI pAse 13 prAcIna digambara jaina maMdira che. ahIMnuM mukhya devasthAna zrI mAtaMgI devInuM che. karNATatyAM sahastrakaTa jInAlayamAM para caityAlaya che. zrI saMbhava- nAmanA daityano vadha karI bhagavatI zrI mAtaMgI ahIM sthira nAthajInA maMdiranI pAse ahIM eka vetAmbara jaina thayA hatA. alAuddina khIlajIe A sthAna upara AkamaMdira che. je ghaNuM vizALa ane vividha kArIgIrIthI maNa karyuM tyAre zrI mAtaMgInI mUrtine surakSA mATe eka kaLApaNa che. dharmazALAnI uttare kaTizilA nAmane parvata vAvamAM padharAvI devAmAM AvI hatI. je Aja sudhI e che rastAmAM jamaNI bAjue be nAnI nAnI derI che. vAvamAM ja sthita che. mAtaMgI devInuM maMdira moDherAnI jemAM mAtra caraNacinho che. A deharIonI pAse parvata dakSiNa dizAe AveluM che. maMdiranA siMhadvAranI aMdara eka upara eka staMbha upara caturmukha mUrti che ane parvatanA vAva che temAM javA mATe mArga che. vAvanI aMdaranA zikhara upara eka nAnuM zuM devAlaya che jemAM eka pratimA bhAgamAM eka gokhamAM mAtAjInuM maMdira AveluM che. temAM tathA caraNacinha che. bIjI bAjue eka mAIla jeTalI siMha para ArUDha thayelAM zrI mAtaMgIdevIno aSTAdaza UMcI pahADI che je siddhazilA pahADI tarIke oLakhAya bhujAvALI pratimA che. A vAvane dhamezvarI vAva kahevAmAM che. tenA upara be zikharo che. jemAM eka upara zrI Ave che. vAvanA aMtima khUNAmAM ziva-zaktinI eka yugala pAzvanAthajI tathA muni suvratanAthanI mUrtio che, ane mUrti che. maMdiranA siMhadvAranI sAme bhaTTArikA devInuM khIna zikhara upara zrI nemInAthajInI mUrti ane zrI maMdira che. A maMdiranA pAchaLanA bhAgamAM dhamezvara mahAdeva surendrakIrtijInA caraNacihe che. tathA zrI rAmacaMdrajInA maMdiro AvelAM che. zrI gaNezanuM maMdira paNa tyAM che. bIjA devI devatAonI mUrtio paNa bahucarAjI : najarane AkarSe che jemAM nAgadevatA, sUryanArAyaNa, naMdA- pazcima relavenI amadAvAda-dilhI lAIna para amadA- devI, zAMtAdevI, vizAlAkSI, cAmuMDA, tAraNA, duga, vAdathI 16 mAIla dUra kalola sTezana Ave che. kalelathI siMhArUDha niMbajA, bhaTTa ginI jJAnajA, caMdrikA, chatrajA, eka lAIna bahucarAjI tarapha jAya che. amadAvAdathI sIdhI sukhadA, dvAravAsinI, dhamarAja tathA hanumAnajInI mUrtio Sta Dhala thaIne bahacarAjI sTezana sudhI jAya che. sTezane mukhya che. moDherA gAmanI dakSiNamAM gaNezanuM maMdira che. nathI thoDedara bahucarAjInuM maMdira AveluM che. A maMdira temAM gaNezanI siddhi ane buddhi nAmanI patnI sAthenI eka moTAM gherAvAmAM AveluM che. jemAM eka dharmazALA mati bhavya che. moDherA atyaMta pavitra apsarA tIrtha manAyuM tathA sarovara AvelAM che. sarevara mAna sarovara tarIke che. kahe che ke ahIM urvazIe tapa karyuM hatuM. gAmanI oLakhAya che. bahucarAjInuM maMdira vizALa che, temAM keI uttare puSpAvatI nadI AvelI che. A nadInA taTa upara ata svarUpa nathI paNa mukhya pITha para bAlAyatvanuM prati. prAcIna sUrya maMdira AveluM che. (I. sa. 1027), solaMkI prApana karela che. bAjumAM eka mUrti upara citranuM Ava- yuganA kaLA-kArIgarI ane sthApatyanI avadhirUpa A maMdire raNa caDhAvavAmAM AveluM che. mukhya maMdiranA pAchaLanA samagra bhAratanA e yuganA purAtatvamAM viziSTa sthAna bhAgamAM eka vRkSanI nIce mAtAjInuM mULa sthAna che. tyAM prApta karyuM che. A maMdire mAtra itihAsakAro ke purAtatva eka staMbha che. jyAM eka nAnuM zuM maMdira che. tenI uttare vidyAne nahIM' balka aneka AgaMtukane pitAne dvAre AkaSI mukhya maMdiranI sAme agnikuMDa che. zrI bahucara lAvI meMDherAne vartamAna yuganuM yAtrAdhAma banAvyuM che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha] gAmanI uttare deva sarovara che. gAmamAM maDhezvara mahAdevanuM dUra sAbaramatIne kinAre saMgIRSine Azrama che. zrI maMdira che. meDhezvara maDha brAhmaNonA ArAdhya deva che. varadAyinI mAtAjInA maMdirathI be mAIla dUra zrI vaghanAtha gAmamAM bIjuM maMdira zrI rAmanuM che. deva sarovarane kinAre mAhadevanuM prAcIna maMdira che temAM ekAdaza rUdraliga che. zrI hayagrIva bhagavAnanuM maMdira che. lecyakita che ke A vAsaNavaidyanAtha : rathAne zrI rAmacaMdrajIe yajJa karyo hato. sUryamaMdira pAse pazcima relavenI kalela AMbaliyAsana lAIna para je yajJavedIo che, tathA maMDapAdi che te e yajJamaMDapanA kAlathI 13 mAIla dUra vAsaNa sTezana Ave che. sTezanathI bhagnAve che. A sthAnane brahmAnI yajJavedI temaja sUryanI gAma traNa mAIla dUra che. zrI varadAyinI dhAmathI A tapa:sthalI paNa mAnavAmAM Ave che. gAma 6 mAila dUra che. ahIMyA zrI vaidyanAthajInuM vizALa paraseDA maMdira che. uttara gujarAtamAM A maMdira sathI vizALa mahesANA jIllAnA vijApura tAlukAmAM sAbaramatInA hoya tevuM jaNAya che. vaidhanAthajInuM A maMdira be hajAra taTa para parasaDA karIne gAma che. A sthaLe sAbaramatI varSa purANuM hovAnI mAnyatA che. A maMdira saptama nadImAM jarjarI surasarI tathA amarelI nadIone saMgama che ane tenI upara caDhavA mATe cArebAju sIDIo che. thAya che. A sthAnane RSitIrtha kahe che. vibhAMDaka RSinA vaidhanAthajInI mUrti svayaMbhU hevAnuM kahevAya che. maMdiranA putra zRMgI RSine ahIM Azrama hato. mahArAjA dazarathe mukhya devAlayanI AjubAju bIjA daza zivAlaya che ane pitAnA putrI zAtA pitAnA mitra aMgadezanA rAjA roma- A rIte ahIM ekAdaza rUdronI sthApanA karavAmAM AvI pAdane dattaka ApI hatI. kAraNa ke romapAdane kAMI saMtAna che. mukhya zivAlayanA sthAnamAM keI liMgamUrtinA darzana na hatuM. mahArAjA romapade A kanyAnA vivAha zRMgI thatA nathI paraMtu eka khADAmAM gokharanuM cinha jaNAya RSi vere karyA hatA. vivAha pachI zugIRSi ahIM Azrama che, jenA upara abhiSeka thAya che. ahIM eka nAnI evI banAvIne rahyA che. parvone divase dUradUrathI ahI yAtrALu dharmazALA che, jyAM utaravAnI sagavaDa che. gujarAtamAM snAnArthe Ave che. bAjumAM eka TekarI upara zaMgIRSi jainadharmanuM prabhutva ThIka ThIka pramANamAM rahevA pAmyuM che. tathA gurU dattAtreyanA pagalAM che tathA zrI hanumAna ane pariNAme gujarAtanA nAnA nAnA gAmomAM paNa jaiina mahAdevanA maMdiro che. sAbaramatI nadInI paMcakozI pari. dharmanAM maMdiro najarane AkarSe che. kramA thAya che, A parikramA RSitIrthathI zarU thaI cheka pAnasara : sAgarasaMgama sudhI thAya che. mArgamAM sAdara gAma Ave amadAvAda-mahesANA lAIna para kalela pachI pAnasara che jyAM chogAliyA mahAdeva, galatezvara, mAkaDezcara, sUrya. sTezana Ave che. sTezanathI artho mAIla dUra eka UMcA kuMDa tathA koDhatIrtha vagere darzanIya tIrthasthaLo Ave che. keTanI aMdara jainamaMdira AveluM che. A maMdiramAM zrI rUpAla : | mahAvIra svAmInI pratimA che. maMdiranI cAre bAju pazcima relavenI kala-AMbaliyAsana lAIna para kale- dharmazALAo che. ane mukhya maMdiranI AsapAsa bIjAM lathI ATha mAIla dUra sonIpura-rUpAla sTezana che. sTezanathI aneka maMdira che. pAchaLanA bhAgamAM eka jaLamaMdira rUpAlanagara be mAIla cheTuM che. kalolathI rUpAla sudhI jovA jevuM che. moTara basa paNa jAya che. rUpAlanagaranuM asala nAma rUpA- zerIsA: vatI che. A rUpAvatInagara atyaMta prasiddha kSetra che. kalola sTezanathI pazcime cAra mAIla dUra jainenuM bhagavAna zrI rAmacaMdrajI daMDakAraNyamAM jyAre vAsa karatA eka prAcIna tIrthadhAma che. jene hAlamAM zerIsAi tarIke hatA tyAre ahIM padhAryA che. tevI ja rIte pAMDavoe virATa leke oLakhe che. tenuM prAcIna nAma prajJApura che. A nagara javAnA samaye ahIM AvI bhagavatI AryAnuM pUjana gAmanA mukhya maMdiramAM zrI pArzvanAthajInI traNa pratimAo karI ahIMthI gayA hatA. jevI rIte rUpAvatI nagarInuM pratiSThita karelI che. maMdiranI bAjumAM ja dharmazALA che. nAma Aje rUpAla thaI gayuM che tevI rIte AryA bhagavatInuM kalelathI moTara basamAM ahIM avAya che. nAma zrI varadAyinI thaI gayuM che. pAMDavone ApelA joyaNI : varadAnathI Aryo bhagavatI zrI varadAyinI kahAya che. zrI kAla becarAjI lAIna para kalelathI vIsa mAIla dUra varadAyinInuM ahIMyA vizALa maMdira che. maMdiranI bAjumAM bheNa sTezana Ave che. sTezananI bAjumAM ja eka mAna sarovara nAme sarovara che. A sarovaranA pANImAM dharmazALA che ane A dharmazALAnA gherAvAnI aMdara ja ghIvALAM kapaDAM dhovAthI tenI cIkAza devAI jAya che e jaina maMdira AveluM che. A maMdiramAM zrI mallinAtha tenI viziSTatA che. Azvina navarAtramAM ahIM moTo meLo svAmInI pratimA che. A mUrti jamInamAM kuvAnuM khodakAma bharAya che. mAtAjInA maMdiranI AsapAsa yAtrALuone karatA maLI AvI hatI. mahA suda 10nA roja ahIM utaravA mATe dharmazALAo che. ahIMthI 5-6 mAIla meLo bharAya che. Jain Education Intemational
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ 14 [ bRhada gujarAtanI asmitA para AveluM nArAyaNa-sara madirone samUha A madira daranI AjubAju bIjI A bhUminuM sauthI moTI rAteja : nAma kiyeziphAlI tarIke lakhyuM che. jenuM zuddha svarUpa bhoyaNIthI 12 mAIla AgaLa jatAM rAMteja sTezana kacchazvara-koTezvara tarIke batAvavAmAM AvyuM che. moTara Ave che. A gAmanuM mULa nAma ratnAvatI nagarI hatuM. raste jatAM nArAyaNa sarovarathI AgaLa 24 mAIla para A sthAnanI AsapAsa aneka bhagnAvaze paDelAM che. eka AzApurA devInuM mukhya maMdira Ave che. bALakone najara kaNabI kheDatanA gharanA khodakAma daramyAna jainenA chellAM utarAvavAnI ahIM bAdhA cAle che. bhujathI 13 mAIla tIrthakara zrI mahAvIra svAmInI pratimA maLI AvI hatI. dUra kheTakaeNTamAM eka prAcIna zivamaMdira AveluM che. A pratimAne ahIMnA jInAlayamAM sthApita karavAmAM AvI kacchanI verAnabhUminA eka gAmamAM prAcIna sUryamaMdira che. evI ja rIte keIne svapnamAM Adeza maLatAM khodakAma paNa najarane AkarSe che. karavAthI bAra pratimAo prApta thaI hatI. maMdiranA mukhya , sthAna upara zrI nemInAthajInI pratimA birAjamAna che. maMdiranI pAse eka dharmazALA paNa che, kacchanA suprasiddha zAha sodAgara ane dAnavIra zeTha jhaghaDuzAnI nagarI te Aje bhadrezvara tarIke oLakhAya che. gujarAtanA vakSaH sthala samA karacha-saurASTranA deva kacchanA A tIrthadhAmamAM javAne mAga ghaNe kaThina che. maMdira tathA tIrthasthAne samagra bhAratavarSamAM pitAnI kacchanA verAna pradezane pAra karIne ahIM pahoMcAya che. bIjAM AgavI pratibhA dharAve che. kacchanA pradezamAM (1) nArAyaNa- mAMDavIthI samudramAge paNa ahIM avAya che. paraMtu sarovara (2) bhadrezvara ane (3) koTezvara vagere sthAne ghaNAM camAsAnA cAra mahinA daramyAna vahANonI avara javara prAcIna che. ane kacchanI marUbhUmimAM paNa kaLA ane saMskR- baMdha hatA A mArge javAnuM baMdha rahe che. mahAvIra tinA dyotaka tarIke Aje paNa UbhAM che. svAminuM ahIM eka vizALa maMdira che. A maMdira samudra kinAre ja AveluM che. A maMdiranI AjubAju bIjA nArAyaNa sara : kaccha pradezanA samudra taTa para AveluM nArAyaNa-sara kare che. yAtrALuone utaravA mATe temaja bIjI savalato A bhUminuM sauthI moTuM prAcIna tIrthasthAna che. bhArata mATe bAjumAM ja dharmazALAo AvelI che. phAgaNa suda bharamAMthI yAtriko A sthAnamAM Ave che, ane kacchanI 5 nA roja ahIM meLo bharAya che. kacchanA sutharI gAmamAM prAcIna saMskRti ane gauravapUrNa itihAsanA ahIM darzana zrI zAMtinAtha svAmI tathA dhRtapalava pArzvanAthajInA be kare che, ahIM AvavA mATe samudra mArgo temaja pagaraste suMdara maMdira che. kaccha pradezanuM sauthI UMcAmAM UMcu avAya che. saurASTranA okhA baMdarethI vahANa ke sTIma- jaina maMdira koThAramAM AveluM che. A maMdira 74 kuTa laeNcamAM besI kacchanA akhAtanA kinAre kinAre ahIM UMcuM che. pahoMcAya che. jyAre muMbaI vagere sthaLethI sTImaramAM mAMDavI baMdare utarI tyAMthI bhuja thaI moTara basa raste paNa ahIM avAya che. bhujathI nArAyaNasara 80 mAIla thAya kacchanA A jANItA nagaramAM eka atyaMta prAcIna che. nArAyaNasara kacchanuM jema suprasiddha tIrthasthAna che tema vizALa janamaMdira AveluM che, temAM ciMtAmaNi pArzvanAtha bhaugolika rIte A pradezanuM nyUhAtmaka sthAna che. A jInI mUrti mukhya sthAnamAM pratiSThita karavAmAM AvI hatI sthAnamAM hAlamAM vastI bahu jUja che. paraMtu tyAM AvelAM paraMtu te corAI javAthI pArzvanAthajInI bIjI pratimA Adi-nArAyaNa, lakSmInArAyaNa, govardhananAthajI, trivikra- hAlamAM tyAM sthApita karavAmAM AvI che. majI vagerenA darzanIya prAcIna maMdiro jotA A sthAnamAM amadAvAda : bhavya bhUtakALanI pratitI thAya che. mahAgujarAtanuM pATanagara amadAvAda Ama to eka keTezvara : mahAkAya audyogika nagara che. ane pazcima relvenuM suvikhyAta nArAyaNa sarovaranI pAse ja zrImad vallabhAcArya sTezana che. gujarAtanA hArda samA A nagare gujarAtanA mahAprabhujInI beThaka AvelI che. eka mAIla AgaLa jatAM itihAsanA yugeyuganA anerAM prakaraNonA sarjana karyA che. koTezvara mahAdevanuM sthAna AveluM che. kacchanA samudra taTa ane tethI te tIrthadhAma karatAM gujarAtanuM suprasiddha aitiupara eka samaye keTezvara kacchanI rAjadhAnInuM baMdarI hAsika ane sAMskRtika dhAma banIne Aje beThuM che. atinagara hatuM. ema kahevAya che. koTezvaranuM zivamaMdira ane hAsika parivatane vacce pasAra thavA chatAM ahIMnI prajAnI nIlakaMTha mahAdevanuM maMdira kacchanI prAcIna kaLA-kAmagIrI dhArmika bhAvanA samaye samaye uttarottara utkRSTa thatI cAlI ane sthApatyanA sAkSIrUpa Aje ubhAM che. itihAsavida che. ane tethI amadAvAda zaheramAM sthaLe sthaLe bhinna bhinna kaniMgahAma cInI yAtrI hyu ena saMge kacchanI rAjadhAnInuM . devatAonA devamaMdire daSTigocara thAya che. amadAvAdamAM , Jain Education Intemational
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha 115 sauthI prAcIna maMdira zrI jagannAthajInuM che. jene aSADha gadAdharapurI tarIke paNa te eTaluM ja jANItuM che. tathA suda 2 ne rathayAtrAne utsava ane varaghoDA muka mazahUra prAcIna harizcandrapurI tarIke paNa te oLakhAya che. zAmache. kALupura daravAjAnI bahAra dudhezvara mahAdevanuM maMdira LAjInA maMdira pAse ghaNI dharmazALAo paNa che. paNa prAcIna che. kahevAya che ke maharSi dadhIci RSine ahIM zAmaLAjInA maMdiramAM zrI kRSNa bhagavAnanI mUrti che. Azrama hato. amadAvAdanI smazAnamAM AveluM A maMdira maMdiranI AsapAsa zrI raNachoDajI, giridhArIlAla tathA sAbaramatInA taTa upara che. jyAMthI AgaLa kempanA mArgamAM kAzI-vizvanAthanA maMdiro AvelAM che, bAjumAM ja eka sAbaramatIne kinAre bhImanAthanuM maMdira tathA khadhArezvaranuM moTuM sarovara che. kAzI vizvanAthanuM maMdira jamInamAM prAcIna maMdira AveluM che. kempanA hanumAnajInuM maMdira che jyAre eka TekarI upa2 bhAI bahenanuM maMdira paNa eTaluM ja suvikhyAta ane darzaniya che. kALupuranA paNa AveluM che. jemAM potAnA eka putronI sAthe daravAjA bahAra eka mAIla dUra zrI nIlakaMThezvara maMdira mAtA gAMdhArInI mUrti che. mezvo nadImAM nAgadhArA tIrtha Ave che ane tenI bAjumAM ja mahAprabhu zrI vallabhAcAryanI che. tyAM jamInamAM UMDe gaMgAjInuM maMdira, rAjA harizcandranI beThaka AvelI che. amadAvAdamAM eTaluM ja suvikhyAta maMdira yajJavedI vagere darzanIya sthAne che, bAjumAM sarvamaMgalA bhadrakAlInuM che je traNa daravAjA sAme killAmAM AveluM che. devInuM purANuM maMdira che. zAmaLAjIne gadAdhara bhagavAna rAta-divasa darzanAthIothI madhamadhatuM bhadrakAlInuM maMdira paNa kahe che. ahIM bhagavAna viSNu (zrIkRSNa)nI caturbhuja amadAvAda jeTaluM ja purANuM mAnavAmAM Ave che. hAjA svarUpa mUti che. mahArAja harizcandra A mUrtinuM pratiSThAna paTelanI poLamAM AveluM zrIrAma maMdira harigRha svarUpanuM karyAnuM kahevAya che, rAjA harizcandra maharSi vaziSTanA AdezathI che. rAyapuramAM zrI rAdhAvallabhajInuM maMdira ane tenI bAjumAM ahIM punaiSTi yajJa karyo hato. ahIM vasatA audumbara kAkAlIvAlA zrI bAlakRSNalAlanuM maMdira ane kALupura raste RSinI sAnnidhyamAM A yajJa pUrNa thayuM hatuM. zrI zAmaLAjI Avela zrI gopAla svAmIjI havelI vaiSNava saMpradAyanA brAhmaNa ane vaionA ISTa devatA che. A pradeza pahADI maMdira che. zaheranI madhyamAM zrI svAminArAyaNanuM maMdira ane jaMgalI che, kArataka suda 11 thI mAgazara suda 2 sudhI tenI kaLAkRti ane vaibhava mATe suvikhyAta che. A sivAya ahIM meLo bharAyelo rahe che. bahucarAjInuM maMdira nRsiMha bhagavAnanuM maMdira, 6 Na cheDa che kheDabrahmA : jInuM maMdira tathA evAM bIjAM maMdire A audyogika ane aitihAsika nagaranI vastInI dhArmika bhAvanAnI IDarathI paMdara mAIla AgaLa kheDabrahmA sTezana Ave pratitI karAve che. kazyapa maharSie Abu parvata uparathI che. che. ahIM hiraNyAkSI nadI vahe che. nadInI bAjumAM brahmAjI kazyapa gaMgAnuM avataraNa karyuM e kazyapa gaMgA te nuM maMdira AveluM che. jemAM brahmAjInI caturmukha mati AjanI sAbaramatI (sAbhramatI) eka pavitra nadI manAya pratiSThApita che. maMdiranI bAjumAM ja eka kuMDa che. kheDache. tenA kinAre khaDuMgutIrthamAM snAna karI khaDagudhArezvaranA brahmAnI pAse hiraNyAkSI, kesI tathA bhImAkSI nadIdarzana karavAnuM mahAmya ghaNuM ja manAya che, kArtika tathA ene triveNI saMgama thAya che. brahmAjInA maMdirathI aDadhA vaizAkha mAsamAM A sthAnanuM mahAmya vizeSa manAya che. mAilane aMtare devInuM maMdira che. tyAM mAnasarovara taLAva zaheranA madhya bhAgamAM jainamaMdire AvelAM che. madhyayugamAM che. ahIM eka dharmazALA che. devInI mUrtine kSIrajAmbA thayelAM rAjakIya utpAtane kAraNe AvAM virATa zaheramAM mAtA kahe che. bAjumAM bhUganAtha mahAdevanuM maMdira che. jyAre zikharabaMdI maMdire bahu ochA najare caDe che. nadInI sAme pAra kinArA para bhRgu Azrama che. kahevAya che ke ahIM bhRguRSie tapa karyuM hatuM. ane brahmAjIe yajJa zAmaLAjI : karyo hato. tethI A sthAnane bhagukSetra paNa kahe che. ziva rAtrIne samaye paMdara divasa sudhI ahIM meLo bharAyela pazcima relavenI eka lAIna amadAvAdathI kheDabrahmA rahe che. kheDabrahamAthI traNa mAIla dUra cAmuMDAdevInuM maMdira sTezana sudhI jAya che. A lAIna upara amadAvAdathI 33 che. ane tyAMthI traNa mAIla dUra koTezvara mahAdevanuM mAIla dUra talada sTezana Ave che. tyAMthI AgaLa A ja maMdira che. lAIna para hiMmatanagara ane IDara sTezana Ave che. zAmaLAjInuM sthAna taledathI 50 mAIla, hiMmatanagarathI nIlakaMTha : 40 mAIla ane IDarathI 30 mAIla dUra che. A badhA amadAvAdathI je lAIna kheDabrahmA sudhI jAya che tenA sTezanathI zAmaLAjI moTara basathI javAya che. mezvo upara IDara sTezana Ave che. iDarathI 10 mAIla dUra muTeDI nadIne kinAre lADo karIne gAma che. ane tenI bAjumAM gAma pAse jaMgala pahADonA eka gherA sthAnamAM nIlakaMTha zAmaLAjInuM sthAna AveluM che. zAmaLAjInuM maMdira ghaNuM mahAdevanuM maMdira AveluM che. mahAdevanuM liMga 5 phUTa UMcuM che, prAcIna che. A sthAnanuM asala nAma karAkhuka tIrtha che. ane te svayaMbhU liMga che tema kahevAya che. eka brAhmaNane
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ 116 [ bRhada gujarAtanI asmitA svapnamAM ahIM maMdira banAvavAno Adeza maLatAM A mAIla dUra prAntIja sTezana Ave che. prAtIjathI lagabhaga maMdira ahIM banAvavAmAM AvyuM che. zrAvaNa mAsamAM A 12 mAIla dUra khaDAyata karIne gAma Ave che. khaDAyata aAcara sthAnamAM paNa meLo bharAya che, te bhAvika lekanI brAhmamaNe ane khaDAyata vinA ISTadeva keTayarka' sUrya A maMdira pratyenI atyaMta zraddhA batAve che. deva che. ahIM sUryanuM maMdira che. jemAM sUryadevanI gauranArAyaNezvara mahAdeva-gerala: vaNI" caturbhuja mUrti che. bAjumAM trikamarAya ghanazyAmarAya tathA lakSmIjInI mUrtio che. A maMdiramAM zrI vallabha nArAyaNezvaranuM zivamaMdira be vibhAgamAM vaheMcAyeluM hatuM. kuLanI praNAlikA pramANe sevA-pUjA thAya che. A maMdira eka vibhAga mULa maMdira ane bIjo sabhAmaMDapa. sabhA sAbaramatI ne kinAre AveluM che. khaDAyata gAmamAM khaDAyata maMDapane dAkhala thavAnA pagathiyAnI baMne bAjue Avela brAhmaNa nI sAta ane khaDAyata vanI bAra kuLadevIonA oTalAnA sanmukha darzananI eka bAju lakSamIjI ane maMdira che. bIjI bAju pArvatIjInAM solaMkI yuga zipa ceDI devAmAM AvI hatI. ziva marti purANu solaMkI yugI maMdiranA bhuvanezvara : kaMbhA uparanI ke sabhAmaMDapanI zaMgAra cokI upara mukAyela prAMtIjathI 33 mAIla IDara sTezana che. tyAMthI 15 rathikAnI hoya tema lAgyuM. khArA paththaramAMthI ketarAyelA mAIla dUra bhIlADa gAma vaseluM che. ahIMthI 4 mAIla e murti ThIka ThIka ghasAro pAmelI dekhANI. ziva mUrtinAM dUra desaNa gAmamAM sarovarane kinAre bhuvanezvara maMdira AveluM upalA jamaNA hAthamAM trizuLa ane upalA DAbA hAthamAM che. tene bhavanAtha maMdira paNa kahe che. ahI maharSi bhagune nAgendranAM Ayudha zobhI rahyAM hatAM. ardha paryakAsane Azrama che. ahIMnA sarovaranI pAsenI mATI vibhUtI besADela e mUrtinA nicalA hAthonA Ayudho spaSTa dekhAtA (rAkha) jevI che. ane loko tene zraddhAthI laI jAya che. nahotA chatAM UpalA be hAthonAM Ayu uparathI anumAnI ahI: utArA maLI zake che . zakAya ke jaTAmukuTavALI e murti zivanA IzAna svarUpanI haze. mUrtinI banne bAjue eka eka cAmara dhAraNIo muM ghaDA mahAdeva : dekhAtI hatI. IDara-mahikAMThAmAM IDarathI ATha mAIla dUra jAdara sTezana pagathiyAMnI bIjI bAjue paNa purANa sela kI yugI Ave che. sTezanathI gAma eka mAIla dUra che. jAdara gAmamAM maMdiranA maMDovaranI jaMdhA uparanI lakSmIjInI mUrti goTha- muM dheDA mahAdevanuM maMdira AveluM che. A maMdiranI vAyelI dekhAtI hatI. hakamInA ane upalA hAthamAM cAre bAju killebaMdhI che. maMdira lImaDAnA vRkSanI nIce kamaLanA ArAdhe spaSTa dekhAtAM hatAM. ardha paryakAsane besA- AveluM che. A lImaDAnI tamAma DALIo ane pAMdaDA Dela e mUrtine mAthe kirITa-sUkaTa zobhI rahyo hate. kaDavAM che paraMtu je DALa maMdiranI upara gaI che tenAM mUrtinI banne bAjue thAMbhalIonI bahAra cAmaradhArInI pAMdaDA mIThAM che e A maMdiranuM kutuhala che. bhAdaravA sudI eka eka gRti ketarAyelI dekhAtI hatI. A AkhI sRti ne divase ahI meLo bharAya che. nAgapaMcamI zrAvaNa vada khArA paththaramAMthI kotarI kADhavAmAM AvI hoya tema ne divase A maMdiramAM lokone eka bhUrA raMganA nAganA dekhAtuM hatuM. | darzana thAya che. sAdA soLa staMbha upara racAyela nArAyaNezvaranAM ziva vIrezvara : maMdirane bhavya sabhAmaMDapa AMkhane ThAre te dekhA. vijayanagara-mahikAMThAnI sarahada para parvanenA gherA li . sabhAmaMDapanI vedikA tathA chata sivAyanA bIjA badhA bhAge- hA bhayAnaka vanamAM eka prAcIna maMdira AveluM che. je virezvara taddana sAdA dekhAyA. sabhAmaMDapanI chata upara ketarAyela mahAdevanA maMdira tarIke jANItuM che. A maMdiramAM svayaMbhU rUpa-paTTIkAmAM ardhaparyakAsane beThADelI zakita mUrtionI bANaliMga che. maMdiranI pazcime parvata para eka vizALa haLa AMkhamAM vasI jAya tevI dekhANI. A haroLa purANa udumbaranuM jhADa che, jenA mULamAMthI eka jaladhArA vahyA solaMkI yugI maMdiranI hoya tema lAgyuM. chatanI pazilA kare che ane te sarovaramAM paDayA kare che. sarovaranuM A savaMtanA soLamA saikAmAM kotarAyelI hoya tema dekhAyuM. hoya tema jaNAvyuM. pANI bahu AgaLa phelAtuM nathI paraMtu zraddhALu lokonI - garbhagrahanI dvArazAkhA tadana sAdI hatI. garbhagRhamAM mAnyatA che ke zrI virezvara mahAdevanI jaya bolAvavAthI birAjatI pArvatIjInI mUrti bahu purANa dekhANI nahi. A pANI vadhatuM rahe che. zivaliMga keTaluM purANuM haze, te jANI zakAyuM nahi. bhadrezvaraH koTayarka (DAyata) : amadAvAdathI 14 mAIla taiRtya khUNAmAM kAnandA karIne amadAvAda kheDabrahamA lAIna para amadAvAdathI 41 gAma Ave che. A gAmanuM prAcIna nAma kAzyapa nagara Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saha pratya] ; hatu. ema kahevAya che. ahIMyA mahaSi kazyapanA Azrama hatA. kAsandrA ane vIsalapura gAmAnI vacce keATezvara mahAdevanu prAcIna ma dira Avelu' che. sAbaramatInA kinAre A maMdira najarane khUbaja AkarSe che. kAsandrAnI dakSiNamAM sAbaramatInA taTa para mIjI maMdira bhadrezvaranu che. je ghaNu' ja prAcIna che ema kahevAya che. amadAvAdathI kAsandrA mATara khasa jAya che, keATezvara ane bhadrezvaranA ema ane maMdiro A bAju ghaNA ja prAcIna manAya che. ane tenI mAnatA mAnavAmAM Ave che. bhadrezvaranI liMgamUrti svayaMbhU che ema kahe che. mAtara : amadAvAdathI 26 mAIla para kheDAnagara Avelu che. tyAMthI 3 mAIla para mAtara gAma che, jyAM sudhI basa jAya che. mAtaranI bajhAramAM ja zrI sumatinAtha svAmInuM bhavya maMdira che. maMdiranI bAjumAM ja dhama zALA che. A maMdiramAM je mUrti nuM pratiSThApana thayelu che te bAjumAM AvelAM khAroTa nAmanA gAmamAMthI jamIna kheAdatA maLI AvI utkaMThezvara : rAyajInu' mukhya maMdira che, A madira dhaNuM vizALa che. mukhya dvArathI aMdara gayA pachI khulle cAka Ave che. madhyamAM UMcA levala para ma Mdira che. jenI mukhya pIpara zrI raNacheDarAyajInI pazcimAbhimukha caturbhu ja svarUpanI mUrti che. sAmAnyata danAthI e pazcima dvAranI sanmukha sabhAma`DapamAM UbhA rahIne zrIjI nA darzana kare che. madiranI dakSiNe zayanakhaMDa che jemAM lakSmIjI ane geApAlalAlajInI mUrtie che. DAkAramAM dvArakAnA zrI dvArakAdhIza padhAryo hovAnI mAnyatA che. tethI zrI raNacheDarAyajInu mUrti svarUpa zrI dvArakAdhIzanu che. zrI dvArakAdhIzanA ananya bhakata zrI vijayaAi hu kheADANA ane temanA dharmapatniI gaMgAbAi sAthe savaMta 2012nA kArtika pUrNimAne rAja prabhu ahIM padhAryA hatA. bhakata kheADANu sAthe vaNAyelI zrI raNacheDarAyajInI bhakata kathAne AjasudhI itihAsanuM samana nathI maLyuM e ItihAsakArAnI apUrNatA nahIM tA khIjuM zuM mAnavu ? hatI.gAmatItaLAva : pazcima relve para amadAvAda ane ANuM vacce naDiyAda sTezana Ave che. niDayAdathI eka lAina kapaDavaMja (kapaDavaNaja) sudhI jAya che. utkaMThezvara kapaDava jathI 10 mAIla dUra che. rastAmAM AvatA dAsalavADA-AMtarAlI rADa sTezanathI athavA kapaDavathI utkaMThezvara javAya che. utka phezvarane ahIMnA leAkeA UMTaDiyA mahAdeva paNa kahe che. tenu madira eka U'cA TiMbA para che ane maMdiranI AsapAsa dhama zALAo AvelI che. utkaMThezvaranuM zivaliMga keTiliMga che. jemAM nAnA nAnA liMge purI mUrtimAM che. pratyeka sAla zrAvaNa mAsamAM ahIM meLe bharAya che, uparAMta gurU (bRhaspati) jyAre siMharAzImAM praveza kare che ane badale che tyAre paNa ahIM meLA bharAya che. ahIMthI gheADe dUra ja'galamAM kedArezvaratuM maMdira che ane tyAM jhAMjhara nadI vahe che. kapaDavaMjamAM trIjuM maMdira ratnAkarI devInu che. vaijanAtha ane somanAtha mahAdevanA maMdiza tA dA Iya che. DAkAra : gujarAtanuM khyAtanAma tI dhAma DAkAra saurASTranA suprasiddha tI dvArakA jeTalu ja leAkahRdayamAM sthAna dharAve che. bhAratanA dUra dUranA pradezeAmAMthI dvArakAnI yAtrAe AvavA nIkaLelA yAtrikA AvatA ke jatAM DAkAranA zrI raNachoDarAyanA darzIna karavA utsAha dharAvatA hAya che. pazcima relvenI ANuMDha godharA lAina para ANu 4thI 19 mAila dura DAkora sTezrana Ave che. sTezanathI DAkAranagara lagabhaga 1 mAIla cheTu che. paNa TAMgA gADIonI avara javaranI sArI sagavaDa maLI rahe che. DAkAramAM zrI raNuchoDa 117 zrI raNacheDarAyajInA maMdira sAme gAmatI taLAva Avelu che. je ahIMnuM pavitra tIthasthAna manAya che. cAra leMga lAMbA ane eka pharlaMga paheALA A taLAvanA evA eka pula che. jene kinAre ekabAju nAnA zA maMdirakinArA pAkI bAMdhaNInA che. taLAvamAM thADedUra jaI zakAya IzvaradhATa upara zrI DaMkanAtha mahAdevanu maMdira tathA mAM zrI raNacheDarAyajInI caraNapAdukA che. A taLAvanA gaNapatI maMdira che temaja zrI raNachoDarAyajInI tulAnuM sthAna che, geAmatI sAvarane kinAre zrI lakSmIma dira AveluM che. zrI raNacheADarAyajInI mUrti pahelAM A maMdiramAM hatI. I. sa. 1772mAM geApAla jagannAtha tAMbekara emaNe vidyamAna maMdira badhAvatA zrI svarUpanuM tyAM pratiSThApana thayeluM che. vidyamAna maMdira upara muslima yuganI asara pAdharI jaNAI Ave che. gAmatI sarovarane kinAre mAkha NiyA ArA paNa danIya sthAna che. kahevAya che ke zrI raNachoDarAyajI DAkAra padhAryA tyAre bhakata kheDANAnA dharma patnI gagAbAine svahaste prabhue mAkhaNamizranA ahIM bhAga AreAgyA hatA tyArathI, rathayAtrAnA divase zrI geApAlalAlajInI savArI ahIM AvatAM rAkAya che ane mAkhaNamizranuM naivedya grahaNa kare che. gujarAtanA A prakhyAta tIrthadhAmamAM pratyeka pUrNimAne divase asaMkhya yAtrALuonI bhIDa jAme che ane temAM paNa zaradapUrNimA ane mANekakArI kArtika zuda pUrNimAne divase teA eTalI janamedranI bhegI thAya che ke te samaye spezyala TrenA doDAvavAmAM Ave che. DAkAramAM cheka sTezanathI te gAmanA cheDA sudhI dhama zALAo AvelI che. ma MdiranI bAjumAM mArAra bhavana, dAmeAdara bhavana vallabha nivAsa, gAyakavADanI dhazALA vagere uta
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ 118 [[ bRhada gujarAtanI asmitA ravA mATe sagavaDatA bharelI dharmazALAo che. gerene ghera 8 mAIla dura agAsa sTezana Ave che. yuga purUSa vikhyAta paNa A sthaLamAM utaravA jamavAnI sagavaDatA karI vidvatAcArya zrI rAjacaMdrajIe A sthAnanuM mahatva ghaNuM ApavAmAM Ave che. DAkoranI yAtrAne AnusaMgika Aju vadhAryuM che. teozrInI pUNyasmRtimAM ahIM zrI rAjacaMdra bAjumAM bIjA paNa tIrthasthAno AvelAM che jevAM ke - Azrama astitvamAM Avyo che. A AzramanI viziSTatA tIrthadhAma kaThatAla : e che ke ahIMnA uparanA bhAgamAM digambara jaina mUrtio - gAmanI cAre dizAe nIlakaMTha, harezvara kubaMrejI ane che. maMdiranA madhya bhAgamAM vetAmbara jaina pratimAo che sannAtha mahAdevanAM maMdira che. bhAvasAravADamAM eka moTAM ane nIcenA bhAgamAM zrI rAmacaMdranI mUrti che. digambara ane zvetAmbara baMne jaine A maMdiramAM pUjA kare che. mInArAvALI paththaranI prAcIna ImArata che. eka sthaLanuM nAma satI pIpaLI che. eka hindu mahilAne lagna saMbadhaM Aso vadI 1 ane kArtika pUrNimAne roja loko vadhu saMkhyAmAM ahIM Ave che. temane utaravA mATe AzramamAM ja bAdazAhI kuLamAM thayela paraMtu lagna thatAM pahelAM te A sagavaDatA maLe che. sthaLe jIvatI baLI gaI ethI nAma sutI pIpaLI pADayuM. A naLAnAM DhALanA eka makAnamAMthI kALA pASANanI AzApurI devI : trimUrti maLI Ave che. pra. maMjulAla majamudAre A gujarAtamAM jema sthAne sthAne hATakezvara mahAdevanA mUrti jaNAvyuM che, "hiMdabharamAM kaho, ke vizvabharamAM maMdira che tema sthaLe sthaLe AzApurI mAtAnA maMdire paNa vikhyAta evI eliphanTAnI trimUrtinA nirmANa kavinI jovA maLe che. gujarAtanA ghaNAM lekenI kuLadevI AzApurI lagabhaga athavA thoDIka miDI A kaThalAlanI trimUtine kahI che. gujarAtamAM tenuM mukhya maMdira peTalAda Ave che. pazcima zakAyuM. relave para vaDodarAthI AgaLa ANaMda mukhya sTezana che. ANaMdathI eka lAIna khaMbhAta sudhI jAya che, A lAIna umareTha : para ANaMdathI 14 mAila dUra peTalAda sTezana Ave che. - DAkoranI bAjumAM ja AveluM che. ema kahevAya che ke piTalAdathI 4 mAIla para IsaNAva ane pIpalAva ema be svayaM zrI dvArakAdhIza beDANAne suvAnuM kahIne pite tenuM gAma pAse pAse AvelAM che. temAM pIpalAva gAmanI pAse gADuM haMkAratA hatA. umareTha AvatA prabhue bhoDANAne eka taLAva che. A taLAvanA kinArA para AzApurI devInuM jagADo hato. ahIM jyAM prabhu UbhA hatA tyAM nAnAzA vizALa maMdira che. ahIM dharmazALAo paNa che. gujarAtamaMdiramAM prabhunI caraNapAdukA che. A gAmamAM siddhanAtha bharamAM AzApurI devInI bahu ja mAnatA cAle che. ghaNAM mahAdevanuM paNa maMdira che. lake bALakonA caula saMskAra karAvavA paNa ahIM Ave sImalAja: che. bhAdrapada mahinAnI zuda AThama eTale rAdhASTamIne ahIM - A gAma paNa DAkeranI bAju mAM ja eka lImaDAnI bahu moTo meLo bharAya che. DALI pakaDI UbhA thaI gayA. A lImaDAnI badhI DALI. thI kANIsAnA : enA pAna kaDavA che. paNa je DALa prabhue pakaDI hatI te ANaMda-khaMbhAta lAIna para peTalAdathI 14 mAila DALanA pAna Aja paNa mIDAM jovA maLe che. AgaLa sAyamAM sTezana Ave che. sAyamAthI 2 mAIla dUra galatezvara : kANIsAnA gAma Ave che. ahIMyA eka kuMDa che. A kuMDanA kAla DAkorathI 10 mAIla dUra aMgADI sTezana Ave che. pANImAM snAna karavAthI raktapittane roga maTI jAya che. ahIMthI 2 mAIla kAcA mArga para paga raste jatAM mahA- ema kahevAya che ke A gAmamAM lImaya mAtAjInuM maMdira nadImAM galatAnuM nALuM maLe che te sthAna Ave che. A che. tyAM zrAvaNa mahinAmAM meLo bharAya che. sthaLe galatezvarane prAcIna maMdira AveluM che. A maMdiranuM vaDatAla svAmInArAyANI . zikhara nayprAya thaI gayuM che paNa maMdira bahu ja kalApUrNa pazcima relavemAM vaDodarAthI 22 mAIla para AvatuM che. kahevAya che ke bhakta caMdrahAsanI ahIMyA rAjadhAnI hatI. ANaMda eka prasiddha sTezana che. ANaMdathI eka lAIna AjubAjumAM vana che. ane vaiSNava sAdhunA sthAna che. vaDatAla svAminArAyaNa sTezana sudhI jAya che. vaDatAla DAkerathI 7 mAIla dUra lasundrA ane 21 mAIla dura kUvA svAminArAyaNa saMpradAyanuM mukhya tIrtha che, ane zrI svAgAma Ave che. A baMne gAmomAM ThaMDA ane garama pANInA minArAyaNanuM vizALa ane kaLApUrNa maMdira che. A maMdiranI kaMDa che. keI kuMDanuM pANI samazItoSNa paNa che. ravAnA bhavya sajAvaTa najarane khUba ja AkarSe che. maMdiramAM zrI kuDAnI AsapAsa devamaMdira paNa che. svAminArAyaNa sthApita zrI lakSmInArAyaNanI mUrti che. agAsa: uparAMta A maMdiramAM zrI naranArAyaNa ane svAmI sahajApazcima relvenI ANaMda-khaMbhAta lAIna para ANaMdathI naMdanI paNuM mUtio che. A maMdira sTezanathI thoDuM ja St" : Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha - 119 dUra che. yAtrALuone utaravA mATe dharmazALAnI sagavaDa lAIna pAnI-mAInsa sudhI jAya che. A lAIna para cAMpApaNa che. nera roDathI 12 mAIla para pAvAgaDha sTezana Ave che. vaDodarA : pAvAgaDha sTezanathI gAmane vasavATa lagabhaga 1 mAIla dUra gujarAtanuM suprasiddha nagara ane bhUtapUrva gAyakavADa che. vaDodarA temaja godharAthI pAvAgaDha sudhI moTarabasa paNa narezanI vikhyAta rAjadhAnI vaDodarA pazcima relavenuM mukhya e jAya che. pAvAgaDha gAmamAM jaina dharmazALA temaja kaMsArA sTezana che. vaDodarAthI amadAvAda, cANoda, pAvAgaDha ItyAdi dharmazALA che. pAvAgaDha parvata caDhatA adhavacce paNa eka judAM judAM sthAne yAtrALuo yAtrA arthe jAya che, sArI dharmazALA Ave che. ahIM thoDI dukAna paNa che. vaDodarA Ama te yAtrAdhAma nathI paraMtu nagarajanenI Aje pAvAgaDha tarIke paMkAya che te prAcIna cAMpAnera dhArmika bhAvanA prakaTa karatA aneka maMdire A zaheramAM che. durga tarIke prasiddha hatuM. kahevAya che ke copAnera gAyakavADa kuTuMbanA ISTadeva zrI viThThalanAthajI ane ISTadevI eka samaye gujarAtanI rAjadhAnI hatI. cAMpAnera ujajaDa zrI khaDabAnA maMdire bhAvika janatA uparAMta rAjyakuTuMba banatA amadAvAda, vaDodarA vagere gujarAtanA moTAM zahera paNa prasaMge prasaMge darzanArthe jAya che. zaheramAM ghaNuM vasyA che. pAvAgaDha parvata lagabhaga aDhI hajAra phUTa UMce maMdira che paraMtu zrI svAminArAyaNa maMdira, siddhanAtha che. upara caDavA mATe sIDI ke pagathiyAM nathI paNa pagamaMdira, raghunAthajInuM maMdira, nRsiMhanuM maMdira, govardhananAtha, daMDIne mAga sAre che. cAMpAnera durgAnA sAta bhagna baladevajI, kAzI vizvanAtha, kAlikAdevI, bahucarAjI, daravAjAomAM thaIne upara javAya che. parvatanI caDhAI 3 bhImanAtha, lADabAdevI tathA gaNapatInA maMdiro jANItA che. mAila 2 pharlAga jeTalI che, chaThThA daravAjAnI pAchaLa bhUtaDInA jhAMpA pAse prasiddha mahAtmA zrI nRsiMhA dudhiyA taLAva Ave che. rastAmAM bIjA sarovara paNa Ave cAryajInuM maMdira che. mAMDavI pAse dhakhIyAlI piLane nAke che, ke jemAM yAtrALuo snAna vagere kare che. dudhiyA sarozrI aMbAmAtAnuM maMdira eka aitihAsika sthAna che. kahe varathI mahAkAlI zikharanI zarUAta thAya che zikhara upara vAya che ke mahArAjA vikramAditya pahelAnuM A sthAne ava- ja javA mATe pagathiyAM banAvyA che. zikhara para Azare 100 150 pagathiyAM caDhatAM mahAkAlI maMdira Ave che, maMdira sAna thayuM hatuM tethI vetAladevInI pITha sthApI atre mAM je mUrti che te jANe ke jamInamAM praviSTa thatI hoya mAtA nuM pratiSThA pana karavAmAM AvyuM che. tema jaNAya che. gujarAtanA cAra mukhya devIsthAne pakI DAI : pAvAgaDha mahAkAlInuM sthAna eka che ahIM roja baroja vaDodarAnA pratApanagara sTezanathI (DAI reve jAya che. yAtrALuonI avara javara rahyA ja kare che temaja navarAtrImAM pratApanagarathI DabhoI 17 mAIla thAya che. joI tenA meLo paNa bharAya che. kahevAya che ke vidhyAcalamAM je killA ane hIrA bhAgoLa vaDe khUbaja prasiddhine pAmyuM che. mahAkAlI vase che te ahI' paNa nivAsa kare che. lekone Aje te e kile paDI bhAMge che. mAtra hIrA bhAgoLanA anekavAra mahAkAlInA pratyakSa darzana thatAM rahe che. daravAjAnA bhagnAvaze selaMkI yuganI kaLA ane sthApatyanI bhadrakAlI : amara yAda ApI jAya che. killAnA pUrvadvAra pAse zrI mahAkAlI zikharathI nIce utarI lagabhaga aDadhe mAIla mahAkAlInuM maMdira che ane bIjI dvAra pAse bhagavAnanA bIjI tarapha javAthI eka nAnA zikhara para bhadrakAlIjInuM avatAranI matie besADelI che. zaheramAM naranArAyaNanuM nAnuM maMdira jovA maLe che. pAvAgaDha eka siddhakSetra manAyuM maMdira che. atre sTezana pAse zrI lakSamI veMkaTezanuM maMdira che, pAMca karoDa munione ahIM mokSanI prApti thaI che. AveluM che. DabheI jenenuM tirthadhAma che. pAvAgaDha gAmamAM be jaina maMdira che. pAvAgaDha parvata para kalAlI : pAMcamAM daravAjAne pAra karI AgaLa jatAM jaina maMdira Ave che. A jaina maMdira dudhiyA taLAvathI nIcenA bhAge vaDodarAthI lagabhaga 5 mAIla dUra vizvAmitrI nadIne teliyA taLAvanI Aju bAjumAM che. ahIM ghaNuM jINuM kinAre kalAlI gAma AveluM che. vaDodarAthI ahIMyA moTara basa dvArA AvI zakAya che. ahIM svAminArAyaNa saMpradAyanuM jaina maMdirano jIrNoddhAra karavAmAM Avyo che. paNa haju ghaNA maMdire bhagna dazAmAM che. A dizAmAM paNa maMdiranuM zrI lAlajI mahArAjanuM maMdira che. kalAlI AvatI vakhate kalApUrNa suzobhana najarane khUba ja AkarSe che. aMtima rastAmAM pUrva bAjue zrI jagannAtha mahAdevanuM prAcIna daravAjAnI pAse pAMca maMdira che jyAre dudhiyA taLAvanI maMdira che. mahAdevanuM liMga svayaMbhU liMga che. pAse eka ja maMdira che. AjubAjumAM paNa ghaNuM maMdiro cAMpAnera (pAvAgaDha -mahAkAlI) : che. e badhAmAM tItha karanI mUrtio birAjamAna che. ' ' pazcima relavenI muMbaI-dilhI lAInamAM vaDodarAthI 23 pAvAgaDha parvatane mahAkAlI zikhara para eka bIjA mAIla AgaLa cAMpAnera roDa sTezana Ave che. tyAMthI eka zikharanI Toca para munionuM nirvANurathAna che. gujarAtanI Jain Education Intemational
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ 120 [mRhada gujarAtanI asmitA garabIomAM pAvAgaDhanA mahAkAlIne chaMda utsAhapUrNa AveluM che. atre AvatA mArgamAM baDavAnIthI rAjaghATa ane AvezathI gavAto sAMbhaLavA maLe che. sudhI pAkI saDaka che. rAjaghATathI zUlapANinuM vana zarU thAya mahInadI : che tethI AgaLane tamAma mArga narmadAne kinAre kinAre mALavAnA pahADomAMthI nIkaLI mahAnadI khaMbhAta pAse 5 page cAlIne javAya che. rastAmAM gIca jhADIomAMthI javuM khaMbhAtanA akhAtamAM samudrane jaIne maLe che. e nadInA paDe che, ane parvatemAM paNa kaThina mArga Ave che. kArtika kinArA upara navanAtha ane coryAsI siddho rahe che tema svAmIe ahIM tapazcaryA karI hatI tevuM A sthAnanuM kahevAya che. ene anusarIne (1) vAsada gAmamAM "vizvanAtha" "huM (2) verAmAM "dhArAnAtha', (3) sArasAmAM vaijanAtha ane hatanI saMgama : "vArinAtha', (4) bhAdaravAmAM "bhUtanAtha" ane "somanAtha katakheDA ghATathI 3 mAIla dUra narmadAnA uttara taTapara (5) khAnapuramAM "kAmanAtha" (6) vAMkAneramAM "caMbakanAtha hatanI nadIne saMgama thAya che. ahIM vaijanAthanuM maMdira che. tathA zIlImAM "siddhanAtha" e rIte nava zivamaMdira che ahIM pAMDavoe tathA RSioe yajJa karyo hate. e uparAMta bhAdaravAnI pAse RSidhara mahAdeva ane vAMkA neramAM naMdikezvara mahAdevanA sthAne che. enI AjubAjumAM hApara : ghaNI devIonA sthAnake che. jemAM zatrudanImAtAnuM sthAna hatanI saMgamathI 22 mAIla narmadAnA uttara taTapara ghaNuM alaulika manAya che. enI AjubAjumAM babbe eka parvata para hApezvara mahAdevanuM maMdira che. A maMdira mAIlamAM koI gAma vaselAM nathI. nadIne kinAre karADa para ghaNuM vizALa che. ahIM varUNadeve tapa karyuM hatuM ema kaheA maMdira AveluM che. "dhAranAthathI zatrudanImAtA sudhInA vAya che. mAga jaMgala ane pahADothI AcchAdita che. sthAnane guptatIrtha kahe che. mahInadImAM ravivArane divase rastAmAM pahADI gAme Ave che. A sthAnane haMsatIrtha snAna karavAnuM ghaNuM mahAmya che. zrAvaNa mAsamAM ane kahevAmAM Ave che. zivarAtrIne divase meLo jAme che ane hajAro yAtrike A devalI: sthAne bheLAM thAya che. dareka sthAnanuM mahAsya juduM juduM che. mahIsAgara cAre yuganA devI manAya che. zatrudanI hApezvarathI 4 mAIla dUra uttara taTapara ahIM bANagaMgA mAtAnA maMdiranI pAse mahIsAgaranA pANI UDA rahe che. nadIno saMgama thAya che, A sthaLe saMgamasnAnano mahimA ane tyAM magara dekhAya che eTale snAna karatI veLA ghaNe che. devalIthI 24 mAIla dUra narmadAnA dakSiNa taTapara dhyAna rAkhavuM paDe che. zatrudanI mAtAnA sthAnamAM bALakonA bhRgu parvata para zUlapANi-zUrapANezvaranuM tIrtha AveluM che. caula-saMskAra karAvavA aneka loko Ave che. zatrudanI ahIM zUlapANi zivajInuM prAcIna maMdira AveluM che. mAtAnI sthApanA mayuradhvaja rAjAe karI hatI ema kahe. maMdiranI uttare kamalezvara tathA dakSiNe rAjarAjezvaranuM vAya che. vaDodarA jIllAnA sAvalI sTezanathI ahIM javAya maMdira che. maMdiranA pAchaLanA bhAge pAMDanuM nAnuM sarakhu che. sTezanathI A sthAna lagabhaga 5 mAIla dUra che. traNeka maMdira che. kamalezvara maMdiranI dakSiNe saptarSionA sAta mAIla sudhI te raste sAro che paNa AgaLa upara UMcI maMdira kahevAya che ke bhagavAna zaMkare ahIMyA parvata para nIcI kaMdarAo para thaIne javuM paDe che. ghA karIne sarasvatI gaMgA prakaTa karI hatI, ke je narmadAmAM narmadA taTa paranA tIrthasthAne ane devamaMdire : maLI jAya che. jyAM trizula lAgyuM hatuM tyAM kuMDa thaI gaye hato. jene cakratIrtha kahe che. A kuMDa sahAya nama: zUlapANi-zUrapANezvara : dAmAM ja rahe che. e kuMDa para brahmAjIe sthApeluM - narmadA taTa para zUlapANi yAne zUrapANezvara ghaNuM ja zvaraliMga che. tenI dakSiNe zeSazAyI bhagavAna sthita thayelAM che. prakhyAta tIrthasthAna che. paraMtu A sthAna ghera jagalamAM ahI eka lakSamaNa loTezvara zilA che ke jyAM dIrghatamA AveluM che. cANodathI naukAdvArA ahIM javAya che. bIjo dila RSine kuLa sahita uddhAra thayo hato ane kAzIrAja citramAge che. paNa te ativikaTa mAge che. madhyabhAratamAM AvelAM senane ahIM bhagavAna zaMkaranI kRpAthI tenA gaNanuM pada mAMDavagaDhanI bAjumAM narmadAno paTa bahu ja sAMkaDo thaI prApta thayuM hatuM. zUlapANi maMdiranI dakSiNe bhUtuMga jAya che. A sthAnane haraNaphALa kahevAya che. A haraNaphALathI parvata Ave che. tenI parikramA karI devAMgA thaIne pagaraste paNa zUlapANi javAya che. haraNaphALathI pagaraste rUkuMDa avAya che. rUdrakuMDanI pAse mArkaDeyanI guphA che. zUlapANi AvatA mArgamAM narmadA taTanA bIjA devamaMdire jyAM maharSi mAkaDeye tapazcaryA karI hatI. zUlapANithI Ave che jemAM - 1 mAIla dUra narmadAnA dakSiNa taTa para raNachoDajInuM takheDA ghATa : prAcIna maMdira che. raNachoDajInI temAM vizALa mUrti che. I haraNaphALathI 12 mAIla dUra narmadAnA uttara kinAre paraMtu maMdira tatvana jINuM thaI gayeluM che. Jain Education Intemational
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa dala grantha ] kapila tI : zUlapANInI sAme nareMdAnA uttara taTa para kapila tItha AveluM che. kapila munie ahIMyA tapazcaryA karI hatI ema kahevAya che. ahI'kapilezvaranu` maMdira che ane nadAmAM puSkaraNI tI che. mAkhaDI : zUlapANithI 4 mAilana`dAnA dakSiNa taTa para mAkSagaMgA nadInA saMgama thAya che. ahIMyA namadAmAM eka nAnA dhodha paDe che, je leAkeA cANAdathI naukADhAza zulapANa jAya che temaNe A dheAdhathI gheADedUra naukAmAMthI utarI lagabhaga pANA mAIla jeTalI padayAtrA karavI paDe che. khAdya tyAMthI bIjI naukAmAM besI zurapANezvara javAya che. A dheAdhanA mArane laine pANA mAIla sudhI naukA tenI samIpa cAlI zakatI nathI. vaDagAMva : meAkhaDInI sAme kapilatI thI 4 mAIla nareMdAnA uttara taTapara vimalezvara tItha che. prAcIna samayamAM kAi gepAla nAmanA geAvALe ahIM tapa karI gauhatyAnA pApathI mukata thai zivanA gaNunuM pada prApta karyu` hatu`, tevI lAkakathA che. ulUkatI : meAkhaDIthI 4 mAIlana`dAnA dakSiNa taTapara A tIrtha AveluM che. dAvAnaLathI vyAkuLa banIne kAi hAle ahIM paDIne maraNa pAmyA hatA ane bIjA janmamAM rAjApaNAne pAmyA hatA. teNe ahIM AvA tapa kayu hatu. ulUkatI thI 6 mAila AgaLa jaIe eTale zUlapANituM vana samAptAya che. vAgaDiyA grAma : ulUkatI thI thoDedUra narmadAne pAra uttara taTapara A gAma vaselu che. gAmanI pAse Adityezvara ane kamalezvaranA mAMdiza che. ahIMyA pAMca rAkSasAne saptarSionA darzana thayA hatA. RSienA upadezathI teo tapa karIna mAkSara gatine pAmyA hatA. kambalezvarathI cADedUra puSkariNI tItha che. evu' mAnavAmAM Ave che ke ahIM bhagavAna sUryanArANunA nitya nivAsa che. grahaNa samaye ahIM snAna karavAnuM mahAtmya che. pipariyA : ulUkatI thI 5 mAIla namadAnA dakSiNa kinArA para A sthAna Avelu che. pippalAda RSinI A tapeAbhUmi kahevAya che, a!mI ane catuzInA divase ahIM snAna karavuM puNyaprada manAya che. ra gamANA : pipariyAthI eka mAIla narmadAnA uttara taTa para bhImakulyA nadInA sa`gama thAya che. tyAM saMgamezvaranu zivama'dira che. bIjI mA "DeyaRSie sthApelu` mArka hazvara mahAdevanuM maMdira che. uttara kinAre zUlapANi vana atre samApta thAya che. garUDedhara : gameANAthI be mAIla na`dAnA uttara kinArA para garUDezvara AveluM che. ahIM kumArezvara tItha che. kArtika svAmInI A tapeAbhUmi che. kArtika zuda 14 tenA pUjananuM ahu meATu' mahatva che. ahIM kATezvaranu ma Mdira che. tyAM gajAsura nAmanA daityanI kheAparI na dyAmAM paDatAM te mukitane pAmyA hatA. ahIM gurU dattAtreyanuM maMdira ane svAmI vAsudevAna'dajInI samAdhi che. vANAgAma : garUDezvaranI sAme nadAnA dakSiNa kinAre zukratI che. ahIM indre tapa karIne zukrezvara mahAdevanI sthApanA karI hatI. rAvera : indravANAthI 1 mAIla nama dAnA dakSiNa taTe vyAsezvara tathA vaidyanAthanA maMdira che. vyAsa maharSi tathA azvinIkumAre. tA A tapAbhUmi che. akate ra : rAveranI sAme thADedUra nareMdAnA uttara taTa para agatsyezvara zivamaMdira che. ema kahe che ke maharSi agatsye ahIM vindhyAcala paryaMtane vadhatA aTakAvyeA hatA. gAmamAM kedArezvaranu` ma`dira che. maharSi zAMDilye tenuM pratiSThApAna kayu`' hAvAnu` manAya che. Anandedhara : rA-rathI 2 mAIla nareMdAnA dakSiNa taTe Anandezvara AveluM che. ahIM Anandezvaranu maMdira che. bhagavAna zive daityonA nAza karI peAtAnA gaNeAnI sAthe ahIM nRtya karyuM hatuM. sAMjareAlI : AnandrezvaranI sAme nama dAnA uttara tIre sAMjareAlI gAma gheADe dUra AveOM che. ahIMyA sUryanArAyaNanI tapAbhUmi tarIke manAtuM ravIzrvara tItha AveluM che. cAluAda : vaDodarAnA pratApanagara sTezanathI pazcima relvenI jAMbusarathI cheTA udepura jatI lAinamAM DabheAI sTezana Ave che. DalAthI cANAda sudhI bIjI lAIna jAya che, sTezanathI
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ 12 [ khUhuM gujarAtanI asmitA nagara lagabhaga aDadho mAIla dUra narmadA kinAre che. ghATa kahe che. caMdramAe A sthAne tapa karyuM hatuM. caMdragrahaNane upara thoDe dUra jatAM piTalAdavALAnI dharmazALA Ave che. divase ahIM snAna karavAnuM mahAmya che. somanAtha maMdirathI paMDAlokone ghera paNa yAtrALuone utaravAne ahIM rivAja lagabhaga be phalaMga AgaLa narmadAne kinAre kuberezvara che. zaheramAM zeSanArAyaNa, bAlAjI vagere maMdiro AvelAM maMdira che. jene kubera bhaMDArI tarIke paNa kahevAmAM Ave che. cAdamAM sAta tIrtho AvelAM che. che. tyAMthI thoDe dUra pUrvamAM pAvakezvara maMdira tathA narmadAmAM 1. caMpAditya : pAvakeza" tIrtha che. ahIM kubera tathA agnie tapazcaryA karI hatI. pU. leka svAmI vidhAnaMdajI dvArA sthApita caMDamuMDa nAmanA daityoe ahIMyA sUryanI upAsanA prasiddha gItA maMdira paNa ahIM che. karnAlImAM dharmazALA karI hatI. temaNe sthApeluM caMDAdityanuM maMdira narmadAne che. jene lAbha yAtrALuo le che. kinAre che. devIe A daityano nAza karyo hato. piyacA : 2. caMDikAdevI : karnAlIthI lagabhaga 3 mAIla narmadAnA dakSiNa taTa upara caMDamuMDa daityono nAza karanAra caMDikAdevInuM maMdira Avela piyA gAmamAM pUtikezvaranuM maMdira AveluM che. caMDAdityanA maMdiranI bAjumAM ja che. tene pUti kezvara tIrtha kahe che. jAmbuvAna, suSeNa tathA nIla 3. cakratIrtha : vAnaroe ahIM tapa karyuM hatuM. nANoda gAmathI ahIM ' kahevAya che ke tAlamegha daitya no vadha karI bhagavAna viSNu AvavA javA mATe pAkI saDaka che. e narmadAmAM A sthaLe na dhAyuM hatuM. cakratIrthanI kaThANA : bAjumAM jalazAyI nArAyaNanuM maMdira che. . piyAthI be mAIla narmadAnA dakSiNa taTa upara 4. kapilezvara : AveluM che. ahIM hanumadizvaranuM maMdira che. hanumAnajIe narmadAnA malhArarAva ghATa para kapilezvaranuM maMdira che. A sthaLe tapasyA karI hatI. bAjumAM kapisthitApura gAma kapila bhagavAne ahIM tapa karI mUrtinuM pratiSThAna kareluM AveluM che. che, ema kahevAya che, aSTamI tathA caudazane divase kApa baravADA : lezvaranuM pUjana karavAnuM ghaNuM mahAbhya che. narmadAnA uttara taTapara karnAlIthI 5 mAIla dUra AveluM 5. RNamukatezvara : che. baravADAthI eka mAIla para cUDezvara maMdira che. baravADA kaSioe traNamAMthI mukata thavA A sthaLe mUrtinuM ane cUDezvara vacce madhukaMdha ane dadhiskandha tIrtho AvelAM sthApana karI pUjA karI hatI. RNamukatezvaranA maMdiranI che. baravADAmAM varUNezvaranuM zivamaMdira che. varUNadeve ahIM AjubAju vastI vaselI che. tapa karyuM hatuM. ahIMthI thoDedura pUrvamAM naMdikezvara tIrtha 6. piMgalezvara : Ave che je zivanA vAhana naMdinI tapaHsthalI che ema kahevAya che. * ora nadInA saMgamathI thoDe dUra naMdAhadaya tIrthanI pAse piMgalezvaranuM maMdira AveluM che. agni devatAe ahIM jIgara : tapa karIne mUrtinI sthApanA karI hatI. baravADAnI sAme narmadAne dakSiNa kinAre hakArAthI 4 7: naMdAhadaya : mAIla para gorA Ave che. ahIM brahmAjIe tapa karyuM - ora nadInA saMgamanI pAse A tIrtha AveluM che. hevAnuM kahevAya che. brahmAjI sthApita brahozvaranuM ahIM ahIM devInuM maMdira che. maMdira che. mArkaMDeya RSie ahIM tapa karIne 9 divasamAM | vedanuM pArAyaNa tathA kaLazapUjana karyuM hatuM. e kaLazamAMthI karnAlI : kuMbhezvaranuM liMga prakaTa thayuM hatuM. tenA purAvArUpe atre - karnAlI javA mATe narmadA saMgamanI pAse ora nadIne kuMbhezvara tathA mAkaDezvara ema alaga alaga be maMdire pAra karI karnAlI javAya che. ghuMTaNathI nIce pANImAM cAlIne che. grahadevatA zanie paNa ahIM tapa karyuM hatuM tethI tyAM javAya che. cAdathI lagabhaga 1 mAIla dUra narmadAnA zanizcaranuM maMdira paNa ahIM che. nAnI moTI panotI samaye uttara taTe uparanI bAjue A rathaLa AveluM che. erane zAMti arthe tenuM pUjana thAya che. ahIMthI thoDe cheTe jyAM saMgama thAya che te vAnane pazcima prayAga tarIke rAzvaranuM maMdira che. tenI AjubAjumAM lakSmaNezvara, mAnavAmAM Ave che. ka vI mAM ghaNAM navIna maMdire che meghezvara ane kacchakezvaranA maMdira che. ahIM apsarA paraMtu prAcIna maMdira somanAthanuM che jene somezvara tIrtha ta tha paNa che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saM" vyartha } ! khAMriyA : jIgeArathI eka mAIla nama dAnA dakSiNa taTa para A gAmanI pAse tenAtha (vaidyanAtha) tI` che. gAmamAM vAnarezvaranu maMdira che. kahe che ke garUDa, azvinIkumAra tathA sugrIve ahIM tapa karyu hatuM. grahaNa samaye A sthAnane satI rUpa mAnavAmAM Ave che. cuDezrvara : khAMdariyAnI sAme narmadAnA uttara taTapara cuDezvarane caMdramAnI tapobhUmi mAnavAmAM Ave che. tene gupta prayAga paNa kahe che. ahIMyA raMvArI nadInA saMgama thAya che. thoDedUra nAradajIe sthApela nAradezvaranuM maMdira Avelu' che. A sthaLe vaTavInuM madira tathA azvapaNI sa'gama tItha che. tUmaDI : cUDezvarathI 2 mAIla narmadAnA dakSiNa kinAre tUmaDI AveluM che. jyAM mugala RSie bhImatrata karyuM hatuM. Ana bhIme vara tI` kahe che. ahI' gAyatrIjapanu mahatva dhaNuM che. saharAva : tUmaDIthI 1 mAIla na dAnA dakSiNa taTapara saharAva Ave che. ahIMthI gheADedUra za'khacUDa nAganI tapAsUma che. jyAM sadazathI mRtyu pAmelAonuM tapa thAya che, tyAMthI gheADedUra badrIkedAra tIrtha Avelu Avelu che. ane tenI pAse pArAzara tI che. vibhAMDaka vagere RSienI ArAdhanAthI kedAranAtha prakaTa thayA hatA. ahIMyA haragaurInuM maMdira paNa che. tilakavADA : saharAvanI sAme thoDedUra para maNinadIne kinAre A sthAna AveluM che. gautamaRRSie ahIMyA tapa kayu* hatuM. atre gautamezvaranuM maMdira che. atre tilakez mahAdevanu maMdira che tane maNitI paNa kahe che. guvAra : maNI nAgezvarathI lagabhaga 2 mAIla nareMdAnA dakSiNa taTapara guvAra AveluM che. tyAM geApArezvara tIrtha che. eka kAmadhenue pAtAnA dUdhathI bhagavAna za'karane abhiSeka karyAM hatA ema ka che. saMraka vAsaNA : maNI nAgezvarathI e mAIla ane guvAranI sAme nama dAne uttara kinAre vAsaNA Avelu che. ahIM kapilezvaratI Avelu che. sagara rAjAnA putrA zrApathI khaLIne bhasma thaI jatAM kapilamunie ahIM AvI tapa karyu* hatu. atre kapi lezvaranuM maMdira che. mAMgarALa : vAsaNAthI gheADedUra nareMdAnA dakSiNa kinAre A sthAna AveluM che. ahIM ma'galezvaranuM maMdira che. maoNMgaLa grahe ahIM tapa karyuM` hatu`. rAmapurA : mAMgaroLathI 1 mAIla dUra na`dAne dakSiNa kinAre rAmapurA Ave che. enI pahelAM anaDavAhI nadInA sa'gama bAjumAM arjunezvaranuM maMdira che. sahasrarjune A ma MdiranI Ave che, e nadIne pazcime bhImezvaranu` purANa' madira che. sthApanA karI che, najadikamAM dharmezvara madira che. A gAmanI najadikamAM lukezvaranuM madira che. kahevAya che ke bhasmAsuranA bhayathI bhagavAna zivajI jyAre bhAgatA hatA tyAre thADA vakhata ahIM chUpAi rahyA hatA. pAse ja kuberadvArA sthApita dhanezvaranuM maMdira Avelu che. kubere ahIM AvI zivAna karyuM hatuM. khAjumAM jaTezvaranuM maMdira che. gaNa : mAMgarAlathI 1 mAIla na`dAnA uttara taTapara regaNu Ave che. tyAM kAmezvaratI' AveluM che. gaNezajIe ahIM tapa karyuM hatuM. maNI nAgezvara : gaMganAtha : tilakavADAthI 1 mAila dUra maNinIne khIje kinAre cANAdathI 2 mAIla para narmadAnA uttara taTapara gagasa'gama para maNI nAgezrvaranuM maMdira Avelu che. maNinadInAtha Ave che. ahIM naMdikezvaranu maMdira che. ane khAjumAM narmAMdAmAM maLe che. maNI nAge ahIM tapa karavAthI mahAdendauriyA gAmamAM nara-nArAyaNa (badrikAzrama) tItha che. kahe vajIe prasanna thaI tene peAtAnA gaLAnuM AbhUSaNa karyAMnu che ke nara-nArAyaNe khadrikAzramathI ahIM AvIne thADA vakhata kahevAya che. tapa karyuM hatuM. ahIM pAkA ghADa che. tathA TekarI para gaMganAthanuM zivama'dira che. tyAM zuDhDhAmAM sarasvatI maMdira che. yamahAsa : cANAdathI 1 mAIla nareMdAnA dakSiNa taTapara pravAhathI AgaLa yamahAma Avelu che. vRtrAsuranA vadha karyo pachI yamarAja ane anya devatAoe ahIM nama dAmAM snAna karyu hatu e A tInA mahimA che. naravADI : yamahAsathI 2 mAIla nama dAnA dakSiNa taTapara naravADI tItha Ave che, jyAM nara vAnare tapa karyuM hatuM..
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ 124 mAlethA : gaMganAthathI 1 mAIla mAleyA Ave che. tyAM keATezvara vakrUe tapasyA karI hatI. rUDa : nama dAnA tI para uttara taTa che. ahIM maharSi yAjJa naravADIthI 3 mAIla na`dyAnA dakSiNa taTa para AveluM che. ahIM karayA nadInA sa'gama thAya che, saMgama para nAgezvaranu' maMdira che ahI. vAsukI nAge tapa karyuM hatuM. pAse ja na dAmAM rUdra kuMDa che. zukezvara : zukadevajInI tapAbhUmi tarIke paMkAtu zukezvara rUTathI 1 mAila nama dAnA dakSiNa taTapara Avevu' che. ahIMnI pahADI para zukezvaranuM maMdira che. bAjumAM mAkaDezvaranuM zivamadira che. tathA atre kaNezvara ane raNachoDajInA maMdiza paNa che. vyAsatI : namadAnA kha'ne uttara ane dakSiNa taTA tapeAbhUmi tarIke suvikhyAta che. jyAM saMtA, mahaMtA, devA, maharSio, grahe, naro ane vAnaroe avirata tapazcaryA karI mAtA narmadAnA (revAnA) mahAtmyane dipAvyuM che. na`dAnA jaLapravAhamAM vyAsatI paNa eka mahAna tAbhUmi che. vyAsajIe peAtAnA tape|khaLathI nama dAnI eka dhArA peAtAnA vyAsa AzramanI dakSiNe vahAvI A sthAnane na`dAnA dvipamAM palaTAvI nAMkhyuM hatuM. zukezvaranI sAme na`dAnA uttara taTapara meAlethAthI cAra mAIla dUra arakAla gAma Ave che. tyAM A vyAsatIrtha Avelu che. zrIkRSNanA meATAbhAi baLarAmajIe ahIM tapazcaryA karI hatI. jethI ahIMyA saMkaSa Nu tI tathA yajJavaTa astitvamAM cAvyA. tyAMthI gheADedUra sUrya patnI prabhAnI tapaHsthalI emaNe sthApelu premezvara mahAdevanu maMdira che. jyAM maharSi vyAsajInA Azrama tathA vyAsezvaranuM zivama dira AvelAM che. jhAMjhara : vyAsatItha thI 4 mAIla nareMdAnA uttara taTapara jhAMjhara Ave che. tenI pAse mahArAjA janake tapa karyu hatu N tathA yajJa karyAM hatA. ahIM janakezvaranu zivamaMdira che. gAmamAM kAmadeva sthApita manmathezvaranu` ma`dira darzanIya che. ArI : AMjharathI gheADedUra naCdAnA dakSiNa taTapara AvelAM erImAM mArka`DezvaranuM maMdira che. mArka yaRSinI AjJA anusAra eka rAjavIe ahI tapa karI meAkSanI prApti karI hatI. [ bRhadabhujarAtanI asmitA keATIzvaranuM maMdira che. dheAra akALamAM vyApta prajAne ahIMyA zivAcana karavAthI tenI rakSA thAya che evI mAnyatA atre pracalita che. anasuyA : bhagavatI patitapAvanI nadAnA pravAhamAM anasUyAnuM sthAnadvipa samAna che. kATIzvaranI kharAbara sAme ja AveluM che. yAtrALuo mukhyatve cANAdathI atre naukAmAM besIne Ave che. maharSi atriRRSinA ahIM Azrama hatA. ahIMyA anasuyA mAtAnuM maMdira che. enI sAme ja na`dAnA taTa upara suvarNa' zIlAgAmanI pAse eraMDI nadInA saMgama thAya che. tene hatyA haraNutI kahe che. tyAM Ase| suda sAtamanA rAja meLeA bharAya che. anasuyA mAtAnA maMdiranI pavitra mATIthI raktapitanA dardo maTe che e sthAnanI pavitra bhUmino prabhAva che. sItAra : cANAdathI pazcima relvenI je lAina mAlasara sudhI jAya che. te lAInamAM DabheAIthI 40 mAila para sIneAra sTezana Ave che. A zahera na`dAnA uttara taTapara Avelu che. tane zivapurI paNa kahe che. sInera paNa eka mahAna tI ane nareMdAtaTanI tapAsRmi che. kahevAya che ke ahIMyA skande tapa karyu` hatu`. tatpazcAta tene devAnA senApatinu pada prApta thayuM hatuM. bhagavAna viSNue daityAnA vinAza karI peAtAnuM cakra ahIMyA pheMkI dIdhuM hatuM. caMdramAnI strI rohiNIe ahIM niSkalaMkezvaranI sthApanA karI che, ahI'yA dhUta pApezvara, mAkaDezvara, niSkala kezvara mahAdevanA ma`diza che. ahIM cakratI` paNa che, sIneranI AsapAsa na dAnA uttara ane dakSiNa taTapara aneka tIsthAnA tathA devama diza AvelAM che. 1. sI'sAdarA : sInAranI sAme nama dAne uparanA bhAge dakSiNa taTapara AveluM che. ahIMyA mukuTezvaranuM ma Mdira tathA zivaliMga che. kahevAya che ke dakSayajJamAM satI pAtInA dehatyAga pachI bhagavAna zakara kailAsamAja mukuTa cheDIne ahIM cAlyA AvyA hatA. ane liMga svarUpamAM sthita thayA hatA. khAdamAM zivagaNNAe e mukuTa lAvIne li gapara caDhALyeA hatA jethI pAte mukuTezvara tarIke prasiddha thayA che. 3. dAvApura : sIMsAdarAthI sAme thADedUra sIneArathI 1 mAila na DhAnA uttara taTapara dhanezvaranuM maMdira Avelu che. kubere ahIM tapa karI dhanAdhyakSatA ane puSpaka vimAna prApta karyAM hatA. kuMje : dADhInAra : dAvApurathI 1 mAIla na`dAnA uttara taTa para Avelu' ArIthI 1 mAIla nama dAnA dakSiNa taTapara phATInAramAM che. ahIMyA saubhAgya suMdarI devI, nAgezvara, bharatezvara
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa'da grantha tathA karajezvaranA maMdira che. ahIMyA dakSaputrI khyAtI, puMDarikanAga, duSya ta putra mahArAja bharata tathA meghAtithi RSinA dohitra karaje bhinna bhinna samaye tapa tathA zivAcana karyAM hatAM ema kahevAya che. 4. aMbAlI : kajeThAthI eka mAila naCDhAnA uttara taTapara AveluM che. ahIMyAthI anasUyA mAtAjInuM sthAna eka mAila AgaLa che. ahI' aMbikezrvaranuM maMdira che. kAzIrAjanI kanyA aMbikAe ahIM tapa karyuM hatuM. 5. karAI : sIneArathI 2 mAIlana`dAnA uttara taTa para pravAhathI AgaLa kaTAI Ave che. ahIMyA devatAoe skandanA senApati pade abhiSeka karyAM hatA. ahIM aMgirARSinuM tapaH sthAna AMgirasa tIrtha ane kATezvara tItha AvelAM che. sIneArathI AgaLa eja relve lAIna para mAlasara sTezana Ave che. A zahera kAMdarAlathI 2 mAIla dUra na dAnA uttara kinArA para che. ahIMyA a MgArezvara zivamaMdira, pAMDutI tathA ayeAnija tItha che. ahIMyA pAMDurAjA ane mAMgaLagrahe tapa karyuM." hatu tathA aAnija vijayAnaDha RSinI A tapAbhUmi che. 8. kharAchA : mAlasarathI gheADedUra nA~dAnA dakSiNa taTapara AveluM che atre maharSiM vAlmikIe tapa karyu` hatu` ane ahIM vAlmi kezvaranuM maMdira Avelu che. 6. kAMdAla : sInerathI lagabhaga 4 mAIla dUra nama dAnA dakSiNa kinArA para kAMdarAla tyAre iM. dante ahIM paNa tapa karyu. hatuM. tyAM skandezvaranuM maMdira che. tyAMthI thADedUra kAsarAlA gAmamAM narmadezvaranu` ma`dira che, tyAMthI gheADedUra para brahmazilA tathA brahyatItha AvelAM che. ahIM brahmAjIe yajJa karyo hatA. brahmAjInI vednI ke je zilA banI gaI tene brahmezvara kahe che. 7. mAlasara : 9. AsA : kharAchAthI eka mAIla na`dAnA dakSiNa kinAre Avelu' che. ane kapAlezvaranuM maMdira che. kahevAya che ke bhikSATana mATe ghUmatA bhagavAna zakaranA hAthamAMthI ahIMyA tenu kapADa paDI gayu. hatuM. ta sthaLe kapAlezvaranu` maMdira sthA pita thayuM che. 10. mAMDavA : mAlasarathI 2 mAila AsAnI grAme ja nama dAnA uttara 25 taTapara AveluM che. rAjA puMDarikanA putra trileAcane ahIM tapa kayu hatuM. ahIMyA trileAcananu' maMdira che, 11. dIvera : mAMDavAthI be mAIla nama dAnA uttara taTapara Avelu che. kapila nAmanA eka RSi kumAre ahIM vedapATha karIne zivanA gaNunuM pada prApta karyu hatu. atre kapilezvaranuM maMdira che. 12. raNApura. dIverathI 1 mAIla nAnA uttara taTapara rApura AveluM che. hiraNyAkSanA putra kambukano ahIM janma thayA hatA ema kahevAya che. teNe atre kambukezvaranI sthAthanA karI hatI. A sthAnamAM bhagavAna zaMkarane zaMkhathI jaLa caDAvavAya vidhi thAya che. bIje niSiddha che kAThiyA : raNApurathI eka mAila narmadAnA uttara taTapara caMdraprabhAsa tI che, ahIM caMdrezvaranu zivamaMdira che. cadramAe ahIM tapa karI bhagavAna zivanA lalATamAM zirAbhUSaNa sthAna prApta karyuM hatuM. indauraghATa : kADiyAthI be mAila na`dAnA dakSiNa taTapara Indrezvara maMdira che, vRtrAsuranA vadha pachI indre ahIM tapa karyu hatuM. phatepura : kADiyAthI 4 mAIla nadAnA uttara taTapara phatepurathI thADedUra lelAda gAma pAse prAcIna nadezvaranuM maMdira che, ane tyAM kAhinA gAmamAM kehinezvaranuM maMdira che. vegAma : iMdauraghATathI 4 mAIla namadAnA dakSiNa taTapara verUgAma Ave che. maharSi vAlmikIe geAdAvarI yAtrA karI pAchAM ktA atre vAlukAmaya (retInA) vAlukezvara liMganI sthApanA karI pUjA karI hatI. sAyara : maMdira che. gAmamAM kapIzvara maMdira che. tene nArezvara paNa phatepurathI 4 mAIla na`dAnA uttara taTapara sAgarezvara kahe che. ahIM gaNezajIe tapa karyuM hatuM. gaughATa : sAyarathI eka mAila nama dAnA dakSiNa taTapara gAdAvarI saMgama che. tenI pAse sarasADa gAmamAM devezvara tI che. bhagavAna viSNue ahI` zivAna karyu" hatuM. tyAMthI gheADe. dUra baDavAnA gAmamAM zakratItha che. jyAM iMdre zakrezvara maMdiranI sthApanA karI hAvAnuM kahevAya che. ka napurI : goghATathI 3 mAila nama dAnA dakSiNa taTapara nAgezvaranuM
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ [buData gujarAtanI asimatA maMdira che. sarvoe ahIM tapasyA karI hatI. motI kerala : mahArUdrathI thoDedara A tIrthane gaMgAvAtIrtha paNa kahe karsanapurInI sAme narmadAnA uttara taTapara cANoda che. ahIM zaMkhAsurane uddhAra thayA hatA tathA gaMgAjIe mAlasara relave lAIna para coraDA sTezana AveluM che. tyAMthI hada 15 karyuM hatuM : eka lAIna "motI korala sTezana sudhI Ave che. ahIMyA 3. gautamezvara : kuberezvara, AdivArAha, kaeNTitIrtha, brahAprasAdaja tIrtha, zadvArathI thoDe dUra pazcimamAM AveluM che. gautama mAkaDaAvara, bhathvIvara, piMgalezvara, anijA tIrtha tathA tathA kazyapa RSinI A tapobhUmi che. ravitIrtha che. kuberezvaranuM maMdira prAcIna che. tarUNezvara, vAyaglezvara, tathA yAspezvaranA maMdiro paNa che. cAre leka che. ' maMdire paNa che. cAre, 4. dazAzvamegha : pAlee ahIM tapa karyA hatA. brahmAjIe ahIM daza A sthAne mahArAjA priyavrate daza azvamegha yajJo karyA azvamegha yajJa karyA hatA. mAMkaDeya, bhRgu, agni, tathA hatA. sUryo paNa ahIM tapa karyuM hatuM. kerala gAmanI pAse 5. saubhAgya saMdarI : AdityezvaranuM maMdira che. AzApurI devInuM maMdira che. A A lakSamI tIrtha che. tenI bAjumAM vRSAdakuMDa Avela che. sthAnane gupta kAzI kahevAmAM Ave che. 6. dhRtapApa : 6 dilavADA : ahIMyA dhRtapApA devInuM maMdira che. bAjumAM kedAranarmadAnA uttara taTapara keralathI 1 mAIla somatIrtha tIrtha che. saubhAgyasuMdarI tIrthanI bAjumAM ja AveluM che. che. ahIMyA Indra tapa karIne gautama RSinA zApathI mukita 7. eraDI tIrtha : meLavI lIdhI hatI. ahIMyA karezvaranuM maMdira che. A sthAnane narmadA taTanI ayodhyApurI mAnavAmAM Ave che. - dhRtapApA pAse AvelAM A tIrthamAM kanakezvarI devInuM bhAloda : 8. javAlezvara : dilavADAnI sAme narmadAnA dakSiNa taTapara bhAleda' A eka zivamaMdira che. jemAM svayaMbhU zivaliMga che. AveluM che. ahIMyA gautamezvara, ahalyavara tathA rAma- maMdiranI pAse eka kaMDa che. zvaranA maMdira uparAMta mokSatIrtha che. maharSi gautame ahIM tapazcaryA karI hatI. bhagavAna rAmacaMdrajI ahI padhAryA 9. zAlagrAma tArtha : hatA. svAyaMbhuva manune ahIM mokSa prApti thaI hatI. ' javAlezvaranI bAjumAM maharSi nAradajIe sthApela zAligrAma che. bharUca : hA - pazcima relavenI muMbaI-vaDedarA lAIna para bharUca - 10. caMdra prabhAsa : ' sTezana AveluM che. A eka prasiddha nagara che. traNa mAIla - zAlagrAmathI cheDe dura A tIrtha caMdramA dvArA nirmANa thI adhika laMbAI ane eka mAIlanI pahoLAImAM vista thayeluM che. atre emezvaranuM maMdira che. ane tenI pAse 2lAM A nagarane bhUgukSetra paNa kahe che. maharSi bhagano ahI: 1.4ha to A 1 che. Azrama hato rAjA balie aDIyA e azvamedha yajJa karyA 11, dvAdazAditya : hatAM. ahIM narmadAnA kinAre kinAre ghaNAM maMdiro AvelAM caMdra prabhAsatIrthane lagolaga AveluM che. A tIrthamAM che. ema kahevAya che ke ahIMyA 55 tIrtho che. adhika siddhezvara mahAdeva tathA siddhezvarI devInA maMdiro che. mAsamAM ahIM paMcatIrtha yAtrA thAya che. mukhya tItho A 12. kapilezvaraH pramANe che. - dvAdazAditya tIrthathI Dedura kapilezvaranuM maMdira AveluM 1. mahAreka : , . che. kapila muninI sAta tapabhUmi paikI A paNa eka tapa - bharUcathI lagabhaga 2 mAila narmadAnA uparavAsamAM uttara sthaLa che. tenI pAse trivikramezvara tIrtha, vizvarUpa tIrtha, taTa para AveluM che. ahIMyA suMdhavA (zAMkarI devIne nArAyaNa tIrtha, mULa, zrIpati tI . ane co. zrIpatitIrtha maMdira che. ahIM zAktakRpamAM narmadAnuM jaLa bhareluM che. AvelAM che. A uparAMta A sthAne pigalezvara ane bhUtezvara mahAdevanA 13. deva tirtha : maMdira che. ane devamAta sarovara che. 1 kapa-zvarathI cheDe che. A eka vaiSNava tIrtha che. tenI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ 127 sAMskRtika saMdarbha grantha ] pAseja haMsatIrtha AveluM che. aMkalezvaramAM mAMDavyeranuM prAcIna maMdira che. yamarAjane 14. bhAskara tIrtha : paNa zrApa ApanAra maharSi mAMDavyane ahIM Azrama hate. pativratA zAMDilI ahIMyA rahetA hatA. satI zAMDilI mATe haMsatIrthathI AgaLa Ave che, ane tenI bAjumAM ahIM rAmakuMDanuM prAkaTaya thayuM. tyAM akurezvara maMdira tathA prabhAtIrtha che. tyAMthI AgaLa kSIrakuMDa ane raNachoDarAyajInuM maMdira che. 15 bhRthvIra : rAmakuMDanI pAse dhazALA che. maharSi bhRgu prasthApita bhUgIzvaranuM zivaliMga khUbaja bharaDI : pUjaniya che, tenI pAse ja kaThezvaranuM maMdira, zailezvara mahA aMkalezvarathI 5 mAIla bharaDImAM nIlakaMTha mahAdevanI deva ane zailezvarI devInA maMdire che. caturbhuja mUrti che. bAjumAM sUryakuMDa ( balabalAkuMDa) che. 16. dArUkezvara : ahIMyA paNa dharmazALA che. bhugIzvarathI AgaLa jatAM A sthAna Ave che. ahIMthI sahajata: Dedura sarasvatI tIrtha che ane bIjI bAju azvinI bharaDIthI 4 mAIla sahajata Ave che. ahIMyA rUdrakuMDa tIrtha che. ane tenI bAjumAM siddharUdrezvara, siddhanAtha tathA dattAtreyanA 17. vAlakhilezvara: maMdira che. bhagavAna zaMkare ahIMyA tapasyA karI hatI.. dArUkezvarathI AgaLa jaIe eTale vAlakhilezvara tIrtha mAMTiyara : Ave che. tenI pAse sAvitrI tIrtha che. ane tenI pAse sahejatathI 1 mAIla A sthAna Ave che. tyAM vidyagAnAgAnI tIrtha AveluM che. nAtha tIrtha, sUryakuMDa ane sarevara para mAtRkAtIrtha che. 18 nardhadeva2 : meDyiA : | vAlakhilezvaranI pAse A eka prAcIna maMdira che. mAMTiparathI 1 mAIla thAya che ane tyAM mAtRtIrtha 19. aspezvara : nAmane kuMDa che. - narmadezvarathI cheDedura jatAM A tIrtha Ave che. tenI pAse sIrA : mAtR tIrtha che. meThiyAthI eka mAIla para Ave che. tyAM narmadezvaranuM 20. keTezvara : maMdira che. | macezvarathI AgaLa jatAM A tIrthamAM koTezvara mahA- uttarAja : deva tathA keTezvarI devInA maMdiro AvelAM che. sIrAthI 2 mAIla para uttarAja maMdira che. rAjA zaza21. brahmatIrtha : biMdunI putrIe ahIM tapa karyuM hatuM. keTezvarathI thoDedura jatAM A tIrtha Ave che. hAMsoTa : 22. kSetrapAla tIrtha uttarAjathI 1 mAIla AveluM che. aMkalezvarathI ahIM - brahmatIthanI AgaLa A tIrthamAM DhaMDhezvara mahA sudhI pAkI saDaka che. tyAM hazevaranuM maMdira che. devanuM maMdira ane te zI pAse kurarItIrtha AvelAM che. tyAMthIthaDera tilAdezvara tIrtha AveluM che. jyAM bharUcamAM dazAvamegha ghATa para narmadAjInuM maMdira ghaNuM ja maharSi jAbAliye tapa karyuM hatuM. ahIMthI narmadAjInI darzanIya che jyAre bhRgIzvaranuM maMdira maharSi bhRgunA Azrama parikramA karavA vALAo parikramA karavA vALAone samudra pAra karavAne mATe naukAmAM sthAna para che; je ghATathI thoDedra che. bharUcamAM mAtA narma. javAnI paravAnagI cIThThI ApavAmAM Ave che. ahIMyA dAnA sAgara saMgamanA nitya be vakhata darzana thAya che. paNa sUryakuMDa che. bharUcathI narmadAnA pravAhanAM dakSiNa taTanA tIrtho : vAsanelI : aMkalevara : : hAMsoTathI traNa mAIle vAsanelI Ave che. ahIMyA bharUcathI AgaLa aMdADAthI 5 mAIla aMkalezvara . vasutIrtha che. tathA vAsavezvaranuM maMdira che. atre vasu deva jI . sTezana Ave che. rela raste bharUcathI 6 mAIla thAya che. tAoe tapa karyuM hatuM. ahIMthI narmadA 3 mAIla dUra cAlI jAya che. narmadAne katapura : pravAha pahelAM ahIM hato paraMtu maharSi bhRganA tapanA vAsanolathI cAra mAIla para katapuramAM koTezvara mahAprabhAvathI narmadA tanA Azrama pAsethI vahevA lAgI che. devanuM maMdira che. ke je dhAro 1nuM mana mahilA che tyA pachI sAmAla Ave Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ 128 [ bRhada gujarAtanI asmitA bisAda : kAsavA : kataparathI 1 mAIla para AvelAM birAdamAM alike- megAMvathI 3 mAIla A sthAnamAM kacezvara maMdira zvaranuM maMdira che. alikA nAmanI gAMdharva kanyAe ahIM AveluM che. tapa karyuM hatuM. vimalezvara : kAsavAthI 1 mAIla atre mArkaMDezvara, aSADhIzvara, bisAdathI 2 mAIla A tIrtha AveluM che. ahIMyA zragIzvara ane vahe ' zragIzvara, ane vallezvaranA maMdiro che. Indra, aSya, zRMga sUrya, brahmA tathA zivajIe tapa karyA kalAdarA : hatA. ahIMnA kuvAomAM khArA pANI che. ahIMthI narmadAnI parikramA karavAvALAM naukAmAM besIne narmadAnA uttara taTa kujAthI 1 mAIla ahIMyA kapAlezvaranuM maMdira che. bhagavAna zaMkare atre pitAnA hAthanuM kapAla mukI dIdhuM hatuM. para jAya che. jaimaNI : bharUcathI narmadAnA pravAhanA uttara taTanA tIrtho : 1 kalAdarAthI 1 mAIla atre baijanAtha mahAdevanuM maMdira dazAna : che. A maMdira ghaNuM prAcIna che. bharUcathI be mAIla para narmadAne bIje kinAre dazAna yAda : AveluM che. tyAM dazakanyA tIrtha che. gaNIthI 1 mAIla para eraMDI nadIne saMgama thAya TImbI: che. saMgama para kapilezvara tIrtha che. dazAnathI 1 mAIla para AvelAM TImbI sthAnamAM suA : suvarNa videzvara tIrtha AveluM che. kelyAdathI 2 mAIla para atre somezvaranuM prAcIna bhArabhUta H maMdira che. A gAma bharUcathI 8mAIla ane TIthI 4 mAIla amaleThA : dUra che. bharUcathI ahIM sudhI meTara basa jAya che. adhika suAthI 3 mAila pazcime AveluM che. ahIMyAthI 1 mAsa je bhAdrapadamAM hoya te mATe meLo bharAya che. narmadAnA mAIla uttare narmadA taTapara caMdramaulIzvaranuM maMdira che. taTa para bhArabhUtezvaranuM zivamaMdira AveluM che. pAse bIjA ahIM eka dharmazALA che. paNu maMdiro che. ane eka sarovara paNa che. ahIMthI theDe to . dUra barU A gAmamAM traNa mocana tIrtha che. ahIMyA narmadAnA amaleThAthI 2 mAIla deja Ave che. ahIMyA dadhici pANI khArAM che. RSino Azrama che. dudhanAtha mahAdeva ane bhagavatInA amalezravara : sthAne che. amuleTha- ane dejanI vacce amiyAnAtha, bhArabhUtathI 4 mAIla para amalezvaranuM zivamaMdira che. somanAtha ane nIlakaMThezvaranA maMdiro Ave che. narmadAnA kinArAthI A sthAna dUra che. bhutanAtha : samanI : dejathI 1 mAIla para bhUtanAthanuM maMdira Ave che. amalezvarathI 4 mAIla dakSiNamAM AveluM che. ahIMyA jemAM pAse pAse traNa ligo che, ahIMyA pANI nathI paNa suMDIzvaratIrtha AveluM che. kArtika suda pUnamanA divase cAre bAju bAvaLanA vRkSone ghaTATo5 che. ahIM meLo bharAya che. lakhIgAma ekasAla : bhutanAthathI 1 mAIla para AvatAM lakhIgAmamAM luDezvara samanIthI 2 mAila ahIMyA asarezvaranuM zivamaMdira (lamaNa-leTezvara)nuM maMdira AveluM che. lu kevaranuM liMga che. enI pAse ja DiMDAzvaranuM svayaMbhU zivaliMga che. gaumukha jevuM che. maMdiranI sAme vRkSakhAda AveluM che. magAMva : lohAriyA : ekasAlathI 3 mAIla dUra megAMva AveluM che. ema lakhIgAmathI 2 mAIla dakSiNamAM lehAlyA gAma kahe che ke ahIyA gaNitAtIrthamAM parAzakita nitya Ave che. ahIM jagadagniRSi ane parazurAme tapa karyA sAnidhyamAM rahe che. atre mArka Dezvara tIrtha che. enI hatA. jamadagni tIrtha ane parazurAma tItha baMne pAse che. pAse munADa gAmamAM mukhyAlaya tIrtha che. A tIrtho ghora jaMgalamAM che ane tyAM pANIno abhAva che. Jain Education Intemational
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] narmadA (vA) sAgara saMgama tIrtha sthAna : gumAnadeva : vimalezvarathI nAvamAM besIne narmadA sAgara saMgamanI bharUcathI 6 mAIla para aMkalezvara sTezana Ave che. pradakSiNA karI levAyAnI pAse naukAmAM utaravuM paDe che. tyAMthI eka lAIna rAjapIpaLa jAya che. A lAIna para narmadA sAgara saMgama tItha vimalezvarathI 13 mAIla che, aMkalezvarathI 10 mAIla para gumAnadeva sTezana Ave che. tyAMthI lehArayA 1 mAIla che, narmadA (revA)ne samadramAM ahIMyA hanumAnajInuM moTuM maMdira che. A sthAna jhADe saMgama to ghaNuM mAIla AgaLathI thaI jAya che. paraMtu zvarathI 3 mAIla narmadAnA dakSiNa kinArA para AveluM che. nadAnI dhArA pravAha te vimalezvara sudhI sApha dekhAya che. tavarA : vimalezvarathI 13 mAIlanI pAtrA karatAM uttara taTanI bhUminAM jhADezvarathI 2 mAIla narmadAnA uttara taTa para AveluM darzana thAya che. revA sAgara saMgamatIrtha para "harinuM dhAma lAma che. ahIMyA kapilezvaranuM maMdira che. kapila munie ahIM nAmanuM sthAna che. ane bAjumAM eka sthaLe lAITa hAusa tapazcaryA karI hatI. dekhAya che, ane ahIM revA sAgaranI yAtrA paryApta thAya che. vAlI : kAvI : tavarAnI sAme cheDe hara narmadAnA dakSiNa taTapara bharUcathI eka lAIna kAvI sudhI jAya che. sTezananI AvelAM gvAlImAM gopezvaranuM maMdira AveluM che. puMDarika pAse ja bajhAra che, bajhAranA dakSiNa-pazcima bhAgamAM eka ; govALe ahIM tapa karyuM hatuM. tenI pAsenA marada gAmamAM jaina maMdira AveluM che ane tyAM dharmazALA paNa che. ahIM mAkaDezvaranuM maMdira che. sAsuvahunA baMdhAvelAM be maMdiro che. sAsue AdinAtha bhagavAnanuM maMdira baMdhAvyuM che. ane vahae ratnatilaka ucaDIyA : maMdira baMdhAveluM che. temAM zrI dharmanAtha svAmInI kRti che. gvAlIthI be mAIla para narmadAnA hakSiNa taTa para baMne maMdiranuM sthApatya ane vAstuvidhAna ghaNuM ja kaLApUrNa ucaDiyA Ave che. ciDiyA saptarSionI tapobhUmi kahevAya che. ghaNA prAcIna maMdiranA bhagnAvazeSo ahIMyA astavyasta che. A sthAna mokSatIrtha paNa che. paDelAM jovA maLe che. kAvInI AsapAsa paNa revA sAgaranA baMne taTe aneka tIrthasthAna ane maMdiro AvelAM che. moTA sAMjA : gujarAtanI A tapobhUmi ane patitapAvanI saritAnI ucaDiyAthI 1 mAIla para AveluM che. narmadA ahIMthI salIlAe deva ane mAnavakuLanA adhibhautika, Adhidaivika cheDedUra che. ahIMyA madhumatI nadI vahe che je AgaLa jatAM ane AdhyAtmika kalyANamAM mahatvane bhAga bhajavyuM che. narmadAne jaIne maLe che. ahIMyA saMgamezvaranuM maMdira che, tathA hiMdudharma ane Arya saMskRtimAM utkRSTa dazAnA yuge. ane tenI bAjumAM anakezvara tathA narmadezvaranA maMdiro yuganA darzana karAvyA che. AvelAM che. uparAMta ahIM sarvezvaranuM maMdira che, ema kahevAya che ke kubere ahIMyA gamezvaranI sthApanA karI che. aMdADA : narmadAnA uparavAsamAM AveluM A sthAna narmadAjIthI kalA dara che temaja mahArUdra tIrthathI paNa AgaLa che. ahIMyA moTA sAMjathI lagabhaga 1 mAIla dUra narmadAnA uttara sidadhezvara mahAdeva ane sidadhevarI devInA maMdiro che. taTa para AveluM che. ahIMyA gopezvara tathA keTezvaranA maMdiro AvelAM che, kahe che ke goparAja naMdajIe atre naugavAM : gopezvaranI sthApanA karI che, jyAre bANAsure koTezvaranI aMdADAthI 1 mAila pUrvamAM udde bara nadInA taTapara sthApanA karI che, bharUcathI zukala tIrtha jatAM moTara basanA AveluM che. A eka nAgatIrtha che. auduMbara nAge ahIM rastAmAM A sthAna Ave che. tapa karyuM hatuM. bAjunA sAmora gAmamAM sAmbAdi tItha che, naugavAnI pAse mAMDavA bujharUka gAmamAM mAkavara tIrtha AveluM che. moTAsAMjathI 3 mAIla dUra narmadAnA dakSiNa taTa para AvelAM A sthAnamAM kalakalezvara mahAdevanuM maMdira AveluM jhADezvara : che Ane jabarezvara paNa kahe che. ahIMthI lagabhaga 1 mAIla bharUcathI 4 mAIla ane mahArUdrathI 2 mAI: narmadAnA pa. narmadArIvara sa IDa eTezana Ave che. uttara taTapara AveluM tIrtha che. A tIrthamAM ghoDezvara, vaidya nAtha tathA raNachoDajInA maMdira che. azvinIkumArae ahIM zukala tIrtha : tapa AdaryA hatA. narmadAnA uttara kinAre kalakalezvaranI sAme ja zukalatIrtha Jain Education Intemational
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ 130 [ bRhada gujarAtanI asmitA AveluM che. kaDodathI A sthAna 3 mAIla thAya che. bharUcathI che. tyAM parAzarezvara maMdira che. parAzara RSie ahIM tapa zukalatIrtha 10 mAIla ja che. bharUcathI ahIM sudhI karyuM hatuM. AvavAne mATe pAkI saDaka che. moTara basa niyamita cAle che. aMgArezvaraH narmadArIvara sAIDa sTezanathI pula dvArA narmadA pAra karIne nikorAthI 1 mAIla narmadAnA uttara taTapara aMgAahIMyA avAya che, narmadAnuM A zreSTha tIrtha che. ahIMyA rezvaranuM maMdira AveluM che. maMgaLagrahe ahIM tapa karyuM narmadAmAM kavi, kArezvara ane zukala nAmanA traNa kuDo hatuM. hatA. je Aje lupta thaI gayA che. ahIMnuM mukhya maMdira zukala nArAyaNanuM che. A ja maMdiramAM somezvara ane dharmazAlA : paTezvara liMganI sthApanA karelI che. nArAyaNanI mati veta aMgArezvarathI 2 mAIla narmadAnA uttara taTa para A ane caturbhuja svarUpanI che. tenI baMne pAsamAM brahmA tathA sthAna AveluM che. tene pitRtIrtha kahe che. ahI: pitR tarpaNa zakaranI matio che. ema kahevAya che ke ahIMyA morya tathA zraddhAdika kriyA karavAmAM Ave che. A sthaLe narmadAsamrATa caMdragupta ane cANakaye AvI narmadAmAM snAna mAM vahina tIrtha che. karyuM hatuM. ahIMyA bIju maMdira kArezvaranuM che. jene jhInAra : huMkArezvara paNa kahe che. enI pAse ja zUlapANidharInuM dharmazAlAthI 3 mAIla para narmadAnA uttara taTapara jhIra maMdira che. ane tyAMthI thoDe dUra Adizvara tIrtha che. kahe Avela che. ahIMyA rukimaNItIrtha, rAma kezava tIrtha, jya che ke jAMbAlie ahIMyA tapasyA karI hatI. Adityezvara varAha tIrtha, ziva tIrtha tathA cakra tIrtha AvelAM che, ema tIrthamAM AdityezvaranuM maMdira che. zaheramAM gaMganAthanuM kahevAya che ke svayaM zaMkara bhagavAne hiraNyAkSa asureno maMdira che tene gopezvara paNa kahe che. vadha karI ahIM varAha bhagavAnanuM pUjana karyuM hatuM. kabIravaDa : nAMda : zukalatIrthathI lagabhaga 1 mAIla para narmadA dvipamAM jhIrathI 2 mAila narmadAnA uttara taTa para nAMda kabIravaDa Avelo che. ema kahevAya che ke saMta kabIradAse Ave che tyAM naMdAdevInuM maMdira che. devIe mahiSAsurano ahI dAtaNa karI pheMkI dIdhelI DALImAMthI A vRkSa ugI vadha karI atre zaMkaranuM pUjana karyuM hatuM. nIkaLyo che. atyAre to A vaDanuM jhADa vRkSonA samudAyathI , ghaTATopa banI gayuM che. eka ja vaDanI jhaTAomAMthI ja siddhezvara : A vizALavRkSa banyuM che. purA bagIcA jeTale A vaDane sidheizvara tIrtha narmadAnA dakSiNa taTathI 2 mAIla dUra vistAra vadhI gayuM che. ahIMyA kabIradAsajInuM maMdira che. jaMgalamAM AvyuM che. bAjumAM vArUNezvara tIrtha paNa dazanIya che. maMgalezvara : zukalatIrthathI lagabhaga 1 mAIla para narmadAnA tarazAlI : uttarataTa para maMgalezvara gAma che. ahI: vArAhatItha che siddhezvarathI 2 mAIla narmadAnA dakSiNa taTa para tara ane vArAha bhagavAnanI mUrti che. atre bhAgalezvara mahAdevanuM zAlImAM tApezvaratIrtho AveluM che. vedazirA RSie ahIM maMdira che. zivArcana karyuM hatuM. lADavA : trATIdarA : maMgalezvaranI sAme cheDe dUra narmadAnA dakSiNa kinArA tarazAlIthI eka mAIla dUra narmadAnA dakSiNa taTa para para AveluM che, ahIMyA kusumezvara tIrtha che, kAmadeve ahIM traTIdarAmAM paNa siddhezvara tIrtha AveluM che. brahmAjIe tapa karyuM hatuM. ahI yajJa karyo hato. bhAledathI A sthAna 2 mAIla nikorA : Ama gujarAtanI pavitra tapobhUmimAM cANoda, sinera, lADavAthI eka mAIla narmadAnA uttara taTapara nikera bharUca ane kAvInI samIpamAM vahetA narmadA-revA mAtAnA Ave che. ahIMyA tavArAha tIrtha AveluM che. ane baMne kinArA aneka tIrthasthAne ane devamaMdirethI vibhUSita ligezvaranuM zivamaMdira che. ahIMyA bIjuM paNa eka tIrtha banIne beThAM che ane gujarAtanA Adhibhautika, Adhidaivika sthAna che jene aMkela tItha kahevAmAM Ave che. ane AdhyAtmika gauravane dipAvI rahyA che. pirA : surata : nikArAnI sAme narmadAnA dakSiNa taTa para pirA AveluM pazcima reve pa2 surata eka vikhyAta nAma sTezana che. Jain Education Intemational
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbho grantha ] ane itihAsa prasiddha nagara che. bhAratavarSanI sAta pavitra nadIomAMnI eka itihAsa prasiddha nagara che. bhAratavarSanI ne lIdhe surata tInuM mahatva purANAmAM gavAyu che. tApI nadI suratanI pAse thaine vahe che jyAre koI sthaLe tenAthI traNa mAIla dUra paNa che. surata zaheramAM zrIkRSNa maMdira zrI svAmInArAyaNa ma Mdira, zrI khAlAjInuM ma Mdira ane hanumAnajInA maMdira vikhyAta che. nadI vahe che. pAsenA bagavADI gAmamAM 'khAjInuM ma Mdira Avelu che. koTezvarathI 3 mAila dura kutA gAmamAM kuMtesAta pavitra nadImAMnI eka evI sUrya putrI tapatI (tApI)zvaranuM zivama'dira che. A paNa gujarAtanA pavitra tIrthomAMnuM eka pavitra tI che. A ja relve lAIna para dahANu rAMDa sTezanathI 18 mAIla pUrvamAM mahAlakSmI mAtAnuM dhAma che. ahIMyA caitra suda 1 thIpUrNimA sudhI meLA bharAya che. mAtrana : 11 atre jaina maMdira che. temaja zrI mahAprabhujInI beDakara paNa che. suratanu purANuM nAma sUryapura che. tApI sUryaputrI che ane purANAmAM tenu nAma tapatI Apela che. purANanI kathA anusAra ekavAra sUrya putrI yamunA ane tapatI vacce vivAda thayA ane e vivAdamAM eka bIjAe eka bIjAne jalarUpa thaI javAne zrApa dIdhA e vakhate bhagavAna sUryanArAyaNe yamunAnuM jaLa gaMgA samAna ane tapatInuM jaLa na dA samAna pavitra raheze evuM varadAna ApI ba Mnenu sAMtvana karyuM. tApIne kinAre azvinIghATa para devAnA vaidya azvinIkumAroe tapazcaryA karI hatI. e baMne devatAoe pazcima relvenI muMbai-khArAgheADA lAIna para valasADathI eka lAina vAdhai sudhI jAya che A lAina para bilIme rAthI 11 mAila dUra bilImeArA sTezana Ave che. bilImethI 26 mAila dUra unAi-vAsaMdA rADa sTezana Ave che. sTezanathI unAI tItha sudhI pAkI saDaka che unAImAM sthApela azvinIkumAraeNzvaranuM zivaliga ahIM che. e madiyAtrikone utaravA mATe ghaNI dhama zALAo che. unAi uSNu rane vaidyarAja mahAdeva maMdira athavA azvinIkumAra maMdira tItha che ahIM garama pANInA kuMDa ane unAi mAtAnu kahe che. A sivAya ahIM eka devI mA~dira tathA uttama madira che devI mAtAnA maMdiranI pAseja zrIrAmama'dvira kArIgIrIvALAM madirA che. suratamAM abAjIrADa para aMbA che A uparAMta ahIMyA sarabhaMgezvara mahAdevanu maMdira che devInuM vizALa maMdira che. A maMdiramAM je devInI mUrti che mukhya uSNu kuMDathI gheADe dUra eka bIjo kuMDa che tenuM pANI te eka svapnanA Adeza anusAra 400 varSa pahelAM ama dAvAdathI atre lAvavAmAM AvI hatI. A dezanI mUrti paNa garama che. tyAM paNa devInu maMdira che A nagaranI pAse madiramAM eka kamalAkAra pITha para birAjamAna karavAmAM AvI che. ane te eka thapara sthApita che, ke jene be jamaNI bAjue zrI gaNeza ane zaMkara tathA DAbI bAjue bahucarA mAtAnI mUrti che. gheADA ane be siMhA para ArUDha karavAmAM AvI che. devInI aMbikA nadInAM taTapara eka zilAmAM zrIrAmanA zaraNa pUrNimAne divase Aju bAjunA leAkA ahIM Ave che. jyAre cinha che tathA sUryanI AkRti che. maMgaLavAra ravivAratathA unAithI 2 mAila dUra purANa prasiddha padmAvatI nagarInA makara sa'krAta tathA caitrI pUname ahIMyA meLA bharAya che. buDhDhAna : suratathI 2 mAIla dUra tApInebI je kinAre rAMdera gAma Ave che. tenI pAse buDhAnamA eka vizALa maMdira che jyAM ghaNAM yAtrALuo Ave jAya che. pazcima tApIne kinAre vaidyarAja ma MdirathI thoDedUra pAMDavAnI mUrti jovAmAM Ave che. khaDiyA maLI Ave che jyAM eka prAcIna maMdira paNa che kahevAya che ke unAInA sthAna para mahASi~ zarabha ganA Azrama hatA. RSine kADha ( raktapitta ) nA rAga thA hatA bhagavAna zrI rAmacaMdra vanavAsane samaye jyAre ahIM padhAryA hatA tyAre khANu mArIne teee A garama jaLanA dhodha vahAvyA hatA e jaLamAM snAna karavAthI zarabhaMga RSine kADhanA roga maTI gayA hatA. mAtA sItAjIe paNu A pANImAM snAna karyu hatu. udavADAH pazcima relvenI muMbaI vaDodarA lAIna para valasADathI 10 mAIla AgaLa udavADA sTezana Ave che. ahIMthI cAra mAila dUra zrI rAmezvaranuM ghaNuM prAcIna maMdira Avela che. ahIMyA eka azvatna vRkSanA mULamAMthI jaladhArA nIkaLe che, tyAM eka kudaMDa anAvavAmAM Avye che. mahAzivarAtrInA divase ahIM meLeA bharAya che. tyAMthI 6 mAIla dUra keATezvara mahAdevanu' prAcIna maMdira che. ahIMyA kalikA nAmanI nAnI surata bharUca lAIna para suratathI 15 mAIla dUra hIma sTezana Ave che. tyAMthI 13 mAIla para medhana nAmanu gAma che. ahIyA gautamezvara mahAdevanu` ma`dira che. kahevAya ke maharSi gautame ahIM tapasyA karI hatI. mahAzivarAtrI ne divase ahIM meLe! bharAya che. unAImAtA : che anAvala : unAi vAMsadA rADa sTezanathI pa mAIla AgaLa anAvala sTezana Ave che. ahIMyA traNa nadIonA triveNI sa'gama thAya che sagama para zukalezvaranuM zivamaMdira che. ahIM mahAzivarAtrI para meLA bharAya che. nilI : pazcima relvenI mu`baI-viragAma lAina para muMbaI
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhadagujarAtanI asmitA BASANTLAL GHANSAMDAS TATA-IISCO DEALERS & CONTROLLED STOCKISTS IMPORTERS, EXPORTERS, IRON, STEEL, METAL, JUTE, HARDWARE, CHEMICAL & GENERAL MERCHANTS. Telegram : "INDOSHEETS" Telephone: Office : 33-1837 33-8585 wn: 33-5186 Code : BENTLEYS PRIVATE Office : 8/5. Roopchand Roy Street, Calcutta-7 Partner:-Manilal Vanmali Sheth. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha-grantha] - 133 senTrala sTezanathI 30 mAIla dUra besina roDa sTezana Ave veLA kRSNa pitAnA ArAdhya devanA maMdiro bAMdhavA che sTezanathI lagabhaga 3 mAIla 52 nalA sopArA gAma vizvakarmAne Adeza Ape che. Ave che tyAMthI 5 mAIla prazcimamAM nirmalI gAma che asmadaye suvihita kriyatAmatra maMdiram / nirmalI gAmamAM zrI zaMkarAcAryanI samAdhi che gAmamAM maMdire che ane cAra dharmazALA che pArAthI deDheka mAIla vivikra catvarapatha suniviSTeSTa devatam / / dara giridhana nAmane pahADa che tyAMnuM guphA maMdira ghaNuM yathAnyAyaM nirgAbhire durgANyAyatanAniva / jevA jevuM che sopArAnI samIpamAM tuMgAra nAmane parvata kathAnAni nipAtra ghamrinAM vaLAkAmanuM che tenA zikhara para cAra kalApUrNa suMdara maMdiro AvelAM amane sAduhastha ja ! che A rIte dakSiNa gujarAtanA vividhya kaLApUrNa maMdira ahIM paryApta thAya che ane mahArASTranI bhUminA ApaNane (harivaMza viSNu parva a. 58 le. 14-17) dazana thAya che. maMdira bAMdhavA saMbaMdhamAM zrImad bhAgavatamAM paNa jANavA jevuM varNana prApta thAya che. gujarAtanA A deva maMdiranI kaLA kArIgIrI sthApatya ane vaividhya bhayuM vAstu vidhAna nirakhIneja sahaja bolI maf intaervNa maMdi' phAtim aa javAya che ke "jaya garavI gujarAta " jaya garavI gujarAta" pu ni gharn pariAtro havAti che saurASTranA prasiddha devamaMdiro ane tIrthadhAma (zrImad bhAgavata skaMdha 11 a. 27 zleka 10). saurASTranI pavitra bhUmimAM aneka prAcIna maMdire maMdira nirmANanI bhAvanA sAthe vikasatI jatI mAnava AvelAM che. temAMye saurASTranA sAgara kinArAnI paTTI upara saMskRtie temAM rejane roja kAMIne kAMI navuM sarjana utare cheka piDArAthI AraMbhI dakSiNe prabhAsa somanAtha karavAnI vRtti tarapha mAnavIne preryo hoya tevuM jaNAya che. sudhI AmAM aneka maMdiro pitAnA AgavA zi95 ane maMdira nirmANanI AdikaLA eTale Adi mAnavanA visavAvAstuvidhAnathI vibhUSita banI saurASTranI suzobhita kaTi- TanI jhuMpaDInI jANe ke pratikRtti hoya tevuM prAcInamAM mekhalAsamAM Aje paNa ubhA che. saurASTranA sAgarakinArA prAcIna maMdiranI bAMdhaNI jotA jaNAya che. jhupaDA upara AvelA piMDArAbeTa, zaMkhodvAra, AraMbhaDA, vasaI, mITAvI vadhu saMskRta mAnavIe DerA-taMbu vasAvyA ane supANu, dvArakA, baraDIA, dhavADa, maDhI, kuraMga, harasiddhi maMdiranA sthApatya navAMravAghA sarjyo je vadhatA vadhatA Aje -gAMdhavI, miyANI, visAvaDA, kAMTelA, zrInagara, mAdhavapura, zilpakaLA ane sthApatyamAM ajoDa thaIne UbhAM che. A prabhAsa-somanAtha vagere gAmomAM AvA maMdiro najarane patya vidhAnamAM alIla mUrtio jovA maLe che tenA khUba ja AkarSe che. uparAMta sAgaranI samIpamAM ja AvelAM khulAso prAcIna graMthomAMthI maLI Ave che. baraDAnA DuMgara upara paNa tenI prAcIna rAjadhAnI dhumalImAM navalakhA maMdira AveluM che. baraDAnI bAjumAM bIlezvara vajrapAtAdi motyAdi nivAraNArtha yathoditam / tathA kIlezvara paNa eTalAM ja mazahara che. saurASTranA phidA chu . vamavat vivAraM vauvAta . girivara zetrujaya ane giranAra paNa vividha kaLA | (vAha DhaMra) kArIgIrI ane sthAtyathI suzobhita maMdirane pitAnA mithunaH putra chuH pramazaiya aa Amaceta ! ziSamukuTanI jema dhAraNa karIne beThAM che. ane madhya saurA | (davaMditA) STramAM gApanA nAnA DuMgara upara paNa itihAsanA pAnA ane evuM ja Alekhana agni purANamAM paNa vAstuukelatA maMdiranuM nirmANa thayeluM jovA maLe che. saurASTranA kaLA saMbaMdhamAM nirdiSTa karavAmAM AvatuM jovA maLe che. A ane AvA bIjA maMdiranuM purAtatva A bhUmimAM saMskRti, prAcInatA ane itihAsanA pAnA upara anerAM dA:zaar agaiNe nidAd nivesA ajavALAM relAvI jAya che. mithunai thavAmiH rNA vibhUvaH | A maMdire keNe baMdhyA ? kayAre bAdhyA? ahIM zA Ama purANakALamAM maMdira nirmANanI bhAvanAnA darzana mATe bAMdhyA? evAM aneka prazno A maMdirane nirakhatAM thAya che, te uparathI eTaluM samajI zakAya che ke maMdire aMtaramAM ubhave che. baMdhAvavAnI zarUAta ApaNAM dezamAM ghaNI jUnI che. ane ArAdhya devatAonA maMdira nirmANanI bhAvanA cheka etihAsika yugamAM te A bhAvavAne kauTilyanA arthazAvedanA samayathI zarU thatI jovA maLe che. kRSNanA samayamAM stramAM nagaranI racanA karatI vakhate judAM judAM devatAonAM eTale mahAbhArata kALamAM to te utkRSTa hatI tema hari. maMdira baMdhAvavA ema kahI khUba ja uttejana ApavAmAM vaMzanA Alekhana uparathI jaNAya Ave che. dvArakA racAvatI AvyuM che. seMkaDo varSa pUrve A rIte poSAyelI maMdira Jain Education Intemational
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ [bRhada gujarAtanI asmitA - 134 * nirmANanI bhAvanAe karI saurASTramAM aneka pavitra sthAnamAM che. (3) bhakti bhAvathI bharapUra bhakta hadaya. asaMkhya maMdira baMdhAyA che. e maMdiree mAtra ArAdhyA (4) aDhaLaka rAjya lakamI ane devanI mUrtimAM prANa pratiSThA nathI karI paraMtu bhAratIya (5) dIrtha ane zAMta zAsana kALa vA anugAmIne dharma, saMskRti, vicAra, paddhati, vezabhUSA, vAtAvaraNa ane - " adhurAM rahelAM kAryo paratvene anurAga ke AdarabhAva. bhAratIya jIvananA vividha aMgone pitAnI zi95LAmAM sauMdarya dvArA sajIvana karyA che. saurASTranA maMdiranI A 1 . - IzvaranuM astitva zraddhAnuM mahatva ane bhinnatAmAM vAstukaLA ane zi95zalIe saurASTranA yugeyuganA iti. * ejyatAnAM digdarzana karAvavAnuM maMdira sivAya bIjuM eke hAsanA darzana karAvyAM che. ane saurASTranA mAnavajIvanane sA 5 sAdhana mAnavAmAM AvyuM nathI bhAratIya saMskRtithI vimukha evI aneka paradezI prajAoe saurASTra dvArA bhAratamAM natanavI preraNAnAM pAna karAvyA che. sthApatya vidhAnamAM maMdiranA devatA mahatvane bhAga bhajave che. ApaNe tyAM pitAne paga pasAra karyo che tyAM kAyamI vasavATa dhAraNa 5 kRSNa, viSNu, zivazakita, sUrya, brahmA, agni varUNu, karyo che e tamAma prajAo A pradezanA prajA jIvana sAthe nAga ItyAdi devatAonAM maMdire jovA maLe che, te otaprota thaI gaI che sthAyI ane AgaMtuka prajA jIvanane dharma, rAjya pathaka ane paradezI prajAnI saMskRtinI asara eka ja saMskRtinA sUtre bAMdhavA saurASTranA maMdiree tenI vAstukaLA ane zilpalImAM najare tarI Ave che, mahatvane bhAga bhajavyo che ane tethI ja e maMdire ane tenA vAstuvidhAnamAM vividhatA joI zakAya che. pattha vidhamIonI AkhamAM kaNanI mAphaka khUMcyA che ane ranA maMdira nirmANa thavAne prAraMbha cheka morya rAjAe pariNuM che. pariNAme tenA zi9pa sthApatya ghavAyA che. samayathI thatA hoya tema mAnavAmAM Ave che. chatAM saurA. mahAbhAratanA vanaparvanA tIrthayAtrA parvanA adhyAya 82 mAM evAM maMdire che ke je pAMDavonA samayanA hovAnI ane 88mAM saurASTranA tIrthonuM varNana ApavAmAM AvyuM mAnyatA che. che. jemAM mukhyatve prabhAsatIrtha, saMgamatIrtha, varadAnatIrtha, dvAramatI yA dvArAmatI piMDatAraka kSetra samada bhedana ane hinda, jana ke bauddha dharmanAM paribaLa nIce nirmANa mahAparvata ujajayaMtane saurASTranA pavitratama tIrtho tarIke thatAM maMdiranI vAstukaLA ane zilpazailImAM je te dharma che " biradAvyA che, ane tenA mahAmyanA vividha prakAre guNake saMskRtinA pratikane pravega karavAmAM Avato najare gAna gAyA che. mahAbhArata ane pANininA samaya vaccenuM caDhe che. eka dharmanA maMdiranI vAstu paddhati ane pratikamAM ja ' kaI sAhitya Aje upalabdha thatuM nathI. ane tethI I. sa. DAM pheraphAra saha , anukaraNa. maMdiranA darzane khAtara pave AThamI sadI pahelAMnA saurASTranA itihAsa upara bIjI dharmanA maMdira nirmANamAM thatuM hoya tevuM paNa , 1 "mAtra aMdhakAra patharAIne paDe che. IsunI pUrve sAtamA jovA maLe che. svatika, kamala, amalaka ( AmaLAM)nA 2 saikAthI bhAratanA susaMbaMdha itihAsanA pAnA ughaDavA zarU che, pratikothI vibhUSita. parvata zikharanI zreNIo vALI, thayA che. e samaye rAjya te Ama aneka hatA paraMtu AkRti jevAM saptama hiMdudharmanA maMdiranI asara jona che. mahatvAkAMkSI magadhanA sAmrAjya saurASTranA itihAsanI ane bauddhadharmanAM maMdiranA. vAstuvidhAna para thayelI " tavArikhanAM sarjanamAM lAMbA kALa sudhI mahatvane bhAga jovAmAM Ave che. bhAratIya zilpakaLAnI mukhya traNa - mukhya traNa bhajavyo che. Ama chatAM saurASTranA utihAsanA pAnA camapraNAlikA che. (1) drAviDa praNAli (2) Arya praNAli bAla kAvI jAya tevuM zizunAga ane naMdavaMzanuM saurASTra uparanA . (Indo-Aryau) (3) cANakaya praNAli maMdiranI zilpa.. svAmitvanuM keI varNana vAMcavA maLatuM nathI. zudrajAtInA kaLA paddhati para rAjyakaLAnI paNa asara che. saurASTramAM naMdavaMzanA rAjAo brAhmaNone dhikkAratA hatA tenI dha vizeSa karIne mauryakAlIna guptakAlIna, maitraka kAlina, ane * ItihAsakAroe lIdhI che, ubhayavaMzanA cAraso ATha varSanA te cAlakara kAlIna prAcIna maMdire jovA maLe che. ane ahIMnA ghI haniA "* A samaya daramyAna ati agatyanA evAM traNa banAvo maMdiromAM paradezI prajAo jevI ke IrAnI, zrIka, zaka- banyA che. (1) jaina dharmane udaya, (2) bauddha dharmane pahalava, vageree pitAnA dezanI vAstukaLA ane zirSa hA 5 udaya, (3) paradezI prajAnA saurASTra upara AkramaNa. A zailInI asara upajAvI - che e paNa eka hakikata che, cha traNeya banAvoe saurASTranI bhUmine parokSa rIte asara sArAMe jagatane mugdha kare evAM saurASTramAM prAcIna- ra maMdiranAM nirmANa mATe , nidAna pAMca sugo te. " I.sa. pUrve cheka chaThThI sadIthI hiMdanA uttara-pazcima bhAge Avazyaka che. te upara paradezI AkramaNe zarU thayA. hArajItane bAjue (1) je sthAne maMdira nirmANa karavuM hoya te sthAnanuM rAkhIe te paNa A AkaNenI asara ekabIjAM dezanI kaI dhArmika mahatva ! prajAnA saMparkamAM pariNamI teo vacce saMbaMdha baMdhAyA, (2) tevAM sthAna uparanuM sArvabhauma svAmitva. avarajavarane lIdhe dharma, saMskRti, zilpakaLA, sthApatya Jain Education Intemational
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRti sadA braza temaja vyApAra vagerenA vikAsa vinimaya vaheMce, anetyAra khAtA I. sa. pUrve 322 thI meA samrATa caMdraguptanA rAjya zAsane saurASTranA itihAsanA pAnA camakAvyA. mAya' samayanu saurASTra eTale dvArakA, prasAsa, girinagara, giranAra ane zatru Mjaya. saurASTranA samudranA cheDAnI dharatI sudhI potAnI ANu rAkhavA puSpaguptane saurASTranA sukhe nimnA hateA. mAya samrATa caMdragupta brAhmaNAne sanmAnatA ane brAhmaNa pratye AdarabhAva rAkhatA. tenA samayamAM saurASTramAM zrIkRSNanI pUjA pracalita hatI. grIka ane IrAnI zilpakaLAnI asa ramAM dvArakAnA jagata maMdiramAM Aje paNa macavAi saMgharAIne beThelAM pAMkhALA prANIe ane yunAnI DhabanA ziSa mukuTa dhAratI pAMkhALI parinI zilpAkRtio A samayanA ma`diranI asmitAnI sacATa sAkSI pUre jAya che. I. sa. pUrve bIjI sadInI AjubAjumAM pracalita evI brAAilipimAM lakhAyele ane maMdiranAM sthApatya sAthe jaDItra thayelAM zilAlekha A hakIkatane vizeSa samathana - Ape che. caMdragupta pachI temanA putrabi MdusAra saurASTranA samrATa anyA te brahmAne sanmAnatA ane brAhmaNadharma pratye temane anurAga hatA. te samaye kRSNa pUjA cheka ja prasarI gai hatA. ekAda nAnA baLavAne dabAvI devAM sivAya temane kAI laDAI laDavAno prasa`ga AvyA nathI. temanA zAMta ane samRddha zAsanakALamAM pitAnA adhurA rahelAM manArathA paripUrNa karavAnI temane dareka taka hatA. ane tyArabAda jagatanA ajoDa samrATa azAka magadhanA sAmrAjyanA mAlika anyA. rAjya amalanA cAra varSa pachI temaNe tay gAtranA brAhmaNa puSpamitra mAya vaMzanA chelAM rAjA prathanA te senApati hatA brahadranA vadha karI te magadhanI gAdIe Avye ane saurASTramAMthI minenDarane mArI haThAvI brAhmaNuM dhane punaH sthApita karyAM pAte azvamegha yajJa karI yajJAdi vaidika vidhi vidhAnA pharIne pAchA zarU karyo tenA samayamAM vikAsa thaye. A samayamAM bhAgavata vaiSNava dhama tathA rAjyanA Azraye saMskRta bhASA tathA sAhitya khUbaja zavadharma, sapradAyanA prabhAva vacce zrIkRSNa viSNu ziva vagerenI pUjAnu paribaLa karIne vadhavA pAmyuM zuMgavaMzanA samayamAM hindu dharmanA ghaNAM madiza dhAyA che je zugakAlina kahevAya che A yugeAnI zilpA kRti bhArahuta zailInI gaNAya che ane tyAra pachI te zAkayadipa (siMdhu nadIne mukhya pradezamAMthI ) sUryapUjaka zaka-pahelavAnA pravAha saurASTramAM vahevA zarU thayA che. I. sa. pUrvanI pahelI sadInA pUrvAdha mAM A prajAnA mAga, mega, meza rAjAnuM sidha pAtALa mALavA saurASTra tathA lATa deza upara Adhipatya hatu. meAganA maMdiranA khaDera Aje paNa dvArakAthI gheADeja dUra UbhAM rahayA che piMDArA suvANu sUrya tItha harasiddhinA kAyalA DuMgara upara temaja saurASTranA samudranA kinArA paranA aneka sthaLe A prajAnA AgamananA smaraNa cinha rUpe pUrvAbhimukha evAM aneka sUrya madiza mRtaHprAya banIne UbhAM che. sUrya maMdirAnI racanA ane sthApatya vidhAna brAhmaNa dharmanA madirA karatAM nirALA che. IsvIsananA AraMbhathI te ceAthI sadInA pUrvAdha sudhI bauddhadharmanA aMgikAra karyo te pahelAM teo brAhmaNa,rASTramAM zaka leAkeAnu ane pazcimanA zaka kSatrayezanu pALatA hatA. dareka dharma pratye temanA AdarabhAva temanI amara kArtimAM vadhArA karI jAya che. bauddhadharmanA vihAra, caityA, stupa ane aneka zilpAkRtie tathA leAke payAgI bAMdhakAma tenA samayamAM racAyelA zilAlekhA Thera Thera parvatA ane girikaMdarAomAM Aje paNa najare paDe che. azeAka pachI tenA pautra sa'prainu saurASTra upara adhipatya hatu. temaNe jainadharma apanAvyA hatA. ane saurASTramAM eka hajAra jainama diA banAvyA hatA. azAkanA zAsanakALathI te cheka ekaTrIAnA yavanarAja minenDaranA samaya sudhI saurASTramAM bauddha ane jainadhama nu paribaLa pUrajozamAM rahyu' hAya tema jaNAya che. minanDare pAtALa saurASTra tathA lATa (na`dAnA kinArAnA pradeza) deza jItI lIdhA hatA. peAta boddhadharmanA aMgikAra karyAM hatA. Ama i. sa. pUrve 160 eTale ekasAthI paNa vadhu varaseAnA samaya daramyAna saurASTramAM brAhmaNa dhanu jora maMda thatuM cAlyuM che eja samaye brAhmaNa dharmonI puna pratiSThA karanAra hateA bhArAja prAbalya sArI rIte rahevA pAmyuM tenAM samayamAM sUrya pUjA savizeSa pracalita banyAnuM jaNAI Ave che. dakSiNanA zAta vAhana rAjavI gautamIputra zAtakI jevA mA bhUmimAM AvavA lalacAyA che. paNa temanA amala lAMbA samaya sudhI saurASTramAM rahI zakayA nathI. upalabdha zilAlekhane AdhAre saurASTramAM gAmanA DuMgara upara Avelu`''di I.sa.nI pAMcamI sadIthI vaheluM nahIM eTaluM purANuM mAnavAmAM Ave che. A ma MdiranI racanA ane zilpazailI sAthe-sarakhAvatA AkhA maDaLamAM AvelAM AraMbhaDA, suvANu, vasai, dhrevADa ane kuraMgAnA sUrya maMdirA vadhu AdikALanA hAya ema jaNAi Ave che. 1. AraMbhaDA : * dvArakAthI AkhA pATa javAnA mAga upara Ara laDA gAmanA pAdaramAM rastAnI jamaNI manue A maMdira peAtAnuM purAtatva sAcavIne hajI sudhI apUjya avasthAmAM ubhuM che.
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ 136 2. suvANa-sUrya tIrtha : dvArakAthI uttara pUrve cAra mAIla para AvelAM sUrya tIne Aje suvANu tarIke eLakhavAmAM Ave che. ahIM eka prAcIna maMdira AveluM che. jemAM sUryanI mUrti birAjamAna hatI. tyAM paththaranA banelA sUryanA ratha paNa hatA, je hAlamAM vaDAdarAmAM myujhIyamamAM rAkhavAmAM Avele che. ahIMyA eka sarovara che. temAM agaNita sUryamukhI kamaLA uge che. ugatA sUryanA prakAzamAM e kamaLA jANe ke suvaNu nA hAya tevAM dekhAya che ane tethI A sthaLane suvarNa tarIke oLakhavAmAM Ave che. ahIMthI be phalAMgane aMtare uttara dizAmAM eka TekarA upara guhAdityanA daherAM AvelAM che. te paNa sUrya maMdira hovAnuM jaNAya che. ahIMyA semarathI gALavAnA vizALa kadanA ulUmalA tenA paththaranI jAta ane kArIgIrIthI sahunI najarane AkarSe che. A TekarA uparathI i. sa. nI AjubAjumAM vaparAtA mATI, ThAmanA ThIkarAM R. P. W (Red Postery Wear) temaja kSatrapAnA sikkAo avAranavAra maLI Ave che. te uparathI A maMdira kSatraponA koi samayamAM badhAyu hoya tema mAnavAne kAraNa rahe che. 3. vasaI : vasaI cAvaDAnI prAcIna rAjadhAnI tarIke paMkAtu vasaI gAma dvArakAthI uttare 6 mAIla para Avelu' che. ahIMyA judAM judAM yuganA prAcIna maMdiro tathA sUrya maMdira rezamIA deharA tarIke jANItuM che. bhagnAvasthAmAM paDelAM ahIMAnA jainamaMdiranA sabhAmaMDapanA ghuMmaTa ane tenI chatamAM khArIka nakazIthI keAtareluM zilpa AbunA kAI devAlayanI smRtine tAjI kare che, kanakasena cAvaDAe vasA velI A nagarInuM asala nAma kanakAvatI hatuM.. ahIMyA eka samaye viSNu ane zivapUjAnu vizeSa hatu, te ahIMnA zipa bharapura prAcIna madirA jotAM jaNAya Ave che. ma'diranA zilpa sAthe kAi aDapaluM na kare tene mATe eka zilAmAM gadhA gALa lakhavAmAM AvI che A diza i. sa. nI pAMcamIthI agiyAramI sadI sudhImAM judAM judAM samaye baMdhAyelA hovAnuM jaNAya Ave che. ahIMyA eka vizALa ukhala bhagnA vasthAmAM jamInamAM daTAine paDayA che. 4. dhrevADa : dvArakAthI 10 mAIla dakSiNe porabaMdara javAnA mArge upara A gAma AveluM che. A gAmanA pAdaramAM uttara dizAmAM eka ma Mdira AveluM che A maMdiranI racanA ane zilpa ma`dira racanAnA Adi kALanu che ane suvANa tathA piMDarAnA sUrya madirA sAthe ghaNe aMze sAmyatA dharAve che hAlamAM temAM siMdUra lagADelI mUrti tarIke ahIMnA vAgherA pUje che jyAre vAstavamAM A mUrti sUnI che ahIMyA paNa [ bRhadagujarAtanI asmitA vizALa kadanA eka ullekhata maMdiranI prAcInatAnI sAkSI purA UbhA che. 5. kuraMgA dvArakAthI 20 mAIla dUra zik` mATInA vizALa TekarA dizAmAM eka madira Avelu che anya mAMdiza sAthe zilpa upara vaselu' gAma che gAmathI eka mAIlane atare dakSiNa zailImAM sAmyatA dharAvatuM A ma Mdira paNa ekaja yuganI racanAnuM che, ahIMyA paNa eveAja ukhala jenArane kutuhala pedA karAve che. i. sa. nA ceAthA sakAthI gupta vaMzanA rAjAnA prabhAva sArAya saurASTra upara vyApta thaI cUkayA hatA bhArata varSanA A suvarNa yugamAM saurASTramAM viSNu pUjA sarvAM zreSTha banI cUkI hatI. e samayamAM saurASTramAM viSNunAM maMdirA baMdhAyAnu' Alekhana maLI Ave che. A yugamAM tIrtha sthaLeAmAM mAhAtmya varNIvatuM. skaMda purANu racAya che. saurASTramAM prabhAsa khaMDa aMtaga ta prabhAsa mahAtmya ane dvArakA mahAtmya aneka prAcIna tIrtha sthaLeAno mahimA varNave che. dvArakAnA jagata madiranI bIjI vakhatanI racanA (second edition ) A yuganI zilpa olI ane vAstu vidhAnathI bharapura heAvAnuM jaNAi Ave che ahIMnuM zrI rUkSimaNInuM maMdira ane tenu zilpa ane tenu zilpa ane sthApatya e gupta yuganA pUrNa kaLAe vikaselAM vAstu vidhAnanu mUrti'maMta svarUpa che. enI pratikRti tarIke kaDArAyeluM evuM bIjuM ma Mdira saurASTranA sAgara kinArA upara harasiddhi mAtAnuM che. 6. harasiddhi-dAmAtA : dvArakAthI dakSiNamAM samudranI dhAra 36 mAIla dUra pArakha darathI uttara - pazcimamAM khAvIsa mAila * pazcimamAM haSa~dA mAtAnuM vakhyAta ma Mdira Avelu che ahIMnuM prAcIna madira koyalAnA DuMgara upara Avelu che. jyAre hAtanuM maMdira parvatanA nIcenA bhAgamAM che. prAcIna maMdiramAM birAjamAna devInI dRSTi jayAM jatA tethI gujarAtanA dAnavIra zeThe jhaghaDuzAhe temanu samudra para paDatI tyAMthI pasAra thatAM vaDANA DUbI pratiSThApana nIcenA madiramAM kayuM. nIce padhAratA devInA ugrasvarUpane zAMta karavA jhaghaDuzAhane peAtAnu ane peAtAnA kuTuMbanu balidAna devA taiyAra thavuM paDayu tyAre mAtAjInA kApa zAMta thayA. ane navAM maMdiramAM tenuM pratiSThApana thayuM. evI paNa leAka kathA che ke mahArAja vIra vikramAditya mAtAjIne ahIMthI ArAdhanA karIne prasanna karI peAtAnI sAthe ujajaina laI gayA jethI A divase mAtAjInA vAsa ujjainanA harisiddhi maMdiramAM ane rAtre ahIMyA rahe che. ane sthAnAmAM mukhya pITha para yaMtra che ane tenI pAchaLanI devInI mUrti mahudhA eka sarakhI che. manorathAnI siddhi dAtA evAM A devAnA sthAne AvavA saurASTranA bhATI
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika 'sa' grantha } sTezanethI temaja pArakhaMdarathI khasanA vyavahAra joDavAmAM AvyeA che che. visAvADA : porabadarathI pazcime soLa mAIla ane siddhithI porabaMdara javAnA mArga tyAMthI ADa mAIla visAvADA karIne gAma Avelu che. lAke tene mULa dvArakA tarIke oLakhe che. ahIM zrI raNachoDarAyajInuM maMdira AveluM che, ane tenI AjIbAju bIjA paNa nAnA maMdiro che. purAtattvanI draSTie A madirAne prAcIna kahI zakAya nahIM. paraM'tu prAcIna dvArakAnA khAra yojananA vistAranA cheDA ahIM sudhI hoya tema mAnI zakAya. porabaMdarathI RhIM AvavA mATe basa vyavahAra cAle che. mAdhavapura : dakSiNa saurASTranA sAgara kinArA para eka khyAtanAma pajiMtra nI sthaLa AveluM che. mAdhavapura tarIke prasiddha che. zrIkRSNa jyAre rUkmiNInuM haraNa karIne dvArakA padhAravA hatA tyAre rastAmAM mAdhavapuramAM temaNe rUkimaNI sAthe lagnavidhi karyA hatA. A sthaLe samudranA kinArA upara ja phatAthI adha jeTaluM gheTAIne paraMtu eka prAcIna maMdira che. cAlukaya praNAlinuM A ma Mdira nidAna navamI sIthI adhika AgaLa hoya tevuM A maMdira sUrya ma Mdira hovAnI zakayatA paNa nakArI zakAtI nathI. pAravadara, kezoda ane mAMgaroLathI A sthaLe basamAM javAya che. mAMgaroLa : samudra taTapara AvelAM A sthaLamAM kAI prAcIna maMdira nathI paraMtu A sthAnanA madhyayuganA mahimA nAvA jevA che. bhakata kiva narisaMha mahetAnA kAkA pavanarAya mahetA ahIMthI tulasIpatra laine dvArakAthI dvArakAdhizane paNa 137 karavA jatA, aDasaTha vaSa~nI uMmare jyAre tee pAtAnI Teka jALavavA azakata anI gayA tyAre bhakatanI lAja rAkhavA zrI dvArakAnAtha ya tathA zrI viMgraha svarUpe prakaTa thayA sAthe gomatI tItha paNa tyAM prakaTa thayu' e samayanuM bhagavAnanu tyAM maMdira che. jenI bAjumAM gAmatI tItha rAya paNa che. kAda sTezanathI zIla thaI basamAM tyAM javAya che. kAMThalA : barahAnA DuMgara dhumalA : porabaMdarathI sAna mAIla dUra samudra kinArA para kAMTelA gAma vaselu" che. gAmanI uttare ravatI' ane svaara mahAdevanuM' prAcIna ma'dika che. saurASTramAM AvelAM baraDAnA DuMgara e purANAnA revatAcala che. tenI sAkSIrUpe A ane prAcIna sthAno ahIM prakaTa thayA che. ahIM jeDavAonI ghumalInI jAhojalAnI maitraka kALamAM pUrNa kakSAe pahoMcI hatI. mAre tA tenA mAtra banAvothI mahAkAlezvaranu' paNa eka prAcIna maMdira che. jenu' sthApatya cAlukaya praNAlinuM jagAya che. bhAvaDathI cAra mAIla dUra astavyasta avasthAmAM potAnA sukhada bhUtakALa upara AMsu sAratA soDa tANIne mukyA che. ahIM baraDA DuMgaranA eka UMcA zikhara upara mAthAsurI devInu prAcIna maMdira che. porabaMdarathI zAkhapura sTezane thai pagaraste ahIM javAya che. A bhagnAvazeSa madirAmAM zrInagara : pArabaMdaranI bAjumAM eka nAnuM gAma che. A gAmamAM eka navalakhA maMdiranI zilpakaLA najarane khUba ja AkarSe eka prAcIna sUrya ma'dira Avelu' che. che. pavatta para caDhatA mArgomAM bIjA traNa maMdiza Ave che. je paNa dhvastaprAya thaine paDayAM che. thoDe AgaLa sAnu kaMdhArInu' maMdira ane vAya ghumaDInA ujjavaLa itihAsanA pAnA ughADatA Aje paNa STigeAcara thAya che, biladhara : kAmanAtha : mAMgaroLathI mAtra eka mAila dUra kAmanAtha mahAdevanu madira che. zrAvaNa mAsamAM ahIM meLA bharAya che. ethI vizeSa anu mahAtmya nathI. ahIMthI eka mAIla dUra nAgahada nAmanu prAcIna sthAna che. sadghazathI pIDAtA mAnavI tyAM pahoMcI jAya to tene jheranI asara thatI nathI ema kahevAya che. araDAnA DuMgara upara jatAM prAraMbhamAM ja A sthAna Avelu' che. porabaMdarathI zAkhapura sTezana sudhI TrenamAM tyAMthI gADAmAM athavA te pagaraste javAya che khArANA sTezanathI A sthAna mAtra be mAila ja dura che. bilezvara e kharaDA DuMgaranu prAcIna tI dhAma che. ema kahevAya che ke bhagavAna zrIkR Ne tapa karIne bhagavAna zakarane prasanna karyAM hatA. bilezvaranuM zivamaMdira prAcIna zikSapakaLA ane kArIgIrInA suMdara namUnA che. Aje paNa ahIM zrAvaNa mAsanA sAmavAre meLA bharAya che. krIyadhara araDAnA DuMgaranI bIjI bAju AvelAM maMdire javAnu jAmanagarathI sugama thaI paDe che, ahI AvavA sIdhI
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ 138 [ bRhadagujarAtanI asmitA dhajAnu je dana thAya che te ramaNIya che. mukhya ma`diranA gagRha upara 170 phUTa UMcuM' cha mALavALuM zikhara che, zikhara para javA mATe maMDaLamAM sIDI che. sAme pAMca mALanA 60 staMbha para racelA ma`Dapa che, madiranI mahAnI bAjue kAtarakAma che paNa aMdaranI racanA sAdI che. maMdirane bevaDA kATa che ane bhIMtAnI vacce pradakSiNA mATe jagyA che. keATanI dakSiNa taraphanA daravAjAnu' svaga dvAra nAma che ne uttara daravAjo meAkSadvAra tarIke oLakhAya che. mukhya madiranA garbhagRhamAM siMhAsana para bhagavAna dvArakAdhIzajInI athavA raNaceADarAyajInI zyAmaragI, caturbhuja, lagabhagabhaga 3 phUTanI mUti birAje che. pahelAM tA yAtrALue ma MdiramAM jaI caraNa sparza karI zakatA, te have khaMdha che, maMdiranA uparanA mALamAM aMbAjInI mUrti che. sabhAmaMDapanA eka khUNe baLadevajInI mUrti che, AMgaNAmAM mukhya maMdi rathI juduM trivikramajInuM maMdira che, je zikharakha`dhI che. bIjI bAju pradhumnanuM evuM ja madira che. uttaranA daravAjAthI pazcima bAju para kuzezvaranuM maMdira che, taduparAMta aMbAjI, purUSAtamajI, dattAtreya, devakImAtA, lakSmInArAyaNa, mAdhavajI vagerenA nAnA maMdiza che. meAkSadvArathI pUrva kAlAbhagatanuM maMdira che, ne pUrva taraphanI bhI'ta pAse rUkamaNI, satyabhAmA, jA khUvatI vagereNA madirAche. kampAunDanI dakSine zAradAmaThanA adhikAra nIce raNacheDarAyajInA bhaMDAra che. vAmAM Ave che. bhAratanI dakSiNe zAradApITha che. zAradA jemAMthI bhAga sAmagrI taiyAra thaine raNacheADarAyajIne dharAva pIThAdhizvaranI preraka preraNA nIce dvArakAmAM Asa koleja ane sAMzAdhana vidyAlaya cAle che. gAmathI gheADedUra paTarA dAvANIjInuM zikharama dhI maMdira che. ghaNAM yAtrALu nagaranI parikramA kare che temAM krama A pramANe che. geAmatI ghATa, saMgamaghATa, cakratIrtha, siddhanAtha, jJAnakuMDa, akSayavaDa, agheArakuMDa, bhadrakALI, AzApurI, kailAsakuDa, sUrya nArAyaNa, jayavijaya, niSpApakaDane raNachoDarAyano dakSiNa daravAjo dvArakAthI doDha gAu dUra rAma-lakSmaNanu maMdira che ane mahAprabhujInI beThaka che tyAMthI eka gAu dura sItAvADI che ne pApapuNyanI khArI che. dvArakAnI nagarapAlikA sArU kAma karI rahI che. gAmamAM ghaNI dharmazALAo che, ne tInakhattI cAra rastA ceAkamAM eka lAja paNa che. beTa dvArakA : saDaka che, ane jhAjhA DuMgarA vaTAvavA paDatA nathI. ahIM sudhI meTaramasa Ave che. kIlezvara nadIne kinAre kIlezvaranu zivama'dira AveluM che, je ghaNuM ja prAcIna che. hAlamAM A maMdiranA jIrNoddhAra thayelA che. paraMtu A maMdira saurASTramAM pAMDavAnA samayanuM che ema kahevAya che. prAcIna ane arvAcIna sa`skRtinA saMgama sthAna samI saurASTranI pavitra bhUmi devA, RSi-munio, sa Mta-mahatA ane mahA bhAenI pUNya bhUmi che. dAnavIrA ane zUravIrAnI zoya gAthAthI chalakAtI e kamabhUmi che. ahIM te enA mAtra sAgarakAMThAnI sa`skRtinuM nirUpaNa karyu` che. zrIkRSNanA samayathI te mahAtmA gAMdhI sudhInuM ka`bhakita ane jJAnathI gujatI enI rajerajamAM anerUM sAmarthya bhayu' paDayuM che, bhAratavaSa temAMthI natanavI preraNAnA pAna karatu raheze e niza'ka che. meAkSapurI dvArakA : zAstramAM vaNu vela sAta meAkSapurImAM dvArakAnuM nAma paNa che. bhagavAna kRSNe yAdavA sahita AvI vasyA pachI te tIrtha bhUmi thaI, te pahelAM tenuM nAma hatuM kuzasthalI. kuza sthalImAM raivata rAjya karatA. dvArakA bhagavAna zrIkRSNanA samayamAM samRddhithI paripUrNa hatuM. badhAM ja purANA ane mahAbhAratamAM lakhyuM che ke bhagavAna zrIkRSNa parama dhAmamAM padhAryA pachI zrIharinA maMdirane khAda karatAM AkhI dvArakAne samudre DubADI dIdhI. vamAna dvArakA e mULa dvArakA che ke kema tenA saMbadhamAM vidvAneAmAM matabheda che. mULa dvArakA kayAM haze tenA viSe paNa ghaNAM maMtavyeA rajU thayA che. be traNa sthaLe! paNa potAne tyAM mULa dvArakA heAvAnA kare che. vamAna dvArakA zuM Adya za`karAcAya nA samayamAM hatI ? atyAre dvArakAmA pazcimAsnAyanA jagadgugujIne zAradAma che. bhagavAna maulIzvara paNa birAje che. to pachI Adya zaMkarAcArya jInA samayathI te| vamAna dvArakA haze ja ne ? A badhA praznanA itihAsanA vidvAneA ane saMzAdhakAe cacavAnA che. amArU kAma te| tIsthAnA vize vigateA ApavAnu che. hAlanI dvArakA okhA ma`DaLamAM AvelI che. AkhA pradeza sake che. vacce vacce thAra ane TIMbA sivAya vanazrI teA che ja nahIM. geAmatInA jamaNA kAMThA para dvArakA che. tyAMnI havA dariyA kinArAne kAraNe samadhArI che, yAtrAe AvavA mATe varSARtu pachInA samaya AsA-kArtika mAsa tathA ziyALAnA aMte mahAmAsa ane unALAnA prAraMbhamAM phAgaNamAsa pasaMDha karavA jevAM che. gAmanu' mukhya AkarSaNu jagataga`dira athavA dvArakAdhIza-anukULa hoya teA beTa para jaldI paheAMcI javAya che. nahi. jInuM maMdira che. geAmatImAM snAna karIne tenAM lagabhaga 50, tara sArA evA samaya vahANavALA le che. dariyAnuM pANI 55 pagathiyAM caDatAM maMdiranuM ne tenI bAvana gajanI lIlu` kAca jevu sthira ane UMDuM che. beTanA uttara kinArA beTa dvArakAne saurASTranA leAkeAza'khAdvAra beTa paNa kahe che, kema ke za'khAsuranA bhagavAne uddhAra karyo hatA. dvArakAthI relve raste athavA khasadvArA AkhA sTezane utarAya che. khADInA kAMThe hADIomAM besavuM paDe che. pavana
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 139 pAse beTa gAma che. tyAM dharmazALA 5Na che. ane sarvavastu mATe avarajavaranA Adhunika sAdhane adha vikasita avasthAmAM paNa maLe che. beTamAM be sthAna darzanIya che, jemAM raNachoDa- che pariNAme A kSetrane bhavya bhUtakALa draSTi vihANe thaIne rAyajI maMdira ne zaMkhodvAra maMdira che. mukhya maMdira raNu- paDe che. Ama chatAM A bhUminA guNagAna mahAbhArata, choDarAyajInuM zikhara baMdhI nathI paNa havelI jevuM che. harivaMze zrImad bhAgavate tathA skanda purANu ItyAdie vizALa cekanI pharato koTa che ne be traNa mALanA cAra vividha rIte gAyA che, mahAbhArata vanaparva tIrthayAtrA parvamAM pAMca maMdira che. aMdaranA daravAjAmAM jatA jamaNI bAju jyAre pitAmaha bhImane cittanI zAMti meLavavA sthAne zrI kRSNane mahela che, bAjumAM satyabhAmAM jAbuvaMtInA mahimA sAMbhaLavAnuM mana thayuM. RSi zreSTha putye piMDAraka mahele che. tyAMthI uttara tarapha pradyumnajI, raNachoDarAyajI, kSetrane mahimAM gAya che. mahAbhAratanA yuddha pUrve Ayu trivikramajI, purUSetamajInA maMdiro che. tyAMthI dakSiNa tarapha meLavavA arjuna bhinna bhinna rathaLe paribhramaNa karI rahayo devakIjIne mAdhavajInA maMdiro che koTathI dakSiNa pazcima che. tenA koI samAcAra na maLatA vyagra citta banelAM tarapha aMbAjInuM maMdira che. garUDajI paNa pUrva tarapha che. yudhiSThirane kuLagurU dhaumyamunie A kSetramAM javA thI prApta sauthI moTo mahela zrI kRSNane che. temAM paNa lagabhaga thatI. AtmazAMtinA mArgonuM nirdezana karI A sthAnanuM dvArakA jevIja mUrti che. dvArakAmAM prabhunA hAthamAM zaMkha mahAbhya varNavyuM che. A pavitra bhUmimAM jala kriDA karI ubhe che jyAre beTamAM zaMkha ADo grahaNa karyo che sau zrIkRSNa ane balarAma sAthe aneka yAdava yugale e divaso maMdiranA bhega bhaMDAra judA judA che. maMdira prAyaH aMdhA- sudhI vihAra karyo che, jenI sAkSI harivaMza pure che. rAvALA ne rAMNIonI mUti to kaMI judI lAge ja nahIM porabaMdaranuM sudAmA maMdira ane kIrti maMdira : tevIja che. porabaMdara relave raste ane basa raste javAya che. tyAM bAMhAra maMdira zaMkha taLAvanA kAMThA para che tyAM sadAmA maMdira darzanIya che. maMdiranI AgaLa cAka che, jyAM za kha nArAyaNanA jUnA navA madirA che. za ma nArAyaNane kabutarone caNa nAkhavAmAM Ave che. aMdara prabhu mUrti che. maMdira makayAvatAranuM maMdira che. ane nArAyaNanI mUrtinA paraMta sadAmAM maMdira karatAM have porabaMdara gAMdhIjInI zarIramAM daza avatAro batAvyA che. gopI taLAva beTanA janmabhUmi tarIke navuM tIrthasthaLa thayuM che, gAMdhIjIne jyAM rastA dvArakAthI 13 mAIla che. kahevAya che ke bhagavAnanA jaya thayo tyAM tIra bhavya svarUpe Ubhe che. aMdara rUkSamaNIjI sAthenA lagna samaye gopIo vrajathI ahIM AvI jatAM gAMdhIjIne priya tevI pravRtti cAlatI jovA maLe che. prabhunA lagnotsavanA darzana karI prabhumAM lIna thaI gayelI kIrtimaMdiranA eka bhAgamAM gAMdhIjInA bApa-dAdAnA gopIo jyAM samAI gayelI te gopI taLAvamAMthI samayanuM jUnuM ghara jyAM gAMdhIjIno janma thayo hato te gopIcaMdananI lAkaDIe, batAvI vaiSNo laI jAya che, sAcavI rAkhavAmAM Avela che. jUnA samayanA oraDAo, gopIcaMdana jenA zarIramAM garamI vadhAre hoya ne cAmaDInA te samayanA dAdara vagere jevAnI majhA paDe che. gAMdhIjI rAga thatA hoya tenI upara lagADavA mATe zreSTha che, A je khaMDamAM janmyA hatA tyAM pU. bApune mATe phATI jAta anubhava che. bhIMta para bIrAje che, ne nIce bhUmi para svastikanuM maMgala piMDAraka : cinha che. karma, bhakti ane jJAnanA dhvani pratidhvanithI sadeva piorabaMdaranuM eka bIjuM atyaMta suMdarIne porabaMdara guMjatI saurASTranI vIra ane saMta bhUminA vAyavya cheDe janAra saue acUka jovA jevuM sthaLa che bhArata maMdira. sidhu ane sAgaranA salila dharatInA je TUkaDAnA aharniza A bhArata maMdiranI bhavya ka95nA AphrikAnA zAha sAdAyAda pakSalana kare che, te TUkaDA upara cheka prAcIna kALathI gara sva. zeThazrI nAnajI kALIdAsane AbhArI che. bhArata Arya saMskRtinI saraMbha phelAvatI eka nagarI vasI hatI. maMdiramAM praveza karI bahAra AvatA, are ! bahu bhavya jenuM paurANika nAma che devapurI yAne purUSotama purI. ghaNuM suMdara ! bolyA vinA rahI na zake tevI tenI racanA purANAoe tene piMDAraka kSetra tarIke paNa tenuM uddaghATana che. eka moTAM bhavanamAM barAbara vacce pratikRti che ane kareluM che. Aje te piDArA tarIke mAtra nAmazeSa pitAnI tenI baMne bAju staMbha zreNI che. A bhavya staMbhe para asmitA TakAvI rahayuM che. jAmanagara jIllAnA khaMbhALIyA pUrA kadanI bhAratanA vedakALathI mAMDIne vartamAna yuga gAmathI pazcime covIsa mAIla dUra bhATIyA sTezanathI uttara sudhInA sarvakSetranA zreSTha purUnI AbehUba sajIva mUrtio -pazcime daza mAIla dUra ane dvArakAthI uttara pUrve covIsa che. tenI nIce preraka sUtra temanA jIvananuM darzana karAve che. mAIla dUra A tIrthakSetra AveluM che. tapavio ane bIjIbAju bhAratanI mahAna sannArIonI mutio che. maharSionI A bhUmi dezanA ekAMta khUNAmAM jevI joIe A badhuM zilpa sthApatya adUbhUta che. cotarapha bhIMta para tevI Aje prasiddhine pAmelI nathI. kAraNa ke ahIM AvavA bhAratanA sarva pradezanA darzanIya sthaLanA raMgIna citro Jain Education Interational
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA anumodana zrIkRSNanA moTAbhAI balabhadrajI rUpa rUpanA bhaMDAra hatA. eka vAra rUpane anartha nihALI, pApI rU5 upara tiraskAra lAvI, te muni thaI jaMgalamAM viharavA lAgyA. A jaMgalamAM eka haraNa phare. e balabhadrajInuM hevAyuM thaI gayuM. muni dhyAnamAM bese, te e pAse bese; bhikSAe jAya te sAthe jAya. - vanamAM bhikSA maLavI muzkela. emAMya comAsAnA divase AvyA. sAta divasanI varasAdanI helI. muni sAta divasathI kSudhA sahIne beThA hatA. abola ha2Nu paristhiti pArakhI gayuM hatuM. ekAeka Aje ughADa nIkaLe. ne sAthe eka vaTe. mAgu vaDa nIce bhAtuM khAvA beThe. haraNue e joyuM ne kudatuM-nAcatu muninA vastrane cheDe meMmAM laI munine tyAM kheMcI lAvyuM. enI AMkhomAM AnaMda hate. vaTemArgue aNadhAryA pavitra atithine AvelA joI harSathI bhikSA ApavA hAtha laMbAvya, munie pAtra laMbAvyuM: haraNue AnaMdamAM Theka dIdhI, ne vIjaLI AkAzamAMthI kaDeDATa tUTI paDI. traNe jIva avasAna pAmyA. lenAra, denAra ne anumodana karanAra traNe tarI gayA. dhanya ghaDI ! dhanya veLA ! zrI jayaMtilAla trIbhovanadAsa paMDayAnA saujanyathI zAradA" prasuti gRha sAme kALubhA roDa, bhAvanagara, Jain Education Intemational
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha. 141 che. bhAratanI sAMskRtika ekatAnuM paramodAra rahasya samajA- ne tenI pAsenA mRgIkuMDanuM mahAbhya varNaveluM che. bhavanAvatA bhArata maMdirane jovA mATe ochAmAM ochA traNathI thathI AgaLa jatA caDANa zarU thAya che. AgaLa daravAjo cAra kalAka joIe. jaladI joI nAMkhavuM hoya to paNa bAMdhI levAmAM Avyo che. ane daravAjAnI aMdarathI pagadoDha be kalAka te thAya ja. bhAratanI paripUrNa yAtrA na thiyAM zarU thAya che. A pagathiyAM udayana maMtrInA putra karI zakanAra bhArata maMdira to avazya jue ja. porabaMdaranI vAhaDe kumArapALanA samayamAM baMdhAvyA che. pagathiyA caDI bIjI mulAkAta laIne prasanna thaIe tevI saMsthAo te upara jatAM keTane daravAjo Ave che. temAM jena derAsara sva. zeTha zrI nAnajI kAlIdAsa saMcAlita Arya kanyA AvelAM che. A Trakane nemInAthanI TUMka kahe che. AkhI TUkane vidyAlaya ane bIjI saMsthA rAmabA TIcarsa TreInIMga pharate koTa che. A maMdiramAM sauthI jUnuM nemInAtha keleja. AmAMthI pahelI saMsthA badhAne paravAnagI vinA tIrthakara bhagavAnanuM maMdira che. azokanA pukha saMpratinuM jovA maLatI nathI. paraMtu kanyA keLavaNI uttama saMsthAo bAMdheluM nemInAthanuM maMdira che. nemInAthanA maMdiravALA jyAM Arya jIvanane zobhe tevAM saMskAra ane cAritryanI nAnA killAmAM kula cAra maMdira che. tenI pachI jUnuM dIkSA maLe che temAMnI A eka che. kumArapAlanuM maMdira Avela che, te pachI saMprativALuM nemInAthanuM maMdira Ave che. ahIMthI AgaLa badhA maMdi. tIrthabhUmi jUnAgaDha ane giranAra : romAM zreSTha gaNAtA vastupALa tejapALanA daherA tarapha jUnAgaDhanuM nAma laIe ne nAgara narasaiyo yAda Ave, javAya che. eka mukhya maMDapa be ne tenI traNa bAju para azaka tathA gurU dattAtreya, dAtAranI jagyA yAda Ave vimAne goThavelAM che. A derAonuM zilpakAma kharekhara tIrthakara bhagavAna nemInAtha yAda Ave, bhavanAthane mahA suMdara che. thAMbhalAo paranI nakazI ne chatamAMthI laTakatuM zivarAtrIno meLo yAda Ave. aneka pavitra sthAne ahIM lelaka paNa tenI khAsa zobhA che. jenA maMdiravALAM koTanI che, giranAra parvata to himAlayathIe agrajanya ane dvArA bahAra paththara che ne tyAM rAmAnuja saMpradAyanuM Adhunika kAthI ke prAcIna che. girinagaranI rAjadhAnIne ItihAsa maMdira che. giranAra paranA badhAM hiMdu maMdiramAM jaina te anyatra carcAya che ane jenA para traNa traNa zilAlekha derAsaravALAM bhAgathI 300 phuTa jeTale UMce aMbAjInuM che te zailakhaMDanI vAta paNa bIje sthaLe vigatathI cacI maMdira che, tyAM javAnA pagathiyAM che. maMdiranI racanA parathI che. janAgaDhanA vAghezvarI daravAjethI giranAra sthaLane skanda te jUnuM lAge che. saurASTranA zakitapIThomAM giranAra paranA purANamAM vastrApatha kSetra kahyuM che. A vastrApatha kSetramAM pahelAM aMbAjI mahatvanuM sthAna dharAve che. giranAra paranuM bIjuM te pile zilAlekha Ave, pachI dAmodara kuMDa Ave che, prasiddha sthAna te gorakhanAthanI TUMka ne dattAtreyanI TUka. A piluM prakhyAta pada "giri taLATIne kuMDa dAmodara tyAM sthAne paNa ghaNI UMcAI para AvelAM che, ne tenI vize mahetAjI nAhavA jAya" e to saue sAMbhaLyuM ja hoya ghaNu daMtakathAo saurASTramAM prasiddha che. kAlikAnI TUkapara te ja A dAmodara kuMDa. suvarNarekhAne bAMdhIne A dAmodara javAno rasto vaLI vadhAre kaThaNa che ne tyAMnA aghorapaMthI kaMDanI dakSiNe AvelA pahADane ravatAcaLa kahe che. ane vAtAvaraNane kAraNe sAmAnya yAtrALuo tyAM javAnuM pasaMda uttare AvelAM DuMgarane azvatthAmAne DuMgara kahe che. kahevAya karatA nathI. che ke ajune tenA mastaka paranA maNI harI lIdhA pachI ciraMjIvIomAMnA azvatthAmA hajI paNa vikaLa dazAmAM uparakoTa : A DuMgara para bhaTakato jaNAya che. dAmodara kuMDanA Atha- uparakoTa vistAramAM khAparAkaDiyAnAM bheMyarA jANItA maNA cheDe dAmodaranuM maMdira che. maMdirane keTa che ane kuMDa che. upakeTa atyAre te solaMkIkALanA ItihAsanA keTalAka parathI maMdiramAM javAnA pagathiyAM che. A dAmodarajInuM banAvenA saMgrahasthAnarUpe ja AkarSaNa dharAve che. upara maMdira zrIkRSNanA pautra vajanAbhe baMdhAveluM che ema kahe keTane kile majabUta khaDaka para bAMdhe che. uparakoTanA vAya che, maMdiranI pazcima tarapha revatIkuMDa che. A sthALA vistAramAM kaDAnALa tathA nIlama ne mANeka nAmanI topa dhaNAM prAcIna che ne vidvAne tene ochAmAM ochA gupta che. uparakoTanuM bIju' AkarSaNa aDIkaDIvAva ne navaghaNa kALanA te mAne ja che. dAmodara kuMDa pAse mahAprabhujInI kUve che. tenI viSe prakhyAta kahevata che. beThaka che. taduparAMta bradhdhezvara, rAjezvara, siddhezvaranA maMdire aDIkaDIvAva ne navadhaNa ke dekhAya che. dAmodara kuMDathI AgaLa cAlatA giranAranA jeNe nava diThe te jIvato mUo" darzana thavA lAge che. rastAmAM AvatI suvarNarekhA utaratA DAbI bAjue dUdhezvara mahAdevanI jagyA AvelI che tyAMthI giranAranA pradezanAM siMha paNa tyAMnA pravAsanuM AkaAgaLa vastrApathezvara mahAdevanuM maMdira che. tenI sAmuM rSaNa che. sAsaNamAM javAthI siMha, siMhaNa tathA tenA bhAvanAthanuM maMdira dekhAya che. skanda purANamAM paNa bhavanAtha parivAra ne najIkathI jovAnI taka maLe che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ '142 [ bRhada gujarAtanI asmitA bhAvanagaranA prasiddha maMdira : bhAgye ja koI maMdiramAM jovA maLe che. bhAvanagarathI bhAvanagaranA prasiddha maMdiromAM sauthI prathama rUvAparI thaDedUra AveluM mahArAjAonA kuLadevInuM khoDiyAra mAtAnuM mAtAjInuM maMdira gaNAya che. maMdira bahu darzaniya nathI maMdira paNa AsapAsanA mAIlanA vistAramAM jANItuM che. paNa rUvAparI mAtAnuM maMdira dUra hovA chatAM leke tyAM ravivAre te bhAvanagarathI spezyala Trena jAya che. e sivAya jAya che. tenuM kAraNa mAtAjInuM sata gaNAya che. dUra dariyA basa dvArA paNa seMkaDo mANase vAraMvAra tyAM jAya che, kAMThe maMdiramAM birAjatA mAtAjInI vize aneka daMtakathAo khoDiyAramAtA devacakalInA rUpe bhAvanagaranA mahArAjAne pracalIta che. sthApatyanI daSTie bhAvanagaranuM bIjuM maMdira nI bhAle vijayayAtrA vakhate besatA nevI daMtakathA pracalita che. te gaMgAjaLiyA taLAvamAM Avela gaMgAderI che. hAlamAM te paraMtu bhAvanagaranuM sauthI moTuM AkarSaNa bhAratabharanA taLAvane taLAva tarIke nAbuda karI temAM ghaNAM pheraphAra karavAmAM pravAsIo jenI khUba prasaMzA kare che te nUtanayAtrA sthaLa AvyA che. paNa mahArAjA takhtasiMhanA vakhatamAM ArasanuM che gAMdhIsmRti. bhAvanagaranA ramaNIya vanazrIthI zobhatA baMdhAyeluM A maMdira, taLAvamAM pANI rahetu haze tyAre kRSNanagara vistAra mAM gAMdhIsmRti' Avela che. gAMdhIsmRti ramaNIya dazya sarjatu haze. A gaMgAderIthI pazcime jatAM eTale bhAvanaga2nuM saMskAra kendra. gAMdhIsmRti TrasTanI rAja smazAnamAM bhAvanagaranA svargastha kapriya mahArAjA racanAtmaka ka9panA 'gAMdhIsmRti'mAM pravezatAM sAme ja zrI kRSNakumArasiMhajInI samAdhi Avela che. A samAdhine gAMdhIjInI prArthanAmAM magna beThelI pratimAnA darzanathI chatarI bAMdhavAmAM AvI che ane lagabhaga dararoja strIo thAya che. tyAMthI turata ja saMgrahasthAna Ave che. jemAM tyAM bhajana kIrtana kare che, ne seMkaDo purUSa darzanArthe Ave sUryamaMDaLamAMthI pRthvInI utpattithI mAMDIne bhAratanA che gaMgAjaLiyA taLAvanI dakSiNe zrI yazonAtha mahAdevanuM itihAsanA sarvA yuganuM darzana karAvanAra zilpa sthApatyanA maMdira che. maMdira ghANa bhavya ane UcuM che. UcuM kALuM namUnA, sikakAo, tAmrapatro, zilAlekho, purAtattvanI zivaliMga ane pArvatIjI meTI mUti paNa jevA gya che. sAmagrIo, saMzodhanamAMthI maLI AvelI dhAtunI, mATInI yazanAtha maMdiramAM ghaNAM varSothI satsaMga cAlyA kare che. nAnI moTI aneka vastuothI saMgrahasthAna A dazakanuM mana cAturmAsamAM bhAratanAM vidvAna saMnyAsIonA pravacane, bAre prasanna kare che upara dAdara caDatA mahAtmAjInI jIvanamAsa anya kathA, pravacane cAlyA kare che. sAmAnya rIte lIlAnuM sarvAgINa darzana karAvatI janmathI mAMDIne dehAva200thI300 ke tene lAbha le che. sAna sudhInA pherAo kramabaddha rIte goThavAi che. tyAMthI gelerImAM jatAM bAla vAMcanAlaya, mahilA pustakAlaya ne bhAvanagaranA pharavAnA sthaLa tarIke tattezvara mahAdevanuM gAMdhIsmRti vAMcanAlaya tathA graMthAlaya che. gAMdhIsmRti maMdira ghoghA daravAjethI basamAM taLeTIe utarI pagathiyAM caDI TekarI para banAvelAM ArasanA maMdiramAM pahoMcatA pustakAlaya atyaMta samRddha che ne temAM gAMdhI sAhitya upa. rAMta samAjazAstra, rAjakAraNa, tItivijJAna, itihAsa, bhAvanagaranuM je dazya ne dUradUranA sAgaranuM je citra najara arthazAstra, tatvajJAna, rasAyaNazAstra, vanaspatizAstra, sAme khaDuM thAya che tethI AnaMda thAya che. bhautikazAstra uparAMta hiMdI, gujarAtI, aMgrejI sAhityanA bhAvanagarane pANI pUruM pADatA tathA kAkA sAheba ghaNuM kIMmatI pustake lAIbrerImAM sAyansanI chelAmAM kAlelakare paNa jenuM kAvyamaya bhASAmAM varNana karyuM che te chelI paddhatithI goThavAyelA che. je varSamAM mAtra eka ja gaurIzaMkara sarovara (borataLAva) paranuM sthApanAthanuM maMdira rUpiye lavAjama ApIne tenA sabhya thaI zakAya che lagapaNa sahelANIonuM sthaLa che. jUnA vakhatamAM jyAre khADI bhaga A puratakAlaya yuni. lAibrerI jevuM ja che ne tyAM najIka hatI ne zahera ATaluM vikaseluM na hatuM tyAre kalAkonA kalAka sudhI vidyAvyAsaMgIo beThAM beThAM te jyAMthI dariyAno khAra zarU thaI jato te khArageITa pAse lAbha lIdhA ja kare che. graMthAlayane sTApha pitAnA sarva AveluM jagadIzajInuM maMdira zikharabaMdhI hamaNAM thayuM che. sabhyanA vyakitaga zekhamAM rasa laI tene madada karyA kare paNa sthaLa lagabhaga 75 varSa jeTaluM jUnuM che. jagadizanI che. ne navAM navAM pustakothI samRddha thatuM ja jAya che. mRti paraMparA pramANe kAchanI banAvelI che ne mAtra mukhA gujarAtanA prathama kakSAnA pustakAlaye bhAvanagara ane bhAvaraviMda ja che. hastakamaLa ne caraNakamaLa senAnA banAvelAM nagara jIllAmAM jevAM che tevA ni:saMzaya bIje nathI. che. A maMdiramAM thatAM hAMDInA darzana prakhyAta che. jemAM sauthI uparanA trIjA mALe lAkaDAnI dhAtunI, cAkaLA rAMdhelA cokhAnI bharelI hAMDIo bhagavAna pAse lAvatA caMdaravAnI, bharata guthaNanI, plAsTara opha perIsanI, hAthIbarAbara cAra phADiyAM thaI jAya che. hAIkorTa roDa para dAMtanI, saMgheDA-kArIgIrInI grAmakalAnI benamUna kRtio Avela aMbAjI maMdiranI pUrA kadanI veta, prasanna vadana- suvyavasthita rUpe goThavAyelI che. gAMdhIsmRti graMthAlaya nIce vALI mAtAjInI caturbhuja mUrti tenA sAtvika sauMdaryane khAdI ane hAtha-kArIgarInA udyoganuM vecANa kendra che te kAraNe manane zAMti Ape tevI che. AvI suMdara mUrti paNa bhAre AkarSaNanuM sthAna che. -gAMdhIsmRti TrasTa" bIjI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 143 paNa ghaNI racanAtmaka pravRtio calAve che. gAMdhIsmRtinA kuLadevI rannAde (rAMdala) mAtAnuM maMdira che. A mAtAjInI pAchaLanI pazcimanI bAjumAM vizALa nATaya sabhAgRha che, mUrti lagabhaga be traNa saikAthI pUjanamAM siMdUranA thara nIce jyAM bhAvanagaramAM AvatAM sAhityakAronA, ciMtakenA vyA- adazya thaI gayelI. lagabhaga 151-52 mAM yajJayAgAdi khAne jAya che ne vAraMvAra bALakone maphata phi9ma itsava thatAM vaidikavidhi sAthe AcAryo te para sparza batAvavAmAM Ave che. karatA ApoApa pipaDA ukhaDI jatAM mULa svarUpanA darzana A "gAMdhIsmRtine zilAnyAsa leha purUSa saradAra thayA gAmanI madhye badhekA brAhmaNonA kuLadevI bahucarAjInuM valabhabhAInA haste thayela, tenuM uddaghATana sva. vaDApradhAna paNa suMdara maMdira che. vallabhIpura bhAvanagara-amadAvAda zrI javAharalAla naherUnA haste thayela, bhAvanagaranA lagabhaga hAIve para mahatvanuM mukhya mathaka che. ne basamAM tyAM javAya 75 thI 80 varSa jUnAM bArTana pustakAlaya, jIllA pusta che pazcimamAM utaravAnI sagavaDa che. kAlaya ane kendriya namaka saMzAdhanAlayanA pustakAlayanuM tIrthAdhirAja zatrujaya : varNana ahIM karyuM nathI. "gAMdhIsmRtinI bhavyatAne khyAla te tenI mulAkAtathI ja AvI zake. prathama tIrthaMkara bhagavAna AdinAtha zrI RSabhadevajInA parama maMgala adhameddhAraka jIvana kalyANaka sAthe saMkaLAyelAM valabhIpuranA maMdira : tIrthAdhirAja zaMtrujaya bhAratamAMnA tamAma jaina bhAI bahenane jenakAlina gujarAtanI saMskRtinI bhavyatA itihAsa mATe tIrthayAtrAnuM sauthI moTuM kendra che. bhAvanagara jIllAmAM graMthamAM varNavI che. maitraka rAjAomAMnA keTalAka paramAhIzvara pAlItANuM zaheramAM zaMtrujaya birAje che. hatA. pariNAme saurA Tra-gujarAtamAM ne kadAca bhAratamAM "vaMde zrI girirAjane jahAM yugAdi jiNaMda, je To na maLe tevAM prAcIna zivaliMga valabhIpura (vaLA) mAM Aje paNa che. vallabhIpuranI bahAra haLiyAdanA daravAjA svAmI AvI samosaryA, sAthe munijana vaMda, pAse be vikhyAta zivamaMdire che. sidadhezvaranuM zivaliMga ka95taru, ciMtAmaNI, kAmakuMbha jaga joya; tathA te maMdirano vizALakAya naMdI jANItA che, tenI pAse traNa jIvanamAM ehanI, tele nava koya." budhezvara tarIke jANItA paNa mULa badhezvara mahAdevanuM maMdira che. ajAnabAhu purUSanI bathamAM paNa na samAya tevuM ziva bathamAM paNa na samAya tevuM ziva. AvAM mahimA vacana tathA zrI zatruMjaya mahAsya liMga che. A maMdira porabaMdarI paththaramAMthI banAveluM che. jevA saMskRta graMthe jenA vize lakhAyA che; tyAM zrI sta'bhaNIthI banela sabhAmaMDapane ghummaTa che zikhara dhananA RSabhadeva bhagavAna, puMDarika gaNadhara vagere parivAra sAthe abhAve bAkI rahyuM che. gAmathI lagabhaga doDheka mAIlanA vihAra karatAM padhAryA. jaina graMthomAM varNavyuM che ke zatru. aMtare pazcimamAM ghelo nadIne sAme kAMDe baijanAtha mahAdeva jaya girirAja mULamAM 50 ejana pahoLa, zikhara para jInuM maMdira che, tene jIrNoddhAra hamaNAM ja karavAmAM Avyo. 10 jana pahoLo ne ATha jana UMce hatuM. tyAM maMdi mAMnuM zivaliMga ghaNuM prAcIna che, maMdirane vahivaTa dee racelAM samavasa raNumAM besI zrI AdinAtha bhagatathA vyavasAnimbaka saMpradAyanA mahaMta zrI leka kalyANanI vAne upadeza Apyo. prabhu tyAM keTalAka kALa rahyA pachI pravRtio sAthe calAve che. maMdiranI bAjumAM ja rAdhAkRSNa puMDarika gaNadharane kadi munivaro sAthe tyAM rahevA AjJA paNa birAje che. e ja haLiyAdanA daravAjA pAse sAzana ApatAM zatruMjayane mahimA varNave che - "A kSetranA samrATa pa pU, vijayane masUrIzvarajInI pavitra preraNA nIce prabhAvathI parivAra sAthe tamane thoDA samayamAM kevaLa jJAna tIrthanA jIrNoddhAra rUpe banAveluM jaina derAsaranI bAMdhaNI prApta thaze ne bAkInA cAra aghAtI karmone kSaya karI tame suMdara che. eka derAsara gAmamAM paNa che. gAma ne uttara cheDe A parvata para ja mokSa meLavaze." puMDarika gaNadhare pragaTanAthanuM maMdira che ne tenuM zivaliga suMdara raMganuM che. prabhunI AjJA pramANe keTi munivara sAthe sarva jIvone te zivaliMganA raMga badalAtA ja rahe che. somanAtha khamAvIne anazana grahaNa karIne kSapakazreNImAM zukala bhagavAnanI punaH pratiSThA vakhate kahevAya che ke A liMganI dhyAnathI ghAtakamane kSaya karI kevalajJAna pAmyA. te divasa mAgaNI thayelI. gAmanI pUrva dizAmAM bhIDabhaMjananuM maMdira caitrI pUrNimAne hato, tyAra pachI te ja divase bAkI che tenI vAvamAM vAlama brAhmaNonA kuLadevI ghaNAM varSothI rahelAM aghAtI karmone khapAvIne sarva sAdhuo sAthe mekSe apUja birAjatA hatA ne keIne khabara na hatI, pAchaLathI padhAryA. jainagraMthamAM varNana che ke zrI RSabhadeva svAmInA gujarAtanA bhaktavarya pa. pU. punita mahArAjanA prayatna putra bharata cakraSatIe saMgha kADhI zatruMjaya girirAjanI temanI hAjarImAM ATha-dasa divasa bhAre dhAmadhUma pUrvaka yAtrA karI temaNe saurASTramAM pravezatA ja samayazAne kahyuM utsava ne vaidika vidhi saMpanna karI temanA kuLadevInI maMdiramAM "A saurASTra dezanA lokone tathA ahIM vasanArA pazupratiSThA karavAmAM AvI. gAmanI dakSiNe trivedI brAhmaNonA paMkhIone dhanya che. kAraNa ke teo A pAvanakArI ane Jain Education Intemational
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ : 144 [ bRhadagujarAtanI asmitA pApano nAza karanAra tIrthanA darzana ane spazane dararoja caturtha tIrthaMkaranuM maMdira dekhAya che. jarA vadhu AgaLa lAbha le che. huM cakravatI hovA chatAM dUra rahenAra hovAthI AgaLa cAlatA jamaNI bAjue pAMca nAnA maMdire che. temanA jeTaluM puNyazALI nathI." saMghanI girivara paranI temAM pahelAMmAM aSabhadeva bhagavAna ne hAthI para beThelAM marUyAtrA vakhate zrI sudharmA gaNadharanA ziSya zrI cilihA devInI mUrti che. bIjuM maMdira 1848 mAM padmaprabhujInuM munirAje potAnA prabhAvathI tyAM yAtrALuonI tRSA zAMta baMdhAveluM che, bIjA maMdire praNAlikAgata che. DAbA hAtha karavA sarovara banAvyuM. je hAlamAM caMdana talAvaDI tarIke para comukha maMdire che. jemAMnuM eka 1618 mAM zAha oLakhAya che. cakravatI e rAyaNa vRkSanI mahApUjA karI kamaLazI bhaNazALIe baMdhAveluM chatAM saMpratinA maMdira kAraNa ke AdinAtha bhagavAna tyAM anekavakhata semasaryA hatA. tarIke gaNAvAtuM che. bIjA traNa 1828 thI 1831ne che. tyAM so pahelAM bharata cakravatIe 84 maMDapathI suzobhita velabAInuM maMdira 1734nuM che. A badhA maMdiro kula lAya vibhrama nAmane jina prAsAda taiyAra karAvyo ne karIne 64 mUrtio ane 8 pAdukAo che. kharatara gavachanA pratiSThA mahotsava moTI dhAmadhUmathI ujavyo. have ApaNe amadAvAdanA maMdire mATe zrImaMta zrAvake 1618mAM karAvartamAnakALanAM zatruMjaya tIrthAdhIrAjanI zebhAnuM varNana velA jIrNoddhAramAM aDatAlIsa lAkha rUpiyA kharcAyAnuM karIza. noMdhAyuM che. nIcethI upara mAla laI javA mATe vaparAyelAM pAlItANa zaherathI taLeTI sudhI vaDanI chAMyAvALe doraDAnA ja corAsIhajAra kharcAyAnuM paNa sAMbhaLavA maLe pAke raste che. vacce vacce vAvo ne kuDe che. taLeTImAMthI che, puMDarika daravAjAmAMthI upara caDatA Adizvara bhagavAnanuM upara javA mATe pahoLAM suMdara pagathiyAM che. AgaLa ja comukha ghATanuM prasiddha maMdira Ave che. mULa A maMdira be bAjue paththaranA be hAthI che, caDAvamAM vacce vacce vikramarAjAe banAveluM paNa atyAranuM maMdira te semavizrAmasthAna che. caDAva sIdho hovA chatAM suMdara pagathiyAne jIe 1618mAM banAveluM che. A maMdira pa7 phUTa pAchuM kAraNe tathA azaktone mATe DoLIne prabaMdha hovAnI ne 67 phuTa lAMbu che. AkhuM maMdira be corasamAM vaheMcAmuzkelI paDatI nathI. zikhara pAse AgaLa jatAM pagathiyAMnAM yeluM che, AgaLa pUrvamAM maMDapa che. maMDapamAMthI pagathiyAM be phAMTA paDe che. jamaNe hAtha upara caDatAM je svagIya caDI upara jatAM 31 phUTane aMtarAla Ave che jenI para dazya najare paDe che te kharekhara "devenuM kAvya" che. eka sAthe bAra staMbhathI vibhUSita ghummaTa che. sAme garbhagRhanuM dvAra keTalAye dhavala zikhara para pharapharatI dhajAo, ghaMTaDIonA che, garbhagRhamAM ArasapahANanA siMhAsana para thAMbhalA che. hIMgaTaga avAja, nisargamAM prasanna zAMti ane pavitratAnI laha je siMhAsana 12 corasa phuTanuM lagabhaga jaNAya che. A rIo AvIne yAtrikane jANe navaDAvyA ja kare che, ma diranA siMhAsana para AdinAtha bhagavAnanI cAra matio judI garbhagRha tathA AsapAsa nAnI derIomAM padmAsana vALIne judI dizAmAM mukha rAkhIne beThI che. A mUtio 10-11 chekelA tIrthakaronI pratimAone temanA netromAMthI varasatI kuTa UMcI che. garbhagRha upara 96 phuTa UMcu vimAna che. daSAthI piDAtA mAna pratyenI karUNatAnI dhArAo A garbhagRhanA aMtarAlanA gokhalAmAM nAnI moTI mUrtio che. badhAnA saMparkamAM AvanAra nAstika manuSya paNa pAramArthika kharatara vasati Traka para aneka nAnA moTAM maMdira che. vicAraNAnA paMthe vaLe tevuM saumya vAtAvaraNa A sthaLe che. jemAMnA be zAMtinAtha bhagavAnanA, eka pArzvanAtha prabhunuM zaMtrujaya parvata tenA zikharanI be paTTIomAM vaheMcAyela A maMdire jANItA che. A TrakamAM I. sa. 1717nA traNa che. baMne paTTI lagabhaga 380 vAra lAMbI che, baMne mukha maMdiromAM ja kula aDhI hajAra pAdukAyugala che. paTTIone keTathI surakSita banAvavAmAM AvI che, ane vacce 1779nA zAha hakamacaMda gaMgAdAse baMdhAvelA maMdiramAM maMdira bAMdhavAmAM AvyA che, A paTTIonI kula maLIne cha pArzvanAthanI mUrtio che. 1625nA bhaNazALI munazIe daza TUke che, dareka TUMnA rakSaNa mATe paNa koThA bAMdhelA baMdhAvelAM maMdiramAM 1452 jeTalAM pAdukAyugala che. A upache, ne daravAjAo che je sAMje baMdha karavAmAM Ave che. rAMta TUMkamAM 1727, 1813, 18181834, 1855mAM banelAM baMne paTTIonA zikhare janAre yAtrALu uttara taraphanA eka eka maMdira che. tyAra pachInA gALAmAM baMdhAyelAM nAnA zikhare jAya tyAre dakSiNa bAjunA zikharane maMdiranA nAnA aneka maMdiro varNana kalAnI draSTie vizeSatA dharAvatA ghummaTane madhya khINanA evAMja sudara maMdira zikhare nathI. savA samajIne ceka ahIM 270 phUTa lAMbo ane dekhAya che e paTTInA mathALe Adizvara bhagavAna je tIrthanA 116 phUTa pahoLo che jemAM jamaNI tarapha eka nAnI bArImAM mULa adhinAyaka che, temanA bhavya maMdiranA darzana thAya che. thaIne pAMca pAMDavonI TUka para javAya che. emAM be maMdire zaMtrujaya pavata paranuM sauthI mahatvanuM Aja sthAna che. uttara ane eka rAyaNanuM jhADa che. 1821 mAM tyAM banAvAyelAM pUrva taraphanA daravAjAmAMthI jamaNI bAjunA nAnA daravAjAmAM maMdiramAM pAMca pAMDavono, eka kuMtAjInI tathA bIjI thatA kharatara vasati TUka Ave che. jemAM jamaNAM hAthapara draupadInI mUrtio che. tenI pAchaLanuM maMdira 1803 mAM narazI kezavajInuM I. sa. 1862mAM baMdhAyeluM be mALanuM baneluM che, jemAM sahasaa phUTa upara 1024 merU parvata Jain Education Intemational
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha 145 upara 19 te eka lokapAlanI mUrtio tathA eka siddhacakra gaDha che, A TrakamAM paNa anyatra varNana che tevI ja pratiche. savA somajInA cokamAMthI DAbA hAthapara amadAvAdanA mAo, siddhacake, paMcatIrtha ityAdi che. zatruMjayanI zeTha sAkaracaMda premacaMdanI TUkapara javAya che. A cokamAM dakSiNa zikharanI vimala vasahI TUka bahAra ja bhUlavaNInA gaDha che ne gaDhamAM rahetAM mukhya maMdiramAM pArzvanAthajInI ja maMdiro che. AmAM bhUlabhUlAmaNI thaI jAya tevA asaMkhya bAvIsa pratimAo che ne tenI AsapAsanA judAM judAM maMdiro che ne pAchaLa taLAva che. vaLI TUMkamAM ajameranA maMdira judAM judAM zeThe e kaIkamAM agiyAra te kaMIkamAM jayamala zeThanuM zatakataSNa maMdira jemAM 64 thAMbhalAe ja paMdara ne koIkamAM aDhAra pratimAo padharAvI che. A TrakanI che. ane tyAMthI pazcime jagata zeThanuM sumatinAthanuM maMdira dakSiNe amadAvAdanA hemAbhAI vakhata caMdanI TUMkamAM naMdI- baMne darzanIya che, A pachI bahAranA cekamAM ja kumArazvara dvipanI racanA judI jAtanI che. temAM upara vimAna pALanuM maMdira tenA AsamAnI raMganA ArasanA chattarathI nathI paNa madhyamAM eka ne cAra khUNe cAra evAM ghummaTo ne pILAM ArasamAM thayelI kataraNIthI zobhI rahyuM che. che. divAlanI jALIo katarelI che ne aMdara 53 vedI kumArapALanuM maMdira junA maMdiramAMnuM eka hovA chatA sAthiyAnA AkAramAM goThavelI che. naMdIzvara dvipanA daravA- temAM eTalAM badhAM pheraphAro thatAM AvyA che ke temAMthI mULa jAmAMthI bahAra nIkaLatAM hemAbhAI vakhatacaMdanI bIjI Tuka bhAga karyo haze te kahI zakAya nahIM A bahAranA cokamAM Ave che. A Traka temanA putranA nAmathI paNa oLakhAya eka digambara saMpradAyanuM maMdira paNa che. kumArapALanA che. e AjanA taLAvanA pagathiyAM caDIne TrakamAM javAya che. maMdiranI pazcime hAthIpaLane daravAjo Ave che. temAMthI A TakamAnuM mukhya maMdira mukha prakAranuM che jemAM 102 eka bIjA daravAjAmAM javAya che, temAM aMdara jatAM pratimAo, 3 paMcatIrtha, sAta siddhacakra ane vakhatacaMda zatruMjaya tIrthane potAnA vicaraNathI parama pAvana banAvakhuzAlacaMda tathA temanA patnInI pratimAo che. bAkI nAra AdinAtha prabhunuM sauthI jUnAmAM jUnuM ane pavitra mukhya maMdiranI AsapAsanA ghaNAM nAnA nAnA deharA che, sthAna Ave che. je vigatasara ulekha karavA jevAM nathI. daravAjA bahAra gautama vAmInI pAdukA upara nAnuM daherU che. A TrakanI na thana Adizvara bhagavAnanuM maMdira sauthI bhavya paNa tenI jevAM bahAra nIkaLatAM pazcima cheDe amadAvAdanA medI premacaMda . Sii che ja bIjAM maMdironuM varNana AgaLa AvI gayuM che. ma dirane rAyacaMdanI dUka che. jemAM traNa mukhya maMdira che ne bIjA te maMDapa be mALane che ane tenI sauthI moTI vizeSatA che. bajesanA mAnavA pramANe mULa A maMdira lAkaDAnuM hatuM ghaNAM nAnA nAnA maMdire che. vacaluM maMdira sauthI UMcu ane ne paththaranuM maMdira banAvavAmAM AvyuM tyAre paNa tenI zelAvALuM che. maMdiranA mukhya dvAranA pagathiyAM caDIne mULa lAkaDAnI bAMdhaNI jALavI rAkhavAmAM AvI che. tyAre jatAM stara zreNI para Tekavela maMDapa che, jemAM lekaphALAnI paNa Adizvara RSabhadevanI cittane zAMti Ape tevI bhavya pratimA A birAje che. maMDapanI madhya divAlamAM hindu asAdhAraNa pratimA manamohaka che, A mukhya pratimA denA mUtao che. maMDapa upara sAdA ghummaTo che ne uparAMta gabhArAmAM ja bIjI 55 tIrthakara bhagavaMtanI gabhArA u52 traNa zikharo che. A maMdira 1786mAM raceluM pratimAo che. raMga maMDapamAM ghaNI suMdara pratimAo paNa che ne temAM 65 jeTalI mUrtio, keTalAMka siddhacakro ane che. baMne maMDapamAM ne garbhagRhamAM maLIne 273 thI ye vadhu be paMcatIrtho che. DAbe paDakhe 1803 mAM baMdhAyeluM maMdira pratimAo ane pAdukAo che. che, je AsamAnI ArasanuM che. temAM paNa maMDapa te para dhummaTane gabhArA upara zikhare che. A maMdiranI sAme ja jainenA maMtavya pramANe te paheluM maMdira bharata cakrasUratanA jhaverI premacaMda jhaveracaMdanuM maMdira che paNa temAM vatIe ne pachInI jANa pramANe teramI vAra jAvaDAzAe bIjA nAnA nAnA 60 jeTalAM daherAo che. ujamabAIne tene jIrNoddhAra karAve. paNa cakravatI bharatanuM ke maMdira pAsethI nIce utaratAM khaDakamAM ja AdibuddhajInI jAvaDAzAnA maMdire Aje maLatA nathI. aitihAsika daSTie khaDakamAMthI kotarelI 18 phUTa UMcI ane palAMThI 14 phUTa joIe te solaMkI yugamAM maMtrIzvara udayanane A sthaLe pahoLI suMdara mUrti che, jene kai bhImanI mUrti paNa lAkaDAnA maMdiro joI te saLagI uThavAne bhaya lAgatA kahe che. tyArapachI Ave che bAlAbhAIe baMdhAveluM maMdira maMtrIzvaranA putra vAhaDe te ja sthAne pitAnI maratI vakhatanI jenI Traka 151 phUTa lAMbI ane 109 phUTa pahoLI icchA mujaba paththaranA maMdira banAvyA ane kumArapALa che. temAM paNa keTalIye paththaranI theDI dhAtuonI mUtio, maMdira paNa lagabhaga Aja samaye racAyuM'. kahevAya che ke be paMcatIrtho, eka siddhacakra, nAbhIrAjAnI ane badhA ja vAhaDe A maMdira pAchaLa be karoDane sattANuM lAkha tIrthakaronI mUrtio cakezvarI mAtA ane gemukha pakSanI rUpiyA kharcelAM. tyArapachI vastupALe zatruMjaya para caDavAnA mUtio che, tyAMthI nIce utaratAM motIzAnI TUMka 231 pagathiyAM banAvyA; ne taLeTImAM lalitasAgara taLAva phUTa lAMbI ane 224 phUTa pahoLI che ne pharato majabUta banAvyuM.
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ 146 aNNAuddInanA samayamAM zatruMjayanA madirAne nukazAna thatAM mULa mUtine sthAne samarake navI mUrti padharAvI, Adizvara bhagavAnanA maMdira pAse hIravijayasUrInu paNa madIra che. A AdizvaranA maMdiranI AsapAsanA cokamAM ja gaNatarI na karI zakAya teTalI nAnI mATI ardhA lAkha jeTalI pratimAo che. zatruMjayatA svaccha ane eka ekathI caDiyAtA maoNMdironuM' pavitra dhAma che. jenu vana asakaya che. tenA zeAbhA tA darzana karatI veLA ja prApta thaI zake tema che. A tInI rakSA kAje bAroTa kome ApelA megherA alIdAnanI zauya kathA A graMthamAM ja prakAzita karavAmAM AvI che. kadra giri : tIrthoddhAraka AcArya zrI vijayanemisUrIzvarajInI preraNAthI A tImAM navIna jInAlayeA thayA che. ahI jInadAsa dharamadAsanI peDhI che. pAlItANAthI 8 mAila dUra jaMgalamAM maMgaLa samAna vizALa paTAMgaNamAM madirA, bhAjanazALA-dhama zALAo Avela che. zravRddhi vATIkA ja kadambagirimAM paga mUkatAM pahelAM yAtrALuone AvakAre che. vRddhi vATikAmAM upAzraya-dhana zALA tathA jJAnazALA che. vRddhivATikA pAchaLa yAtrALuo mATe 28 jeTalI AraDIe che. pAchaLa bagIcAmAM vividha jAtanA phulajhADa zelI rahyA che. sAme bheAjanazALAnI vyavasthA. yAtrikAne mATe jamavAnI suMdara sagavaDa che. ka bagirinuM prathama maMdira zrI kabavirATa, maMdiranI jamaNI bAju sUri samrATa AcArya zrI nemisUrizvarajI mahArAjanI pUrAM kadanI manohara ArasanI pratimAnI derI che. raMgamaMDapanA pravezadvAranI jamaNI bAju AcAya zrInu` paMcadhAtunuM asTa che. mULa nAyaka zrI mahA vIra svAmInI mUti che. bhayanImAM 72 kulikAo che. kadru agirinI meATI TUMka jatAM zrI hemAbhAI zeThanI vAva Ave che. e pharloga cAlatAM taLeTImAM yAtrA karIne Ava nArane bhAtu apAya che. zrI Adizvara bhagavAnanI TrakamAM pravezatAM sUrIsamrATa upadeza ApatA hoya te dRzya najare paDe che. madiramAM zrI Adizvara bhagavAnanI 91 IMcanI bhavya pratimA che, sAme puMDarika svAmInuM derAsara che. DAbI bAju nIkaLatA kalAmaya merUzikharanI racanA che. merUprasAdanI pAchaLa nutana madira Avelu che temAM 115 IMcanA bhavya Adizvara bhagavAnanI pratimA che. ahIM zatruMjaya tInI racanA karavAmAM AvI che. A uparAMta gaNadhara pagalAMnA caturmu`khA prAzAda-neminAtha prasAda. zrI neminAthanuM maMdira paNa jovA lAyaka che. zrI sImaMdhara prasAda paNa danIya che kada khigAramAM be mAIla dUra vAvaDI pleTamAMvidhavidha ra'ganA Arasa pahANunI manorama pratimAe deva devIA, yakSa yakSaNIe AdinI pratimAo che, dezadezAvaranA maMdiromAM Jain Education Intemational [ bRhada gujarAtanI asmitA A pratimAnI meATI mAMga rahe che, kada khiigara javA mATe rAhIzALAnA rastA zatrujaya aMdhane lIdhe baMdha thayA che. have baMdhanA raste thaine kada Mbagiri javAya che. zetru'jI kha'dha ApaNAM lADIlA, vizvanA jyeAtidhara zrI javAharalAla naherUnA nAma parathI naherUbaMdhanA nAmathI eLakhAze. ahI jaina dharmazALA derAsaranI vyavasthA che. tAladhvajagiri : tAladhvajagiri zatru jayanI Tuka kahevAya che. A nAnakaDA DuMgara temAM racelI guphAo ane dRzyAthI prAcIna gaNAya che. cInanA suprasiddha yAtrika hyuena sa`ga i. sa. 640 lagabhaga vallabhInA da'ne Avela temaNe tAladhvaja girine prAcIna virATa kahyo che. bhAvanagara zaherathI 32 mAila ane pAlItANAthI 14 mAIla taLAjA nAmanu sudara gAma taLAjA TekarInA DhoLAva para Avelu che. pAse taLAjA nadInA vizALa paTane eLa gIne zaheramAM javAya che. taLAjA gAmane peAtAnI chAyAmAM samAvIne tAladhvajigira ubhA che. tAladhvajagirinA paga thiyAM pAkA AMdhelAM che ane caDhANu saraLa che. zAMtikuMDa paheAMcatA vacce guphAe Ave che, temAM keTalIka guphAe prAcIna hoya tema lAge che. ebhalamaMDapa ane kheADiyAranI guphAnA vizALa sabhAsthAna jovA jevAM che. A giri upara zrI pArzvanAtha bhagavAnanu bhAMyarAvALuM maMdira, zrI sAcAdeva sumatinAthanuM maMdira Avela che. A sAcAdevanI AkRti taLAjAnA kaDAALayA brAhmaNane tyAM makAnanA pAyAvijayamAMthI nIkaLI hatI. e vakhate gAmamAM cAlatA rogacALA baMdha thayA hatA. ahIM akhaMDa dipaka rahe che, ne dipakanI zikhAnA uparanA bhAgamAM kezaravI meza paDe che. A mukhya derAsara sAme nUtana kalAmaya zrI mahAvIra jInaprAsAda che. bAjumAM jAti rAnu... gurUmaMdira che. se| eka phUTa UMce caumukhajInI TUMka tathA kIrtistaMbha jovA jevAM che. taLAjA gAma raLiyAmaNuM che. zrI narasiMha mahetAnuM janma sthAna taLAjA gaNAya che. DuMgara uttaranI zu oddha zukA tarIke eLakhAya che. AAghA : zrI navakhaMDA pArzvanAtha gheADAM varSa pahelAM gheAghA baMdara hatuM. ahIM navakhaMDA pArzvanAthanI camatkArIka mUti che. mUrti prAcIna che, gaDhamAM bIjA cAra maMdire che. hamaNAM ghAghAmAM pratimAe nIkaLI che, tethI te purAtana zahera tarIke prasiddha haze ema jaNAya che. bhAvanagarathI meATara-basamAM gheghA javAya che, ahI` zrI caMdraprabhu tathA jIrAvALA pArzvanAthanA maMdira che, zeTha haThIbhAinI dhama zALA che. amadAvAdanA zeka huThIbhAInA patnI harakuMvara zeThANI gheAghAnA hatA ane te kumakuma pagalAMnA bhAgyazALI hatA.
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] - bhAvanagara : thaDI paNa dhanika hatI, paraMtu gAmamAM eka paNa jina gehilavADanuM pragatizIla ane raLiyAmaNuM zahera che. maMdira na hatuM tethI sakaLasaMghe bhegA thaI suMdara zilpakaLA sTezana pAse ja hIrAlAla amRtalAla tathA gulAba bAga yukta jinAlaya baMdhAvyuM. ane 1855 nA mahA suda 11nA dharmazALAo che. zaheramAM jainenA pAMca moTA daherA che. puNya divase zrI saMbhavanAtha prabhunI parikara mukta pratimA temAM darabAragaDha sAme Avela Adizvara bhagavAnanuM moTuM temAM padharAvavAmAM AvI. derAsara tema ja pAse ja vorAbajhAramAM goDI pArzvanA - A pratimAjI khUba ja camatkArI che. kahevAya che ke thanuM derAsara, dAdA sAhebamAM mahAvIra svAmInuM ane amarelImA kAmanAtha, nAganAtha ane saMbhavanAtha maMdiranuM vaDavAmAM paNa derAsare AvelAM che. nirmANa samakAlina thayuM che. A jinamaMdira nirmANa thayAne zaheramAM jaina dharma prasAraka sabhA, zrI jaina AtmAnaMda 150 varSa vyatita thayA hovAthI pU. bhuvana vi. mahArAjanI sabhA, zrI yazovijayajI graMthamALA, zeTha tribhovanadAsa nizrAmAM ra017 nA ce. va. 13 thI vai. sa. 4 aSTAnikA bhANajI kanyAzALAnA (meTrIka sudhI), zrI jaina vidyAthI mahotsava karAvI punaH pratiSThA karAvI te prasaMga gAmamAM bhavana vagere saMsthAo che. bhAvanagaramAM pIla gArDana, bora abhUtapUrva ujavAI gayela. A sivAya A jinamaMdiranI taLAva, takhtasiMhajI hospiTala vagere darzanIya sthaLa che. sAme ja zrI zAMtinAtha bhagavatanuM nAnuM paNa suMdara derAsara zihera : che. jemAM zrI zAMtinAtha prabhunI pratiSThA 1997 nA mahA pAlIta NAnuM zihora jaMkazana che. zihoramAM zrI pAzva, suda 6 nA ravivAre siddhAMta mahodadhi zrImad vijaya premanAtha bhagavAnanuM suMdara maMdira che. dharmazALA tathA bhojana sUrizvarajI mahArAjanA ziSyaratna pU. munirAja, zrI jaMbu zALA paNa che. zihoranA paMDA, trAMbA pittaLanA vAsaNa vi. ma. (hAla zrImadda jaMbusUrizvarajI)nA varada haste karAvaane tamAku vakhaNAya che. vAmAM Avela. AmAM paNa zrI saMghe sAre lAbha lIdhela. hAla A gAmamAM zrI neminAtha prabhunuM paNa nAnuM derAsara che, mahuvA : saurASTranA dakSiNa kinAre sAgara taTa para Avela rAmajImaMdira-dAmanagara : purAtana baMdara zahera mavA-madhumatInA nAmathI suprasiddha saurASTramAM DhasA pAse dAmanagaramAM khAkhI bApune nAme che. mahuvA-vIrabhUmimAM zrI jIvatasvAmI-mahAvIrasvAmInuM oLakhAtA premadAsajI saMte ahIM AvIne pitAnA tapasuMdara derAsara che, mahuvAnA jAvaDazAe zatruMjayane uddhAra baLe eka suMdara rAmajImaMdira UbhuM karyuM che. sAdhu saMtone karAvyo hato. kumArapALa mahArAjA mahuvA padhAryA hatA. harihara karAve che. niRhijIvana jIve che, potAnI divyatA hAMsAdhArUnA putra jagaDuzAe saiyAnA bolIthI zatruMjaya vaDe temaNe A maMdirane mahimA paNa ghaNe vadhAryo che. upara tIrthamALa paherI hatI paramAtmAnA caraNe ratnAnI bheTa ghaNAM darzanAthIoe ahIM AvIne jIvana pAvana karyuM che. dharI hatI. maMtrIzvara vastupALa tejapALa mahuvAnI yAtrAe 2 vaijanAtha maMdira-dAmanagara: AvyA hatA. maThThA vIrabhUmi gaNAya che. zAsana samrATa zrI vijayanemisUrI deza videzamAM jaina dharmano pracAra dAmanagaramAM A zivAlaya paNa lagabhaga 300 thI 400 karanAra AcArya zrI vijaya dharmasUrI, vidvAnavayaM AcAryazrI varSa junuM purANuM devAlaya che. jyAM DAMgare mahArAje kathA vijayadarzanasUri, amerikAmAM jaina dharmane saMdezo ApanAra karelI ane gAma lekanA prayAsathI jainenA sahakArathI rU. zrI vIracaMda rAghavajI gAMdhI, mahAna jAdugara nathu maMchArAma ekAda lAkhanuM bhaMDoLa UbhuM karI ne A maMdirane jIrNoA bhUminA ratna thaI gayAM. ddhAra karyo, ane mahimA vadhAryo che. zrI moTA gopanAtha : jalAbApAnuM vIrapura : A dharmasaMsthA arabI samudrane khaMbhAtano akhAta jyAM jalArAma bApAnuM nAma na sAMbhaLyuM hoya ke temanA AgaLa maLe che tyAM AvelI che. tadUna samudra kinAre che eka hAthamAM berakha ane bIjA hAthamAM DaMDAvALA ne unALA daramyAna ghaNAM mANu havA khAvA mATe ahIM keTo na joye tevAM gujarAta-saurASTramAM bahu ochA mANaso Ave che, ane rahe che. AvAM dharmasthAnanA mULamAM dhaNaja naLaze nIkaLaze. "jalA se allA" evuM jemanA mATe lokomAM lA che daMtakathAo rahI hoya che, ane daMtakathAo sAthe itihAse bolAya che te jalArAma bApAnA pavitra saMsmaraNe sAthe paNa kayAreka vacce kheMdha lIdhI hoya che, tethI tevI saMsthA joDAyeluM vIrapura saurASTranuM yAtrAdhAma gaNAya che. madhya none nAne e itihAsa paNa che. saurASTramAM goMDala ne jetapura vacce AveluM vIrapura esa. amarelInA jaina maMdire : TI. dvArA ke relve dvArA paNa pahoMcI zakAya tevuM yAtrA nAnuM paNa samRddha amarelI gAma jemAM jainenI saMkhyAM sthaLa che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ 148 [ bRhadagujarAtanI asmitA vIrapuranA pradhAna Thakakara ane rAjabAIne tyAM eka AsapAsanA pradezamAM prakRti jANe sate caDI hoya tevuM mahAtmAnA AzIrvAda pramANe saM. 1856 nA kArataka AhalAdaka vAtAvaraNa bhAse che. maMdirathI ekAda mAIlanA mAsamAM suda sAtamane somavAre rAjabAinI kUkhe jalArAma aMtare vAghezvarI ghele ne kALubhAra nadIonA triveNI saMgama bhagatane janma thayo. nAma te rAkhavAmAM AvyuM devajI. che. ghelA somanAthanI vize aitihAsika gaNatI kathA nIce devajIbhagata bALapaNathI ja rAma rAma e divya nAma maMtrane pramANe che. jUnAgaDhanI gAdI para cuDAsamA vaMzI rA" japa karyA karatA. gAmaThI zALAmAM zikSaNa meLavyuM, 14 mahipALa rAjya karato hato. rAte ane tenuM AkhuM varSe luhANA jJAtinA rivAja pramANe joI devANI, pachI kuTuMba prabhAsa pATaNamAM birAjatA bhagavAna somanAthanuM te jalArAmanuM sagapaNa ATakeTamAM nIrabAI sAthe thayuM. ananya bhakta hatuM. somanAthane vaibhava sAMbhaLI gujarAtanA jalArAmane gamyuM nahIM paNa rAmanI marajI mAnI Adhina sulatAna jApharanI AMkhomAM somanAthanuM khaMDana karI, samasta thayA. 16mA varSe lagna thayA. jalArAmanA dAnapriya svabhA- makAne chinna vichinna karI nAMkhavAnuM svapna racAvA mAMDayuM vane kAraNe pitAe judAM karyA ane vAlajIkAkAnI dukAne jAphare pitAnI putrI harala ane guptacarone soraTha pradezanI besavA lAgyA. ekavAra giranAra jatI sAdhu maMDaLI mATe tathA prabhAsa pATaNanI rajeraja vigate prApta karI levAM leTa, dALa, ghI, goLanI thelIo jalArAma, kAkAnI gera samagra pradezamAM phelAvI dIdhA. somanAthanuM maMdira tenI hAjarImAM pahoMcADavA sAdhunI pAchaLa jatAM hatA, tyAM rakSaNa vyavasthA pUjArIo, javAnA rastA vagere mAhitI keIkanA caDAvyA vAlA kAkA roSe rAtApILAM thatA AvyA sulatAnane pahoMcavA lAgI. temAM vaLI evA samAcAra ne pUchayuM, "A phALiyAmAM zuM bAMdhyuM che?" javAba maLyA ke rAnI kuMvarI mInadaLe e bhagavAna somanAthanI maLe ke, sAdhu saMte mATe chANa che." "loTAmAM zuM sevA upAsanAmAM A janma kuMvArI rahI prabhAsamAM ja che. bIjo prazna pUchAye, javAba maLe ke "pANa" kAkAe pitAnuM jIvana gALavAno saMkalpa karyo ne tene mATe haraNa kahyuM " batAva jevuM" ne sAce ja leTAmAMthI pANI ane nadInA kAMThe AvAsa racAvA mAMDe che e khabara sAMbhaLatA phALiyAmAMthI chANuM nIkaLyA. dukAne tapAsa karI te vejA- harele pote mInaLadene maLI, pitAne koIka vadhu jANavA mAMthI pANekerUM paNa dhaTatuM na hatuM. jalArAmane paNa maLe te mATe prabhAsa tarapha prayANa karyuM. paraMtu prabhAsamAM tyArathI rAmamAM zraddhA besI gaI. sattara varSanI vaya pachI teNe somanAtha bhagavAnanuM SoDaze pacArathI pUjana karatI te jalArAma be varSa yAtrA karI vIrapura AvyA ne pati- mInaLadevInI zraddhAbhakti joI huralanA hRdayamAM parivartana patnI sauthI alaga rahI bhajana kIrtanamAM paDayA. gurU thayuM. hurala mInaLadevane namI paDI ne pitAnA pitAnA bhejalarAma pAse kaThI baMdhAvI. sadAvrata zarU karyuM na thanAra somanAtha paranA hallAnI vAta karI. mInaLadee jalArAmanA nAme camatkAra caDavA lAgyA. pAMca mANasonI tarata ja rA'na samAcAra pahoMcADyA. rasoI jalAbApAnI hAjarImAM 500 ne pUrI paDavA lAgI. rogInA roga maTavA lAgyA. eka vRddha mahAtmAe jalArAma rA'e bhagavAna somanAthanA rakSaNanI taiyArIo AdarI. pAsethI pitAnI sevA mATe vIrabAImAne mAgI lIdhA ne A bAju mInaLade pAse gayela hurala pAchI na AvatAM jalAbApAe mAne sAdhunA sathavAre sepyA. paNa sAdhu tA guptacaremAM phaphaDATa beThe ne temaNe TheTha mInaLadenA nivAsadaMDo ne jhoLI ApI adazya thaI gayA. AkAzavANI thaI sthAna sudhI khabara kaDhAvI. hale guptacarane jaNAvI dIdhuM ane mAne jagyAmAM pAchA javA hukama thaye. AvAM tA ke pite paNa bhagavAna somanAthanA caraNomAM ja jIvana pustakanAM pustaka bharAya tevAM jalAbApAnA caritre che. gALavA mAMge che. sulatAna jAphare te samAcAra maLatAM ja vIrapuramAM Aje paNa suMdara majhAnuM rAma maMdira che. tAbaDa tabaDa prayANa AdaryuM ne rAta divasa joyA vinA bAjumAM jalAbApAno phoTo che ane pagalAM che. gabhArA- prabhAsa para humalo karavA te utAvaLe thaI rahyo. paraMtu mAM dhake ne jhoLI che. loka seMkaDonI saMkhyAmAM bhagavAna somanAthanA zivaliMgane laIne harala ane mInadazane mAnatA pUrI karavA Ave che. sadAvrata akhaMDa cAle Lade pAlakhImAM chAne raste upaDayA. pAchaLa lAThInA hamIrajI che. jagyAmAM AvanAra saune cA pANI, dUdha, bhajana gohila pitAnA cUTelA mANase laI prabhunI pAse mumalaapAya che, TrasTamAMthI saMskRtamAM sArA guNa meLavanArAone mAne pahoMcI na zake te rItanI vyavasthA jALavatA cAlyA. ziSyavRttio apAya che. ziyavRtti ApI chAtrone paradeza prabhAsapATaNamAM rAjapUtoe ane brAhANee sulatAnanA - paNa mokalavAmAM Ave che. rAjakoTamAM mAtuzrI vIrabAImAM lazkarane bhAre sAmano karyo, pAlakhI gerakaDe pahoMcatA mahilA kaeNleja paNa cAle che. musalamAnI sainyanA eka vibhAge gorakaDI AMtayuM. paNa rAjaputoe tyAM paNa yukitapUrvaka parAkrama dAkhavI pAlakhI bhagavAna zrI ghelA somanAtha : - ravAnA karI dIdhI. pAlakhI bhaDalI pahoMcatA bhaDalInA ghelA nAmanI nadInA kinAre A bhavya maMdira che. tenI zivopAsaka vejalabhaTTa madade AvyA. paraMtu zivaliMga Jain Education Intemational
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ skRitika saMdarbha banya] 19 bhaDalInA kAMThe jamInamAM pisavA mAMDatA tyAM ja zivajInI moTI saMkhyAmAM yAtrALuo ahIM darzana karavA ane rahevA sthApanA karI. A bAju gorakaDA sara karI musalamAne Ave che. maMdira ane zivaliMga ghaNAM bhavya che. A sthaLa bhaDalI pahoMcyA. vejala bhaTTa bhAre parAkrama batAvyuM. sAta vize nIce pramANene deharo prasiddha che. sAta musalamAnone sAmane karI tene saMhAratA vejala bhaTTa jaDiye jaMgalamAM vase, ghoDAne dAtAra paNa khUba ghavAyA ane bhUgarbhamAM sthApavAmAM AvelAM bANa guTho rAvaLa jAmane, hAMkI dIdho hAlAra. para ja lehI nItaratI hAlatamAM DhaLI paDyA. bAjumAM vRkSanI othe saMtAI rahela harala ane mInaLadene pakaDayA phaLezvara mahAdeva-vAMkAnera : musalamAna sainike deDayA paNa UMcI TekarI para caDI vAMkAneramAM macchu tathA pALiyAne jyAM saMgama thAya gayelAM A baMne zivopAsikAoe samAdhI lIdhI. dhara. tImAM samAI gaI. zivaliMga dharatImAM samAI gayuM tethI ja che. tyAM phaLezvara mahAdevanI eka vizALa jagyA AvelI che. vAMkAneramAM sauthI moTuM dhArmika sthaLa che. lagabhaga musalamAnone dekhAyuM nahIM. 500 varSanuM jUnuM zahera che. bAjumAM nAgAbAvAnI jagyA bhaDalI gAmamAM leTa mAMgIne pitAnuM mAMDa mAMDa pUrU che jyAM daravarSe zrAvaNa mAsamAM dazamane meLo bharAya che. karatAM dayArAma bhaTTane ekavAra vagaDAmAMthI pasAra thatAM A meLAmAM bhajIyA khAvAnuM calaNa che. sAme zAM bAvAnI jamInamAMthI kaMIka avAje thatAM sAMbhaLyA ane teNe avAja moTI pUrANI ImArata UbhI che, je vAMkAneranI prAtInatama AvatA hatA tyAM dhULa AdhI pAchI karI ne joyuM te vastu che. munibAvA phaLezvara mahAdevanI jagyA vasAvIne suMdara zivaliMga jaNAyuM. teNe A zivaliMganI pUjA karI beThAM che. Ama munibAvA, zAbAvA, nAgAbAvAnI tripuTI ne ja jamavAnuM vrata lIdhuM. banI. phaLezvaranI jagyAmAM prAcIna bheMyaruM che, je jovA lAyaka che. A jagyAnA saMcAlaka mahaMta zrI rAmakizora kahevAya che ke eka comAsAmAM anarAdhAra varasAda ne dAsajIe TAIsa patharAvI rIpera karyuM che. aMdara lAITa vIjaLIonA tAMDava vacce paNa nirbhaya rahI dayArAma bhaTTa paNa goThavI che. A bheMyarAmAM zaMkara bhagavAna birAje che. pUjA karI rahyA hatA, tyAM kaI sAdhu AvI tene ghele sauthI prathama muni suMdaradAsajI hatA, jemaNe 97 varSa nadInA ghoDApuramAMthI mArga karAvI sAme pAra mUkI gayA. sudhI A jagyAne zobhAvI pAchaLathI hAlanA mahaMta zrI atyAre paNa dayArAma bhaTTanA vaMzaje zivajInI mahApUjA rAma(zAradAsajI adhyAdApajI chellAM 25 varSathI manakare che. mUkIne jagyAne adhika zobhAyamAna banAvavA prayatna karI A tIrthadhAma rAjakoTa jIllAnA jasadaNa tAlukAmAM rahyA che. ahIM zrI rAmalakSamaNa sItAjInuM maMdira, zrI AvyuM che ne rAjakoTathI gaDhaDA jatI esa. TI.mAM tyAM mahAdevanuM maMdira che. ane 300 varSa jUnI hanumAnajInI jaI zakAya che. zrAvaNa mAsamAM ne A mAsamAM Asa- mUrti cAMdInA TUkaDAmAM maDhAyelI 5 phUTa UMcI Aje paNa pAsanA pradezanI vanazrInA saudaryane soLe kaLAe khIleluM mAnavIne darzana ApavA UbhI che. lagabhaga 20,000 nA joI hajAro yAtrALuo zivajInA darzana sevA kare che. kharce rAmajImaMdira TuMka samayamAM bAMdhavAnuM che. dAtA tarayAtrALuone utaravA rahevA sArI sagavaDa che. jagyAnA phathI rakama AvatI jAya che. uparAMta annakSetra cAlu che. 15 mahaMta hAlamAM devagirijI vIragirijI mahArAja birAjela jeTalI gAya che. saMsthAmAM bAgabagIcAo, bhejanAlaya, che. teo yAtrikomAM ghaNuM ja prItipAtra banyA che. prArthanAmaMdira, rAmajImaMdira, kuvo, paMpa vigerenI sagava. DatA che. lagabhaga 2800 co. vAra jagyA che. A saMsthAnA jaDezvara mahAdeva : saMcAlako zrI hIrAcaMda hiracaMda, zrI goradhanadAsa vorA, vAMkAnera ane morabI paMthaka vacce macchukAMThe zrI jaDe- zrI vIrajI mAthakiyA ane zrI ratilAla dalAla che. A zvara mahAdevanuM suMdara maMdira AveluM che. saurASTranA jagyAne zobhAyamAna karavAmAM sva. zrI nAnAbhAIne phALe madhyabhAga pAMcAla pradezathI mAMDIne AjubAju DuMgaramALA khuba hato. vAMkAnera AvavAnuM thAya te phaLezvara mahAdevanA patharAyelI che. vAMkAneranA pAdaramAM ja kAlikA, cAMdaliyA darzana karI jIvana dhanya banAvaze. ane dhULezvara mahAdeva birAjela che. A DuMgaramALA vAMkAneranI dakSiNa dizAne AvarIne paDI che. A dhAra dhIme tulasIzyAma : " dhIme vAMkAneranI uttara tarapha namatI namatI cheka jaDezvara saurASTramAM prabhAsakSetranuM sthaLa purANa prasiddha che. A mahAdevanA dhAma pAse jaIne ubhI rahe che. svaccha havA, prabhAsakSetranI pUrve tulasIzyAmanuM sthaLa "taptadaka tIrtha" pANI ane kudaratI sauMdaryanA kAraNe A sthAna prakhyAta che. nAme prasiddha che. hajAro varSa pahelAM dIvanA TApumAM jAlajaDezvara mahAdevanA maMdira pAse eka vizALa dharmazALA dhara nAmano rAkSasa raheto hato. tene eka vRdA nAmanI che. khAsa karIne zrAvaNa mAsamAM saurASTra-gujarAtamAMthI satI strI hatI. A vRMdAne kAraNe jAlaMdharane kaMI mArI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ 150 [ bRhada gujasatanI asmitA zakatuM nahIM. jAlaMdhare badhA dene paNa harAvyA hatA. daTAyelI khaMDita mUrtine dharatInI bahAra kADhI enI punaH chevaTe bhagavAna viSNue jAlaMdharanuM rUpa laIne vRMdAnuM pratiSThA karavAno Adeza Ape che. zrI dudhAdhArI mahAsatItva khaMDita karyuM. vRMdAe viSNune zyAma paththaranA rAjanA hAthe zyAmajI mahArAjanI punaH pratiSThA svarUpamAM pheravAI javAno zrApa Apyo. bhagavAne te zrApane thaI. dIvanA zeTha zrI jugala rAyacaMde maMdirane jIrNomAthe caDAvI vRMdAne paNa tulasInuM rUpa thavAnI AjJA karI. ddhAra karAvyuM ane garama pANInA kuMDa baMdhAvyA. pharI A talasIzyAmanuM eka maMdira amarelI jIllAnA dhArI tulasIzyAma maMdira upara zyAmajI mahArAjanI dhajA lahe. zaherathI dakSiNa dizAmAM 18 mAIla dUra gIranA jaMgalamAM rAvA lAgI, zraddhALu yAtrALuone pravAha vahete thayo ane AveluM che. unA zaherathI ekavIsa mAila dUra eka 'bhIma- aneka preraNAdAyI prasaMgo sAthe guMthAyelAM tIrthadhAme cAsa' nAmane uDo dharo che. kahevAya che ke kutImAtAnI lekajIvanamAM aneruM sthAna prApta karI lIdhuM. tarasa maTADavA bhIme pATu mArIne dharatImAMthI pANI praga- zrI somanAtha ane prabhAsatIrtha : TAvI A dhare banAvyuM hatuM. A bhImAsane paNa tulasI " saurASTra somanAtha" ema kahIne zivanA bAra zya manA kSetromAM gaNavAmAM Ave che. jyotiliMgamAM bhagavAna somanAthane prathama smaravAmAM gIranA madhya jaMgalamAM raLiyAmaNu DuMgarAonI gALI AvyA che. vaLI devanA khilasUkatamAM paNa- vacce nAnakaDI paNa rUpakaDI cAsI nadInA kinAre, bhAratIya yatra prAcI sarasvatI yatra somezvaro devaH / saMskRtinI dhajA laherAvatA ane bhakti, zaurya, svArpaNanI tatra mA amRta kRdhi indrAyendrauM parisavaH // preraNA vahevaDAvatA tulasIzyAmanA pavitra maMdirane pitAnI upara pramANe jene ullekha che te zrI somanAtha bhagavAna godamAM laIne beTheluM tulasIzyAmanuM prAcIna ane prasiddha ane prabhAsatIrtha vize saMkhyAbaMdha ulekho mahAbhArata ane tIrthadhAma ekAda hajAra varSathI sArAye paMthakamA dhama ane purANamAM maLI Ave che. kavi kAlidAsanA nATakanA karyA nItinuM zraddhA ane zaktinuM siMcana karI rahela che. skaMda muni zakuntalA paranI AvanArI Apatti jANI zrI semapurANamAM prabhAsakhaMDa tarIke je pradezanuM varNana ApavAmAM nAthamAM tapazcaryA karavA gayA hatA, tethI lakhyuM che. vAmana Avela che. emAM mahatvanA dhAma tarIke ullekha pAmela A ( purANamAM prahalAda pitRhatyAnuM pAtaka TALavA prabhAsa kSetramAM tIrthadhAmane zarUAtathI kaDIbaddha itihAsa maLato nathI. jaI snAna karI somezvaranA darzane gayA hatA te ulekha paraMtu prajAjIvananA Aroha avarohanA sadIo jUnAM ane dara che, kuma purANamAM tIrthomAM uttama prabhAsane gaNAvI zivaati mahatvanA ItihAsane pitAnA koThAmAM saMgharIne na jInuM semezvara tIrtha saMpUrNa vyAdhine nAza karanAra che beThelAM A tIrthadhAma kALanA pravADanI sAthe aneka utthAna ne evuM lakhyuM che, valabhIkALamAM racAyela skaMda purANamAM te patananA prasaMge nihALyA haze evA koI eka samaye AkhuM eka "prabhAsakhaMDa' nAmanuM moTuM prakaraNa ja jovA tulasIzyAmanA maMdiramAMthI bhagavAnanI mUti adazya thaI maLe che. jemAM maMtrahIna, dhanahIna are ! mALA karIne gaI. saMbhava che ke keIe pratiSThAbhaMga karavAnA AzayathI rahelAM pakSIo paNa svargane pAmaze, evuM moTuM mahimA mUtine khaMDita karI hoya ane e daTAI gaI hoya. e varNana prabhAsa mATe karyuM che. prabhAsakhaMDamAM mAtra prabhAsapaNa saMbhava kharo ke jhanunI AkramaNakArothI mRtinI rakSA nagara ja nahIM paNa pUrvamAM unA, pazcime mAdhavapura ne karavA mATe kaI bhAvika lekee mUrtine jamInamAM padharAvI uttare bhAdaranadI sudhInA pradezane prabhAsakhaMDa kahI saunuM dIdhI hoya. game te kAraNa hoya paNa mUti adazya thaI jAya che maMdira sUnuM paDayuM. ane prAcIna, prasiddha, pavitra evuM - prabhAsakhaMDamAMthI sarasvatIne dadhIci RSinA putra tIrthadhAma kALanA aMdhArAmAM DhakAI gayuM. pippalAdee utpanna karelAM vaDavAnalane viSNunI AjJAthI asa varSa pahelAM eka romAMcaka prasaMga banI gayA. prabhAsa taraphathI cAlI rastAmAM kRtamArane bALIne bhasma lokavAyakA evI che ke vakhaMbhara banI gayelAM A araNyamAM karAvyAne vaDavAnalane samudramAM laI gaI evI kathA prabhAsaeka divasa devA satiyA nAmanA cAraNu mAladhArIne raNajhaNatI khaMDamAM vigate varNavI che. vaLI mahAbhAratanA yuddha pachI jhAlara ane gaDagaDatI nebatanA avAja sAthe jayetanA pApa dhevA zrIkRSNanI AjJAthI arjuna prabhAsamAM AvyA darzana thAya che. badarI kedAra taraphathI AvIne sarasiyA ane sarasvatImAM snAna karI pavitra thayA, evI paNa AkhyAgAme sthira thayelAM ane dudhAdhArI mahArAja nAme vikA temAM ja che, hiraNyAne sarasvatInA A parama pavitra khyAti pAmelAM mahAtmA puruSane enI jANa thatAM kSetranuM gauravagAna karavA te pustakonA pustaka lakhavA paDe teo bhagavAnanA darzana mATe A sthAnamAM AkarI ne jIjJAsuone A saMbaMdhamAM gujarAta saurASTranA jANItA tapazcaryA Adare che. ATha divasanA upavAsa pachI vidvAna zrI zaMbhuprasAda desAInuM "prabhAsa ane semanAtha" ene svapnamAM bhagavAna darzana Ape che. ane pitAnI nAmanuM eka atyaMta zreSTha pustaka vAMcavA amArI bhalAmaNa Jain Education Intemational
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 151 manAthanI 'japaNa pitAnA putra pAsa che. 600 pRSTha dharAvatA A aitihAsika sAmagrIothI bhara thayA. paNa somanAtha kSetramAM mahamada gajhanInA sainyane pUra graMthamAM jahemata bharyA ne dAda mAMgI le tevAM saMzodhana bhAre sAmane thaye. pacAsahajAra zUravIre jemAM solaMkI, pachI prabhAsakSetranI ane somanAtha tIrthanI vigata ApI che. cAvaDA, gehile mera, rabArI, Ahira, koLI sau hatA. 50 hajAra vIra bhAratIya yoddhAoe A prANapriya maMdiranI temaNe pitAnA jAna somanAthanA rakSaNa mATe ApyA paNa rakSA kAje prANa dIdhA che. somanAthane bacAva thaI zakaze nahIM ane hajAro hiMdu dIrdhakALathI somanAtha prabhAsa kSetra ziva, vaiSNa, jenonA purU, strIo, bALakonI katala karavAmAM AvI. strIonI tIrthadhAma tarIke saMpUjya banyuM che. ahIM sUryopAsaka saura yatheccha AbarU lUMTavAmAM AvI, somezvaranuM liMga teDI saMpradAya paNa phApha haze kAraNa ke sUrya maMdiranA somanAthanA dvAra sAthe, gIjhanI laI gayA. kaccha ne sidhamAM avazeSo paNa maLI AvyA che. caMdrane thayela kSaya roga dura tene bhAre muzkelIo paDI paNa somanAthanA pavitra liMganA karavA teNe tairavezvara athavA bharavanAthanA nAmathI yuganA kaTakA teNe masjidamAM pagathIyAM tarIke jaDAvyA mahamadanA prAraMbhathI ja pUjAtA zinanI upAsanA karI pachI tyAM brahma AkramaNa pachI turataja somanAthanI upAsanA navuM liMga zilA upara kukakuyaMDa prakAranA zivaliMganI sthApanA karI sthApI zarU karavAmAM AvI keTalAkanA mate rA' navaghaNe te tyAre brahmA, sAvatrI, brahaspati, vasiSTha, marIci, vagere ? keTalAMka mate bhImadevanA hAthe tenI pratiSThA thaI. pachI tenI samasta RSigaNe te yajJakriyAmAM bhAga lIdhe. vidvAne mAne samRddhi ne mahimA vadhavA ja mAMDyo. gujarAtanA prasiddha che ke mahAbhAratamAM somanAthano ullekha nathI karyo chemahAparAkramI siddharAja jayasiMhanI mAtA mInaLadevIne nAmanA atriotranA yAdave semezvaranI sthApanA karI haze. emanAthanuM gheluM lAgeluM. teNe eka jaina kathA graMtha zrI haraprasAda desAI jaNAve che ke hoLInA divase bhairava. - pramANe somanAthano tera lAkhane kara pitAnA putra pAse nAthanI mUti banAvI tenI Akho divasa pUjA karI sAMje mApha karAvyuM. khuda siddharAje paNa pitAne vaMza cAlu teDI nAMkhavAmAM Ave che, hiMduo kadI mUrti teDatA nathI rAkhavA zrI somanAthanI pUjA arcanA karelI tenI pachI A uparathI lAge che ke somarAjAe bhairavanAthanuM liga kumArapALa kumArapALa gAdIe Avyo. kumArapALe pitAnA gurU hemauthApI tyAM somezvaranI vaidika vidhithI pratiSThA karI tenI cA ke A rI caMdrAcAryajInI preraNAthI semezvaranuM maMdira be varSanI sAthe A vicitra rivAjane saMbaMdha che rAtra rAtrI divasanI kArIgIrI pachI taiyAra karAvyuM ne hemacaMdrAjoIe. temanuM mAnavuM evuM paNa che ke * cAryanI hAjarImAM somezvaranI pUjA karI. khuda hemAcAryo bhairavanAthanI pUjA ali rUpamAM anAryo dvArA " paNa somezvaranI vaMdanA karI arthagarbha stuti karI. A thatI hoya tyAM samayAdave vaidika vidhithI somezvaranI vAta hayAzraya ne kumArapALa prabaMdha nAmanA jainadharmanA pratiSThA paNa karI hoya te saMbhavita che, vidvane mAne che ke kAvya graMthomAM che. paNa prabhAsapATaNamAM bhadrakAlI maMdiranA emanAthanI sthApanA IsvIsana pUrve thaI cUkelI purANa | zilAlekhamAM bhAva bRhaspatine siddharAja dvArA maLelAM mAne che ke jagatanI utpatti thaI tyArathI ja somezvara che. sanmAnano tathA temane kumArapALa taraphathI prApta thayelAM paNa moDAmAM moDI 2600 varSa pahelAM te semezvaranI gaDezvara birudane ullekha che. A bhAva bRhaspatinI sthApanA thaI ja haze. paraMparA kahe che ke tretAyugamAM preraNAthI kumArapALe maMdira nirmANa karyAnI vAta che. game rAmacaMdra suvarNanuM maMdira ahIM banAvyuM. rAvaNe rUpAnuM te hoya kumArapALanA samayamAM somezvara maMdiranuM nirmANa banAvyuM, dvAparamAM zrIkRSNa kASThanuM banAvyuM. valabhI sama punaH thayuM ne A kSetranI samRddhi vadhI. yamAM pahelAM paththaranuM thayuM tyArapachI bhImadeva ne kumArapALe iMdra ane sarva e baMne denuM paNa A priya sthaLa hatuM: chele ahalyAbAIe temAM saMskaraNa karyA. vaLI ahavAuddInanA sinya alapakhAnanA netRtvanIce mahAbhArata kALamAM paNa prabhAsa tIrthadhAma hatuM. AvyuM. ne I. sa. 1300 mAM A sainya somanAthane ghere somezvara tIrtha devapaTTana kahevAtuM. hAlamAM A kSetra ghAlya ne sArI laDAI pachI pharIthI somanAthanA liMganuM AkhuM prabhAsa tarIke oLakhAya che. solaMkI kuLamAM lakuleza khaMDana thayuM. A vAta kahAnDade prabaMdhamA lakhI che, ne te -nakUleza sthApita pAzupata matanuM prAbalya ahIM hatuM. samaye paNa puSkaLa pramANamAM hiMduonI katala, strIonI mahamada gajhanIne samakAlina itihAsakAra alaberUnI paNa AbarU levAnA prasaMge, luMTaphATa vagere banyA. A samayanI ahIM rahI gayela. teNe potAnA graMthamAM somanAthanI kathA bIjI evI che ke A zivaliMga avalakhAnanA AvavA jAhojalAlInuM varNana ApyuM che. vi. sa. 1085mAM maha. pUrve ja laI javAmAM AveluM. ne AjanA ghelA somanAthanuM gIjhanIe somanAtha kSetra para caDAI karI. TheTha somanAtha sudhI liMga te A samayanuM asala zivaliMga che, (vigatavAra keIe tene sAmane na karyo evI tenI dhAka pisI gayelI carcA mATe ghelA somanAthaM upara lakhelI neMdha juo). ne sau rAjAo paNa pitAnuM sAcavavAmAM mAnatA 1300 thI 1308 sudhI prabhAsakSetramAM A bhayaMkara Akrama Jain Education Intemational
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ 152 [ bRhada gujarAtanI asmitA maNanI pIDA ne vedanA tathA saMtApa karAvatA rahyAM. pITha, hasta, narathara, azvathara vagere ghara che. stabha ane 1308mAM rA' navaghaNe musalamAnI thANu uThAvI mUkI- kalAmaya ghuMmaTa tathA ghuMmaTanA uparanA bhAgamAM sevaraNa che. somanAthanI navesarathI pratiSThA karAvI somanAthanA pUjApATha A mahAprAsAda 166 staMbha upara racAyela che. saMpUrNa zarU thaI gayA mahamada taghalakhanA sainya saurASTra para humale bAMdhakAmamAM 624 staMbhe che. A uparAMta devonI, karyo vIra mokhaDAjI adbhuta parAkrama batAvI svarga saMcaryA devIonI, dipAlenI gaMdharva pakSa kinnara, kiMpanI soraThamAM pravezelAM taghalakhI zanya semezvaranuM khaMDana karyuM sahastrAvaLI pratimAo ne purANa kathAonuM kotarakAma prabhAsanA ThAkora megharAje ane rA'kheMgAre 1346 pachI bAkA ja che. pharIthI somanAthanI pratiSThA karI. prabhAsakSetra vaLI pAchuM 1950nA okaTobaramAM A vartamAna maMdiranA nirmAtejasvI ja banyuM. A pachI 1379mAM jhapharakhAne saurASTramAM NanuM kArya AraMbhAyu ne 151mAM me mAsamAM bhAratanA AvI te ja kRtya karyuM. vaLI pAchuM 1386mAM prabhAsa some prathama rASTrapati mahAmahima rAjendraprasAdajInA haste liMga zvaranI prajA upAsanAthI dhamadhamavA lAgyuM. 1395mAM pharI pratiSThA karavAmAM AvI. 1959mAM maMdirane kalaza caDAvasajhaphapharanA hAthe semanAthane davaMsa thayo. 1402mAM pharIthI vAmAM AvyuM. zikharanuM IMDu agIyArase maNa vajananA te upara caDI Avyo. ne hiMduonI katala karI. vaLI ekavAra eka ja paththaranuM traNa mANasonI bAthamAM samAya tevAM somanAthanI pratiSThAno prayatna thaye tyAM 145mAM mujhaphaphara parighavALuM che. te upara 6 phuTane suvaNu kalaza che. caDI Avyo. ne teNe vinAza lIlA karI. A pachI ahamada 1965-66 daramyAna ja maMdiranI chellI vidhi prAsAzAhe 1415mAM prabhAsane verAna karyuM. 1451mAM rA" dAbhiSeka ne kalaza sthApana pachInI thaI. nA. jAmasAhebanA mAMDalike vaLI pAchI somanAthanI punaH pratiSThA karI. 1490 avasAnathI khAlI paDela jagyA para rAjyamAtA gulAbakuMvara mAM mahamada begaDAnA hAthe pharI somanAthanA AMgaNe e ja bAne niyukata karavAmAM AvyA ne maMdiranA tAraNahAra kaleAma, e ja saMhAralIlA ne dharmAntaranA julama thayA. mATe eka meTAM dAnane saMkalpa karyo. A thaI maMdiranAM - A pachI piorTugIjhoe 1547mAM saurASTramAM khAsa itihAsanI vAta. prabhAsa jUnI bAMdhaNInuM, vAMkAcUMkA karIne soraThamAM je hiMduo ne muslimo baMne upara julama khAMcAo ane galIovALuM, sAkaDA; gaMdA rastAovALuM gujAryA temAM prabhAsa paNa bAkI na rahyuM tyAM hiMdu zahera che. temAM jIrNa sthitimAM ubhelAM ziva, viSNu, devI. musalamAnanA ghara luMTAyA, masjide ne maMdiro toDAyA. onA maMdiro che. jemAMnA keTalAMye khaMDita che vaLI zahe1551nI AsapAsa prabhAsamAM, vaLI pAchI somanAthanI ramAM saMkhyAbaMdha masjide che. je mULa te devAlo ja pratiSThA thaIne pUjA praNAlI cAlavA lAgI. A pachI ekAda- che. zaheramAMthI ghaNIvAra khodakAma karatA mUtao, pAyA be vAra somanAtha tIrtha para AkramaNa thayAM. sauthI chelle vagere avazeSo prApta thAya che. zaheramAM trivikrama viSNunI ahalyA bAIe 1783mAM sAMkaLezvara nAmanA bherAmAM zyAma, suMdara, bhavya cha phuTa UMcI mRti paNa eka jagyAe rahelAM zivaliMga upara maMdira banAvI ahayezvaranI sthApanA che. triveNI pAse keTalAMka jUnAM pAzupata saMpradAya nA hoya tevAM karI, tyArathI e sthaLe pUjA upAsanA cAlatI hatI. mukhaliMge che. 1947nA navembaramAM saradAra vallabhabhAI paTela saurASTramAM prabhAsathI verAvaLa tarapha javAnA raste pagathiyAM ane AvyA. temaNe samudrajaLa laI manAthanI punaH pratiSThA ovArAvALuM haraNa nadInuM pANI jemAM vALI levAmAM mATe pratijJA karI ane nA. jAma sAheba, zrI kayAlAla AvyuM che tevuM eka prasanna sarovara che. samudranA taTe zazimanazI vagerenA avirata prayatna karIne emanAtha TrasTanI bhUSaNa mahAdevanuM maMdira che te ghaNuMja jUnuM maMdira sthApatya racanA thaI. jAmasAhebe tatkALa rUA. eka lAkha ApyA. parathI lAge che, kahevAya che ke ahIMthI jarA nAmanA pArAbIjA paNa moTAM dAna maLyAM ne zi9pazAstranA bhArata- dhIe zrI kRSNa bhagavAna upara bANuM phekeluM. verAvaLa bharamAM AdvitIya niSNAta gaNAtA zrI prabhAzaMkara soma. jatAM jamaNI tarapha ane zazibhUSaNanA maMdirathI uttare purAne ArkiTekaTa sthapatine suparavAIjhara tarIke nImavAmAM bhAlakA tIrtha che. je suMdara vRkSa ghaTAvALuM sthaLa che. jyAM AvyA. maMdiranAM plAna, DIjhAIne vigatavAra plAna taiyAra azvastha vRkSa nIce bhagavAna chele pahelAM. A ramya sthaLe zAM ne ATha varSa pachI nAgAdi zi95 paddhatine mahA- be maMdiro che ne svaccha jaLane eka kuMDa tathA ArasanuM prAsAda taiyAra thayA. A maMdiranA nRtya maMDapa sahitanI bAMdhela sarovara che. bhAlakA tIrthathI pazcime verAvaLa zaherane laMbAI pUrva-pazcima 225 phUTa ne uttara-dakSiNa pahoLAI baMdara che. jyAM jummA masjida tarIke oLakhAtuM paNa 128 phuTa che. piNa basso phuTa UMcA zikharamAM navamajalA jaina maMdira che. A pahelAM zAzabhUSaNa mahAdeva pAse hatuM. che. AgaLanA maMDapane uparA upara traNa majalA gelerIvALuM verAvaLamAM paNa bIjA ghaNAM jovA lAyaka sthaLo che. eka sthApatya che. maMdirane pharatA cAraso phuTa laMbAImAM maDA- somaiyA ArTasa enDa sAyansa koleja paNa che. devI mAM saMkhyAba emAMnA keTalAMye eDita cAlavA lAgI. A pachI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa'da' grantha hIraNa nadIthI AgaLa cAlatAM aradheA pANA mAIlanA aMtare parama pavitra triveNI sagama che. jyAM hIra uttaramAMthI, pU'thI kapilA ane gIra taraphathI AvatI sarasvatI maLe che. ahI pitRzrAddha karavAmAM Ave che. triveNI jatAM rastAmAM rUdrezvara mahAdevanuM prAcIna maMdira Ave che. je zikharanA bhAgamAM khaMDita thayu che. pAse ja eka sUryaM maMdira bhramavALI racanA dharAvatA prAcIna prAsAda gaNAvI zakAya. triveNI kAMThe kAMThe AgaLa jatAM hIraNyanI nadI kAMThe dehe tsaga nuM tI sthaLa AveluM che. jyAM zrIkRSNa bhagavAnanA zarIrane agni saMskAra karavAmAM Avele. evuM kahevAya che ke temanA ardhA zarIra para samudra phrI vaLye ane tenuM zarIra pUrvAMmAM jagannAtha kSetramAM paheoMcI gayuM jyAM hajI sudhI cAra dhAmamAMthI eka dhAma tarIke pUjAya che. deDA tsaMganA sthAne pIpaLAnu' vRkSa che. A sthaLe paNa dha anUnanA bhoga banIne ghaNAM atyAcAra sahana karyA che. ahIM sAmanAtha TrasTe eka gItA ma`dira banAvI 6 phuTanI kRSNanI suMdara smRti taiyAra karAvI che. prabhAsathI izAna khUNAmAM eka mAIla dUra nAgarA nAmanuM zItaLAnA nAmathI oLakhAtu sthaLa che, tyAM prabhAsa ane verAvaLanA leAkA urjANI karavA jAya che. A sthaLe eka pazcima taraphanA dvAravALuM khaMDita sUrya maMdira che. nAgarA mAMthI purAtatva viDhIne siMdhu khINanA kALanI keTalIka sAmagrI maLe che. prabhAta sUma dvirA mATe paNa prakhyAta hatuM. vizva karmAnA putrI saMjJA je sU'ne paraNAvavAmAM AvelI te sUryanuM teja sahana na karI zakatA ahIM rahelI. pAchaLathI sUrya paNa bAra kaLA sAthe ahI raheaA. A bAra kaLA eTale bAra sUrya maMdiro haze tevuM vidvAne mAne che. A khAramAMthI hAla be madirA maLI Ave che. prabhAsa vaiSNavAnuM paNa tI che. mahApra3 zrI vallabhAcA jI prabhAsanI yAtrAe padhArelA ne dehAtsaga pAse zrI mahA prabhujInI beThaka paNa che. A sthaLe teozrIe triveNI snAna karI bhAgavata saptAha karela ne khudda sAmezvara te kathA sAMbhaLavA AdarapUrvaka AvatA. zrI mahAprabhujIe ghaNAM jIvAne dIkSA ApI. prabhAsanI paMcatI parikramA paNa teozrIe karelI. A eka saMpradAyamAM 65mI eThaka gaNAvAya che. hajI paNa tyAM puSTi mAgIya praNAlithI sevA thAya che. jaineAnI dRSTie paNa prabhAmatI ghaNu' pavitra che. A sthaLe siddhAcala hatA ane tyAM pazcime brAhmI nadIne caMdro ghAna hatuM bharata cakavatI tyAM saMdha laine padhArelAM, AThamA tItha kara caMdraprabhunu' tyAM samavasaraNa thayelu, A caMdraprabha prabhunA sadupadezathI dharaNendre tyAM samudra para jyAM prabhu kAussaga karIne rahelAM te sthaLa para ja cadrakAntamaNinuM biMba padharAvI upara eka prAsAda raceleA. pachI caMdrazekhara pa rAjAe caMdraprabhAsa nAme tInuM mahimA varNana kareluM. pachI teA seALamA tIrthaMkara zrI zAMtInAtha bhunA putra cakradhare paNa A tI'mAM aThThaI mahe|tsava raceaA. valabhI ne svecchA dvArA vinAza thayA pUrve zrI candraprabha prabhunI prakhyAta pratimA abAdevIne kSetrapAlanI mUrti e sAthe prabhAsamAM uDIne AvelI. cAmuMDa rAje ahIM ja cAriNezvara prAsAda baMdhAveluM. sAdane udarathI dIveTa tANI javAthI thayelAM agnithI hemAcArye kumArapALanA samayamAM caMdraprabhunA kASThaprA bacAvyeA ne kumArapALe aSTapadanA derAsara para suvarNa kalaza caDAvyA. vastupALe zrI caMdraprabhunI pUjA samyak pauSadhazALA bAMdhI. AcAya zrI dharma ghASasurIe ma trabalathI prakAre karIne zrI AdinAthanuM navIna caitya paNa racAvyuM ne samudramAMthI ratnA meLavI derAsaramAM zrI ca Mdraprabha prabhune bheTa dharyo. sattaramI sadImAM AcArya zrI vijayasena sUrIzvarajIe aMjana zalAkA ane pratiSThA maheDsavA ujavAvyA. tyAra pachI prabhAsanA samasta jainamadhe saMvata 2008mAM prabhAsanA jaina tI nA jIrNoddhAra karAvI pAMca gabhArAvALA paheMcAzI phUTa UMcA, traNa mALavALA, traNa bhavya 10x100 nA mApanA zikharAvALAM maMdiramAM tIrthAdhipati zrI caMdraprabha svAmIne pratiSThita karyAM. temanI jamaNI bAju zrI zItalaciMtAmaNi pArzvanAthajI birAje che, DAbI bAju zrI nAthajI, zrI suvidhinAthajI, zrI sa`bhavanAthajI tathA zrI mallinAthajI, zrI caMdraprabhasvAmI, ne dAdA pArzvanAthajI birAje che. A bhavya maMdiranI pAsenA cAra anya jinAlayAmAM zrI mallInAthajI, zrI mahAvIra prabhu, zrI AdinAthadAdA tathA zrI ajItanAthajI birAje che. A pramANe prabhAsa e sa dharma tu' bhAratanu' tI sthaLa zilpIe paNa prabhAtamAM 4 vasatA, pachI saurASTramAM judAM che. prabhAsa sAmapurA brAhmaNe nu sthaLa che, sAmapurA jaeNmAM bhATiyA dharmazALA, dudhIbAInI dharmAMzALA, triveNI judAM paDI gayA. prabhAsamAM keTalIka dharmazALAo paNa che, maMdira dhama zALA, leAkalabe'nI dhama zALA vagere jANItI che. keTalIkavAra yAtrALue gArane tyAM paNa utare che. brAhmA svara sahita vedagAnamAM kuzaLa che. vAsudeva AcAya, trikamajI AcAya, jyeSThArAma AcAya, maNizaMkara jAnI, mANekalAla bhaTTa vagere pa'DitA prabhAsanuM zAsrIya khAba tAmAM gaurava UMcuM rAkhe tevAM thai gayA. pAMcAlanA tI dhAmA : saurASTranA surendranagara jIllAnA ceATIlA tAlukAnA pradezane pUmAM mULI, pazcimamAM vAMkAnera, uttare haLavada ne dakSiNe jasadaNa sudhI pAMcAla pradeza tarIke oLakhAvavAmAM Ave che.
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ 154 pAMcAla deva devanAonI devabhUmi che. tenuM mukhya mathaka che dhAna. dhAna rAjAra surendranagara ddhe raste ke thAnanA peMDA'ne thAnanA cInAi mATInA vAsaNa mATe jANItuM jakazana che. lIlIchama vanaspati kabaDI bomakA, paDAdhara AdamI ne atithi satkAra mATe jANItA paMcALa dezanI devabhUmimAM kava, gAlava, aMgIrasa, autithya vagere RSie AvIne vasyA tethI A pradezanuM eka sthaLa thAna tarIke oLakhAyu. thAnanuM vAsukI maMdira : thAnamAM vAsukI nAganuM sAduM paNa sarasa maMdira che. lakhataranA abherAjajIe vAsukI nAganA darzana karelAM temaNe tyAM mahika banAvI vAcu nAmanI pratimA padharAvI che. vAsukI dAdAne ghaNAne kA'na thayA che ne te dAna vakhataranA rAjakuTuMbanA kuLadevatA che. thAnanI saMta samAdhie : dhyAna sTezanathI uttare signala pAse giranAranA praddhi siddha purUSa gebanAdhanI sevA paraparAnA ApA mepA, ApA herA ne ApA kArakhAnI samAdhi che. A badhAM vize A graMthamAM anyatra vistArathI kaheva che. chatAM jIjJAsune zrI jhaveracaMda meghANInA sAraDI matA ' ' zIkathI lakhAyelAM graMthe| vAMcavA. thAna sonagaDhanuM maMdira : A maMdira i. sa. 1376mAM kADhI siMhajIe badhAvelu tyArabAda A mahine ghaNI vAra sudhArA vadhArA karI che, che, uttarAyaN hoya ke dakSiNAyana pazu kiraNa madiramAM parvo tebI tenI racanA che. maMdira pahADa upara che, paNa pahADa dhIme dhIme mATInI khANeAnA kAraNe keArAtA jAya che. sattAdhAra : [ bRhadagujarAtanI asmitA nAma lAgu, rahevAsI pADI ane mosALa calALA kahe che. temanA janma saMvata 1833 AsapAsa che. dhAnanA kAhImAM hanumAna kaNA RSie madada mAMgyAthI zrI hanumAnajIe asurAne nAza karavA thAna pAse jhu MpaDI bAMdhIne rahyAne 154 mAila-bAjumAM AMbAjhara nadI Avela che, ApA gIgAnI zraddhAthI nA kuMDALAmAM AvatAM vistAranuM rakSaNa karatAM, A parathI kaDaLiyAmAMthI kaDALiyA hanumAna kahevAyA. temanu paNa thAnamAM muMdara marika che. ghaNA lokAne ghera pArkaNA dhAyA che. temanA gurU ane pAlaka ApA dAnA bhagata, rahevAsI calALA che. ane pALIyAda bhagatazrI bIsAmaNA bApue tenI mAthethI chANanA su'DA utarAvI ane bhakata sthApyA hatA. temaNe jIvatA samAdhI sa. 1916 AsapAsa lIdhI. tyArabAda sattAdhAranI gAdI upara anukrame ApA karamaNa bhagata, sajIbAimA, ApA rAma bhagata, ApA harI bhagata, ApA lakhamaNa bhagata tathA hAla zrI zAmajI bhagava sattAdhAranI gAdI upara mahAna tarIke birAje che. jagyAnI adara dareka cAtrALune moMgherA mahemAna samajI AgatAsvAgatA kare che. tathA jamavAnu, cApANI, rUma, padhArI, pAgaraNa, tathA bALako mATe pAraNA vi. ka'IpaNa cArja lIdhA vagara Ape che, ane mahaMta zrI zAmajIbhagata sau yAtrALu sAthe besI janme che, ane sAdhusattAne jamI vakhate nANAnI paNa sahAya kare che. te eka viziSTatA che. DelIbaMdha jagyA che. dara gauzALA, rasoDuM, bhojanAlaya, pANInA naLa, gharanuM pAvarahAusa, tathA Azare cAlIza jeTalA rUmo che. vacce zrI kAmanuM maMdira che. bAjumAM ApA gIgAno eAraDA che. ahInI rAtanI mAratI hana karavA lAyaka che, pahelI pukhta nadI kinAre Avela zrIdhara mahAdevanI thAya che, mAruM 10, 60 vIghA jagyA nIce jamIna che. pAMcaseA jeTalA AMbAnA jhADa che. eka hastara jeTalI gAya, bheMsa, tathA baLada che. dAja Azare 50, jeTalA yAtrALuo Ave che. jagyAnI sattAdhArathI pUrve AAMbAjhara nadIne kAMThe eka mAIla dUra AMbA nAme jagyA upara muMdara bagIcA gAmanA Azrama che. ahiM AMbAjhara nadInA nAnakaDA gheAdha gaumukhI mAMthI ziyaliMga upara satata pravAse pArka che. numA gIca jhADI che. ahiM jamavA tathA rahevAnI jo ke purI sagavaDa nathI. chatAM paNa sattAdhAra yAtrAe AvatA yAtrAchue A ramya Azrama evAnu cukatA nathI. bALa : junAgaDhathI tulasIzyAma jatA asarUTa upara vIsAvadarathI 30 mAila dUra dikSaNe gIranA jaMgalamAM 300, phuTa uMcA khANejanA DuMgarAnI geAdamAM pakSInA mALA jevA deva TAkAne vasavATa karavAnI icchA thAya tevA maneAhara bANu gIranI uttara bAjuthI pravezatAM sattAdhAranI jagyA Ave che. jenA muLa saMsthApaka ApA gIgA bhagata mIyAgagA Azrama Avela che. ahiM gupta vAsamAM pAMDavA rahelA paramAra (gadhaI musalamAna) hatA. eka 'na evu che ke, ane mAdhA kuttAne tarasa lAgavAthI anune pRthvImAM bALa ApA gIgA e vakhate chakArA rAjaputa ja hatA. paraMtu mArI gaMgAjI pragaTa karela jenA uparathI bANeja evu' nAma e saMvAdamAM utaravAnA atyAre samaya nathI. temanI paDela che. tema leAkavAyakA che. TADhoDIyA tathA dhrAmaNavA mAtAnuM nAma suraiyAbAI. temanu' zuLa vatana koI TIMbalA nahIMnA saMgama upara mA gAzrama che. DuMgara upara mAtAjI kahe che teA kAi tArI rAmapara kahe che. keAi temanI mAtAnuM gaMgAmaiyAnuM maMdira che. nI upara nAnakaDA baMdha che.
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ]. 155 pacAsa yAtrALuo rahI zake tevI paNa dharmazALA che. hajAro yAtrALuo tyAMnA traNa kuMDamAM snAna kare che. tarajamavA vi. nI sagavaDa che. A Azrama Devalepa thato jAya Netarano meLo gujarAtanA prakhyAta be-traNa meLAmAMno eka che eTale je ke purI sagavaDa nathI chatAM paNa je hoya te che. taraNetaranA A meLAmAM have rASTriyane samAjakalyANanI sagavaDa maLI rahe che. ahiMnI AbohavA tathA lIlI harI. daSTi tathA leka kalAnA tatvo jALavavA taraNetara grAmapaMcAyALI evI sarasa che ke, mANasa ochI sagavaDe paNa yata suMdara prayatna kare che. svarganuM sukha mANe che. gIranA badhA sthAnamAM A sthaLa vaLa bAMDiyA belInuM maMdira : ghaNuM ja zAMtipriya che ane ramya che. ahiM unALAmAM vAtAvaraNa ghaNuM ja ThaMDu rahe che. koI paMjAbI sAdhu thAnamAM kava munine maLavA mAMDavya muni AvyA. gulAbagIrI bApu varSo pahelAM ahiM parNakuTI bAMdhIne mAMDavya muni A bhUminI ramaNiyatA ne divya vAtAvaraNa rahetA hAla mahaMta tarIke zrI sarasvatI bApu khuba jahemata joI prasanna thayA ane tyAM rahevAnuM potAnuM mana thayuM che uThAvI A saMsthAne saddhara banAvavA kosIsa karI rahyA che. evI IcchA kaNava muni pAse pradarzita karI. mAMDavya muni je sthaLe rahyA te mAMDavavana kahevAyuM. thAnathI dakSiNe cAra thAna amarAparanuM anasUyA maMdira : mAIla dUra mAMDavya muninuM sthAna che ne vAsukI nAganA thAnathI uttara pazcime be mAIla dUra amarApara gAmamAM nAnAbhAI baMDuke tyAM muninA rakSaNa mATe nivAsa karyothI addhA bAjunA saMta bheLAdAsajInI preraNAthI thayela bAMDiyA belInI jagyA paNa tyAM AvelI che. bAMDiyA atriRSinA satI anasUyAnuM maMdira che. tyAM gauzALA belImAM ThaMDA pANIne kuMDa paNa che. ane dhamazALA 5Na che. zrI paMcanAtha mahAdeva rAjakoTa : pApane dvana : rAjakoTamAM darzanIya sthaLomAM paMcanAtha mahAdevanuM kaNA RSi pAse eka pArathI Avyo ne RSinA cIMdhyA suMdara maMdira che, paMcanAthamAM nitya kathAkIrtana thayA ja kare pramANe teNe prAyazcita karI kuMDamAM snAna karyuM ne tenA che. ne tenuM maMDaLa sarasa kAmagIrI bajAve che. paMcanAthamAM pApa nAza pAmyA. tyArathI A kSetra pApanAzaka tarIke paMcanAtha mahAdevajI uparAMta tAjamInArAyaNa, 6 * maMdira, oLakhAyuM. tyAM be kuDo che. temAMthI ekamAM pANI mIThuM gAyatrI maMdira, punita sabhAmaMDapa ne gItAmaMdira AvelAM che. che. ne snAna karavAmAM Ave che. te kuMDanuM pANI khAruM I. zrI svAmInArAyaNa maMdira rAjakoTa : pAMcAla bhUminA trinetrezvara (taraNetara) mahAdeva rAjakoTamAM zrIbApa pote padhArelAM te samayanI yAdasatIe dakSayajJamAM dehatyAga karyA pachI samAdhimAM nIkaLI dhamAM gIrI dharAvatuM eka bhavya svAmInArAyaNa maMdira che. A beThelAM zivane tapazcaryAmAMthI jAgRta karIne tArakAsurane nAza maMdiramAM zrIjIbApA pite padhArelAM te samayanuM lImaDAnuM karavA mATe putpatti tarapha preravA indranI AjJAthI kAmadeva, paviparI kAmadeva, pavitra prasAdI vRkSa paNa hajI che. rAjakoTanA poliTikala pArvatI zivane prasanna karavA mATe sevA karavA Ave che. ejanTe bhagavAna svAmInArAyaNanuM bhavya svAgata kareluM ta lAga joI mahinA ane pravega kare che. akALe thayelAM ne zazAM savArI nIkaLavI. vasaMtanA saMcAra ane mehanAstranA prayogathI hadayamAM kSobha pAmelA zivajInA netra khulI jue te kAmadevane che. junA jhaDakalAnI khoDiyAra : zivanuM trIjuM netra ughaDatAM kAmadeva bhasmIbhUta thaI gaye. | (sAvarakuMDalA pAse) doDhasoeka varSa pahelAM A ThekAkAmadevanI patnI ratinA vilApathI adra banelAM zive rati zethI jana: gAma karato ahIM junA gAmane TiMbe che. ane ne dvAparamAM kRSNAvatAra thAya tyAM sudhI rAha jevA kahyuM, khaDiyAra je ahI'nA saravaiyA girAsadAroe sthApela che, zrIkRSNane tyAM kAmadeva putra rUpe janma laI ratine pAmaze - tenuM khUba ja purANuM sthAnaka che. hAlamAM sAghuzrI mAdhavaevuM varadAna ApyuM. rati A pachI kahevAya che ke saurA. dAsabApu rahe che. jANe sAkSAta namratAnI mUti. nathI keI STramAM taraNetara mahAdevanuM maMdira banAvI tenI sevA karatI sAdhanAne ADaMbara, nathI sAdhutAne daMbha ane game tyAMthI dvApara sudhI rahI. maLI AvatA annane atithi satkAra pachI paNa nathI A trinetrezvara athavA taraNetara Aje paNa prakhyAta tIrtha khavarAvyAne (haMkAra) jANe parArthe vahetI gaMgA ane dhAma che. 60 varSa pUrve lakhataranA rAjavI zrI karaNasiMhajI parArthe phaLanuM vRkSa ! e 50,000 rUpiyA kharcIne kaLA kArIgIrIvALuM zikhara baMdhI maMdira karAvyuM. bhAdaravA suda pane divase taraNetaramAM - taraNetara (trinetra) : jhAlAvADa.......... moTo meLo bharAya che. adhika mAsamAM bhAdaravA vada chaDUnA lAla mAMDalIye DuMgaro bhAla ThagAnI dhAra; divase taraNetaranA kuMDamAM saghaLAM tIrtho padhAre che. tethI pilA pANa sarajIyA kaza kIdhI karatA. Jain Education Intemational
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA With best compliments from BHARAT PULVERISING MILLS PRIVATE LTD. PIONEER CHROMATE WORKS. Hexamar House, 28, Sayani Road, BOMBAY 28. Grams : "HEXAMAR" : PHONES : Office & Works : 453242/43/44/45 Residence : 242296 Jain Education Intemational
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha | * kharekhara kudarate paMcALanA DuMgarAne pilA banAvI AgaLanA bhAgathI dvAra zA zAkha dekhANI nahIM. jenA bIjAM DuMgarAo karatAM A DuMgarA tarapha vadhAre dekhADayuM saMvavaraNa jevuM ke bauddha gayAnA nAnA stupa jevuM A hoya ema lAge che. maMdira joIne AjubAjunA purANuM zi95nA avaze joI paMcALanA nAnakaDA DuMgaranuM sRSTi saudarya jotAM saudaya ame thAna javA amArI gADImAM beThAM. ( eca. Ara. gaudAnInA saujanyathI ). premIonI AMkho thAkatI nathI. A DuMgarAo vIdhIne gAkAnanA sAjanyathA ) trinetranA pavitra tIrtha jovA janAra musApharo A mArge saurASTranI loka saMskRtinA pratika rUpa taraNetarano meLo: vAraMvAra javAnuM mana thAya che, bhArata varSamAM zivajInA trinetra tIrtho be jagyAe AvelAM che. eka badrikAzrama saurASTramAM yojAtA lekameLAomAM taraNetaramAM yojAtA pAsenuM himAcala pradezanuM trinetra tIrtha ane bIju jhAlA- 5 * lekameLAnuM sthAna mahatvanuM viziSTa prakAranuM rahyuM che. A vADanuM trinetra tIrtha maMdira. gujarAtabharamAM jANItuM che. meLe tenA sAcA arthamAM saurASTranI lokasaMskRtinA pratika saurASTramAM bharAtA zivarAtrIe bharAto junAgaDhane meLo samAna thaI rahyo che, surendranagara jIllAmAM AvelAM thAnatathA bhAdaravA suda 5 ne divase bharAto trinetra (taraNetara) na gaDhanI uttare pAMceka mAIla para AvelAM taraNetara nAmanA ne meLo e be jANItA zivameLA che. hajAre grAmya nAnakaDA gAmamAM AvelAM mahAdevanA maMdira pAse A meLe vAsIo trinetranA meLAmAM utarI paDe che. trinetranuM hAlanuM bharAya che. A meLo dara varSe bhAdaravA suda 4, 5, ane 6nA roja jAya che. A varSe paNa sapTembaranI 7, 8, maMdira lakhataranA mahArAjA sAhebe potAnI putrI karNa bAnI 9mIe A meLe jAya che. A mahAdevanuM maMdira yAdagIrImAM baMdhAvyuM che. "trinetrezvara" tarIke oLakhAya che. samaya jatAM tenuM apaA e maMdiranI pratiSThA 8-8-1902nA roja karavAmAM bhraMza thaIne taraNetara thayuM ane e ja nAmanuM gAma AvI hatI. trinetranA hAlanA maMdiramAM jUnAM maMdiranI vasyuM. saikAo janAM A maMdirane keTaleka rasaprada ItizailI bAMdhakAma pUratI bahu sArI rIte jaLavAI che. paNa hAsa che. lokamAnyatA evI che ke A maMdira najIka zipakAma pahelAMnA jevuM thayuM nathI. zivaliMga te purANuM dropadIno svayaMvara yojAyo hato ane pAMca pAMDavomAM che ja paNa sAthe sAthe gUDha maMDapanI sthabhAvalIo, zRMgAra nizAnabAjImAM niSNAta gaNAtA arjune matsyavedha karyo cokIo ane piyAtane bhAga jUnA je ja banAvyo hato. nizAnabAjInI A kaseTImAM arjunane saphaLatA che. cerasa staMbha upara baMdhAyela gUDha maMDapane aMdaranI maLatAM pAMDa sAthe draupadInA lagna thayA hatA. ketaraNIthI bharapura che. A bhAganuM zilpa sekI zreNIthI juduM paDI jAya che. sthaMbhAvalI bhadraka zreNInI che. traNeya bIjI eka lokamAnyatA evI che ke, bhAdaravA suda zRMgAra cokIo uparano bhAga phAsaNA zailIna hoIne pAMcama RSi5 camInA 2ja vahelI savAre gaMgAmaiyA A gUDha maMDapane dekhAva bahu suMdara lAge che. zRMgAra cAkI sthaLane pAvana kare che. kuMDanA pANInI sapATI A divase omAM ujajana uparanA bhAga che. vadhe che e hakikata che. A divase RSio A kuMDamAM snAna karavA Ave che. ane tethI A kuMDamAM snAna karavAnuM caityabArIne suzenavALAM rUpa kamathI zobhI rahyo che kArya ghaNuM pavitra ane pAvanakArI gaNAya che. A leka maMdirane pITha bhAga tathA maMDadara upa2 thayeluM kAma ghaNuM meLAmAM saurASTra-gujarAtamAM lAkha uparAMta ne mAnava mahesuMdara dekhAya che chajaja vinAne maMDadara purANI nAgarazailI rAmaNa umaTI paDe che. dezanA judAM judAM bhAgamAMthI leke dAkhave che. bhadra bhAga uparanuM jaLakAma dazamA saikAnA bhAga levA Ave che. AvAM meLAM ghaNI jagyAe yojAya che. maMdira jevuM dekhAya che. kaMIka aMze A maMdira kacchamAM nadInA kinAre zItaLA sAtamane mahimA : Avela koTAyanA maMdirane maLatuM kahevAya. pavitra zrAvaNamAsa eTale meLAone mAsa. sAre A maMdira zreNInI draSTie solaMkI kALa pahelAMnI varasAda thaI gayo hoya ane grAmya janatAmAM khAsa karIne nAgara zreNInuM kahevAya. maMdiranA darzana karI maMdiranI traNa kheDUta prajAnA dilamAM eka jAtane umaMga hoya che. A bAju Avela kudane nirakhI ame svarga-narakanI bArI umaMganI abhivyakita meLAomAM thAya che. saMsAranA sarva nAme oLakhAtI eka devakAlikA pAse pahoMcyA A devakAlikA duHkhadardI ane muzIbate bhUlIne AbAlavRddha sau sAthe saMpUrNa paNe purANI rahI javA pAmI che. nAnakaDI jagati maLIne AnaMda kilapUrvaka meLAomAM bhAga le. meLAo upara racAyela nAnakaDuM maMdira solaMkI yuga pahelAMnI zailIne e saurASTranI AgavI viziSTa leka saMskRtinA eka avi. suMdara namane batAvatuM hatuM. maDadaranI jagyA uparanA bhAjya aMga samAna che. A meLAonI zubha zarUAta gavAmAM mukAyela zivajInI ardhAparyuM kAnavALI mUti zItaLA sAtamathI thAya che. saurAmAM vahetI nadIonA khUba suMdara dekhAtI hatI. maMdirane jhINavaTathI nirakhatA kAMThe AvelAM varSo jUnAM purANu zItaLAmAtAnA maMdiramAM Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ S58 [ bRhada gujarAtanI asmitA ane maMdiranI bahAra vahelI savArathI mAnava samUhane jayeta jalatI rAkhe che. rAjakoTanA beDI nAkAnA gIca pravAha vahetuM hoya che. vistAramAM nIlakaMThanAthanuM maMdira AveluM che. e maMdira zItaLA mAtAnA darzana karIne pUjA karIne duHkhadardo pAchaLa paNa saurASTranI eka rasaprada lokakathA vaNAyelI che. dura karavA mATe mAnelI mAnatA badhA choDIne pitAnI ? Amato zrInIlakaMTha mAladhArI ane bharavADa kemanA bhagavAna manokAmanA pUrNa karavA mATe bahene, bALaka, purUSa lekhAya che. paraMtu bIjI komo paNa emAM zraddhA rAkhe che. ** hajAronI saMkhyAmAM jamA thatA hoya che. leka samUDamAM rAjakoTanA svAminArAyaNa maMdiramAM kAMTA vinAnI moTe bhAge bahene ane bALA ja hoya che, akhUTa zraddhA, baraDI pAchaLa jevI kathA paDI che tevIja kathA rAjakeTanA kulera, nAgalAM-cUMdaDI ane nALiyera vadherIne mAtA zIta nakalaMka maMdiranA "kaDavA lImaDAnI mIThI DALa" pAchaLa LAne rIjhavyAno AnaMda ane saMtoSa anubhavatA hoya che. chuyAyelI paDI che. Azcarya" camatkArane mAnavAnI nA zItaLAmAtAnA maMdiranI AsapAsane cAreka pharlAga jeTalo pADatA buddhijIvIo nakalaMka maMdiranA cogAnamAM ubhelAM vistAra ThAMsoThAMsa bharAye hoya che. mAnava maherAmaNa kaDavA lImaDAnI eka DALanA pAnane mITho svAdathI anubhavIvIMdhIne maMdira sudhI pahoMcavAnuM, mAtAjInA darzana karavAnuM e azvayaM anubhave che. kAma kaThina banatuM hoya che. zraddhA ane anerAM pratIkasamA A meLAmAM hajAro mANase bhAga letA hoya che. aDhI hajAra varSa purANuM jena yAtrA dhAma bhadrezvaraH kacchanA kinAre kaMDalA baMdarathI lagabha trIseka mAIla saptamukhI hanumAnaH AMtarIne ItihAsanI sAkSI puratuM bharANI bhadrAvatI nagarInA koIpaNa jaDa ke cetana vastune pitapotAne ItIhAsa avazeSa rU5 bhadrezvara bhAratabharamAM jANItuM banyuM che. khAsa petAnI AgavI viziSTatAnuM anerU mahatva hoya che. AvAM karIne A sthaLe aitihAsika vasahitIrtha hovAnA kAraNe sthAnamAM rAjakoTamAM Avela keTalAka dhArmika sthaLomAM bhadrezvaranuM mahatva ghaNuM vadheluM che. paMcanAtha roDa para Avela ane tAjetaramAM ja jene jIrNo ddhAra thaye che evAM sAta hanumAnanA maMdiranuM mahatva raheluM . A tIrthane ItihAsa Amato ghaNo purANe prAcIna che. dara zanivAre ane maMgaLavAre te A madire hanumAna che. vikramanI pahelAM lagatAga pAMca sadI pUrve ane parama bhakato sArI saMkhyAmAM jovA maLe che ,'tA, eri tIrthakara zrI mahAvIranA nivANuM pachI tera varSe bhadrAvatI AvatAM bhAviko sAta hanumAnanA maMdiranA darzanano lAbha nagarInA te vakhatanA rAjA siddhasenanI sahAnubhuti ane levAnuM cUkatA nathI. ghaNuM leke hanumAnajInI mAnatAo sahaviyA sahAyathI bhadrAvatInA zrI devacaMdrAdhAke bhUmi zodhana karI kare che. bhIla loko te anAdi kALathI hanumAnajIne temanA A tIrthanuM zilArApaNa karyuM hatuM. ISTa deva tarIke pUje che. mahAvIra prabhujInA nirmANa pachI 45 varSa zrI kapila paMcanAtha roDa uparanA dhArI rAjamArga para lImaDAnA kevalI munie bhagavAna zrI pArzvanAthajI prabhujInI pratimA kadAvara vRkSa nIce thaDane Teke A sAte hanumAnajIo beThelA pratiSThita karI hatI. A pratiSThA mahotsava vakhate ja bhadrAche. roja roja sAMjanA dhUpadIpa thAya che nagAruM paNa dhaNa vatI nagarImAM ananya ane mahAnaMda pati vijayazeTha dhaNI uThe che ane bhAvika mANasanI zraddhA ane vizvAsa vijyA zeThANInuM Ajanma brahmacarya vrata prasiddhimAM AvyuM. jAgI uThe che. e baLavIra ajaya hanumAnane rAmacaMdrajInA A khyAtanAma daMpatie A puNya prasaMge bhagavatI jaina ananya bhakata sevaka duHkha bhaMjakane mANaso darzana karavAmAM dIkSA aMgIkAra karI hatI. lina thaI jAya che. samayanA vahevAnI sAthe sAthe maMdiranuM mahAbhArata ane bhAgavatamAM bhadrAvatI nagarI tarIke mahAmya vadhune vadhu prakAzIta banyuM ane chelA traNeka jene ullekha thayele che evI A purANa prasiddha nagarInA mahinAthI te jIrNoddhAramAM madiranA sAtamA hanumAnanI avaze ane khaMDiyAra parathI A sthaLanI prAcInatAne mUrti bhUgarbhathI pUrNa paNe bahAra AvatA leke bhAvanAthI A cho khyAla Ave che. ahIMnuM jaina derAsara sArI sthigherAI gayela che. timAM che. maMdiranA sthApatyane nIcenA bhAga sauthI purANa rAjakoTane kaDavo lImaDo paNa tenI kALI mIThI che? che. chatAM purAtatvanI daSTie e bAramI sadIthI khAsa pahelAno ekeya avazeSa jovA maLato nathI. bhadrezvara pAMca saurASTranI dhIMgI dharatI saMte mATe jANItI che. e hajAra varSa karatAM paNa purANI nagarI che e vize kaI saMtonA saMta ane tapanI aneka kathAo lokajIvanamAM zaMkA nathI. Ama chatAM A nagarInI sthApanA vize tema ja vaNAyelI paDI che. AjanA vijJAnayugamAM paNa e kathAo janamaMdiranI sthApanA vizene AdhArabhUta itihAsa meLavavA lokone dharmAbhimukha kare che. ane Izvara bhaktinI ciraMtana mATe UMDu saMzodhana Avazyaka banI rahe che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha grantha ] jainapraba dhAmA bhadrezvarane lagatAM ghaNAM lakhANe! nIkaLe che. tema ja rAjA akkaDa cAvaDAnA vakhatamAM IrAnathI e pheAja AvI hatI; tyAre temane harAvIne bAdazAha saradAra ane khIjA' keTalAMya marAyA hatA evI noMdha che. vIradhavaLa prakha'dhamAM 'vIradhavaLe' bhadrezvara veLAM kuMDa lIdhuM' evuM lakhyuM che, te A ja bhadrezvara. A derAsaranI pUrve dudAzAnu zivAlaya hatu. ema tenA ghummaTa kAyamI hovAthI jaNAya. che. tyAMthI theDeka dUra dudAzAnI aMdhAvelI eka jUnI selaMta vAva che. A vAvamAM cAra mALa dekhAya che, jyAre bAkInA bhAga purAI gayA che. vAvanI keTalIka vastu paNa khIjA bAMdhakAma mATe upaDI gayela che. A vAvanA etaraMganI eka zilA sattara phUTa ne sAta iMca lAMbI ane babbe phUTa paheALI thatI jAya che. eka leAkeAkita evI che ke vasahInA madiranA jIrNoddhAra thayA e arasAmAM ja eka meghavALe vasahInA derAsara para thayelAM khaca karatAM eka dokaDA vadhu kharaca karIne A seleATa vAva baMdhAvI hatI. A vAvanA sAta mALa hatA. enuM sthApatya anerU hatuM. yAtrALuomAM gujarAta, sauSTrarA, rAjasthAna, dilhI, kAzmIra, haisura, ityAdi sthaLethI ahIM yAtrA karavA Ave che. prativarSa trIja, ceAtha, pAMcamane divasa tIthanI varSagAMTheM nA meLA bharAya che. yAtrALuone be TaMka vinA mUlya bhAjana karAvavAnA praNa prabaMdha che. A tI'nA vahivaTa zeTha vardhamAna kalyANajInI peDhI kare che. je TrasTI maMDaLamAM kacchanA judAM judAM bhAgeAmAMthI jaina AgevAne levAmAM AvyA che. kacchamAM bhadrezvaranA A suvikhyAta yAtrA dhAmanI yAtrAe AvelAM jaina jainettara pazcima kacchamAM AvelAM abaDAsAmAMnA jaina paMcatIrthanI yAtrAe bhakita bhAvanAnu pavitra sthAna che. jayAM AgaLa save mAnava jIvanane zAMti maLe che. (upara kata kikata nAraNadAsa ThakkaranI eka noMdhanA AdhAre TukAvIne lIdhI che.) rAma lakSmaNa mari baraDiyA : " rAma lakSmaNa e bAMdhavA, rAmaiyA rAma sUraja cAMdanI joDa re, rAmaiyA rAma." dvAravatI nagarathI eka gAu dUra jUnAM gAmanA ujajaDa TIMbe Avela che. jUnu kharaDiyA koI kALe dvArakA nagarInu parU' thaze. Azare eka hajAra varSa pahelAM khaDiyAmAM khImA vAdhera nAme eka rAma bhakta vasatA hatA. khImeA vAdhera nAnapaNathI ja rAmApaNu sAMbhaLavAnA bhAre zAkhIna hatA, temanA smaraNe| sAthe sakaLAyelI A jagyA che. dvArakAthI jAmanagara jatAM rAjyadhArImA uparathI dvArakAnI A khAju e eka mAila dUra DAbe hAthe eka kAcI saDaka EAya che. e kAcI saDakane cheDe jUnAM khaDiyA gAmanA khaDharA vacce atUTelAM rAmamaMdira, adhurU rahelu.. lakSmaNumaMdira, mahAprabhujInI beThaka ane sItAjInuM maMdira vagere maMdiro AvelAM che. rAmama'diranA ziSya uparathI ema kahI zakAya ke e maMdira saMvatanA sALamAM saikAmAM khAMdhavAnu zarU thayuM haze. mahAprabhujInI beThaka kayAre baMdhAi haze te nakkI thaI zakatuM nathI. sItAjInu maMdira seALamA saikAmAM khaMdhAyu haze. ahIthI thADedUra Avela caMdrabhAgA devInI derI paNa jUnI dekhAya che. jUnA kharaDayA gAma eka mAIla dUra vaselu che. e gAmanA leAkeA khImA bhagatanI vAta heAMze hAthe kare che. ( eca. Ara. gaudAnInA saujanyathI ) saurASTranA prAcIna maMdirAnI noMdha ( eca. Ara. gaudAnInA saujanyathI ) 1. khImezvaranuM maMdira : maitrakALa jeTaluM jUnuM gaNAya che. e maMdiranA punarUdhdhAra saMvatanA seALamA saikAmAM thayA hatA. 2. navalakhA : maMdira dhumalI purANu dhumalI zahera jeThavAnI rAjadhAnI hatI. satI sAnahalAmaNa jeThavAnI vAta saurASTramAM pracalita che. ma Mdira keAI jeThavA sa Mtane hAthe 12mA saikAnI AjubAjumAM baMdhAvyuM hatuM. purANo nIcI dhumalI hAlAranA bhANavaDa zaheranI dakSiNe sAta mAIla dura AvelI che. eka mAIla dura baraDA DuMgaranA peTALamAM Avela che. temAM 3. seAnakaMsArInuM maMdira upara dhumalI junI dhumalIthI sAnaka'mArInu pacADI maMdira Avela che. paNa seAna krU'sArI ane halAmaNane prasaMga bAramA saikAnA hAine AThamA baMdhAyu hoya sona kaMsArInuM maMdira kAi maiMdhava rAe baMdhAvyu` hoya tema lAge che. 4 bilezvara mahAdeva : baraDA DuMgaranA cheDA upara ane dhumalIthI dakSiNa cha mAila tathA pAraaMdara relve lAinanA tarasAI sTezanathI traNeka mAila dUra Avela che. A ma Mdiranu zivaliga kRSNanA samaya jeTaluM purANuM gaNAya che paNa madiranI bAMdhaNI saMvatanA AThamA saikA jeTalI jUnI che. pa. ahalyA bAInuM sAraThI sAraDI sAmanAthanuM maMdira dhaSThi helphara vaMzIya rANI ahalyA khAIe muslimAnA hAthe nAza pAmela tIrthomAM navAM madiza baMdhAvyA hatA. sArahI seAmanAthanuM ma Mdira saMvatanA aDhAramA saikAnI tarUAtamAM rANI ahalyA khAInA hAthe madhAvAyuM hatuM. 6. sutrApADAnuM sUrya maMdira : A madira sa MvatanA sAtamAM saikAnA aMtanA hAvAnA samaya che. e maMdira prabhAsa pATaNathI cha mAIla dura Avela che.
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA With best compliments from GANDHISON S. CODES : - A. B. C. 5th & 6th Edition Bentley's Acme & Private. EXPORTERS & IMPORTERS Cable : SONGANDHI, 232, Samuel Street, Phone : 324116 ( 3 Lines ) BOMBAY-3. Telex : 540 GANDHI (India) Branches : COCHIN ALLEPPEY * KOZHIKODE BODINAYAKANUR. * MANGALORE. * SAKLASPUR. MERCARA. * COONOOR) * AMRITSAR, Jain Education Intemational
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa'da grantha ] 7. sAmanAthanu sUrya maMdira : e maMdira triveNI sa`gama najIka Avela che. e madira saMvatanA dasamA saikAmAM baMdhAyu hevu' joie. 8. sAmanAthanuM hAlanuM maMdira. 9. DhaheAtsaga : e jagyAe bhagavAna zrIkRSNa jarApAradhine hAthe mRtyu pAmyA hatA 10. dAmeAdara lAlajInu' maMdira : "girItaLATIne kuMDaDhAmeAdara tyAM mahetAjI nAvA jAya" narasiMha mahetAnI sAthe traNAyele dAmeAdara kuMDa kSatriyakALamAM baMdhAyA heAvAtu' kahevAya che. 11. dharaNIdhara mahAdeva : vAMkAnerathI mArakhI jatAM sAta mAIla dura AvelAM A sthaLa jAmanagaranA jAmarAjAe badhAvyuM hoya tema kahevAya che. paNa hAlanuM jaDezvaranuM maMdira 200 vadhAre purANuM nahIM hoya. 12. mAMDavarAyanu` sUryamaMdira : vaSa~thI mAMDavarAya eTale mA`DarAyanuM apabhraMza thayelu' nAma. mAMDavarAyanuM sUrya maMdira mULatA seALamA saikAmAM baMdhAyuM haze. paNa tyArapachI e maMdiranA punarUdhdhAra thayelA che. A maMdira saMbaMdhI zrI jhaveracaMda medhANIe eka vArtA lakhI che. 13. divanA killA : A kiaA rAkSasarAya jAla dharane hAthe badhAye hAvAnu` kahevAya che. A liAnA keTalAMka bheAMyarAM purANA hAvAnA sa bhava che. paNa hAlanA kille pATu gIjhoe seALamA saikAmAM badhAnyeA hAvA joie. 14 muralI maneAhuranuM maMdira : te dhorAjIthI upaleTA jatAM supeDI gAma Ave che. gAmanA pAdaramAM saMvatanA 18mA saikAnI zakasAlamAM A madira a'dhAyu` hAvu... joie. 15. rANakadevInu` ma`dira : A maMdira vaDhavANunA kATanI rAMge Avela che. A madira vaDhavANanA pAMparAonA vakhatamAM baMdhAyu" hAvAnA sa'bhava che. dasamA saikAmAM kha dhAyeluM A khAramA saikAmAM thaI gayela rANakadevIne nAme kema caDI gayuM te kahevuM muzkela che. 17. khAlIe : vaDhavANunA rAjAnA vaDavAonA prIti madirA ane sainikAnI khAMbhIe rANakadevInA cAgAnamAM AvelI che. 18. rAjava'zIonA samAdhI maMdira : je rANakadevInA maMdira pAse Avela che. 19. brahmakuMDa : A kuMDa purANA zihAramAM sAla'kIrAma siddharAjane hAthe baMdhAyA hatA. 20. jAnInA cArA : 11 A cAre sAlakIkALamAM khaMdhAyA hatA. zihAranA girAsadAra jAnI brAhmaNeAe A cArA badhAnyeA haze. 21. paththara ana gaye AkhalA : A AkhalA khAvaluM mAraNInA rAjA lAkhAjI rAve mukAvyuM hatuM. 22. maNImaMdira : A maMdira meArInA ThAkeAra vAghajIe tenI premikAnI yAdamAM madhAvyuM hatuM. 23. velIMgvIna sekreTarIeTa : A makAna maNImaMdiranA eka bhAga ja che. 24. mAkhInA TAvara : 25. traNa madirA : muLa dvArakA, pAraba'darathI 12 mAila pazcime Avela visavaDA zaheramAM thaI gayela vIsA bhagatanA vakhatamAM A "diza 'dhAyA hatA ( saMvatanA teramA saikAmAM ) 26. harasiddhi mAtAnuM maMdira : A madira saMvatanA bAramA saikAnA uttarArdhamAM a'dhAvyu' hatuM.. 27. harasiddhanagara : harasiddha mAtAnuM' tItha dhAma pAradarathI 22 mAIla dUra pUrva tarapha Avelu che. 28. samaLezvara mahAdeSa : A ma`dira pa`daramA saikAmAM hAlanA dhrAMgadhrAnagaranA mahArAjAnA vilAnA samayamAM baMdhAyuM hatuM. 29 kaMkAvaTI : dhrAMgadhrAthI 6 mAila pazcima tarapha Avelu che. 30. tripurA paMcAyatana maMdira parabaDI : 16. havA mahela : A maMdira saMvatanA bAramA saikAnA aMtamAM khaMdhAyuM Azare sA eka varSa pahelAM bAMdhavAnu zarU karAvela hatuM. A maMdira coTIlAthI mana'dapura bhADalA jatI saDaka A rAjajahela adhUrA rahI javA pAmyA che, upara pazcima kAMThe parakhaDI gAma pAse Avela che.
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ 162 [ bRhada gujarAtanI asmitA kAnajI svAmInuM derAsara senagaDha : che. A mInaLa devInI samAdhi : ghelA somanAthanA tIrthamAM A A derAsara digambara jenapaMthanA prakhyAta sudhAraka samAdhi Avela che. jasadaNa zaheranI mukhya bajAramAM kAnajI svAmInA haste baMdhAyuM che. paMcAyatana zivamaMdira Avela che. buddhezvara mahAdeva vallabhIpura : rAjasAgara -jasadaNa zaherathI cAra mAIla dUra Avela purANuM zivaliMga upara baMdhAveluM A navuM maMdira eka sarovara che. pacAsa varSa pahelAM bAMdhavAnI zarUAta thaI hatI. je. dIvAdAMDI dvArakA : dvArakAnI kanyAzALAnA kampAunDamAM hAlamAM adhurUM che. Avela eka maMdira dvArakA nagarI dvArakAdhIzanuM maMdira. kIrtimaMdira : upaleTA zaheranuM paMchI darzana rUkSmaNijInuM maMdira : A maMdira gAMdhIjInA raheThANa sthaLa najIka temanI dvArakA zaherathI traNa pharlAga 2 okhAne mAge yAdamAM baMdhAvela che. Avela rUkhamaNIjInuM maMdira tathA rUkamaNi maMdiranuM sanmukhanuM teraNa gajendra vaTezvara. jhAlAvADanA surendranagara zaherathI samAdhi maMdira-haLavadaH, cAra mAIla uttara dizAmAM eka jagyA AvelI che. e A samAdhio haLavadamAM thayela satIonI che. jyAre jagyAne vahivaTa rabArI kAma kare che. e ja gAmamAM dhrAMgadhrA rAjyanI rAjadhAnI haLavada hatI tyAre A rAjya Avela eka oTalA upara gajendranI mUrti che. mahela baMdhAye hato. vaTezvara mahAdeva dudharejanI jagyAnuM mukhya maMdira sUryamaMdira-hAMka : dudharejathI cAra mAIla uttara tarapha rAjasItApura nAme - A maMdira DhAMka zahera je upaleTAthI daseka mAIla dUra eka gAme Avela che. tyAMnA eka taLAvamAM samAdhi Avela che. tyAM eka TekarI upara DuMgarezvaranuM maMdira Avela che. maThanuM maMdira rAjasItApuranA taLAva kAMThe maThanA Avela che. mahaMtonA samAdhi maMdira che. gaMga jhAlAvADanA dedAdarA gopanuM maMdira : gAma pAse Avela eka kuMDa jhAlavADanA sAyelA zaherathI saMvatanA sAtamA saikA jeTaluM jUnuM A maMdira jAma traNa mAIla dUra Avela dhAMdhalapura najIkanI eka nagarathI tera mAIla dUra Avela che. purANIvAva. bAlakRSNa : dhummaTa maMdira - jhAlAvADanA dhrAgadhrA zaheranI pUrva dizAe bAra mAIla dUra Avela ane AThamA saikAmAM - A mUrti jAmanagaranA smazAnamAM Avela che. baMdhAyela eka zivamaMdira che. dhuMdhalInAtha :- dhAMdhalapura zravaNakumAra : zahera najIka Avela vAvanA kAMThA upara Avela eka mUrti A mUrti jAmanagaranA smazAnamAM Avela che. je nAtha saMpradApanA navanAtha pachInA dazamAnAtha jhAMsInI rANI : dhuMdhalInAthanI eka mUrti che. gohilavADanA gaDhaDA zaherathI sAta mAIla dUra AvelAM beDIyA saMpradApanA svAmInArAA mUti jAmanagaranA saMgrahasthAnamAM Avela che. " paNanA maMdirano daravAje. lAkho : dudharejanA vaTezvara maMdira AkhalAnI mUti. jhAlAvADanA jAmanagaranA lAkhoTA taLAvane kAMThe Avela kaThe. sApalA zaherathI cAra mAIla dUra Avela sejakapuranuM TAvara : purANuM jainamaMdira jhAlAvADanA jasadaNa zaherathI ATha pAkistAna sAthenA yuddhamAM mAryA gayelAM mAMgaroLanA mAIla dUra AvelAM AnaMdapura mAMDalanuM zivamaMdira je zekha mejara zekha mahaMmadanI yAdamAM A TAvaranuM nAma bAramA saikAmAM baMdhAyuM haze. mejara zera mahaMmada TAvara rAkhavAmAM AvyuM che verAvaLa baMdarathI 11 mAila pUrva tarapha unAne raste prAcIna pavitra khAparA kaDIpAnA bhoMyarA :- A nAme bauddhatIrthasthaLa Ave che. e sthaLa pAse zivamaMdira che guphAo jUnAgaDhanA kALavA daravAjAnI pAse AvelI che. prAcatIrtha najadIka vahetI sarasvatI nadI. jUnAgaDhanA uparakoTanA killAmAM Avela taLAva. reje - jUnAgaDhanA zaheramAM Avela bAbI vaMzanA eka rAjAne ghelA somanAthanuM maMdira : raje. jUnAgaDha giranAra pahADa upara Avela bhagavAna - jasadaNa zaherathI sAta mAIla dUra Ave. A tIrthanuM nemInAthanuM maMdira. jenuM keTaluMka zilpa bAramA saikAnuM mukhya maMdira che. havAne saMbhava che. giranAra pahADa uparanI pahelI TUMka Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] uparanA derAsaronuM vihaMgapa dazya giranAranA jaina derA- gAmanA rahIza jIvAne A bahoLA pazudhananA pAlana arthe saranuM dazya. gIranA jaMgalamAM bhaTakavuM paDayuM. jUnI sAMkaLI levAnuM maMdira jo be mahAna saMte jayarAmagarajI ane narazA nAmanA hAla janI sAMkaLI UbhuM che te lavAna maMdira jatAM eliyAnA paricayamAM AvyuM tenI sevA cAkarI karI ane e maMdira solaMkI yugamAM baMdhAyela delamAla gAmanA emAMthI saMte tene ghera rahelI zera mATInI khoTa purI brahmAjInA maMdira jevuM kahI zakAya. nAnA moTAM zRMgo ane pADI ane devAne janma thayo. urugothI zobhate e maMdirane bhavyabhAga dvarathI ghaNe devAe paNa bApane cAle saMtonI sevA cAkarI karI. ja AkarSaka lAge che. Azare AThase savA AThaso varSo ane paraNIne be chokarAne bApa thayo tyAre tene saMsAranI vItI gayA hovA chatAM daherUM bahu ja sArI hAlatamAM UbhuM mAyA choDI devAnI manetRtti jAgI. che. meMDo paranI jagyA dizAnA devothI zobhI rahI che. devAe jayarAmagarajI ane oliyA nurazAnAM Azi. parabavAvaDI : rvAda mAgyA ane devAne sevAvRttinI dikSA maLI. samAjasevAnI, ane mAnavatAnI jayota prajavalita sevAnI A maDhulI mATe junAgaDha najIkanAM vAvaDI rAkhatAM lokajIvananAM pravAhane prabaLa sAmarthya arpatI A gAmanI pAse zrI dattAtreyanAM dhUNAnI bAjumAM Avela jagyAne ItihAsa samajavA jevuM che. paNa e kathAne jasAbadAnanI samAdhI pAsa Adeza maLe. samajavA mATe ApaNe 150 varSa pahelAne bhUtakALa ukheLa paDaze. devAe ahiM mahulI bAMdhI dararoja jhoLI laI rAma150 varSa pahelAnI A vAta che. kaNa roganA dada. sI ka . roTI mAMgavA AsapAsanAM gAmamAM jAya ghera AvyA pachI ene samAjamAM achuta aspRzya ane mahAna pAtakI pApI bhajana samaye mahulI bahAra nIkaLI traNa sAda pADe, "che gaNI tyajI devAmAM AvatA te samayanI A kathA che. keI sAdhu saMta abhyAgata hoya te rAmaroTI levA padhAre... gharanA mobhI hoya, vahAlasoyA putra ke putrI hoya ke basa sAda sAMbhatA ja bAvA, sAdhu, lalA, laMgaDA, pachI parama priya mitra hoya paNa deva bhege je tene kuSTa bhIkhArI AvI caDe. saune premathI mAMgI lAvela rAmaroTI rega lAgu paDe te samAjamAM ke pitAnA gharamAM paNa tene jamADe. savA jamADe. savAra ane sAMja tene A krama. sthAna na maLatuM. gAma ke zaherathI dUra vanavagaDAmAM ke devAe gIranAranI saMkhyAbaMdha parikramA karI ane keI eka aMdhArI koTaDImAM A dadIne rAkhI mukavAmAM kaMIka keTalIye vanaspatione oLakhavAnI siddhi prApta karI. AvatAM dhIre dhIre khavAtA jatAM aMge vALA A dardI. enA cAMdAmAMthI gaMdhAtA lohI ane parU vahevA lAge, raktapittanA rogane kAraNe kuTuMbe tyajI dIdhela eka zarIre phuTI nikaLela cAMdAnI kALI baLatarA ane vedanAnI DozI A devA rabArIne maLyA, vanavagaDAmAM kaNasatI te cIsa pADatA AvA dardIone aMte ratnAkarane khoLe kayAreka vedanA nI kALI cIso nAMkhatI A DezIne khabhe padharAvI devAmAM AvatAM tyAre.... upADI maDhulImAM devA rabAthIe lAvI mUkI, tenA asahya durgadha mAratAM, cAMdAmAMthI vahetA lehI-parU sApha karI tene 18mI sadInA uttarArdhamAM, eka abUjha, abhaNa rabArI svaccha pathArIye suvaDAvI auSadhI ApavA mAMDI jeva kare gIranA jaMgalomAM gheMTA-bakarAM ane gADara carAvata jetAmAM A vAta mera phelAI gaI ane saurASTrabharamAMthI hato, DAMgane Teke koNI TekavI, bIjo paga pahelAM pagane rakatapittanA dardIo A vAvaDInI jagyAmAM ThalavAvA DhicaNe TekavI gaganamAM nIrakhate A abujha kizora jANe mAMDayAM. jagyA vizALa baMdhAtI cAlI, have ekAda gAma agamanigamanI vAte vicArate hoya te dizate. tenI mAMgavAthI na cAlatuM, dadIo, sAdhu, saMta, abhyAgatane AsapAsa TeLe vaLela pazuo paNa koI tattvajJAnI mAphaka ghasAro vadhate cAle, mAnavasevAnA A dikSite vadhu tenA A pAlakane joI rahetA, A kizora te de rabArI. gAmatarA karavA mAMDayA ane rAmaroTInI jhoLI pheravavA A devAne janma paNa jANavA jevo che, te Izvara mAMDI. ane elIyAnI prasAdI rUpe tenA mA-bApane maLyA hatA. rAmaroTI mAMge. dardIo mATe gAya rAkhI gAyanI devAnA bApanuM nAma jIvo. jIvA rabArIne pazudhanane sevA kare, vanaspatio lAve, pathya banAve, dadIonI sevA kaMI pAra nahIM. gAya bheMsa, gADara-bakarA vigere tenuM cAkarI kare, sAdhu saMta abhyAgatane paNa de rabArI saMta vizALa pazudhana paNa zeramATInI tene khaTa, tyAM saMvata devIdAsa tarIke paMkAvA lAgyA vAvaDInI jagyA parabavAvaDI 1881nI duSkALanI sAla AvI, gIrakAMThAnA muMjIyAsara tarIke oLakhAvA lAgI. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ 164 madhyarAtrI na vItI heAya tyAM saMtanuM savAra paDe, prAtaHkarmathI paravArI gausevA karI gAyAne nIraNa pANI nAMkhe gAye| duhe ekatArA laI bhajanA dhUna jagyAmAM guMjatI thAya, rAgI jAge tene dAtaNa karAvI tenA leAhIparU sApha karI navaDAvI dhAvaDAvI tene svaccha kapaDAM paherAve, svaccha pathArIe suvADe, pathya Ape, ane e kapaDAMnA gAMsaDA dhAI nAkhe, pachI sata rAmaroTI ugharAvavA gAmaDAonI vATa pakaDe, khapeAre khAra thAya tyAM ta| rAmaroTI hAjara. sAdhu, saMta, abhyAgatAne pahelAM sAda devAya ne jame, AzritA jame, tenA eMThavADa upADI pachI vadhu ghaTyu saMta prasAdI rUpe ArAge, vaLI sAMjanA rAmaroTI ugharAvAya, savAranA ja krama sAMje purA thAya, vedanAthI cIsA pADatA judA judA nadI enI pathArI pAse sata paheAMcI jAya ane chelle rAtrInA prathama prahare etArAnAM tAramAMthI saMgIta pedA thAya. bhe'sANanA kAThI yuvAna zArdula mA-amarabAi ane saMta devIdAsanA satsa`gano parama pyAsI saMta devIdAsa kAyama bukAnI rAkhatAM have saMtane A pAthIva duniyAnuM peAtAnuM kAma purU thatu lAgyuM amarabAinA sAtha A daramyAna Ayara kanyA amarabAI sAsubhegA sAsa rIye jatAM peArA khAvA sa'ta devIdAsanI jagyAmAM vIramyAM. amarabAie devIdAsane sevAsuzruSA karatAM nihALyAM, tenA puNyAtmAmAM navA prakAza patharAyA, saMsAra tene asara lAgyA, parama jJAnanI pragaTelI yAte temaNe niSNuya karyo Aja saMtanI jagyAmAM sevA karatA jIMdagI pUrI karavAne teNe niya jAhera karyo ane amarabAi rokAi gayA. jhAlAvADamAM lIMbaDIthI Azare pa'dareka gAu dUra talasoNA nAmanuM gAma Avela che. ghaNA leAkeA tene tAi tala parabhavanA A pitAputrIe avirata sevAyajJa cAlu rAkhyA.sANAthI oLakhe che. A talasANAnA TIMbe talasANIyA mahAdevanuM jIrNoddhAra kareluM nAnu evuM zivanuM maMdira che. tenI lagabhaga pAMcase varSa pUrvenI evI daMtakathA che ke-- purANA samayathI A nAgadevane ghaNAM brAhmaNNA vaMza para parAnA kuLadeva mAne che ane khAsa karIne gautama getranA joSI tene kuLadeva mAne che. lagna, janAI, zrImaMta vagere agatyanA kAryomAM tenA lAge cUkave che. ane bAra mAsI tenuM sthApana peAtAne tyAM rAkhe che ane tenA karamAM talavaTa, khIcaDA vagere banAvIne niveda ape che. mAravADIe paNa tene mAne che, ane TheTha mAravADathI mAnatA karavA te ahIM Ave che. (bhAnuzaMkara joSInA saujanyathI) kAMmImAtA H-- teNe amarabAI ane zArdulane khelAvI A bukAnImAM chupAyelA nigUDha rahasyane chatuM karyuM, bukAnI kADhI, saMtanA jhukAnI nIce dabAyelA heATha uparathI pAtaLI paDela cAma DInA paDA nIkaLavA lAgyA. saMtane kuSTaroga lAgu paDayA hatA. zAdula ane amarabAI hebatAi gayA saMte AhvA sana ApyuM ane nigUDha izvaranA rahasyA samajAvyA. saMte have samAdhi levAnu jAhera karyu. amarabAie paNa samAdhi levAnI AjJA mAgI, jagyAmAM e samAdhi sthaLA taiyAra thayA. vAta saurASTramAM cAmera phelAI gaI, sAdhusaMtA seva kAthI parabavAvaDInI jagyA bharAI gaI, hajAro sAdhusa tA ane abhyAgatAnI saMta ane amarabAIe te kri' chellI sevA karI, AzramanA dadIone paNa nitya sevAcAkarInA anupAna karAvyA ane gaganabhedI za khanAdo sAthe sAdhu [ bRhadagujarAtanI asmitA purUSAnA AzIrvAda lai banne pAtapeAtAnI judI samAdhImAM goThavAyA. saMte samAdhI upara mA dharatInI mATI padharAvavAnI AjJA ApI, seAraDanI parama pavitra dharatimAM e mahAmAnavA samAI gayA. temanu paMcamahAbhUtanu' zarI, pacamahAbhUtamAM maLavA dharatInI gAdamAM virAma pAmyuM. temanA amarAtmA paramapitA paramezvaranI chatrachAyAmAM jaI vacce. aMta samaye zAdulane temanA sevA yajJanI A jyeAti jalatI rAkhavAnA Adeza ApyA hatA ane tyArathI A sevAyajJa zarU thayA je AjasudhI cAlu che. ( kulachAkhamAMthI sAbhAra ) zrI rAmanAtha mahAdeva H-- saurASTranA gohilavADa vibhAganA (ghAghA tAlukA) kukaDamAM zrI rAmanAtha mahAdevanu' anupama tIdhAma che. A pavitra dhAma bhAvanagara-mahuvA relve lAInanA taNusA sTezanathI pAMca mAIlanA aMtare pUrvAMmAM Avela che. jagyAnI pUrva tarapha arabI samudranA gherA nIlA raMganA nimaLa nIra khabhAtamAM vahI A sthAnane vadhAre ramaNIya banAvI rahyA che. talasANIyA mahAdeva (taNasANA) hAlAranA joDIyA mahAlanA AmaraNa ane joDIyA vacce mAdhApara gAma pAse kAMkhI mAtAnI eka purAtana jagyA AvelI che. A jagyA zauyanA itihAsa sAthe sAkSI purAve che. AjathI Azare pAMcaso varasa pahelAM jAmanagaranA mahArAjA jAma sAheba zrI rAvala jAmane sUrya tapatA hatA. jAmanagara hAlAranI gAdI para jAmazrI rAvala birAjatA hatA, te vakhatanA eka prasa`ga uparathI hAla paNa A jagyAe maMdira meAjUda che. kAMkhInA jhuMDa nAme prakhyAta che tyAM eka purAtanI vaDatu' vRkSa Avelu che. A sthaLa ghaNuM
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbhamanya] ramaNIya ane jovAlAyaka che. AjI nadInA kinArA para suMdara prAsAda baMdhAvI te devaLamAM e pratimAjIne sthApita purAtanI jagyA Avela che. karI pote trikALa pUjA karavA lAgyuM. e ajaya rAjAnA kacachanuM prAcIna tIrthadhAma keTezvara:- svarga gamanane prAye ATha lAkha varSo vItI gayA che. jethI devaleka ane manuSya lekamAM soLa lAkha varSathI sevAtI A sthAna keTezvara nAmaka baMdara pAse Avela che. pratimA kaLIyugamAM jAgatI jyota peThe zrI ajapura gAme che. keTezvara baMdara agAu lakhapata tAlukAnuM samRddha evuM baMdara hatuM. paNa hAla ahIM evI koI vastI nathI. ahIM sADA nava varSa pUrvene saMvata 1012nI sAlane moTAM TIMba upara keTezvarana purANokta prAcIna maMdira purANe ghaTa jevA hAya, je devaLane meTA cauda uddhAra AveluM che. A maMdiranI uttare enI pAse ja goDa rANIe thayelAM che te svargabhUmi samAna devaLa jevuM hoya, keIpaNa aMdhAvela nIlakaMTha mahAdeva madira chepazcimAbhima samaye na karamAya tevI devI vanaspati ke jene ajavALanA AvelAM che. maMdironI AgaLanI bhIMta paththaronI chIpo jhADa kahevAmAM Ave che. te vanarAjI jovA ho thI bAMdhela che. tenI chevADAnI bhIMte jharUkhA paNa mukela che. ajArA pArzvanAthajInI tIrthamAM padhAro. zrI AzApurA prAgastha : kAmaLIyAne nesa bhaMDArIyA : kacchamAM bhujathI eka khUNe Avela maDha nAmanuM gAma che. siddhonI pavitrabhUmi zrI zatruMjaya parvatanI godamAM te gAmamAM "rAja rAjezvarI AzApurA mAtAjInuM parA. saikAothI vahana karatI pavitra patita pAvanI gaMgA samI Nika jUnI bAMdhaNInuM bhavya maMdira che. te maMdiranI sAkSAta zetruMjI nadInA kinAre bhaMDArIyA gAme lokomAM dharma pragaTa thayela kRti kevI rIte prakaTa thaI ane AzApurI bhAvanA jAgRta karavA mATe ke eka vakhata jAgRta thayela nAma zI rIte thayuM tene paurANika ItihAsa che. dharma bhAvanAne cirakALa TakAvI rAkhavA mATe Aja sudhI pavitra yAtrAdhAma nArAyaNa sarovara : koI pavitra sthAna na hatuM. A bhUmimAM Aje suramya ane sanAtana hiMda mATe parama pavitra yAtrAdhAma samAna daSTi gocara thAya che. manohara zivAlayanuM suMdara dazya AvatA jatAM yAtrikone nArAyaNa sarovara kaccha jIllAmAM cheka pazcimI sarahada A sUkI verAnabhUmi (bhaMDAriyA)mAM chellA saikAnA pAse lakhapata tAlukAmAM Avela che. jIllAnA mathaka bhujathI te basamAge 101 mAIla thAya che. jyAre tAlukA mathaka ardha bhAge pacAsa varSa pUrve mukadANA ane dharmapremI lakhapatathI te 38 mAIla thAya che. nArAyaNa sarovara tIrtha saddagRhastha sva. vAlajIbhAI mistrI potAnuM bacapaNa vitAvI yuvAvasthA thatAM muMbaImAM dhaMdhAthe sthaLAMtara karI pAse eka nAnakaDuM gAma vaseluM che. arabI samudranI kerI gayAM varSo sudhI muMbaImAM rahI svajane ne prema saMpAdana nALanA pUrva kinAre prakhyAta koTezvaranA dhAmathI dakSiNe eka mAIla para, uttara dakSiNa 1 mAIla ane pUrva karI pavitra jIvana jIvatA chevaTanI jIMdagInA zeSa divase pitAnI mAtRbhUmI saurASTramAM vitAvavA vi. saM 2021 pazcima be mAIlanA vistAramAM nArAyaNa sarovara Avela che. mAM pAlItANA AvIne rahyA. daramyAnamAM mAtRbhUmInuM RNa saMvata 1014nI sAlane prAcIna dhaMTa : adA karavAnA zubha hetuthI kaI pavitra sthAna UbhuM karavA zrI giranAra pAsenA prabhAsa pATaNathI 22 keza hara saMka9pa karyo ke jethI sva upArjIta saMpattine sadavya thatAM AvelI zrI aMjAra pArzvanAthanA nAmathI vikhyAta thayelI Atma saMtoSa anubhavAya. A pachI bIje ja varSe sva. zrI paMcatIthI zrI unA, aMjAra, dIva, delavADA ema cAra vAlajIbhAI mistrInA dehotsarga pachI temanA variSTha putra gAma vacce AvelI che. dareka gAma ekathI be kozane dAmubhAI e uparokta zubha saMka9pane sAkAra rUpa ApavA aMtare AvelAM che. daMtakathA ema kahe che ke zrI ajAharA rUA. 10000nI prAthamIka udAra sakhAvata karI jenA phaLa rUpe pAzvanAtha nI mahAne camatkArI pratibhA devalokamAM eka lAkha Aje A zivAlaya bheLA grAmajanenI devadarzananI pavitra varSa sudhI dharaNendra cha se varasa sudhI kubere, ane sAta bhAvanAne amIsicana karI rahyuM che. lAkha varSa sudhI varUNa deve pUjelI che. e pachI e pratimA sadUgatazrInA suputra dAmubhAIne vasavATa to bacapaNathI ajaya rAjAnA bhAgyathI padmAvatI devIe eka sAgara ja muMbaImAM che, te paNa pitAnI mAtRbhUmi saurASTra tarapha nAmanA zreSThIne ApI. zreSThIe dIva pAse gAme AvI e emane prema haMmezA yogya samaye saurASTrane bhUlI tha ajaya rAjAne arpaNa karI. A vakhate ajaya rAjAne eka javAya te satata jIvaMta ane jAgRtivALe ane e ja so sAta jAtanI vyAdhi pIDA ApatA hatA, te vyAdhio jAgRtinA phaLarUpe sva. vAlajIbhAI vi. saM. 2022 nA bhAvI tIrthakara zrI pArzvanAthanI addabhUta pratimAnA darzana azvina zukla 10 nA roja svargastha thatAM bhaMDAriyA gAme mAtrathI laya pAmI gayA. eTale ajaya rAjAe dIva samI. dharmapremI janatAnA umaLakAbhera utsAha sAthe tema ja 5mAM ajapura nAmanI navIna nagarI vasAvI temAM eka zAstrokata vidhisara suputra zrI dAmubhAIe pitAnAM zubhahaste Jain Education Intemational
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1 > zivaliMganI pratiSThA karI pitRRNa adA karyuM.. jenu phaLa vartamAna tathA bhAvijhanatA meLavI raheze. sva. zrInA zubha saMkalpane lakSamAM laI zivAlayanI sthApanA ane zivaliMganI sthApanAnA pUnitakA mAM pU zrI prabhAbenano avirata prayAsa ane utkRSTa bhAvanA, pUrNa zrama eTaleA ja prasa'zanIya che. A mahilA tarIke punita jIvana jIvI rahelAM tyAga vairAgyanA jIva'ta pratikarUpa bahenazrI prabhAbena kA mAM adyapi vizeSa pragati karAvI rahela che. zivAlayanA gurUmaMdiranuM mahAtmya unA : Aje jene prabhAsakSetra tarIke eLakhIe chIe teTalu ja maryAdita kSetra prabhAtanuM na hatuM. mAtra saurASTramAM ja nahIM paNa Akhu paryaMta sudha tenA vistAra hatA emanA purANeAmAMthI jANavA maLe che. A ja ThekANe bhagavAna somanAtha jyotilaMga svarUpe satata vAma kare che A kSetra zrIkRSNanI krIDAbhUmi hatuM. ane asa`khya cegIenI tapeAma hatuM. zrI gurU dattAtreyanA gupta svarUpe ahIM ja vAsa che. A saMtabhUmi para agasta, vasiSTha, vizvAmitra, jagadagni ityAdi aneka RSi mahAtmAoe nivAsa karatA ane aneka yajJAdi pAMgeA temaNe karyA hatA. zrI rAme ahI' ja keTaleAka samaya vAsa karyo hatA. vacalA gALAmAM kALanA peTALamAM adRzya thayelI ane bhUlAi gayelI A pavitra bhUmimAM ke jyAM RSi muniee tapazcaryA ane vidyAnA ucAMka sthApyA che. evA e nagaramAM dhArmikavRttinA paropakArI ane udAra dilanA zrI hirAlAlabhAI gAMdhInA nivAsa sthAnamAM zrI svAmI samartha bhagavAna parazurAma, sadgurU zrI gajAnana mahArAjanI mUrtio che. mahArAjazrIe kRpA prasAda tarIke ApelI rajata pAdukAonI zubha sthApanA karIne kArataka suda pUnama, 22mI navembara 1961nA roja kAMIka daivI saketathI gurUma`diranI sthApanA thaI che. pAdukAonI sevA dhRddha nAnI zrA gAMdhInA kuTubamAMthI ja eka vyakti tyAM rahe che. punAmAM akkalakAra nivAsI parama mandU zrI gajAna mArAjanI preraNA ane AthIrvAdathI sthAyela A maMDheramAM bhaktibhAvathI leAkeA dazane Ave che ane mahArAjazrI cama tkArika paracAo sAMbhaLIne bhAvikA dhanyatA anubhave che. unA delavADAnuM paurANika darzana : [ bRhada gujarAtanI asmitA suMdara pradeza nagnahara nAdhera pradeza che. A vistArane prAcIna prabhAta kSetramAM brahmabhAga kahyo che. brahmabhAga eTale brAhmamAne arpaNa kale| bhAga sAMvata 1300 varSa pahelAM skaMda purANamAM A vistArane nagnahara eTale jyAM devAnA deva mahAdeva pAtAnI svecchAe digambara svarUpe vicarelAM te uparathI nagnahara kahevAyeA. Anu' apabhraMza rUpa nAdhera. unAne unnata du unnata sthAna, unnatamAMthI apabhraMza unA thayuM. narasi'hu mahetAnI putrI kuMvarabAinA mAmerAnA prama'ga keTalAMkanA matAnusAra unA pUrva bhAge vastareluM hatu Aje paNa tyAM bAMdha kAmeAnA avazeSa| dRSyamAna thAya che. e kALa nA unAnA jhaverI parAmAM narisaMha mahetAnI putrI kuMvarabAinA zvasura zrIdhara mahetA rahetA. kuMvarabAinA mAmerA nA camArI bhadhA prasaMgo ane itihAsa prasiddha mAmerU A unAnI dharI para8 banelAM saMvata 1470nI sAlamAM bhakta zrI tarAna`hu mahetAnA janma ane saMvata 156mAM mahAsuda 5 ne ravivAre kuMvarabAInI vAhInI purI ema lekha ele che te samayathI dAmeAdararAya unA padhAryA hatA. unAthI pUrvamAM ardhamAIlanA Azare cheTe jyAM kuMvarabAInu mAmerU purAvavAmA AveluM tyA eka jIddI daherI che. tyAM sUryane prakAza paDatA nathI paNa chAyA jaNAya che. A sthAnane " zAmaLAnI derI " tarIke ullekha thAya che. hAla muslime e aMdara kAra ghusADI de.dhI che ane upayoga kare che. jema saMta purUSA ane mahAtmAonA pagalAthI pagalAthI A pradeza pAvana banyA che te A dharatImAM "bhagavAna sahajAna'dasvAmI"nA pratApathI Aje paNa gupta prayAganAM kuDA bharapura ane gupta jharaNA mA aA'Da vahetA rahyA che. seAmanAthanA rakSaNArthe mahamadagIjhanI sAme sa'grAma khelavA dilhI ane kanAjathI AvelAM ajayapALanA tuMvAranA dela-utArA paNa ahIM gupta prayAgamAM ja hatA. unnata nagaranI racanA :-- (praviNacaMdra bha. bhAradIyAnA saujanyathI) unA vADAnu` smaraNa eTale lIlonA ghera unA, delavADA, dIva, kADInAra ane prabhAsakSetra eTale hiMduonA prAcIna tIrtha dhAmeAnA samUha A vanA 68 mahAna tIrthomAM A nagnahara nAdhera )nA prAbhAganA tIrthAne 21 muM tItha kahevAmAM Ave che. saurASTranA sAraDa jIllAnA atyuttama Jain Education Intemational tevI rIte delavADAne devakula, devasthaLa, devalapura, devadArUvana, devavALuM ane muslima (yavana) kALa daramyAna devakulanu damalavADAmAM delavADA thayuM. devakula (delavADA) AsapAsanA vistArane dArUkAvana athavA devadArUvana ane dIvane dvipa jAlaMdhara dvipa ke tala dhara nagarI kahevAtuM te koDInArane kuberanagara, kaihipura, kAhinagaranuM apabhraMza keDInAra thayuM. unA hastakanuM' nAma sImbarane zabara sthAna ane aMjArane ajaharA tathA unA-delavADA prAgaNamAM vahetI nadI macchundrI nadIne RSitroyA kahela che. RSitroyA nadI eTale RSione priya evI nadI unAmAM unevALAnA rAjya samaye unAne pharatA 60 phUTa UMcA duga' (killA) hatA. tene dIva, ameharA, dilhI, koDInAra, bhAlaLa gaNeza e nAme vara pAMca daravAjA
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMsakRtika saMdarbha ra ] hAlano delavADAne daravAjo asala mahAkALane jhAMpo gaNAto. kanakapena cAvaDAe A nagarInI sthApanA karI hatI unevALonA nAma:- ema kahevAya che. ema paNa kahevAya che ke A rAjAe hiMgaLAja nAmanA prAcIna sthaLethI mAtAjIne pitAnI unAvALA, unnatapurA, unnatapALa, unAvA, unevALa nagarImAM AvIne rahevAnI prArthanA karI hatI. te mATe jaNAya che. teNe mAtAjIne prasanna karyA. mAtAjIe kahyuM, "tuM - unAmAM sAta sAta mALavALAM hajAro ghare hatA ane AgaLa thA, huM tArI pAchaLa cAlI AvuM chuM. temAM unevALonuM rAja hatuM. joke moTAM moTAM maharSio paNa pAchuM vALIne jete nahIM, nahIM te huM tyAM ja ane tapasvIo ke jeo vidyA ane tapathI utkRSTatA prApta rokAI jaIza." rAjA A rIte mAtAjIne zIMgavaDo nadIne karI vicaratA hatA. unA sthAnamAM vidyA ane tapathI yukta kAMThe laI AvyA. nadImAM utaratAM mAtAjInA jhAMjharanA uttama 18,000 agnihotrI unevALa brAhmaNa hatA. avAja baMdha thavAthI rAjAne zaMkA gaIke mAtAjI rokAI unAnA vidyamAna maMdire ? gayA ke zuM? eNe pAchuM vALIne joyuM te mAtAjI nadInA - zrI dAmodararAyajInuM maMdira, puSTimArganI bAlamukuMdanI pANI mAM cAlyA AvatA hatA, paNa tyAM ja dekAI gayA havelI, rAmaMdira (zikharabaMdha) che, rAmamaMdira pAse ja ethI rAjAe e ja sthaLe mAtAjInI sthApanA karIne maMdira hATakezvaranuM purAtana maMdira che. sidheizvara mahAdeva, gurU baMdhAvyuM ane mAtAjIne pi nA kuLadevI tarIke sthApyA. maMdira, harSadamAtAnuM maMdira, kanakezvaranuM maMdira, acalezvara bIjI vAta ema paNa kahevAya che ke vallabhIpuranA mahAdevanuM maMdira che. je hAlamAM navayuvaka maMDaLe jIrNoddhAra maitraka vaMzano mULa purUSa kanakasena ayodhyAne sUryavaMzI karI be ghummaTo banAvyA che. AmAM vAyaDo vANIyAnA rAjA hato. teNe saurASTranA vIranagaramAM AvIne tyAMnA kuLadevI che. keDIvADAmAM sthalakezvara mahAdevanuM sthaLa paramAra rAjAne harAvyuM. tenA vaMzaja vijayasene vijayapura Avela che. mahAkAlezvara unAnuM ati prAcIna zivamaMdira (dhoLakA) vasAvyuM. vijayasenanA vaMzaja bhaTTArke valabhIpura che. derAsaro koThIvADAmAM Avela che. unAmAM pAMca (vaLA) sthApyuM. A kanakasena rAjAe prabhAsa kSeme gIra derAsaro che. vacce kanakAvatI nagarI vasAvI, nagarInI adhiSThAtrI tarIke svAmInArAyaNanuM maMdira : pitAnI prAcIna kuLadevI kanakezvarInI pratiSThA karIne teNe A maMdira suvarNanA daza kalazavALuM sauthI bhavyamadira tyAja rAjya sthApyuM. kanakAvatI nAme eka nagarI zeThavADAmAM Avela che. ane unA nagaranI vacce tanuM : saurASTramAM araNyamAM bhagavAna buddhanA samayamAM hatI, ema zikhara cAra-pAMca gAuthI dekhAya che. baudmadharmanA graMthe parathI jaNAya che. tethI I.sa. pUrve paNa A nagarI hatI ema mAnI zakAya. nAgarabrAhnaNonuM kanakAImAtA : vaDanagara paNa e ja arasAmAM baMdhAyuM hatuM. e vaDanagara lAThImAM vasatA kapALa vaNika zrI bhImazAe putra hAla koDInAra pAse che. nAgarabrAddhanI kuLadevI paNa mATe saMvata 1935mAM mAtAjInI yAtrA karI, e hakIkata kanakAI che. vaDanagara ane kanakAvatI samakAlina jaNAya che. kapALa jJAtinA bAroTazrIne paDe che. bhImazAna mAtA- je A lekakathAne AdhArabhUta na lekhIe ane kanakasena jIe prasanna thaI putra Apela tethI te kanakiyA ne pachI cAvaDAnI kathAne vizvasanIya mAnIe to A sthaLa 1200 kANakiyA aTakathI kapALa jJAtimAM jANItA che. varSa pahelAMnuM che ema mAnavuM rahyuM. prAcIna sthAnaka : vanarAja cAvaDAnA vakhatamAM kanakAvatIne pharato kille I. sa.nI AThamI sadImAM thayelAM vanarAja cAvaDAnA hatA. temAM be hajAra peDesvAre rahetAM. e gaDha vaMzajomAM athavA puje mAM kanaka cAvaDA nAmano eka kanekagaDhanAme oLakhAte, "vanarAja' nAmaka navalakathAnA rAjA thaI gayA. tyAre A kanakAI thAnaka kanakAvatI nagarI 193mAM pAnA upara lakhyuM che, "A kanakAvatI che. mahArAja nAme prasiddha hatuM. temAM e rAjA rAjaya karatA hatA. kanakasenanA vaMzaja jayazikharane kumAra vanarAja dharma AnuM varNana bauddha ane jaina dharmanA itihAsamAM che. pramANe tamArA rAja che. e samaye vanarAja prabhAsa ane kanakAInA sthaLanI Aju bAjumAM ja nA khaMDero chetethI kanakAvatInA gAdIe hatA. teNe temanAthanA darzana kara kanakanA DuMgarA vacce kanakAvatI nagarI hovAnuM anumAna tathA samudra snAnanA ane triveNI snAnanA kara mApha karela. thAya che. mAtAjInuM maMdira nagarInI vacce baMdhAyuM hoya dAnAjI selaMkIe je kanakAvatIne ujajaDa karI nAkhIne ane nagaranI adhiSThAtrI devI tarIke kanakAInI sthApanA lekene duHkha dIdhA te ja A kanakAvatI hoya tema thaI haya, tenA uparathI A nagarInuM nAma kanakAvatI lAge che. paDayuM hoya e saMbhavita che. mAtAjInA maMdira pAchaLa bhUdarajInuM maMdira che. temAM Jain Education Intenational
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ pRhAgujarAtanI asmitA mUrti nIce saMvata 1417 nI sAlane lekha che. mAtAjInA AvAM camatkAranI aneka vArtA saMbhaLAya che. dareka jaNane maMdiranI pAse eka khaMDita mUrti che. e mUti hAlanI AvAM kaMIka ne kaMIka itihAsa kahe che. atyAre A mUrtinA sthAne hatI ema kahevAya che. tenI nIce lekha che jamAnAmAM paNa AvI zraddhA phaLavAnA dAkhalA amArI ke, "A kAlikAnI mUrti che." A lekha saMvata 1774 jANamAM che. nI sAlane che. te uparAMta satImAnA traNa cAra pALiyA , ' mAtAjInA anya maMdira : che. e pALiyA para saMvata 1857 ane anya sAlanA lekha che. mAtAjInA maMdirathI Azare pacAseka phUTane 1. cAvaThamAM lAThI pAse kANakiyAnI DelImAM mAtAjI aMtare zIMgavaDo nadI che. mAtAjInA maMdirathI pUrvamAM ja nuM maMdira che. e maMdiramAM zrIphaLa, moDa, cUMdaDI vagerethI be-eka mAIlanA aMtare zIMgavaDonA pravAhamAM mUlakuMDa zaNagArelI kAgaLapara AlekhelI mAtAjInI mUrti che. ane jhImajhIma gAme be kuMDa che. mUlakuMDamAM traNa AMkha daravarSe A Alekhana tathA zaNagAra navarAtrInA pahelAM vALAM mAchalAM che. jhADI jaMgalane lIdhe tyAM javuM jokhama divase badalAvAya che. Ane mATe kapoLa vaNikanA bAroTa bhareluM che. jUnAM maMdirane jIrNoddhAra saMvata 1964 nA zrInA paDe hakIkata che ke cAvaDamAM vasatAM kANakiyA mAgasara suda 13 ne divase karavAmAM AvyA hatA, e bhAIonA pUrvaja zrIdrArakAdAsa kANakiyA saMvata 1844mAM zilAlekha mojUda che. ane khaMDita mUrti je bahAra paDelI mAtAjInI yAtrAe gIramAM gayA hatA. sonabA sAthe hatA. che te tyAre badalAI heya e banavAjoga che. rastAmAM svAnuM AvyuM. sUcana thayuM. kanakAIthI pharNa lAvI cAvaDamAM mAtA kanakAInI sthApanA kara e rIte sthApanA muti ane maMdira : temaNe karI. A phaLuM eka gokhalAmAM rAkhavAmAM AvatuM ane tenI pUjA karavAmAM AvatI saMvata 1956mAM hAla mAtAjInI mUrtinuM zilpa ajanTA ane ilerAnA je maMdira che te sva. makanadAsa ravajI kANakiyAe baMdhAvyuM prakhyAta zine maLatuM che. vaLI zilpa kayAMya jovA na darasAlatyAM navarAgAM ujavAya che. ane haMmezA savAra sAMja maLe tevuM che hAthavALuM che. pAMca hAthamAM anukrame khaga, * zrI dvArakAdAsa dhanajI kANakiyA taraphathI mAtAjInI pUjA DhAla, ghaMTa, trizula ane padma ane chaThThA hAthamAM mahisAsura thAya che. rAkSasanuM coTalIe pakaDeluM mastaka che. eka paga mahisA. saranI upara rAkhela che. eka pagamAM jhAMjhara paherela che. 2. mAtAjInuM bIju maMdira mahuvA pAse tareDa gAmamAM A pracaMDa ane bhavya mUti pILA ArasamAMthI banAvelI che. gIramAM mAtAjInI jevI mUrti che, tevI ja ahI che. che. tenuM vajana Azare vIsa maNa jeTaluM che. mUtinI tareDamAM vasatA gAMdhI bhAIe e saMvata 1997mAM A UMcAI savAtraNa kuTa, pahoLAI bAvIsa IMca ane jaDAI maMdira baMdhAvyuM. agiyAra Ica che. mUrtinA mukhanI bhavyatA sanmukha ubhA 3. mAtAjInuM trIjuM maMdira prabhAsa pATaNamAM rahI jotAM yuvAna, ane baMne bAju UbhA rahI nIrakhatA (somanAtha pATaNa) che. ahIM nAgara brAhmaNemAM desAIonA prauDha ane bALaka jevI mutimAM dekhAya che. mAtAjIne duLadevI tarIke pUjAya che. prabhAsathI cheDeTTara mIThApura nAmanA prabhAva ajANyuM nathI. nAnA gAmaDAmAM A sthAna che. gIramAMnA kanakAInA mULa sthAnamAMthI A pratimA lAvavAmAM ema kahevAya che. ke kANakiyA, gAMdhI, dezI, rezamIyA, mahetA zIkhAnA kanakasena cAvaDAnI sAthe AvelAM purUe ahIM mAtAjInI kapoLa vaNiko, unevALa brAhmaNanI samasta jJAti, guja2 prArthanA karI hatI. suthAra, nAgara, gRhastha, vAMjA bhAIe (bhadrezvara), paMpANiyA, Ahera vagerenA e kuLadevI che. keTalAMka jaina na pAse Avela vADhara nAmanA nAnA gAmanA rajapUta bhAIo paNa mAtAjIne mAne che. nava varavadhu mIMDhaLa tyAM tathA tathA prabhAsanA keTalAMka purohita paNa kanakAIne kuLadevI jaIne cheDe che, bALakonA bALamovALa tyAM utAre che. gaNa gaNI pUje che. desAInA gopALajI nAmanA keI mAtAjInI anujJAthI gAmaDe gAmaDe maMdire baMdhAyA che. pUrva ja para prasanna thaI mAtAjI ahIM gIranAM janAM A maMdiramAM temanI sthApanA karavAmAM AvI che. A rastA upara AvI (barAjelAM che, ene samarthana karato maMdire saurASTra tathA gujarAtamAM siddhapura sudhI patharAyelAM eka zilAlekha che. navarAtrImAM prabhAsathI loke dazane che. darekane potAno itihAsa che. AvAM maMdiro lAThI jAya che. prabhAsamAM be traNa ThekANe desAIonA gharamAM pAsenA cAvaMDa, prabhAsapATaNa, sutrApADA, tareDa delavADA, maMdire che. sutrApADA pAsenA vaDodara gAmamAM maMdira che, unA, meMdaraDA, AlIdara, keDInAra, surata, zukalatIrtha, " e gAmanA jhAlA rajaputo tathA pAMpaNiyA AherabhAIo siddhapura vagere sthaLaLAe che. mAtAjIe hajArone putro mAtAjIne kuLadevI tarIke pUje che. ApyA che. rogonA nivAraNa karyA che. zraddhA phaLI che., (4) mAtAjInuM cothuM maMdira visAvadara pAse AvelAM Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMda` grantha ] me'raDA gAmamAM che. tyAMnA mAvaNI aTakanA jaina bhAIe mAtAjIne pUje che.. saMvana 1651nA caitramAM mAtAjInI sthApanA tyAM thaI hatI evA tyAM lekha che. mUrti gIramAM che tevI ja che. e maMdira zAbarI nadIne kAMThe che. vAMjA bhAIe tathA jaina bhAie varaghADiyAMnI cheDAcheDI ahIyA cheDe che. sthaLa ghaNuMja ramaNIya che. pa. mAtAjInuM pAMcamuM maMdira haDamatiyA pAse Avela AlIdaramAM sAMgAvADI (sI'gavADA) nadIne kAMThe Avelu che. kahevAya che ke eka viNaka gRhasthane dara mahIne page cAlIne madhyagIramAM birAjatA kanakAInA darzane javAnA niyama hatA. e niyama mujaba e kuTu kha sahita eka vakhata cAtrA karavA nIkaLyeA. sAMgAvADI pAsenA jaMgalamAMthI pasAra thatAM teone DAkuoe luMTavAnA prayatna ryAM. vaNika gRhasthe mAtAjInuM smaraNa karI bacAve, bacAve, ema buma pADI. eja vakhate cAtkAra thayA. luMTArAo AMdhaLA thaI bhAgavA lAgyA. mAlAjIe sAkSAta dana daI bhakatane kahyuM ke 'gabharAiza nahI, bhaya TALI dIdhA che. AthI A sthaLe mAtAjI 'bheTALI' tarIke paNa eLakhAya che. mAtAjInI mUti gIranI smRti jevI che. mAtAjInA kahevAthI A ma Mdira e vakhate e viNaka gRhasthe aMdhAvyu che. 6. mAtAjInuM chaThThuM maMdira kADInAramAM kanakAI zerImAM che, varSo pahelAM paDhiyAra aTakanA suthAre e maMdira khaMdhAvyuM che, kahevAya che ke A suthAra dara caudaze cAlIne gIramAM dana karavA jatA, pUname dana karIne pAchA AvatA kAyA cAlI tyAM sudhI A niyama pALyA pachI e divasa khAdhApIdhA vinA rahI mAtAjIne prasanna karI kahyuM ke have Avavu AkarU' paDe che. mAtAjIe kahyuM ke, 'huM tArI sAthe AvuM chuM.' tu pAjI vALI na jotA cAlyA jaje. sutAra AgaLa ane mAtAjI pAchaLa, rUmajhuma jhAMjhara thAya che. zIMgavaDA nadI AvatA pANImAM avAja badha thatAM sutAre pAchu joyu ane mAtAjI tyAM ja rokAi gayAM. pharI sutAra annatyAga karI karagaryA tyAre mAtAjIe kahyuM ke, " koDInAra jai pUname badhAne bhegAM karI nadIe Avaje. unALA che chatAM pUra Avaze. temAM chAkhaDI taNAtI Avaze te tu' laI leje. chAkhaDImAM zrIphaLa -cuMdaDI haze jenI padharAmaNI karaje. tyAM paNa rahIza" hAla suthArI tyAM mAnatA gheADe che. je suthAro chAbaDI levAM naheAtA gayA temane haju mAnatA cheADavA gIramAM javu' paDe che. bIjA maMdirA unA delavADA, cAravADa, mAMgarALa, dIva vagere sthaLeAe che. gujarAtamAM surata, zukalatI siddhapura, bhuvela, gAMgaDa vagere sthaLeAe che. 169 (7) saurASTramAMthI AvIne chellA 500 varSothI rahetA unevALAe ane mULInA paramArae tema ja zAMDilya gautranA brAhmaNeAe ane kAnama samAjanA cAra cArAnA bhAIoe maLIne maMdira kha'dhAvI zukalatIrtha mAM paNa mAtAjInI pratiSThA karI. sa'. 1922mAM A maMdiranA pAA jIrNoddhAra karavAmAM AvyeA. (8) siddhapuramAM Avela ma`diranA itihAsa che ke siddharAja jyasiMhe rUdramALa baMdhAvyA tyAre unAthI vidvAna brAhmaNeAne melAvyA. e brAhmaNNAnA nitya niyama mATe mAtAjInuM madira kha'dhAvI ApI kanakAInI pratiSThA dhAmadhUmathI karavAmAM AvI. rAjAe maMdiranI bAjumAM eka kUvA paNa khaMdhAvI ApyA. A vAta 800 varSa pahelAM banI. kALamaLe ma'dira jINu thaI jatAM tyAM vasatA unevALa brAhmaNeAe saMvata 1964 mAM e ja sthaLe navu maMdira bAMdhAvyuM. mULa pAdukA rahevA daI navI mUrtinI sthApanA karavAmAM AvI. A sthaLe kanakAimAtA kalezahara (kalezane haranArA) ane jyotinA avatAra tarIke oLakhAya che. khaleAca jAtInA musalamAnene mAtAjIe paracA batAvyAthI siddhapuramAM rahetAM A musalAmAne Aje paNa navarAtrImAM utsava kare che. 9. mULa saurASTramAMthI mAtAjI gujarAtamAM kema ane kayAre gayA te aMge itihAsa ema kahe che ke i. sa. 1024mAM mahamada gIjhanIe se|manAtha pATaNa lUTyu ane saurASTranA hiMdue upara kera vartAvyeA tyAre pArakha dara zrI verAvaLa sudhInA dariyA kinAre vasatA unevALa jJAtinA ThAkara, zukala, mahetA avyu, pAThaka, bhaTTa, joSI, vaidha vagere aTakanA Azare 300 kuTubee hijarata karI surata ane tenI AsapAsanA katAragAma, navasArI vagere sthaLee vasavATa karyAM. A vakhate zukala ke mahetA kuTuMbe kuLadevI kanakAInI smruti sAthe lAvyA hatA. suratamAM rUganAtha purA varAchA zerImAM jJAtinI junI vADImAM e mUrtinI sthApanA karavAmAM AvI i. sa. 1890mAM jUnu` ma Mdira jINu thatAM jUnI mUrti tyAMthI khaseDI, suratanA mahidhara purAmAM rAkhI. I. sa. 1919mAM tyAM vasatA unevALAe ma'dira pharI bAMdhyu ane navI mUrtinI pratiSThA karI. jUnI mUti paNa tyAM padharAvavAmAM AvI. mAtAjI kanakezvarI jagatajananI tarIke saurASTramAM ane gujarAtamAM birAje che, enA hajAro bhakatA AkhA bhAratamAM patharAyela che. Adyazakita ArAdhatAM, saphaLa thAya abhilASa, TaLe timira aMtara taNuM, pragaTe pUrNa prakAza
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ 170 [bRhada gujarAtanI asmitA paricaya (kapaDavaMja) amRtAsvAda mAryo hato te svarNabhUminI mulAkAte AvatI ja rahI ne temanI pAchaLa bhautikavAdathI sAMpaDatA sukha sAdhananA moharUpI goLane bhAratIya prajA mATe prasAda rUpe mukatI gaI. sAMskRtika ane vidha samyadAonA AgAra rU5 bhArata paradezI prajAne mukhya Azaya pitAne pagadaMDo bhUmi yugothI jJAna vijJAnanA kSetramAM sarvadA mokhare rahI jamAvI rAkhavAne manamAnItI rIte bheMkatA thavAne hate. che. svAthanI sAmAnya parisImAne pilepAranA paramArthane pariNAme vijJAna, bhautikavAdano temaNe phAyado uThAvyo upadeza ApI mAnavane satyanA paMthe vALI mokSanA bhakatA vijJAnadvArA avanavA satyanI parikalpanAo mAnava samakSa adhikArI banAvatA saMta mahAtmAonI A puNyabhUmi raju karI tene AkarSe tenA dvArA sukha ArAmanA rahI che. sAdhanane eTale moTo Dhaga khaDakI dIdhuM ke tenI ADamAM mAnavane devatAI svarUpa ApavAnI zakita bhAratIya rahela te ja vijJAna dvArA janma pAmela bhayaMkara vinAzaka saMskRtinA mULa pAyAmAM rahelI che ane tenI yarthArthatA baLane mAnava bIlakula joI zakyo nahIM. bhavya AtmAoe mukata kaThe varNavI ane pUravAra karI zikSaNakSetre paNa tene ja bahoLA pracAra karyo che. batAvI che. ArSadRSTA RSi munio zikSaNanA muLabhUta pAyAmAM Ama satyanI zodhamAM adhyAtmaciMtanane AtmonnatinuM AtmatvanI zakita reDatA, je zaktidvArA mAnava pitAnuM bAhulya rahyuM che. AthI A bhAratanI saMskRtinA vRkSanI A jIvananuM ghaDatara karI zAzvata sukhane adhikArI banato chatrachAyA taLe dezavidezanA asaMkhya vidvAne e saMskAranuM jyAre Aja ene e ja mAnava pazcimanI deNa samI akhUTa bhAthuM meLavyuM ne temanA svadezamAM laI jaI prasarALyuM. zisaNa paddhatithI taiyAra banI te ja ame jotAM zIkhyo te bhAthAne kaNa kaNa vAgoLIne te saMskAranI vANIne che. tenI tulanAtmaka zakita paNa jANe visarI gayo hoya pacAvIne devatAI svarUpa meLavavAno prayatna vidhavidha dezoe tema satya zuM ? te paNa samajI zaka nathI. karyo. paraMtu bhAratIya saMskRtirUpI maMdiramAMnA AtmAne svarAjya maLe Aje bAvIsa varSanA vahANAM vAyAM samajavAnI temanI azakatIe maMdiranA bAhya bhapakAe chatAM paNa bhAratIya mAnavanI dizAne doDa te ja taraphanAM temane AkarSyA. rahyAM che ne te te dizA badalI zako ke deDa tenI te phaLa svarUpa naryA bhautikavAdanAM maMDANa vijJAnavAdanAM dizA taraphanI gati ghaTavAne badale vadhatI ja rahI che. nAme dhIre dhIre thatAM gayAM. Aje e bhautika vijJAne bhUtala kuNIe vaLagelA goLane jaththo jema jema vadhato jAya upara potAnuM varcasva jamAvavA mAMDayuM che. tema tema tene pAmavAnI Asakti vadhatI ja jAya che e goLane rasAsvAda cAkhavAnI AzAmAMne AzAmAM amUlya tattavajJAnathI oLakhAtA AtmasvarUpa maMdiramAMnI mUtine jIvanane pataMgiyAnI jema nirarthaka homI de che. phaLa Ajane mAnava taddana bhUlI beTho che. jyAre bhautika svarUpe ugatI prajAnA mAnasa para paNa te ja vicAra vijJAnanA bAhya caLakIlA svarUpathI, bhapakAthI eTale badhe praNAlinI asara vArasAmAM utaravA lAgI che te jJAna vadhu aMjAI gayuM che, ke tene te jANe tenI sAthe AjIvana sArU bane te mATe pazcima tarapha mITa mAMDIne besela cheDAcheDIja na bAMdhI lIdhI hoya. pitAne DAhyA buddhizALI gaNAvatA vaDIle potAnA ja bAhya svarUpanA mATe Ajane mAnava eTale badhe aMdha pharajada dvArA te jherane bhAratabhUmi para reDIne saMtoSane banI bane che ke phaLa svarUpa aMdaranA AtmAne te bhUlI dama laI gaurava anubhavyuM che. beTho che. pApa, puSya, svarga naraka janma, punarjanmanI je dezanI saMskRti patipatnIne pavitra saMbaMdha jALavI zAstrIya mAnyatAo tene pothImAnA rIMgaNa jevI lAge na zakatI hoya kevaLa vAsanAnI ja bhUkhI hoya te che. puNyazALI mahAtmAonI vANImAM tene vizvAsa nathI saMskRtithI badatara bIjI kaI saMskRti hoI zake? rahyo. saMskRtithI utpanna thatA saMsAkarane pAyo jyAM racAta A rIte enI dharmaniSThA eTalI kuMThIta thaI gaI che hoya te staMbhamAM ja udhaI lAgelI hoya chatAM tyAM ja ke maMdiranA dvAra uparanI camakamAM ne suMdaratAmAM aTavAI ucca saMskAranuM zikSaNa raheluM che ema jenI daSTimAM gayo che. te dvArane khelI aMtaranAM AtmAnA darzana karI vaseluM hoya te mAnavanI adhogatinI parAkASThA nahi te pAvana thavuM taddana bhUlI cUkayA che. tenA jIvananA pustakamAM bIju zuM ? te AtmAnI jANe che ja nahi. Ajane mAnavabALa caMdrane AMbI javA maMthana karI paradezI prajAo jemaNe A puNyabhautika bhUmine rahyo che paraMtu tenI daSTimAM bhAvinuM koI dhyeya daSTigocara Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] 171 nathI thatuM zanyamanaska bhautika vijJAnanA paMkhInI pIThe dvArA, patravyavahAra dvArA prayatna zarU thayo prajA pitAnI uDI rahyo che. dizA lakSyanuM kaI bhAna nathI te dizAne- zaMkA kuzaMkAonuM samAdhAna mahArAjajI pAsethI meLavI lakSyane darzAvatI sAdhana sAmagrI paNa jANe guma thaI gaI saMtoSa anubhavati jaNAya che. chatAM A sarva vastuone heya najare ja na paDatI hoya tema visarAI gaI che. sacoTa rIte pratipAdita karavA pratyakSa prayoga parIkSaNa paNa AvI vikaTa, viSama paristhitimAM koI mahAna mANa. teTalIja AvazyakatA jaNAI ane Ama vartamAna kALanI darzakanI jarUrIyAta avazya bhAse che te mahAna mArgadarzaka bhUgoLa khagoLanI visaMvAdI bAbatone ukelanI varSonI AtmAnI jhAMkhI karAvatA mahAna saMta mahAtmAonI paNa bhAvanA vi. saM 2022nA cAturmAsa mAM pU. gacchAdhipati teTalI ja AvazyakatA jaNAya te sAhajIka che. AcAryazrI mANijyasAgara sUrIzvarajI mahArAjanA maMgaLa AzIvAda ane kapaDavaMja jaina saMghanA agragaNyanI dharma sadabhAgye, devagara kapAe evA mahAna AtmAe premabharI lAgaNIthI zrAvaNa zada 10nA roja je budvipa ApaNI vacce vasI rahyA che. mAnava kalyANa uparAMta janAe AkAra lIdho. jIvamAtrana' kalyANa thAya evI vizva samastanA kalyANa tadanamAra 1841 Tana jabadvipanuM bhavya moDela bhAvanA jemane haiye vaselI che evA AtmAomAMnA eka banAvI temAM dareka zAzcata padArtho zAstriya paddhatithI banAvartamAnanI viSama paristhiti sAme lAlabattI dharanAra vavA sAthe 65 zAzvata jInAlayanuM nirmANa karI yAMtrika pa. pU. upAdhyAya zrI dharmasAgarajI mahArAjanA caraNe paddhatie sUrya caMdra pharatA banAvI nIce mujabanI bhUgoLa pAsaka gaNivarya pU. zrI abhayasAgarajI mahArAja che. khagaLa nI visaMvAdI hakIkanA ukelanI zakyatA vicArAI navI prajAnA AdhyAtmika vArasAne punaH jAgRta karI 1. bhArata amerIkA vacce 1 kalAkanuM aMtara , tene zAzvatarUpa ApavA teozrI kaTibaddha thayA che. AdhyAtmika vArasAnA mULa pAyA samAna AtmA, para. 2. bhArata osTreliyA vacce Rtabheda AtmA, janma, punarjanma, vagara, naraka Adi mAnyatAo 3. dhruva pradezamAM cha mahinA rAta divasa kapila kalpita nathI paraMtu vAstavika che tenuM bhAna prajAne 4. pRthvI nAraMgI jevI goLa che. thAya e jarUrI jaNAyuM, vijJAnadvArA paNa sAbita thaI che. pravI karatAM sUrya 110 gaNe moTo che. cUkayuM che ke, punarjanma tema ja AtmA jevI vastu che. mAnavInI utpati vAnaramAMthI nathI thaI paraMtu AtmA : 6. pRthvI sUryanI AsapAsa phare che. potAnA karmAnusAra khoLIyAM badale che, ane temAna eka che. caMdrane pitAne prakAza nathI. kheLIyuM vAnaranuM paNa che. e hakIkatane heja paNa InkAra 8. caMdranA AkarSaNathI samudramAM bharatI oTa thAya che. thaI zake tema nathI paNa Aje te zikSaNadvArA nAnapaNathI 9. epala caMdra para pahoMcI gayuM Adi. ja evuM mAnasa ghaDAya che ke, pRthvIe sUryamAMthI chUTe paDele AkAzamAM addhara ghUmato eka geLe che e pRthvIne A pejanA siddhakSetra pAlItANAmAM taLeTI roDa upara mAnava vAnarane vaMza ja che. tene pitAnuM peTa bharavA AkAra laI zake te mATe AgamamaMdira pAse 8 ekara sivAya kaI kartavya nathI, ane te mATe te A jIvanamAM (4000.phuTa) ne mATe ploTa kharIdAye che ItihAsamAM asaMkhya gaDabhAMja karyA kare che. A prakAranA mAnasane paNa nahi banela tevuM jaMbudvipanuM bhavya manamohaka maMdira satyanuM darzana karAvavA pU. zrIne bhUgoLa tathA khagoLanuM nuM nirmANa ApleTamAM karavAnuM che te bhavya nirmANanI jJAna saMpAdana karavA preryA. dezavidezanA bhUgoLa vijJAnanuM 1. taiyArIo cAlu che. jenuM TuMka samayamAM bAMdhakAma paNa zarU adhyayana anuzIlana karavAno temaNe prAraMbha karyo. Aje tharI. chellA 19 varSathI te bAbatane teo abhyAsa karI tAravela jemAM vacce kA kuTanI uMcI lIMtha upara 50450 tathya janatA samakSa raju karyo che. phuTanuM bhavya jaMbudvipanuM moDala jemAM vacce 50 kuTa merU parvata tathA 5 zAzvatA jinAlaye ane pRthvIne AkAra bhramaNu, gurUtvAkarSaNa, caMdra para prakAzita che vagere vijJAnanI mAnyatAo kevaLa dhAraNAo : 350 bIjA maMdire vividha kaTa zikharo drA nadio - Adi zAzvata padArthonuM suMdara dazya-vividha phUTa zikhara ane kalpanAonA AdhAre racAI che tevuM satya lAgyuM. zAstrIya mApane AjanA phuTaveranA kelathI pramANu paddhatie che jyAre mahArAjazrInA A vicAro dainika pravacane, darzAvAze tathA pharatI pradakSiNAmAM jaMbudvIpanA 95 zAzvata vartamAna patronA mAdhyamathI jema jema samAjane pirasa jinAlayanA pratIka rUpe 95 caumukhajInI deva kulikAo vAmAM AvyA tema tema tenI mAMga, te pratyeno rasa vadhatA tathA jaMbudvipanA mahAvideha kSetramAM paNa viharamAna tIrtha gayA te utkaMThAne saMtoSavA zakya pravacana dvArA, pustako kare zrI sImaMdhara svAmI, zrI yugamaMdara svAmI, zrI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhadagujarAtanI asmitA bAhasvAmI, zrIsubAhu svAmInA cAra 31phuTa UMcA zikhara kapaDAnI jema alaga alaga boLIyA dhAraNa karavAnI kriyA baddha moTA jinAlayo Avaze tema ja jaMbudvIpanA maMdira A hakIkta kapoLa kalpita nathI. vijJAne puravAra karelI pAchaLa vizALa medAnamAM 1900 phUTanuM jaMbudvipanuM moDala che chatAMya AjanA buddhizALI kahevAte mAnava pitAne bIjA rUpamAM batAvI sUrya caMdra pharatA yAMtrika paddhatithI vAnaro vaMza ja jyAre mAnatA hoya tyAre tenA pratye batAvI divasa, rAta, Rtuo cha mahinAnA divasa rAta karuNA ja upaje. kevI rIte ? vagere prayogAtmaka rIte samajI zakAya tevuM sUryamAMthI pRthvIne janma the tenuM bhamavuM tenA para batAvAze. jenuM nirmANa thavuM ne eka divasa tene pralaya thatAM pupimAM gulAba tenI sugaMdha ane kamALatAmAM sarva jIvone nAza thave kaI pApa nahi keI puNya nahi zreSTha rahyuM che tethI ja te parama kRpALu paramAtmAnA mastake ke svarga nahi basa khAvuM pIvuM ne mRtyunA aMta sudhI sthAna pAmI zakayuM che. saguNa vastune uccatama sthAne sukha saMpatti pAchaLa dhamapachADa mAravA A badhuM buddhigama pahoMcADe che tene A uttama namune che. paNa zI rIte ? bhAratIya saMskRti Aje paNa tenI saMskRtinA ucca A badhI mAnyatA che ke AdhAra ? basa eka Adarzo, bhAvanAo, siddhi ane siddhAMtane lIdhe ka9panAne pracArane sAtha maLatAM janamAnasanA dharedhara pahoMcI vizvamAM sarvathI mokhare rahI che ane pitAnI AdarzanI gaI eTale sAcI ja che ema mAnI levuM ? sAdhI vizvanA khUNe khUNe prasarAvI mAnavane sukhazAMtine A sarva hakikatane vicAra karatAM eka emAM bhaugepATha bhaNAvyo che. saMskRtinI sAcI oLakha jeTalI lika saMzodhananI jarUra jaNAI ke jenAthI A sava' bhAratIya prajAe karI che teTalI bhAgye ja anya koI praznonuM nivAraNa saMteSakAraka thaI zake. saMskRtie karI haze ? kemake jarUriyAta e saMzodhananI jananI rahI che ane keie bhautikavAdanA mUlyone mahatva ApyuM to te daSTie ApaNA mahAmUlA bhAratIya tattvajJAnanI pratiSThAne koIe mAnava kalyANavAdanAM mUlyone mahatva ApyuM paraMtu gaurava apatA zAstrIya bhUgoLa-khagoLanA jJAnane vaijJAnika vizvanA jIva mAtranuM kalyANa thAonI madhamadhatA bhAva- daSTie raju karavAnI jarUra jaNAtAM A sadezane janatA nAnI sugaMdha te kevaLa bhAratIya prajAe ja viziSTa sarI paDecAvA te - bhANa sudhI pahoMcADavA tema ja temAM tene rasa letI ja che prasarAvI che, emAM saheja paNa atizayokita karavAnI bhAvanA paNa janma pAmI sAthe sAthe janatA dvArA nathI tenA jevuM vizva kalyANanuM mUlyAMkana eka paNa prajA upasthita thatI zaMkA-kuzaMkAo sayAsatya AdinA samAkarI zakI nathI e enI pArAzIzI che. dhAnane saMtoSa prada pratyutaronI mAMga paNa vadhatI cAlI. bhautikavAda bIjA zabdomAM vijJAnanA aMjAmaNa A sarva lakSyamAM letAM gujarAtI hindI, saMskRta ane prakAzamAM vikasita saMskRti e kevaLa bAhya sukha sa patti aMgrejI bhASAmAM pU. upA. zrI. dharmA sAgarajI ma. nA ne vadhu mahatva ApyuM che. pariNAme vAsanAnI javALA- ziSya ratna pU. 5. vidvAna zrI abhayasAgarajI ma. gaNInA e saMskRtine haMmezane mATe dhamadhamatI rAkhI che. vicAro rajU karavAnI IcchAe janma lIdho. phaLa svarUpa AmAMthI sukha maLaze dhArI je banAvyuM tene sAcavavA jijJAsu sadUgraha vagerenA sahakArathI tene lagatuM khIra banAvyuM ne bIjAne bacAvavA trIju ema hAramALa sAhitya taiyAra karavAmAM AvyA sAhitya taiyAra karavAmAM AvyuM A sarva akriya taiyArIo cAlI jene keI aMta ja na rahyo. jotAM kAryane vizALatA gaMIratA evaM sthiratAne khyAla adhyAtmamaya tatvajJAnanA eka aMga samuM vijJAna ke mahatvanA jaNAtA kaMI saMsthA ke je A sarva javAbadArIne jenA vaDe vastune pratyakSa AkAra svarUpa ApI zakAya. vahI zake tevInI jarUrIyAta dekhAvAthI bhu bramaNa zodha jevA ghATa ghaDavA hoya tevA senAnA ghareNAnI jema ghATa sasthAne janma thaye. kudaratanI vastunuM pramANabaddha saMyojana karavA banI vi.saM. 2023nA zrAsu. pAMcamane dine "bhu bhramaNa zodha zake temAM koI camatkAra nathI. paraMtu mAnavImAtrano sahaja saMsthAna"nA kAryAraMbha zarU thaye je dina pratidina viziSTa jijJAsAvRtti camatkAra tarapha vadhu aMjAI jAya che te rIte cAle ja che dIpakanI timAM prANune hemI detA pataMgiyAnI jema bhAratIya mAnava paNa e pazcimI saMskRtino aMjAmaNI pU. gacchAdhipati AcArya zrI maNiyasAgarajI ma. mAyAjALa tarapha doTa mAMDI rahyo che. nA maMgaLa AzIrvAdathI pa. pU. upAdhyAya zrI dharmasAgajI ma. nA ziSya pU. abhayasAgarajI ma. gaNInA chelA 19 janma-maraNa jeTaluM nizcita che eTale ja nizcita che varSanA bhugoLa-khagoLanI saMzodhananI pravRttine sAkAra punaHjanma, AtmAnI nizcita hayAtI ane tenI raMgabe. banAvavA mATe jaMbudvipa nirmANa bhejanA kapaDavaMjanA jaina Jain Education Intemational
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha] saMdhe sAkAra banAvI ane A yojanAnA siddhAntane raju iMglIza karavA bhU bhramaNa zedha saMsthAna mATe paNa tenI jarUrIyAta 1. What Others Say 2. A Questionnaire lAgI ane jaMbU nirmANa yojanAnI peTA saMsthA tarIke 3. Dose the Earth Really Rotate ? 4. Q banAvI. review of The Earth-Shape jana mAnasamAM vijJAnavAdanI derI chApanA kAraNe pU. hindI mahArAjazrInI satya saMzodhananA pAyA para racAyelI keTalIka vIgate je sthAyI rUpa laI zakatI nahatI te bhU bhramaNa 1. praznAvalI 2. kyA pRthvIkA AkAra gola hai? 3. zodha saMsthAnanA janmathI sthAyI rUpa pAmI bhUgala vijJAna samIkSA . so aura samaje 5. pRthvIkA AkAra nirNaya 6. kyA yaha saca hogA? 7. kauna kayA bhU bhramaNa zodha saMsthAnanuM saMcAlana mukhyatve Do. kahatA hai? (bhAga 1) 8. pragati paricaya-saMmatiyAM 9. Ara. DI. trivedI (M. A P. H. D) dvArA zarU thayuM pRthvIkI gati-eka samasyA. ane vyavasthA taMtra patra vyavahAranI anukuLatAnI daSTie mahesANAmAM saMsthAnanI ophisa rAkhI. vyavasthA saMbhALa saMskRta vAnI udAratA zrI yazavijaya jaina saMskRta pAThazALAnA 1. bhUgola bramabhaMjanI ( kabaddha) (gujarAtI pradhAnAdhyApaka zrI yuta paMDita ratIlAla cImanalAla dozI bhAvArtha sAthe). tathA dIlIpa vesTa sToranA saMcAlaka zrIyut kIrtibhAI epha paTavA e saMbhALI lIdhI. zrI guptaprayAga-tIrtha-mAhAmya A saMsthA dvArA Aja dina sudhImAM aneka pustaka (brahmacArIzrI zivacetana gurUzrI zaMkaracetana-mahaMtazrI aMgrejI, gujarAtI, hindI tathA saMskRta bhASAmAM bahAra gupta prayAganA saujanyathI). paDayA che. kudaratanA bagIcA samA sAraDanA pazcima dakSiNa parama pU. mahArAjazrInA vicAro A sAhitya dvArA vibhAgamAM ati phaLakapa, ramaNIya nAdhera (nagnahara) pradezamAM, bhAratanI lagabhaga dareka yunIvarsITIo ne tenA hastenI zALA relve lAInanAM chellAM sTezane UnA-delavADA najIka ja mahAzALAomAM zikSaNa saMsthAomAM pharI saMvAda vArtA guptaprayAga nAme khUba ja jANItuM A sthaLa AveluM che. khI vagerenA A jana dvArA janatAmAM tathA tenA cAre tarapha khullA medAne vacce lagabhaga mAIla jeTalA zikSita vargamAM temanA vicArane bahoLo phelA karyo che. laMbagoLAkAra khajUrInA jhuMDamAM, vaDalA pIpaLA, lImaDA, jenI vigata pAlItANA prakaTa thatAM "saghoSAmAsIka AMbA, AMbalI vagere aneka vizALa vRkSonI vacamAM svaccha vi. saM. 2023nA jeTha mahinAmAM dara mahine niyamita rUpe nirmaLa jaLathI bharacaka bharelAM traNa vizALa kuDe ane tenA Ave che. kinArA uparanAM purANuM devasthAnonuM baneluM A ati saMsthAna taraphathI nIce mujaba sAhitya vidvAnonA 32 sahAmaNuM pavitra tIrtha sthAna che. purANamAM A sthaLanuM kamalomAM pahoMcatuM karyuM che. mAhAtamya khUba vistAra pUrvaka maLI rahe che. paraMtu tene vicAra DIvAra eka bAjue rahevA daIe Aje atyAre saMsthAnanI sthApanA pUrve vyavasthita rIte kapaDavaMjamAM paNa ApaNI potAnI narI AMkhe je joI zakAya che, te jaMbadvIpa nirmANa yojanAnA paTAmAM je jabUdvIpa sAhi. jAte anubhavI zakAya che tenI ja vAta karIe. tya pracAra kAryAlaya haste sAhitya pracAranuM kArya cAluM kudaratI sauMdarya pavitratA : hatuM jenuM saMcAlanakArya niHsvArthabhAve parIkha dinezacaMdra nagInadAsa (kApaDa bajAra, kapaDavaMja.), saMbhALatA hatA. A sthaLamAM pravezatAM ja moTA pUlanI DAbI bAjue tyAre mane saMsthAnanI sthApanA pachI je vividha bhASAmAM jaLa upara jhakI rahelI gIca vanarAInI zebhA harakeIne sAhitya taiyAra thayuM che te nIce mujaba che. AnaMdita karaze. game tevo nAstika pravAsI paNa cAre tarapha najare paDatI suMdara lIlI vanarAI-vRkSonI zobhA tathA svaccha vizALa jaLAzayanI nirmaLatAthI prasanna thaze ja. 1. praznAvalI 2. zuM e kharUM haze? 3. pRthvIne zAMta, suMdara vAtAvaraNa tenA hRdayamAM AnaMda, zAMti utpanna AkAra nirNaya 4. pRthvI kharekhara geLa nathI? 5. zuM karyA vinA raheze ja nahi. parANuM devasthAne tathA pRthvI kharekhara phare che? 6. koNa zuM kahe che? (bhAga 1) dharmazALAnA nizALa makAnanI bhavyatAnI paNa UMDI chApa 7. satya zuM 8. epale kayAM utaryuM ? 9 epilenI paDaze ja, ane je tene satya ane sauMdaryanI jarA paNa caMdra yAtrAnuM rahasya. paravA haze to "kharekhara suMdara sthaLa!" ema tene thayA | gujarAtI Jain Education Intemational
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ 174 [ bRhada gujarAtanI asmita . vinA raheze ja nahi. tenI nAstikatA kadAca tene A karyo hoya. Ama Aja sudhI A tIrthanI pavitratA jaLa sthaLanI pavitratAne khyAla AvavA nahi de. paraMtu temAM vAI rahI che. alabatta A jagatamAM dareka vyakitane dareka tene deSa nathI. jAta tevI bhAta adhe daSTi tevI sRSTi AMbA vastune eka sarakho anubhava thaI zakato nathI. kAraNa badhA AMbA ja ane kerI badhI kerI ja kahevAya. paNa kerI cokakhuM che. pUrvanA saMskAra anusAra aMtaranI sthiti, kerImAM keTalA badho phera hoya che? buddhi ane zraddhA prApta thAya che. te anusAra daSTi sAMpaDe jaLa badhuM jaLa, paNa eka jaLa bimArane sAluM che ane jevI dRSTi tevI sRSTi dekhAya ke anubhavAya che. kare bIjuM jaLa sAjAne mAduM pADe. jema jaLa jaLe phera muMbaI, dilahIthI AvatAM AkAzavANInA zabdanAM tema sthaLe sthaLe phera. keTalAMka sthaLe kudaratI rIte ja pavitra meja sarvatra eka sarakhAM phelAI rahyAM hoya che. paraMtu hoya che. temAM vaLI je lIlI vanarAI ane svaccha jaLA- badhe ja sthaLe, badhAne te zabdo saMbhaLAtA nathI. je zayanI zobhA bhaLe che te ApoApa tIrtharUpa bane che. sthaLe, jenI pAse te zabdo jhIlavAnuM yaMtra hoya te ja jaLa ane sthaLanI sagavaDa maLatAM bhajana-premI AtmA- sAMbhaLI zake che. Ama ja badhAM AMdolananuM che. jenuM ene tyAM vAsa thavA lAge che. zraddhALu bhAvika janonI aMtaHkaraNa jeTalA pramANamAM taiyAra haze teTalA pramANamAM avara javara vadhatI jAya che ane A badhAM AMdolane tene ahi pavitratAne anubhava jarUra thaze. AjathI daseka tIthane kharekhara tIrtharUpa banAvI, tenI pavitratA TakAvI varSa upara A tIrthamAM Avela eka aMgreja sAdhaka mahArAkhI tene vikasAvavAmAM khUba madada rUpa thAya che. zrImad zayane A viSene abhiprAya ahiM asthAne nahi gaNAya. bhAgavatamAM A arthamAM ja kahyuM che ke "tIthakuvaMnti teo laMDana pAse TansabrIjanA rahevAsI hatA. hindI tIrthAni, svAntaHsthana gadAbhutA" (sAcA bhaktajane ane lazkaramAM UMcI pAyarInA aphasara hatA. rAmakRSNa mIzana mahAtmAonA hRdayamAM zrI paramAtmAnuM akhaMDa dhyAna- ane bIjI tevI saMsthAonA saMparkane pariNAme karI ciMtana thayA ja karatuM hoya che tethI tenA nivAsa, snAna- iDI, adhyAtma sAdhanA mATe sAdhu thayAM. bhAstanA lagabhaga dhyAna AdithI teo ja tIrthane tIrtharUpa banAve che). ghaNAM tIrthomAM pharyA pachI giranAramAM kamaMDala kuMDanI jagAmAM thoDo samaya rahyA. yAga-abhyAsane prayAsa A ja daSTie Adhunika tattvaciMtaka zrI vivekAnaMde. karatA jaNAtA hatA. tyArabAda ahiM' tIrtha nimitte Avela paNa kahyuM che ke asaMkhya zraddhALu janenAM bhAvabhInAM AMdalane ja maMdirane sAcA arthamAM devAla (devane vasavAnAM sthaLa gamI jatAM 8-10 divasa rokAyA. tenA zabdomAM "Holiness showers hare" "pavitratA dhAma) banAvI de che. zrI guptaprayAganuM dhAma AvuM ja aDuiM jhApaTAM baMdha karI rahI che." Avo anubhava ApaNane na thAya eka purANuM pavitra tIrtha che. purANomAM Avela varNana te deSa tIrthane nathI. keIne A kathana atizayekitabharyuM anusAra A pavitra bhUmi aneka mahAna RSi-munionI tapobhUmi che. teonA nityanA vAsa ane utkaTa sAdhanAne paNa lAge. kadAca hAya-paraMtu eTaluM to cakakasa ja ke payA pariNAme paramAtmAne AvirbhAva A sthaLe thayo ja hoya, vinAnuM nA nArka ja - vinAnuM te nahi ja. tethI A sthaLanI bhUmi, vanarAI, jaLAzaye vageremAM teno ahiM eka savAla saheje thAya. Aja kAla jamAnAnI vidyuta saMcAra thatAM te pavitra banyuM ja hoya. tyAra pachI te asara badhe ja thaI rahI che. tIrthasthAne mojazokha, bhUminI pavitratAe uttarottara aneka mahApuruSone AkarSI viSaya-vilAsa, dukAnadArI ne dagAinAM dhAma banyAM che. to ja hoya. najIkanA bhUtakALanI to purAvA sahita 11 hakIkata ahiM zAMti ane pavitratA kayAMthI ? vAta kharI kALa mejAda che. parama bhAgavata zrI narasiMha mahetAjI UnA keIne cheDato nathI. tenI asara ochA-vadhatI badhe thAya AvatA A tIrthamAM vAsa karI gayA. vaiSNava saMpradAyanA ja. ane ahIM paNa thaI hoya ja. chatAM paNa ahiM pramApravartaka zrI vallabhAcAryajI ahiM AvyA, bhAvatI saptAha NamAM pavitratA ane zAMti jaLavAI rahevAnAM ghaNAM karI, beThakanI sthApanA thaI te to hAlanI beThakanI havelI kAraNe cheHja pUravAra karI Ape che. samartha yogI mahAtmA zrI sahajA (1) AjubAjumAM eka mAIlamAM keIpaNa nAnuM naMdajIne A sthaLa gasAdhanA, Izvarabhajana mATe khUba ja gAmaDuM paNa nathI-eTale saMsArI vastI-vAtAvaraNane gamyuM tene ulekha tenA AdhArabhUta jIvanacaritramAM maLI abhAva. Ave che. daramiyAna A tIrthane mukhya maTha (zrI Adi zaMkarAcAryajInA zRMgerI maDanI zAkhA rUpa) che tenI gAdI (2) khAnapAna ke mojazokhanI vastu pUrI pADe tevI upara aneka pratApI saMnyAsIo ane yegI pradAcArIo kaI dukAna ke nAnI sAdI kevaLa cA pUrI pADe tevI kaMI AvI gayA. hoTela paNa nathI. bhAvika yAtrikone pravAha te ekadhAryo cAlu rahyA ja (3) hAthaDa karavAne keIne bhAva thAya ane paMDayAnI Jain Education Intemational
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 175 jarUra paDe to teTalA pUratA paNa kaI paMDayA ahiM maLe nathI tethI rokAvuM hoya teNe cA-pANI mATenAM sAdhanatema nathI. tadana abhAva. sAmagrI tema bhejana mATenuM rezana kAM to sAthe rAkhavuM (4) te ja pramANe yAcaka mAgaNa paNa adhika mAsa, athavA te UnA utarI, tyAMthI rezana laI, ghoDAgADImAM caitra, zrAvaNamAsa ke meLAnA divasa sivAya bIlakula na maLe, AvavuM sugama paDe. UnA moTuM zahera che ane badhI vastu tyAM maLI zake che. maThamAM gauzALA che tethI cA-pANI (5) dharmazALAnA vyavasthApaka tathA beThakanA mukhIyAjI pUratuM dUdha badhAne maLI rahe che. tema ekAda TaMka pUratA ne kuTuMba sivAya gRhasthAzramI vAtAvaraNane tadana abhAva. khAsa jarUrI rezananI sagavaDa paNa bhaMDAramAMthI pUrI bhagavAnanI dayAthI jyAM sudhI A paristhiti cAlu pADavAmAM Ave che. keIne jamavuM hoya te je kaMI taiyAra raheze tyAM sudhI sthaLanI pavitratA ane zAMti jaLavAI hoya te sAdu bhojana ka-prANa pUratuM maLI rahe che. rahe temAM navAI jevuM nahi. sadAvrata lenAra sAdhu-bAvA yAcakane baMne dharmazALAdevasthAne : mAMthI loTanuM sadAvrata apAya che. sadAvrata nahi lenAra ATalA paricaya pachI have devasthAne tathA jaLAzayAne sAdha-saMnyAsIone tenI IcchA pramANe kAcuM sIdhu ke khyAla karIe. A tIrthamAM mukhya devasthAne nIce pramANe taiyAra bhojana maThamAMthI ApavAmAM Ave che. Ama sarve keIne sAmAnya badhI ja sagavaDa A sthAnamAM maLI (1) zrI prayAgarAja mahArAja - mAdhava bhagavAnanuM maMdira (zeSazAyI lakSmInArAyaNanI mUrti) tIrthayAtrAnA lAbha : (2) zrI baladevajInuM maMdira (3) zrI nRsiMhajInuM maMdira A pradezamAM citra, zrAvaNa tema adhika mAsamAM A (4) zrI saMgAlezvara mahAdevanuM navuM nAnuM maMdira tIrthamAM snAnanuM tema pIpaLe pANI reDavAnuM khAsa mahAzrI siddhezvara mahAdevanuM maMdira bhya che. lIla, nArAyaNa balI Adi pitRkArya mATe paNa (6) zrI brahmAjInuM maMdira lako sArA pramANamAM Ave che. eTale caitra, zrAvaNa tema (7) zrI rAMdala mAtAnuM maMdira adhika mAsamAM AjubAjunA vibhAgamAMthI sArA pramANamAM (8) zrI mahAprabhujInI beThaka yAtrikonI avarajavara rahe che. A uparAMta zrAvaNa vada (9) zrI ratnezvara mahAdevanuM sthAna (mULa sthaLathI terasathI amAsa sudhI meTo meLo bharAya che. A sivAyanA jarA dara) divasomAM tIrthamAM sArA pramANamAM zAMti rahe che. kaMDonuM jaLa vahetuM rahetuM hovAthI bAremAsa svaccha nirmaLa hoya jaLAzayo : che dariye najIka hovAthI UnALAmAM vadhAre paDatI garamI A tIrthamAM mukhya jaLAzayanAM kuDe nIce pramANe cheH jaNAtI nathI. Ama bhAvika janoe A tIrthanI yAtrA (1) zrI gaMgAjIne kuMDa avazya karavA jevuM che. kAraNa ke AvA pavitra tIrthanI (2) zrI yamunAjIne kuMDa yAtrAnA ghaNA lAbhe che. AvA pavitra vAtAvaraNamAM thayelAM (3) triveNI saMgama yAne prayAgarAjane kuMDa snAna-dhyAna, japa-dAna, Adi tyAMnA vidyutamaya AMdola(4) brahmA-viSNu-rudra kuMDe (gaMgAjIne prayAga sAthe tene lIdhe vizeSa asarakAraka thAya che. A ja siddhAnta joDatA traNa nAnA kuDe) A badhAM ja kuMDanuM jaLa bAremAsa svaccha, vahetuM rahe che. "tIrthakSetre kRta pApaM tIrthamAM kareluM pApa vajAnI yAtriko mATe upayogI mAhitI : jema jIvAtmAne cATe che." puNyanuM paNa tema ja samajI A gupta prayAganuM sthAna UnAthI traNa mAIla ane levuM. paraMtu tenA karatAM moTo lAbha te bIje ja che. delavADAthI Azare savA-deDha mAIla jeTaluM dUra che. UnA AvA sthaLanAM sauMdarya tema pavitratAnI UMDI chApa ghera ane delavADA baMne relve sTezana che. baMne sTezane bhADUtI gayA pachI paNa lAMbA samaya sudhI mana upara rahyA ja kare gheDAgADI maLI rahe che. ahi utArA-pANI mATe mukhyatve che. smaraNa karatAM ja AkhuM dRzya mana sAme khaDuM thAya be vizALa dharmazALA che. (1) delavADAnA kapoLa zeThanI che. tethI ghera beThAM ja nityane snAna-dhyAna Adino krama (2) dIvavALA zeThanI. dharmazALAmAM gAdalAM, godaDAM, ThAma, tIrthamAM karI zakIe chIe. Ama thoDe abhyAsa pADIe te vAsaNa, battI (phAnasa)nI pUratI sagavaDa che. A uparAMta dUra dUranA pavitra tIrthane kAyama mATe ghara AMgaNe mane mana maThanI aMdara paNa dharmazALA che. temAM paNa badhI jAtanI padharAvI zakIe chIe. AnA samAna bIje moTo lAbha sagavaDa pUratI che. A sthaLamAM eka paNa dukAna ke hoTela karyo hoI zake ? thAna (mULa sthaLa divase hovAthI A Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ 176 [ bRhada gujarAtanI asmitA jhAMjhameranuM jainamaMdira : siMhajI mahArAjAe saMvata 1945mAM karAvela che. ahiM taLAjA tAlukAnuM jhAMjhamera gAma je dariyAkAMThe AveluM pANIne kuMDa paNa che. jemAM bAre mAsa pANI rahe che. che. A gAma ghaNuM ja prAcIna ane aitihAsika che. ahIM A sthaLa DuMgarAonI vacce AveluM hovAthI tenI AveluM jaina derAsara paNa ghaNuMja purANuM che. A derA- ramaNIyatAmAM ora vadhAre dekhAya che. zraddhALu leke darza saranA muLanAyaka zrI pArzvanAtha che. nAthe satata AvajA kare che. bhAvanagara rAjya taraphathI tenA nibhAva mATe lagabhaga ezI vidhA jamIna bakSisa maLeLa - lekavAyakA ema che ke tyAMnI eka vyakitane A che. agAu dipaDA ane citAne A sthaLe bhaya rahetA pratimAo svapnAmAM darzana dIdhAM ane kahyuM ke " jamInamAM paccIzeka varSathI e bhaya nAbUDha thaye che. zrAvaNa mAsanI daTAyela chuM bahAra kADhe" jamInamAMthI bahAra kADhI amAse ahiM moTo meLo bharAya che. derAsaramAM muLanAyaka tarIke sthApanA karela. te pratimAjI dhaNu alaukika ane camatkArika che. 1890 mAM A prati. saravaNIyA mahAdeva - mAjI nIkaLyA hatA-1927mAM pratiSThA karI, 2024 mAM ghoghA tAlukAnA moracaMda gAmanI pUrvamAM khaDasalIyA derAsarane jIrNoddhAra karI zAMtiranetra, abhiSeka vigere pAMca tathA lAkhaNakA gAmanI sImenA tribheTA upara saravaNIyA divasane bhavya utsAha ujavyo hato. mahAdevanI jagyA AvelI che. A purANuM zivamaMdira khaMDita mahAkAya nadi : thaI javAthI hAlamAM moracaMda nivAsI loko tathA eka brAhmaNa kuTuMba vagerAnA sahakArazrI tyAM navuM maMdira baMdhAhabhiparanA eka zivAlayamAM eka mahAkAya naMdi che vela che. A sthAna taddana nirjana che. pAse pANIthI niraMtara je nepALanA pazupatinAtha ane mahaisuramAM cAmuMDA TekarI bharyo phaMDa paNa che. upara AvelA mahAkAya naMdinuM smaraNa karAve che. A naMdi ' kahevAya che ke purANA samayamAM zravaNa temanA mAbApane varSo pahelAM khaMDita thayo hate paNa rAjakoTa taraphanA kAvaDamAM laIne A sthaLethI nIkaLela. ahIM AvatAM tRSA mistrI kArIgarIo tene saMpUrNa taiyAra karyo che. tyAnA lAgela. AjubAjumAM pANI maLI zake tema na hatuM ethI zivaliMge paNa pracaMDa che. temAM sauthI moTuM zivaliMga zravaNe prabhunI bhakitapUrvaka prArthanA karI pANInI yAcanA sidhezvaranuM che je sattara phuTa lAMbuM che ane tene gherAvo karI, ane ahIM khADAmAM pANI jaNAyuM je khADAmAM ATheka kuTa che mahAkAya nadi A zivaliMga pAse Avele pANI jaNAyuM tyAM kuMDa bAMdhavAmAM Avela che. je junA che. ema kahevAya che ke liMganA darzana mATe valabhipuranA - paththarothI bAMdheluM dekhAya che. tenI najIkamAM zravaNe prakhyAta kAku zeThanI dikarI ke je senAnI kAMcakIthI potAnA nA sthApela zivaliMga che. A sthaLa ghaNuM prAcIna che. vALa oLatI hatI te haMmezA AvatI hatI. A uparAMta budhezvara ane bhIDabhaMjananA zivaliMge paNa evAja dhArezvara : ofIya che. valabhipuranI prAcIna saMskRti ane tenI bhaDI bhaMDAriyAthI be mAIla dUra sANodara nAmana jAhojalAlI vize asmitAnA prathama bhAgamAM ThIka rIte gAma che tenI uttaramAM ardhA mAIlane aMtare eka nAnI ulekha thaI cUkyuM che. evI nadI che. tenA kinArA upara eka khulle mahAdevane cetare che. je dhArezvara mahAdevanA nAmathI prakhyAta che. piyAvAnuM jaina maMdira : tenI AsapAsa kudarate mana mUkIne sauMdarya pAtharela che. 1984nI sAlamAM kuDalA pAlItANuM rastA upara mukAyela mANasa A jagyAmAM navI cetanA ane zAMti AvelA A gAmamAM saunA sahiyArA sahakArathI A suMdara anubhave che. A sthaLanI najIkamAM hanumAnajInuM purAtana derAsara baMdhAyeluM che. A jaina maMdiramAM prasaMgopAta maMdira che, tyAM kevaDAnA jhuMDa ane caMdanavRkSe tathA asya mahAtmA jAya che. tenA TrasTIo tarIke zrI prabhudAsa vanaspatio jovA maLe che. dAnavIrae ahIM sAdhusaMtanA pAnAcaMda, zrI maganalAla amIcaMda, zrI rasikalAla harajIvana- AzrayasthAna mATe kaMIka karavAnI jarUra che. bhAI vagerenI sArI evI dekharekha nIce suMdara vahIvaTa paMcatIrtha : , cAle che. - zetrujInA saMgama sthAna pAse dariyA kinAre A mALanAtha : sthAna AveluM che. te dhoLanAtha mahAdeva, sidhezvara ke bhI bhaDAriyA sTezanathI agni khuNAmAM khokharAnA dezaLInI jagyAnA nAme oLakhAya che. taLAjAthI pUrva tArAomAM AvelA che tenI gALImAM A pUrAtana ziva dizAmAM de lI gAme Avela che. tyAMthI lagabhaga cAra aDadira AveluM che. je AsapAsanA paMthakanA lokonuM mAIla dUra pAdarIgAmanI pUrvomAM ramaNIya sthAna upara A a kaNa baneluM che. A maMdirane jIrNoddhAra zrI takhta- paMcatIrtha AveluM che. saMsAranI upAdhithI dUra ekAMtamAM
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] kAzInAtha mahArAja nAmanA eka siddha puruSe paramAtmAnuM sAMDhIDA mahAdeva dhyAna dharavA sidhdhezvara mahAdevanA sAnidhyamAM potAnI bhAvanagara rAjakoTa roDa upara sasarA gAma pAse paNa rUTa banAvo tyArabAda taLAvALA zrI haragoviMdadAsa sAMDhIDA mahAdevana' eka suMdara maMdira AveluM che. jyAM jIvaNadAsane A sthAna upara zraddhA thatA hAlamAM je maMdira hajAre darzanAthIo bhakita pUrvaka Ave che. ane dharmanI dekhAya che te temaNe caNavI Apela che. kAzInAtha siddha- praraNA ye che. purUSa hatA tenI chApa A paMthakanA da. tyArabAda e sthaLe catrabhujadAsajI thaI gayA ane hAlamAM madhusudanadAsajI A rAmaguphA jagyAmAM birAje che. mANasane zraddhA ane bhakita Ape nAnA gopanAtha ane siddhanAthanI vacce DuMgaranI Apa pragame evuM A sthaLa che. nAnakaDI khINamAM jharaNune kAMThe rAmacaMdrajInuM maMdira AveluM che. maMdira samudranA kinArA najIka ja AveluM che, bIjA sthaLanI paurANika vAtanI jema A sthaLa paNa tenI bAjumAM ja eka guphA che. jemAMthI junA jamAnAmAM viziSTatA che. A vIsamI sadImAM mAnI na zakAya tevI che. sAdhakanI gIranAra sudhInI Ava-jA thatI hatI tema A sthaLathI eka mAIla dura samudramAM bhadrezvara mahAdevane leke kahe che hAlamAM pacIseka roDa phuTanI guphA dekhAya che. oTo ane bANa che. moTI eTa hoya tyAre tyAM jaI zakAya tenI aMdara pANI mUrtio che. A guphAnI AgaLa che. samudramAM eka mAila upara zaMkaranuM AvuM sthAna mAga eka moTA paththarathI baMdha karI devAmAM Avyo hoya bAdhavAnI zuM jarUra haze ? te 1majAtu nathI chavA sthAna tema dekhAya che. che te hakIkata che. cAmuMDA mAtAjI : sarakAra taraphathI A vistAranI jamIna mIThI banAva- bhAvanagaramAM kRSNanagara relave sTezananI uttara dizAe vAnA prayoga cAlI rahyA che. A khAtAnuM eka makAna bhagavatI cAmuMDA mAtAjInuM suMdara ramaNIya maMdira Avela paNuM sAgarakinAre baMdhAyeluM che. che. maMdiranI AsapAsa suMdara bagIco che. moTuM vaDanuM jhADa che. keLI dudAbhAIe varSo pahelAM junAgaDhathI velamahuvAnA dhArmika sthaLo : DAnI eka DALI lAvIne ropela hatI. jemAMthI Aje eka | mahuvAnuM prAcIna nAma dharmAraNya haze tenI pratIti moTuM vaTavRkSa banela che. samAM Aje paNa aneka dharmamaMdiro AvelAM che-jevAM ke bhAviko moTI saMkhyAmAM darzane Ave che; puSpa, phaLa zrI dvArakAdhizanI havelI, khImanAtha, gopAtha, bhiDabhaMjana, vagere arpaNa karI zraddhA vyakata kare che. sukhanAtha, rAjarAjezvara ane bhUtanAtha vagere zivamaMdiro : AvelAM che. tema ja mahAlakSamI, vAghezvarI, rAjabAI tathA samudrataTa upara bhavAnI mAtA vagere prAcIna devamaMdiro bhAvanagara amadAvAda roDa upara zAmaparA ane karadeAvelA che. raNachoDarAyajI, nRsihajI tathA rAmajI maMdira janI vacce cIMthariyA hanumAnanI eka mUrti che. atIta ane jaina derAsara, AcArya zrI vijayanemI sUrInuM bAvA bhImaparI umarAvaparI bakarAM cAravAne baMdha karatAM. gurumaMdira tathA muslIma bhAIonA cAra masajado vagara eka subhagapaLe saMskAranI mAyAjALa juThI bhAsatA badhuM dharmasthAne mahuvAnuM dhamaraNya sArthaka kare che. cheDI daIne teo A jagyAe besI gayA. hanumAnajInI pAse ja mahAdevanuM eka maMdira che. bhImaparI bApune ane gaNezaTekarI A jagyAne leke zraddhAthI jue che. taLAjA tAlukAmAM de lI-IrA nAme gAma AvelAM . karadejanI ugamaNI bAjue zItaLA mAtAjInI eka che tenI najIka eka TekarI che. tenA upara zrI gaNezanuM ' derI che. AsapAsanA gAmanA loko mAnatA karavA Ave che. eka maMdira AveluM che. kahevAya che ke gArItrata anAmata nAgadhaNIbA khoDIyAramAtA : samudrasnAne gayelI cAra bahenapaNIo e samudramAM A bhaDI bhaMDAriyA sTezanathI traNa mAIla dura be nadInA matine joI tethI tene upADI lAvI ane A TekarI upara saMgama upara khoDIyAra mAtAnuM maMdira AveluM che. bAjumAM tenI sthApanA karI. te sthaLe pAchaLathI bhakata ane e ja TekarI upara zivamaMdira AveluM che. A TekarI zivaTekamaMdira baMdhAvela satharAvALA eka dAnavIra gRhastha A rIne nAme prakhyAta che. dara ravivAre bhAvanagara tathA maMdira mATe sArI rakama dAnamAM AvelA che. IsarA gAmanA AjubAjunA sthaLethI seMkaDo mANase darzanArthe Ave che. bAroTa lekene A dhArmika sthaLa mATe ghaNoja bhakita bAre mAsa lIletArIvALuM A sthaLa che tethI tenuM saudarya bhAva rahe che. vizeSa mAluma paDe che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ ise. mukhatve mALI leAkAnAM pUjanIya mAtAjI gaNAya che. bhAvanagarathI nAgadhaNIbA javA mATe esa. TI nI khama maLe che. madiramAM mAtAjInI sAme dhAtunI hi MsanI kaLAmaya smRti che. Aju bAju suMdara agIcA che. pravAsI ene rahevA jamavA mATe makAtA ane vAsaNeAnI maphata madada maLe che. sapta saMgama nAgadhaNIbA khoDiyArathI pUrva dakSiNanA traNa mAIlanA paridhamA judAM judAM sAta sthaLethI jharaNAe bhegA maLe che. jene saptasa`gama kahe che, A nAMnAM nAMnAM jharaNAone nadIomAM thatA meLApa mA dikarInA jeve mITho lAge che. zrAvaNa mAsanA pavitra tahevAromAM zraddhALu loko A sa'gamamAM snAna kare che. dhAvaDI mAtA bhaDI bhaMDAriyA sTezanathI pazcima khajI vAyavya khUNAmAM e mAIla upara DuMgaranI gALImAM A ramaNIya sthAna AmrakuMja ane vaDanI dhaTAnI vacce AveluM che, bAjumAM bhIla leAkeAnI vastInA lagabhaga paMdareka gharA che. maMdiranI bAjumAM dhama zALA che. dhANIvAva bhAvanagara ane taLAjA relve lAIna upara bhUdhela ane kAkhaDI vacce dhALIvAva AvelI che. A vAvamAM pANI satata rahe che. tenI pAse rAmajI maMdira che. rAmanavamInA divase tyAM moTA meLA bharAya che. te divase sAdhu, sattA ane khAkhI bAvA vagerene rAmaTI ApavAmAM Ave che. paTana karavA jevuM sthaLa che. kAmanAtha maMdira valabhipura pAse mevAsAnA simADA upara mAtA khADiyAranI eka suMdara derI che. AsapAsanA lAke temaja mu`baIthI paNa mANasA mAnatA karavA Ave che. temaja A gAmanI simamAM eka hanumAnajInI derI che. tyAM paNa lAka saptazraddhApUrNAMka jAya che. bhAvanagarathI paccIza mAila dUra trApaja gAmamAM relve sTezananI najIka kAmanAtha mahAdevanuM maMdira AveluM che. A maMdiramAM maugara bhaTTanA satimA che. AjathI lagabhaga sAtaso varSa pahelAM kAmezvara bhaTTanAM najIkanA sagAM devaku. varakhA ane sati thayelAM temanA hAthanA paMjo atyAre A maMdiramAM che. maugara bhaTTanI A satimA pAse temanA kuLanA varakanyAnI cheDAchaDI cheADavAnA rivAja prAcIna kALathI cAlyA Ave che. temanA pahelA putranI geAtrijavidhi paNa ahIM ja thAya che. satimAnA zubha AziSathI temanA vaMzajo hAla sArI sthitimAM che. IzvaradhAra mahAdeva H trApajathI lagabhaga be mAila dUra, janatA kolejathI eka mAila ane trApaja adhyApana maMdirathI be mAIla dUra TekarI upara A zivAlaya Avela che. TekarInI nIce eka Jain Education Intemational [ bRhadagujarAtanI asmitA pUrAtana vAva che. ati prAcIna samayamAM bhAvanagara javAne rastA A vAva pAsethI thatA. zrAvaNamAsamAM A sthaLanu mahatva vizeSa che. ma`diranI pAse jasAdhune rahevA mATenI oraDI che. A maMdira bhAvanagaranA mahArAjAe adhAvela che. tenAthI thADe dUra garakheALA nAmanu' taLAva che. mevAsAnA dhArmika sthaLeA : bhUrakhiyA hanumAna gaDhaDA pAse lAkhaNakA karIne eka suMdara gAma che. A gAmanI pAse nadInA kAMThA upara bhUrakhiyA hanumAnanuM madira che. A jagyAnA prAcIna itihAsa dhaNA junA che. dAmeAdara sata nAmanA eka mahAtmAe ahIM peAtAnI zakti ane siddhinAM aneka paracA batAvelA pariNAme tyAMnA kAThI darabAro ane geAvALiyAe A matanA sevaka anelAM ' paramA' mAsimAM vaDavALA hanumAnane nAme A jagyAnI hakIkata sArA pramANamAM prasiddha thaI cUkI che. phiraMgInuM devaLa : sAvarakuMDalA pAse vAverA gAmamAM phiraMgInuM A devaLa Avelu che. rAjulA jaMkazanathI mAtra be mAIla dura vAverAtu phlega sTezana che kahevAtA A phara'gI devaLamAM nAgadevanuM sthAna che. gAma lokone kAi kAi vakhata nAgadevanA darzana thAya che. devaLa atizaya jaja ti avasthAmAM che, saMzodhananI jarUra che. rAjI Ai mAtAnI DherI: rAjI AI mAtAnI derI lIlIyAthI pIpaLavA jatA rastAmAM ja Ave che. A sthaLe pahelA phakta eka paththa ranI mUrti hatI. khAreka varSa pahelAM bharavADa leke e enA upara eka pAkI derI badhAvI che. A derI pAsenA vRkSeAnA chAMyA ane pANInuM paraba vaTemArgu` mATe vizrAMtinuM sthaLa banyu che. dhAranAtha mahAdeva : rAjulA tAlukAmAM rAjulAthI e eka mAIla dura dhArezvara nAmanu' gAma AveluM che A gAma pAse dhAtaravaDI nAmanI naddI vahe che. A nadImAM gAmathI uparanA bhAgamAM ekAda mAIla dura dhAranAtha mahAdevanu' maMdira Avelu che. A maMdira zAMta vAtAvaraNamAM yAtrikAne gamI jAya tevA sthaLamAM uMcA TekarA upara Avelu che. tenI pazcime zivAlaya pAchaLa pacAsa pagathiyA utarIe tyAM
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha) 179 - be phuTa maTI ITA hajI " dabadAsa bApu eya che. tenI pAse sumana triveNI ghATa AveluM che, temAMthI pANInI traNa akhaMDa 'kuMbhanAtha mahAdeva dhArAo varSothI ahIMnA kuMDamAM paDe che. duSkALamAM paNa rAjulA zaheranI pAse nadInA kAMThA upara ane paththaranA A dhArAo khaMDita thatI nathI. DuMgarAonI najIka taLeTImAM kuMbhanAtha mahAdevanuM purANuM jAganAtha mahAdeva : maMdira AveluM che. kahevAya che ke pAMDavo je samaye vanamAM bhaDabhaMDArIyAthI pUrvamAM nadInA kAMThe, sANodara, nAga pharatA hatA te samaye mAtA kuMtAjIne zivajInI pUjA karyA dhaNIbA ane bhaMDAriyA e traNe gAmanA simADe madhyamAM sivAya bhejana nahIM levAnuM vrata hatuM. pharatAM pharatAM teo jAganAtha mahAdeva AvelA che. AsapAsa AMbAvaDa, pIpara: A sthaLe AvI pahoMcyA. jamavAnA samaye mahAdevanI vagere vRkSo ane aneka phulachaDothI sthaLa- ramaNIya ane zodha karatA keIpaNa sthaLe mUrti jovAmAM AvI nahIM tethI bhakitapUrNa banela che. tenI pAse dharmazALA ane bAvAjIne bhIme mATInA kuMbha upara phUla caDhAvI mAtAjIne kahyuM ke rahevAnuM makAna che. - ahIM zivajI birAje che. kuMtAmAtAe prema ane zraddhAthI pUjana karI prasAda lIdho. teo ArAma karatA hatA tyAre kulasariyA hanumAna : bhImasene khulAso karyo ke e jagyAe zaMkara na hatA paNa budhela pAse kulasariyA hanumAnanI jagyA AvelI che. mATIne kuMbha hatA. mAtAjIe javAba Apyo ke meM tenI pAsenA keTalAMka avazeSo jotA phalasaranuM januM zivajI mAnIne ja tenI pUjA karelI che. mATe tyAM zaMkara pUrANuM nagara haze tema jaNAya che. eka gAmathI bIje hovA ja joIe. badhAe tapAsa karI te mATInA kuMbha gAma javA mATe lokhaMDane jabarajasta pula hato ane nIcethI kharekhara zivaliMganA darzana thayA. A uparathI A babe phUTa moTI iMTo haju Aje paNa tyAMthI nIkaLe che. A sthAnanuM nAma kuMbhanAtha mahAdeva paDayuM che. A sthAna A kulasariyA hanumAnanI jagyAmAM garibadAsa bApu che. prAcInakALanuM lagabhaga cAlIseka varSo pahelAM jIrNoddhAra cAra cAra mAsa sudhI cAturmAsamAM) satata ekadhArA ubhA the thayela che. tenI pAse sukhanAtha mahAdevanuM maMdira che. rahevAnuM vrata le che. e daramiyAna anna paNa letA nathI. vazIyAne phiraMgInuM devaLa : A rIte bAreka varSa sudhI AvuM vrata karyA bAda pArAyaNa mahuvA tAlukAnA kaLasAra gAmamAM vazI nAmathI oLakarIne hanumAnajInI sthApanA karela che. khAtuM jUnA vakhatanuM eka phiraMgI devaLa che. lekenuM kahevuM A bApu AkhA bhAratamAM pharelAM che temanA tyAga evuM thAya che. ke vazI nIce aDhaLaka saMpatti che. tenuM ane tapathI eka bhakatamaMDaLa paNa ahIM jovAmAM Ave che. rakSaNa varSothI eka sapheda sarSa karI rahyo hato. A sthaLe A uparAMta aneka maMdiro ane dhArmika sthaLo AvelAM che. keI jatuM nathI. thoDAM varSo pahelAM A sApane mArI bahucarAjI mAtAnuM maMdira budhelamAM jovA lAyaka maMdira che. nAkhavAmAM Avela che. A sthaLa saMzodhana karavA jevu gaNAya. jAMjaDIyA hanumAna : rAjulAnA dhArmika sthaLe bhAvanagarathI cAreka mAila dura adhevADA gAmamAM A sthAna AveluM che. A maMdira nadInA kAMThA upara AveluM bhIDa bhaMjana mahAdevarAjulA zaheranA taraNuM baMdhaNa che maMdiranI pAse dharmazALA tathA pUjArIne rahevAnuM makAna te vakhatanuM A jUnuM purANuM suMghara madira che. 2. che. jAMjaDIyA aTakanA kaNabI paTelanA A kuLadevatA tAjanazA mIrabApunAM phale-A sthaLe muravIra ane gaNAya che.. zraddhALuo haMmezA pUjA karavA AvatA. Aje paNa hindu-. muslIma badhA tenI pUjA kare che. te thApanAtha mahAdeva : zuravIrenA pALiyA-rAjulAnA dhAMkhaDA kuTuMbamAM valabhipura tAlukAnA camAraDI gAma pAse thApAne je vIrapurane thaI gayA tenA, tathA te kuTuMbanA iSTadevanA DuMgara che. DuMgara upara nAnuM sarakhuM zivAlaya che. taLeTI. tema ja dhIMgANAmAM kAma AvI gayelA zahidonA pALimAMthI zivAlaya sudhI javAnA pagathiyAM che. taLeTImAM eka yAo Aje paNa jovAmAM Ave che. dharmazALA che A dharmazALAnI dakSiNa dizAnA vacalAM duNAvALA mAtAjI : oraDAmAM eka bheMyarU che. hAlamAM tene baMdha karavAmAM - rUvAparI mAtAnA maMdirathI dariyAmAM ekAda mAIla dUra Avela che. paNa sthaLa saMzodhana karavA jevuM che. eka TekarA jevuM sthaLa che. je duSNune nAme oLakhAya che. prAcInakALamAM valabhIparano vinAza karanAra mahAtmA A sthaLe mAtAjInuM sthAnaka che. je jagada bAne nAme ? dhuMdhalImalano vasavATa A bhayarAmAM ja hatA. ema oLakhAya che. eka lokakathA evI che ke, A mAtAjInA kahevAya che. darzana karavA derANI ane jeThANI ekI sAthe jaI zakatA Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ Co nathI. ane jo jAya te derANI kAdavamAM khUMcI jAya che. (prAcIna mAnyatA che) A jagyAe phkata navarAtrImAM javAya che. maMdiranI sAme taLAvaDI che. e taLAvaDImAM kamaLanA phUlA Aje paNa khIle che. satImAnI derI vALukaDa : vALukaDamAM satImAnI derI AvelI che. tyAMnA dave kuTuMbamAM AjathI lagabhaga aDhIse varSa' pahelAM taLAjAnA DAsA badhekAnA dIkarI satAkabA A sthaLe satI thayelA tenI A derI che. A maMdira atizaya jINuM thaI jatA temanA navamI peDhInA va'zoe sattareka varSa pahelAM jIrNoddhAra karI eka adyatana maMdira badhAvela che. rUvAparI mAtA : bhAvanagara zaheranA izAna khUNAmAM eroDrAma zaDanA nAke vAparI mAtAnuM ma Mdira Avelu che. dariyA kinAre kaMika kudaratI vAtAvaraNamAM Avelu hAi sthaLa AhlAdaka lAge che. saurASTrane pazcima kAMThe samudra hatA, ane bhRgukaccha sta'bhati ane vallabhIpuranI jAheAjalAlInA samaye eka nAnakaDA beTa upara AvelA A maMdiramAM vahANavaTI darzana karavA AvatA. pharatI gAraDanI gIca jhADI hatI. aneka jagalI pazuo paNa rahetAM. * bhAvasiMhajI e bhAvanagara vasAvyu. tyArabAda takhtasi'hujI mahArAjAe maMdira badhAvI Arasa jaDAvI rUpAnA mArA mUkAvyA kahevAya che ke prAcIna kALamAM mAtAjInI sanmukha eka bArI hatI, ane te khArI dvArA gunehagArAnI parIkSA thatI je kAi kheDuM bele tenu mAthu bArImAMthI bahAra nIkaLI zakatuM nahiM A khArI toDI nAkhavAmAM AvelI je maMdiranA pAchaLanA bhAgamAM avazeSa rUpe Aje paNa paDI che. bhAvanagaranA bhAradvAja geAtranA auddezya vALukaDiyA dave brAhmaNAnAM ISTadevI che. A brAhmaNe| AseA mAsamAM navarAtrImAM ahI' vasavATa kare che. navarAtrInA chellA divase havananI pUrNAhuti karI peAtAne ghera jaI naivedya jame che. Aje zahera sudharAIe tyAM AgaLa suMdara bagIyA manAvyeA che. zrAvaNa mAsamAM A sthaLanuM mahatva vizeSa rahe che. dararoja lekA da'ne jAya che. eLI paNa kare che. janmASTamInA divase meATA meLA bharAya che. A sthAna mATe bIjI paNa eka leAkakathA che. ke Ata prAcIna samayamAM bhAvanagaranu hAlanu vaDavA eka nesaDuM hatuM ane tenI AsapAsa dariyA hatA temAM eka bhoyarUM hatu` A bhoMyarAmAM eka devInu yaMtrarAja hatu. janArdana veda nAmanA eka audicya brAhmaNa hamezA vALukaDathI A devInA Jain Education Intemational [ bRhada gujarAtanI asmitA dana karavA AvatA ane sAMje pAchA vALukaDa jatA temanI A bhaktithI mAtAjI prasanna thayAM ane temanuM putranuM duHkha dUra karyu. A dariyAnI guphAmAM rahelu devInuM yamarAja mahArAjA zrI takhtasiMhajIe brAhmaNeA dvArA vidhi pUrvaka prANapratiSThA karI hAlanA sthAne sthApanA karI zikhara baMdha madira nuM dhAvela che. bhalezvara mahAdeva kuMDalA tAlukAnA pIThavaDI ane nAnA jhIMjhuDAnI sImamAM aneka bilInA vRkSeAnI vacce mahAdevanuM A maMdira AveluM che. lagabhaga ekasesa pAMca varSa pahelAM ahIM milInA vRkSAnu` mATu ja'gala hatuM A jaMgalamAM vaMca mU mahu devanI mUrti hatI. jINa thayeluM nAnuM ma Mdira hatu. A sthaLe bahujana samAja jaI zakatA nahIM. bhAvanagaranA divAna gagA ojhA rAjyanA kAi kAma mATe pIThavaDI AvelA tyAre mahAdevanA darzana karavA sAMjanA gayelA prakRtinA svataMtra vAtAvaraNamAM gIta gAtA pakSIo, ghaTATopa jhADI, nAnuM evu jharaNu ane suMdara vAtAvaraNathI temanuM mana prasanna thayuM ane jIrNoddhAra mAgatuM A maMdira vadhAre suMdara banAvavAnA temaNe nizcaya karyo. Aje suMdara zivAlaya, bAMdhelA kUvA, vizALa cogAna, cAre karatA paththaranA gaDha ane aMdara aneka eraDAnI sagavaDatAvALI dharmazALA che. kuMDalA tAlukAmAM A sthAna prasiddha che. aneka yAtrAe Ave che, ane kudaratI vAtAvaraNamAM prasannacitta thaI dhanyatA anubhave che. siheArI mAtA : bhAvanagarathI pa Mdareka mAIla dUra siMheAra Avelu che. A zahera eka samaye lagabhaga 25 varSa pahelAM rAjyanu pATanagara hatuM A zaheramAM aneka devamadirA che. siMheArI mAtAnuM madira zilAlekha mujaba tA. 30992mAM bhAvanagaranA mahArAjA zrI takhtasihajae madhAvela che. A madira (heArane aDIne ja AvelA aneka DuMgarA mAMhenA eka DuMgara upara ja che. daravAjAmAM dAkhala thatAM ja gaDhanI rAMge rAMge pagathiyA che. A pagathiyAM vATe ja mAtAjInA madire jaI zakAya che. eka upara sudhI pAkA pagathiyA che Du'gara upara eka su Mdara ma`dira che. tathA khullA ane cAkamAM eka cheDe eka nAnakaDo eraDI che. sabhava che ke pUjArIne rahevA mATenI e sagavaDatA hoi zake.
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ 181 sAMskRtika saMdarbha granya' A sthaLethI cetarapha najara karatAM aneka DuMgarAnI. mAkhaNiyA gAmanA harijane baMdhAveluM che. A harijanane gALIo, DuMgara uparanA aneka vRkSo, sarpAkAra vahetI hanumAnajI prasanna thayelA ane tene budhelathI mAkhaNiyA sihorI nadI, ane sihora gAmanuM darzana, ApaNA cittane lAvavA sAjJA karI. tenI sAthe evI zarata karelI ke mUrti khUbaja prazanna banAve che. suramya, zAMta ane ekAMta sthaLe laI jatI vakhate vacce pAchuM pharIne jevuM nahI. paraMtu mAnasika zAMti ane bhakti mATenuM alaukika vAtAvaraNa budhelathI mUrti laIne upaDelA A harijane TImANAnA saje che. pAdaramAM AvatAM bhUla karI ane pAdhu pharIne joyuM pariNAme kaI kaI kuTuMbamAM lagna pachI varakanyAne A sthAne mUrti TImANuthI AgaLa khasI nahIM tethI A harijane darzana karavA javAnuM pharajiyAta hoya che. tathA dhaNuM ke tyAM ja daherU caNAvI ApyuM A jagyAmAM atyAre vIradAsa lagna pachI cheDAcheDI choDavAnA prasaMge ahIM ja Ave che. mahArAja rahe che. teNe harijana bhAIonA sAthathI sihora gAma uparathI sihorI mAtAjI" nAma paDayuM lakSmInArAyaNanA maMdiranI paNa pratiSTa karelI che. A jagyA hovAnuM manAya che. harijana tathA savarNonA tIthadhAma jevI banI gaI che. gautamezvara | cAmuMDA mAtA sihera dhaNuM purAtana zahera che. pUrva A zaheranuM nAma siMhapura hatuM ane gauttama RSine Azrama A gAmanA mahuvA tAlukAnA UMcA koTaDA gAma pAse cAmuMDA eka cheDA upara hatA. gauttama RSinA Azrama pAsethI eka mAtAnuM sthAna che. sAme arabI samudra che. kahevAya che ke nadI vahe che. jene gautamI nadI kahe che. siddharAja jayasiMha varSo pahelAM cAmuMDAnA trizuLa samudra pAra jatuM ane AvatuM eka kuMDa baMdhAvela che. jene hAla gauttama kuMDa kahe che. A gAmanI navinatA e che ke adhuM gAma upara ane arthe gAma nIce che. upara javA mATe bugadA jevuM che. je khaMDALa A ane AvA bIjA sthaLa upara jANI zakAya che ke ghATanI jhAMkhI karAve che. kadAca seMkaDo varSo pUrva ahIM aSi munionA Azrama haze ane keLavaNI tathA saMskAranI suvAsa prasAravAnuM A samudra kAMThe eka vAva che. jemAM cAreka phUTa pANI rahe kendra banyu haze. che. A vAvamAM batrIza kesa eka sAthe cAle che. madanazA viline takiyo vArAhI svarUpa A madanazA vali pIranI mULa dara zAha umarALA pAse leliyANAmAM AvelI che. paraMtuTI mANAnA sipAI rahima gohilavADane sImADe jApharAbAdanI pAse samudra kAMThe bhAIne tyAM eka vAra se Avela che. A madanazA valinI vArAha svarUpa bhagavAnanuM ati purANuM maMdira AveluM che. takiyA gAmanI vacce rahimabhAine dhera che. AkAzamAM uDatI mRti paNa jarjarita thayelI dekhAya che. prabhunA 24 avatAra lIlI dhajA saune AkarSe che. A pIranI mAnatA kadI aphaLa paikInA traNa avatAra kaccha saurASTramAM thayelAM jeyA ke, jatI nathI. muslIma bhAIonA khAsa tahevAre ahIM - kacchovatAra (kacchane akhAta) varAha avatAra (ziyALa beTa ujavAya che. pAse) ane kRSNa avatAra (dvArakA) thayela che. samudra kinAre devadharInI khoDiyAra AveluM A sthAna tadana ekAMtamAM AveluM che. kemAM A dhyAna bahu jANItuM nahIM hovAthI tenuM mahatva bIjA beTAda tAlukAnA raMgapura gAmathI cAra mAIla dUra 'TA & nathI caMdana nA nAmathI oLakhAtA DuMgaronI hAramALA pAse tenI samAMtare traNeka mAIla lAMbu eka naherUM che. A naherU mahAkALInI vAva paNInI naheranA jeka taddana sIdhu- koka vagaranuM che tenI gAmanA pUrNa bhAgamAM A vAva AvelI che. te khUba viziSTatA che. A naherAne kAMThe khoDiyAra mAtAnuM maMdira parANI che. vAvane ugamaNe kAMThe zivaliMga ane pazcima AveluM che. bhAgamAM kAlikA mAtAnuM sthAnaka AvelAM che. mahAkALInI rAjanAtha mahAdeva mUrti khUbaja purAtana che. AvI be traNa mUtio che. jenI TImANAthI deDheka mAIla dUra jayAM zetruMjI utAvaLI nIcenA bhAgamAM kaMIka akSare lakhelA che. je ukelI zakAtA ane dAMtraDI traNeya nadIone triveNI saMgama racAya che. nathI. A vAvanA paththaro zI rIte caNataramAM lIdhA haze, te sthaLe zetrujInA DAbA kAMThA upara rAjanAtha mahAdevanuM e Azcarya upajAve tevuM che. kAlikA mAtAnuM maMdira ane nAnakaDuM zivAlaya ubhuM che. A sthaLe bhAdaravI amAsane jAjaramAna vAva ApaNane vAvamAM paDI gayelA eka kavi ane divase meLo bharAya che. sthaLa ramya che. tenA upara prasanna thayelAM kAlikA mAtAnI yAda ApI jAya TImANiyA hanumAna che. TImANAmAM AvanAra navA AgaMtuka kAlikA mAtA ane . gAmanA dakSiNa bhAgamAM AveluM A hanumAnanuM daherU A vAvanI avazya mulAkAta le che. Jain Education Intemational
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ 182 [bRhada gujarAtanI amitA. uMmara khatIbanI daragAha musApharanuM kaMIpaNa apekSA vagara hArdika atithya thAya che. gADI nadIne DAbe kAMThe seMkaDo AMbalInA jhADonI cA, pANI, rahevAnuM ane jamavAnuM koI paNa badalAnI zitaLa chAyAmAM hajAro kabaro che. A kabrastAnanI vacce AzA vagara ApavAmAM Ave che. AvuM umadA kartavya uMmara khatIba pIranI daragAha AvelI che. tenI bAMdhaNI eka mAtAjIe zarU karela. temane dehavilaya thatAM Aje hindI sthApatyanI che. A daragAhanI pAsenA bhAgamAM bIjI eka sAdhu mahArAja tyAM rahe che. nAnI moTI dhaNI daragAhe paNa che. tyAMnuM vAtAvaraNa eTalI dara varSe gurUpUrNimAnI rAtrIe bhAvikajanane meLo zAMti Ape che. ke tyAM gayA pachI tyAMthI uThavAnuM mana bharAya che. AkhI rAta bhajana harikirtana ane satsaMga thatuM nathI. jumerAtanA divase muslIma bhAIe baMdagI mATe thAya che. savAranA Azrama taraphathI prasAdI-bhojana laI khAsa Ave che. uMmara khatIbe eka cAraNanI khovAyelI pitAne ghera jAya che. bheMzo zodhI ApelI uparAMta eka sonAnI ziMgaDIvALe jazvara mahAdeva : pADo paNa Apelo cAraNanI zaratacUkathI pADo pazvara banI gAriyAdhAra tAlukAnA moTIvAvaDI gAmamAM A maMdira kabrastAna pAsenA khetaramAM hajI paDyo che. jene "pIrane AveluM che. moTIvAvaDIthI thoDe dUra mAMDavI gAma che. jene pADo' kahevAmAM Ave che. kahevAya che. pIradAdA lIluDe pUrva mAMDagaDha kahetA. neje cheDesvAra thaI dhaNIvAra nIkaLe che. A mAMDagaDhamAM kahevAya che ke sAta zivamaMdira, sAta ' gemanA vali hanumAnajInA maMdira sAta rAmajImaMdira, sAta pIranI sArA gohilavADamAM prakhyAta gemanazA pIranI daragAha daragAha, sAta taLAva ane vAva, vagere hatA. kALanA baLe TImANAnA mukhya daravAjAnI bahAra saheja DAbA hAtha e nAza pAmyuM ane rahyo mAtra TIMbo TIMbAnI upara tarapha AvelI che. daragAha killAnI pAse ja che. gemanA aneka bAvaLanA jhuMDa vacce hAlanuM mAMDavI gAma AveluM bApu khUba camatkArI hatA. che. khodakAma karatAM prAcIna avaze mAluma paDatA killAnA mukhya daravAjAnA bAraNuM caDAvelA rahetA hovAnuM kahevAya che. paraMtu savAre te bAraNA nIce paDI jatA Ama vAraMvAra A bAvaLanAM jhuMDa vacce eka sthaLa upara eka gAyanA banatuM pIradAdAe kAIne svapnamAM kahyuM huM je sthaLe beTho AMcaLamAMthI ApameLe dUdha jharatuM. bharavADone navAI lAgatI chuM te sthaLanI AsapAsanA lokee kaI paNa jAtano Dara A mAMDavIthI cha mAIla dUra moTIvAvaDInA ratanagIrI rAkhavAnI jarUra nathI. bApune kaMIka preraNA thaI ane gAmalokonI sAthe A A , A daravAjAnA bAraNuM hAlamAM mAmalatadAra ophIsanA sthaLe AvyAM bharavADonI vAta uparathI A bApunI keka phaLIyAmAM paDyAM che. A pIradAdAnI daragAhamAMthI kyAreka mAnyatA dRDha thaI. je sthaLe dudhanI dhAra paDatI hatI tyAM nIkaLate prakAzapuMja te dhaNuM lekee najare joyA che. khedakAma karatA pItaLanA thALA sahita zaMkara, pArvatI, dAdAnI soDa kadI junI thatI nathI. daravAjethI gAmamAM ane piThio maLI AvyA. - janAra ane bahAra nIkaLanAra pratyeka mAnavI paradAdAne A prAcIna avaze moTIvAvaDI gAme lAvavAmAM salAma kare che. AvyA. te samayanA pAlItANAnA rAjavI zrI unaDabApune salaDInI vAva haste prANa pratiSThA jati maThamAM karavAmAM AvI A lIlIyA amarelInA rAjamArga upara salaDI gAma prasaMge bApue pacAsa vIghA jamIna trAMbAne patare lakhI AveluM che. A gAmanI barAbara vacce ati prAcIna vAva zivajInA thALA pAse arpaNa karI. AvelI che. vAva pAse zivAlaya che. A jamIna ratanagIrI bApunA vaMzajo bhogave che. salaDI gAma pahelAMnA samayamAM Aje jene "sADIne kahevAya che ke ke rAtre A maMdiramAM ghaMTArava ke zaMkhanAda Dhore" kahevAmAM Ave che. te sthaLe hovAnuM anumAna thAya saMbhaLAya che. keI vakhata dhaLI mUchavALe sapa paNa che. pANI vadhAre sArI jamIna ane anya sagavaDatAo jaDezvara prabhune vIMTaLAIne beThelA najare paDe che. maLatA gAma lekee hAlanA sthaLe sthaLAMtara karyo hoya A ane AvI bIjI camatkArika bAbatenA sAkSI tema nahIM mAnavAne kaI kAraNa nathI. zrI AtmArAma suMdarajI Aje paNa moDIvAvaDImAM hayAta che. A Azrama jaipha UMmare pahoMcelA che. . A sthaLa lIlIyAthI amarelI javAnA mArga upara nAnA gopanAtha : - * Avela che. A sthaLanuM mahatva e che ke AjanA atyaMta gohilavADanA sAgarakAMThAnA dhArmika sthaLo paikInuM svAtha ane gaNatarInA jamAnAmAM A sthaLe keIpaNa eka mahatvanuM sthaLa te nAnA gopanAtha maNAra gAmathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa darbha grantha] 183 pUrva dizAmAM ekAda mAIlane aMtare barAbara samudrakinAre bhImanAtha : AveluM che. AjubAjunA gAmaDAonA lazkenuM tIrthasthaLa gehilavADane sImADe relve lAina upara boTAdathI paNa gaNAya kahevAya che ke A maMdiramAM rahelA zivalIganI bIjI sTezana bhImanAtha che. A sthaLa keTaluM prAcIna che. sthApanA maharSi jamadagninA putra parazurAme karI che. dareka te nIcenI lekakathA uparathI jANI zakAya che. varSe zivarAtrIe maMdira baMdha hovA chatAM ghaMTArava saMbhaLAya che. eka evI mAnyatA che ke e rAtrie bhagavAna parazurAma mahAbhAratanA samayamAM saurASTranA dakSiNa kinAre jagala hajI paNa padhAre che. hAlamAM eka veNIzaMkarabhAI nAme hatuM ane te hiDIMbAnA vanane nAme khyAta hatuM pAMDe brahmacArI tyAM rahe che, ane kAyamI Asana jamAvI paDyA vanavAsa daramiyAna A jaMgalamAM AvelA ane vrata che. chellAM sAteka varSathI teo tyAM rahe che. samudrakinAre hatuM ke dararoja zivajInI pUjA karI bhojana levuM paraMtu nirjana, zAMta sthaLamAM AveluM A sthaLa dila ane traNa traNa divasathI dareka bhAInA satata prayatna chatAM dimAgane zAMti arpe che. dhArmika tahevAromAM AjubAjunA zivaliMga keI sthaLe na dekhAyuM ane arjunane upavAsa gAmaleke maMdire Ave che. samudrasnAna karI, prabhudarzana thayA. bhIme ke je atyAhArI hato tene upavAsInuM duHkha karI kRtakRtyatA anubhave che. maMdira, be nAnA oraDA, samajAyuM ane eka gaLapAtrane UMdhu karI AjubAju vizALa cogAna, ane maMdiranA nibhAva athe jamIna prAkRtika sauMdarya banAvI, jANe ke ghaNA samayathI apUja Apela che. hoya tevo dekhAva ubho karyo. ane deDatA jaIne arjunane samAcAra ApyA. ane sAcA dilathI pUjA karI ane daDavAnI rAMdala : bhajana lIdhuM A vidhi thaI gayA bAda bhIme ghaTasphoTa - dhoLA jaMkazanathI uttare traNa mAIla dUra daDavA gAma kayA ? karyo paNa arjunanuM mana mAnyuM nahIM khAtrI karavA che. A gAma atiprAcIna gaNAya che. ahIM rAMdalamAtAnuM hAthamAM gadA laI banne bhAIo upaDayA ane gadAno pavitra sthAnaka che. eka prahAra mUrti upara karyo. zivaliMgamAMthI dUdhanI dhArAo kahevAya che ke valabhipuranA vinAza samaye aneka chUTavA mAMDI bhIme A camatkAra joyo ane arjunanI aneka maMdirone paNa nAza thaye temAMnA eka sUrya maMdira naka pAse kSamA mAgI. banne bhAIoe pharIthI mahAdevane nadenI pratimA maLI je pAchaLathI rAMdalamAtAnA nAmathI vaMdana karI pUjA karI. prasiddha pAmela. kahevAya che ke A gadAnA prahArathI liMga uparathI - bhAvanagaranA mahArAjA AtAbhAIne A mAtAjInuM smaraNa kAyamI AtmabaLa arpatuM ane vijaya apAvata bhImanAtha mahAdeva pAse bhImanAtha nAmanuM gAma paNa daDavAnI uttara dizAmAM Avela vADImAM devarAja nAmane che. bhAla pradezamAM nilakA nadIne kAMThe che. thoDA varSo prabhuparAyaNa sathavAro raheto hate. ane daMpati-dharmaprIya pahelAM A nadInA vIraDAo dUdhathI ubharAyela hatA. A hatA. paraMtu saMtAna na hatuM atyaMta bhakitathI kahevAya che bAbatanI khAtrI sattAvALAoe karelI, vartamAnapatromAM ke mAtAjI svapnamAM AvavA ane kahyuM, "ha kavAmAM taLIe paNa AvelI. zrAvaNa baLevanA divase brAhmaNonuM paDI chuM bahAra kADhI sthApanA kara." yajJopavita badalavAnuM A pavitra sthaLa che. AjJA pramANe kUvAne taLIethI bhUkharA paththaranI A mahAdevanA maMdirane upara ghumaTa nathI cAra divAle mAtAjInI pratimA nIkaLI. kUvAne sthaLe vAva gaLAvI ane che. ane ghumaTanA sthAne hajAro varSanI junI jALa (e tene eka gekhamAM mAtAjInI sthApanA karI. vakhata jatAM nAmaka vRkSa) jALanA pAMdaDAmAMthI dararoja mIThe padArtha sathavArAne putra thayo. Aje A kaTakha soraThamAM che parata kare che. maMdiramAM eka gAya che. navAInI vAta e che ke daravarSe mAtAjIne thALa karavA te kuTuMbane keAI vaMza ja A gAyana A gAyanA velA (vaMza)mAM mAtra eka ja vAchaDIne janma Ave che. thAya che. vAchaDI moTI thayA pachI, gAya banyA pachI e umarALA, vallabhipura, sihora, ane - bhAvanagara paNa phakata eka ja vAchaDIne janma Ape che. A gAyanuM tAlukAnA gAmamAM daDavAnI dAtAramAM zraddhA ane huM prabhune prasAdarUpe ApavAmAM Ave che. A kAmaghenane bhakita dharAvanAra ghaNA mANase che. daravarSe lApazI karavA - ' - vele paraMparAthI cAlyo Ave che. aneka kuTuMbe A sthAne Ave che A mAtAjInI mAnatA A sthAnamAM Aje varSothI aspRzyatA nivAraNa thaI paNa judI judI rIte karavAmAM Ave che. ane aMtaranI cUkela che. bhAdaravI amAsanA divase traNa divasane meLA IcchAo A mAtAjI paripUrNa kare che evI atyaMta bharAya che. harijane savarNo jeTalAja hakako kaiIpaNa aMta, Apaddha mAdana vadhatA ja jAya che. ... , jaya sivAya bhAgavatA hoya tevuM prAcIna sthaLa- A ekaja nuM besI gayeluM dekhAya che. hAthI, liMga uparathI daDavAnI uttara dizA mAM ane vijaya Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ [mRhada gujarAtanI asmitA che. A bAbatane keIe uhApoha karyo nathI. vidha daherI che. gAma lekee phaLo karIne bAjumAM ja paDIkaryo nathI eTaluM ja nahIM paNa evI virodhI bhAvanA A maThI banAvela che. svargastha zrI atitagara mahArAjanA sthaLamAM koIne manamAM janmI paNa nathI. prayAsathI A sthaLanuM bhaDita pUrNa mahatva vadheluM che. dara gohilavADanA tIrthasthAnamAM prAcIna temaja atihAzanivAre A sthaLa vadhAre jIvaMta bane che. ' sika, aspRzyatA nivAraNa darzAvatuM ane lekagya bhavAnI mAtA (katapura) : banatuM, mana ane AtmAne zAMti ApatuM prAkRtika vara, pAzane aMkuzamAM, abhaya mudrA dhAraNa karI; saudaryanI vacce mAnavInI sAtvika bhAvanAo jagADatuM rakatavaNuM hAyamAM, bhavAnI bhUvanezvarI" A sthaLa pavitra che je niHzaMka che. savAre bALaveza, bharabapore yuvatI; kALabhairavanI daherI : sAMje prauDha rUpa, tuM mAM bhavAnI suMdarI" lIlIyA tAlukAnA puMjApAdara gAme cAraNudevI bhavAnI mAtAnuM maMdira mahuvAthI lagabhaga be traNa nAgabAInI daherI che. tethI bAjumAM ja gAmanA jhAMpAmAM mAIla dUra samudrakinAre, katapurathI lagabhaga cAreka pharloga A sthAna Avela che. 1974mAM pleganI mahAmArI zarU dara pUrvamAM AveluM che. A maMdira atyaMta purAtanI che. thaI te arasAmAM eka pavitra brAhANe A gAmamAM AvI tenA vize eka daMtakathA tathA lokakathA pracalita che. mahAmArI na thAya evA hetuthI A kALabhairavanI prANa temanA saMbaMdhI eka suMdara vRttAMta devI bhAgavatamAMthI pratiSThA karI hatI. maLe che ke kSIrasAgaramAM piDhelA bhagavAna thAkayA, teNe aMTALezvara mahAdeva vicAryuM ke Ama besI rahevA karatAM kAMIka pravRtti karavI lIlIyAthI unare cAra mAIla dUra, aMTALiyA gAmathI joIe. cheDe dUra, A mahAdeva AvelA che. gAgaDIyA nadIne kAMThe brahmAjIe pite zarUAtamAM vicAryuM ke A kamaLanI che. nadI kinAre Avela A sthAna ramaNIya che. sAmAnya dAMDI kayAMthI utpanna thaI haze! kamaLa kevI rIte ugyuM rIte kaI kaI sthaLe svayaMbhU mahAdeva sabaMdhamAM je haze tene mATe zodha karavA kamaLanI dAMDI pakaDIne teo ukita-kahevAya che. tevI A sthaLane vize paNa che ke gAyanA jaLamAM nIce ne nIce utaravA lAgyA Ama karavAmAM AMcaLamAMthI dUdha jharI jatuM ane khodakAma karatA mUrti temane ghaNe samaya cAlyo gayo. chevaTe brahmAjI bhagavAna maLI. viSaNunI nAbhimAMthI utpanna thayela kamaLavALI jagyAe - A zivaliMga sabaMdhe vizeSa bAbata to e che ke A pahoMcyA. AthI temaNe zeSanAga upara zayana karI rahelAM bhagavAna viSNune pitAnA sarjaka mAnyA. temaNe viSNune liMgane gAmamAM laI javA mATe khodakAma karatA hatA tyAre jagAvA mATe ghaNuM prayatna karyA chevaTe tapa zarU karyuM te bahAra AvavAne badale vadhAre ne vadhAre UMDuM utaratuM sikAo sudhI tapazcaryA karI, pariNAme bhagavAna viSNunA hatuM tethI gAma lokoe tyAM ja maMdira baMdhAvyuM zarIramAMthI chAyAsvarUpa dekhAtAM kaI devI bahAra AvyA A jagyAmAM be khAMbhI che, te maMdiranA pUjArI bAvA temaNe brahAjIne kahyuM ke "tame prabhune niMdrA levA do teja purI ane jodhapurInI che. gAgaDIyAnA paTamAM agAu ApaNe samudra upara tarI rahelAM pelA kamaLa tarapha jaIe. paNa haraNe hatAM te rAtre maMdiramAM cotrAnamAM Azraya brahmAe devInI vAta kabUla karIne banne jaNAM sAgaranA meLavatA, jaLa upara taratA kamaLa pAse AvyA thoDA samayamAM saMvata 1965mAM A mahAdevanA mahaMta zrI raghuvI. AkAmamAMthI eka vimAna AvyuM. e vimAnamAM besIne radAsajI hatA. Aja samayamAM gIradharavAva (kuMDalA) nA jatAM hatAM tevAmAM brahmaleka, kelAsapurI, IndrapurI, vagere mahaMta zrI narasiMhadAse gaMgA utsava je. te ulavamAM develeka upara thaIne pasAra natAM, tyArabAda vimAna eka padhAravA mahetA zrI radhuvIradAsajIne nimaMtraNa patrikA dvIpamAM jaI caDayuM. A dvIpanuM nAma maNIbhadra dvIpa hatuM lakhelI. temAM eka suMdara svarUpavALA devI birAjamAna hatA. A patrikA lIlIyAnA mohanabhAI mAnAbhAI solaMkI brahAjI ahIMnuM drazya joIne vimita banyA ane A pAse Aje paNa sacavAI rahela che. suMdara svarUpavALA devIjI vize jANavAnI jIjJAsA vyakata karI. brahmAjIne chevaTe jaNAyuM ke A mahAdevI te badhA traNa lIbaDI hanasAna bhuvane sajanArI bhuvanezvarI mAtA che. bhavAnI mAtA che. - lIlIyA gAmathI sTezana taraphanA rastA upara traNa ane viSaNunI nAbhimAMthI utpana thayela kamaLamAMthI caturmukha lIMbaDI ugelI che. ane thenI vacce zrI hanumAnajInI brA utpanna thayA brahmAe AMkha kholIne joyuM te cAre Jain Education Intemational
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa darbha anya ] 185 bAjI kamaLanI pAMkhaDIo ane dUra dUra sudhI najara pahoMcI garbhagRhamAM eka jALIyu rAkhela che. tethI thoDo prakAza tyAM sudhI samudra patharAele dekhAya. ghaNAM samaya sudhI mUrtinI AsapAsa paDe che. kamaLamAM besI rahyAM pachI brahmAjI mAtA bhavAnInI preraNA dara varSe zrAvaNa suda pUnamane divase A sthaLe mATe thI pravrAjIe bhinna bhinna lekanuM navuM sarjana karyuM ane meLo bharAya che. temAM ghaNAM mANase bhAga le che. maMdira A rIte pravRtti zarU karI. pAse retI (pappA)nA DhagalA AvelA hovAthI lokone uparanuM varNana devI bhAgavatanA trIjA skaMdhamAM Avela ekAda pharlAga retInA DhagalA cAlavuM paDe che, rastAmAM che. bhuvanezvarI yA bhavAnI mAtA aMbAjInuM eka svarUpa prAcIna avaze najare paDe che. gaNAya che. tenuM vAhana paNa aMbAjInA vAhana jevuM che. | mahuvAthI bhavAnI mAtAnA maMdira jatA mArgamAM rAjabhavAnI mAtAnI pUjA bhArata varSamAM kaI kaI sthaLe A I sthaLa bAI mAtAnuM nAnakaDuM maMdira Ave che. A mATe paNa eka pAMcamAM saikAnI AsapAsathI thatI AvI che. jo ke te daMta kathA che. pahelAM paNa bhavAnI mAtAnI pUjA thatI haze tevuM varNana purANamAMthI maLI Ave che. dakSiNa bhAratamAM devI bhavAnInA kALayavana nAmane eka rAkSasa bhavAnI mAtAnA maMdirane keTalAka maMdire jevAM maLe che. baMgALa, orissA, nAza karavA jato hato kanakapuramAM rahetI bhavAnI mAtAnI uttarapradeza ane rAjasthAna vagere pradezamAM ke koI sthaLe bhakata rAjabAI nAmanI strIe A vAta jANuM, e vakhate bhavAnI mAtAnAM maMdire dekhAya che. gujarAta-saurASTramAM be te roTalA dhaDatI A vAta jANatAM ja hAthamAM leTane piMDa laI rAjabAI mAtAjInA maMdira tarapha deDI, kALayasthaLe AvA maMdire che. eka haLavada zaherathI cAra mAIla vana paNa eja tarapha jato hato. vacce ja rAjabAI e dUra Avelu che. A maMdira suMdarI bhavAnI nA nAmathI prasiddha che ane bIju maMdira A mahuvA pAse samudra kALayavanane paDakAryo "khabaradAra je mAtAjInA maMdirane kinAre AveluM bhavAnI mAtAnuM maMdira. . nAza karIza te huM mArI saI zakitathI meLavela sidhdhi dvArA tAro vinAza karIza." kahevAya che ke yAdava ane zrI kRSNanA samayamAM paNa kALayavane javAba Apyo, "huM poteja kALanuM eka ahIM bhavAnI maMdira hatuM paraMtu samaya jatAM te sthaLa svarUpa chuM je janme che te mareja che, nAma tene nAza che. bhUlAI gayela, hAlamAM je sthaLe te traNaso varSa pahelA astitvamAM Avela che. ja, huM kALa chuM, maMdirane vinAza karavA Avyo chuM, mArA nizvayamAMthI huM calAyamAna thaIza nahIM. mArA kAmamAM zrI kRSNanA samayamAM paNa ahIM Aja mAtAjInuM viddha nAkhavAne prayatna karIza te huM tane zrApa ApIza" maMdira hatuM. maMdiranI Aju bAju gaDha hatA. purANu gaDhanA kALayavanane nirNaya rAjabAIne aTala jaNAye, ane ane maMdiranA avazeSo hAla paNa maLe che. A gaDhanI makakama banI bhavAnI mAtAnA maMdiranuM rakSaNa karavAne, divAle pAMca phUTa pahoLI hatI. samudra kinAre Avela A bacAvavAne jIMdagInA bhoge paNa nirNaya karyo ane kALayagaDha samudranA mejA, pavana ane kALanA prahAre tUTI paDela vanane pitAnI sarva zaktithI maLela sidhidvArA vinAza jenI iTa tathA mATInA vAsaNonA TukaDAo jotAM e karavA zrApa Ape ane kALayavananuM eka moTuM vRkSa banI sthaLa lothala saMskRti jeTaluM purANuM haze ema mAnavAne kAraNe maLe che. iMTo paikI eka ITa pUrAtana khAtAdvArA gayuM rAjabAIne maMdira bacAvyAno saMtoSa thayo. rAjabAI tapAsa karatAM te vevIza se varSa junI mAlama paDela che. ne kALayavanane Apela zrApanA pariNAme rAjabAI paththara banI gaI. hAlanuM samudra kinAre AveluM katapura, te agAunuM para prAcIna samayamAM jAhojalAlI pUNuM zahera hatu kama jA ane paththara che. kahevAya che ke A paththara dara Aje paNa bhavAnI mAtAnA maMdire javAnA mArga upara kanakasiMha rAjA hato. tenI putrI rUkamaNI dararoja bhavAnI varSe eka cekhA jeTale maMdira tarapha AgaLa vadhe che. mAtAnAM darzana karavA jatI hatI ane zrI kRSNa rUkamaNInuM haraNa Aja sthaLethI karyuM hatuM bhavAnI mAtAnuM yAtrA dhAma yAtrikone bhakti ane sadabhAvanA prere tevu ramya che. maMdiranI AgaLanA bhAgamAM ke A ati prAcIna sthAne eka TekarA upara traNa oraDA dhuvATA karato samudra, Aju bAju teja retIvALe vALuM mAtAjInuM maMdira AveluM che. maMdiramAM dAkhala thatAM pradeza, dUra dUra nALiyerInA aneka vRkSo, zAMta ane ekAMta sauthI prathama yajJa maMDapa vALe bhAga Ave che. tyAra bAda nijana sthaLa paramAtmAnI karUNA ane mAnava hRdayanI gUDha maMDapane bhAga, ane chelle garbhagRha Ave che. A bhakitane avibhAva darzAve che. garbhagRhamAM birAjatA mAtA bhavAnInI suMdara pratimAMnA darzana thAya che. mAtAnA maMdirano keTaloka bhAga TekarA nilaka mahAdeva. karatAM nIce hovAthI maMdiramAM thoDuM aMdhArU rahe che. paraMtu lIlIyA ane geDhAvadara gAmanI vacce A mahAdevanuM Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ 186 [bRhada gujarAtanI asmitA purAtana maMdira AveluM che. bhIma agIyArasa ane janmA- jhavaNa AI kamInA divase ahIM moTo meLo bharAya che. lIlIyA, - dhrAMgadhrA pAse kALubhAra nadImAM jIvaNI nAmano puMjApAdara, ane gaDhAvadara gAmanI rAsa maMDaLIo pitAnI prANIne dharo che. A sthaLe eka jIvaNa AI nAmanA kaLA A sthaLe darzAve che. garabI ane bahenonA rAsa, eka paropakArI ane sAtvika manovRttivALA eka "AI" lokagIto ane duhAnI ramajhaTa bolAvI nirdoSa AnaMda thaI gayelA. kahevAya che ke eka vakhata khUba varasAda paDato meLave che. hata valabhIpuranA ThAkarazrI AtAbhAIne varasAdanI khUba * sane 1974nI leganI mahAmArIne vakhate maMdiranA ThaMDI lAgelI, palaLatA palaLatA ghoDA para ja bebhAna thavAnI daravAjanI meDI upara nyAya keTa besatI, maMdiranI pAsenA taiyArI hatI ane A sthaLe ghoDo Avyo. jIvaNI AIe bIjA makAnamAM amaladArI rahetA. ThAkora sAhebane zeka karI garamI ApI ane nAnA jhuMpaDAmAM ' hAlamAM A maMdirane jIrNoddhAra lIlIyAnA nAgarika vacce talavAra rAkhIne sUtelA. zrI mohanalAla gopALajI dave temanA mAtA pitAnI pavitra yAda mATe karAvela che. sthaLa ramaNIya ane nayanamya che. A dhArmika sthAna vize kahevAya che ke moTI udharasa ane uTAMTiyA jevA dardomAM A mAtAjInI mAnatA karavAthI mahAkALInuM maMdIra darda maTe che. , pAlItANAmAM taLAvamAM gauzALA pAse eka mahAkALI satimAM nuM maMdira AveluM che. A maMdiramAM prasaMge pAta bhajana kIrtana ane dhArmika vidhIo thatI rahe che. ' kuMDalA gAmanA toraNa baMdhAvavA mATe sAmata khumANe gAriyAdhArathI madana bhaTTane bolAvelA. A vidvAna brAhmaNe A maMdira pAlItANAnA brahmabhaTTa gopA-kAnAe kaMDalAnuM khAta kareluM ane sAmata khumANe madana bhaTTane baMdhAvevuM -gopA kAnAnA putrI saMtakabA Aje hayAta che. hAthI chetarA vADI khetara garAsamAM ApelA. teo paNa sAdhu saMtonI sevAmAM ane pUnyadAnanA bhakti mArgamAM avirata magna rahe che. madana bhaTTa vidvAna ane sAtvika purUSa hatA. temanuM kuTuMba paNa sAtvika hatuM. madana bhaTTanI pAchaLa temanA lAladAsanuM maMdira patni, temanA putra mAdana (mAMDala) pAchaLa temanA patni, - pAlItANAmAM dANApITha pAse AvelA lAladAsanuM ane temanA paputra, boghA bhaTTanI pAchaLa temanA patni maMdira paNa dhaNuM prAcIna che. A maMdiranI sAcavaNImAM ema eka ja kuLamAM traNa traNa strIo sati thayela. ane prasaMgopAta ahIMnA dhArmika kAryakramomAM brahmabhaTTa bAghA bhaTTanI pAchaLa sati thayela temanA patni ratanasAro e rasa haye che. bAInI pAse to jogIdAsa khumANa paNa gayelA. A satinI haDakamUI mAtA sUcanA anusAra chele jogIdAsa khumANe bhAvanagara nareza - umarALA tAlukAnuM tarapALA gAma kALabhAra nadIne sAthe samAdhAna karela. kAMThe AveluM che. gAma nAnuM che. ahIM eka mAtAjInuM beghA bhaTTanA putra mayArAma bhaTTa khUba ja dhArmika vRttinA sthAnaka che. nAma haDakamaI mAtA. satvaguNI vidvAna brAhmaNa hatA. kuMDalAnA tamAma prajAjane - kaMI paNa vyaktine haDakAyuM phata? agara koI haDakAya. hindu ane musalamAna tene oliyA purUSa tarIke gaNutA. jAnavara karaDe te A haDakamUI mAtA' nI mAnatA kare che. muni bAvAnI jagyA- A paMthakanA mANasonA moTA bhAganI evI mAnyatA lIlIyA gAmanI dANa dizAe junA vakhatanI A che ke AvI rIte mAtAjInI mAnatA karavAthI haDakavA jagyA hAla jarjarita thaI gayelI samArakAma mAgatI thatuM nathI. mAtAjInA sthAnakamAM be oraDAo, vizALa jevAmAM Ave che. bhUtakALamAM A rathAnanuM ghaNuM mahatva medAna ane temAM lImaDAnA jhADanI ghaTA, keI paNa hatuM ane AjubAjunA 32 gAmanA kheDUto A jagyAne 'asAkarane mAnasika zAMti Ape che. vADha karyo hoya te geLanI bhelI ane dareka khaLAe mANuM anAja ApatA. ; ' khUbInI vAta e che ke A sthAnamAM vaNAzramanA bheda. - ema paNa ullekha maLe che ke bhAvanagaranA mahArAjA bhAva nathI je kaMI mAtAjIne prasAda banAvela hoya te, - jasavaMtasiMhe lIlIyA mahAlanA batrIse ya gAmanA paTelanI saha sAthe besIne jame che. . . . . saMmatithI gAmAne vahivaTa A jagyAnA mahaMtane pela tarapALA gAma dhaLAthI traNa mAIla ane umarALAthI hatuM. e vakhate khAkhI bAvA zrI raghuvIra bAbA muninA e. mAIla dUra che. . . .. . . celA A vahivaTa karatA. A jagyAnA nibhAva mATe jamIna Jain Education Intenational For Private & Personal use only
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAMskRtika asa" anya ] khetara che. hAla khAvAi vipuladAsa jagyAnu kAma kare che. janmASTamI ane bhAdaravI amAse A sthAna savizeSa mahattvanuM banI rahe che. jagatapIra jagatapIranA nAme prasiddhi pAmela A jagatapIranu sthAna kuttAnA gAmanI pUrve ane veLAvadara gAmanI pazcime banne gAmAnI vacce AveluM che. DuMgarAnI gALImAM A jagatapIranI jagyA che dareka varSa hutAzaNInA divase aka meATA meLeA bharAya che. jagatapIranI A paMthakamAM ghaNA leke mAnatA kare che. mukhyatve khajura vaheMcavAnI mAnatA hoya che. navAi to e paNa kahevAya ke jeTalA khajuranI mAnatA mAnI hoya tethI khamaNeA khajura pIradAdAne dharAvI leAkeAne vahe'cI ApavAnA hoya che. A khajuranA asakhya DaLIo A che evAmAM Ave che. game te kAraNu hAya para khajurano eka paNa gayA varSARtumAM paNa UgatA nathI. khADIyAra mAtAnA sthAnakA 1. lIlIyAthI aTALIyA jatAM simADA upara eka varSojInI vAva najIka khAvaLanA thaDa najIka A sthAna Avelu' che. leAkA mAnatA pUrI karavA Ave che. 2. dAmanagarathI gAriyAdhAra jatAM rastAmAM thatAM zAkhapura gamanI mitra dizAmAM zAkhapurI khADIyAra mAtAjInuM sthAnaka che. DuMgara upara AveluM che. upara hovAthI Aju bAjuno tathA maMdiranA sthAnakano dekhAva suMdara lAge che. AsapAsanA leAkeAnu' pUjanIya ane zradhdhAnu sthAna che, 3. A sthAna lIlIyAmAM AveluM che. lImaDAnA vRkSa A nIce ka'DAryA vagarathI mUti hatI. laikAnI zradhdhA A sthAna upara khUbaja hatI. A zradhdhAnA baLathI Aja jagyAe suMdara maMdira baMdhAvavAmAM Avela che. purAtana smRtine kaMDAra karIne, adbhUta pratimAM banAvI tA. 145-5nA roja prANa pratiSThA karI. maMdiramAM padharAvavAmAM Avela che. mAje paNa aneka loko zradhdhA pUrvaka Ave che. mAnatA A kare che. ane mananA bAra utAre che. astarAmanI khyA avadhUta yAgIna' samAdhi sthAna gAhilavADanA pravezadvAra samA eTAdamAM AjathI pAchAmA thaya' pahelAM pahelAM eka saMta thaI gayA. temanu nAma hatu mastarAmajI mahArAja temanuM samAdhi sthaLa mastarAmajIno jagyA tarIke jANItu che. A sthaLa bIjA karatA kaIka viziSTha prakAranuM che. 187 sAmAnya rIte sidhdha kaeNTinA mahAtmAonA dehavilaya mAda sasthAe astitvamAM Ave che. kAle-phUle che. saMsthAnA mAMcA uttarottara vikAsa kare che. paNa bhA jagyA varSothI ekadhArI sthitimAM che. tyAM kAI gAdIpati che. je TrasTIe che teo mahAtmA mastarAmajInI mAnyatA nathI ke koi sacAlaka nathI, tenu sucArjhana TrasTIe kare mujaba mAyAnA jarA paNa vistAra vadhAratA nathI. jagyAmAM pujArI rahe che. te bhagavAna za'karanI pUjA kare che. jagyAnuM dhyAna rAkhe che. mahAtmA mastarAmajInI samAdhi para thayAMthI jatA dhrupadIpanu paNa dhyAna rAkhe che. jagyAnA dvAra AkhA divasa khullAM ja hoya che. loko zraddhApUrvaka Ave che. temanI bhASA parathI temano janma mAravADamAM thayo DuMgaraDAya ema mAnavAmAM Ave che. eka mAnyatA evI paNa che ke teo bALaka rUpe eka jaMgalamAM pragaTa thayA hatA. temanI racelI sAkhIonI bhASA hindI, mAravADI, ane gujarAtI e traNa bhASAnA mizraNa rUpa che. temanu bALapaNa ayeyyAmAM, yuvAnI mAravADamAM ane proDha ane vRddhAvasthA saurASTramAM vitelAM jazuAya che. saurASTranI bhUmi tA bhAgyazALI ane puNyavata bhUmi che. zani mahAtmAzrI mastarAmajI' nAmaka pustakamAM tenA lekhaka zrI revAzaMkara . sAmapurA mahAbhAchatA paricaya ApatAM lakhe che ke keH-- mahAmAthI mAravADanA rAmaneDI zakta hatA; teo zrIe hakIkata kI kaDI nathI. temanA mAtApitA ke janma sthaLa vize kazI hakIkata maLatI nathI. kA bhakate temanI janmabhUmI tathA mAtApitA vize prazna pUchele ane te jAvA Azraya karelA tyAre temanA uttama A prakAranA hatA ! brahma amArA pitA che. mAyA amArI mAtA che. vizva amArI janmabhUmi che. mevADamAMthI pasAra thai te paNa saurASTranI zrI mIrAMbAInu jIvana to jANItu ja che. mAravADabhUmimAM AvyAM. dvArakAmAM ja vAsa karyAM. zrI choDarAyanuM zaraNu svIkArI temAM ja laya pAmyAM. eja pramAnuM. mastarAmajI mahArAja paNa temanI proDhamAM saurASTranI bhUmimAM vicaryA ne varDa gArDiyAkanA dvArasamAM kheoTAdamAM samAdhistha thayA. mahAtmA zrI mastarAmajIne te samayanA bhAvanagaranA nAmadAra mahArAjA sAheba sara takhtasiMhajI potAnA gurU gaNatAM, tathA mastarAmajI ghaNIvAra bhAvanagara padhAratA. mastarAmane kadI koI sthaLe sthAyI rahetA nahI" temane vairAgya adhirUpa hatA. vastramAM mAtra eka kaupIna ane bIjI cAdara keTe vIMTALatA. jaLapAtra pazu pAse rAkhatA nahI varatIvALA bhAgathI alaga rahetA. bhikSAmAM mAtra
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ * 188 [ bRhada gujarAtanI, asmitA * Ik * * sAruM bhojana mukhatve dALa roTale ke chAza ja letA. zrI rUstamajI zeTha boTAdanA chananA menejara hatA. apAhAra karI ekAMta sathaLe cAlyAM jatAM temane bhUmirUpI temane sAdhu-saMte pratye suga hatI. eka vakhata temanA jIna ziyA hatI. dizArUpI va hatA, kararUpI pAtra hatuM rAma- pAsethI mastarAmajI pasAra thayA. temane joIne rUstamajI nAmanuM gujana karatAM masta banI teo vicaratA, tethI loko zeThe potAnI patnI mANekabAIne kahyuM, " juo hindutemane "mastarAma" nAmathI pichAnamA. leke AvA bAvA verAgIone mAla malIdA khavaDAve che. - je lekene mahAtmAzrI mastarAmajI mahArAjanA punita A lake tagaDA banI be phakarA sAMDha jevA rakhaDI khAya darzananuM saubhAgya prApta thayuM che. teo kahe che ke, zrImad bhagavad gItAmAM bhagavAna zrIkRSNa sthitaprajJanAM jeje lakSaNa tIrthabhUmi pALiyAda vaNavI batAvyA che. te sarva lakSaNa e mahApurUSamAM zrI kRSNa bhagavAnanI vihArabhUmi saurASTramAM pAMcALa pratyakSa najare paDatAM hatAM dharatI eTale devabhUmi. e dharatI para aneka saMta thaI gayA. mastarAmajIne tyAga apUrva hatuM. bhAvanagara nareza temAMnA pU. visAmaNabApa te "pIra' kahevANA "pIra" eTale emane gurU mAnatA paNa kadI temaNe temanI pAsethI kaMIpaNa siddha. pALiyAda temanuM besaNuM. jAtanI apekSA rAkhelI nahIM eTaluM ja nahIM paNa bhAva tIrthabhUmi pALiyAdanI jagyAnA Adha sthApaka pU. nagaramAM sthAyI nivAsa na karatAM cArebAju phayo karatA. visAmaNabApune janma saM. 1825 nA mahA sudI 5 ne mastarAmajI te kahetA ke "sAdhu te calatA bhalA' pariNAme ravivAranA roja pALiyAdamAM kAThI komamAM thayo hate. saurASTramAM khAsa karIne gohilavADa-jhAlAvADanAM lokone pitAnuM nAma pAtAmana ane mAtAnuM nAma Ai rANatemanAM darzana ane satsane lAbha maLyo hato. bAImA hatuM. mastarAmajI jyAre bhAvanagara jatA tyAre divase taLA pU. visAmaNa bApunA janma pahelA temanA pitAzrI vanI pALa para pIpare nIce ane rAtre keI nirjana sthaLe pAtAmana bhAvanagarathI sATheka mAIla dUra dhuphaNIyA nAmanA bhakAma karatA, eka vakhate mahArAjA sara takhtasiMhajIe gAmamAM rahetA hatA. te gAmamAM khumANu-mana zAkhAnA mastarAmajIne kahyuMH Apa AjJA Ape te Apane mATe kAThI garAsadAre rahetA. eka rahevAnuM makAna Apu. I che e sthaLe baMdhAvI ApuM. pAtAmana sUryanArAyaNanI bhaktimAM lIna rahI pitAnuM mastarAmajIe hasIne kahyuM: 'A kSaNabhaMgura zarIra mATe jIvana vItAvatA hatA. AdhaDa uMmara chatAM dhatAne kaMI makAna zA ? ja galamAM dhaNA vRkSo ane AmanA che te saMtAna na hatuM. gAmane TIbe AvatA kaMi musAphara sAdhu, sava mArA nivAsasthAne ja che. mAre kaI baMdhana na joIe." saMta ke kadIranI AgatA pariNAme temane kayAMya Azrama sthapAye nahIM. samAdhi bAda ApatA temanA samAdhi sthaLa "mastarAmajInI jagyA" astitvamAM sAMje caMdaNagIrI para rahetA, yogInA darzane jatA AvI. yegI dudhAdhArI hatA. pAtAmana roja temane dUdha pAvA temanI tyAgavRttine bIjo prasaMga che mastarAmajI jatAM yegI DuMgara para bhayarAmAM paDI rahetA. A bhayarU motIbAga mahelamAM padhAryA, mahArAjA sAhebe UbhA thaI atyAre paNa jIrNAvasthAmAM mojuda che. sanmAna karI Asana ApI besADyA. temanA caraNamAM eka divasa pAtAmanane tyAM mahemAna AvyAM, sAMjano hajAra hajAra rUpiyAnI eka evI pAMca thelI mUkI hAtha samaya hate. pAtAnA niyama mujaba dUdhane leTe bharI joDIne svIkAravA prArthanA karI. mastarAmajIe pUchyuM, "mAre yegIne ApavA cAlyAM jatAM mahemAnane kahetA gayA. A rUpiyAnuM karavuM zuM.' " Apa A namra bheTane svIkAra kare. Apane yogya "tame kasuMbo taiyAra karo. huM hamaNuja Avyo. mahAjaNAya tyAM vAparo. thogya lAge te brAdhAne dAna paya rAjana dha pahoMcADI jhaTa AvuM chuM' arthe Apa tene upaga kare. kAThInI kema, vANI karaDI te kharI. memAne bharama " huM tamAre nokara nathI. tamArA hAthe tame dAna karI karyo, 'hA bA hA , mahArAja amArAthI moTA te kharA, zake che eTaluM kahI tyAMthI cAlI nIkaLyA. dIkaro Ape te I Ape, mastarAmajI mahArAja dina-rAta jamava bhajanamAM lIna pAtAmana udAsa thaI gayA. ApA pAtAmanane koI rahetA. temanA roma romamAM rAmanAma guMjatuM tene anubhava divasa AvuM lAgyuM hatu, Aje lAgyu vicAramAM te vicAramAM pArasI gRhastha zrI rUstamajI zeThane thayele e prasaMga te DuMgare pahoMcyA. pAtAmane yogI pAse jaIne dUdhane ba suMdara che. leTo mR. * * Jain Education Intemational
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ - sAMskRtikaM da graMtha-], - 149 page lAge, pAtAmananA mananI akaLAmaNa gIrAja karI rahyo che. ApA visAmaNanA baLiyAnI vidhi saMsArasamajI gayA. roja te yogIrAja dUdha pII jatAM paraMtu rUDhinI rIte karavAmAM AvI, ne pachI ApA visAmaNanI Aje tema nahIM karatAM temAM thoDA cAvala (cokhA) nAkhI samAdhi para 5. lakSmaNajI bApue bAvA rAmadAsanI dekhakhIra banAvI pite thoDo prasAda lIdhe ane bAkIne prasAda bhALa heThaLa maMdira baMdhAvyuM. ane temAM rAma-lakSamaNanI. pAtAmana tathA AI rANabAImAne jamavA ApI kahyuM: yaha mUrtinI sthApanA karI. prasAda tuma ghara le jAo, tumhAre ghara laDakA hogA vaha pALiyAdanI jagyA bIjI jagyAo karatAM kaMIka judI avatArI purUSa hogA magara Isa bhUmimeM nahIM kala subaha Isa che. bIje gAdInuM mahAtmaya che. ahIM vyaktinuM che. ApA gAvakaeN cheDakara yahAMse cale jAnA jahAM bhI sUryAsta ho visAmaNa pachI je je purU gAdIe AvyA, te badhAja vahAM sadAke liye raha jAnA" eTale "bahu sArU bApu" siddha kaTinA ApA visAmaNano bola "jyAM ame tyAM kahI pAtAmana ghera AvyA yogIe kahyA pramANe ane amAre ThAkara" e Aja sudhI cAlu ja che. jaNAe prasAda lIdhe mahemAnone prasAda levA kahyuM eTale je divya zakita ApA visAmaNamAM hatI teja zakita teo hasavA lAgyA ane vAtane mazkarImAM uDAvI rAtorAta jANe ke pU. lakSamaNajI mahArAjamAM saMkrAMti thaI hoya tema ghoDA laIne jatA rahyAM. temanuM jIvana paNuM divya, camatkArothI bharela jIvana - savAre pAtAmana paNa gInA vacana mujaba potAnA banI rahyuM. DhoraDhAMkhara ane gharavakharI laIne cAlI nIkaLyAM cAlatA gAdI gRhasthI hovAthI pU. lakSmaNajI mahArAja pachI cAlatA pALiyAda najIka AvI pahoMcyA....A pALiyAda pU. unaDa bApu ane pachI pU. dAdAbApu gAdI upara AvyA. kAThI bhAgIdAronuM gAma hatuM. temAM nA khAcara, rANa gAdInI sAtheja pratyekamAM divya zakita saMkrAMta thatI te khAcara, ane rAma khAcara nAme kAThI darabAro rahetA hatA. badhA siddha purUSonA jIvananA prasaMge lakhavA besIe te teo pAtAmanane "kamakhiyA" pAse maLatA temaNe gADI- moTuM pustaka banI rahe. vALAne pUchyuM "bhAI, konA ucALA che ?" eTale gADI. hAla vidyamAna pU. unaDa bApu pratye paNa bhakatonI zraddhA vALAe kahyuM ke, dhuphaNIAnA pAtAmana pitAne utAre jevI che tevI ja che. temanA satsaMgane lAbha laI atyAre badale che, ane sAme mAlaDhorAmAM che. A sAMbhaLI traNeya paNa bhakato trividha tApamAMthI zAMti meLave che. darabAro pAtAmana pAse gayA ghoDethI nIce utarI rAma rAma pU. ApA visAmaNe zarU karela annakSetra atyAre paNa karI, thoDI vAtacIta karIne kahyuM "ApA, ahIMja rokAI cAlu ja che. reja hajAre lekenI paMgata jame che. pALijAo A tamArU gAma che eTale pAtAmane kahyuM bhale bhAI yAdane pAdara kaI bhUkhyuM sUtuM nathI. te, AthI bIju sArUM zuM?" ane yogInA vacana pramANe sUryAsta thatAM pALiyAdamAM ja mukAma karyo. ahIM jIvana nirvAha mATe rAma khAcare eka vADI tathA rahevA makAna ApyAM, eTale saunI jema pAtAmana paNa darabArane lAga bhAga ApI AnaMdathI rahevA lAgyA. A pALiyAdamAM naveka mAsa vityA. AgaLa lakhyA pramANe vasaMtapaMcamInA zubha divase pAtAmanane ghera putrane janma R elia merala pArTasa thaye. AvaDI moTI umare putra janmanI vAta sAMbhaLI sau snehIjanene khUba AnaMda thaye. pALiyAdanA darabAroe DAyaro bharI kasuMbA pANI levarAvyA. bALakone mIThAI tathA sAkara vaheMcI Akhe divasa AnaMdamAM gaye.. ravi ugamate bhANu, pALezvara padhAriyA; paccIza aDhAranI sAla, paMcamI vasaMta padhAriyA." A visAmaNa nAnapaNathI tejasvI hatA jema jema moTA thatA gayA tema tema tenI kitI paNa vadhatI gaI A teja svI purUSa AgaLa jatAM prakhyAtI pAmanAra bIjA keI nahIM paraMtu khuda "rAmade pIra'ne avatAra hatA. tenI vigata te vakhatamAM thaI gayelA temanA mitra "gulAbazA pIra", nIce jaNAvI che. - ApA visAmaNane sthULa deha paMcatatvomAM samAI gaye sUkSma deha aMtarIkSamAM rahyo rahyo haju paNa bhakatane sahAya | i B E zrIkAnA paikI1 gharkamAM -8 : 3 bhakitanagara + sTezana pleTa* rAsakoTa: 2, . Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 19. [0% zAnI mAnatA dharmanagarI kapaDavaNaja -zrI popaTalAla DI. vaidya sarjanahAre sRSTi racI, temAM teNe bhAratanI naisagika saundaryatA saracha hAtha dhoI nAMkhyA che. ajara amara bhArata jananInA divya dehamAM samAyela ANuM te dharmanagarI. itihAsanA avazeSarUpa, IndranI avakRpAne AvAhana Apatu. manahara mahera nadInA nAnakaDA paTane bhAvabhInI bAtha bhIDI, TekarI para ArUDha thayela arvAcIna kapaDavaNaja zobhI rahela che. prAcIna samayamAM "kapaTa vANijya 'nA nAme oLakhAtu arvAcIna kapaDavaNaja zahera kayA cakkasa divase ane koNe kapaDavaNaja killAne pAchaLanA bhAga vasAvyuM, tenI kaMipaNu AdhArabhUta mAhItI haju maLI nathI. daMtakathAnA smaraNa rUpe prAtaHsmaraNIya bhagavAna rAma pAchaLathI rAjya vahivaTanI sagavaDatA khAtara be bhAga gaNelA. candrajI, pitRAjJAne AdhIna thaI vanavAsa svIkArI prayANa gujarAtamAM cApakara vaMzane amala zarU thayo tyAre karatAM prAcIna kapaTavANijyanI dharatIne pAvana karela kahe tenA mAMDalIke prAcIna kapaTa vANIjyane zobhAvatA hoya vAya che. kapaDavaNajathI sAta mAIla dUra lasundrA gAma che. tema ? sA ma che tema lAge che. te samayanA rAjaputoe hAlanI TAMkalAnI tyAM mahArAjA dazarathanuM zrAddha bhagavAne karela. A sthaLe TADhA- DuMgarI kahevAya che te sthaLa pAse eka saMvara temaja kaLadevI unA pANInA kuDe che. te rAmakSetra ke laNapuranA nAme harSada mAtAnuM maMdira baMdhAyeluM hovAne saMbhava che. A ALakhAtuM hatuM. kapaDavaNaja AsapAsamAM aSImanIonAM TAMkalAnI TekarI paranA bhagnAvaze keAI madra' devAlaya ke Azrama hatA. utkaMThezvara ane kedArezvara, kheranAtha vagere mahAlayanAM avaze hoya tema lAge che, tapovanenA samayanAM dhyAna mATenAM pavitra sthaLa che. pavitra rASTrakuTa pachInA rAjapA yugamAM kapaTa vANIjyamAM vetravatI (vAyaka)nA kinAre mahAtmA jAbAlInA Azrama vasatA vAgaDa kuLanA pratiSThita zreNI zrI govardhana zreSThIe bAda- vasavATa bAda ghaNA muni padhAryA hoya ane yajJa zrI jigudattasurInA upadezathI naMdIzvara caitya nAmanuM yAtrAdi thayA hoya tema lAge che. Aje paNa khedakAma karatAM bAvana jinAlaya vALuM eka bhavya maMdira baMdhAveluM jenA para --- thAnI bhasmo tathA anya yajJono sAmAna jaDe che... bAvana sapheda ArasanA sonAthI maDhelA kaLaza sAthenA ghumaTo rASTrakUTa vaMzanA rAjA dhruvasena rAjAnA bhAI daMtIvarmAne hatA. A zeThane soDhA nAmanI guNIyala cAritravAna patnI putra akAlavarSa kRSNa hatA. (vi. saM. 944) akAlavaSa nA ane cAra putro temaja eka putrI hatI. temanA nAnA putra sAmaMta pracaMDa pitA dhavalapa gujarAtane te samayane A vAra zrI mahAlAranuM cAra zrI vIre zrI mahAvIranuM caritra (vIra caritra) nAmanuM pustaka dUDapati hatA. kapaDavaNajamAMthI nIkaLelAM tAmrapatro dhavalappA- zrI guNacaMdasurI pAse saMvata 1139 ne jeTha suda 3 ne ne gujarAtane daMDanAyaka nImyAnuM lakhe che. somavAre racIne pUrNa karAvyuM ane temanA pahelA be putro akAlavarSanA sAmaMta pracaMDe kheTaka (kheDA) harSapura ammaya ane siddha baMnee temanA pitAzrI sAthe dIkSA tathA kapaDavaNaja (kapaTa vANijya ) vagere 750 gAmonA lIdhelI jyAre kaniSTha putra ane tenI guNavAna patnI mahAsAmaMta ane daMDanAyaka candragupta hatA. kheDA jIle sAvitrI sAthe pitAnI gAdI para kapaTa vANIjyamAM rahyA. thoDA samaya mATe pratihAra rAjAnA hAthamAM gayele, paNa (vi. saM. 1539-i. saM', 1083) dhavalape pratihAra mahipALadevanA hAthamAMthI jItI. vi.saM. annaone sAvItrIthI be dharmiSTa patro thayAH gepAditya 966 pahelAM rASTrakaTa vaMzanA akAlavaSane sepele. akAla ane kapadI. A baMne bhAIoe pitAnI phAInA dIkarA varSa', kheTaka maMDaLano vahIvaTa dhavalapane eNpale. (akAla- yazAnAga sAthe vatanamAM rahI dharmakArya karyA. temAM kapadI varSa mahArAjAe A jIllAnA bhAga mahAsAmata pracaMDane zeTha vadhu dhArmika hatA. temaNe zatruMjaya vagere dhArmika sthaLoe jAgIramAM AvyA haze athavA te temanA pitA dhavalappAne kapaDavaMjathI moTA saMdha paNa kADhelA. yazAnAthanI strI pAlI temanI bahAdurI mATe paNa ApyuM hoya. A samayanA rAja- paNa dharmiSTha hoI teNe vi. saM. 1160 (I. sa. 1104) mAM vIo udAra tathA mutsaddIo paNa hatA.) 1 zrI caumukhajInI sthApanA kapaTa vANijayamAM karelI. akAlavarSa 3 (kRSNarAja) ke je pRthvIvallabha tarIke A samaye kapaTa vANijyamAM jene samAja samRddhimAM eLakhAtA vi saM. 966-1023) hatA tyAre kheTakamaMDaLa rAcatA hatA. vi. saM. 129 (I. sa. 1073)mAM navAMgInA nA mahAmaMDalezvara mahArAja siyAka hatA ema lAge che. TIkAkAra vidvAna jaina dharmazAsananA puNyAtmA candrakuLanA rASTrakuTa rAjAonI sattAnA kALamAM eka vakhata kapeTa zrI abhayadevasUrIjIe hAlanI zAntInAthajInI paLamAM vANijya sudhI kheDA jIllAno bhAga lATa maMDaLamAM gaNAte Avela upAzrayamAM koLa karela. * Jain Education Intemational
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ sIrakuM tema saM kanyA } arabastAnamAM musAnA dIkarA jovaikha nAme thayA. A jovaile peAtAnA e ziSyA mulAI amadullA ane mulAI ehamadane gujarAtamAM meAkalyA. te khabhAtamAM AvyA. ane te ja samayamAM muAma nAmanI tavArIkha khokhIna mAlama nAmanA mahApurUSe kapaDavajamAM banAvelI. lagabhaga 11 mI sadImAM selaMkIenA suvarNa yugamAM muslIma sa MtA paNa Ana'dathI rAcatA. A purUSanI kakhara khoja mAlamanI] masjIdamAM che, je hAla mIThA taLAvanA daravAjA mahAra naDIyAda javAnI saDakanA jamaNA hAthe che, te hAlamAM khoja mAlamanI masjIda kahevAya che. rAjamAtA mInaladevI khALakumAra siddharAja sAthe tIyAtrAe nIkaLyAM tyAre A sthaLe vanamAM taMbu ThokAvI nivAsa karele. rAjamAtAnA sainyamAMnA eka azva rakSaka vibhudrAsa, ke je kADha rAgathI pIDAtA hatA te, sUnI asahya garamIthI bacavA jaLa zeAdhatAM teNe pAsenA taLAvamAM snAna karyuM. kama sa Mjogoe kADha maTyo. rAjamAtAe joSIene pUchyuM : A ze! camatkAra ? joSIenA abhiprAya maLyA ke, A sthaLamAM bhagavAna nArAyaNano vAsa jarUra hAvA joIe. temaNe A sthaLa khodAvI pratimAMnAM dana mATe utkaDA karI, paNa tarata ja sa MjogovazAt pATaNa pAchA pharavuM paDayuM. A vAta mahArAja siddharAja gAdI para AvyA bAda A sthaLe pAchA padhAryAM ane navAM vAva taLAvanuM khoDhakAma karAvI tapAsa karatAM bhagavAna nArAyaNa, lakSmIjI, bhagavAna zaMkara vagerenI pratimAe svayaM pragaTa thaI. solaMkIyuganI amara kahANI samA kImALanuM bhavya tAraNu kuMDavAva para Aja meAjuda che. khatrIza kAThAnI vAva, tathA rezama dheAvAtuM evI rANIvAva ane mIThA jaLanI mIThA sAgaravAva je mahArANInI lADIlI dAsI sIgaranA nAme AMdhavAmAM AvelI. A sthaLa sAlakIyuganI amara kathAonA avazeSa che. navANo A sthaLe kha'dhAtAM, junA rAhunA ArethI prajAe A bAju vasavATa zarU karyAM. rajaputa yugamAM A gAmanI AsapAsa kille bAMdhavAmAM AvyA (kacAre ane kANe ? te cAkkasa kahI zakAya tema nathI.) muslIma khAkhI vaMza vakhate pharI taiyAra karyAM hoya tema lAge che. sUryodaya pachI sUryAsta e niyama pramANe ahIM cADAya dharmAMdha yugamAM prajAnI vADIe verAna thaI samRddhi saLagI gaI. dharma dharatImAM garakAvA lAgyA. thADA samaya prajAe du:kha anubhavyAM. A dharmAMndha yugamAM kapaDava MjanA bhavya samRddhi jInAlaye tUTyAM masjIdonA rUpamAM pheravAyAM. kALa rAtrI vItI. vANijya sthiti sudharI prajAe zAntI anubhavI. gujarAtanA bhavya adarA sAthenA vahevAramAM kapaDavaMja kendra rUpe rahI vepAra zarU thayA. gujarAtanI bhavya muslIma bAdazAhanA ajavALAM paDyAM jo ke A samaya paNa yuddhonA rahetA paNu prajAne bahu sahana karavuM paDatuM nahi... 191 mIThA taLAvanA dAjo hIjarI sa`. 855 (I. sa. 1453 ) saphara mAsanI mAthu kapaDavaMjanA pUrva daravAje laTakAvavAmAM AveluM A 1 lI tArIkhane zukravAre mujhapharakhAna nAmanA dezadrohInuM dezadrohIe mALavAnA sulatAnane uzkerIne ahIM lAve sauya sAheba nAmanA ghaNA ja pavitra purUSa vahIvaTa karI A zahera paNa bhASI vaMza zarU thAya te pahelAM hajarata gayelA jemanuM khUna mahemadAvAda thavAthI, temanA tathA temanA putra mIzananI kabara Aja mahemadAvAdamAM che. khAkhI vaMzanA subedArAe ahIM vahIvaTa karyA. temAM zerakhAna bAbI ane lADaNI bIbI mahatvanAM zAsaka manI gayA te bAda gAyakavADa amala ane brITIza zAsana zarU thayeA. samayanAM vaheNa badalAtAM svAtaMtranA zahIdonI mIThI yAda ane ahiMsaka svAtaMtra saMgrAma maMDANa thayelA 1930 pachI 1942 e chellI laData laDAI. sane 1947 tA. 15-8-1947 bhArata svAtaMtra thayuM leAkazAhInAM maMDANa thayAM kapaDavaMjamAM sainIka bhAI-bahenAe peAtAnI tamannA tejasvI rIte laDI cUkayA. udyogothI zAlatuM A zahera arvAcIna samayamAM jeTalu zAthe che teTalu ja prAcIna samayamAM ujjavala hatuM A zahera pahelA killAnI vacce hatuM te hAla killA mahAra paNa ghaNuM ja vistAra pAmela che. tenA sAbu ane kAcanAM prasiddhI pAmela kArakhAnAM jovA jevAM che. tenA purANAM kitI madirAmAM Avela kuDavAva jemAM kIrtitAraNa che te sthApatyanA namunA che.. ane je kuMDavAva che te sthApatyanI daSTIe subhadraka zreNInA ziva-kuDa che tenI pAsenuM TAvara samayanA laTArava kare che. junA sthApatyanA avazeSa rUpe jummA masjIda tathA amalI masjIda jovA jevI che. kAmavAra racanA karela pALe! meATI vaheAravADa, jaina maMdirA ane kAlejo tathA vATara varkasa vagere tema ja pU. bApujInI (AjhAda ceAkamAM Avela ) pratimA tathA kapaDavaMjanA sevaka tathA zreSThIonI pratimAo jAbIrabhAI badarUdIna mahetA janarala hospITala, zahera sudharAI, gAMdhI udyAna ane mahilA vidyAlaya tathA zizumaMdira tema ja vAtraka kAMThe ajamAvatane kATa tathA utkaMThezvara,
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ 192 LI " buja che.tanI marima SAFFRON AND MENTHOL KHOSLA KESERWALA 70, Yusuf Mehrali Road, BOMBAY-3 kedArezvara ane kapaDavaMjathI sAta mAIla dUra lasundrAmAM TADhA-unA pANInA kuMDa jevA jevA che. zaheranI pazcime vorA birAdaronuM kabrastAna tathA Tara varkasa jovA jevAM che. tyAM sArI evI hospITala-zrI je. bI. mahetA hospITala tathA zrI jayaMta sArvajanIka hospITala vagere sthaLe jovA jevAM che. koIne jene lAbha te samayamAM nahi maLela tevI naLa-gaTara yojanAne lAbha myu. adhyakSa sva. rA. ba. zrI vallabharAma cheTAlAla trivedInA phALe jAya che. jene kadIpaNa visarI na zakAya tevA sva. pU. haribhAI desAI ke jenI preraNArUpa AjanuM sevA saMgha ane tenI zAkhAo ane muvRttio kapaDavaMjanA hadayasthAne che. A kapaDavaMjanI vahetI jJAnagaMgA rUpe graMthAlaye paNa mahatvanuM sthAna bhogave che. - A bhUmimAM bhAgyazALI sapue janma lIdhA che. cANakya, padmazrI, zreSThIo, dAnavI, sevaka, saMta, sAdhvIjIo, sannArIo, kavio, kalAkAra, sAhityakAra, citrakAra, saMzodhaka, rASTravIra, pUrvanA samayathI Aja sudhI Ayuveda sAthe jIvanAra kuTuMbo tathA hAlamAM sArA evA vaidyo-DokaTaro ane sarjana saryA che. A e dharatI che ke jemAMthI sAdhu-sAdhvIjIo prApta thayela che, tevI A dharmanagarI" che. A zaheramAMthI dariyApAranI saphara karanArAonI sArI evI saMkhyA che. Sole Importers RAMAIN Brand 100% Pure & Bast Selcted Saffron. mount * EVEREST' Brand Pure Mehthol, Wholesales & Retails. Grams : KHOSLABROS Phone : 324932 (Office) : 572731 (Resi.). sTeTa benka opha saurASTra (sabasIDIyarI opha dhI sTeTa benka opha inDiyA) have tame nizcata cho ? utsAhI ane pragatizIla kArIgara tathA anya vyaktine udyoga mATe nANAM dhIravAnI amArI cejanA vize Apane mAhItI che ? Apane udyoga muDInA abhAve aTakI na paDe te jovAnuM amArUM ya che-eTale ke koIpaNa jAtanI muDI vagara paNa Apa ughoga zarU karI zakaze. amAre te Ape zarU karavA dhArela audyogIka ekamamAM rokANa karela nANAMnI vaLataranI zakayatAe, tenA vizenuM tamArUM TekanIkala jJAna ane saMcAlana mATe tamArI AgavI sujha ane kunehanI ja jarUrIyAta che te udyoganI nANAMkIya savalate mATe najadIkanI zAkhAnA menejarane saMparka sAdho. sTeTa benka opha saurASTra : heDa ophIsa : darabAragaDha, bhAvanagara na naM, da284-3271 Jain Education Intemational
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1. gujarAtanuM itihAsa darzana -zrI puSkarabhAI gokANI gujarAta prAdika ItihAsa: sukhI ane vyavasthita hatI. mATInA vAsaNo vAparatI--anAja | gujarAtI tyAre gujarAta nAma nahotuM maLyuM. gujarAta nAma to pakavatI. pAkA bAMdhelA makAnamAM rahetI. 2varNa alaMkAra paheratI. cheka vikramanI cothI zataka pachI ja "gurjaratrA", " arjara" e rIte sArA killAo bAMdhatI. zaheramAM AyojIta Adhunika gaTara vyavasthA pracAramAM AvyuM ane tyAre te pradeza jodhapura rAjyanI uttara- jevI vyavasthA paNa rahetI. A prajA bhogavilAsamAM rahenArI hatI. sImAthI bhinImAla sudhI kahevAte. hAlanA pradezane gujarAta tarIke tAMbu, hAthIdAMta ane paththaramAMthI vividha vastu banAvavAnI kAravikramanI 10mI sadI bAda oLakhAvA che. khAnA lothalamAM maLI AvyA che. nAga, garuDa lIMga nI AdInI pUjA tyAre kacchanA akhAta AgaLathI TakSasa samudra bhAratanI utaH- karatI hatI. bhUmi ane dakSiNabhUmine chUTo pADatA. baMgALanA upasAgarane maLato; AjathI lagabhaga 50 0 0 thI 6000 varSa pUrvenI vasAhatotyAre tene daDhiANa samudra kahetA. saurASTra dipa hatA. vALA sthaLe-kacchamAM desalapura, toDIA-saurASTramAM dvArakA, pIMDArA, madhya eziyA ane kApIana samudrane kAMThe vasatI prajAe kaNujetara, devaLIA, vIsAvADA, bAbarakoTa, kinIra kheDA vasaI, pASANayuganuM zikArIjIvana pUruM karyuM hatuM. te khAdya ane akhAdya phAkha bAvaLa, gepa, rojaDI, AmarA, ATakeTa, thAna, bhAdara kAMThe, vanaspati nA bheda pADI zakayo hato, ane bIjamAMthI 9 umatA prabhAsa, jUnAgaDha, pIpaDIA, zihora, moTA macIALA, vallabhI, I' te khetI karatAM zIkhI gayA hatA. ane dhIre dhIre nadIkinAre .: moTI dharai, raMgapura, thala-ane dakSiNa gujarAtamAM mahegAma, vasa vasato sthaLAMtara karato gayo. lAkaDAnA ojAro-cakra vagere taloda, jeLA, bhAgA taLAva, kAmareja, navasArI vagerethI harapA banAvate thaye, dhAtu teNe khoLI kADhI hatI. trAMbu ane kAMsAno rAtinA avazeSo hAla maLI AvyA che. rAMskRtinA avaze hAla maLI AvyA che. upaga sAmAnya banyA hatA. mesopoTemIA (pelesAI thI tyAre paNa A prajA sumera, bAhika ane lAra sAthe jahAjI arabIA), eziyA mAInora (Taka ane kALA samudra pAsenA pradeza), vyavahArathI saMkaLAyela hatI. meheM-jo-daDo ane kadAca tethI vadhAre grIsa ane misaramAM e vikAsa pAmyA. ahiM sumera, asura, vikAsa pAmelI prajA tyAre gujarAtamAM vasatI hatI. mahe--jo-daDe AkaDa, bebi nIana, eTukana grIka ane phAranI saMskRtio saMskRtine te eciMtA ane vinAzaka laya jaNAyo che jyAre vipharI. vima pahelA 7000 thI 3000 varSa pahelAMnA samayamAM ApaNe tyAM raMgapura ane lothala jemAM mukhya hatA tevI lagabhaga upatene dhIre dhIre vikAsa thaze. kArapIana samudrane kAMThe Arya prajAe rakta 35 sthAe vasela saMskRtine kramika ane kudaratI laya thayo che ane triviSaya upara tyAMthI Avela deva prajAe tyAre AdhyAtmika hoya tema tyAM thaelA khedakAma uparathI jaNAya che, A saMskRti satya ane siddhi tarapha mITa mAMDI hatI. AsITIyAnA silAvaze AryonA humalAthI ke aMdaroaMdara kupathI nAza pAmI hoya tema jotAM jaNAya che ke tyAre teo vahANavaTamAM pAra'mana hatA. e jaNAya che. kadAca AryonA humalAo ja tene mATe javAbadAra hoya. samayamAM samudra raste AsIriyAmAMthI asura saurASTramAM AvI vikrama saMvatanA 3 0 0 0 thI 2500 varSa pUrve ane prathama vasyA. dakSiNa bhAratamAM tyAre tyAMnI A DIvADI prAna garuDa, nAga, humale AvyA. uttaramAMthI--sauvira pradeza (siMdha)mAMthI zAryAta vAnara, draviDa ane rAkSase vasatA hatA. A asue rasaurASTra ane AvyA hoya tema jaNAya che. tyAre uttara gujarAta pradeza dharatIgujarAtanA tApI ane narmadA vaccenA pradezamAM potAno vikAsa kaMpathI upara AvI gayo hato. je dharatIkaMpamAM mahe-jo-daDo karyo. tyAre siMdhu pradezamAM harapA saMskRtine vikAsa thaze. asuro ane harapAne vinAza thayo hato.)-tyAM siMdhamAMthI ja asura ane sumera prajAe tyAM paNa potAnA thANA nAkhyA. saurASTra, dakSiNa AvIne vasyA hatA. sarasvatI have pUrvane badale pazcimamAM samudrane bhArata ane uttara bhAratane chUTo pADatA TevAsa samudra siMdhu, sarasvatI, maLatI hatI. zaryAe tyAM potAnuM thANuM nAkhyuMAnarta pura gaMgA, yamunA vagere nadInA kAMpathI chIcharo thatA gayA. saurASTra vasAvyuM. zaryAtinA putra AnartanA nAme te saghaLo pradeza pAchaLathI dakSiNa bhArata sAthe joDAI gayuM hatuM paNa rAjasthAna raNapradeza upara Anarta tarIke oLakhavA lAge. vikramanI pahelI sadImAM tene tyAre haju pANI hatA. tethI ja Aje saurASTramAM ane narmadA prAcIna nagara-vRddhanagara tarIke oLakhavAmAM AvatuM ane hAla te tApI, AjubAju harappA saMskRtinA avaze khUba maLI Ave chevaDanagara tarIke oLakhAya che. -uttara gujarAtamAM nahIM. vikrama saMvata pahelAM pa000 thI 2500 Aryo jyAre uttara taraphathI saurASTra gujarAta upara caDI AvyA, varSa mUrve A saMskRtio gujarAtamAM vikasI hatI. prajanuM tyAre tyAM tyAre IrAnamAMthI samudramArge maga ane bhRgu brAhmaNo paNa bhAratanA Jain Education Intemational
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ * pazcima kinAre AvIne vasyA hatA. dakSiNa gujarAtanA vikasita pradeza teo sahelAIthI jItI zakayA hatA. tyAM bhUbhAgya kSetra vasAvyuM-uttaramAMthI ane samudra raste haiyA AvyA. teNe mAhiSmatI vasAvyuM hatuM. maga brAhmaNo saurASTramAM kuzasthalI (dvArakA) baMdare utaryAM. zrInA husAthI nAsIne samaya asura prazna saurASTramAM ekaThI thaI hatI. zAryAte pAtA nIputrI sukanyAne bhRguzreSTha cyavana sAthe paraNAvI. paraspara sabaLatA prApta karI. bhRguee haiye upara kAbU meLavavA ane zAtenI madadamAM rASTra tarapha vaSA. arasAmAM kuzaLa saurASTranu pAnagara hatuM. puNyana asura samudramAMthI lUMTaphATa karI samRddhi jamAvatA hatA. tyAre ja siMdhuzabda ane sarasvatIne kAMDe bApAe vaidanA dana karyAM. mAma gujarAta AryAM AvyA pahelAMthI vasAhatI pradeza rahyo che. gujarAtanA bhUmi itihAsa (eka noMdha) : gujarAtamAM Adi mAnava rahyo che ke kema te viSe vivAda che. kAraNa ke gujarAtanA vizALa bhAga upara praSaNa sa samudra hato eTale tyAM te zakayatA rahetI nathI ema ghaNAnuM mAnavuM che. RgvedanA varNanA ane anya kheAdakAma uparathI jANI zakAyu che ke gujarAtanI bhUmi uparanA moTA bhAga jyAre samudra nIce hatA tyAre dakSii gujarAta ane bhAratanA koka bhAga AphrikA sAthe joDAelo hato ane tene lemurizmA evu nAma tyAMnA AdIvastI uparathI ApavAmAM Agyu che. eTale AphrikAmAMthI jamIna raste ane samudra sastuM tyAMthI mAnava rahevA AvyA rAya tema no aAphrikAnA pUrva kinAre ane saurASTra tathA dakSiya gujarAtamAMthI keTalAka prAcIna hathiyArA beMkasarakhA maLI AvyA che, eTale evI mAnyatA badhAI che. paNa AphrIzcana AdI mAnava nigrAIDa gaNyA che. jyAre mAna-te varganA unanamAM maLI Avela pratimAe jotAM te kokesAIDa jevA paNa nathI jaNAtA eTale saurASTranI girImALA ane nadIAMThe AdI mAnava harI, je sAdika ane AsIriyAthI Avela prajAne tAbe thai temAM bhaLI gaye daze. (-brusa 1.) paNa te samayamAM gujarAtamAM 100 IMcathI paNa vadhAre varasAda thatA haro kAraNake paTTImAM maLI AvatA ke rAIreka staro saurASTramAM ghaNe sthaLe maLI AvyA che. gujarAtanI bhUstara racanA na-dukA, tamanagara, pAkhaMdanI bhU-racanA 1 karoDa varSa jUnA plIsIna khaDakomAMthI banelI che. surata-bharUca AgaLathI khaMbhAta sudhInI bhU racanA 3 thI 7 kaDa va jUnI che. je esIna khaDakomAMthI banelI che. giranAra sAtapUrNa-pAvAgaDhanA pAyArUpA te samaya pamAM ja budhAyelA che. dAda, bArIzmA, vADAsinora, khuNAvADA ane paMcanadrAkSanI bhucanA (dasIsa vibhAgamAM bhaga 14 thI 16 karoDa varSa pahelA banelI che, jyAre dhrAMgadhrA vaDhavANu, bhUja, umiyA ane kacchanA bhUtA sauthI jUnA 18 thI 22 karoDa pahelA banelA che. jyAre bhabAnanA bhAna nA rahyu ane narmadAnApI-sAbara matI-madInA kAMSamAMthI banela bhU-canA ekadama navI kahI zakAya. gujarAtanA prAga aitAhaMsaka kALa : ane khAdIvAsI prA sAthe jaMgI mAMDI vasAhata vistAravA mAMDI hatA, tyAre AdIvAsIonI laDAI kAyama mATe nivAravA saha mAge candra, zivanI preraNAthI prabhAsa AvyA hatA. purANAmAM samudramaMthanamAMthI caMdra utpanna thayAnuM jaNAvela che. vAstavika samudra bhAga saurASTramAM AvyA hatA, tenI sAthe razkara nAvIka- AryAMnuM moTuM jutha hatuM. temaNe zAryAtA ane AdIvAsIe (jemAM agAu AvelA surA baLI gayA hatA) no niSe jJAte jaMga joyA. vasAhatamAM kAyama thatA humalAthI ATaeN vAja AvI gayA hatA. eka bIjAnI strI, samudre ane pazuo ataranuM nitya thayA karatAM hatAM cadre A yuddha TALavAmAM vasAhatanA vikAsa joyA, AryonI sthitA joI. teNe prabhAsamAM anAryo sAthe sabaMdha bAMdhavA mahenata zarU karI prathama anAyAMnI hevI karaNI, rItamAthI teo vAya thayA. temaNe azvinIkumArAnI madadathI teonA duHkha rAga Adi vyAvikhkho vidAravA mAMDI. zivanI preraNAthI teNe anAryonI liMga pAnI pUrkha apanAvI. ziva ane umA mekiMga ane penone potAnA pratIka tarIke apanAvI lekanaMdAnuM jhera pIdhuM. A rIte de prabhAsamAM AryaanArya -ekatAnI jyoti pragaTAvI. mahAdeva zivanuM tyAM sarvaprathama jyotiliMga sthapAyuM. A taraphathI caMdra ane uparathI zAryAtAe Ama eka sAthe samajAvaTa-kauTuMbika sabaMdhI ane jarUra paDe baLa dvArA gujarAtamAM potAnA cAA sthApyA. dhIme dhIme Ayo-anAryonA bheda dUdha thavA lAgyA. caMdrathI pururavA-tenAthI Ayu nahuSa, yayAti thayA. A AtrAne vasAvI caMdra samudramA Igna ane tyAMthI devaloka Ape. tyAMthI teNe e ja bhAga ane pAsidha teM yati saurASTramAM kuzasthalI baMdare meAkalavA mAMkyA. saurASTranI dharatI AryAne khetI mATe bahu ja anukULa jaNAI. caMdranA AmAM yayAtinA putra yadue pharI saurASTra ane gujarAta tarapha mITa DaoN. yAdaveAe dhIre dhIre saurASTrane vatana banAvyuM. yadunA putra sAjitanA pautra vaiye mAhiSmatI vasAvyuM. bhRguonuM purahitapada svIkArI teo tyAM vikAsa pAmyA. tenA vazamAM kArtavIya sAjuMna thayo. pa6nA bIjA putra kreSDanA vaMzajo saurASTramAM ja rahyA. kAlarame vaiSNa yAdInA rAjya banyA. prArjuna teno bhAgeja pato hato. AjananA senApati tarIke ane havananA meTAM bhAga yuddhamAM ja gALo hato. mAtra kabIbrAone tenA gesthA jarImAM paDAzanA (uttara gujarAtanA) zAryAtA lUTI jatAM. rAvaNune harAvanAra sahamAga. bhAgna-viSa karyA mAMDI. pAnanA guru jamadagnine uvekhyA-tenA putra parazurAmanu apaharaNa karyuM parazurAmane samAjane mAmA avaiSpanA kabajAmAM soMpyA. bhadrazreNe parazurAmane yAdavAnA guru tarIke sthApyA. parazurAme zAyaMtane harAvI . Anane saurASTra sAthe bheLavI dIdhuM. temaNe samAjnane DAryo ane tenA atyAcArothI yAtrA ane harSAne jhADAvavA tene sahAya. pAma pachI 26 peDhI A yuddha daityo ane yAdavo vacce cAlyu saurASTranI rAjadhAnI te daramiyAna giri nagara, mAnapur ane mAdhdhinI jema khavAtI rahe. mAnya dhAra dhIre nA baLa upara lakhIne pastatra banI gayA. e Apae tyAre uttara gujarAtane cUnata nAma pApI vasAvyuponA rAvAno nAza karI bhRgu kaccha vAra saca vAna
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika suda anya ] banAvyuM. vAraMvAra thatA haihayeAnA vidrohane dabAvavAmAM rokAI rahela gue yAdone bAda karI zakayA nahIM ane AnatanA zAyadAe parAvalaMbI yAdavo upara Adhipata meLavyu. zAtimAM bhavAna raivate AnartIpura kheADI girInagaramAM peAtAnI rAjadhAnI sthApI jethI hatA. teo dhIredhIre svataMtra thayA ane avantI sAme laDavA lAgyA. avantInA zAne karI girInagara Rtu paNa tenA khA kAryasamiya tene namatu na Apyu. teNe sipura (siTara) vasAvyuM ane dhIme dhIme saurASTranA meTA bhAga upara kAbU jamAvyo. I.sa. pUrve 544 yAdA upara kArama dabAva rahe. Ama zAryAtAnuM baLa girInagaramAM tenA eka rAjaputre laMkAnI yAtrA karI hatI. je pAchaLathI vijaya-yAtrAmAM palaTAI gaI. te rAjaputre tyAM lagna zcaryA ane laMkAne tI lIdhI. tethI kAne te rAjaputra-vi pAtAnA tana hipuranA nAma upI siMhala nAma Apyu lagabhaga 300 varSa sudhI siMhapuranA vaMze saurASTra upara hakUmata dharAvatA hatA. uttara gujarAta tyAre avantIne kabaje hatuM ane bharuca nIcenA pradeza pAne kare . sArapachI saurASTra upara grIka, bAkirTUna, pArthiyana ane kithiyana leAkeA dariyA raste AvyA. temaNe saurASTrane jItI lIdhuM hatuM te samayanAM ghaNAM sikakA mA bALyA che. avantI upara mauryanI sattA AvI. mIno e avantInI madadamAM rahI zrIkeA pAsethI saurASTra jItI lIdhuM. tenA kArya saciva puSpagupte (jUnAgaDha) girInagaramAM sudarzana taLAva dhAbu tevA zalAlekhamAM ullekha che. sAruM samaya gujarAta upara mauyonI sattA hatI. kauTuMbika pU. 250 thI 16 daramiyAna cAra cokanA kAryasaciva tuzastra yane sudarzana taLAvamAMthI naheza baMdhAvI hatI. samrATa azokanA paiAtra pratinA jIvana sudhI girInagara upara tene anala o hatA. ane Ana'pura vacce vaheMcAi gayuM. AsIriyA ane mistramAMthI tyAre surAge samudramArge saurASTra upara A yuM" temAM pumana nAme mALakhAtA hatA. A anukrame vane hAMkI kADhyo, saurASTra tene kamaje AvyuM. raivate A puNyajanAne hAMkI kADhavA AryAvartanA baLavAna rAjA taraph najara doDAvI. mathurAmAM rAjA ugrasena yAdAmAM baLavAna hatA. tenA putra kaMsanA atyAcAramAMthI prajAne mukata karI zrIkRSNa ane baLarAme samaDhAlina avanAzva, jarAsaMdha, zizupAla vagere rAjavIone zeDa ApI hatI. rajate potAnI putrI bAbarAne paraNAvI tenI sAthe sabaMdha bAMdhyA ane jarAsaMdhanA vAraMvAra thatA humalAthI prajAne bacAvavA zrIkRSNane yAhvAnA mULa vatana saurASTra tarapha padhAravA tarapha padhAravA niyu. ApyuM. aDhAra vakhata jApa karyo hato ane ve yavana rAjAnI madada laI te caDI AvatA hatA tyAre prajAtA ulka mATe zrIkRSNe raivatanI vAta svIkArI. teo paMjAba, siMdha ane kacchamAM thai kuzasthalI AvyA. rAjasthAnanA pradeza upara haju samudra hatA. kuzasthalInA sAta DhApuomAM purANu karI, tenI ADe baMdha bAMdhI teNe tyAM dvArakA vasALyuM ane girInagaramAM cira karyo. dvArakAmAM vizvanA pratihAsamAM prathama gaNataMtra astitvamAM AvyuM. gaNata MtranI vyavasthA yAdave pacAvI zakayA nahIM. grIsa, khAsariyA, asara (arabIyA). IrAna ane nisranA vyApArI samRddha banelA yAA adA--aMdara laDI mUA. te samaye jambara dhI thayA. saurASTranI ghaNI kharI vasAhato nAza pAmI. dArakAnI bhAsapAsanA baMdha tUranAM te samudramAM DUbI gayuM. rAjasthAnano pradeza A dharatIka'pathI upara AvI gayA. uttarabhArata. saurASTra ane kaThyuiM AvatI judo pADatA usa samudra dUra thayo bhArata ekami banI gayA. A banAva banyo tyAre vikrama saMvatane 1300 varSanI vAra hatI. yudhiSThIranA hastinApuranA rAjya upara arjunane pautra janmejaya Avyo, tene sAtha laI zrIkRSNanA pautra aniruddhano putra vanAtra saurASTramAM karI sthira thayo. paNa kudaratI kApane kAraNe co mAM bhavAna banI zakyA nahIM. avanInA rAjyo ane zAMkanA rAjAe pAvA upara vAravAra Adhipatya jamAvyuM. hatuM. pa yAnA tenI sAme peDhIo sudhI laDatanA rava, bhavatImAM isu poMdhA Taka varSa pahelAM pIdheyo thayA temaNe cAvI mAthe kauTubika sabaMdho joDI saurASTra ane uttara gujarAtane potAnA AdhipatyanIce ANyA hatA. Ama baLavAna banI te parsanA rAjyo sAce beMka nI kaDayA hatA. e ja samaye yahudIonA kAna bha thAMnI mulAkAte AvyA hatA. temaNe ane rAjyeA vacce sa`dhi karAvyAnA ullekha maLI AvyA che. I.sa.pU. 190 nI AsapAsa bAkaTrIyAnA rAjA DemeTrIyase sarausTasa (saurASTra) ane sigaraDIsa (sAgaradIpa=kaccha) jItI lIdhA hatA evA prAcIna itihAsakAra skUle (I.sa.pU. 50thI I.sa.pU. 20) plInI ane IjIptanA bhUgoLazAstrI TAlenI (I.sa. 150) e bekha karelo che, avantInA rAjA pradyota (i.sa. pUrve 700thI600)nA nAmathI tenA vazajo pradyoteA kahevAyA. tenA kAryasaciva girinagaramAM rahI saurASTra ane uttara gujarAtanA keTalAka bhAganu zAsana saMbhALatA I.sa.pU. ra6 thI 110 daramiyAna bhAaina rAta manAi mAna raste pannA, siMdha, kaccha nI saurASTramAM Avyo hato. tenA zo zabda pAvaDAse I. sa. pu. 100thI I.sa. pU, 170 sudhI gujarAta upara Adhipatya jALavyuM hatuM.. gujarAtanA prAcIna tilAma tyArapachI gujarAta upara zaka kSatrapone anala I.sa. 70 thI Isa. 910 sudhI ro hatA. trape. zaka kabIlAnA hatA. to bhArata upara caDI AvyA ane dhavA pradeza tI lIdho. avanIna rAjAe tene harAvI dakSiNamAM kAThyA. Ama uttaramAMthI kSetrapa vaMzanA senApatti nadhAna bhAgyo teNe gujarAta upara sattA jamAvI. tenI cothI paiDIe dAmana thayo. teNe I.sa. 150mAM bIbAM sudarzana taLAva bharAvyuM tevo lekha jUnAgaDhamAMthI maLI Avyo che. te ja samaye vaNIja kanA putre (zake 122nA mahAkSatrapa svAmI sena palAnA rAjyamAM vaizAkha vadI paMcamI, potAnA mitra mATe jIva bukI evo eka lekha dvArakAthI 12 mAtra puruM Avela mULavAIsara gAmamAMthI maLI Avyo che, tethI kulita thAya che ke dAmananuM rAjaya AkhAe saurASTramAM phelAyelu hatu, ane zaka 122 eTale Isa. 200 sudhI cAlu hatuM. zaka rAjyanI sthApanA pachI " zake aMbA che e cAlu karyo hato.
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ zubhecchA pAThave che zrI jhagaDiyA tAlukA ko-o jInIMga presIMga sosAyaTI lI. jhagaDyiA ( jillo bharUca ) sthApanA 1956 , A sosAyaTImAM jhagaDiyA tAlukAnA 1100 agIyA kheDuta bhAIo ane 15 paMdara malTIparapajha sosAyaTIo sabhAsada tarIke joDAela che. ekatrIkaraNa karI tenuM pIlANa karI rU ane * sabhAsada bhAIonA kapAsanuM kapAsIyAnuM vecANa kArya kare che. ja bIjanA kapAsIyA temaja anya sudhArelA biyAraNanuM vitaraNa kArya kare che. * saMyojita maTIparapajha sosAyaTIo temaja vyakita sabhAsademAM kapAsanuM rUpAMtara kArya ane vecANa kArya A sosAyaTInI sthApanA samayathI ekIkaraNa paddhatithI thAya che. nagInabhAI trI. pArekha menejara. goradhanabhAI chaganabhAI paTela pramukha Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha pratha] nayana (I.sa.pu 70) thI skanda sudhI (I.sa. 410) 27 kSatrapa pachI ja oLakhAyA. A pradezanA gurjara, gurjaramaMDala, gurjaratrA thayA, te samaye gujarAta nIce mujaba bhAgomAM vaheMcAI gayo hato vagere nAme ulekha tyAre thato. sauthI prathama A pradezane gujarAta ane te judI judI satA nIce hatA-temaja te rIte oLakhAto hato. tarIke mArkepelo (I.sa. 12 54 thI 1324) e pitAnI yAtrAdhamAM te samaye nIce darzAvyA mujaba tyAM zAsana hatu - darzAvyo che. (gujarAtI lITarecara enDa lengaveja-prIyarsana.) 1. saurASTra-hAla saurASTra pradeza. (kSatrapanuM zAsana) gupta sAmrAjya daramyAna gujarAtamAM bhAgavata ane jana saMpradA2. Anarta-uttara gujarAta ane bhinnamAla uparane prade . ane abhyadaya thayo. vallabhI vaMzanA sthApaka maitraka phUlanA bhaTTA (avantInA zAsanamAM) zaiva saMpradAyane uttejana ApyuM hatuM. teo potAne parama mAhezvara 3. zrazna-hAla sAbarakAMThAne nAme oLakhAya che te kSatraponA zAsana e nAme oLakhatA. maitrakonI sattA saurASTra temaja uttara ane taLe ho. madhya gujarAta upara vistarI hatI. temAM thayela dharasena dvArakA yAtrA4. anupa-mahI ane narmadA nadI vacceno pradeza. (gupta zAsanamAM) e Avyo hato, tyAM tenI yAdamAM dharasanavela nAme gAma sthapAyeluM 5. lATa-narmadA ane tApI vacceno pradeza (ArabonuM yavana zAsana) hatuM. hAla te dhAsaNavelata rIke oLakhAya che. jyAM maga brAhmaNo je 6. amarAH narmadAthI kokaNa sudhIne pradeza. (bAdAmInA cakravartI IrAnathI AvyA hatA teoe sthApela te vakhate prAcIna gaNAtuM pUlakezInA anugAmI cAlukAnuM zAsana.) sUryamaMdira hAla paNa che- maitrake sUryapujaka hAI dharasene tyAM vasAhata che, parazurAma kSetra-surata aThThAvIsI ane dharamapura rAjya tathA ubhI karAvI hatI. I.sa. 52 ] temAM thaela dharmAditya zIlAtiye zarmAraka (pAra na pradeza-cAlukAnuM zAsana. (I.sa. 605) pitAnuM zAsana pazcima mALavA sudhI vistAryuM hatuM. samrATa samudraguptanA putra caMdragupta bIjAe I.sa. 410mAM dhruvasena bAlAditya (I.sa. 629) bhArata samrATa harSavardhananI putrIne gujarAta ane mALavA jItI laI gupta sAmrAjya sAthe joDI dIdhA hatA para hato. dharasena cothA (I.sa. 645) nA samayamAM tenuM rAjya ane potAnA putra kumAraguptane tenA kArya saciva tarIke tyAM nepo sAtri sudhI tuM, tyAM tenA kAkA darabhara rAjaya sabhA'tA hatA, hato-tenA ghaNAM sikkA kAThIAvADamAMthI maLI AvyA che. tenA te cakavartA tarIke oLakhAto hato- bhadikAvya A rAjAnA samayamAM putra skandaguptane giranAranA eka khaDaka upara lekha maLI Ave che. valabhImAM lakhAyuM hatuM. zIlAditya sAtamAnA samayamAM I.sa. 788 tenA vatI parNadatta ane tenA putra cakrapAline giranAramAM rahI mAM siMdhanA Araboe vallabhI para caDAI karI tene nAza karyo zAsana karyuM hatuM. teNe te vakhate sudarzana taLAva kAryuM hatuM tene hateA. mAM kAraNabhUta vallabhImAM rahete raMka nAme mAravADI gaNAya pharI baMdhAvyAno paNa te lekhamAM ullekha che. tyArapachI badhagata che, tenuM apamAna thayAthI te Araone lAvyo hato. rAjA thayo. (I.sa. 470) tenI nabaLI paDatI sattAno lAbha laI maitraka derabha TUMka samaya mATe meLavela sattA dakSiNa gujarAta I.sa. 59mAM senApati bhaTTArke bhAvanagara najIka valabhIpuramAM cAlukayoe pAchI meLavI lIdhI hatI. tenI rAjadhAnI nAMdoda hatI. valabhIvaMzanI sthApanA karI rAjya-zAsana potAnA hAthamAM lIdhuM. teonuM rAjya lATa ane navasArikA upara hatuM. nAMdoda AsapAsa lagabhaga A gALAmAM gurjaroe rAjasthAna upara kabajo zarUAtamAM gurjarenA mukhya puruSa dhe-- I.sa. 58 0mAM rAjya meLavyA hatA. I.sa. 400 thI 600nA arasAmAM gurjaranAmanI paradezI sthApyuM hatuM. te rAjya I.sa. 29mAM rASTrakuToe jItI lIdhuM hatuM. jAtie vAyavya sarahadane te bhArata upara AkramaNa kareluM hatuM. I.sa. 788mAM valabhIvaMzano nAza karI Arao saurASTramAM sthira dhIme dhIme teo paMjAba--rAjasthAna thaI gurAtamAM AvyA. thai temAM ja thaI zakyA nahi- lagabhaga chellA 22 varSathI teo dakSiNa gujarAtanA zarUmAM teoe bhAratamAM traNa jagyAe pitAnA thANA nAkhyA hatA. rAmA sAtha saka rAjAo sAthe saMgharSamAM hatA- cAlukya rAjA danidurga (I.sa. (1)- paMjAbamAM (2) kajanI dakSiNapUrve (3) rajapUtAnAmAM jodha- 754mAM) tathA dhruva pahelAe teone nasADyA hatA. paNa teone pura ane bhinnamALanI AsapAsanA pradezamAM itihAsakAra ala- paNa AsapAsanA paDozI rAjyo hAthe laDavAnuM hoI teo saurASTra birunI (i.sa. 970thI 1031) pitAnA itihAsa kathanamAM upara rAjaya jamAvI zakyA nahi tenI sAthe kAkI bAvADanA mihira kanAjanI dakSiNapUrve "gujarAta" Avyo che ema jaNAve che, tenI (jeThavA) rAjAe yuddha karyuM hatuM te samaye teo dhumalImAM rAjya rAjadhAnI "bajhAna" urphe nArAyaNa zahera te jaNAve che, je jaya karatA hatA. teonI sattA sudAmApurI -porabaMdara) thI veNuthalA pura najIka AveluM che. gurjaraprajAne rAjyasImAM mujaba jude judo | (vaMthaLI) ane uttaramAM morabI sudhI hatI. A laDAIne uvekha 1 pradeza gujarAta tarIke oLakhAyA hoya tema jaNAya che. hAlanA A rASTra rAjA yuvanA eka tAmrapaTamAM (I.sa. 860) maLI Ave che. pradezane gujarAta nAma vikramanA dazamA zataka sudhI mAnyuM nahotuM. A samaya daramyAna vallabhI ane uttaragujarAta upara uttaratyAranA maLI Avela tAmrapatromAM surASTra, vallabhI, Arnata, zrabra bhAratanA pratihAroe sattA jamAvI ane dakSiNa gujarAta upara ane lATe ema judAjudA ulekhe judAjudA rAjavInA samakAlina rASTradoe lAramAM sattA sthira karI. kALamAM maLe che. vi. sa. 800nA nejanA pratihAra rAjA bojanA uttara gujarAta uparanI hada ane jodhapura vacce vasela gurjaronuM daulatapurAnA tAmrapatramAM jodhapuranI uttara sImA sudhI "gurjaratrA" je rAjaya temanI eka zAkhAe nATa- nAndIpurI (bharUca pAse) prasarela hatuM ema jaNAve che. Ama gurjare cothI sadI pachI mAM I.sa. 580mAM sthApyuM te I.sa. 739 sudhI te rAjAo rahyA. AvyA paNa A pradeza gujarAta tarIke cheka selaMkIonA rAjyakALa daramyAna keI ullekhanIya banAva na banyo te chatAM A samabhUmine Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ 198 [ bRhada gujarAtanI asmitA gujarAta nAma ApavA kAraNabhUta banyuM te kharekhara eka Azcarya A gujarAtamAM pachI bhAratane mukti apAvanAra mahAtmA gAMdhI kAraka ghaTanA che, ane saradAra vallabhabhAI pAkayA. dezamAM jAgRti AvI. raktahIna pratihAro ane rASTrakUTa gujarAta upara sattArUDha hatA te samaye krAMti thaI. bhArata 1947mAM AjhAda thayuM. saurASTranuM alaga rAjya mahesANAmAM paMcAsaranA rAjA jayazikharInI dakSigunA cAlukayone thayuM. kaccha alaga thayuM. ane gujarAta muMbaI rAjya sAthe bhaLI hAthe hAra thatAM tenA putra vanarAje te ane AjubAjunA vizALa gayuM. 196 0mAM mahAgujarAtanI racanA thatAM purANuM prasiddha gujarAta pradeza upara eka navuM rAjya sthApI cAvaDAvaMzanI rAjayazAkhA pitAnA asala ra3 5mAM AkAra pAmyuM. vistArI. tene aNahilapura pATaNanI sthApanA karI. (I.sa. 746) A gujarAte AdIvAsIo- bhI, asura, Aryo, zake, A samaya daramyAna dharmazAstrI zaMkarAcArye dvArakAmAM zAradApIThanI grIke, bAkaTrIane, gurjare ane pArasIone samAvyA che. musalasthApanA karI saurASTramAM eka vidyApITha sthApI. te samaya daramiyAna mAne ane aMgrejone samAvyA che. kALanI cetanAne ure jhIlatuM A dharmanI rakSA mATe IrAna gayelA pArasIo prathama dIva AvyA ane gujarAta kahIe vArtha tarapha DhaLyuM nathI. zrIkRSNa prayoga karela Adarza pachI saMjANa AvyA ane tyAMthI gujarAtamAM phelAyA. prajAtaMtra jyAre Aje sAkAra thaI rahyuM che tyAre tenA vizvasaMdeza cAvaDA rAjAe vyasanI ane lUMTArA hatA- jainenuM mahattva gItAnI preraNA mujaba dareka gujarAtI- pachI bhale te game te dharma tyArathI vadhayuM'. cAvaDAomAM chelA rajA sAmaMta cAvaDAnA dauhitra ke saMpradAyane hAya paNa pitAnuM khamIra batAvaze ja, vizvamAnya mULarAja caulukaye I.sa. 961mAM prajAmAM suvyavasthA sthApavA sattA rASTrapitA gAMdhIjInI A bhUmi tene satya ane pathadAyI Adarzane pitAnA hAthamAM lIdhI, ane dhIre dhIre pATaNanI sattA vistAravA kedA karI kadI cUkaze nahIM. gujarAta Aje itihAsa racI rahyuM che, cAle - gujarAta mAMDI che. siddharAja siMhanA samayamAM avanI ane janAgaDha ApaNe sau temAM suvarNAkSare banI rahIe. temaja lATa ane zAMkabharI (ajamera) sudhI tenI sattA vistarI hatI. - saMdarbha sUci (I.sa. 1094 thI 1142) te rAjAomAM anya bhImadeva, siddharAja, 1 gujarAtane prAcIna ItihAsa govIMdabhAI hAthIbhAI desAI kumApALe gujarAtane zrI ane sarasvatI tema ja kIrtithI maMDita 2 cakravata gurjara karyA che, prajA khUba sukhI hatI. 56 keTI kaMkAvALA zreSTio to kanaiyAlAla mANekalAla munzI sahaja hatA tyAre jainadharmanuM paribaLa khUba ja vadhI gayuM hatuM. 3 etihAsika saMzodhana durgAzaMkara kevaLarAma zAstrI sAMskRtika ane zilpakSetre gujarAte tyAre karelI pragati avarNanIya che. 4 5000 varSa pUrvenuM gujarAta maNibhAI dvivedI caMdrAvatIno vimalazAhanA daherA, rUdramALa vagere tenA jIvaMta parAvA che. 5 gujarAtanI prIti gAthA kanaiyAlAla mANekalAla munzI I. sa. 1244mAM mULarAja solaMkInA vaMzane aMta AvatA, 6 prAcInakALane vizva ItihAsa javAlAprasAda siMdhAla vIsaladeva vAghele rAjyagAdIe AvyA, ena vaMzanA cothA rAja che gujarAtanI asmitA kanaiyAlAla mANekalAla munzI karNadevanA samayamAM alAuddIna khIlajIe gujarAta upara AkramaNa 8 paradezamAM bhAratIya saMskRti zrI nAnubhAI dave karI gujarAta jItI lIdhuM. (I. sa. 1304). 9 gujarAtanI rAjadhAnIo rasIkalAla cho. parIkha visaladevanA maMtrI vastupALa tejapALe delavADAmAM bhArataprasiddha 10 bhAratIya prAcIna saMskRti aMbAlAla paTela jaina derAsara karAvyA temaja te ja samaya daramyAna anya kuMbhANyiA, 11 bhAratIya saMskRti ramaNalAla vasaMtalAla desAI tAraMgA ane girIvAra temaja pAlItANAmAM jaina derAsara karAvyA. 12 jaina Agama sAhityamAM gujarAta bhegIlAla ja. sAMDesarA Ama zi95kaLA tyAre bahu ja carama kakSAnI hatI. gujarAtane 13 mahAbhArata bhAga 1 prastAvanA saratu sAhitya AvRti 1927 selaMkIkALa ane vAghelAne kALa suvarNa kALa gaNAya che. Aja samayamAM somanAthane vAraMvAra jIrNoddhAra paNa thayo hato. 14 gujarAta eka paricaya svAgata samiti adhivenaza bhAvanagara gujarAtane arvAcIna itihAsa 15 gujarAtano ItihAsa hariprasAda zAstrI 16 lethala umAkAMta zAha . sa. 1304 thI 1407 sudhI gujarAta dilhInA subAnA 17 purANomAM gujarAta umAzaMdara jozI vahIvaTamAM rahyuM. 1407mAM dilhIne mUo mujajapharazAha svataMtra banyo ane pATaNa upara potAnI sattA sthApI. I. sa. 1411mAM 18 dArakA puSkarabhAI gokANI 19 perisa grIka saphara kathA tenA pautra ahamadazAhe amadAvAdanI sthApanA karI. hAlanI rAjyadhAnInI tyAre sthApanA thaI. tyArapachI 16 6 varSa sudhI gujarAta 20 prAcina bhAratIya paraMparA aura itihAsa rAMgeya rAdhava judA judA murilama rAjAonA hAthamAM kahyuM. te samayamAM phIragI 21 kalyANa tIrthAMka 1957 ee gujarAtamAM potAnA aDDA rathayA. I. sa. 1573mAM akabare 22 The prehistoric background of Indian Culcture gujarAta jItI lIdhuM. pharI te dilhInI hakumatano bhAga banI rahyuM. D. H. Gordon I. sa. 1758mAM pezvA ane gAyakavADanA sainyae gujarAta- 23 Archeology of gujarat H. D. Sankalia amadAvAda-jItI lIdhuM. A samaya daramyAna kAThIyAvADamAM paNa aneka 24 Prehestronic Ancient Hindu R. D. Bavlerji nAnA rAjya UbhA thayA. kAThI saradAroe kAThIyAvADane aMdaroaMdara 25 Ecepic india C. V. Vaidya veMcI lIdhuM. jUnAgaDhanuM rAjya paNa te samayamAM sthapAyuM. 26 Lost world golden prss Newyork pezvA ane gAyakavADanA Apasa ApasanA jhagaDAmAM aMgrejoe 21 Eric of Man Editors of Life. daramyAnagIrI karI suleha karAvI. (I. sa. 1817) ane gujarAtane | gujarAtane prAga vaidika, prAga aitihAsika prAcIna ane arvAcIna ghaNo bhAga pacAvI pADyo tema ja 1857mAM samagra bhArata aMgrejonI saMkSipta itihAsa A pustakane saMpUrNa AdhAra laIne lakhAyA che. jene hakamata ce AvatAM gujarAta paNa aMgrejonI hakumata taLe AvyuM. zipa tAmrapatra ane utpanane Teke che. na derAsara lakIkALa ane tyAre ja sarasa Jain Education Intemational
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa'' anya ] samayaH I. sa. pUrve 5000 3500thI 3000 3000 2500-2300 1800-1700 1400-1350 1350~1300 800-350 144-300 300 thI 250 250 thI 197 190 thI 126 126 thI 110 100 thI 70 I. sa.-- 70 thI 40 143 thI 158 410 thI 500 thI 76 400 thI 600 587 thI 74 600 thI 834 74 746-961 630-972 961-1242 1024 12421304 1304thI 143 14thI1pa73 1pa0thI upara 158thI1916 1857 1947 1960 rAjadhAnI kuthalI (dvArakA) lothala AAnata pura (vaDanagara) prabhAsa pATaNa bhAtiSmatI (bhAca nacha) ginInagara (junAgaDha) dvAraka muka (sopArA) siMhapUra (ziheAra) girInagara (junAga9) gujarAtanu kAladarpaNa girInagara virInagara girInagara girInagara girInagara girInagara pazcima (vaLa) pabi nanhIpurI (nAndoda) mitranAla-zrImALa bhrama - (ba) ghumalI (bAvaDa pAse paMcAsara (ji. masANA) aNahIlapurapATaNa (pATaNa) snabInIdha (khaMbhAta) bhaca hIlapura (pAro) (pATaNa) aNahIlapura (pATaNa) amadAvAda amadAvAda amadAvAda amadAvAda mukha rAjagaDha-bhuja amadAvAda vigata prAcIna AdIvAsI kuzAvatA pradezanA khIlA. mohane da.. ane hA jevI variSThata saMskRti zAjInA khAya. uttara gujarAtamAM vasyA. maM anAryo sAthe ekanA svIkArI. kAvI sadastAjuMne digvijaya karyA. saurASTramAM yAdavo vasyA. parAge zUrpAraka vasAvyuM". zAto dhyAnamAMthI saurASTramAM phelAyA. zrIkRSNe dvArakAmAM prajAtaMtra sthApyuM. gujarAta avantine tAbe rahyuM teA kayAreka zUrpArane tALe rahyuM. yaudheyAt zAsana hatuM. rAjaputra viSe kAkA (siyAmAM zakya sthApyu grIka bAkaTrIana zAsana hatuM. samADha mAsa sautha mane nAthe sthAna bAkIana rAjA umeTrIyamanuM zAsana, bAkaTrIana rAjA minAmDaranI caDhAi, nAkIna rALa pAkA DAnuM zAsana daramyAna grIka ane AryAnI laDAInA kALa. 27 kSatrapeA thayA. dAmananA suvyavasthita alpakALa gupta sAmrAjya magadhanuM zAsana hatu. kAryasacIva kumApta girInagara rahetA hatA. nahera yojanA vagere amalamAM hatI. 199 senApatA rAke valanI vaza pAkho gurjara bhArata upara caDhI bhASA- samudra raste temaja yAe saradarda ApI bhAratamAM traNa sthaLe thANA nAkhyA. paradezI gujarAe daSTi gujarAta upara rAjya sthApyuM. jodhapurathI gujarAtanI sarahada para vasela gurA. dIvanAM ane kAryo Ane ghaDAka ApI. nasADamAM--tyAre saurASTramAM mihira (jeThavA) rAjya gaNanApAtra hatuM. jayazIkharI marAyo. sAla'kanu yuddha vanarAje pATaNa sthApI rAjya vistAryuM. thoDA samaya bhAga bharAyAM dezabharanA hAthamAM hatuM tyAre rASTrakara bhAta vasyA hatA. rASTrakuTAe kSiNa gujarAtamAM rAjya ricara kyu, muLarAja solakI caulavaza sthApyo. mahamada gajhanI Avyo sAmanAtha yu. vIsanadevathI kaNavAyelA sudhIno abhaya allAudIna khAsa gujarAta jItI lIdhuM. pachI muLAkSAne nAme ja rahyuM, mujaphpharazAha ahamadazAha mahamamegA vagere thayA. mAgala saltanatane bhAga banI rahyuM. pezvA ane gAyakavADane kabaje raghu. aMgreja nAte judAjudA rAjyomAM gujarAta vAyu gujarAta muMbaI rAjyamAM gayuM saurASTra-kANa thayA. prAtaMtra mahAgujarAta banyuM.
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ 20 0 [ bahada gujarAtanI asmitA gujarAta yubavela kaMpanI rAjamahela roDa-mahesANA (u. gujarAta) * DRAPERS * LEADING CLOTH MERCHANTS * GOVT. & RLY. CONTRACTORS * GENERAL SUPPLIERS - - - kAma zAka VALIA & COMPANY PHONE : 440801 GRAMS: SUPERSTYLE DADAR TRAM TERMINUS BOMBAY-14 LALIT Traders Gram : SPARK Thone : 4761 ApanI sevAmAM, annakSetre svAvalaMbI thavA 0 tamAro potAno pAtALa ka banAvavA 0 taddana hAIspIDa roTarI mazIna e viziSTa tAlIma pAmelA-kuzaLa kArIgare Dealers in Electric Motors, Pump Sets Starters, Switch-Gears & Accessories 610 kayubIka phITanuM khUbaja zaktizALI ekaprezara mazIna - bera sApha karavAnI sagavaDa dharAvatI kaMpanI pAse Ajeja ApanuM na ma nedhAvo Post Pox No. 69 Jasonath Chowk, BHAVNAGAR Jain Education Intemational
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanuM ekama : 'dho -puSkarabhAI gokANI bhArata eka bhaugolika upakhaMDa che jenI traNa bAjue samudra ugharAvanAra marAThA upara musalamAne jeTalI ja sUga utpanna thaI ane cothI bAjue parvate tene mukhya khaMDathI chUTA pADe che. Ama AvuM ja samagra bhAratamAM hatuM. subAo rAjavI banI gayA hatA. chatAM bhAratamAM kadI ekataMtra rahyuM nahotuM. 2500 varSa pahelAM bhArata asaMkhya rajavADAmAM vaheMcAI gayuM. A samaye IsTa InDIyA biMbasAra ane ajAtazatrue bhAratane eka sAmrAjya nIce lAvavA kaMpanIne nAme vepAra arthe aMgrejoe bhAratamAM pagapesAro karyo. prayatna karele, paNa cheka traNa varSa pachI mI mInA vakhatamAM vepAra-saMrakSaNanA bahAne lazkara paNa rAkhavA mAMDyuM. aMdaroaMdara keTalAka gaNataMtrone kabajo meLavI azoka bhAratane ekataMtra nIce kusaMpano phAyado uThAvI IsTa InDiyA kaMpanIe nAnA nAnA lAvI zako te paNa pUrepUruM bhArata nahi. soeka varSamAM to tenI rAjano pA ekabIjA sAme laIne saMdhio karavA mAMDI. A rIte mahenata upara pANI pharI vaLyuM. lagabhaga 500 varSa pachI caMdragu'ta temaNe potAnuM vAlIpaNuM vistAravA mAMDyuM, lazkara vadhAravA mAMDyuM. ane tenA parAkramI putra samudragupta bhAratanA moTA bhAgane ekataMtre robarTa kalAIve A thANAne phAyade uThAvyo. sirAja-ud-daulA, bAMdhI sukha ane zAMti bakyo, paNa te vyavasthA lAMbI cAlI nahi. haidara, TIpu vagerene harAvatAM harAvatAM pitAnuM sAmrAjya baMgALathI tenA 400 varSa pachI IsunA 7mA saikAmAM samrATa harSa uttara dakSiNamAM vistAryuM. haidrAbAda, trAvaNakara, mAyasora, vaDodarA ane bhAratano moTo bhAga potAnI hakUmata taLe ANyo. paNa A ane gvAliyara jevA moTA moTA rAjyoe kaMpanInuM vAlIpaNuM svIkArI AvA bIjAM ekataMtra racavAnA prayatno phakta eka ja kAraNe vAraMvAra tene chUTo dora Apyo. have aMgrejo rAjAonAM AMtarika rAjyaniSphaLa gayAH sAmrAjyane kAbumAM rAkhanAra pratibhAo AvatI paNa vahIvaTamAM paNa zAMti ane pragatinA bahAne dakhala karavA mAMDayA. rAjya-vyavasthA evI banAvI nahotI ke eke taMtra lAMbo samaya tethI jyAM jyAM rAjyomAM binavArasa rAjAo mRtyu pAmatA tyAM TakI rahe. tethI te sabaLa pratibhAone asta thatAM ja rAjya te rAjyane khAlasA karI aMgrejo tene potAnA sIdhA vahIvaTa heThaLa vibhakta thaI jatuM. tene ja kAraNe bhArata para humalo karanAra lAvavA mAMDyA, Ama satArA, nAgapura, jhAMsI, sabalapura-bhAgala yunAna, grIka, zaka, kuzAna, huNa, megala ane chevaTe briTiza phAvI vagere rAjyo khAlasA thatAM leke ane temanA lazkaramAM asaMtoSa zakyA. kusaMpa, IrSA, arAjakatA, saMkucitatA vagerenA kAraNe phelAyo. daramiyAna aMgrejoe paMjAba jItI cheka aphaghAnistAna bhArata eka na banI zakyuM ke tene saphaLa pratIkAra na karI zakyuM ! sudhI potAnI vahIvaTI sImA vadhArI. avadhanA rAjyane khAlasA AThamA saikAmAM Araba rAjavI mahamada-IbI-kAsIme siMdha chatI karI aMgrejoe tenA sATha hajAra sainikone nokarImAMthI kADhI mUkyA lIdhuM; 11mI sadImAM mahamada gajhanIe paMjAba lIdhuM. 12mI jene kAraNe tyAM krAMti thaI. A krAMtie aMgrejone bhAna karAvyuM ke sadImAM kutubudIna aibake dilhI lIdhuM tyArathI I. sa. 152 6 sudhI bhAratamAM rAjya karavA mATe teoe nAnA nAnA rAjavIone musalamAnoe uttara bhArata upara rAjya karyuM. ATalA gALAmAM poSavA joize. kAraNa ke te ja rAjavIo temanI ane prajAnA asaMpAMca judA judA vaMzanAM 33 judA judA sulatAno thayA, temAM eka toSa vace DhAla banI zakaze. A kAraNe 1857nI niSphaLa krAMti alAuddIna khIlajIe ja bhAratanA gaNanApAtra bhAga potAnI thayA bAda aMgrejoe nAnA rAjavIone maryAdIta svAtaMtrya bakSI hakumata taLe A. I. sa. 15ra 6ne pANIpatanA yuddhamAM bAbare pitAno vahIvaTa sugama banAvyA. meLavI megala sAmrAjyanA pAyA nAkhyo. akabare pharI bhAratamAM ane tethI ja 1947mAM svataMtratA maLI ke A rAjavIe sAmrAjya racavA kAMIka saphaLa prayatna karyo, paNa auraMgajhebanI svataMtra banI gayA. bhAratanI svataMtratA TakAvI rAkhavA mATe pharI avasAna sudhImAM (I. sa. 1707) A sAmrAjya tUTavuM. khataro ubho thayo. magadhe, mauryo, gupta, mugalee karI hatI tenI dakSiNamAM gavaLakaeNDA ane bIjApuranA tema ja haidrAbAda ane bhUla pharI na thAya te mATe saradAra vallabhabhAI paTele bhAratanAM A anya marAThI rAjyo ubhA thayA. zivAjIe potAnI pratibhAthI rAjyone ekataMtra rAjyavyavasthA nIce ANavAnuM ati vikaTa bhAratane gulAmanI jaMjIramAMthI choDAvavA prayatno karI A rAjyone ane abhUtapUrva evuM bhagIratha kArya hAtha dharyu. erIsAmAM svataMtratA ApI. paNa tenA mRtyu pachI te viratavuM nahIM. chatIsagaDhanA 15 rAjyane ane bIjA 26 rAjyanuM vilInIkaraNa pizvAoe A sattA TakAvI rAkhavA prayatno karyA paNa temanA karI tenI temaNe zarUAta karI. tyArapachI dakSiNanA 18 rAjyone senApatio sidhiyA, hekara vagerenA yuddhamAM marAThAzakti eka vahIvaTa nIce lAvavAmAM AvyA. have temaNe saurASTra-gujarAtanA tUTI paDI. prajAne kAThIyAvADamAM A sarahadezamukhI udharAvanAra cotha 76 rAjyanA kula 112 vahIvaTI ekamone bhArata taMtra nIce Jain Education Intemational
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhad gujarAtanI asmitA lAvavA dhyAna kendrita karyuM. A badhA rAjya svataMtra nabhI zake tevI temanI pAse upaja nahotI, 1947nA 15mI ogaSTanI pote bhArata svataMtra banyuM. sattA lazkara nahotuM, relve ane Itara vAhanavyavahAranI sagavaDa nahotI; choDatI briTiza gavarnamenTe bhAratIya zAsana nIce rahela hAlanA bhAra- tene ja kAraNe sArvabhaumatva maLatAM--A rAjyo eka bIjA taraphanA tanA lagabhaga 53 TakA bhAgane svAyattatA svataMtratA te bakSI paNa avizvAsa ane verajherane kAraNe tathA lAMbA samayathI briTiza zAsananA sAthosAtha bhAratanA 47 TakA bhAgane AvarI letAM 600 rajavADAne oziyALA heI-mUMjhAI gayA. teone bhArata ane pAkIstAnamAMthI paNa sArvabhaumatva ApyuM. pAkIstAna thatAM hindustAnanA 16,34. keI sAthe joDAvuM jarUrI jaNAyuM. muslima rAjyo sivAya koI 377 cerasa mAila vistAramAMthI 3,64,737 cerasa mAIla vistA- pAkIstAna sAthe joDAya te prazna ja nahoto. paNa saurASTranuM ekama ranuM alaga zAsana banyuM. bhAratIya zAsanamAM 6,76,86 0 cerasa banatAM keTalAka rAjavIone vicAra Avyo ke vaDodarAnA vizALa bhAIla AvyA ane te vistAramAM comera prasarI gaelA 5,92, rAjya sAthe ja joDANuM thAya to teo eka svataMtra sArvabhauma 780 corasa mAIla vistAranA rajavADAM zAsanathI alaga astitva- rAjya banI bhArata sAthe jarUra pUratA saMbaMdha rAkhI vAyata vALA banyA jeo bhArata ke pAkistAna sAthe joDAvuM hoya to zAsanavALA banI zake. vaDodarAnuM rAjya bhAratamAMnA rAjyomAMnuM joDAya paNa kharA ane svataMtra rahevuM hoya to svataMtra paNa rahI bIjA naMbaranuM moTAmAM moTuM rAjya hatuM tema ja upajanI daSTie zake tevI jogavAI zAsananI pherabadalI karatI vakhate videzI sarakAre sAta karoDa jeTalI vizALa purAMta dharAvatuM hatuM. tenI sAthe ja karI hatI. A rajavADAo bhArata saMghamAM chUTA chavAyA vistarelA anya sattara salAmI rAjya bhaLI jAya te eka vizALa ekama hoI je te bhAratamAM na joDAya to temane ane bhAratane vyavahAra, bane ane rAjyo te mATe aMdara aMdara maLyA paNa kharA. jyAre vyApAra, rakSaNa ane zAMti jokhamAI jAya tenI pUrI dahezata hatI. prajAmata to bhArata sAthe joDANanI tarapheNa karato hato. loke bhAgalAne kAraNe phATI nIkaLela tophAna, nirvAsitone akaya dhasAre te mATe laData calAve tevI suvidhA valabhabhAI paTele ubhI karI tenA vasavATanI vyavasthAne prajAnA cAlu vyavahAra vacce kema gaThana ApI eTaluM ja nahi paNa keTalAka sArA AgevAnone te mATe vavI te eka vikaTa prazna hato. A vikaTa praznane hala karavAnuM bhagIratha prajAmata deravavA mokalI ApyA. A mahatvanI bAbata hatI. A kArya gujarAtanA lADIlA-bhAratanA lokhaMDI puruSa saradAra valabhabhAie eka kunehabharyuM rAjakIya rAjyahItanuM pagaluM hatuM. karyuM ane tenA jIvananA aMtima zvAsa sudhI teo A kArya vaDodarAnA mahArAjA sara pratApasiMharAva gAyakavADe 1947mAM karatAM rahyA, briTiza sarakAra pAsethI zAsananI pherabadalI mATe ubhI thaela orissAmAM 41 rAjyanuM vilInIkaraNa karI temaNe A kAryanI vacagALAnI sarakAramAM potAno pratinidhi mokalyo hato ane sarva zubha zarUAta karI. tyArapachI dakSiNanA 7815 co. mAIlanA rAjAone A bhAratIya zAsanamAM joDAvAne jAhera anurodha karyo 16,93,103nI vastIvALA rUA. 1,42,15,599nI upajavALA 18 hatA. 1947 sapTembaramAM A jAherAta pachI thoDA ja samayamAM rAjyone bhAratamAM bheLavI lIdhA. 222 rAjya maLI 870 vahIvaTI junAgaDha pAkIstAna sAthe joDANanI prajAmata viruddha mAgaNI karatAM ekama dharAvanAra 22000 co. mAIlanA 40 lAkhanI vastIvALA saurASTranI sthiti mUMjhavaNabharI banI ane AMtarayuddhane prasaMga 12 karoDanI AvakavALA kAThIAvADanA rAjyane paNa bhAratamAM upasthita thayo. A samaye bhArata sarakAra gAyakavADa pAse sahakAra mATe bheLavI temaNe abhUtapUrva evuM A dohyaluM kArya athAga parizramathI AvI ane mahArAjA gAyakavADane gujarAta-kAThIAvADanA sArvabhauma pAra pADayuM. pachI teo gujarAta tarapha vaLyA. mahArAjA thavAnI mahattvAkAMkSA jAgI. temaNe saradAra paTelane lakhyuM ke gujarAtamAM vaDodarA sahita 18 moTA rAjya, 127 adha bhArate vaDodarAnA mahArAjAne gujarAta-kAThIAvADanA sArvabhauma rAjyavahIvaTavALA pradeza ane anya jAgIro maLI DAMga sahita mahArAja jAhera karavA, tema ja bhAratIya zAsananI 6 ejansI ane 273 ekamene bhAratamAM bheLavavAnA hatA. temAM rajapUta, mu slama, tenA dezane paNa gAyakavADanI hakUmata nIce mUkavI. mahikAMThA, marAThA ane AdIvAsIone samAveza thato hato. rajapUtomAM revAkAMThA, sAbarakAMThA, pAlanapura, vesTarna InDIA sTeTasa-pazcima mukhyatve selaMkI, cauhANa, vAghelA, sisodiyA, paramAra ane hiMdanA rAnI ane gujarAta rAjyanA vahIvaTa mATe, briTiza gohele hatA. AdIvAsIomAM bhIla, kaLI, molesalAma ane bArI- zAsanamAM, A cha ejansIo vahIvaTa karatI hatI tathA eka bIjA AenuM rAjya paNa najara kheMce tevuM hatuM. Ama 27117 e. rAjAne laDAvI temanuM niyamana karatI hatI. e badhI ejansI mAIlanuM kSetraphaLa dharAvanAra 26 lAkhanI vastI dharAvanAra gujarAtanA ane rAje potAnI prAdezika hakumatamAM je bhArate Ape to rAjyamAM vaDodarA ane DAMgane samAveza karyo nathI. A badhAnI vaDodarA sarakAra gujarAta ane kAThIAvADamAM zAMti ane suvyavasthA Avaka 1,65,00,000 rUpiyAthI vadhatI nahotI. dakSiNanA kula jALavavA madada karaze ane pitAnI vaphAdArI jAhera karavA, videzI rAthI paNa vadhAre vistAra dharAvanAra vaDedarA 8234 ce. bhAI- bAbata, svarakSaNa ane vAhanavyavahAranI traNa bAbatomAM bhArata lanuM 7 karoDanI purAMtavALuM rAjya hatuM. 650 co. mA.ne vistAra sarakAranI salAhane anukULa raheze, evuM spaSTa lakhANa pratApasiMharAva DAMga taLe hatA. gAyakavADe saradArazrIne kahyuM hatuM tethI gujarAtanA 17 rAjyae uttara gujarAtanA pAkIstAnane raparzane AvelA rAdhanapuranA jyAre gAyakavADa sAthe joDANanI IcchA batAvI tyAre saradArazrIe muslima rAja pAkIstAnamAM joDAI javAnI pAkI saMbhAvanA hatI. te vAta nA-pasaMda karI. A badhA rAjayo vatI pratinidhi banIne Jain Education Intemational
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 203 AvanAra luNAvADAnA mahArAjAe saurASTra jevuM rAjya racavA khUba zrI saradAre A vilAnIkaraNa karI pANI pheravI dIdhuM hatuM. tema chatAM khUba Agraha karyo paNa saradArazrIne sara pratApasiMha gAyakavADanA sara pratApasiMharAva gAyakavADa pitAnA dIvA-navamAM rAcatA hatAM. valaNanI sakhata nApasaMdagI hoI te vAtane temaNe jarApaNa uttejana tene alaga svataMtra rAjyanI mahatvAkAMkSA hatI. paNa 1943mAM ApyuM nahi, paNa A rAjyo tyAranA muMbaI prAMta sAthe joDAya temaNe rAjyanA kAyadA viruddha bIjuM lagna karyuM hatuM. tema ja jAya temAM ja sarvanuM hita che tevI salAha ApI. 25 lAkhathI vadhAre rakamano tene aMgata kharca TharAvAela hovA badhA rAjAoe saradArazrInA pratinidhi vI. pI. menanane muMbaI chatAM teo rAjyamAMthI moTI rakama eDavAnsa letAM hatA. Ama maLavA bolAvyA tyAM paNa menane teone vaDodarAnA mahArAjAnI prajAnI rAjya upara tene vizeSa che ane tenA dAdAnA prajA-hita-rakSI IrachAthI visaMgata mahatvAkAMkSA samajAvI. chatAM teo vaDodarAnA valaNathI taddana viruddha temanuM AcaraNa rahela hAI prajA tenA alaga mahArAjAne maLIne A aMge nirNaya Apaze tema jaNAvyuM. rAjyanA vicArane AvakAratI nahatI. tema vaLI saradArazrIe paNa sara pratApasiMharAva gAyakavADa vaDodarA rAjyane A navA mekalela AgevAnoe prajAmatanI sAcI mAgaNIo jAheramAM mUkavA mAMDI ke jene kAraNe sara pratApasiMharAva upara netika dabANa rAjyonA joDANamAM lepa thAya tema chatA ja nahotA tema sakhata lAvI zakAya. jyAre sara pratApasiMharAve junAgaDhanA vidroha vakhate zabdomAM temaNe anya rAjavIone jaNAvyuM. je sau vaDodarA rAjyamAM bhaLI sara pratApasiMharAva gAyakavADanI hakUmata sIkAre te madada karavA mATe potAne gujarAta-kAThIAvADanA rAjA banAvavAnI ja teo haLavA vicAra karaze tema temaNe jaNAvyuM. Ama chatAM zarata mUkI tyAre sadAre tenI madadanI jarUra nathI evo kaDaka A rAjyane utAvaLa ThIka lAgI nahi ane temaNe menanane 19mI javAba Apyo ane bhAratamAM bhaLI javA spaSTa salAha ApI. tema na karavAthI athaDAmaNa ane pAyamAlI kevI thaze te paNa mArca 1948nI mITIMgamAM thobhI javA jaNAvyuM. zrI vallabhabhAI khyAla patramAM Apyo. paNa have sara pratApasiMharAvane vaDodarAne paTela bhI javA rAjI nahotA. atyAre jyAre vaDodarAe nA pADI haidrAbAda jevI rIte alaga darajajo jete hatA. paNa temanA che tyAre ja je kabUlAta maLI jAya to pachI bAkInA praznone nirNaya sahelAIthI thaI zake. temaNe rAjavIonI aMgata mita, svAthI valaNane kAraNe saradAre kadAca A zakya banI zakata tevI viziSTa adhikAra ane sAliyANa mATe sahAnubhUtibharyo vicAra yojanAnI upara paNa ThaMDu pANI ja reDyuM. pitAnI mUMjhavaNabharI sthitimAM A kArya mATe teNe divAna madma zrI bI. ela. mittaranI karavAnuM vacana ApyuM tyAre teoe 11 aThavADIA pachI vahI kasUra kADhI. daramyAna darabAra gopAladAsanI AgevAnI nIce vaTa soMpI deze te zarate vilInIkaraNanA musaddA upara sahI karI. svAyattatA mATe koMgrese AMdolana majabUta banAvyuM. tene kAraNe saurASTranA rAja mAphaka temanA sAliyANA temanA uttaraaMdha- temaNe eprila 1948mAM baMdhAraNIya sabhAnI racanA karI. paNa kArI bAbata vivAdanA nikAle ane aMgata mikato nakkI karavAmAM temAM musado teNe saradArazrInI sucanA mujaba menana ane darabAra AvyA. rAjapIpalAnA mahArAjAe badhA rAjyo vatI muMbaI gopAladAsanI sAthe nakakI karyo hato te karatAM jude ja karyo. tethI prAntamAM bhaLI jaI mahAgujarAtanA rAjya mATe A saMmati jAhera uzkerAyela rAjya pradhAna maMDaLa viruddha sara pratApasiMharAve pharIyAda karI. karI. saradAre temaNe baMdhAraNa sabhAnA musadAnA karelA pheraphAra mATe 10mI jUna 1948nA 27000 co. mAIlano viratAra tenI temanA udhaDo lIdhA. chevaTa me 1948mAM jIvarAja mahetAne 26,24,000nI vastI sAthe muMbaI rAjyamAM bhaLyo. vilInIkaraNa bhaLyA. vilAnAkaraNe vacagALAnA pradhAnamaMDaLamAM mukhya pradhAna banAvI sara pratApasiMharAva thayuM temAM A vistAra vadhAremAM vadhAre hatuM. te sAthe vaDedarAne yuropa cAlyA gayA. 8236 co. mAIlanA vistAra bhaLatAM A vilInIkaraNa bahu ja vizALa banyuM hatuM. gujarAta rAjyomAM 1 dAMtAnuM nAnuM rAjya tyAMthI teNe tenA nAma para bAkI rahetI tasalamAta lenanA hatuM. (vastI 31000 ane vistAra 347 mAIla) bhIlenI rUpiyA baso vIsa lAkha bhaDavALa mAMDI vALavA hukama karyo ane 80 TakA vastIvALA A rAjyanA rANA ujajenanA paradu:khabhaMjana bIjA 105 lAkha sarakArI tIjorImAMthI vadhAre upADyA. A tenA rAjA vIra vikramanA vaMza ja hatA. A vistAranI jhanUnI AdIvAsI kharca mATe nakkI karela meTI rakama uparAMta hatA. te sivAya ghANuM, prajA sAthe kAma pADavuM bahu muzkela hatuM. teo koI kAyadAne mAna moTI kiMmatanuM jhaverAta paNa teNe paradeza maMgAvA mAMDyuM. turata Ape tevA nahotA. tenA jora upara mahArANA namatuM jokhatA 58 sabhyanI be dhAraNIya sabhA maLI ane teNe sara pratApasiMharAva nahatA. tene vAraMvAra maLavA prayatna thayo. traNa mahine teNe mulA gAyakavADe prajAne droha karyo haI temanA moTA putra phatesiMharavAne kAta ApI. ghaNI samajAvaTane aMte rANAe potAnI gAdI potAnA gAdI eNpI javA mATe anurodha karyo. prajAne vizvAsa pratAyaputrane seMpI, tena rAjA jAhera karI, pachI ja vilInIkaraNanA musaddA siMharAva para rahyo na hovAthI e sabhAe Azare 350 lAkhanI upara sahI karI, jethI tenA putrane sAliyANAnA moTA hakka maLe. rakama ane upADela jhaverAta mATe bhArata sarakArane ghaTatuM karavA muMbaI rAjyamAM A rAjyano vahIvaTa gujarAtanA vilInIkaraNa pachI * samiti nImavA vinati karI. pAMca mahine navembara 1948mAM saMpAyo. parINAme sara gAyakavADa dillI zrI saradArane maLavA AvyA. have vaDedarAne mukhya prazna bAkI rahyo. vaDodarAnA mahArAjAnI tyAM zrI jIvarAja mahetA ane darabAra gopAladAsa rUbarU temaNe gujarAta-kAThIAvADanA mahArAjA thavAnI mahatvAkAMkSA upara te mahArANI zAMtAdevInA vaDapaNamAM javAbadAra rAjataMtra ApavAnuM Jain Education Intemational
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ 204 kabUlyu tathA peAtAnA pUrva upADanI rakama tathA jhaverAta mATe pUratI tapAsa karI bAkI nIkaLatu leNuM bharapAI karavAnI taiyArI batAvI tathA peAtAnI gerahAjarImAM mahArANI zAMtAdevI, jIvarAja mahetA divAna ane kAyadA pradhAnane peAtAnA adhikAro soMpyA. emanA upADanI tapAsa karatAM jaNAyuM ke 1943thI 47 daramyAna gAyakavADe vArSika kharcanA pacAsa lAkha uparAMta bIjA 600 lAkha rUpiyA ane sArUM evuM jhaverAta uSAA hatAM. A badhI tapAsathI taMga AvIne, tema ja javAbadAra baMdhAraNa sabhA ane pradhAnamaMDaLa upara tenA kAbU na rahetAM, temaNe saradArane A bAbata pharIyAda karI. phakta badhAraNIya vaDA tarIke pradhAnamaDaLa temanI salAha na le te svAbhAvika hatu. ahIM menate temane bIka batAvI ke Apa bhAravAra hasto karI che taiSI prazna karAI che ane prajA gujarAtI temaja Apa marAThA hAI, jo teAphAna thAya tA ApanA kuTuMba upara bhaya rahela hoI Ape muMbaI rAjya sAthe bhaLI javuM bahetara che. Akhara vaDAdarAnA mAtra nAmanA banI rahela mahArAntae vilInIkaraNa svIkArI lIdhuM. te mATe saradArabI 1949nI jAnyuArImAM vaDodarA AvyA, tyAM badhuM nakkI thayu. temanu sAliyANuM 26++ lAkha rUpiyA nakkI thayuM, temaja eka eka karoDanA e TrasTa (jemAMthI ekamAM mahArAjA sayAjIrAva yunivarsiTI cAle che tathA khIju vaDAdarA rAjyanA gAmaDAonAM hita mATe madada Ape che.) racAyA; devu" mAMDI vaLAyu--paNu pratApasiMharAve badhu jhaverAta pAcha' AvA kA vAyado pI nahIM. bahenI menI pahelIe khAna vadarA muMbaI rAjya sAthe bhaLI gapura jhagarAta bAbata vAraMvAra maLavA chatAM sara pratApasiMhe kAMI na karatAM temanI khAnagI bhakato aMge muMbaI sarakAre bAMgharI na ApI. DisembaranA pahelA aThavADIyAmAM 1950mAM pratApasiMharAva gAyakavADe vaDAdarAnA muMbaI rAjya sAthenA vironIkasune paDakAratI eka arajI rASTrapati upara karI ane te bAbata kArDa mAM laI javo canA ApI. Ane javAba ApavA jarUrI hatA ke jethI bIjA rAjyA A pagale jatAM pahelAM sAta gaLaNe gALIne vicAre. paNa durbhAgye 1950nA 15mI Disembare muMbaImAM saradAra vallabhabhAI paTelanuM avasAna thayu. [ bRhada gujarAtanI asmitA turata temanI jagyAne. ena. gopAsavAmI Ayagara mA. temanA patravyavahAra ane sahI karela musaddA havAlA ApI temane lAMbA kAyadesara kaDaka javAba ApavAmAM AvyA. paNa sara pratApasiMhe kAyadesaranI sthitinI darakAra na karatAM eka rAjavIonA sadha sthApyA, jenA te pramukha banyA. ane zikAranA bahAnA heThaLa te ArIone maLI jamInadAra-jAgIradArone sAthe rAkhI AMdolana mATe taiyAra karavA lAgyA. vaDAdarAnA jUnA rAjyanA vistAramAM temaNe nahera bhAgA ApyA. A bAbata mATe bhArata sarakAra zAMta rahI zake tema nahotI. turata rAjA agenA pradhAna sara geApAlasvAmI AyaMgara, gRhapradhAna rAjagopAlAcArI ane vaDApradhAna naherUe mITIMga bharI rASTrapatine salAha ApI jene kAraNe badhAraNanA bhAga 366nI 22 kalama mukhya sara pratApasiMharAva gAyakavADane bhArata sAthe karArathI joDAela mahArAjA tarIke padmaNa karyA ane tenA putra ttesiMharAva gAyakavADane vaDAdarAnA karArabaddha rAjA tarIke jAhera karyAM. jene kAraNe tene maLatu 26 lAkhanu sAliyANuM baMdha karavAmAM AvyuM. sAriyANAnA niyama mujaba hirAva gAyakavADane 1 lAkha rUpiyAnuM sAliyANuM cAlu karavAmAM AvyuM. 18mI eprila 1950mAM pratApasiMharAva gAyakavADe A hukamane virodha karatA kharIte rASTrapatane ApyA. suprima korTamAM javA mATe che temAM dhamakI hatI, have bhArata sarakAre bhIratAthI AkarA pagalAM levA nakkI karyuM. sara pratApastiAvathI pUrI rIte herAna thaelI temanI mahArANI zAMtAdevI tyAre tenI mare khAvI, pa meM nA tenA prayanathI. vaDApradhAna ane rASTrapatinI hAjarImAM tene sAMbhaLavAmAM AvyA tenI vinatithI sarakAre sara pratApasiMha sAme kAyama pagalA bharavA mA rAkhyA. teNe tenA pati thatI. nADI mAgI. temanI dhamakI vagere temaNe pAchA khecyA ane Ama vaDodarAnA vilInIkaraNanA prazna kAyamI dhoraNe thALe po. vAravAra karI vAnA ane bhAratanA koDa karavAnI pratApasiMharAvane paNa Ama AkarI sajA maLI, ane 20mI me 1950nA vaDAdarA sahita gujarAtanA rAjyAnuM vilInIkaraNa saMpUrNa banyuM. bhAratanA lADIlA saradAranuM svapna sAkAra banyuM! zrI kuMkAvAva tAlukA sahakArI kharIda vecANu saMgha lI. mu kuMkAvAva (tAlukA-kuMkAvAva ) ( jillo-marelI) rajI. na. 381 zera bhaDALa 17,710 bIlDIMga ghasArA phaMDa para49-25 naphA phaMDa 6233-02 dharmAdA phaMDa 289-63 sabhya saMkhyA 132 noMdha:-saMdha dvArA tAlukAmAM anAja, khAMDa, sIMgatela levI, kaiAzIna, khAtara, kruDa, jaMtunAzaka davAo ane anya jarUriyA sthApanA tArIkha 22-4-1950 anAmata phaMDa 39,476-99 purI pADavAmAM Ave che. zrI zAMtibhAI je. mahetA (matrI) zrI bhANAbhAI bhagavAnabhAI (pramukha) --H kAryavAhaka maMDaLa H-- (1) zrI bhANubhAI bhagavAnabhAI (2) zrI rAvatavALA mAvALA (3) zrI bhIkhArAva musAI (4) zrI DAyAbhAI chaganabhAI (5) zrI ravajIbhAI chaganabhASa (6) zrI mohanabhAI cakubhAI (7) zrI mohanabhAi kheDAbhAI (8) zrI lakSmaNabhAI bhagavAnabhAI (9) zrI raNacheADabhAi kezavabhAi (10) zrI bhagubhAi ke khakhkhara (11) zrI jillA sahakArI adhikArI sAheba.
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ amadAvAdaH etihAsika bhUmikA -zrI cInubhAI cImanabhAI cothI mArca, sane 1411nA divase gujarAtanA navA pATanagara oLakhAtuM te suMdara udyAna ane dhanavAna vepArIonI moTI vasatarIke amadAvAda zaherano pAyo naMkhAyo. enI pAchaLa eka muslima tine lIdhe tema ja khaMbhAta ane bharUca jevAM dhIkatAM baMdarothI saMtanI preraNA hatI. enuM nAma zekha ahamada khaTu gaMjabakSa. e pATaNa ane moDAsA thaI uttara hiMdamAM javAnA dhorI mArga para saMte cIMdhelI jagyAe gujarAtanA sulatAna ahamadazAhe eka navA AveluM hovAthI te gujarAtanuM eka agragaNya zahera gaNAtuM. te nagaranuM khAtamuhUrta karyuM. uparAMta siMdhathI kalyANa sudhInA hiMdanA pazcima kinArAnAM baMdaranAM e pahelAM gujarAtanI rAjadhAnI aNahillavADa pATaNamAM hatI. nAma bAda karIe te paradezI musApharoe amadAvAdanI sthApanA teramI sadInA aMta sudhI pATaNa bhAratavarSanA pradhAna nagaromAM agra- thayA pahelAM gujarAtanI aMdaranAM zaheranA je traNa cAra nAma sthAne hatuM, e vakhate gujarAtanuM svataMtra hiMdu rAjya nAza pAmyuM gaNAvyAM che temAM AzAvalano ullekha khAsa jovA maLe che. ane ene chellA rAjA karNa deva vAghelA nAsIne dakSiNamAM AvyA. vastupALa ane tejapALe paNa pATaNa ane khaMbhAta jevA te e pachI eka sadI sudhI dilhInA bAdazAhanA sUbA gujarAtane kALanAM gujarAtanA mukhya nagare sAthe AzAvalanuM nAma maMdire vahIvaTa pATaNamAM rahIne karatA. chelle sUbA jhapharakhAM caudamI sadInA bAMdhavAnA vyavasAyamAM gaNAvyuM che. AzAvala urphe karNAvatImAM aMtamAM mujhapharazAha nAma dhAraNa karIne svataMtra thayo ane eNe kalikAlasarvajJa hemacaMdrAcArya ane udayana maMtrI jevI gujarAtanI gujarAtamAM svataMtra salatanata sthApI. enA pautra ahamadazAhe amadA- tatkAlina nAmAMkita vyaktio paNa nivAsa karatI hatI. kazuM deva vAda vasAvI tene pATanagara banAvyuM. solaMkI pachI amadAvAda vasAvanAra ahamadazAhanA pitA mahamadae jamAnAmAM paNa rAjadhAnI badalavI e nAno banAva gaNAtA zAhanA rAjyakALa sudhI AzAvala gujarAtanI bIjI rAjadhAnInuM na hato. rAjadhAnI badalatI vakhate sau prathama daivI sahAya zodhAtI. zahera rahyuM hoya ema jaNAya che. itihAsa bhAkhe che ke sAbaramatIne tIre ahamadazAha bAdazAhe navI AvA suprasiddha AzAvalanI aDoaDa jyAre navuM pATanagara rAjadhAnIne pAyo nAMkhavA sarakhejanA saMta zekha ahamada khaTu amadAvAda vasyuM tyAre AzAvalanI samRddha ImAratonA pazcarAnA mAraphate payagambara alakhIjharanI paravAnagI mAMgI hatI. chUTathI upayoga thayo haze ema anumAna karavAmAM Ave che. navA AzAvalanuM prAcIna nagara baMdhAtA amadAvAda zahera mATe zarUAtanA paththare pATaNa ane Ama amadAvAdanI sthApanAne Aja sADApAMca saikA thayA che caMdrAvatI jeTale dUrathI AvyA hoya te karatAM AzAvalanA ja paththaro paraMtu amadAvAda sthapAyuM te pahelAM tenI najIkamAM ja AzAvala vaparAyA hoya e vadhAre mAnavAjoga che. bhadramAM khodANa karatAM nIkanAmanuM prAcIna nagara hatuM. AzAvalanA AzAbhIlane harAvIne siddha. lI hiMdu mUrtio ne jillA kAnuM makAna vadhAratAM teDelA rAjanA pitA karNadeva solaMkIe karNAvatI paNa e ja sthaLe vasAvyuM kaeNTamAMthI nIkaLela keTamAMthI nIkaLela mUrtio AzAvalanI ja haze ema mAnavAmAM hatuM. ene ullekha merUtuMgAcAryo lakhelA "prabaMdha ciMtAmaNi" Ave che. graMthamAM maLe che. A jotAM amadAvAda, amadAvAda tarIke bhale mAtra sADA pAMca aitihAsika ullekho ane purAvAo jotAM ema jaNAya che ke saikA jeTaluM ja prAcIna hoya paraMtu amadAvAdanAM pUrvAvatAra sama AzAvala ane karNAvatI e baMne nAma eka ja zaheranAM haze. karNAvatI AzAvalanI tavArIkha jatA A nagara ghaNuM prA nAma paDyA pahelAM paNa Araba lekhakenA graMthomAM AzAvala nAmane yAda hakIkta che. ulekha maLe che. dasamI sadInA aMtamAM aberUnIe karelI neMdhamAM amadAvAdanI bAMdhaNI jaNAvavAmAM AvyuM che ke AzAvala khaMbhAtathI be divasanA rarate ema kahevAya che ke ahamadazAha amadAvAda bAMdhavA mATe pATahatuM. agiyAramI sadInA aMtamAM hiMdanI mulAkAte AvelA alaI- thI eka lAkha pAyadaLa, AThase hAthI, batrIsa hajAra UMTa, soLa driIsI nAmanA Araba musApharanA pravAsa varNanamAM paNa AzAvalane hajAra poThI, soLaso gADAM ane pAMca karoDa rUpiyA lAvyA hatA. ullekha maLe che. alaIkIsInA jaNAvyA mujaba AzAvala e moTI ahamadazAha dhArmika musalamAna hovA chatAM tenA vaDavA TAMka rajapUta vasativALuM vepAradhaMdhe paisAdAra ane sArI pedAzavALuM nagara hatuM. hatA. enI najara sAme aNahilavADa pATaNa jevuM te samayanuM dasamI sadIthI mAMDIne 1411mAM amadAvAda vasyuM tyAM sudhInA bhAratanuM eka moTAmAM moTuM nagara namUnA tarIke hatuM. navuM zahera samaya daramiyAna gujarAtanA agragaNya nagaromAM pATaNa ane khaMbhAta bAMdhanArA paNa moTe bhAge hiMdu agara hiMdumAMthI tAjA vaTalAyelA pachI AzAvalanuM sthAna gaNAtuM. AzAvela ke je karNAvatInA nAme musalamAna hatA eTale amadAvAdanI racanA prAcIna nagararacanAne Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA anusarIne thAya emAM navAI nahi. tethI ja pATaNanA bhadranA killA amadAvAdanA kArIgaro ane vepAranI prasaMzA karI che. 1666mAM uparathI amadAvAdanA killAnuM nAma paNa bhadrano kille pADavAmAM zaheranI AbAdInA samayamAM Avela prakhyAta phreMca musAphara jIna DI AvyuM. bhadrakALInA maMdira parathI e nAma paDyuM hovAnI mAnyatA thevenoe lakhyuM che ke parAM sAthe zaheranI laMbAI sADAcAra bhAIkhATI che. lanI hatI ane keTaranA bAra daravAjA hatA. gujarAtanA pATanagara tarIke pATaNanA namUnA mujaba A rIte "gujarAta gejheTIara"ne kartA amadAvAdanI samRddhino khyAla amadAvAdane pAyo nAMkhyo sulatAna ahamadazAhe paraMtu tenuM saudarya ApatAM jaNAve che ke 1664mAM surata zivAjIne lUMTa pUrI pADe vadhAravA mATeno yaza sulatAna kutubudInane phALe jAya che. enA teTaluM dhanavAna hatuM te ja vakhate khaMbhAta enAthI vadhAre ane samayamAM zaheranA vistAra vadhe, navAM makAno, mahelo ane masjida amadAvAda to sUrata ane khaMbhAta baMnethI vadhAre dhanavAna hatuM. e vadhyAM. amadAvAdanI zobhArUpa kAMkariyuM taLAva paNa eNe ja pedA- arasAmAM Avela varniyara nAmanA musAphara amadAvAdamAM rahI vyuM. tyArabAda pATanagara amadAvAdanI kharekhara caDhatI mahaMmada gayelA. teNe nepyuM che ke amadAvAda e hindustAnanuM eka moTAmAM begaDAnA samayamAM thaI. AjanA amadAvAdamAM dariyApura, kALupura, moTuM zahera che ane rezamI bhAla tathA kinakhAbano jabaro vepAra sAraMgapura, ane tAjapura jevA vibhAgo kutubudIna pachI gAdIe cAle che. AvelA mahaMmada begaDAnA amaree pitAnA nAma parathI vasAvelAM gujarAtanI ANa parAM hatAM. begaDAne bAgano paNa ghaNe zekha hato, AthI tenA je samaye yuropanI prajAne samudranuM svAmItva maLyuM na hatuM samayamAM amadAvAdamAM ghaNAM bAga thayA. te vakhate sAgara para gujarAtanI ANa pharatI hatI. gujarAtanA amadAvAda vasyA pachI doDha saikA sudhI enA sthApakanA vaMzanI bAdazAho samudranA svAmI gaNAtA ane emanI prajA deza paradezanI svataMtra saltanatanI kALajIbharI saMbhALa nIce pATanagara vegathI vista lakSmI gujarAtamAM kheMcI lAvatI. avA samRddha gujarAtanA pATanagara tuM ane samRddha thatuM gayuM. amadAvAdanI zobhA avarNanIya hoya e svAbhAvika che. dilhI ane amadAvAdanI AbAdI AgrAnI zobhA e vakhate vadhI na hatI. dilhIno zahenazAha gujakALanuM cakra pharatuM rahe che ane te mujaba 1573mAM amadAvAda rAtanA bAdazAhanI sAgara lakSmInI jAhojalAlIthI aMjAto. svataMtra bAdazAhanI rAjadhAnI maTIne mogala sAmrAjyanA eka dilhInA mahArAjyanI upaja juvAra ane ghauMnA pAka upara mAnItA prAMtanuM mukhya zahera banyuM. te chatAM auraMgajhebanA avasAna AdhAra rAkhatI jyAre amadAvAdanA bAdazAhanI upaja motI ane sudhI eTale ke 1707 sudhInAM 134 varSa sudhI amadAvAdanI AbAdI paravALAM para hatI ema kahevAtuM. A ukti keI sAmAnya mAnavadhatI ja gaI vInI nathI paNa bahalela bedInA putra sikaMdara sulatAnanI che. AvI " zahare mujhama"nuM biruda pAmelA gujarAtanuM A pATanagara khyAti dharAvatA gujarAtanA pATanagaranI zobhA, mahAve, vistAra kevuM bhavya, samRddha ane suMdara hatuM ene khyAla e jamAnAmAM Adi hiMdamAM te samaye ananya ane sarvottama hoya emAM navAI amadAvAdanI mulAkAte AvI gayela deza paradezanA musApharoe karelI nathI. sulatAna bahAdurazAhanI hAra pachI bAdazAha humAyunuM vijayI noMdhe, lakhelAM pravAsavarNana vagere parathI Ave che. sulatAna mahaMmada lazkara amadAvAdamAM praveryuM tyAre AvA suMdara ane ronakadAra zaherane begaDAnA bharaNa pachI be traNa varSa bAda porTugalanA lisbana baMda. koI nukazAna na thAya enI humAyue khAsa kALajI rAkhI hatI. rethI hiMdamAM AvelA musAphara bArabosAe amadAvAdanuM varNana karatAM "hIra saubhAgya kAvya"mAM amadAvAda viSe lakhayuM che: jaNAvyuM che: " A zahera ghaNuM dhanavAna che ane vADI-bagIcA zrI tamatAtha gTamena , comaya pUrata: pUra | vagere ahIM moTI saMkhyAmAM che. rastA moTA ane suMdara che. cegAne ___ ahammadAbAda pura ninAyAH kiM kuNDale gurjaradeza lakSmyAH / / vizALa che. imArato paththaranI ane ITa-cUnAnI che. chAparAM ITa- athota amadAvAda zaherarUpI mukhArvivALI guja radezanI rAjalakSmInA lInI DhabathI chAyelAM che." aNahillavADa pATaNa (puTabhedana) ane khaMbhAta e be zobhAyamAna bArasAthI thoDA vahelAM eTale ke 151bhAM AvelA ITAli- kuMDaLa che. yana masAkara varSe mATe noMdha karI che ke khabhAta, dIva vagere amadA. akabaranA nava ratno paikInA eka abula phajhale "Ane akavAdanAM baMdaro hatAM. 1926mAM sara Tomasa harbare amadAvAda Avyo barI "mAM amadAvAda vize lakhyuM che, "ahIM tamane AkhI dunihatA. teNe nepyuM che ke amadAvAda zaheranI dukAna sugaMdhI padArtho, yAmAM banatI cIjo maLI zake che. A zaheramAM pahelA 36 0 parAM hatAM attaro, tejAnA, rezamI bhAla, sutarAu kApaDa, chIMTa ane cIna tathA paNuM have 84 para sArI sthitimAM che... traNeka kesa che. sarakheja hiMdustAnanI badhI ja durlabha vastuothI bharelI che. che. tyAMnI gaLI uttama thAya che ane te rUsa tathA bIjA dUra dezA1623mAM AvelA pITara DalA vAse zaheranA rastA sIdhA, suMdara varamAM nikAsa thAya che. " ane pahoLA hovAnuM potAnI pravAsanadhamAM jaNAvyuM che. 1598mAM mAgalAinI jAherajalAlI ahIM AvI gayela sijhara phreDarikane amadAvAda ghaNuM vistAravALuM megala samayanA tavArIkhakAronA mata mujaba amadAvAda 20 ane moTI vasativALuM lAgyuM hatuM. 1638mAM Avela meDe lAkhanI vasativALuM zahera hatu e jotAM hAlanA yuropanA dezanI amadAvAdanA sUbA AjhamakhAnanI mahemAnagirI begavI gayelA teNe rAjadhAnIothI amadAvAda kaI rIte UtaratuM nahi ja hoya ema Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha che. saheje anumAna karI zakAya. "tArIkhe phirastA "ne lekhaka lakhe che. mahAnagarInI paDatI dazA ke amadAvAda akadare AkhA hiMdustAnamAM sarvathI suMdara zahera che. AvA mahAnagaranI paDatI dazAM marAThAonI sattAnAM maMDANathI ane kadAca AkhI duniyAmAM paNa kahI zakAya. beThA. marAThAono rAjyakALa aMdaroaMdara laDavAmAM ane pUnAnI | gujarAtanI svataMtra bAdazAhI AthamI gayA pachI amadAvAda rAjagAdInI khaTapaTamAM gaye eTale amadAvAda ane gujarAta mahAmogala sAmrAjyanA eka prAMtanuM mukhya nagara banyuM. rAjadhAnI dilhI rASTranI rAjakhaTapaTa mATe nANuM pUrAM pADavAnI eka tijorIrUpa gaNAyuM. ane AgrAmAM hatI paraMtu sAmrAjyanA sarvottama prAMta samA gujaH hiMdupata-pAdazAhImAM gujarAtane bhAge to sahana karavAnuM ja AvyuM. rAtanA sUbAo tarIke zahenazAhajAdAo ane rAjakuTuMbanA nabIrA gujarAta jANe marAThA zeThanI gADImAM joDelA ghaDA jevuM rahyuM ane ghaNuMkharuM nimAtA. bAdazAhInI jema megala sUbAo paNa amadA- keTalIkavAra gujA karatAM paNa vadhAre bhAra tenA para lAdavAmAM AvatA vAdamAM dabadabAbharyA zAhI darabAra bharatA. eTale ene to veThavuM ja paDatuM. 1753mAM amadAvAda marAThI hakUmata sattaramI sadInI zarUAtamAM aMgreja vepArIone paNa amadAvAda heThaLa AvyuM tyArathI amadAvAdanI AbAdIno sUraja AthamavA beThA. moTuM zahera lAgyuM hatuM. 1617nA DiseMbaranI 15mI tArIkhe IgleMDane tyAra pachInAM 63 varSa sudhI marAThAonI sattA cAlI. 1817mAM elacI sara Tomasa re amadAvAda Avyo hato ane enI sAthe kheDAne kalekaTara Danalepe amadAvAdano kabajo marAThAo pAsethI lIdhe AvelA mANasane amadAvAda laMDana jevaDu meTuM lAgyuM hatuM. te tyAre amadAvAda zahera sAva bhaMgAra hAlatamAM hatuM. 1818mAM marAThA veLAe amadAvAdanA vepArIoe kApaDa, gaLI ane kariyANAno vahIvaTathI cusAyeluM zahera jyAre aMgrejone maLyuM tyAre eka vizALa evo meTo vepAra hato ke mosamamAM dara dasa divase 200 gADAMne khaMDera jevI tenI hAlata hatI. eka veLAe 20 lAkhanI vasati kAle khaMbhAta baMdare mAla bharIne jato. dharAvatuM gujarAtanuM A pATanagara marAThAonA mAtra 63 varSanA 1608mAM amadAvAda AvelA viliyama phInca nAmanA musAphare rAjyakALamAM 80 hajAranI vasativALuM thaI gayuM. nevuM che ke zaheranAM makAna, eziyA ane AphrikAnA koI paNa AbAdIno uSa:kALa moTA zahera sAthe sarakhAvAya tevAM che. hITa Tana lakhe che, " amadA- amadAvAdanA cusAyelA hADapiMjaramAM aMgrejI rAjya amalamAM vAda laMDana jevuM moTuM che ane dareka jAtanA vepArI vase che." jahAM- pharIvAra lohI-mAMsa purAvA mAMDyA. pATaNanA khatrI ane vANiyA gIranA samayamAM AvelA eDavarDa rerI paNa jaNAve che, " zaheramAM tathA kaDIne kaNabI AvI vasyA tyAre ujajaDa zahera kaMIka bharAvA jhADa eTalAM badhAM che ke UMcI jagyAethI to AkhuM zahera eka lAgyuM. upavana jevuM ramya lAge. " aMgrejI rAjya amala zarU thayA pachI zaheranA jIvananA banAvomAM sattaramI sadInA aMtamAM (16) jeremAkephemI paNa amadAvAdane paNa phera paDato gayo. aMgrejoe amadAvAda para yuniyana jeka pharahiMdanuM moTAmAM moTuM nagara gaNAve che ane pakSIo ane phUlanI nI kAvyA pachIno amadAvAdano ItihAsa eTale kharI rIte amadAvAdanA sthApanA bhAtavALA kinakhAba ane rezamI kApaDanI kAmagIrI mATe amadAvAda pAra ughAmanA datihAsa, vepAra ughAma to amadAvAdamAM mULathI ja vinisathI jarAya UtaratuM nathI ema nedhe che. 1700-1720mAM paNa kitA para agAu vepAra tha thI ekalA na hatA. vepAra sAthe amadAvAdanI mulAkAte AvelA hemilTana amadAvAdane dhanasaMpattimAM che rAjadhAnI banAvo, laDAIo vagere hatA. 1859 mAM raNachoDalAla sUrata karatAM dasagaNuM ane vistAramAM yuropanAM meTAM zaheranuM same choTAlAle amadAvAdamAM pahelI mila zarU karI tyArathI audyogikavaDiyuM gaNAve che. krAMtino yuga beTho. zaheranI AbAdImAM mila udyoge ghaNo moTo aDhAramI sadInA pUrvArdha pachI turatamAM ja lakhAyela "mIrAMte phALo ApyA. ahamadI "mAM sattaramI sadInI zarUAtamAM nirmAyela vakta Ikalima svAtaMtrya saMgrAmanuM vaDuM mathaka ( saptakhaMDa) nAmanA graMthano utAre TAMkavAmAM AvyA che. temAM 1915mAM rASTrapitA mahAtmA gAMdhIjIe bhAratamAtAnI va jaNAvyuM che ke svacchatAnI, AbAda vasatinI ane suMdara imAratonI jUnI gulAmInI zRMkhalAo toDavA mATe ahiMsaka svAtaMtrya saMgrAmanA bAbatamAM amadAvAda ajoDa nagarI che, ahIMnA naranArIo rUpALAM vaDA mathaka tarIke amadAvAdane temanI karmabhUmi tarIke pasaMda karyuM che. A kAraNathI ene zaheranI zobhA ane duniyAnI zaNagArelI tyArathI amadAvAdano utkarSa thayo che. A saikAnI vizvavibhUtinA rAjakanyAnuM biruda maLyuM che. ahIMthI suMdara vaNATanuM kApaDa dariyApAra punita pAdasparzathI amadAvAdanI bhUmi pavitra thaI ane zaheranI dezadezAvara jAya che. - ronakamAM avanavA pheraphAra thavA lAgyA. zaherano audyogika vikAsa to A pramANe amadAvAda enI sthApanAthI ja eka mahAna zahera cAlu ja hato paraMtu audyogika vikAsane anurU5 odyogika zAMtino " zahare mujhama" tarIke prasiddhi pAmyuM hatuM. "mirAte sikaMdarI" mahAmaMtra mahAtmAjIe A zaheranA udyogapatio tema ja majUravargane ane amadAvAdanA keTalAka sikakAomAM paNa A nAma ApavAmAM Ave, je bannee jhIlyo che jene pariNAme A audyogika zaheramAM AvyuM che te evuM ja che. amadAvAdanI prAcIna mahattAnA A badhA chellAM pAMtrIsa varSa daramiyAna eka paNa haDatAla paDI nathI ema purAvA paradezIonAM lakhANomAM TAMkavyA che te pArakI daSTie amadA- ubhaya pakSe saMgarva kahI zake che, A sAbaramatInA kAMThe prAcIna vAda kevuM lAgatuM hatuM ane gujarAtanA pATanagara tarIke tenI mahattA samayamAM dadhici RSie vatrAsura rAkSasanA vadha mATe "vaja" keTalI hatI teno khyAla ApavA mATe ja TAMkyA che. banAvavA mATe potAnAM mAtra svecchAe gALyAM hatAM. mAnavajAtanA Jain Education Intemational
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhad gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che kalyANa arthe te ja sAbaramatInA kinAre mahAtmAjIe Azrama sthApIne samasta mAnavajAtanA kalyANa mATe prema, zAMti, satya ane ahiMsAnA varSo jUnA paNa bhulAyelA siddhAMtanuM pratipAdana karyuM ane tene saraLa rIte vyavahAramAM mUkavA mATe potAnI kAyA kasI hatI. - karmayogI saradAra vallabhabhAIe paNa amadAvAdane potAnA kArya kSetra tarIke pasaMda karyuM hatuM ane varSo sudhI A zaheranI aneka prakAre vividha sevAo karI. Ama amadAvAda Adhunika bhAratanA be mahAna ghaDavaiyAonI preraNAnuM pAna karavA bhAgyazALI banyuM che te eka sadbhAgya ja kahevAya. - sva. zrI dAdAsAheba mAvaLaMkare paNa A prasiddha zaheranI anekavidha sevAo karI che tema ja zaheranA vikAsamAM mahattvano phALe Apyo che ane janma mahArASTrIyana hovA chatAM eka gujarAtIne paNa zaramAve tevI rIte A zaheranI sevA karI che. Aje lagabhaga 387 varSa bAda amadAvAda pharI eka vAra gujarAtanuM mahAnagara bane che tyAre amadAvAdanI bhUtakAlina jAhojalAlInI tavArIkhanI tejachAyAmAM UpasatI A chabI saune preraNAdAyI banaze ane amadAvAdanuM gaurava vadhAravA preraze tevI AzA rAkhIe. sarakhejanA saMtanI preraNAthI vaseluM ane sAbaramatInA saMtanI tapabhUmi baneluM amadAvAda dinapratidina utkarSa pAmatuM rahe ane gujarAtanA ane bhAratanA eka mahAna nagara tarIke yathocita kIrtine vare e ja zubhecchA. (mAhitI khAtAnA saujanyathI.) mesarsa jalArAma oIla mIlsa tela-telIbiyAnA khoLa utpAdaka " tathA anAja gaLanA vepArI unA (seraTha) | (saurASTra) Te. naM. 13 - 13 amara sTIla kanTenara korporezana ophisara 77-khAMDa bajAra, muMbaI-3 phekaTarIH hanumAna sIka mIsa kampAunDa, AgrA roDa, bhAMDupa, muMbaI-78 H menyuphekacararsa: Dramsa enDa Tekasa - PHONE : ophisa : 3ra3001 lAnTa : 581576 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ kacchanI tejIlI tavArIkhanI navatara sAkha s -zrI rAmasiMhajI rAThoDa bhAratanA bhUtakALanA eka samAna eka ja itihAsamAMthI sama- aMdhakAramAM gAyaba thayAM che. kacchanI jUnavANImAM temanA ghaNuM prakAre saMskRtino vArasa meLavI kaccha gujarAtanA eka aMga tarIke avazeSo zodhyA jaDI Ave che ane jaLavAyelA maLI rahe che. tenI asmitAne samRddha karavAmAM anokhI evI agatyanI bhAgIdArI yAda, mauryo, yavana, zake, kSatrapo, gupta, hai, dU, metra, noMdhAvI che. kacchanA purAvaze ane prAcIna itihAsa jema enI gurjare, cAlukyo vagere ane pachIthI kAThI, sumarA, samA ane sAkha pUre che tema gujarAtanA sarjAtA navatara itihAsamAM kacchanA jADejA vagere jAtionI asara kacchanI prAdezika prathAone taLaphALe Adarabharyo che. atyAralagI ekalabeTaDA jevI bhaugolika padI lAkSaNikatAnuM svarUpa Ape che. A asalI saMskRtinuM AkharI avasthAmAM rahya ka7 pachAta paDyuM lAge che; paNa kacchane aNu svarUpa je bhAratIya che e abhinna ane avibhAjya che. evI tenA kheDAyelo pradeza saMskRtinA kSetramAM samRddhazALI ane viziSTa ekama ekIkaraNanI chApavALI AvI purAtana saMrakRtinuM eka ja pASaNa pAmI. je sacavAyo che. tenI AvI prAdezika pratibhAthI kacchanI saMskRti ucharatI kaccha-gujarAtanI prajA gujarAtI tarIke asmitA anubhave che. taLapadI dekhAya che, chatAMya te sarvA ze bhAratIya rahI che. bhAratanI agnipurANamAM kahyuM ke raNa evA kacchanA baLabaLatA khArAAMtararASTrIya sarahada sAcavatuM ane gujarAtanA sImADAnuM gaurava pATa ullekha che. emAM uttara pazcime AvelA kacchabhujanA moTAM vadhAratuM kaccha atyAre bhAratanA ItihAsanA navasarjanamAM mahattvanI raNano vimunAkina nAme ullekha che ane kacchanI dakSiNapUrvamAM bhUmikA bhajave che. AvelA nAnA raNane aerfna nAme nirdeza che je hAlanA kaMDalA karachanA bhUstarane itihAsa AjathI paMdara karoDa varSa pahelAMnA baMdaranA nAmamAM teno bhAvArtha sacavAyo che. A kaMDalA baMdaranA bhAratanA bhUtakALamAM DokiyuM karAve che to bhUgoLane itihAsa nAmamAM teno bhAvArtha sacavAyo che. A kaMDalA baMdaranA vikAsa pattharayuganA atItamAM laI jAya che. kacchanA khullA khaDakomAM ane Ayojanane lIdhe kacchamAM have kisama kisamanI jAta ane saMskAranA DuMgara-kotaramAM pRthvInA vikAsa tabakkAne avanavo itihAsa sarvadezIya lokono meLo bheLA maLe che. eTale adyatana evI. ukelavA maLe che. bhUstaranA abhyAsa ane saMzodhananI rasamaya sAmagrI A saMskAra chApathI kacchanI saMskRti have anekhA uThAvathI bahAra karachamAMthI maLI rahe che. I. sa. pU. pa000thI I. sa. pU. 10000 Ave che. nA gALAmAM pattharayuganA je prakAranA upaskare mAnavI vAparato bRhatsaMhitAmAM kacchanuM bhaviSya bhAkheluM che: "jyAre zukranA tenA itihAsanI gavAhI ApatA avazeSo karachanA jaMgI, laDAI, sparzathI caMdranuM valaya madhyabhAge be vibhAgamAM vaheMcAya tyAre hAjIpIra vagere sthaLethI upalabdha thAya che. "mukheM-jo-Dero" ane kacchanA lekene sAta mAsa lagI sarva prakAranI upAdhiothI upadrava "haDappA"nI khyAtanAma siMdhu saMskRti (I. sa. pU. 300thI rahyA karaze. vaLI jyAre tulA rAzimAM grahaNa thAya tyAre paNa kacchanA I. sa. pU. 1500) kacchamAM paNa vistarI hatI. lothala jyAre lokone sahana karavAnuM raheze." musIbatone sAmano karatuM karacha. mahattvanuM baMdara hatuM tyAre lATa, saurASTranA mArga para kacchamAM AthI to khaDatala banyuM che ane kacchInI khumArI tethI khAlI che. guMtalI (dezalapara) "haDappA" vAsIonuM agatyanuM vyApAra karachanA sAhasika lokee udyoga, vepAra ane vANijya vaDe unnati mathaka hatuM. haDappA saMskRtinA ToDIyATI, khaDIranAzAjArela, karI pitAnA vatanane bhAratanI bahAra paNa UMcuM bhAthuM rakhAvyuM che. kheMgArapara vagere AvA ghaNA TIMbA vaNatapAsyA kacchamAM paDyA che. Adhunika gujarAta potAnI paramanI vasAhato tathA vahANavaTAM mATe evA prAgaitihAsika kALanuM pageruM pakaDI 1963-64 mAM dezalapara, je gaurava le che temAM karachane phALe agrima ane sauthI moTo che. guMtalImAM thayeluM ane pachI rApara tAlukAnA saNavA pAse surakeTaDA, AvI pachamadharA kacchanI, Aja lagI jagatamAM gaurava apAvanAra geDI pAse kerAsI, jezaDA pAse pAbumaTha, lAkhApara, aMjAra tAlukAnA aNamola nikAsa hoya to te ene mAnavI. haju gaIkAlanI vAta che: cAMdrANI koTaDA, navAgAma, bhacAu tAlukAnA kaDAla gAme, nakhatrANA 1956 ne bhayaMkara kALa paDyo. kachIo karacha bahAra roTale khATavA tAlukAnA bhaDalI koTaDA vagere sthaLe sane 1966 mAM thaeluM saMzodhana nIkaLI paDyA ane dInadazAmAMthI dezane ugArI lIdho. pachI to kALA haDappA "enA kAyamI vasavATanA saMskAra ane saMskRtinI asara nukrame kacchanI kome bhATIyA ne khejA, memaNa ane luhANa, naMdavANA kacchamAM jamIna mArge sarvatra prasarelI hatI e sUcavI rahe che. kaDiyA kSatriya--mistrIo, osavALA--dazA ane vIsA, kaNabIo kachanA raNanI upasthitine kAraNe hiMdanI prAcIna bhUgeLanA kaDavA ane leuvA bhArata ane AphrikA khuMdI vaLyA; ane vividha prakAitihAsamAM kacchanuM ghaNuM mahattva che. ahIM thai keTalIye prajA ane ranA dhaMdhA rojagAramAM kamANI karI tyAM jamAvaTa karI. karachano sattAdhIzonAM dhADAM kaccha-AbhIra pradeza para AvyAM che ane A khaDatala ne khumArIvALo mANasa kAma karI kacchamAM jayAre tenA samAjajIvana upara potAnI chApa mUkatAM kALanA Akta utare tyAre pitAnane ane vatanane temAMthI pAra kare. dukALa Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ 210 [ bRhad gujarAtanI asmitA Ave, dharatIkaMpa thAya ke sarahada upara dhADAM utare ene kacchano che. bhAratIya zilpaparaMparAmAM e chaThA saikA ane te pachInA mAnavI khamatI najarethI khALI le. evI prAcIna ane purUSArthabharI kALanI zi95kaLAnI hathoTI tathA zailI sAthe saMbaMdha dharAvatI lAge. kacchanI bhomakAne vistAra 16567.3 corasa mAIla che. enI tevI ja rIte kacchamAM tenI potIkI citrazailI paNa hatI. e pUrva pazcima vadhAremAM vadhAre laMbAI 175 mAIla ane uttara dakSiNa kacchanA aMjAra gAme taiyAra thayelAM eka prAcIna jaina pothImAMnA pahoLAI 50 mAIla jeTalI che. emAM nava tAlukA ane be mahAla kamAgatI citronI A sAthe ja thayela prAptithI pramANita che ane 1961nI vastIgaNatrI pramANe enI AbAdI 6,96,440 thAya che. kacchanuM purAtattva Ama taLapaduM chatAMya sarvAze bhAramANasanI che. 1948 lagI kaccha viziSTatAbharyuM sArvabhaumatva tIya rahyuM che. eTale te 1954mAM bhAratanI itihAsa pariSadamAM dharAvatuM paNa TAMcA sAdhanovALuM alaga evuM rAjya hatuM. ene enA kacchanA purAtattvanA avazenuM ucita sthAna akhaMDa bhAratanA nakazAmAM svataMtra calaNanI paNa chUTa hatI. sane 1548mAM megala bAdazAha ame ja karavAnuM joradAra pratipAdana karavuM paDyuM. e rIte kacchanI jahAMgIre khAsa paravAnagIthI jaraba-bhUjamAM saMkSaLa pADavAnI bhUminI paraMparita saMskRti-gAthAne vaNI letuM " kacchanuM saMskRti paravAnagI ApI. kacchanA calaNI nANumAM eka tarapha devanAgarImAM darzana " pustaka 1959mAM prasiddha thayuM. kaccha ane kaccha bahAranA kacchanA rAjavInuM nAma ane bIjI tarapha parziyanamAM mogala bAda lokone karachanI ethI parakha paDI. zAhanA nAma ane sAla lakhavAnI prathA hatI. A praNAlimAM sane kaccha eTale temAM moTA ane nAnAM tamAma raNa sahitano akhaMDa 186 ththI pheraphAra thayo. tyArathI megala bAdazAhanA nAmane badale pradeza vistAra. raNa kacchanuM, bIje kyAMyanuM nahi, bIjA keInuM nahi. IglAMDanA te vakhatanA sAmrArI ane pachIthI anugAmIonAM nAma A kAMI AjakAlanI vAta nathI. prAcIna kALathI "kaccha eka parziyanamAM lakhAvAM zarU thayAM. kacchanuM hiMdI saMdhamAM vilInIkaraNa thayuM ane akhaMDa rahetuM AvyuM che. mahAbhAratamAM kacchano evo nirdeza ane kacchanI TaMkazALa baMdha thaI te pahelAM kacchanA mahArAva zrI che. skaMdapurANamAM cha maMDala ane vAyupurANamAM " chA' tarike madanasiMhajInuM kacchamAM traNa mahinA lagI rAjya rahyuM. bhAratanI kacchanA nAmollekha Ave che. bRhatsaMhitAmAM ene "chipa' kahyo che. AjhAdI pachI temanA paDelA sikkAmAM parziyana lakhAvuM baMdha thayuM "jachaviM, [[navara ttattapaMta, daiza" ane banne bAju nAgarI bhASAmAM--eka tarapha rAjAnuM nAma, sAla vagerethI pANinI kacchapradeza ane temAM AvelAM gAmano nirdeza kare vagere ane bIjI tarapha "jaya hinda" chApavAmAM AvyuM. kacchanA che. tenA baLa ane jema mATe jANItA kacchanA AkhalAne e A cAMdInA ane bIjA sikkAomAM eDavarDa 7 (saM. 1956-60), ullekha kare che. kacchanI karachI prajA viziSTa prakAranI pAghaDI paheratI eDavarDa 8 (saM. 1993) ane "jayahinda "nI chApavALA sikkAnuM ane temanI vANI ane temanuM hAsya viziSTa prakAranuM hatuM e sudhdhAM mUlya duniyAbharamAM have sikkA saMgrahamAM amUlya gaNAvA lAgyuM che. pANinI varNave che. pachI paraMparAmAM kacchanI bhUminI jema khIlavaNI gujarAtanA itihAsa para mahattvane prakAza pADatA sikkAo thatI gaI tema tenI saMskRtinI itihAsa racanA AkAra letI gaI. kacchamAMthI prApta thayA che tema bhAratII itihAsamAM agatyanI neMdha kaccha dukALa, dharatIkaMpa vagere jevI kudaratI musIbata sadA pAra karatuM mUkAvatA pahelI sadIthI sattaramI sadI sudhInA keTalAka agatyanA AvyuM che. temAMya sane 1819nA kacchanA mahAna dharatIkaMpa ane evA purAlekho kacchamAMthI upalabdha thayA che. gujarAtanA prAcIna tethI siMdhunA vahana ane raNanI paristhitimAM je pheraphAra thayo tethI itihAsa bhaNavAnA jUnAmAM jUnAM aitihAsika sAdhanomAM evA kacchanI upajAu dharatIne ghaNI asara thaI che. saMvata 1605mAM mahattvanA ATha kSatrapakAlIna zilAlekhe bhUjanA saMgrahasthAnamAM che. A akhaMDa kacchanA pATanagara tarIke bhujanI sthApanA karI mahArAva tema mAMDavI tAlukAnA vAMDha gAmethI zaka saMvata 100 no A dazakAmAM kheMgArajI pahelAe. tyAre siMdhamAM mirajhA IzAkhAnane amala hatuM. tenA maLI Avelo tathA cAlu sAle (1968) delataparathI maLI Avelo be zAhajAdA bAkIkhAM ane gAjhIkhAM vacce kalaha thaye. gAjhIkhAM kheMgAraAbhIronA ullekhavALA kSatrapakAlIna zilAlekhe mahattvanA puravAra ne zaraNe Avyo. kheMgAre pitAnA bhAI sAhebajIne gAjhIkhAMnI kumake thaI navA umerAyA che. tyAre bauddhadharmane AbhIronA AdidhAma lAvalazkara sahita siMdha mokalI rAjyano bhAga apAvyo. A upakAranA kacchamAM vyApaka pracAra hato. A zilAlekhamAM bauddhadharma bAbata badalAmAM kacchanA raNanI sarahada uparano rAumAbajArathI vIrAvAva nirde za maLI Ave che. keTezvaranA nIlakaMTha mahAdevanA maMdiranA sudhIne siMdhano bhAga kaccha rAjyane Ape. jamAdAra phatehamahamade paDathAramAM caityAkAra je gavAkSo hatA temAM bauddha sthApatyanI asara karacha rAjyanA thANAM A be sarahada upara nAkhyAM. pazcima hiMdanA vartAya che. to ziyAtathI sAMyarAmunerI jatAM raste umarasara tarapha A bhAgamAM sane 1813 pachI briTizarono pagapesAro thaze. jema kaTezvara najIka (khAparA keDiyAnI guphAnA nAme jANItI) bauddhakAlIna te pahelAM tema te pachIthI paNa kacchanuM moTuM raNa akhaMDa kacchanI eka nAnI guphAnI noMdha paNa cAlu sAle tadvidemAM levAI che. hadamAM ja tenA eka aMga tarIke gaNAI teno vahIvaTa thato Avyo guptakALa pachInI ane selaMkI samaya sudhInI zilpa-sthApatya che. gayA saikAmAM (1843) tyAranA kacchanA briTiza polITIkala racanAonI ananya zailInI mahattvanI evI pazcima bhAratamAM ejanTa zrI je. jI. lamsaDane kacchanA rAjakIya nakazA taiyAra karAvela. upayogI ane apUrva kaDI kacchamAMthI ja maLI rahe che. kaMthakeTa, Observations on map of Kutch a showing the puMarAgaDha, koTAya ane kezanA zilpa sthApatya evA saMskRta samayanI poesson and border of Kutch A graMtha ane nakazA gavAhI Ape che. Arya sthApatya zailInI gupta samayanI AkharI kaDI IsTa InDiyA kaMpanIe prasiddha karela che. temAM kacchanI A sarahada jevA AvA kalA saudaryanA purAvA pazcima bhAratamAM bIje ochI ane raNa kacchanuM che ema spaSTa karyuM che. Jain Education Intemational
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbhagrantha ] Lt. Col HollandnA Route between Cutch and Sind paNa kacchanuM raNa kacchanA raNa tarIke ja rzAvyuM che. kaccha rAjya eTale ke kacchanA mahArAva ane IsTa inDiyA kaMpanI ane pachIthI bhAratanI brirdiza hamata vacce keTalAMka SiSatro ane karAranAmAM thayA che. AmAM sane 181 mAM thayeluM hanAmuM mahavanuM che. tenI 21 memAM briTiza sarakAre vividha prakAre kaccha rAjyanuM kaccha uparanuM sArvabhaumatva ane mahattvanA sarvAM dhikAe svIkAryAM che; ane kapaTa karyuM che ke kaccha rAjyanA kAI bhAgamAM kacchanA mahArAva eTale ke rAjyakartAnI marajI ane hAMsala vinA briTiza sattA kAMI pherapharaka nahi kare. briTiza sattAe hiMda cheDyuM tyAM lagI A karAranuM temaNe pAlana karyuM che. "" 1947nI paMdaramI ogaSTe briTiza hiMdanA be bhAgalA paDyA-- bhArata ane pAkIstAna. siMdha pAkIstAnano bhAga banatAM tyAMnA navuM sattAne vasAvavAno jhavaNabharyo prazna Ubho thayo. tyAre kacchamAM kaMDalA kAM hai " gAMdhIdhAma " vasAvavAnI yojanA ghaDAI ane amalI banI, te pahelAM rASTrapitA gAMdhIjInuM svargArAhaNu thayu. AcArya kRpalAnI ane kacchanA tyAranA yuvarAja mAnasiMhajI devAI javAjamAM mahAtmAjInI asthabhasma bhujanI janatAnA darzanArthe bhuja lAvyA ane kaMDalAnA sAgara taTe 1948nA phebruArInI 12 mI tArIkhe tenuM visarjana thayuM. paristhitie tyAre je navA parA khAdhI temAM pAkIstAnanI dakSiNa sarahade pAkIstAnanA mukhya zahera karAMcIthI sAme, mAIla jeTale dUra AvelA kacchanu mahattva va vadhI gayuM. eTale vAdavivAda ke sata daSTibiMdune avakAza na hoya tevA gaMbhIra kAraNA ane saMjogone lIdhe kaccha hiMda sarakAranI dekharekha taLe hAya e anivAryuM nyuM. kAna ane ApaNA khAna deza bhArata, jenu svAtaMtrya sthApaNane sarvane vAtuM che, tenA bannenA hitanI darbhe mAnanIya ane prI rAjapuruSa saradAra pAnI salA svIkAravAmAM kaDhanA mahArAva zrI mAnasiko deza paNa saMkrAma na thayo. ane vAyanI prajAnA sAcA kti sAruM A TAMkaNe teno yeAgya pagaluM bharyuM. madhyastha sarakAranA eka ekama tarIke hiMdI saMdha sAthe kaccha joDAyuM. 4 me 1948thI kacchanA jADejA rAjyanuM AjhAda bhAratamAM vilInIkaraNa thayuM. bhAratanA gavarnara janarala ane kacchanA mahArAva vacce thayela tahanAmA karAranI kalama 1 mujaba kaccha rAjyanA vahIvaTano tamAma sArvabhauma adhikArI abAdhita rIte 1948nI jUnanI pahelI tArIkhe bhArata sarakAre grahaNa karyAM. ane dri sarakAra vatI kendranA pahelA cIka kabistara tarIke zrI sI. ke. desAie kacchane vahIvaTa saMbhALyA. bhujamAM A divase kacchanI prajA koMga saradAra paTelanA svAtaMtrya saMdeza saMbhaLAvavAmAM AvyA: " kacchanuM rAjakIya, bhaugolika ane Arthika mahattva ghaNuM che. te hiMdanuM eka agatyanuM sarahadI thANuM che. vikAsamAM te pachAta che. chatAM tenI kudaratI saMpatti vazALa zakayatAothI bharelI che. gharabArathI vikhuTA thaI gayelA nirAzritA jemane madada, rAhata ane punarvasavATanI ghaNI jarUra che temane vasAvavA sAru kacchamAM ghA avakAza che. kacchanI prajAmAM tAkAta, dhairya, saMpatti ne sAhasikatA ghaNI che. cepAra udyogamAM kacchIoe hiMdabharamAM je krUDa meLavI che te temanA A guNonI pUratI sAbitI che. " krunA tikAsanA 211 e yAdagAra prasaMge kacchI janatA ane kacchanA mahArAva bannene rASTranA hita khAtara temaNe karelA svAtyAga ane zANA tathA svadezAbhamAnathI bharelA nirNaya sAra sAre abhinana ApyAM. 1948mAM kacchanA pATanagara bhujanI sthApanAne 400 varSa pUrA thayAM. A vakhate vALusImAM Do. rAdhAjjIna banArasa hiMdu yunivarsiTInA vAIsa cAnselara hatA. saradAra paTelanuM tyAre tyAM satrAMta bhANa hatu. e vAre saradArane "bhujanA 400 vA nAma " te " gujarAtamAM peTrAliyama " lekha sAdara karyAM. hiMdana pazcima kinAre kha'bhAta ane kacchanA akhAtanA vistArane gujarAtanA pradeza peTrAliyamanI kheAja mATe ati AzAspada hovAnuM sau paheluM AjathI aDhAra varSa pahelAM pratipAti karatA ane gujarAtanA veza UMDANamAM peTroliyama DevAnI sabhAvanAnI prathama AgamavANI uccAratA e lekhamAM tathA kacchanA samagra saskAra ane sAhityamAM saradAre aMgata rasa lIdheA. pachI tA. 20-2-49 nA patramAM saradAra paTele lakhyuM : patramAM saradAra paTele lakhyuM: "aneka sadIo pahelAMnu purANI dunayAnuM A jagatamAM koI sthaLa jovuM hAya teA e " kaccha" che. tyAM Adhunika duniyAnI kaI havA lAgI nathI. jemanuM tema pI rahyuM che. tyAM tyAre to duSkALa che, DAra ane mAsane bacAvavAno moTA prazna che, temAM madhyastha sarakAra lAkhA rUpIyA kharcI rahI che. sAthe sAthe kaDalAne karAMcI banAvavAnI yojanA taiyAra thaI rahI che. tenI sAthe e relave joDavAnA prayatna che. siMdhI baMdaranI pAse eka moTuM nagara vasAvavAnA che. tenI taiyArI thaI rahI che. mAruM ezaDroma banAvavAnu` che. Ama cAre tarapha kacchanI zikala baLavAnA prayatna thaI rahyo che. te tenI pAchaLa rUpIA kharcavAnA che. umeda teA che ke pAMca varSamAM hiMdustAnanA nakzAmAM baMdhabesatuM thai jAya...pachI nA zvaranI pa ita saradAranA sAtha ane zaktinA vAgyAne sArthaka karanAM Aje pariNamelI kacchanI lAyalI zakala aAzrInuM cibharIya smAraka che, . kalAne mAra banAvavAnI yAnA taiyAra thaI jatAM, 1952nA 10mI jAnyuArInA bhAratanA paMtapradhAna zrI vAharalAla naherunA gharane tenA ziyANu vidhi thayA. kazAnuM A mahAbaMdara khulluM mukAtAM pazcima kaThAre bhAratanuM adyatana evuM navuM pravezadvAra dhaDyuM che. tethI rAjasthAna, pUrva paMjAba, himAlaya pradeza, jammu ane kAra, dilhI, pazcima uttara pradeza, uttara--gujarAta vagerenA lagabhaga 4,12,300 corasa mAIlanA vizALa ane zAyare 8 karoDanI vastIne bAvarI letA bhAratIya AMtarapradezane ka MDalA-jhuMDa relve cAlu thatAM sAMkaLI leze. Ama kaccha bhAratanA badhA bhAMgA sAthe saMkaLAI jatAM vyApAra-vyavahAranA herapheranI je sagavaDA karAMcImAMthI maLatI tenu sthAna navA kaMDalAe levA mAMDyuM che. kaMDalAnuM jInu nAnuM baMdara 1930 mAM baMdhAyuM hatuM tyAre te tereAgeja relvethI bhuja sAthe joDAyeluM hatuM. have A jUnA kaMDalAne eIla jeTImAM pheravI naMkhAI che. kaMDalAthI bhuja lagI mITarageja relve nAMkhI devAI che; ane kaMDalA gAMdhIdhAmane DIsA pAlanapurathI amadAvAda-dilhI mITarageja lAInathI sAMkaLI levAmAM AvyuM che. nAnA raNa upara uttara seba no bhaputra " baMdhAI javAmAM che. kaDalAthI anadAvAda rASTrIya dhorI nAmanI
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhad gujarAtanI asmitA kAmagirI pUrI thavAmAM che. kaMDalAthI jhuMDa thoDageja re lAInanuM raNane kacchanA eka aMgarUpa bhaugolika bhAga tarIke ja gaNAvyo che; kAma dhamadhokAra cAlu che. ane taratamAM A broDageja lAIna cAlu ane kacchanA raNa upara kaccha rAjyanI sArvabhauma sattAno sarvatra thaI jaze. gAMdhIdhAma ane bhujamAM AMtararASTrIya mahatvanAM evA ane sarva samaye paraMparAthI svIkAra karavAmAM Avyo che. prAcIna havAI mathake kAma kare che. kacchamAM 1965nA 10mI okaTobarathI kALathI atyAra lagInA tamAma adhikRta nakazA ane noMdhamAM A AkAzavANInuM bhuja kendra kAma karatuM thaI gayuM che. kaMDalAmAM 2700 A nirdeza spaSTapaNe AlekhavAmAM Avela che. kaTa lAMbA 4 dhakA upara 21thI vadhu ilekaTrIka kedane ane adyatana raNuM eTale khAre pATa, mAtra comAsAmAM tyAM khArA mIThAM prakAranA be mALanA goDAuna vaparAzamAM che. atyAre 25 lAkha pANIne bharA thAya che ane raNuM bhInuM bane che, raNa e kAMI Tane mAlanI heraphera tyAM thAya che. te divase divase vadhatI jAya che. jamInanI aMdara Avele dariye ke jaLasarovara nathI ja. AMtararAkaMDalAmAM mukta vyApAra vistAra (phrI TreDa jhona) kAma karatuM thaI "TrIya jaLa sarahade aMkAvAnA dhArA anvaye kacchanA raNamAM pitAnI gayuM che, je dara varSe 25 karoDa rUpiyAnuM paradezI nANuM kamAI Apa- sarahada e rIte gaNavAnI vAhiyAta vAta rajU karI kacchanA raNamAM vAno aMdAja che. nAnA moTAM keTalAMka udyoge tyAM sthapAI cUkavAM e dAvA bahAne ghUsaNakhorI karavA pAkIstAne 1965nI zarUAtathI che. eziyAbharamAM moTAmAM moTA mIThAnAM udyogo paikInuM eka tathA kacchanI sarahade chamakalAM karavAno AraMbha karI AkramaNa karyuM. tevA bIjA nAnAM udyogo tyAM cAlu che. 4 lAkha TanathI vadhu mIThuM pAkIstAnanI A kAravAI 1960nA veraTa pAkIstAna bhAratanA ahIMthI nikAsa thAya che. pharTilAIjhara phekaTarI taratamAM kAma karatI jamInanA saharada bAbata yu. ena. cArTaranA khullA bhaMgarUpa hatI. thaze. ahIM vIjaLI ane pANI puravaThAnI vyavasthA vividha prakAre pUrI philDa mArzala ayube paNa 1965mAM ja pitAnA pAkIstAnanI janatA pADavAnI tajavIja vadhatI ja rahe che. kaMDalAmAM navI vasAhato jaga eka vAyupravacanamAM kacchanA raNane khAropATa kahyo che. raNa e bAMdhavAnuM kAma AgaLa dhapI rahyuM che. temAM bhAratIya prajAnA paca- raNu-khArapATa ja che. ane kacchanuM raNa e kacchanuM ja che. siMdhanuM raMgI saMskAra seLabheLa thavA mAMDyA che. 210 mAIlanI sAgara- raNa e hatuM nahi ane banI zake ja nahi. eTale 1965nA kaMThAra dharAvatA kacchanI dariyAvaranI jalAlIne eja kaMDalAmAM punaH 30mI jUnanA karAra mujaba pAkIstAne pitAnuM AkramaNakArI daLa pAdhare paDyo che. dariyAI kSetre gujarAtanA ekamAtra mahAbaMdara kaMDa- raNubhecethI pAchuM kheMcavA kabUlyuM. saMdhI-karAra thayA. tadanusAra A lAnI khIlavaNI A rIte karachane eka mokAnA mathaka tarIke bhAra prazna ukelavA ane tene niveDo lAvI A sarahadanI sImAne spaSTa tanI sAgara kaMThAre mekhare mUkI de che. vahIvaTa thAya vAste majaNI thaI. cokha thayA mujaba khUTA kheDavA bhAratanI ane kacchanI vadhatI jatI pragatimAM azAMti ANavA bhArata pAkIstAne pitAne A kesa zarato mujaba niyukta karelI 1955-56mAM pAkistAne kacchanA meTA raNanI sarahade chADabeTa lavAdapaMca (TrIbyunala)ne suprada karyo che. pachI kAzmIra mera bhAratatarapha thoDAM chamakalAM karavAnuM zarU karyuM. kacchanA meTA raNunI sa- pAkIstAna yuddha vadhI paDyuM tyAre gujarAtanA mukhyamaMtrI zrI baLahadanA mahattvanI tyArathI ja AMtararASTrIya jAherAta thaI gaI. 1956 vaMtarAya mahetA ane temanA dharma patnI zrImatI sarojabenanuM tA. ne 21mI julAIe rAtre 9 kalAka, 3 miniTa ane 46 sekaMDe 19-9-65nA pAkIstAnI vimAnIenA halAthI karachanA sutharI kacachane ati tItra evA 10 sekanDa cAlelA dharatIkaMpe dhaNadhaNAvI mukAme vimAnabhaMgathI nidhana thayuM. e yuddhanI tahabI pachI kacchanA dIdhuM. aMjAra ane tenI AjubAjunA gAmomAM vaMsalIlA sAMi lavAdapaMcanI kAryavAhI thavAmAM che ane tene e pheMsale have taratamAM gaI. tyAre javAharalAla naheru e aMjAra pahoMcI tyAMnI prajAne thavA vakI che. sadyiAro dIdho. pachI je navaracanA thaI temAM bhUkaMpamAM bhAMgIne bhArata sarakAre potAnI vipula sAdhana sAmagrIthI kacchamAM bhU ke thaI gayeluM guraNa gAma pharI UbhuM karavAmAM AvyuM. ane tene vikAsanAM ekasAmaTAM aneka kAryo upADI nava varSa lagI tenA "ka" javAharanagara nAma ApavAmAM AvyuM. enuM toraNa javAharalAla nahe- varganA eka rAjya tarIke rahelA kacchanI zakala badalI nAMkhI che. rUnA hAthe bAMdhavAmAM AvyuM. tyAre naherane kacchamAM eka jIpa a* bhiASI muMbaI rAjyamAM joDAI te eka ja banyA pachI A smAta naDyo. tenuM samAraka e sthaLe kacchamAM UbhuM karAyuM che. bhArata vikAsa kAryone vega je haLavo banyA hatA tene kaccha-siMdha sarahada sarakAre kacchanI pitAnI sarahadanI ceka sajAga rAkhI sarahadane jhaghaDo zaru thatAM punaH jema maLyuM che. kacchanA eka panotA putra samAlI rAkhI. 1956mAM kaccha dibhAthI muMbaI rAjyane bhAga zrI premajIbhAI Thakkara hAle kacchamAMthI prathama pahelA nImAyelA gujabanyuM. 1960mAM gujarAta rAjyanuM nirmANa thayuM ane tene sattara rAta rAjyanI kebIneTa kakSAnA pradhAna tarIke kAma kare che. kacchamAM jIllAo paikInuM kaccha tenI sarahadane ahale banyuM. kaccha ane tenA badhA tAlukAmathake sArA rastAthI joDAya gayA che ane ekasiMdhanI praNAlikAgata sImA sadIothI nizcita che; ane e spaSTa dara 1400 mAIla jeTalA navA rastA tyAM baMdhAyAM che. kacchanI sarahadane kacchano abAdhita vahIvaTa jemano tema cAlu rahyo che. ghaNIkharI nAnI-moTI nadIo upara siMcAIne jaLAzaya baMdhAI kaccha eTale kacchanA raNa sahitano kacchanA tamAma vistAra ane gayAM che. 500 mANasanI vastI uparanA gAmegAma vAhanavyavahAranI kaccha rAjya eTale A akhaMDita kacacha uparanI sArvabhauma zAsana- savalata maLI javAmAM che. ane keTalAMka gAmanuM vIjaLIkaraNa thaI sattA. aitihAsika tahanAmAM, saMdhipatro, vahIvaTI patravyavahAra ane javAmAM che. patrakArita, tAra, TapAla ane TeliphenanI sagavaDane dha, dampirIyala, beo ane siMdha gejheTIaranA TAMcaNa, sa- sAro vikAsa thayo che. vidyAvRddhi thaI. atyAre kacchamAM traNa kaleje pari sattA tarIke briTiza rAjya amalanA hukamo vageremAM kacchanA ane 37 hAIskUle cAle che. jemAM divase divase umere thato jAya Jain Education Intemational
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdeza anya ] che. keLavaNIno pramA'mAM kacchanAM sArA vikAsa thayA che. tAlukAnA jJAnanI TakAvArI jotAM temAM nA mAMDavI tAlukAnuM va NInuM pramANa gujarAtabharamAM agrasthAna le che. kacchanI lokakaLA paNa deza paradezamAM khyAtanAma thatI jAya che. sarahadanA pradeza tarIke kacchanA prazno hala karavA khAsa najara rAkhavAmAM Ave che; ane gujarAtanA eka sImAMta tarIke kacchanI pUrI takedArI karavAmAM Ave che. prAMta prAMtanI prAdezika vividhatA jALavI laI e sa`gana sAcavI rAkhI saMyukta kuTuMba jema rahevAnI bhAratanI apUrva praNAlI che. bhAratanI samRddhi sahAre kacchanI paNa matA batI . tenA sahAre kacchamAM vikAsanI anekAneka pravRttie hAtha ane hiMdabhUminA eka mahattvanA aMga tarIke thavA mAMDI che. para levAmAM AvI kacchanI khIlavaNI kIMga epha pulI : manAvanAra A Adarza kruDa dara kheDUtabhAionI ekamAtra pasaMdagI bhAratamAM mAMtararASTrIya sanAsakriyA ane rAka tarIke gujarAtamAM kacchanuM sthAna AgavuM che, apanuM che. kSevA kara dezanA atItanI dhUnAo nirdezatA jano itihAsa tA have jANIto che. tyAre svadezAbhimAnanI khumArIbharyo kahanI sarjAtI navatara tavArIkhanI tailI Akha re gabharI che. te sArI che, huM mukhya vikatA phona-38 te tarapha bhIDI najara nAkhatAM dareka bhAganIjhanuM taiyuM kAmathI dhanadhanA | paoNla mazInarI sTA rahe che. medhadUta sInemA, ( zrI dikarI gujarAtI samAja---- basa sTenDa pAse, hIraka-jaya`ti-mahAtsava smRti graMthamAMthI sAbhAra. ) | mahuvA baMdara (saurASTra) * kruDa oIla enjIna * kAlDa raTA-varTIkala * cAlu karavAmAM taddana saraLa * kuMDanA vaparAza pramANasara * cAlavAmAM satASakAraka * cembara sIsTama 4 Dhera rolara berIMga lAyanara pIsTana hAkoma pleTeDa che * eka tha"nA kI sarvasa * dareka enjIna saMpUrNa TesTa karyAM bAda vecANa upara mUkavAmAM Ave che. * TrolI tathA rekaDA para phITa karI zakAya che, 213 banAvanAra : phrAna-211 ajaya enjInIyarIMga va sTezana zeDa, mahuvA baMdara (ji. bhAvanagara) 'hamadAnI' Ika enjIna sarakAra mAnya... ubhA tathA ADA.... hamadAnI enjInanI khAsa viziSTatAo pa/ hAsa' pAvara vaTIkala bhAIbesa ku. papa tathA eTamAIjharanArA phITa karela uMcAmAM uMcA mAla sAmAna varkazopamAM pUrA kothI TesTa karela telanI vaparAza khUba ja echI enjIna sapUrNa TesTa karyA pachI ja vecANa upara mUkavAmAM Ave che. sabasIDI pAtra eka varSanI phrI soTI sAthe jyAM jyAM haze " humadAnI cha tyAM tyAM vadhAre AmadAnI banAvanAra hamAnI enjInIyarIMga thaIsa mahuvA ( sAvanagara ) rAITa satyama mazInarI sAma mahuvA huM bhAvanagara
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhad gujarAtanI asmitA KILLICKS keTalAkane mana ane vijaLInA Ayojako chIe; bIjA amane T kApaDa udyoganA niSNAto kahe che. keTalAka amane khANa udyoganA kSetranA sAhasavIre kahe che. sImenTa udyoga sAthenA amArA lAMbA samayanA saMbaMdhe khUba ja jANItA che. navA IjanerI ekamae-dAkhalA tarIke ilekaTrIka pheranesanA utpAdana-vikAsanA navA mArgo khullA karyA che. nikAsa dvArA videzI hUMDiyAmaNa kamAvavuM ane ghara AMgaNe gharavaparAzanI cIjo bajAramAM mukavI e amArUM satata cAlu raheluM kArya che. jahAjI udyoga sAthenA kilikasanA saMbaMdhe lAMbA samayanA che. A uparAMta navA kSetramAM jaMpalAvavAnuM kArya to vaNathaMbhya cAlu ja rahe che. I kilika InDasTrIjha limiTeDa vijaLI, kApaDa, meganIjha, kelase, simenTa, pAIlenDa temaja hAITa, ejInIarIMga, jahAja udhoga, AyAta-nikAsa, sAmAnya vimA. kilika hAusa, homa raTrITa, pharTa, muMbaI-1 3 BROTHERS Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA ItihAsa para Acho daSTipAta -che. kezavalAla hi. kAmadAra ema. e. | guja gujarAtamAM jyAre jyAre gujarAta-saurASTra pradezanA itihAsanI saMskRtimAM bheLavI dIdhAM. e mizraNane ane e meLano kaDIbaMdha vicAraNA karavAmAM AvatI tyAre tyAre abhyAsIe sAdhAraNa rIte itihAsa maLI zake nahi e svAbhAvika che. zrIkRSNanA samayanI dvArikAthI teno AraMbha karatA. prAgaitihAsika prAcIna sAhityamAM ullekha samaya viSenI vicAraNA pUratI thatI nahi tema teno ullekha paNa gujarAta-saurASTra viSenA ullekha prAcIna sAhityamAM maLe che, karavAmAM Avato nahi. paNa tenA itihAsanI eka ananya kaDI giranAranI taLeTIe jatAM have A vicArapraNAlikAmAM pheraphAra thaI gayA che. sAbaramatI bhavanAtha taraphanA mArga upara jamaNI bAjue traNa khaDakalekhomAM nadInA kinArAo upara khedakAma thayelA che te uparathI niSNAte maLI Ave che. ApaNA pUrvajo e kaDI ApaNA mATe vArasAmAM evA abhiprAya upara AvyA che ke A nadIonA kinArAo upara mUkatA gayA che. teo ane temanA vaMzajo te ukelI zakatA hatA ane tenI khagomAM gujarAta-saurASTranA ati AdivAsIo rahyA paNa kALakrame ApaNe te lipinA jJAnathI vaMcita thaI gayA. te haze. teo pASANayugI prajAnA samUha hatA. temano itihAsa bhASA ApaNe bhUlI gayA. eTale sudhI ke ApaNA pUrvajonA vAraatyAre maLato nathI. sAne ApaNe bilakula samajI zakatA nahotA. ApaNe tethI kevaLa prAgaitihAsika samaya ajANyA rahyA hatA. ApaNe e ajJAna saurASTravAsI itihAsavidda hamaNAM dhULakA pAse lothala, geDala pAse rojaDI, lIMbaDI pAse prAcIna lipividda bhagavAnalAla IndrajIe dUra karyuM. A khaDakaraMgapura vagere sthaLoe khodakAma thayAM che e uparathI ApaNe gujaH lekhonI saMkhyA kula traNa che. eka maurya mahArAjA azokanA rAta-saurASTra-kacchanA prAgaitihAsika samaya viSe judo vicAra kare samayano, I. sa. pUrve trIjI sadIno. mahArAjA rudradAmanano lagabhaga paDaze. e badakAma uparathI abhyAsIo evA nirNaya upara AvyA I. sa. 15nnI sAdhano ane trIjo mahArAjA kaMdaguptano I. sa. che ke gujarAta, saurASTranAM baMdara upara tathA tenI nadIonA kAMThA lagabhaga 455nI sAlane. lagabhaga AThaso varSano TUMke girinagarano upara siMdhu nadItaTanI prajAono vasavATa thayuM hatuM. e vasavATano paricaya A traNa lekhamAM karAvavAmAM AvyA che ane temAM azokanA samaya I. sa. pUrve 150thI I. sa. pUrve 700 sudhIno mAnavAmAM pitAmaha caMdragupta maurya mahArAjAnA samayano ane tenA subedAra Ave che. A prajAe Arya prajAo nahotI ane temanI saMskRti rAjA tuSA5ne ullekha samAvavAmAM AvyA che. A traNa lekha nagarasaMskRti hatI. temano saMsarga siMdhu nadInI prajAo sAthe hato. pUravAra kare che ke girinagara giranAranI suvarNarekhA-sonarakha nadInA e saMsarga pazcima eziyAnI prajAo sAthe paNa hoI zake. baMdhano ullekha rAjya daphataramAM hovo joIe. temAM varSa, dina, ghaDI AnuM Agamana badhuM darzAvavAmAM AvyuM che. A lekhanI lipi brAhmI che ane eka mAnyatA evI che ke gujarAta-saurASTramAM je Arya prajAo bhASA prathama lekhanI pAlI che, jyAre bIjA be lekhanI bhASA saMskRta vasavA AvI te tamAma prajAo uttara hiMdustAnamAMthI utarI AvI che. gupta samaya sudhInI A TUMkI kaDIo che. nahotI. temanA kuLagotra nAma uparathI te prajAo pazcima ezi. | gujarAta svataMtra ekama yAmAM vaselI Arya prajAonI zAkhAo rUpe hatI. temaNe bhRgupura, khuda gujarAtamAM ane gujarAta bahAra to khAsa haMmezA evuM khaMbhAta, pATaNa vagere baMdara vasAvyAM hatA ane te samudra vATe kahevAmAM Ave che ke gujarAtamAM kadI svataMtra rAjya thayuM ja nathI. gujarAta-saurASTranA aMtarabhAgamAM vasavA gaI hatI. A AryaprajA- gujarAta upara hamezAM paradezIoe ja hakumata bhogavI che. gujasamUha zrI kRSNanA samayamAM uttara hiMdathI utarI AvelI prajAo rAtIoe to vepAra karI jANyo che. temane rAjya karatAM koI sAthe maLI gayA hatA ane te meLamAMthI gujarAta-saurASTranI Arya divasa AvaDyuM nathI, temanAmAM laDAyakazakti to kadI hatI ja nahi saMskRti udbhavI hatI. A AryaprajAe sidhutaTathI AvelI anArya ane temanuM rakSaNa haMmezA paradezIone hAthe ja thayuM che. A mAnyatA prajAone harAvI temanA nagara vasavATane toDI pADyA ane temanA taddana khoTI che. ItihAsanA purAvAothI te viruddha che. gujarAta samUhene potAnAmAM bheLavI dIdhA. saMbhava che ke atyAranI gurjara svataMtra rAjya ekathI vadhAre vakhata hatuM. gujarAtanI prajA AtmavasatimAM A samUhanuM mizra lehI hoya. purANo ane mahAbhArata rakSaNa karI zakatI hatI. gujarAtIoe mAtra vepAra karyo nathI. vagere sAhityanA abhyAsathI niSNAta have evA mata upara AvyA nIcenI hakIkate A bAbata spaSTa kare che. che ke zrIkRSNa dvArikAmAM vasavATa karavA AvyA tyAre saurASTramAM gujarAta pradeza itihAsayugamAM traNavAra svataMtra rASTra tarIke rahyo anArya paNa saMskArI prajAono vasavATa hato. Aryoe prajAonI che. traNavAra gujarAta etihAsika samayamAM svataMtra naMdana svataMtrasaMskRtiene dabAvI dIdhI athavA temanAM keTalAMka lakSagAne potAnI rAjya thaI gayuM che. zrIkRSNano samaya laIe te gujarAte svataMtra Jain Education Intemational
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bahada gujarAtanI asmitA rAjya tarIke vAraMvAra dekhA dIdhA hatA, sivAya ke ApaNe zrIkRSNanA pATaNa, bharUca, khaMbhAta e meTAM baMdara hatAM, jyAM kaTipatio yAdavI rAjyane hastinApuranA athavA indraprasthanA eka bhAga tarIke vasatA hatA. A baMdaromAM ane zaheramAM aneka paradezIo mukhyatve gaNIe to judI vAta. A traNa samayenI nedha huM ahIM karI jAuM- muslimo ane pArasIo rahetA hatA. gujarAta-saurASTra jevA dhanADhya pahelo samaya valabhI samaya che, jene samaya i. sa. 491thI I. sa. ane vidyApremI pradeza bhAratamAM ajoDa hatA. e samayanuM prAkRta 789 sudhI kahevAya che. bIje solaMkI yuga, mULarAja solaMkInA sAhitya tyArapachInA gujarAtI sAhityanuM purogAmI sAhitya gaNAya che. samayathI karaNa vAghelAnA samaya sudhI, lagabhaga I. sa. 977thI | muslima saltanata I. sa. 1298 sudhI ane trIje samaya muslima salatanatane samaya, i. sa. 1299mAM alAuddIna khIlajInAM lazkaree gujarAtanA I. sa. 1411 thI I. sa. 1573 sudhI, jyAre akabare gujarAta kabajo lIdho te pachIthI i. sa. 1411 sudhI gujarAta deza dilhInI dezane mogalAImAM bheLavI dIdho. A traNe ya samaye gujarAtanA iti- tu satanatanA subA tarIke rahyo. i. sa. 1411mAM ehamadazAhe hAsamAM javalaMta samaya gaNAya che. ' amadAvAdamAM svataMtra sattA sthApI eTale gujarAta vaLI svataMtra vallabhI rAjyazAsana saltanatanI kaTimAM AvI gayuM. A vataMtratA I. sa. 1573 sudhI vallabhanA maitraka mahArAjAdhirAjAo vaMzaparaMparA rAjya jogavI rahI. te rAjya ehamadazAhanA vaMzanuM hatuM. e sulatAnane pitAmaha gayA. temaNe saurASTra, kaccha, gujarAta, mALavAne pazcima vibhAga, bhaddI rajapUta hato. enA vaMzamAM gujarAta, hiMdustAnamAM prathama ane ekavAra sahyAdri parvatanA theDAka pradezane potAnA rAjyamAM paMktinuM AbAda rASTra gaNAtuM hatuM. prabhAsa pATaNa, dIva baMdara, bheLavI dIdhA hatA. A maMtraka mahArAjAe sAcA saurASTrIo- surata, muMbaI vagere baMdare e rASTramAM AvI jatAM hatAM. ekavAra gujarAtIo hatA. temanI rAjadhAnI valabhIpura-vaLA mukAme hatI to A muslima rAjavaMze mALavA ane citoDa kabaje karyA hatAM. temanAM vakhatamAM saurASTra ane gujarAta bhAratanA prathama paMktinA ane khAnadezanuM rAjya tenuM khaMDiyuM rAjya gaNAtuM hatuM. amadApradeza gaNAtA hatA. vallabhI moTuM vidyAdhAma hatuM. ahIM vaidika, bauddha vAdanA sulatAne dakhaNanA bahamanI sulatAne sAthe ane khuda ane jaina paMDite vasatA hatA. jaina Agama sAhityane chelle dilhInA rAjavaMza sAthe harIphAI karatA hatA. amadAvAda duniyAnuM uddhAra-tenuM chelluM saMrakaraNa- tenI chellIvAranA devardi kSamAzramaNa moTuM nagara gaNAtuM hatuM ane gujarAtanA zaheramAM tathA baMdaramAM mAraphata vallabhI mukAme thayuM hatuM. hyu-ena-saMga jevo cInI paMDita yUropa eziyAnA vepArIo ubharAtA hatA. ahIM AvI gayeluM. maitraka mahArAjAdhirAjee brAhmaNa, bauddha, jaina, | mogala sAmrAjya saMskRta ane prAkRta sAhityane uttejana ApeluM. e mahArAjAdhirAjAo I. sa. 1573mAM akabare gujarAta dezane khAlasA karyo. I. sa. pite vidvAna hatA. temanA rAjakaDhabe bauddha vihArane nibhAvatAM ane 1761 sudhI te prAMta megala sAmrAjyanA eka agatyano bhAga tarIke graMthAlayone paSatAM. emAMnA eka rAjavIe kanAjanA mahArAjAdhi. gaNAte hatA. tUTatI jatI megalAine kArabhAra gujarAtanA nANAMthI rAja zrIharSa sAthe saMgrAma kheDelo ane tenI dikarIne paraNele, cAlato hato; gujarAtanAM lazkarathI tenI AjhAdI nabhatI hatI. emane kaMvara kanojanI rAjagAdIe beThA hatA ane AryAvartana marAThAoe A AjhAdIne aMta ANyo. amadAvAda, surata, pATaNa cakravartI -mahArAjAdhirAja banyo hato. vallabhI maitraka rAjavaMzanA bhAMgI gayAM. kAThIo, garAsiyAe, marAThAo, ThAkaraDAo, keLIo lagabhaga ekase jeTalAM tAmrapatro maLI AvyA che, je saMkhyA bIjA Thera Thera trAsa vartAvavA mAMDyA. rAjavaMza mATe nahi hoya. A trAsane aMta aMgrejoe I. sa. 1807mAM Aryo. karAMcI pAse AvelA devabaMdarathI UtarI AvelA Araoe briTizarAjya amalamAM gujarAta A vallabhI rAjyano nAza karyo. traNa varSa sudhI e rAjya svataMtra gujarAta saurASTrane vahIvaTI vyavasthAnI apekSAe eka karavAno rAjya tarIke rahyuM. valabhI bhaMga I. sa. 789mAM thayo. prayoga briTiza sarakAre amuka rIte karyo hato. banne pradezomAM thANuo selaMkI yuga rAkhI teNe nAnA jAgIradAronI saMsthAone potAnI hakumata nIce A banAva pachI lagabhaga baso varSa bAda aNahilavADa pATaNanA mUkI hatI ane lagabhaga I. sa. 1893 sudhI te zikSaNane potAnI solaMkI rAjavaMze gujarAtane pharI svataMtra rASTranI kakSAmAM mUkahyuM. e nIce AkhA pradezamAM, gAyakavADI pradezane bAkAta rAkhatAM, rAkhyuM hatuM. rASTra I. sa. 1298 sudhI, eTale ke traNa varSa sudhI TakI rahyuM AkhA gujarAtamAM ane khAsa karIne saurASTramAM briTiza dhoraNe phojahatuM ane e rAjyavaMzamAM mULarAja, karaNa, siddharAja kumArapALa dArI divAnI nyAya cAlato hato. rAjya vyavasthA to gAyakavADI vagere mahArAjAdhirAjAo thayA hatA. A gurjara rASTranI sattA kaccha, rAjya mATe paNa, briTiza dhoraNa mujaba racavAmAM AvI hatI. eTale gujarAta ane saurASTra upara hatI. uparAMta keTalAMka varSo mATe tenI sudhI ke vividha karmacArIonI padavIonAM nAma badhe lagabhaga ekasattA mALavA, cittoDa, khAnadeza, kekaNa sudhI pahoMcI gaI hatI. rUpa hatAM. mAtra gAyakavADI pradezamAM sarasubA, subA, nAyabasubA jevAM selaMkIyuganuM guja2 rASTra prathama paMktinuM bhAratIya rASTra gaNAtuM hatuM. megalAinA jamAnAnA abhidhA hatAM. A vyavasthA lagabhaga pATaNa moTuM vidyAdhAma hatuM. ane vaidika tathA jaina paMDite pATaNa, ekasacAlIza varSo sudhI rahI. tene briTiza sarakAre ja nAbUda karavaDanagara, vaDhavANa, junAgaDha (girinagara), khaMbhAta vagere sthaLoe vAmAM pahela karI. sarakAranA dilhInA vAIsaroya nIce badhAM meTAM vasatA hatA. solaMkI rAjAe vidyApremI hatA. e samaye baMdhA- rajavADAne samAvI devAmAM AvyAM tyAre nAnAM ati nAnAM rajavADAne celA jaina maMdira bhAratabharamAM khyAti pAmyA hatA. emanAtha pADozI moTAM rAjyamAM samAvI devAmAM AvyAM. ekamanI sthApanAnA Jain Education Intemational
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ 27 sAMskRtika saMdarbha granya | kramamAM e agatyano pheraphAra hato. tyArapachI Avyo svataMtratAne 1947 ogasTa 15mIne divasa. AjhAdI ane pachInA parivartana che. sa 18017 thI i. sa. 1948 sudhI gujarAta, saurASTra, kaccha vibhAjita alaga pradeza tarIke rahyA. saradAra vallabhabhAIe tene aMta Avyo. saurASTranuM ekama thayuM. vaDodarA ane bIjA rAjyo muMbaImAM gayAM. e samaye gujarAta, saurASTra-kacchanuM ekama thavuM joItuM hatuM, paNa te mATe samaya pAko nahoto. samaya jatAM saurASTranA emane aMta Ave che. gujarAta-saurASTra-kaya badhA pradeza vizALa dvibhASI muMbaI rAjyanA aMgabhUta bhAge banyA, ane have gujarAta, eka judA rAjya tarIke bhArata prajAsattAkamAM pitAnuM sthAna le che. (mAhitIkhAtAnA saujanyathI.) zeTha tribhovana bhANajI jaina garlsa hAIskUla bhAvanagara. (saurASTra) 1. bAlamaMdira 2 prAthamika zALA 3. mAdhyamika zALA, - viziSTatAo - sthAna zikSaNa ghaDatara zaheranA madhyabhAgamAM pUratI kALajI zArIrika vikAsa AlIzAna makAna pUrepUrA sAdhane mAnasika khIlaNIva pUratA havA prakAza anubhavI zikSaka naitika saMskAra zikSikAe badhI sagavaDatA suMdara pariNAme jIvananuM ghaDatara MOOE COURTSTAR INDIA SURROUND YOURSELF WITH LOVELINESS Cine hakoba EMBROIDERED FABRICS ceya sutra * eka mAtA 100 zikSaka barAbara che. * 1 lAkha zabdo, 1 hajAra vicAro, 1 so karyo, 1 strInuM saMskArI ghaDatara e eka ekathI caDiyAtA che. * dezanI AbAdI, unnati, vikAsa ane pragatinuM mApa Adarza sannArI che. sAdhu, saMyamI, svAzrayI ane sadAcArI jIvana e ja jIvanano Adarza hovo joIe. HAKOBA IS THE REGISTERED TRADE MARK OF EMBROIDERED FABRICS MANUFACTURED BY: FANCY CORPORATION LTD, 16, APOLLO STREET, BOMBAY-L Jain Education Intemational
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ 218 vizvanA bajAromAM bhAratanA phaLAnI nikAza mATenuM sahakArI sAhasa pheDarezana phaLaphaLAdinI paradeza nikAza karI dezanI kaTokaTInA samaye khUbaja kiMmatI paradezI huMDIyAmaNu kamAvI Ape che, saradAra bAgAyata sahakArI ma`DaLa,nikAzanA kSetre prathama ane mahatvanuM sApAna che. tamAma pAkanA vipula utpAdana mATe nAiTrojana, phespharasa tathA pATAzanI sAthe sAthe cheDane jarUrI evA tamAma tatvAthI bharapUra evuM sarakAra mAnya "kisAna yAta' mizra khAtara vAparA, pheDarezana dareka greDanuM uttama kaiATInuM mizra khAtara banAvI kiphAyata bhAve vecANa kare che. eka vakhata avazya vAparI khAtarI kara. pheAna-3ra ] kaoN-o. phruTa enDa saradAra mAga, khAraDAlI. (ji. surata ) gujarAta [ bRhada gujarAtanI asmitA oNnsTeibala mArkeTo gujarAta sTeTa kA-opareTIva phuTa enDa vejITebala mArkeTIMga pheDarezana lI. zana li. bAraDolo vijJAna jyota mizra khAtaro [grAma : SARDARKELA
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAta-pAMca hajAra varSa pUrva lothala - Do. priyabALA zAha khaMbhAtanA akhAtanI pAse lothala saragavAlA vistAramAM AveluM sAdAM vAsaNonI sarakhAmaNIe citrita vAsaNonA namUnA ghaNA haDappA saMskRtinuM bhAratamAM AveluM eka agatyanuM sthAna che. dhoLakAthI ochA maLe che. vAsaNanA citromAM moTe bhAge maNakA ke sUryabiMbanI 25 mAIla dUra ane amadAvAdathI Azare 50 mAIla dUra lethala hAra cItaravAmAM Ave che. A uparAMta vela, pAMdaDAM tema ja nAmano eka bo che. A TIMbAmAM sarakArI purAtattvakhAtAe kheda- vRkSanI AkRtio vadhAre jaNAya che. thoDAka prayatna karavAmAM Ave kAma karIne AjathI cAra-pAMca hajAra varSa jUnI eka nagarI zodhI te jhADa, pAMdaDAMnI aTakaLa lothalanI AjubAjuno pAka batAvI kADhI. Ape che. sajIva AkAramAM pazupaMkhIonA AkAra jovAmAM Ave A khedakAme zodhI ApyuM ke haDappA ke siMdhu saMskRti mAtra che. ghaNIvAra nAganI AkRtio dekhAya che. sAdhAraNa rIte dareka siMdhu pradezamAM ja purAI rahI nathI. siMdha, kaccha, saurASTra, gujarAta citramAM be nAga che. temAMnA eka citramAM eka nAga pitAnA ane cheka narmadA tApInA pradeza paryata A saMskRtinA spaSTa purAvA- rAphaDAmAMthI bahAra nIkaLe che, jyAre bIje nAga temAM praveze che. rUpa avazeSo maLI Ave che. eka jhADa nIce paNa be nAga phaNa caDhAvIne DolatA UbhelA che. ' lothalane TI 1,900 phUTa lAM, 1,000 phUTa pahoLo ane ahIMnI kathA pramANe A lethalanA TIMbAmAM be nAga rahetA 20 phaTa UMce che. I. sa. 1954mAM A TIMbAnuM ukhanana kArya zarU hatA. baMnene ApasamAM jhaghaDo thavAthI eka nAsIne kacha cAlyo thayuM. pAMca varasanA khodakAmane aMte tyAMnA nagarane tema ja tyAMnA game ane pAchaLathI nAsI gayelA nAge AvIne kaMkAvaTI nagarIne lokonA zokhane, Arthika jIvanano, teonI lipine ApaNane nAza karyo. A vAsaNa uparanAM citromAM hajI sudhI manuSyAkRti khyAla Ave che. maLI nathI. lothala prAcInakALamAM eka samRddha baMdara hatuM, jenI samRddhi lothalamAMthI maLatA avazeSAne AdhAre tyAMnA lokonuM Arthika vipAra para nirbhara hatI. ahIMnA rahevAsIo bhegA ane sAbara. jIvana jaI zakAya che. judIjudI jAtanA alaMkAronAM aneka chUTaka bhatI nadIonAM pUrano avAranavAra bhAga banatA. purano sAmano tema ja jaththAbaMdha naMga maLyo che. eka mATInI kulaDImAMthI senAnA karavA mATe teo kAcI mATInI ITonAM UMcAM sthAna banAvI tenA bArIka marthako maLyA che. judA judA raMga ane ghATanA temaja dhAtuonA upara pitAnAM makAno bAMdhatAM. jarUriyAta pramANe mATInI ITAnA tathA akIkanA maNakA paNa maLI AvyA che. trAMbAnI temaja mATInI sthAna vadhune vadhu UMcAM karatA. keTalIkavAra karakasara karavA tema ja vIMTIo paNa kavacita najare paDe che. A chUTaka avaze parathI tyAMnA mahenata bacAvavA mATe keTalAMka ITonA sthAnanI vacamAM mATI bharI samAjamAM caDhatI UtaratI Arthika kakSAnA vargonuM astitva paNa kalpI samAjamAM e detAM ane te upara paNa makAna caNatA. teonI nagararacanA ghaNI zakAya che. AkarSaka hatI. nagararacanAnuM mukhya lakSaNa-rAjamArgo, mArgo ke dhAtunA vAsaNamAM phakta eka meTA kadanI trAMbAnI gaLI maLI galIonuM paNuM vyavasthita AyeAjana ApaNane temAM najare caDe che. che. gharagaththu sAdhanAmAM hAthIdAMta ke hADakAMnI banAvelI soya jevI pANInI vyavasthA paNa tyAM hatI. temanAM makAnomAM nAnA moTA cIjo maLI che. hathiyAro ke ejAramAM ghaNI vividhatA che, ahIM oraDA paNa najare paDe che. dareka makAna nAhavAnI oraDI ane maLatA paththaranAM vajaniyAM siMdhu-saMskRtinAM vajaniyAM sAthenI samAnatA rasoDAthI yukta hatuM. nAhavAnI oraDI hamezA rastA paranI bAjue temaja banne vacce ghaNuM karIne vepArane saMbaMdha sUcave che. A uparAMta rAkhavAmAM AvatI jethI pANI tarata ja rastA paranI mukhya morImAM paththara ke akIkanAM sagaThAM jevI cIjo maLI AvI che. cAlyuM jAya. mATInI ghaDelI pazuAkRtio paNa maLI AvI che, temAM moTI mohana-jo-Dera, haDappA ane lethalanAM vAsaNamAM eTaluM badhuM saMkhyA vRSabhanI che. dhAtu AkRtiomAM be namUnA-eka kUtaro ane sAmya che ke je ApaNane khabara na hoya ke e vAsaNa kyAMthI nIkaLyuM bIje batakanA maLyA che. che te te kathAnuM che te kahevuM muzkela paDe. maLI AvelAM nAnAM kadanAM A nagaranAM khaMDeremAMthI ati agatyanI ane A saMskRtine vAsaNo kAM to bALakone ramavA mATe vaparAtAM hoya ke kAM te deva- haDappAnI saMskRtinI sAthe saMgIna ane nizcitarUpe joDe tevI sevA mATe vaparAtAM heya. ghara-upayogI vAsaNamAM hAthavALA vATakA, mAhitI ApatA lekha ApaNane maLI AvyA che. A lekha mudrAe DhAMkaNuvALAM nAnAM moTAM vAsaNa, pyAlA, thALI, surAhI, ghaDI ke upara aMkita che. ahiM yAda rAkhavuM jarUrI che ke A lebenI citrAtmaka pAyAvALI thALIo vagere maLI AvyAM che. A vAsaNa khUba sarasa lipi haju nizcitarUpe ukelI zakAI nathI. AvI soeka muddAo rIte pakavelAM che. Jain Education Interational
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhad gujarAtanI asmitA jene ApaNe daphanasthAna kahI zakIe tevuM eka sthAna paNa maLI 'dhakko' ane vahANa bAMdhavAne patthara zedhI kAyAM. A rIte lethala AvyuM che. temAMthI agiyAra zaba te maLyAM che. maLelAM hADapiMjare- gujarAtanuM prAcInamAM prAcIna baMdara haze ema khodakAme puravAra karI mAMthI traNamAM to bambe hADapiMjara tadana joDAjoDa sUtelAM che. ApyuM che. ekabIjAnA hAthamAM hAtha milAvIne sUtelAM A hADapiMjaro zuM mohana-jo-DerenI saMskRtinA vilayanuM kAraNa siMdhu nadIe sale sUcavatAM haze ? zuM A misaranI prathAne maLatI prathAnA sUcaka che? pralaya gaNI zakAya tema lethala saMskRtinA nAzane mATe kAraNabhUta ApaNI prAcIna satIprathA upara e kAMI prakAza pheMke kharA? agara bhegAvo ane sAbaramatI mAnI zakAya. kAraNa game te he, paNa A A kaMI ekarimaka ghaTanA hoya ke koI premIyugalanI kathA hoya? siMdhu saMska tana tenA pachInI bIjI saMskRti sAthenI sAMkaLa tUTI A uparAMta pakavelI mATInA ghATomAM eka ghATa IjiptanA gaI hatI te A navA khedakAme pAchI joDI ApI che. lothalane mamI jevo, bIje pIrAmiDa jevo ane trIjo IjiptanA ke sumeranA nAza thatAM pahelAM ahIMnA loko raMgapuramAM AvIne vasyA. tyArabAda cerasa dADhIyukta mAnava jevo. A uparAMta dhyAna kheMce te gorIlA- temanI sthiti uttarottara kSINa thatI cAlI. raMgapura lothalathI (6 kSaNa no ghATa. A judA judA ghATa ApaNane ijipta ane lothalano pazcima tarapha) 30 mAIla dUra che. raMgapura, desalapara (kaccha), devAlIyA, sIdhe saMparka hoya tema batAve che. bhImapatala, gaNI, paNasaNa vagere ApaNane haDappA saMskRtinI uttaralethalanA TekarAnA dakSiNa bhAgamAMthI eka moTo patthara maLI kAlina saMskRtino khyAla Ape che. A uparAMta ToDiyA, amarA, Avyo che temAM eka moTuM kANuM che, je vahANa bAMdhavAmAM kAma lAkhAbAvaLa, kinnakheDAmAM paNa A saMskRtinI uttarAvasthA jaNAya AvatuM. TekarAnI pUrva bAjue nadInA ke dariyAnA pANIne khALavA che. tyArabAda haDappA saMskRtinA lokone eka phoTo sorASTramAMthI mATeno pAka ITane eka "dhako" (Dock) paNa maLI AvyuM bhAratanI madhyamAM ane bIjo phAMTa gujarAtamAM thaIne dakSiNamAM gayA. che. A dhakako lagabhaga 711 phuTa lAMbo ane 1,216 phUTa pahoLo A rIte purAtatva khAtAnAM saMzodhane ApaNane haDapothI mAMDIne che. Ano AkAra lagabhaga laMbacorasa jevo che. maLelA dhakkAmAM prAgabauddhika (I. sa. pU. 2500thI I. sa. pU. 600) samayanI saMskRtinI paNa traNa cAra jagyAe vahANane bAMdhanArI jagyA paNa maLI AvI kaDIo joDI Ape che. uttara gujarAtamAM kAnA sutAriyA ane samAjanIche, A uparAMta TekarAnI dakSiNa dizAe AvelA dariyA tarapha najara pura A saMskRtinAM vacalA sthAne che. karIne UbhelI vahANavaTI mAtAnuM sthAnaka kema bhUlAya ? A vahANavaTI (mAhitIkhAtAnA saujanyathI.) mAtA ja itihAsavidonuM dhyAna kheMcatI ane temAM purAtatvavidoe THE BOMBAY MERCANTILE CO-OPERATIVE BANK LTD. 78, Mohamedali Road, Bombay-3. Working Capital ... Rs. 1,34,33,000 Annual Turnover ... 1.45,00,00,000 Last dividend Paid (Free of tax inclusive of special Bonus) 9 per cent. Goveroment Audit Classification. OUR SPECIAL SERVICES SAFE DEPOSIT VAULT : Lockers of various sizes available in the Air-Conditioned and most modern Safe deposit Vault in the building of the Bank at Ahmedabad only. POCKET HOME SAVING SAFES : These are issued in book form to Savings Account holders for collecting their savings form day to day yielding 4% interest in Home Saving Safe Accounts. NIGHT SAFE : This is a unique service rendered by the Bank, at the Head Office, The Members and constituents can deposit their day's collection after banking hours in the night safe and thus be free from the risk of being looted overnight. UTILITY ARTICLES : Sewing Machine, Washing Machines, Refrigerators, Domestic Spin Dryers Electric Fans and Window Type Room Air conditioning Machines can be acquired by borrowing from the Bank at concessional rates ALL KINDS OF BANKING BUSINESS TRANSACTED. ZAIN G, RANGOONWALA Managing Director. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ YA rASTrIya saMgrAmamAM gujarAtano phALo che -zrI caMdrakAMta mahetA nathI jANyuM amAre paMtha zI Aphata khaDI che, vaDodarA pAse briTIza kenTonamenTane lUMTavAnuM SaDayaMtra paNa racAyuM khabara che eTalI ke bhAtanI hAkala paDI che. hatuM. emAM pratApa, sUraja, bAreyA abhA dAnA, bhIkhA jusA, sipAI bhAratamAtAnA muktisaMgrAmamAM gujarAtInI manovRtti AraMbhathI hAthIbhAI rAmajI maMgaLa, motIcaMda becaradAsa, gaNapatarAma, koLI je rahI che. tene ja meghANIe uparanI paMktiomAM samucita umarA vagere hatA. kAvatrAbAjamAMthI eka jaNa gaphalatane kAraNe vAcA ApI che. mAnI mukti mATe Aphata vaheravAmAM, jAnane pakaDAtAM, lazkarane jANa thaIne rItasarano kesa cAlyo. temAM rAyajI hathelI para nacAvavAmAM gujarAta kadIya pAchaLa paDyuM nathI. gAMdhIjInA vagere cArane phAMsI devAI, abhA dAnA vagerene topane gaLe uDAvyA. Agamana pUrve paNuM gujarAte svAtaMtrya yuddhamAM potAnI guMjAza A rIte 1857nA svAtaMtryayuddhamAM gujarAte paNa potAnI guMjAza anusAra phALo neMdhAvyo che. 1857nuM paheluM svAtaMtryayuddha uttara pramANe mAnI hAkala jhIlI hatI ane jAnane hathelImAM laI topane bhArata jeTalI ugratAthI nahi, paNa dha tathA ullekhane pAtra evI goLa ke phAMsIne mAMcaDe caDI, pitAnA dezapremanI pratIti karAvI hatI. rIte taLa gujarAtanI bhUmi para paNa laDAyuM hatuM. bhAratIya krAntinI tyArabAda, bhAratamAM baMgabhaMga-AMdolana 1905mAM zarU thayuM. Aga nAMdeda, dAhoda, godharA, jAMbuDA, kheDA jille carotara, eNe gujarAtamAM vIratva ane jAnaphesAnI eka jvAlA pragaTAvI. rAjapIpaLA, pATaNa, luNAvADA ema aneka jagyAe saLagI hatI. gujarAtanA aneka yuvAnee beba banAvavAnI pravRtti hAtha dharelI. 1857nI chaThThI julAIe dAhodanA aMgreja thANedAra 5ra paMcamahAlanA temAM beba banAvavAnI tarakIba "AyurvedanI davA banAvavAnI rIta" muslIma vatanadAro, jamAdAra cunIlAlanI AgevAnI nIce pAMcaso e khoTA nAme narasiMhabhAI paTele pracAra karyo. ema kahevAya che ke mANasoe chApo mAryo, AkhI rAta sAmAsAmI goLIbAra thayA, 1911mAM amadAvAdamAM lorDa mInTo para beba paDyo te baba gujarAtI svAtaMtryasainike vijya thayo ane cha divasa krAnti- gujarAtanI prAntikArI ToLakIe banAvyo hate. e krAntivAdIomAM kArIone amala rahyo; ane te pachI aMgrejI phoja kumake AvatAM, naDiyAdanA phUlacaMda bApujI zAha, mAdhavalAla trivedI, vIrasadanA ApaNA sainikonI hAra thaI. temAMthI ane tene gaLe uDAvyA, catrabhuja amIdAsa vagere mukhyataH hatA. svadezIno pracAra paNa baMganavane janmaTIpanI sajA thaI tathA ekane kALApANI mokalavAmAM bhaMga AMde lananI preraNAthI thaye, ane 1906mAM jayAre svadezI Avyo. navamI julAIe gujarAta azvasenAnI phejanI eka TukaDIe pradarzana bharAyuM tyAre emAM "vademAtarama"nuM rASTragIta gavAyuM hatuM. dArUgoLAne bhaMDAra kaje karavAno niSphaLa prayatna karyo. ane temAMthI A rIte 1857mAM jAgRta thayelI gujarAtanI rASTrIya cetanA 1905 navane topane gaLe uDAvI devAmAM AvyA ne anyane phAMsI apAI. thI 1911 baMgabhaMga vakhate paNa sajAga hatI. rAjapIpaLAmAM saiyada murAdaalIe traNaso mANasone aMgreje upara e pachI 1915mAM mahAtmAjI dakSiNa AphrikAmAM sazastrI hale karavAnI tAlIma ApI taiyAra karyA. A tarapha ANaMdamAM baLavAna hakUmata sAme satyAgrahanA hathiyArane saphaLa upayoga karIne mukhI garabaDadAse keTalAka krAntikArIone leTiyA-bhAgoLe bhegA bhAratamAM AvyA, ane gujarAtane emaNe karmabhUmi banAvI. paMdaravarSa karI saMtalasa karI, temAM mULajI jevI, peTalInA polIsa paTela gujarAtamAM vasavATa karI rASTrIya laDato emaNe ja calAvI; ane dAdAbhAI parabhudAsa e mukhya hatA. temaNe grAmarakSaka daLa sthApyuM gujarAtane rASTrIya saMgrAmanuM kendra banAvyuM. gujarAta e samayamAM ane senA taiyAra karavA mAMDI. mULajIne senApatipada soMpAyuM. emAM baMgALa je rASTrIya saMgrAmanuM kendra hatuM tenI jANe harIphAI karavA e paDayaMtrane pariNAme, Azare be hajAranuM pAyadaLa ane basanuM lAgyuM. gujarAtanI jANe e mahApuruSe kAyApalaTa karavA mAMDI. jo ke azvadaLa taiyAra karyuM. emAM pATaNanA maganalAla bhUkhaNadAsanI paNa gAMdhIjInA AvatAM pUrva rASTrIya jAgRtimAM agragaNya bhAga bhajavanAra khUba sahAya maLI. e senAe pATaNa pAse aMgrejI senA para chApo ne svarAjayano maMtra ApanAra dAdAbhAI navarojI hatA. phirojazAha bharyo, ane aMgrejanA lazkarane mATe gAyo pakaDI hatI tene mahetA paNa gujarAtI hatA. paNa gujarAtane ane bhAratane svamAna choDAvIne pahelAM te aMgreja lazkarane hebatamAM nAMkhI dIdhuM, paNa mATe, svAtaMtrya mATe jAnaphesAnI to e mahAmAnave ja zIkhavI. pachI aMgrejone kumaka AvI pahoMcatAM, temaNe pAchaLathI hale karyo e AvyA tevA ja viramagAma sTezane je jakAtanAkuM hatuM ane kAntikArIo pakaDAyA. ANaMdanA garabaDadAsa mukhIne janmaTIpanI pravAsIone je pArAvAra trAsa paDato hato, te mATe metIlAla darajIe sajA thaI. temanA agiyAra sAthIone topane goLe caDAvyA ne gAMdhIjInuM dhyAna khecyuM. gAMdhIjIe to badhAne barAbara cakAsyA, traNane phAMsI apAI. AnuM vera levA aMgreja lazkare carotaranAM pUchyuM: "A dUra karavA mATe tamArI jela javAnI taiyArI che?" ADatrIza gAmamAM laMkAdahanano kAMDa saryo. A samaya daramyAna e taiyArI che ema jotAM gAMdhIjIe garvanara, vAIsaroya vagerene Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ 222 kaDaka patro lakhyA, ane be varSa pachI emanI e laData saphaLa thaI te jakAtanAkuM nAbUda thayuM. gAMdhIjIe e jItane satyAgrahanA pAyArUpa mAnI che. A pU" thatAM, amadAvAdamAM mAlabhAtrika bhAnuM zASaNa karatA hatA--emanI lAcArIne geralAbha uThAvatA hatA. gAMdhIjIe A joyu ne emaNe mArAne taiyAra karyA. amadAvAdamAM mA-majurAnI nALa jAhera thaI ne gAMdhIjIe zALamanI pAse pratidina bAvaLa nIce besI majUrIne lananI preraNA ApI. e prasa'ga bhAratamAM emaNe pahelIvAra upavAsanu' hathiyAra paNa pApa ane Akhare majUronI mAgaNI svIkArAI kheDA jIllAmAM duSkALa, ativRSTi ena eka pachI eka kharAba varSo AvatAM gayAM. sarakArI kAnUna pramANe cArAnI pAkathI ochI utare tenuM jamIna mahesUla mApha thaI zake. sarakArI amaladAroe dhAkadhamakI karIne, khATI AMkaNI karI. ane cAraAnIthI upara pAka thayA che ema jaNAvyuM. pariNAme jamIna mahesUla vasUla karavAnuM nakkI thayuM. leAkeAmAM mahesUlanI vAta sAMbhaLatA tIvra virAdhanA bhAva pragaTayA gAMdhIjI te vakhate bihAramAM capAraNanI laData ghaDI rahyA hatAM. dAdA mAvalaMkara viThThalabhAI paTela vageree tapAsa karIne jaNAvyuM ke AkAraNI sAva vAhiyAta hatI. e loko sarakArI amaladArane maLyA te dhA nAkhI, paNa sarakAra makakama hatI. eTale gAMdhIjIne vigate jaNAvI. gAMdhIjI caMpAraNathI kheDA AvyA. emaNe paristhiti nuM sarvAMgI nirIkjhu karyuM te 22mI mArce naDiyAdamAM satyAmanI hAkala karIne saradAra vallabhabhAIne satyAgraha saMcAlananI bhALavaNI karI. jotajotAmAM AkhuM carotara raNamedAna banI gayuM. gAMdhIjIe tathA saradAre kheDUtane taiyAra karyA hatA. biladAnanI jANe harIphAI cAlI. sarakAra paNa namatuM mUkavA taiyAra nahotI. ene mATe A prajAnA savAla hato. eNe peAlIsAne ghera ApI dIdho. mArapITa, japtI, pAka saLagAvavA, harAjI badhA upAye eNe ajamAvavA mAMDyA. japta thayelA khetaramAMthI kAMdAnA pAka utAravA gAMdhIjIe meAhanalAla pakkAne jaNAvyuM. e kAma emaNe pAra pADyuM ane e DuMgaLAcAra' kahevAyA. japtI te karI paNa harAjImAM japta thayelA mAla kharIdavA koI taiyAra nahatuM Akhare sarakAra bekanI mAgaNI kabUla rAkhI, mahesula mApha karyuM ane sarakAra sAme tttatAnA vijya thayo. gujarAtamAM nA-karanI laDatanAM A zrIgaNeza hatA. [ bRhada gujarAtanI asmitA paNa e lAkhamAMthI phakta navA rUpiyA ja sarakAra vasUla karAvI zakI. lokonI makkamatA jotAM, aMgreja sarakAre namatuM jokhyuM, ane pariyA-rA ugharAvavAnuM mAMDI vAjyuM. bA saMgAmanAM kAryo Ane kevI sarasa tAlIma maLe ke mAMdhanI anupasthiti hovA chatAM satyAgrahanA kAryakrama vyavasthitarIte ApyA. gujarAtanI taLa- bhUmi para laDAyelA A cothA rASTrIya samAna hatA. te pachI 1926mAM bAraDAlImAM ramAracA bhaDAyA. sarakAre k nInAnI phIthI kaNI karIne trIsa TakA jamIna mahesula vadhA enI sAme janatAe avAja uThAvyA. gAMdhIjIe e vananA bAda saradAranA zira para nAMkhyA ane e saMmAmamAM vasANAne saradAra nuM biruda maLyuM. saradAre gAmegAma pharIne lemAM mardAnagI jherI. gAmegAma chAvaNI naMkhAi. peAlIsa AvatAM ja gAmanA loko gharanAM tALAM mArI aMdara pUrAtA. sarakAre kheDUtane pakaDyA. emanAM DhoraDhAMkhara japta karyAM. dharabAra lai lIdhAM. rAcaracIluM japta karyuM. paNa kheDUto makkama hatA. saradAranA paDatA khela jhIlatA. gujarAtane jude jude sthaLethI lokasevako AvyA. mahArAjane mohanalAla pazcA, darabAra sAhebane ma ughAla desAi, kalyANubhAi, mIDuMbena pITITa, rAvajIbhAi paTela ema bAraDolI mArce ApaNuM sainya sarakAranI julmazAhInA pUrA mukAbale karI zakayuM. kheDUtAe lADI daMDA khAdhA ghara ne gharavakharI harAja karAvI paNa pAchA paDyA nahi. khare sarakAre vavAdI svIkArIne pI kadana karyAM. te saradArano tathA bAraDAlInA satyAgrahIne vijya came. tyAra pachI 1930nA svAtaMtrya sagrAma AvyA. e svAtaMtrya saMgrAmanA karNadhAra mahAtmAM gAMdhI hatA eTale e yuddhanuM AyeAjana mArIe yuddhanI hAkala karI, ane gujarAtathI yuddhanI zarUAta dharI paNa gujarAtamAM amadAvAdamAM ja thayuM. gAMdhIjIe 26mI jAnyuema nakkI karyuM. A vakhate sarakAre gAMdhIjI karatA saradArane vadhAre bhayaMkara mAnyA ane emane pahelAM ja jhaDapI lIdhA. gAMdhIjae amadAvAdathI mAMDI jA mAM samudra kinAre mA upADavAne kAryakrama nakkI karyo ane ThaMDIyAtrAmAM dezabharamAMthI suna'dA kArya karIne pasaMda karyA. A aitihAsika yAtrAnI vizeSatA e hatI ke e padayAtrA hatI. emAM gujarAtabharamAM satyAgrahanI Aga peTAvatA dakSA sudhI pacavAnuM hatuM. be yAtrano ghA kAryakrama sadArane soMpavAmAM bhAvyA hatA. navamI mArca 1930 ne gAMdhIjIe satyAgraha AzramamAMthI lAkhonI janamedanI samakSa AkarA zAmAM pratijJA lIdhI ke, " vaDI rakhaDIne marIza, kAgaDA kutazane mALe marIza paN svarAja lIdhA vinA AzramamAM pA niha karU ane emaNe mahAvinidhinuM karyuM. buddhanI jema janatAnA duHkhanA * te pachI 1923-24mAM kherasadamAM pAchI eja rAmAyaNa thaI merasada tAlukAmAM khArATiyAmonA trAsa hato. bAvariyA joDe paisA maLelA, eTale AriyA pakaDAtA nahotA. evI sarakAre e doSa loko para hatyA ane loka hAriyAne madada kare OM ema jaNAvI koTho para hAravaTiyAveza be lAkha zumAvelAnI khejamAM e nIkaLyA. gAmegAma pagapALA rAmadhuna ratnara rUpiyAnA veza-nAMkhyA hatA. gAMdhIjI to te vakhate jelamAM hatA. paraMtu saradAra vallabhabhAI mAnA pannA, ravizaMkara mahArAja, darabAra gokaLadAsa bhaktibA, ane abbAsa taiyabajI vageree gAmeAgAma chAvaNI sthApI. lokone taiyAra karyA. leAkAe mahesula khAdhuM na. sarakArI jume sahana karyA. bhApITha ka, jela gayA ane evA utsAha darzAvyA ke apAra julama karyAM pachI mAtA e gayA. ane DIe jaI emaNe gerakAyadesara mo upADayuM ne namaka-satyAyano dezabharamAM AMrabha thaze.. A vakhate gujarAte laDatanI pahela karI, ane AkhA deze e laData upADI lIdhI. gAMdhIjInI preraNAthI namaka--satyAgrahanI sAthe sAthe dArUne paradezI kApaDanI dukAno para pIkeTIgano paNa kAryakrama hAtha dharAyo. gAMdhIjI gujarAtamAM ne dezabharamAM laDatanI dAvaNI karatA hatA. tyAM
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 223 madharAta sarakAre gAMdhIjIne jhaDapyA ne emane yaravaDA laI gayA. zarUAtamAM ja amadAvAdamAM dhvaja laIne saradhasa laI jatAM ane gAMdhIjI jatAM dhArAsaNAnA mIThAnA agara para hale karavAne gAMdhI- goLIbAra thatAM, sAmI chAtIe gaLI jhIlatAM gujarAta kolejanA jIe nakkI karelA kAryakrama amalI banyo, ane abbAsa taiyabajI, vinoda kinArIvALA ane umAbhAI kaDiyA zahIda thayA. ANaMda sarojinI nAyaDu vageree AgevAnI lIdhI. e halAomAM gAMdhI- pAse aDAsa gAmamAM vidyArthIonuM saradhasa jatuM hatuM. vaDodarA jInA be putra rAmadAsa tathA maNilAla, savajIbhAI paTela, choTubhAI kolejanA vidyArthIo sUtra uccAratA hatA. tenI para polIse purANI, dinakara mahetA, pyArelAlajI, naraharibhAI parIkha vagere hatA. goLIbAra karyA te pariNAme savAIlAla bhAIlAla paTela, ratibhAI naraharibhAinI khoparI lAThIthI phATI gaI. aneka goLIbAra thayAM. paTela, mohanabhAI paTela, maNibhAI paTela ane tulasIdAsa modI cha daradara sudhI satyAgrahIo para paDatA lAThIeAnA avAja saMbhaLAtA. jaNa zahIda thayA. evI ja rIte naMdarabAramAM saradhasane mera goLIbAra thayA ane satyAgrahIo para amAnuSI-madhyayuganI pAzavI saMbhALatAM ane sAmI chAtIe goLI jhIlatAM zirISa mahetA nAmanA lIlAne paNa zaramAve evA-atyAcAro thayo. e humalAmAM 400 vidyAthIe zahIdI prApta karI. bharUca jIllAmAM choTubhAI purANIne jeTalA sainike sakhta rIte ghAyala thayA. lAThImArathI hADakAM taDAtaDa medhajIbhAInI saradArI nIce polIsa thANA para halAo thayA. tUTatAM hatAM. mAthAkUTatAM hatAM, lehInI dhArA satata vahetI hatI. zastro chInavAyAM ane rASTrIya sarakAranI sthApanA thaIane meghANIe A ja vAtAvaraNane emanA lekapriya kAvya " koIne keTalAya divasa sudhI rASTrIya sarakAranuM rAjaya rahyuM. vAsudeva vagere lADakavAyo "mAM mUrta karyuM che. e ja humalA vakhate bhAIlAla kAMti- e jela toDI bahAra AvI krAMtine AgaLa dhapAvI. nAkara laDatamAM bhAI paTela polIsa atyAcArane pariNAme zahIda thayA. be hajAra surata, bharUca ne kheDA jIllA mekhare rahyA ane jela veDI, dharabAra saiinike e e hakalAmAM bhAga lIdhe hato. tyArapachI kheDA, bharca ne hararAja thavA dIdhAM, saMtAne jevAM vahAlAM dvAra japtI thavA dIdhI bAraDolImAM nA-karanI laData zarU thaI. kheDUtonAM gharabAra lUMTAyA ne paNa mahesUla to na ja AvyuM. kheDUto gAyakavADI rAjyamAM hijarata karI gayA. jamIne hararAja thaI. A pramANe gujarAte 1857nA yuddhathI mAMDIne 194ranA 'hinda "sira jAve te jove para AjhAdI ghara Ave " " namaka lUMTA cheDo' sudhInI rASTrIya laDatamAM gujarAtanA nAmane ujajavaLa rAkhe, vyA laTake svarAja lege "nA sutrothI dharatI dhamadhamI rahI. A ja samaye bhAratIya svAtaMtrya saMgrAmanI tavArIkhamAM gujarAta mekhare rahe e morArajIbhAI sarakArI karI cheDA laDatamAM joDAyA. dArU-tADInI jAtano phALo Ape che. phakata yudAMgaNamAM nahIM paNa bIjI rIte dukAna para ane paradezI kApaDanI dukAna para mahilAoe pIkeTIMga joIe te paNa dhArAsabhAmAM jaI aMdara laDatA yuddhamAM paNa upalI . te zarU karyuM. A laData vakhate strIo-gRhiNI hatI te bahAra nIkaLI dhArAsabhAnA prathama pramukha viThThalabhAI paTela hatA. svAtaMtryanI laDatamAM raNacaMDI banI. strIe laDatane mekhare rahI. bhaktibA-mIena pITITa, gujarAta 1918thI mAMDIne 1930nA saMgrAma sudhI yuddhanuM kendra rahayuM jayAtnAbahena zukala, maNibahena paTela, gaMgAbahena jhaverI ema aneka che, ane gujarAta ja bhAratane yuddhanI hAkala karatuM hatuM. gujarAtanA strIoe raNu-mora saMbhALe. samagra gujarAte zAnadAra rIte A A phALAmAM badhI kemone jAtioe sakriya phALo Apyo che. laDatamAM potAnuM pANI batAvyuM. mArca 1931mAM tahabI thatAM pArasIomAM mIThubahena pITITa, vIra narImAna, musliomAM abhyAsa yuddha baMdha paDyuM. paraMtu 1972mAM punaH yuddhanAM maMDANa thatA nA-karanA haiyabaLa, bakarI, akabarabhAI cAvaDA, ImAmasAhebane nAme laDatanI purajozamAM zarU thaI. jANItA che. anasUyAbahena jevA udyogapatinA kuTuMba paNa emAM 1930nA satyAgraha pachI gAMdhIjI gujarAta choDIne gayA ane hatAM. to darabAra sAheba jevA rAjavIo paNa hatA. bhaNasALI sevAgrAmamAM vasyA. jyAre satyAgraha 1937mAM vaLAMka lIdhe ane lA ana jevA saMtapuruSa paNa kharA ne kAkAsAheba, mazarUvALA, rAmanArAyaNa tyA satapara paNa kharA cuMTaNI jaMga laDAya temAM paNa gujarAte potAnuM hIra batAvI ApyuM. medhANIumAzaMkara. sandarama jayaMti dalAla manazI, bhImajIbhAI ekapaNa bina-koMgresI cuMTaNImAM jItyo te nahIM ja paNa emaNe suzIla, ane sneharazmi jevA sAhityakArane ciMtake paNa kharA pitAnI anAmata paNa bUrI rIte gumAvI. jugatarAmabhAI. ravizaMkara mahArAja jevA samAja sevaka paNa kharA yuddha zarU thatAM gAMdhIjIe vyaktigata satyAgraha zarU karyo. tyAre bhogIlAla lAlA, vaDhavabhabhAI, viThThalabhAI, dAdA mAvalaMkara, bhUlAbhAI paNu gujarAta mekhare hatuM. gujarAtanA badhA ja netAo jelamAM jaI desAI jevA vakIleane caMdulAla desAI, hariprasAda desAI, bhAskara beThAM hatAM. paTela, kAnugA jevA DokaTaro paNa emAM kharA. Ama A laDatamAM vyaktigata satyAgraha pUro thatAM chelluM "hiMda choDe svAtaMtrya jIvananA sarvakSetranA vyavasAyanA, hareka paMthanA pratinidhio emAM yuddha" "kareMge yA mareMge" nA sUtra joDe zarU thayuM. emAM paNa gujarAte e paDakAra jhIlI lIdhe. gayA yuddhamAM mukhya phALo kheDUtone hatA. gujarAtanA rASTrIya saMgrAmamAM kALA viSe aMtamAM e ja kahevAya ke- patra roSa nodhI tatra va8ma durgava: hAya-te hatA. paNa A yuddha zarU thatAM amadAvAdamAM badhI mIlA baMdha rahI bhUmine devanuM ja varadAna che. majura yuddhana mATe kApaDa utpAdana karavA tatpara nahotAM. gujarAtamAM zrI dilhI gujarAtI samAja amadAvAdamamAM lallubhAI majamudAra, jayaMti ThAkora ityAdinI bhUgarbha hIraka yaMti mahotsava smRtigraMthamAMthI sAbhAra. pravRttio prati-sarakAranA rUpanI banI gaI. janatA sarakAranA hukama karatA, enI svayaMsevaka bajavaNI karatAM polIsane niHzastra banAvAtA vidyArthIoe zALA keleja choDI yuddhamAM jhaMpalAvyuM ane laDAInI Jain Education Intemational
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ 224 [bRhada gujarAtanI asmitA golDa meDAlIsTa mesarsa goradhana haribhAI enDa ku. bI DIMga ke rA ka Ta rsa ophisa 215, kuMbhAravADA rajI galI, muMbaI 4 (bI. Ara.) TelIphona naM. pa338ra9 nivAsasthAna zAMtI nivAsa, ploTa naM. 60, pAMcame raste, zAntAkrujha(purva) muMbaI 55 (e.esa.) Jain Education Intemational
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAMdhI yuga nuM gujarAta zrI harabhAI trivedI gAMdhIjI gujarAtamAM AvyA te pahelAM gujarAtane pitAnI have, gaMdhIyuganA gujarAtanI theDIeka siddhio tarapha najara amitAnuM pUrepUruM bhAna hatuM prAcIna yuganA kaviothI mAMDIne nAkhIe. cheTha narmada sudhI saMkhyAbaMdha kavioe gujarAtanI yazagAthA gAyelI eka siddhi te dharma daSTimAM thayeluM parivartana. A dharma eTale che. udyoga kSetre ane vANijya kSetre paNa gujarAte pitAnuM nAma saMkucita arthamAM dharma nahIM paraMtu vyApaka arthamAM jIvana-dharma, rozana kareluM ja hatuM. kApaDa utpannanI mIlano yazasvI AraMbha ApaNA rASTramAM aspRzyatAnuM kalaMka saikAothI gharaghAlI beThuM che gujarAtamAMthI thaye. saMskAra kSetre paNa gujarAtane phALo haMmezA gujarAta temAM apavAda nahIM. gAMdhIjIe mAnava dharma prabodhyo ane AgaLa paDate rahyo che. rAjakIya kSetre paNa gujarAtanI siddhio eka manuSya bIjA manuSyathI abhaDAya e te adharmanI parAkASThA gaNanApAtra rahI che. gujarAte aneka kSetromAM sAhasavIro paNa AvyA gaNAya tema samajAvyuM. aspRzyatA-nivAraNanA kAryamAM gujarAtano phALo ghaNo moTe rahyo che. AvI ja bIjI moTI vAta te dArU che. bhaugolika dRSTie gujarAtanuM sthAna anekhuM rahyuM che. ApaNA nahIM pIvAnI prajAne zIkha ApavAnI hatI. dArU pIvAthI kuTuMbamAM rASTranA itihAsa upara najara karIe to gujarAtanI prajAe navIna ane samAjamAM keTakeTalAM aniSTo pedA thAya che te sau koI jANatuM prakAranI bhAta pADe tevo itihAsa sarjAya che. temAM paNa jovA maLaze. hatuM paraMtu paradezI sarakArane te dArUnI AvakamAMthI potAno vahIvaTa purAtattvavide bhAratanI purAtana saMskRti zodhavA mATe gujarAta calAvavo hato. A pApane dezarmAthI hAMkI kADhavAnuM gAMdhIe bhADuM tarapha najara mAMDI zakyA che. lothalanI zodha tenuM jalavaMta daSTota che. jaDapyuM ane dhIjInI gujarAte emane A Adeza paNa jhIlyo. A dRSTie joIe te bhAratavarSamAM gujarAte dezanI pratiSThA Aje paNa rASTrabharamAM dArUbaMdhInA kAyadAthI amala mATe ane vadhAvAma agatyano phALo Avyo che. naitika dRSTie sAcuM jJAna ApIne gujarAtamAM tenI pratiSThA bhAratavarSamAM gujarAtanuM AvuM AgavuM sthAna hovA chatAM gAMdhIjI vadhArI che. AvyA pachI teNe je sthAna prApta karyuM che te cheka ja judA prakAranuM svadezInuM AMdolana te gAMdhIjI AvyA te pahelAM zarU thayeluM gaNAya. gAMdhIjI gujarAtane AMgaNe i. sa. 1915mAM AvyA. hatuM. je para tu zuddha svadezInI sAcI vyAkhyA te gAMdhIjIe ja AvIne turata ja potAnI jAta dRSTAMtathI eka evI havA padA zIkhavI. je dezamAM karaDe lekene eka vastra paNa paheravA maLatuM karI ke jenA pariNAme bhaviSyamAM amane mahimA prasthApita na hatuM te dezama re diyo ane zALa dAkhala karIne sAcA svadezInuM karavAnuM ghaNuM anukULa banyuM. potAnA aMgata sAmAnanI nAnI mahatve gAMdhIjIe sthApita karyuM. gujarAtanI prajAe temane paDyo evI piTalIne khabhe mUkIne sTezanathI cAra pa ca bhAIla cAlo bola jhIlyo che. gujarAta gauravabhera kahI zake che ke gAMdhIjIe javuM e prasaMge gujarAtane mATe ane hato. sAbaramatI AzramanI cIMdhelA mArgo ane zraddhApurvaka calie chIe. khAdI Utpanna ane sthApanA karIne temaNe zrama gauravanI sAthe sAthe utpAdaka zramanI khAdI pracAranA AMkaDAo ema batAve che ke gAMdhInuM gujarAta paNa pratiSThA karI, je vyakita zakti pramANe utpanna karI zake nahIM A kSetre paNa aditIya rahyuM che. tene samAjanI koIpaNa suvidhA meLavavAno adhikAra nathI evuM keLavaNIne vicAra karIe tyAre ApaNe ema svIkAravuM ja paDe emanA jIvanamAM phalita thayuM. A Azrama zALA zarU karI ane che ke je prajAnA bALakane je prakAranI keLavaNI maLe che te prajAnA zALAmAM utpAdana udyogo dAkhala karyA A AgaLa jatA i. sa, jIvananuM ghaDatara evI keLavaNI upara ja AdhAra rAkhe che. aMgrejoe 1920ma gujarAta vidyApIThanI zaruAta karI ane e saMsthA dvArA ApaNA mATe je keLavaNInuM mALakhuM taiyAra kareluM che te nokarije juvAne taiyAra karavAmAM AvyA te juvAnee to samagra gujarAtanI vAto pedA karavA mATenuM ja hatu. e keLavaNI mAnavIne na to sikala pheravI nAkhI. gAMdhIyuganuM navuM gujarAta pedA kavavAmAM guja- svAzrayI banAvatI ke na to svAvala bI banAvatI. buniyAdI zikSaNanI rAta vidyApIThane apratima kALo rahyo. rASTranI mukti arthe prANanuM prathAnI gadhIjInI zodha A dizAmAM eka viplavakArI pagaluM gaNAya balidAna ApavAnI taiyArI A saMsthAe zIkhavI. samAja aneka che. A kSetre paNa gAMdhInI gujarAta, gaurava laI zakAya tevI siddhio saDAothI khadabadato hato e saDAne sApha karavAnuM bIDuM ha sala karI zakI che. vidyApIThanA samAja sevakae jhaDapyuM. mAnavI potAnuM jIvana sevA AvI to ghaNI siddhio gujarAtamAM jovA maLe che. ahIM arthe ane tyAga karIne jIvI zake tevI tAkAta paNa ahIMthI je siddhio noMdhI che te to samAja jIvananA pAyAnA ghaDatara pragaTI, AzramazALAo ane gujarAta vidyApIThe hiMmatanA, tyAganA sudhI pahoMcI gayela hovAthI svAbhAvika paNe ja ApaNe te mATenuM ane nirbhayatAnA pATha bhaNAvyA. saddaabhimAna laI zakIe chIe. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ 226 [ bRhad gujarAtanI amitA TELLIA sara avasara para sAtha je je e sAcA saMgAthI! che . ' ka sahI karI tene nAma ja Hka karI 1 TET BANDARAN - kAkA - - - - - ... kAkA kAle rAke-84 mArI mAM Apano e sAthIte denA beMkamAM bacatakhAtuM. ApanI bacata para Apane varSe 33% vyAja maLe che. niyamita bacata karavAnI Teva, ApanI bhaviSyanI jarUrate mATe nANuM ekaThA karavAmAM sahAya kare che, ane ApanI bacata Apane salAmatI bakSe che. Aje ja eka bacatakhAtuM kholo. denAbeMs rajisTarDa oNphisa devakaraNa nAnajI bilDiMgsa, 17, hornimena sarkala, koTa, muMbaI-1 RATAN BATRA Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanAM aitihAsika nagaro -zrI ramaNalAla nAgarajI mahetA samagra bhAratanA ItihAsamAM upalabdha purAvAone AdhAre vasAhata paNa AbAda hatI. paMcamahAlamAM gedhara vasyuM na hatuM. nagaranI racanA Azare pAMca hajAra varSa karatAM jUnI dekhAtI nathI. temaja dAhoda paNa vasyuM na hatuM. paraMtu jhAlada pAse meTAM nagaranA tethI gujarAtamAM paNa A samaya karatAM vadhAre jUnAM nagara havAnI avazeSa che. Ama gujarAtanI A vasAhato eka mArga para mAnyatAo vajuda vinAnI gaNAya. bhAratanA tAmrAmbhakALamAM AvelI hatI. nagaro vasavAnI zarUAta thaI hatI ane te samayathI gujarAtamAM bhacanI sAme kAMThe aMkalezvaramAM paNa A yugamAM vastI hatI narmadA tathA tApI nadIne kinAre nAnAM gAmo athavA nagaranAM ane tenI dakSiNe vAliyA tAlukAnA jabugAma pAse moTuM nagara eMdhANa maLyAM che. A nagarano tatkAlIna bhAratanA bIjA bhAga hatuM. tenI pUrvamAM kaDiyA DuMgaranI AjubAjumAM sArI vastI sAthe saMbaMdha hovAnuM spaSTa samajAya che. hovAnA eMdhANa mAluma paDe che. A jagyAethI pUrva taraphanA paraMtu gujarAtamAM nagara racanAno mahavana yuga I.sa. pUrve DuMgarALa pradezanI vadhu tapAsa thaI nathI. tethI te taraphanI paristhitine prathama sahastrAbdi hovAnuM, khaMbhAta pAsenuM nAgarA, bharUca, kAmareja cokkasa khyAla AvatA nathI. tathA uttara gujarAtanAM vaDanagara jevAM gAmanAM adhyayana parathI narmadA parathI Ama be bhAge jatA dekhAya che. te tApIne samajAya che. nAgarA, bharUca ane kAmareja vaDanagara karatAM thoDAM jUnAM kinAre suratanI sAme i.sa.nI zarUAtamAM vaTIAvanuM samRddha vasIche. nadI kinAre athavA samudra kinAre ke dezanA aMdaranA bhAgamAM yANA najare paDe che. paraMtu tApI nadIne dakSiNa kinAre kAmareja meTI vasAhate A yugathI vasavAnI zarUAta thaI gayelI hoI, e e moTuM nagara hatuM. te bharUcanuM samakAlIna nagara lAge che. ane prakriyA dhIme dhIme baLavAna thatI gaI hatI. te paNa tApI nadIne kinAre pAghaDIpane vaseluM hatuM. kAmarejanI gujarAtanA purAvastunA abhyAsa parathI samajAya che ke gujarAtane nagarInI vasAhatane lIdhe tenI pAsenAM jokhA, ghAtavA. ghalA vagere kinAre bhAratanA paDozI dezo sAthenA vyApArane mATe anukuLatA gAmo paNa vikasyAM. temAM ghAtavA ane ghelAnI AjubAju maLatI dharAvato hato. prAcIna sAhityamAM bhaNya tathA ujajaina vaccenA lekhaMDanI kAcI dhAtu, cUno tathA puratuM baLataNa ahIMnA lokhaMDa vyavahAra mArgonI vAte vAMcavAmAM Ave che, paraMtu A vikasatA vyApAra gALavAnA udyogane mATe mahattva dhAraNa karatuM thayuM ane tethI A mArgo upara jarUra pramANe gAmo ane nagare sthapAyAM hoya ema pradezamAM I.sa. pUrve prathama sahastrAbdithI zarU karIne lAMbA samaya lAge che. sudhI udyoga jIvaMta rahyo hovAnuM samajAya che. surata jillAmAM narmadAnA uttara taTe bharUca varyuM. tenI racanA zilpaza stramAM A udyoganAM ghaNAM eMdhANa maLe che, varNavelAM daMDaka nagaranI che. AvAM nagarane ApaNe pAdhaDIpane pUrNA nadIne kinAre nAgasArikA athavA navasArI paNa nAnAM vaselAM nagara kahIe chIe. ane nadI kinAre vaselAM ghaNuM gAma baMdara tarIke vikasyuM hovAne pUrato saMbhava che. navasArInI junI A prakAre baMdhAyelAM hoya che. bharUca I.sa. pUrve prathama sahastrAbdimAM vasAhata paNa nadI kAMThAnI vasAhata hatI ane chellA be hajAra vasyuM tyArabAda e nagara tarapha jatAM mArgo paNa vyavasthita thatA varSamAM teNe aneka uthalapAthala joI che. cAlyA. A mArgonuM adhyayana ghaNI prAraMbhika dazAmAM che. paraMtu narmadAnI uttara bAjue mahisAgara para AvatAM mahisAgara tenA thaDA abhyAsathI jaNAya che ke bharUcathI uttare AgaLa vadhatA saMgamatIre dakSiNa bAjue kAvinI vasAhata hatI ane uttare nagarA mArga TIMbaravA, kAravaNa,salADa ne bhAge vaDedarA, ajabapurA thaine tathA khaMbhAta hatAM. kavi baMdaranI vasAhatane vigatavAra abhyAsa paMcamahAla tarapha jato. ane te mArga gobarA tathA jhAlada dhAra thayo nathI. paraMtu nagarAnA abhyAsanA pariNAme jaNAya che ke thaine ujajaina pahoMcato hovAno saMbhava che. A mArga para guja- ahIMnA nAvIDAne kAraNe I.sa. pUrve prathama sahastrAbdimAM romana rAtanuM mahatvanuM sthaLa kAravaNa AveluM che. vyApAramAM teNe paNa mahatvano phALe Ape. jayAre nagarA pAsenA kAraNa hAla nAnuM gAma che. paraMtu tyAMthI maLelA purAvAo nAvaDo purAI gayo tyAre ahIMnA rahIzoe nagarAnI dakSiNe parathI te I.sa.nI zarUAtanA saikAomAM vaseluM gAma hatuM. tenI samudra kAMThe vasAhata sthApI. je khaMbhAta tarIke mazahura banI ane uttare AveluM salADa paNa lagabhaga samakAlIna hatuM. A vakhate gujarAtanA madhyakALanA vepAramAM teNe ghaNe phALo Apyo. nagarA vizvAmitrIne pazcima kinAre pAghaDI ane vaselI aMkoTakanI nAnI baMdara hatuM tyAre nagarAthI gujarAtanA aMdaranA pradezamAM jatAM be vasAhata AbAda thaI cUkI hatI. temAMthI hAlanuM vaDodarA kramaza: vyApAra mArgo vikaselA dekhAya che. eka mArga tArApura, dahegAma vikasyuM che. ane tyAMthI sAvalInI uttare AvelI ajabapurA pAsenI thaIne pUrva tarapha naDiyAda pAsethI kapaDavaMja, moDAsA pAse thaIne Jain Education Intemational
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ 228 [ bRhada gujarAtanI asmitA ' zAmaLAjInA durga para pahoMcato. gujarAtanA IzAna khUNAparanA anuzrutie bIjAM ghaNAM gAme vasavATa sUcave che. paruM te pahADI pradezanA mArga prara dekharekha rAkhato zAmaLano dUrga i.sa.nI tapAsa karavA jevo viSaya che. A yugamAM vikaselAM keTalAMka killebaMdha zarUAtamAM vikAsa pAmI cUkayo hato. ahIMthI AgaLa vadhatA nagara temaja rAjadhAnIo noMdhavA jevI che. temAM zaherA, DabhoI, mArga mevADanA pradezamAM jato ane tyAMthI te uttarapradezane samudrakAMThA godharA, dAhoda, dhULakA, dhaMdhukA vagere aneka gAme gaNAvAya ema sAthe sAMkaLI le. A mArga paranuM zAmaLAjI I.sa.nI zarUAtamAM che, paraMtu upara jaNAvyuM tema A gAmone ItihAsa purAvastune vikaryuM hatuM. paNa meDAsA, kapaDavaMja kaThalAla ane naDiyAda ceDAM vyavasthita abhyAsa dvArA tAravavAnuM kAma haju khAsa thayuM nathI. meDAM vikasyAM hovAnI saMbhava che. para tu gAma ane tArApura gujarAtamAM musalamAnonA AkramaNane lIdhe zarUAtanI khAnAzAmaLAjInA samakAlIna gAme hovAnA purAvA che. nagarAthI nIkaLatA kharAbI pachI temaNe navAM nagara vasAvavAnI temaja jUnAM nagarane bIjo mArga tArApura ane kheDA thaIne AgaLa vadhIne uttara guja- AbAda rAkhavAnI praNAlikA jALavI rAkhI che. temanA kabajA rAta tarapha jate. uttara gujarAtanuM vaDanagara e jUnuM nagara che. heThaLana pradezamAM temaNe amadAvAda, mahemadAvAda, ahamadanagara vagere I.sa. pUrve DI sadI pahelAM te varyuM hatuM ane tyArathI tenuM dhaNAM gAma vasAvyAM. temaNe jUnAM svataMtra rAjya jItI lIdhAM adyApi astitva che. moDherAnI paNa AvI hakIkto hovAnuM saMbhava tyAre jUnAM cAMpAnera pAse temaja vaDodarA pAse navAM zahere che, jayAre aNahIlavADa pATaNa, mahesANA, pAlanapura vagere gAme baMdhAvyAM hatAM paNa A zahera paNa ahIMnI jUnI vasAhatone pramANamAM navIna che. A pradezamAM gAmane itihAsa tapAsavA mATe nAme ja oLakhAtAM rahyAM che. temanAM vasAvelAM amadAvAda jevAM purAvastunI tapAsa pramANamAM ochI thayelI hoya ApaNI pAse zahere ghaNAM AbAda thayAM temanAM yugamAM khaMbhAta baMdaranA asta jarUrI purAvAo upalabdha na hoI I.sa. pUrve ahIMnI kaI vasAhato pachI surata jevAM baMdarane mugala samayamAM udaya thato dekhAya che. vikasI e Ajane tabakake kahevuM muzkela che. A yugane itihAsa tapAsatAM A yugamAM atyAre astitva dharAvatAM paraMtu I.sa.nI prathama sahastrAbdimAM uttara gujarAtanAM ghaNAM gAme ghaNAM zahera temaja gAme vidyamAna hovAnI pratinI thAya che. paraMtu vikasI cUkyAM hatAM. aNahIlavADa pATaNa paNa jaina anuzruti pramANe purAvatu saMzodhanamAM eka hakIkta vAraMvAra jovAmAM Ave che ke vanarAje vasAvyuM. A anuzrutimAM ApelI vAta ApaNA amadA. ghaNI vasAhate sattaramI sadI pachI nAza pAmI gaI hatI. temAMnI vAda jevAM nagaranI sthApanA mATe vaparAya che. I.sa.nI prathama sahakeTalIka para jaMgalo pharI vaLyAM hatAM. te jaMgale vIsamI sadImAM zrAbdinA avaze ane solaMkI tAmrapatromAM AvelAM gAmanA dUra thayAM che. ane A vasAhato mATenA purAvAo prApta thatA jAya che. nAmo jotAM lAge che ke uttara gujarAtane ghaNuM gAme A Ama samagra gujarAtamAM nagaranI tayAsa karavAnA kAmane cheDe yugamAM vidyamAna hatAM. alabatta jema jema vadhu puravA maLatA ghaNo prAraMbha thayo che. gaI sadImAM tathA A sadInI zarUAtamAM purAjAya che tema tema A sthaLano ItihAsa spaSTa thato jAya che. vastuvidyAne badale sthaLa-purANa ane sAhityane baLe keTalAMka nagarane vijApura pAsenuM mahuDI paNa I. sanI prathama sahastrAdimAM itihAsa ApavAnA prayAsa thayA che. paraMtu AvA prayAsanI tapAsa sAbaramatI nadIne kinAre vidyamAna hovAnA purAvA che. jyAre karatAM ghaNIvAra je graMtha para AdhAra rAkhIne prAcIna itihAsa AletenI pAsenuM bIledrA paNa I. sa.nI pAMcamI sadI pahelAM astitva khavAnA prayatna karavAmAM AvyA hatA te graMthe ghaNA arvAcIna dharAvatuM hovAne purato saMbhava che. Aja rIte visanagara tAlukAnuM mAluma paDayA che. ane temAM Alekhele itihAsa madhyayuma vAlama paNa jUnuM gAma hovAnA purAvAo pUrA pADe che. paraMtu karatAM vadhAre jUne heto nathI. tethI gujarAtanAM gAme ane nagara A gAme vaDanagara moTerA ke pATaNa jevAM moTAM nagara na hatAM. ne ItihAsa je te sthaLanI sthaLa tapAsa karIne tene baLe AleDIsA pAse paNa jUnuM gAma hovAno saMbhava che. ane evA khavAno prayatna karavAnI ghaNI jarUra che. A dizAmAM keTalAka keTalAka purAvAo aMbAjI tathA kuMbhariyAjI pAse che khAsa karIne prayAsa thayA che ane tene baLe gujarAtanA gAma mATe je rUparekhA A pradezamAM lekhaMDa gALavAno tema ja ArasanI khANomAMthI prApta thaI che tene keTaleka khyAla A lekhamAM Ave che. jethI paththara kADhavAno udyoga cAlatuM hovAnA purAvAo spaSTa che. ApaNuM gAmo ane nagaranA itihAsa AlekhavAnuM bhAre kAma haju gujarAtamAM Ama teramI sadI pahelAM vaselAM gAme ghaNAM che. karavAnuM bAkI che te tarapha aMgulinirdeza thaI zake. VV. Phone No. 59 SHREE VIPI VIJAY INDUSTRIES PRIVATE LIMITED Opp Balmandir, VAPI. CIST: BULSAR (GUJRAT)
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtI sAhitya ane bhAratIyatA -zrI caMdrakAMta mahetA svAtaMtryaprApti pachI dezanA bhASA pramANe vibhAgo paDyA chatAM ane eNe paNa aneka pade hiMdImAM lakhyAM che. vrajabhASAnuM to eTaluM bhAratIyatA jaLavAI rahI temAM sAhityane kALo kAMI nAnasane badhuM prAbalya gujarAta paM hatuM, ke ema kahevAya che ke jyAM sudhI nathI. gujarAtI sAhitya to zarUAtathI ja bhAratIya daSTi jALavI kai kavi ja bhASAmAM kAya na lakhe tyAM sudhI enI kavi rahyuM che. gujarAte kadI paNa bhAratanA koIpaNa bhAgane parAyo mAnyo tarIke gaNanA thatI nahotI. madhyakAlIna gujarAtI kathAoma' vikrama ja nathI. paMdaramI sadI sudhI te gujarAta ane rAjasthAna-mAravADamAM moTA bhAganI kathAone nAyaka che. kathAkAra zAmaLanI zreSTha kRti eka bhASA pravartamAna hatI jene TesarIe prAcIna pAzcAtya rAja- gaNAya che te madanamohanAnI nAyikA mathurAnI rAjakuMvarI che ane sthAnI ane zrI umAzaMkara joSIe bhArU-gurjara nAma ApyuM che. e lagabhaga samagra uttara bhAratanI musApharI kare che ane cheka badrI12mI zatAbdImAM apabhraMza vyAkaraNa racanAra zrI hemacandrAcArye je kedAra sudhI ghUmI vaLe che. zivAnaMde zivabhakitanAM je pado lakhyAM che aneka duhAo ApyA che temAM mALavAnA rAjA muMja viSe paNa aneka temAM zaMkaranA dvAdaza jyotirliMge je bhAratanA bhinna aMcalamAM duhAo ApyA che. teramI sadImAM rAjazekhara kRta "prabaMdhaciMtAmaNimAM Avela che tenuM varNana maLe che, ane zaktibhakta vallabhanA aneka paNa muMja-viSayaka duhAo che. e parathI emanI udAra dRSTine parUi garabIomAM aneka devIo bhegI maLI rabA gAya che. temAM mahAcaya thAya che. soLamI sadImAM pAnAbhe " kAnhaDade prabaMdha "ma rAja- rASTranI tuLajA bhavAnI, AsAmanI kAmAkSI, e badhAne ulekha Ave sthAnanA jhAlera maDhanA rAjA vIramadevanI vIratAne biradAvI che. nara- che. bIjA pratAnI jema gujarAtamAM paNa ziva-bhakto dvAdaza jyotisiMha mahetAe to. enA aneka padomAM magadhanA kavi jayadevane tathA liMganuM nitya ramara zuM kare che ane moTA bhAganA leke snAna karatI mahArASTranA kavi bhALadevano ullekha karyo che. rAjasthAnanI mIrAM vakhate nadIonAM nAmasmaraNamAM, narmadA, kAverI, gaMgA, yunA, gujarAtamAM AvIne vasI ane eNe rAjasthAnI, hiMdI temaja guja- godAvarI datyAdi nadIonI umara dvArA pote gujarAtI che teTalA ja rAtI pade lakhyAM che e to suprasiddha che. narasiMhanA "vaiSNavajana' bhAratIya che e vAtanuM samaraNa kare che. A rIte madhyakALamAM vAhanavALA padane mahAtmA gAMdhIjIe bhAratIya bhajana banAvyuM che ane e vyavahAra vikasita nahote, te samaye paNa gujarAtane anya pradeza, rIte emaNe narasiMhane gujarAtamAM thI uThAvI bhAratIya kavi banAvI dIdho. joDene saMparka jIvaMta hato ane tenI pratIti ApaNane sAhitya madhyakAlIna gujarAtI vaiSNava sAhitya para AMdhanA vaiSNava AcArya dvArA thAya che. zrI vallabhAcAryajInI prabaLa asara che. valalabhAcAryajI emanA narmadathI ApaNA sAhityanA adhunikakALanI zarUAta thaI. putra viThThalanAthajI ane pautra rokaLanAthajI gujarAtamAM AvyA hatA. temAM narmade eka tarapha Apane "jaya jaya garavI gujarAta"nuM ane emaNe aneka gujarAtI kavione kaMThI bAMdhI hatI. gopALadAsa prAdezika kAvya ApyuM te sAthe " videzAbhimAna" zabda Ape. kavie vallabhAcAryajI viSe AkhyAna paNa rahyuM che. temaja aneka " svataMtratA' 'hiMdudharmanI paDatI' yAdi kAvyo dvArA tathA "aMpaNI madhyakAlIna, gujarAtI kavioe emanA kAvyanA AraMbha vallabhA- dezajanetA' jevA nibaMdho dvArA emaNe gujarAtane bhAratIya dRSTi cAryanI stutithI karyo che. eTaluM ja nahIM paNa vallabha saMpradAyanI ApI ema kahIe te cAle. eNe bhAstavAsIne sthAne dezI zabda asarane pariNAme hiMdInA aSTachApanA kavionI asara paNa ApaNA vAparyo che. jemake kavio para sArA pramANamAM paDI che. mahArASTranA mahAnubhAva saMpra- 'dezIonI du:kha joI narmada dIla dAjhe che. ' tyAM dezI eTale dAyanA sthApaka cakradhara bharUcanA hatA. uttarabhAratanA rAmAnaMda tathA bhAratavAsI e arthe levAnA che. narmade ApaNe tyAM navI bhAvanAsahajAnaMdajIno prabhAva paNa ApaNu kavio para sArA pramANamAM ane zabdadeha ApavAnI zarUAta karI hatI. narmade hiMduonI paDatI che. sahajAnaMdajIne prabhAva paNa ApaNuM kavio para sArA pramANamAM jevA kAvyomAM hiMdu zabda dharmAne bAdhaka nathI, paNa bhAratavAsInA che. sahajAnaMdI- svAmInArAyaNI-kavioe kRSNa-sAhityamAM ane paryAya tarIke eNe vApare che. Ama ApaNane rASTrIyatAnA pATha { jJAnAzramI sAhityamAM sAro e phALo Ape che. kacchamAM kAvya- bhaNAvanAra narmada hato. 1857nA sipAI vidrohane narmade svataMtratAnuM zAstra bhaNAvavA mATe madhyakALamAM je pAThazALA cAlatI hatI. temAM yuddha nAma ApyuM. dalapatarAme paNa enAM kAvyomAM " hiMdustAna" vrajabhASA zikSaNanuM mAdhyama hatuM. e paNa gujarAtanI bhAratIyatAnuM zabda vAparyo che. narmadanA samakAlIna gaNapatarAma bhaTTa " pratApa" sAruM dAMta pUruM pADe che. nATaka lakhIne, e nATaka dvArA pratApane rASTrIya netAnA rUdhama nirupe madhyakALanA aMtima kavi dayArAme to anekavAra bhAratanI yAtrA che. "karaNa ghele "mAM naMdazaMkare paNa bAgalAnuM, rAjasthAnanuM varNana karelI, ane marAThI, urdU, vrajabhASA ane bhAravADImAM kAvya lakhyAM rocaka rIte karyuM che. che. akhAe paNa enI jJAnapipAsA uttara bhAratamAM tRpta karelI kegreisanI rathApanA pachI rASTrIyatAnI bhAvanAnI hRdayAbhirAma Jain Education Intemational
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ baDada gujarAtanI anitA AkRti ghaDAvA lAgI. ethI e pachI, bhAratabhUmi viSe prazasti gIta khabaradAre to jayAM jayAM vase eka gujarAtI tyAM tyAM sadAkALa lakhAvA maLe. kAnta hiMda para AzIrvAda' nAmaka kAvyamAM bhAra- gujarAta' gALyuM. te bIjI tarapha "ame bhAratabhUminA putro, ama tanI durdazA mATenI potAnI vyathA vyakta karI che. ane Izvarane hiMda mAta purANu pavitra' paNa gAyuM. ane e yugamAM emNe sArA para AzIrvAda utAravA kahyuM che. emaNe "hiMdamAtAne saMbodhana' pramANamAM rASTragIta gAyA che. emaNe rASTrikA' nAsane graMtha nAmaka kAvya paNa lakhyuM che. ane ema emaNe "janagaNamana" bhArata bhaktinI sAkSIrUpe ApaNane Apyo che. kAvyanI jema ja "hiMdu ane muslima, khristI, jaina, pArasI badhA bhAratIyatAnI bhAvanA spaSTarUpamAM to gAMdhIjInI asarathI ja bhAratamAtAnAM saMtAna che' evuM kahyuM che. bhAratanA mahApuruSonI akita thayelI ApaNane jovA maLe che. je pravAhamAM pahelA truTaka je nAmAvali emaNe e kAvyamAM ApI che temAM vAhibakI, vyAsa, guTaka daSTie paDato hato e gAMdhInA rAjakIya AMdolanane pariNAme nAnaka, mIrAM, kabIra, tulasI, akabara tathA zivAjInAM nAme che. akhalita vahevA mAMDyo ane jharaNAmAMthI eNe vizALakAya nadInuM e emanI vyApaka rASTrIya-bhAvanAne paricaya karAve che. kAnanA rUpa levA mAMDyuM. vaLI gujarAtanA lekhake potAnuM phalaka paNa A kAvyo atyaMta sAdhAraNa kaTinAM che paNa e to khaMDakAvyatara vistAratA gayAM. 'dhUmaketu' himAlayanI pahADIo, rAjasthAna, magadha kAvya prakAromAM kAntanI kAvya pratibhA najare caDhatI nathI, paNa ema uttaranA lagabhaga badhA bhAgane vArtAma sthaLa tarIke pasaMda kare emanAmAM je rASTrIyatA hatI, tene paricaya to A kAvya dhArA che. ane maurya graMthAvali, gupta graMthAvali ema bhAratanA nimna thAya che. govardhanarAme "sarasvatIcaMdramAM dezI rAjyonuM samavAyataMtra bhinna pradeza emanI atihAsika navalakathAo mATe pasaMda kare che. racIne bhAratane akhaMDa banAvavAnA ravano sevyAM hatAM. nhAnAlAlanI ramalAla desAI emanI aneka vArtAo tathA navalakathA mATe rASTrIyatA to jANItI che. emaNe 'vasaMtotsava," "IndukumAra Adi gujarAta bahAranAM sthaLo tathA pAtro pasaMda kare che. mahAdevabhAI kRtiomAM, bhUtakALamAM bhArata mahAna hato ane bhaviSyamAM paNa TAgora tathA zaradabAbunI rasa sRSTima emanA anuvAda dvArA bhArata potAnuM e gaurava prApta karaze evI AzA pragaTa karI che. ApaNane laI jAya che. emanI pUrve paNa nArAyaNa, hemacaMdra, kRSaNaemanAM mogala bAdazAha viSenA nATakamAM 'saMghamitrA" tathA vizva- lAla jhaverI vagere e ramezacaMdra datta, baMkimacaMdra caTTopAdhyAyana gItA'mAM emanI bhAratIyatAne paricaya thAya che. emaNe "vizva- anuvAda dvArA baMgALanA jIvanano gujarAtane paricaya to karAvyo gItAmAM to bhAratanA temaja vizvanA aneka mahApuruSone bhegA hatA. Ama chatAM samagra bhAratano vyApa laIne to ApaNI pAse karyA che. A bhAratamAtAne mukhe ja bhAratanuM karuNa citra Ale- kAkA sAheba ja Ave che. emane "himAlayane pravAsa' phakata khyuM che. kalApInA kAzmIrano vAsamAM paNa emanI bhArata himAlayane ja nahIM pazu sArA ya uttara bhAratanI joDe ApaNuM bhaktinI ApaNane vArevAre jhAMkhI thAya che. baLavaMtarAya ThAkare bhAvAnuMsaMdhAna kare che. jIvanane AnaMda' 'jIvanalIlA" jevAM emanA bhAjInuM stotra kAvyamAM, bhAratamAtAnI chabI AMkI che ane emanA pustake gujarAtI vAcakane samagra bhArata potAnuM lAge e himAlaya e enA bhAlanI trivallI che, gaMgA ane siMdhu enAM e prakAranI lAgaNI janmAve che. ema prAM taya bhedo nathI, saMkIkarNa phUle che. rAmezvara eDIe che, eka kAramAM saptazula paMjAba to nA nathI, paga vyApaka, vizALa evI bhAratamAtAnI pUjanIya bIjA karamAM aravallI parvata parazu che. e jAtanI samagra bhAratanuM ane ArAdhyamUrti ApaNI samakSa tAdaza kare che. ne cittamAM hRdayaMgama citra ApatI e kAvyakRti che. ApaNA vivecakoe surekha pratimA daDhatAthI aMkita kare che kAkAsAheba te gujarAtI gujarAtanI rASTrIyatAtAnuM vivecana karatAM emanAM e kAvyanI upekSA upara ta hiMdI tathA marAThImAM paNa lakhe che ke bhAratIyatAne karI che. emAM emaNe bhAratanA rAjakIya, sAMskRti, dhArmika ema Adarza raju kare che. gAMdhIjIe pradhelI rASTrabhAvanAthI prerAIne aneka daSTie itihAsakAranI Dhabe paricaya ApyA che. baLavaMtarAye kAkAsAheba upara ta maganabhAI desAI, kizoralAla mazarUvALA, to gAMdhIjInI zahIdI, java hara jIvana prasaMgo para kAvya lakhI, mahAdevabhAI desAI temaja kavioma suMdarama, zeSa," pinAkIna emanI vizALa daSTinI jhAMkhI karAvI che. munazIe emanI "svapna- ThAkara, rAjendra zAha ityAdie hiMdImAM lakhyuM che. meghANIe eka daSTA'mAM "bhAratanI AtmakathA' nAmanA prakaraNamAM emaNe mA-bhAratInuM tarapha saurASTranA loka sAhityanuM saMzodhana karyuM te bIjI tarapha AdikALathI mAMDIne AjasudhInI kramaza: badalAtI dazA, bhAratI emaNe A mane saMta pratinA lekagItone paricaya emanA lokasAhitya pAse ja kahevaDAvI che, ane e sinemAnA paTa para aMkita thatAM nAmanA pustaka dvArA karAvyA. bhagatasiMhanI zahIdIne gIto gAyA hoya ema tvarita gatithI pasAra thatAM dayAnI emaNe paraMparA rajU 'apamAnitA apayazavatI' teya bha te mAnI bhakti kavitA ApI. karI che. emanA "gujarAtano nAthamAM paNa emaNe kIrtidevanA TAgoranAM kAvyonA anuvAda dvArA sAMtAlanI nArIne gujarAtIne pAtra dvArA, bhAratanI akhaMDatAnI vAta karI che gujarAtanI asmitAmAM potAnA ja pradezanI zramajIvI strI lAge, evI rIte enI AtmIya gAyaka munazInI, A rIte, daSTi to bhAratIya ekatAnI tarapha ja banAvI dIdhI. rAmanArAyaNa pAThakane "kazInArA' joIne kAvya phere rahI che. emanI kRtionuM phalaka ja joIe to mALavAne muMja che. ane mahArASTranA saMta tukArAmanA jIvana prasaMgane teo rocaka magadhanA caMdragupta. tathA cANakaya te nATakomAM paNa caMdragupta, rIte kAvyamAM guthI le che. umAzaMkare to bhAratanuM bhAvanAtmaka citra viziSTa zukrAcArya, saptasiMdhunAM RSio ema sthaLa ane pAtronuM AlekhatAM ane prAdezika saMkIrNatAne iMda uDADatA kahyuM che keemaNe vizALa phalaka rAkhyuM che. raNajItarAma bAbAbhAI e paNa bhArata nahi nahi vidhya himAlaya, paMjAbanIlakathAne AdhAre "sahiNuM mehAra" vArtA lakhI che. bhArata unnata naravara; Jain Education Intemational
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] bhArata nahi gaMgA, nahi yamunA, A bhAvanA javalaMta bane che. e pitA nI kapanAne nakA, laDAkha. bhArata saMskRti nijhara. paMca IgIla nahera para viharAve . vaLI pAkistAna tathA bhArata nahi vana, nahi girigahara, cItanI bhUmikA laIne aneka vArtAo, nATaka, navalakathAo tathA bhArata AtmAnI Atara. kAvya lakhAyAM che. navanIta sevakanuM motane morace', pannAlAla A rIte bhAratane bhUla bhaugolika sImAthI uThAvIne suma paTelanuM 'liyA sAma sIsamanA ', vijyagupta mauryanuM "kacchathI bhAvanA-sRSTimAM ene mUki dIdhe. manasukhalAla jhaverIe "cAhuM chuM kAzmIra sudhI laDI jANyuM javAnoe" e badhI gujarAtIonI huM mADI' kAvyamAM bhAratamAtAnI bhAvanAtmaka tathA vaicArika UMcAIne bhAratIyatAnA purAvA che. rAjendra zAha cInI AkramaNu vakhate 'jAma navA vyApatAne khyAla ApatAM jaNAvyuM che ke, jAga" kAvyamAM bhAratavAsIne kahe che. "ya ka mAnavya bhAvane mUrta gAMdhImahIM karI, ghora tava nidrA dArUNa ghara... kayAM sauMdarya sAthI rasI vANI ravIndranI, jAga re jAga mAlika, bhavane kaNa bharAyuM cera ? to kayahIM vistarI puNya parAga aravindathI." tArI jIvana manahara sadana suMdarI taNuM kapale Ama emaNe bhAratanA bhinna bhinna kSetre je mahAmAna thayA kare kAmanA sparza 4 che, temanAM vidhavidha dAtathI bhAratIyatA ghaDAI che te jaNAvyu che. re jAga bAMdhavA ! suMdarame emanAM 'dakSiNAya ' pustakamAM kAkAsAhebanA dakSiNa prANu tANI tAkAtabharyo huMkAra haze tya, ke na kare nAdAnI. pradezanA lekhone bAda karatAM je dakSiNanA pradeza lekhakethI asparya Ama rAjendra zAha ke jemaNe emanAM AgalAM kAvyomAM rahyo hato te pradezanuM vistArathI, rocakatAthI ane e pradeza rASTrIyatAnI bhAvanAne sparzI nahotI. teo paNa A viSayane gujarAta jeTale ja emane bahAle hoya eTalI AtmIyatAthI emaNe kAvyabaddha karavA prerAyA. "puNya bhAratabhUmi' kAvyamAM emaNe bhAratanI vividharUpe nipha' che, eTaluM ja nahi, e pustaka vAMcakanA hRdayamAM bhUmi ja nahi paraMtu sAgara ane aMbarane paNa jayajayakAra gAyo che. . paNa dakSi ne e bhUmAga pratye AtmIyatA jagADe che. umAzaMkara. | 'jya tuM jaya jaya puNya bhArata-bhUmi sAgara, aMbara" nAthAlAla dave dayAditAM himAlaya viSayaka kAvya kavionI daSTi Ama kavie vizeSa vyApaka bhAvanA rajU karIne kavi vadhu ne vadhu gujarAtanI bahAra keTale dUra sudhI pahoMcI che te darzAve che. gAMdhIjInI emane vyApa vistAratAM kahe che: ahiMsAnI bhAvanAo, buddha pratye paNa pUjyabhAva jAgRta karyo ane jaya nimna unnata, kSaka ujita A paNa aneka kavioe buddha viSayaka vividha prakAranuM kAvyo eka saMhati sarva he rahyAM che. e rIte gAMdhIjInI ahiMsAnuM buddhakAlIna ahiMsAnI bhAva ! jeDe anusaMdhAna thayuM. jaya tuM jaya jaya mata anAgata, DhaNa vivarta niraMtara. gujarAtanI alaga rAjya tarIkenI racanA thaI tema chatAM A rIte pratyeka tattvane jaya jayakAra karatuM A kAvya gujarAtI gujarAtI sAhityakAro prAdezika saMkIrNatAthI para rahyA che. eTaluM sAhityanuM bhAratane apAyeluM pradAna che. ja nahi, gujarAtI sAhityakAroe potAnI pArzvabhUmine vizeSa ApaNA je je kavioe gujarAta viSe kAvyo lakhyAM che vyApaka batAvI che. zivakumAra jevI, caMdrakAMta bakSI, madhurAya uttara emaNe eTalA ja ullAsathI bhArata viSayaka kALe paNa rahyAM che. bhArata tathA baMgALanI bhUmine potAnI kRtio ii pArzvabhUmi tarIke nhAnAlAla, umAzaMkara, khabaradAra, candravadana mahetA, jayaMta pAThaka pasaMda kare che. zivakumAranuM nATaka 'svarNa latA'mAM pAtro, vAtAvaraNa tenaja gujarAtanI asmitAne pATha paDhAvanAra raNajItarAma ane badhuM ja baMgALanuM che. yazedhara mahetA pitA ne atihAsIka kRtio munazIe paNa bhAratanI ekatAnI vAta eTalAja ullAsathI karI mATe kAzmIrane itihAsa pasaMda kare che. manasukhalAla o. jhaverI che. A rIte gujarAtane sAhityakAra gujarAtane potAno prema arthe tAmilanADanI bhUmimAM potAnI vArtAone laI jAya che. emanI che, teTalo ja prema bhAratane paNa ape che. umAzaMkaranA zabdomAM vArtAomAM keTalAMka pAtro paNa tAmilabhAdhI che. kahIe to e gurjara-bhAratavAsI che e satya eka kSaNa mATe paNa vAtaMttara kALamAM A rIte gujarAtI lekhakonI bhAratIyatA e visarata nathI. vividharUpe daSTie paDe che. cIna ane pAkistAnI AkramaNa vakhate -mAhitI khAtAnA saujanyathI. mesarsa harIlAla monadAsa enDa sansa oIla mIlarsa, tela, telIbIyAnA baLa utpAdaka kamIzana ejanTa ane ekSaporTarsa, mahuvA (saurASTra) Te. naM. 40 Jain Education Intemational
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ ra3ra (bRhad gujarAtanI asmitA gujarAtanI adyatana mIla arUNodaya mIlsa lImITeDa morabI grAma : arUNeya phena naM. 396 ane 310 | umadA sutara eTaleja "arUNodaya* I NE 34s kArDa ane kows NE 36s kArDa ane konDa NE 40s kArDaDa ane ke NE 40s IjIsIana NE 60s kArDa NE 120s kenDa NE: 32s rerIna || NE 40s ane 60s kezamIlena pAvaraluma ane hejhIyarI mATenuM sutara Jain Education Intemational For Private & Personal use only For Private & Personal use only
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI hastaprata saMpatti - Do. jitendra jeTalI sAmAnya rIte ApaNe gujarAta pradeza e vepArapradhAna ane maLe che te jotAM A baMne pradezoma' sarasvatIne mahimA jarApaNa lakSmInI pUjA karanAra pradeza gaNAya che. alabatta A hakIkata mahada- ocho heta ema gauravapUrvaka kahI zakAya. jo ke A saMpattimAMthI aMze anya pradezanI sarakhAmaNImAM gujarAta tema ja rAjasthAnane dhaNI saMpatti-hastapate videzamAM tathA anya pradezamAM cAlI gaI vizeSe lAgu paDe che. Ama chatAM gujarAtamAM sarasvatInI upAsanA chatAM atyAre je che e paNa ochI nathI ema ApaNe gheDuM eka jarApaNa nathI ane sArasvata pratye sanmAna nathI evuM to nathI ja, vihaMgAvalokana karIzuM to jaNAze. eka samaye A ja gujarAtamAM zrI ane sarasvatIne subhaga sumeLa ApaNA pradezamAMthI tathA rAjasthAnamAMthI aneka hastapati upara hato. A hakIktanI sAkSIrUpe gujarAtamAM atyAre je prAcyavidyA- jaNAvyuM tema videza javA chatAM navA jamAnAne anurUpa pAmyamaMdire astitvamAM che emanA hastakanI tathA A pradezamAM atyAre vidyA saMzodhana maMdira tyAre gujarAta ane mahArASTra judA nhotA je jaina jJAnabhaMDAro khAnagI rAhe aritatva dharAve che. emanA e samaya pUnAmAM sva. De. rAmakRSNa bhAMDArakaranI puNya smRtimAM hastakanI hastapratAnI saMpatti che. alabatta saMkhyAnI dRSTie guja- sthApavAmAM AvyuM. A saMzodhana maMdirane dravyanI sahAya tathA rAtano naMbara rAjasthAna pachI A bAbatamAM atyAre bIjo gaNI hastaprata saMpattinI sahAya meLavI ApavAmAM munizrI jinavijyajIe zakAya paraMtu eka jamAnAmAM gujarAta ane rAjasthAna eTalA te mahatvano phALo Ape che. atyAre bhASAvAra prAnta racanA thatAM gADha saMkaLAyelA hatA ke e taddana judA pradeza jevA gaNAtA nhotA. e hastapratone amUlya saMgraha mahArASTrane phALe gayo che. Ama A bheda atyAre ubhI thaela prAntIya saMkucitatA ane bhASAkIya chatAM Aje paNa gujarAtamAM hastapratonI saMkhyA eTalI vipula che ke amitAne kAraNe vadhAre phuTa banyA che. bAkI gujarAtamAM agragaNya prAe vidyAnA judI judI zAkhAnA badhA saMzodhake kAma kare te jaina kemanA keTalAye vepArIonA pUrvajo rAjasthAnanA mULa vatanI paNa ene pahoMcI vaLI zakAya nahI. hatA. A uparAMta e samayamAM jaina munio tathA yationAM (1) atyAre vaDodarA khAte ma. sa. vizva vidyAlayane adhIna vihAra pradeza paNa vizeSe rAjasthAna tathA gujarAta hatA. cAlatA ca vidyA maMdira hastaka sAro evo hastapratono saMgraha je jamAnAmAM pustakanuM mudraNuM nhotuM thatuM e jamAnAmAM che. enI saMkhyA lagabhaga trIsa hajAra AsapAsanI che. Ama brAhmaNo pustaka hAthe ja lakhatA. A pu tane abhyAsa karavA vaDodarAmAM ekalA prA vidyA maMdiramAM ja trIsa hajAra karatAM mATe jaina munio laviAo pAse enI nakale paNa karAvatA. vadhAre hastapratA saMgrahita thaelI paDelI che. enA mudrita keTalogo anya pradezamAM ja prApya evA sArAM pustakonI saMkhyAbaMdha nakale jotAM A saMgraha keTalAye vividha viSayonI hastapratone amUlya karI meTA pustakAlayo tathA jJAnabhaMDAro ubhA karavAnI suMdara zarU- saMgraha che. AmAMnI keTalIkaekanI nakala to anyatra vizvamAM ya ya Atane yaza AcArya hemacaMdrane phALe jAya che. mULa khaMbhAtanA paNa upalabdha nathI. A prAgya vidyAmaMdire A hastapratone rahIza A AcArye kumArapALanA samayamAM emanA dharmane rAjyA- AdhAre saMzodhake pAse saMzodhana tathA saMpAdana karAvI aneka zraya maLatAM gujarAtamAM sarasvatIbhaMDAra kiMvA jJAnabhaMDAra ubhA mudrita graMthe gAyakavADa erienTala sirIjhamAM prakAzita karyA che. karI sararavatIne pravAha vahete karyo e eka etihAsika ghaTanA che. A uparAMta khAnagI rAhe A zaheramAM munizrI haMsAvijaine e jamAnAmAM mudraNakaLA hatI eTale emaNe judA judA prade- jJAnabhaMDAra paNa AveluM che. emAM paNa traNathI cAra hajAra jeTalI zenA mUlyavAna prAcIna graMthanI eka ke tethI paNa vadhAre nakale hastapato che. vaLI A jillAmAM ja chANI gAme pravartaka munizrI karAvavA vipula pramANamAM lahi Ao rokaLyA hatA. A rIte A kAntivijayajI tathA munizrI caturavijayajInA jJAnabhaMDAra AvelA lahiAo dvArA raheje aprApya evA pustakonI nakala karAvI jaina che. temaja DabhoImAM munizrI jaMbUvijayajIna jJAnabhaMDAramAM paNa muniomAM ane gRhasthomAM paNa jJAnane pracAra thAya e hetuthI sArI evI hasta pratAne saMgraha che. A badhI hastapratone saravALo sArA evA jJAna bhaMDAro ubhA karyA hatA ane lAbha jaina munio karavAmAM Ave to ekalA vaDodarA jillAmAM ja hastaprato saMkhyA vizeSa letA ane A paraMparA paNa e jaina munioe cAlu rAkho. pacAsa hajAra uparanI thAya ema che. mudraNakaLAnA AviSkAra pachI ane chApakhAnAMo dhIre dhIre vadhavA AgaLa cAlatAM khaMbhAtamAM paNa zrI zAntisUrine temaja zrI maMDyA pachI dhIre dhIre A pravRttimAM maMdI AvI. tema chatAM vIsamI vijayanemisUrina ema prasiddha jJAnabhaMDAra AvelA che. A baMne sadInA pUrvArdha sudhI lahIyAo dvArA pustakanI nakala karAvavAnI bhaMDAranI hasta pratonI saMkhyA raheje paMdara hajAranI thAya ema che. prathA ThIka ThIka pramANamAM cAlu rahI. A paddhatinA phaLarUpe Aje Ama khaMbhAtamAM prAcIna jJAnabhaMDAro jevA ke zrI kalyANasurino gujarAta ane rAjasthAnamAM je vipula hasta pratonI ni jevA jJAnabhaMDAra naSTa thaI javA chatAM uparanA jJAnabhaMDAramAM sArA evA Jain Education Intemational
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ 234 ( mUhada gujarAtanI asmitA carabI vagarane zudhdha pramANamAM hastapratA saMgrahAela che. uparAMta hastapratone vAraMvAra upayoga thatA e vadhune vadhu jIrNa jJAnabhaMDAronuM bIju moTuM mathaka gujarAtanuM pATanagara amadAvAda thatI jAya ane chevaTe naSTa paNa thaI jAya. ema nAza thato aTakAche. amadAvAdamAM I. sa. 1958 mAM sthapAela zrI lAlabhAI vavA A vaijJAnika yugamAM A hastapratone upayoga mAIke philma dalapatabhAI bhAratIya saMskRti vidyAmaMdira ke jenI sthApanA munizrI paddhatithI enI mAIkrophilma thatA pheTo sTeTa dvArA videzomAM puNyavijayajInI preraNAthI karavAmAM AvI che enI harataka lagabhaga karavAmAM Ave che. ApaNe tyAM paNa A vyavasthA che ja. eTale triIsa hajArathI vadhAre hastaprata che. enuM vyavasthita keTaleka paNa AvA amUlya vipula saMgrahAne yathAsthita rAkhavA mATe A badhI prasiddha thayuM che. A uparAMta hAjA paTelanI poLano bhaMDAra, DelAnA hastapratonI nahi to emAMnI amUlya hastapratonI yAdI banAvI upAzrayane bhaMDAra, devazAnA pADAne jJAnabhaMDAra vagere khAnagI enuM mAIkro philma karavuM joIe. AvI hastapratonI eka kendriya jJAnabhaMDAronI paNa sArI evI saMkhyA amadAvAdamAM che. gujarAta lAIbrerI gujarAtamAM ubhI karavI joIe ke jethI hastaprata pitAnI vidyA sabhA hastaka cAlatA zeTha e. je. vidyAbhavanamAM paNa lagabhaga sthAnamAM yathAsthita rahevA chatAM ene vadhAre jIrNa karavA karatAM paMdara hajAra hastapratone saMgraha che. amadAvAdanA A badhA hasta- ene vyavasthita upayoga karavAnI yogya vyavasthA thAya AzA che ke pratAnA saMgrahane saravALo karavAmAM Ave to ekalA amadAvAdamAM ja A bAbatamAM 5 rAjaya sarakAra tathA rasa dharAvatA gujarAtanA heje, hastapratonI saMkhyA lagabhaga sATha hajAratI ke tethI vizeSa dhanike pAchI pAnI nahi kare. thAya. ochI nahIM. amadAvAdathI AgaLa vadhatAM hastapratanuM bIjuM moTuM ane prAcIna mathaka e uttara gujarAtanuM pATaNa che. pATaNamAM zrI hemacaMdrasUrinI smRtimAM zrI hemacaMdranA jJAnamaMdiranA jJAnabhaMDAramAM lagabhaga vIsa hajAra karatAM vadhAre hatapratA saMgrahita che. A jJAnabhaMDAra uparAMta paNa bIjA khAnagI jJAnabhaMDAro pATaNamAM che. alabatta e nAnA che. paraMtu enA saMgraha amUlya che. ApaNe jANIe chIe ke pATaNa eka samaye solaMkI yugamAM gujarAtanI rAjadhAnInuM pada bhogavatuM hatuM. have ApaNe gujarAtanA saurASTra pradezamAM AgaLa vadhIe to bhAvanagaramAM zrI jaina AtmAnaMda sabhA vaDe tathA zrI abhecaMda DosAbhAine jJAnabhaMDAra ema be nAnA jJAnabhaMDAro che. A uparAMta atyAre nAnA jaNAtA saurASTranA lIMbaDI jevA zaheramAM paNa ekathI vadhAre, nAnA jJAnabhaMDAro che. saurASTranA badhA jJAna- DArone ekatra karavAmAM Ave to A hastapratone saravALe paNa daza hajArathI upara jAya ema che. saurASTramAMthI ApaNe gujarAtanA kaccha pradezamAM AvIe te tyAM keDAya temaja anya jaina upAzrayane AdhIna jJAna bhaMDAra da. A jJAnabhaMDAromAM paNa hastapratone sAro evo saMgraha che. Ama ekaMdare samasta gujarAtamAM Avela prAca vidyAmaMdira tathA *** jJAnabhaMDAromAM saMgrahIta hastapratone saravALe karavA jaIe to A AMkaDe raheje doDhalAkhanI saMkhyAnI AsapAsane che. divase divase A hastaprata jI thatI jAya che ane nAnA saMgraho paNa ghasAtA jAya che. alabatta gujarAta tathA saurASTranA mukhya mukhya jJAnabhaMDArone vyavasthita karavAmAM ane ene Adhunika rIte paNa - utpAdaka - jJAnabhaMDAranuM svarUpa ApavAmAM je athAga parizrama aDhAra varSanI nAnI uMmarathI zarU karIne Aje sIttera varSanI umara sudhI mu zrI zAradA zepa phekaTarI puNyavijayajI tathA emanA gurUzrI catuvijayajI temaja dAdA gurUzrI lakhadhIra roDa, morabI. kAntivijayajIe vadhyo che e mATe kevaLa jaina kema nahIM paraMtu phena : 385 prAcya vidyA saMzodhanamAM rasa dharAvanAra vizvanA samasta vidvAna emanA RNI che. A hastaprata sArI rIte jaLavAI rahe e mATe kalakattAmAM nezanala taraphathI ene vaijJAnika Dhabe samAravAnuM kAma 5zuM cAle che. A zAradA sAbu Jain Education Intemational
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtA bhASAno vikAsa --prA. dinazabhAI jAnI, ema. e. '' A Language is a system of arbitrary arere. A sinine ubhAka siAMta tarIke oLakhavAmAM Ave vocal symbols by which members of a social, tikAma keTalAka ane Pooh booh Theory paNa karyu group co-operate and inter act,'' . ghaNI vakhata be pa vastumAM sAmasAmI paDAvAthI amuka prakAranA raNakAra thAya che ane tenuM anukaraNa dI kAla sudhI cAle che. Ane Ding Dong Theory tarIke oLakhavAmAM Ave che. te ke cyA siMha tane koi svIkAratuM nathI. nAyare nAmanA bhASAzAstrInA mata mujaba mAnavI jyAre koI zramavALu' kAma kare che. tyAre tenA gaLAmAMthI amuka prakArane avAja nIkaLe che. sarakasanA temanA patraka mA katI vakhate ke majurA je AvAja kare ke mahAsumAM vajana be thI uMDI caDAvatI vakhate majurI je avAja kare che tene mAnavavANInuM Adi svarUpa mAnavAmAM Ave che. A baMne Ye Ye no Theory devAmAM Ave che. aa bAvAne udbhava vaiyaktika rIte jIvAtA jIvanamAMthI nahIM paNa samUhamAM jIvAtA jIvanamAMthI thayo che. tethI tene samRdhvani siddhAMta paNa kahevAmAM OM. A siddhAMta bar3A vidvAnA svIkAre che, A te A have * bhASAnA udgama ka rIte thayA . tene vicAra karyA pachI ApaNe gujarAtI bhASAnI utpatti ane vikAsa viSe vicAra karIe. hema cAcArye huM apabhraMza veze che temAMthI gujarAtI bhASAnI ni ane vikAsa krame krame thatAM gayAM. bhAlanA ' naLAkhyAna 'mAM (paheluM) gurjara bhASAe nalarAnA guNa manehara gAuM " e rIte sauprathama gurjara bhASA 'nA ullekha jovA maLe che. tenA marakadhamAM pazu bhAveza ja ullekha jovA maLe che. paraMtu A nAma haju pracatrita thayeluM nahIM. gujarAtI bhASA mULa apabhraMzamAMthI vikAsa pAmelI che. gurjarA uparathI tene ' gujarAtI ' evu nAma ApavAmAM AvyuM che. I. sa.nI pacI ke tI temAM gurjara nAmanI eka ati hiMdamAM utarI AvelI. jiMtrAla ( hAlanuM zrImALa) temanI rAjadhAnInu zahera hatuM. e vakhate bhinnamAla gurAnuM sama zahera gaNAtuM. itihAsakAroe eka prabaLa rAjya tarIke tenI gaNanA karI che. dasamI sImAM asahyuM gujarAe temanI rAjadhAnInuM zahera savuM ane mALavAnA pradezamAM vasavATa karyo. cAlukayarAja mULarAjanA samayathI bahAne gujarAta pradeza gujarAta * nAmathI pracatrita banyA. * gujarAta ' zabdanI vyutpatti bhinna bhinna rIte darzAvavAmAM AvI che, tene mATe gurjararASTra ane gurjaratrA e be zabdonI pasaMdagI thaI zake, paraMtu yugaMrASTra e zabda uparathI ke gujarAya ' zabda ' maLe che. ' gujarAta 'zabdathI te alaga paDI jAya che. gurjaratrA zabda bhADamAMthI dazamI sadI sudhImAM maLe che. yuzailA > murattA > gujarAta ke vyutpatti nI sAhajika jAge che. A yugaMgA e kyArano gujarAtano sabhApradeza nahIM paraMtu rajapUtAnAno pazcima bhAga ane bhASAnA gujarAtanA uttara bhAga. keTalAka bAkA ThAkAra' --Prof startevant. bhASA e svaicchika dhvani-saketeAnI eka pati che. tenAthI TUMpaNa sAmAjika nA sabhyo anyanA sahakAra sAdhe che, ane saMparkamAM Ave che." presa. ravAna. bhASA e eka mAtra OM be ja arthahIna zAna samA nathI. cAmya layamAM svarAnuM bhArata arAda pramANe uccAranuM karavAmAM Ave to temAMthI bhASA janme che. mAnava imAvAnI bAtamAM mAnavetara praSTi karatI kAka judI paDe che. pazu pakSIne paNa peAtAnI bhASA te hAya ja che paraMtu temanI keTalIka maryA dAne lIdhe tene vikAsa thayA nathI. bhASAnnivyakti e mAnava- STi ane mAnavaira dine alaga pAnuM eka nAM cAnuM che. mAnavIne petAnA saMrakSaNlR mATe kudarate hAtha-paga ApyA che. saMrakSaNa mATe teNe tenA mukhanA upayAga karavA hotA nathI. pazu ke pakSIne tenA para jatA bAkramaNa sAme paga uparAMta moM ke maganA upayoga karavA paDe che pazcime bhASA vyakta karavAnuM aMga bhASA ane sAbu banne morace pAMcI na vaLavAthI tenuM bhASAbhivyaktinuM kAryAM marda paDyuM. taduparAMta mAvasRSTimAM dI kALa sudhI mAbApee pAtA sanAnAnI sArasabhALa levAnI thAya che. dAMSAvana, kuTuMbabhAva vagerenA vikAsa temanAmAM vadhAre thayeA che, jayAre mAvetara sRSTimAM baccAMnI saMbhALa bahu ja alpa samaya sudhI levAnI taiya che. mAM thAnI mAka temanAmAM dAMpatyajIvana ke kruSnabhAvano vikAsa thayo hAya nathI. dIkALa sudhI strI, purva ane bALaka eka sAthe rahe che. lAMbA samaya sudhI sAthe rahevAnuM hovAthI bhAvAnuM AdAna pradAna thatu ja rahe che ane e rIte bhASAnA vikAsa thayo ya. mAnava bhASAnA prathama Avivi kai rIte thayA haze tena viSe tu bhinna jindu mano pro Dha, vhIpna ane pAtra jevA bhASAzAstrI anukaraNa dhvaninA siddhAMta Ape che. pazupakSIona avAjane sAMbhaLI te ja avAja karI je zabda yojAyA tenA te te pazupo athavA to temanuM mAna vA thA. pachI khAne Bow Wow Theory kahevAmAM Ave che. ahIM mAnavInI anukatine mahatva ApavAma' bAbu che. nana, mesara ane khAsa navA bhASAmAmAe nA siddhAtanA DIka rIka vizvapa karyo che, tIvra bhAvakane lIdhe ghaNIvakhata ApaNA moMmAMthI ApanA ke danA udbArA nIkaLI paDe che. dA. ta. A, AhA.
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ "had gujarAtanI asmitA ApanAra koI sAla sara thAya che. dA. ta. va. pUrva ae uparathI "ThakarAta' vyutpanna thayuM tema " gurjara" uparathI gujarAta' zautra ne Adeza che ane vadi anukrame thAya che. rAjaya nuM vyutpanna kare che paraMtu A vyutpattine Teko ApanAra koI sAdhana kutubava ane jAti nuM purU thAya che. bhaviSyakALanA stha maLatuM nathI. ne ja thAya che. dA. ta. vidhyati nuM sad. rAma" ne nam apabhraMzamAMthI gujarAtI bhASAno vikAsa kevI rIte thayuM tenA pra. ba. va. ane zat kri. ba. va. pUrva "ka ane e viSe kezava ha. dhruva, narasiMharAva tathA ke. kA. zAstrInA bhinna Adeza thAya che. bhinna mata pravarte che. madhya apabhraMza yuga e vi. saMnI 13mI sadI sudhIne gaNavAmAM narasiMharAva A vikAsakramane cha vibhAgamAM vaheMcI nAkhe che. Ave che. hemacaMdrIya apabhraMza ane mugdhAvadha oktitanI gujaapabhraMza. madhya apabhraMza, prAcIna pazcima rAjasthAnI, junI rAtI bhASAnA udgama vaccenI sthitine madhya apabhraMzamAM samAveza gujarAtI, madhyakAlIna gujarAtI ane arvAcIna gujarAtI. ke. ha. thAya che. kavi bihaNa A bhASA viSe A abhiprAya Ape che : dhruva apabhraMza yuga, jUnI gujarAtI yuga ane arvAcIna gujarAtI tamAne vimavi mate pad guNAratvam ! prAcIna pazcima yuga ema mAtra moTA moTA traNa yuga ja darzAve che. ke kA. zAstrI rAjasthAnIna yuga vi. saMnI 13mI sadIthI vi. saM. 1550 sudhI A. ja. paripATI upara cAlIne tenA peTA vibhAge pADe che. A gaNI zakAya. A bhASAmAM gujarAtI ane mAravADInA mULane vyakta matamatAMtara mAtra nAma ApavA pUratAM ja che. yuga vibhAgane karatAM keTalAMka tattavo jovA maLe che. gujarAtI ane bhAravADI bane eka bIjA sAthe sarakhAvI jeta bahu jhAjho taphAvata jovA maLatA zaurasenImAMthI utarI AvI che. e te suvidita che. apabhraMzamAMthI nathI. jU. 5. rA. mAM AvatA saMyukta vyaMjananuM Simplification thAya narasiMharAvanA mata mujaba apabhraMza yuga vi. saM.nI 11 mI che ane pUrNa svara laghu hoya te guru thAya che. jema ke aMkananuM bAna, sadI sudhIne gaNI zakAya. apabhraMza bhASAnA keTalAka viziSTa vatanuM vAta, dimadinuM vImaru thAya che. jo ke AmAM paNa lakSaNo nIce pramANe gaNAvI zakAya. koI keI apavAda hoya che kharo. ar ane 3 varayugma joDAkSaromAM ne kavacita lopa thAya che. jemake saMskRtamAM- vibhaktatA jALave che. banne svArayugma bhinna bhinna kRtio yadi bhagnAH parakIyAH tataH sakhi mama prieNa / sacavAI rahI che. dA.ta. apabhraMzanA sarachanuM jU. 5 rA.mAM ajI atha bhagnAH asmadIyAH tataH tena mAritena / / ane rUjhAsTaranuM gAjha thAya che. jU. 5. rA.mAMthIA zabdanuM te zloka apabhraMzamAM A rIte bolAya che. arvAcIna gujarAtI che" ane "unALo' ema thAya che; arthAta jai maggA pArakkar3A to sahi majjha pienn| aru ane 3 e baMne svarayugmonuM ane te thAya che. aha bhaggA ammahaM taNA to te mAriaDeNa / / jUnI gujarAtIne yuga vi. saM. 1550 thI 1650 sudhI ahIM mULa saMskRtamAM kipena mAM ? joDAkSaramAM Avela che gaNavAmAM Ave che. A yuganI bhASAmAM 9 ne badale 6 vAparavAmAM te apabhraMzamAM levAya che. ane paUT thAya che. priyajJa Ave che. dA.ta. ene badale sA, savAnAhane badale savAAva, azokane apabhraMzamAM ugazAM kahevAmAM Ave che. arthAt rAvarIne badale rAghaDI, viachIne badale giSarI. A yuganI bhASA ahIM paNa 6 ne lepa thayo che. vaparAtrInuM apabhraMzamAM apabhraMzathI thoDI thoDI alaga thavAnI prakriyAmAM ja che. ahIM haju vAsAtta thAya che. ahIM saMyuktAkSaramAMnA 6 ne lepa thayo che. apabhraMzane yAda karAve tevA pAme, zi6, vararaya, varasa, kayAreka nne umere paNa karavAmAM Ave che. jema ke saMskRtamAM maLaju jevA zabdo jovA maLe che. uttaradR jevA AjJArtha rUpe, rayAsa che. tenuM apabhraMzamAM vAnuM thAya che. zabdAraMbhamAM na hoya vijayasenasUri racita "vaMtAirAkU ne nIce namUne e yuganI tevA svara pachInA asaMyukta evA voMmAM ne , hu ne gha, bhASAnAM vaiziSTayane spaSTa kare che. tu ne t, i ne gha, 6 ne 2 ane 6 ne ma thAya che. jema ke paramesara titthesaraha payapaMkaya paNamevI / vikSemanuM apabhraMzamAM vivAda thAya che. ahIM vizlemara' bhaNisu rApu revaMta gire aMbika divi sumarevi / / zabdamAMne # anAdi ane asaMyukta che tethI tene apabhraMzamAM gAmAgara puravaNa gahaNa sarisaravari supaesu / ja thayo che; vena nuM apabhraMzamAM udhe thAya che ahIM paNa uparanA devabhUmi disi pacchimaha maNaharU sAraTadesu / / niyama pramANe va ne gha thayo che. Aja rIte thata' nuM Tu jiNu tahi maMDala maMDalau maragayama u'mahaMtu / mAM ne gha ane tane, saraDhava nuM samanavamAM ja ne ma, nimmalasAlasi harabhare rehara giri revaMtu / / zapatha nuM vadhumAM 9 ne va thAya che. apabhraMzamAM liMganI ataMtratA ahIM paramezvarane badale paramesara athAta ne badale vaparAya rahelI che. arthAt nAmanI jAtimAM koI cekasa niyama pravartato che. Ama dhIme dhIme A bhASA arvAcIna gujarAtInuM svarUpa pAma | nathI. narajAtinI jagyAe nArI jAti, nArI jAtinI jagyAe Ave che. vi. saM. 1650 thI vi. saM', 1750 sudhInA gALAne rajA ta e pramANe apabhraMza mAM thayA kare che. jemake yAda vincI madhyakAlIna gujarAtI yuga tarIke oLakhavAmAM Ave che premAnaMda rAtrI mAM trirI e zabda mULa saMskRta zabda atram nAnyatara yugathI A bhASA zaru thaI gaNAya. premAnaMdanI bhASA lagabhaga jAtine che. te nArI jAtimAM vAparavAmAM Avyo che. zAha: e arvAcIna bhASAmAM pravezI gayelI che. jo ke thakI, thake jevA zabdanArIjAtine zabda apabhraMzamAM sAru nAnyatara jAtine bane che. prago dhyAna kheMce che. thavuMnA arthamAM have zabda, carinA arthamAM ma ne vikape thAya che. dA. ta. ama: nuM mavaMda tala ane tyAra, RSine badale kavi vagere A yuganA viziSTa lakSaNo Jain Education Interational
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] che. A bhASA dhImedhIme arvAcIna gujarAtI tarapha sarakatI jAya che ane dayArAmanI bhASA juo ane tenI sAthe narmadanI bhASA e to nirvivAda che. caudamA zatakanI bhASA to ethI paNa vadhAre sarakhAvI jue ane turata ja banne vacceno taphAvata khyAlamAM najIka AvatI jaNAya che. 'vasaMta vilAsanI nIcenI paMktio juo- AvI jaze. padamini parimala bahakaI lahakai malayasamIra / hiMmata na harIbhAI jhaTa nAtarA kare, mayaNu jihAM paripaMthIya paMthIya ghAi adhIra / / DagaluM bharyuM ke nA haThavuM, veNu kADhayuM ke nA laTavuM madhyakAlIna gujarAtI premAnaMdathI zarU thAya che. premAnaMdanI athavA bhASA to arvAcInatAne Are UbhelI che ja, kathaka kyAMka tenA sAme pArathI AvatI tarI karI dhenuM UMcI DokathI. viziSTa zabdaprayoga ane laDhaNa te premAnaMdayuganI bhASA che te batAvI ke Ape che. A yuganI bhASAmAM saMyuktAkSara bane teTalA ochA jaTAnI zobha thI atiza zaramAI ziva uDyA, vAparavAno prayatna thayo che. samagra madhyakAlIna yugamAM padyane je jaTAne saMkelI vaTa tajI girie jaI vasyA. vikAsa thayo che te gadya taraphathI gheADI upekSA athavA tene nika A ane AvA aneka udAharaNa bhASA vikAsanI bhedarekhA derI thayo che. Ape che. gujarAtI bhASAnA vikAsanA traNa stabake gaNAvI Ama dhIre dhIre arvAcIna bhASAnuM svarUpa paga mAMDatuM jAya che. zakAya. prApha narasiMhayuganI bhASA arthAta narasiMha pahelAnA yuganI bhASA, madhyakAlIna gujarAtI bhASA arthAta narasiMhathI mAMDIne ane kIdhe Dakho gopAle kIdhI gheza, dayArAma sudhInI bhASA ane temAM premAnaMdanA tathA dayArAmanA naraharie kIdhI rAbaDI, buTo kahe zirAvA beza. samayathI A bhASA barAbara ghaDAne arvAcInatA tarapha pahoMcI e leka pracalita dehe athavA dhanadAsanI "arjuna gItAnI gaI che ane eTale arvAcIna gujarAtI bhASA ke je ApaNuM nIcenI kaDI- gadyapadyanA Adya praNetA evA kavi narmadathI raju thaI gaNAya. saMsAramAM sarasa rahe ane mane mArI pAsa, saMsAramAM lapAI nahIM tene jANa mAre dAsa. athavA dayArAmanI keTalIka garabIomAMnI bhASA- Phone GRAM kAmaNa dIse che alabelA tArI AMkhamAM ?" Office 31579 .NUTANHIND 'va; mA joza varaNAgiyA, jotAM kALajaDAmAM kAMI thAya che." Resi. 472845 UbhA raho to kahuM vAtaDI, bihArIlAla." traja vahAluM re, vaikuMTha nahi AvuM, mane game na caturbha ja thAvuM, tyAM naMdakuMvara kaya thI lAvuM ?' "sAmuM je naMdanA gALA, mArUM citta caraNavALA" "cAMdaliyA re cAlIza mA ati utAvaLo re.' A rIte A yuganI bhASA arvAcIna ja lAge che chatAM | arvAcIna yugane aruNuM to narmada ja. I. sa. 1850 thI narmada yuga ane tenI sAthe sAthe arvAcIna gujarAtI bhASAne stabaka zarU thayo gaNAya. atyAra sudhInI gujarAtI bhASA upara aMgrejI bhASAnI asara dekhAtI na hatI paraMtu I. sa. 1857 mAM yunivarsiTInI sthApanA thaI. aneka bhAvanAzALI yuvake yunivarsiTInA grejyueTa thayA ane gujarAtI bhASAmAM AMgla bhASAmAM jevo prabhAva kema na Ave te vicAravA lAgyA. keTalAka ati utsAhI yuvake AMgla bhASAmAM ja vicAravA lAgyA. pariNAme jUnA zabda prayoga ghasAI ghasAine kSINa thayA ane aMgrejInA pAsavALI bhASA vaparAvA lAgI. navA zabdo AyAta thayA, vAkyo sAdAne badale saMkula ane lAMbA banyA ane zabda racanAmAM ghaNA pheraphAro thayA. premAnaMda, akho sumanalAla nImacaMda 8, caMpAgalI kosalena muMbaI--ra Jain Education Intemational
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ 238 [ bRhad gujarAtanI asmitA tAra- venIlA sthApanA : 1932 TelIphena. 3758 bI. TI. zAha enDa kuM. heDa ophisa:- dANApITha, bhAvanagara. saradAra ku. nA saDATarsa, henDa mazIno, tathA gyAsa bharelA sIlInDara tathA jhaMDAchApa joDAveTaranI khAlI bATalIo rabararIMga-opanarsa buca esensa, kalarasekarIna vigere jaththAbaMdha vyAjabI bhAve amAre tyAMthI maLaze. | maLo yA lakho. saradAra gesa haMmezA vAparavAno Agraha rAkhe. bI. TI. zAha enDa ke dANApITha, bhAvanagara. brAnca brAnca macI coka gareDIyAkuvA roDa mahuvA rAjakoTa Jain Education Intemational ucation Intermational
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtI prajA svabhAva lAkSaNikatAo -Do. dilAvarasiMha jADejA (ema. e. pIecaDI.) kAzmIrathI kanyAkumArI sudhInA bhAratamAM sAMskRtika aikaya gujarAtanI zirAomAM paNa bhAratanA marmasthAnethI AvatuM rudhira ja vyApI rahyuM che. Adya zaMkarAcArye bhAratanI cAreya dizAmAM cAra vahI rahyuM che. A dRSTie gujarAtanuM bhinna ke svataMtra sAMskRtika mahAna tIrthadhAme sthApI A vizALa bhAratakhaMDane dharmane eka vyakitatva hoI zake nahi. tAMtaNe bAMdhe che. pazcime dvArikA, pUrve jagannAthapurI, uttare badrI- A lekhane mukhya viSaya gujarAtI prajAnAM thoDAM viziSTa svabhAvakedAra ane dakSiNe rAmezvara - A cAra tIrthadhAme bhinna bhinna lakSaNo darzAvavAno che. have ApaNe e tarapha vaLIe. manuSyane svabhAva prAMtanA bhinnabhinna raheNI karaNI dharAvatA karoDo lekenA dhArmika agAuthI khAtrIpUrvaka vidhAna karI zakAya evo (preDikaTebala) nathI, jIvanane eka sUtre gUMthe che. gujarAtanA keI nAnA gAmaDAmAM rahele kayAreka bAhya saMjogo para paNa eno AdhAra rahe che. amuka viziSTa mAnavI paNa snAna karatI veLAe "gaMgeyamune ca narmade' kahI, saMjogothI amuka vizeSa bhAva pedA thAya che. e ja rIte samagra bhAratanI A traNa mahAna saritAonuM smaraNa karI, pitAnA prajAnA svabhAva-lakSaNane ekasAIpUrvaka varNavI batAvavAnuM kArya hRdayanuM anusaMdhAna A vizALa bhArata joDe karaze. kavivara kaThina che. udyama ( Energy) AjanI aMgreja prajAnuM eka lakSaNa ravIndranAtha kahe che ema, bhArata eka bahutaMtrI vINuM che. vINAmAM manAya che. paNa 16mI sadImAM ALasupaNuM aMgrejaprajAnuM lakSaNa jhINA-jADA, tIvra-sukamaLa, ema ghaNA tAra hoya che. temAMthI eka gaNAtuM hatuM. aMgreja ane phreMca prajAnI jema jarmana prajA kadI vagara cAle nahi. aneka sAdhanAonA samanvayathI eka paripUrNa audyogika vikAsa hAMsala karI zakaze nahi, ema manAtuM hatuM. saMgIta pragaTAvavuM eja ApaNA bhAratIya mahApuruSonI sAdhanA jarmana prajAe siddha karela audyogika vikAsa jotAM Aje e rahI che. zrI umAzaMkare paNa sUcavyuM che ema, bhArata alaga alaga mAnyatA khoTI paDelI jaNAya che. gujarAtanA zikSita varganA yuvakavRkSonuM jhuMDa nathI, paNa emAM thaDa karyuM ane vaDavAI kaI e yuvatI sAmAnyapaNe suMvALA manAya, paNa parvatArohaNa pravRttimAM zodhavuM muzkela paDe e rIte aDAbIDa jAmele gheghUra vaDa che. emaNe hamaNAM hamaNAM je parAkrama dAkhavyuM che tene kAraNe prastuta mata bhAratIya saMskRtimAM samanvayanI ajaba zakti rahelI che. badalavo paDe evI paristhiti UbhI thaI che. keI viziSTa dezanI bhAratIya prajA sAmAnyataH sahiSNu tathA udAra daSTibiMduvALI che. prajAnAM sAmAnya lakSaNo vize bAMdhavAmAM AvatI dhAraNAo lekamata hiMdudharma sarvadharma samabhAvI che; eTale dharmano kaI saMkucita paMtha ke saMkucita 5 (Public opinion)ne ane vizeSa karIne anya deze ke pradeza vADo na banI rahetAM e eka jIvanarIti banI gayo che. prAcIna pelI cakkasa prajA vize kevo lekamata dharAve che ene paDagho pADatI temaja madhyakALama paradezIonAM aneka dhADAM bhArata para UtarI hoya che. e paDaghAma taryAza sarvatra na hoya. mATe ja morIsa AvyA che. paraMtu lIMbune rasa pANImAM samarasa thaI jAya ema girga noMdhe che: Estimates of the potentialities e sau bhAratIya jIvanamAM ekarasa thaI gayAM che. kharI vAta to of a People on the basis of its supposed e che ke ahIMnI saMrakRtine 'tANo' naMkhAyele ja che. bahAranI prajAne "vANa" mAtra emAM gUMthAya che ane Akhare bhAratanI innate character are particularly Precaprious. sAmAjika saMskRtinuM sughaTa tANAvANunuM pita upasI Ave che. (koI prajAnI saMbhAvyatAo vize enI anumAnita sahaja lAkSa- ahIM prazna thAya ke bhAratIya saMskRtinA samagra citramAM gujarAta, NikatAone AdhAre bAMdhelI dhAraNAo ghaNI anizcita kahevAya.) zrI munazIe 1923 mAM kahyuM hatuM ema, eka "sAMskRtika vyakita' chatAM paNa prajAjIvanane ItihAsa, prajAjIvananI vartamAna sthiti, che ke kema ? gujarAta eka ravataMtra saMskRtika vyakti che ane nathI prajAnuM rAjakIya, sAmAjika, Arthika jIvana tathA dezanI bhaugolika te nIcenA muddA uparathI spaSTa thaze. gujarAtI prajAnI ahiMsaka ke bhUstaraviyaka paristhiti vagerene abhyAsa karIne prajAnAM samavRtti, svabhAvanI udAratA tathA mulAyamatA, sahiSNutA, vepArI avasthA daramiyAnanAM sAmAnya ravabhAva-lakSaNone nirdeza karI sAhasikatA, vaizyavRtti, eka prakAranI khAmozI ane zApaNa, zakAya khare. jhaghaDAone madhyama mArga kADhavAnI kuneha, svabhAvanI anuneyatA prajAnA ghaDataramAM aitihAsika ghaTanAo ane paraMparAo kAma (Flexibility) lavacikatA tathA nakhanIyatA (Elasticity)- karatI hoya che. gujarAtamAM prAcInakALamAM anAryo vasatA hatA. e A badhAM lakSaNone lIdhe anya prAMtathI gujarAta jarA juduM paDe lekamAM vANijyavRtti tathA samudrayAnanI vRttio prabaLa hatI. e che, bAkI bhAratIya saMskRti te eka vAyumaMDaLa che, eka bhAvanA lakSaNuM hAlanI gujarAtanI prajAmAM dekhAya che. te gujarAtanA mULa che. e vAyumaMDaLa bhAratamAM sarvatra vyApta che ane e anvaye vatanIomAMthI--asura-nAma-paNiomAMthI kadAca utarI AvyuM gujarAtanA jIvanamAM paNa te vyApI gayeluM che. anya prAtanI jema haze. bhAratamAM ghaNuM jUnA samayathI vividha jAtionAM bhramaNa Jain Education Intemational
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ 240 [ bahada gujarAtanI asmitA thatAM rahyAM che. AmAMnI ghaNI jAtio ahIM TharIThAma thaI che. saka che. vinobAjIe kahyuM che ema, gAMdhIjI A pradezamAM mAtra gujarAtI prajA vividha jAtionA saMparkamAM AvatI rahI che. aneka akasmAte nathI janmyA. A pradezanA ghaDataramAM gAMdhIjI jevA jaNanA saMbaMdhamAM Avato mANasa anubhavothI ghaDAIne vadhAre namra aneka mahApurUSono phALo rahyo che. ramaNalAla va. desAI gujarAtanI bane che, vyavahAradakSa bane che, ugra thaI kAma bagADato nathI." te saumya zILI mAnavatA, udAra saMskRti, samanvayanI tatparatA, gujarAtI prajAnI A anubhavasamRddhi enA vyavahAramAM dekhAya che. gujarAtanI jhIlAvaTa ane kauzalya, gujarAtanI dayA ane jagabaMdhutvanI matAMtarakSamAM bhAratIya saMskRtinuM eka lakSaNa che. e matAMtara Teva, e sarvanA nicoDamAM tapasvI gAMdhIne Agraha jue che.' sahiSNutAnuM UMcuM raNa gujarAtamAM jaLavAyuM che. vaidika dharma, nirarthaka kaleza karavo nahi ane takarArano toDa lAvavo evuM bauddha dharma, jaina dharma tathA vallabhAcAryane dharma ahIM vikasI gujarAtIonuM samAdhAnapriya svabhAvalakSaNa prajAnA ahiMsaka tathA zakyo che, zaiva-vaiSNava mata sAthe jaina dharme vyavahArU DahApaNathI davyalakSI mAnasamAMthI janyuM haze. vinayazIla cAritrya, sarvavyApI samAdhAta vRtti dAkhavI che. alabatta jene-brahmaNo vacce vAgyuddho udArabhAva, namra dharmazIlatA ane badhA sAthe meLathI rahevAne thayAM che. paraMtu dakSiNamAM ziva rAjAoe (paradharmI murilamo hindu- guNa gujarAtIomAM jaNAya che. Ama, jaina dharmanI vyavahAru one kanaDagata karatA hatAM ema) vaiSNavonI kanaDagata paNa karI samAdhAnavRttinuM lakSaNa gujarAtI prajAnI ke maLa AcAranItimAM che. hiMdu maMdira ane mUrtionAM khaMDano hindu rAjAoe ja utayuM che gujarAtamAM pazuhiMsAtmaka meTA yone kALe koI pracAra hoya ziva ke vaiSNava hovAne kAraNe karyA che. AvAM udAharaNe gujarAtamAM ema jaNAtuM nathI. gujarAtamAM rAjayavahIvaTakartA guptarAjAnA eka seMdhAyA nathI. gujarAtamAM to khaMbhAtanI masjidane agnipUjakoe pratinidhie yajJamAM ghI homa karIne saMtoSa mAnyo hato ema baLAvI mUkI hatI tene siddhArAje jAtatapAsa karIne nyAya karyo neMdhAyuM che. 10 gujarAtanA dharmajIvanamAM karAla hiMsaka aMze ochA, hato evo dAkhalo beMdhAyo che. siddharAja, kumArapALa jevA rAjya- jyAre saumya komala aMze savizeSa che. kartAoe matAMtarakSamAnA guNane gujarAtI prajAmAM vikasita karavAmAM paraMtu jIvanavyavahAramAM ahiMsA jyAre ene mAtra sthULatama phALo Apyo che. svarUpamAM rahI tyAre gujarAtamAMthI zauryabhAvanA ghaTI gaI. ba. ka. mahamUda gajhanIe gujarAtanA dhArmika pATanagaranI avamAnane ThAkora gujarAtI prajAnA eka mukhya baLa tarIke jadhAbaLa' eTaluM karI hatI. somanAthanuM eNe khaMDana karyuM hatuM. A samaye thayelI ja gaNAvyuM haze! gujarAtanI asmitAnA pahelA gAyaka narmade jAnamAlanI khuvArI to judI, paraMtu gujarAtIo e du:kha vahelA puchayuM che: are zuM mArA gujarAtI e, prathama thakI che meLA ?" pachI bhUlI gayA. kAraNa zuM ? prAcInakALathI gujarAtI mukhyatve eka e umere che: "gujarAtI bAyalA che, gAMDI gujarAta Aguse lAna, vepArI prajA rahI che. vepArInuM moTAmAM moTuM du:kha maMdI ane pILase bAta evuM che, paNa jyAre jagatamAM zuravIra te kALe karIne moTAmAM moTuM sukha tejI che. A sivAyana sukha-du:khe gauNa vRdala banyA che ne gulAma kALe karIne moTA zuravIra kema na thAya? gaNAya. gujarAtamAM bhImadeve sattA jamAvyA pachI satata samRddhine 11 "UTho re gujarAtaputra saje juddha kAje' ema kahIne kALa Avyo ane mahamUdanI caDAinuM du:kha loko bhUlI gayA.' ema gujarAtIomAM, e rIte koIpaNa prajAmAM, zauryane AviSkAra mahamadanI caDAI je banAva itihAsamAM banyuM ja na hoya tema saMbhAvya che ema e samajAve che. gAMdhIjIne netRtva nIce AtmagujarAtano ItihAsa cIle cAlavA mAMDyo. A viSata gujarAtanA balidAna pATho gujarAta bharyuM che. e kharuM paNa gujarAta "nija mAnasanI sthiti sthApatA darzAve che. islAmanA AkramaNanI saMtatine premazauryanI rIta' bhaNAvaze evuM kavidaSTinuM svapna haju bhAre bhIMsa gujarAtanI prajA jIravI zakI te A lakSaNune kAraNe. pUrNa rIte sAkAra karavAnuM bAkI che e paNa eTaluM ja sAcuM che. muslimonA AkramaNane kALe e AkramaNa khALavA hiMdu gujarAtI prajA vadhAre paDatI suMvALI ane sukhapriya banI gaI lAge samAje kAlAnI jema potAnA aMge saMkeDI lIdhAM hatAM. ravarakSa che, theDu'. laDAyakapaNu, kaThorapaNuM ane purUSapaNuM keLavavAnI ane tema ja saMskArarakSaNa mATe samAja nAnA nAnA TukaDAomAM vaheMcAI jarUra che. gayA hatA. jJAti upara mahAjanonI pakaDa majabUta banI hatI. 1. Morris Ginsberg; Essays in Sociology and samAja upara jJAtiprathAnI pakaDa majabUta banI hatI. jJAtivAdanAM Sociae Philosophy, vol I dUSaNe paNa dekhAvA lAgyAM hatAM. nAtanA nAnA nAnA ekaDAomAM 2. ratnamaNirAva joTe gujarAtano sAMskRtika ItihAsa bhA. 1. vaheMcAI gayelA gujarAte jJAtivAdanAM pariNAma bhogavyAM che, ane 3, 4. ratnamaNirAva joTe; gujarAtane sAMskRtika itihAsa bhAga-1 Aje paNa binasAMpradAyika lokazAhI rAjyamAM jJAtivAdanAM hAni * 5. Te; emanAtha. kAraka cinha nAmazeSa thayAM nathI. 6. durgAzaMkara zAstrI, gujarAtane madhyakAlIna rAjapUta ItihAsa-1 gujarAtanI prajAmAM jainoe samAdhAnavRti keLavI che. A uparAMta jainoe vidyAnI bhAre upAsanA karI che. sarasvatInI 7. durgAzaMkara zAstrI, bhAratIya saMskAra ane gujarAtamAM avataraNuM. ArAdhanAnI ujajavaLa paraMparAo emaNe gujarAtamAM thApI che. 8. 2. va. desAI; gujarAtanuM ghaDatara. paraMtu jainenuM sauthI moTuM arpaNa gujarAtamAM ahiMsakavRttine ana- 9. kezavalAla kAmadAra; svAdhyAya-1 zvara karavAmAM rahyuM che. azokakumArapALanI AjJAo A pradezane 10 bhAratIya saMskAra ane tenuM gujarAtamAM avataraNa. pacI gaI che. zAkAhAra ahIM sulabha che, eTale prajA vizeSe ahiM. 11 nama kavitA. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] telaMgaNane eka kavi kaTArIe 17mI sadInA gujarAta mATe hato, e ja prajA saMjogo palaTAtAM samudragamanane niSiddha tathA dharmaeka nedha karI che. alabatta e dhamAM kavisahaja atizayokti viruddha mAnavA lAgI. zrI mahIpatarAma nIlakaMTha jevA samAjasudhArakane ane kalpanAzIlatA che, paNa eka anya prAMtanA kavijana upara samudra ullaMdhIne paradezagamana karavA mATe zAM zAM duHkho veThavAM paDyAM gurjara pradeza ne prajAnI chApa kevI paDI hatI te jANavA mATe e hatAM te jANItI hakIkata che. Ane kusaMskArano prabhAva gaNI zakAya. vAMcavI rasaprada jAze A gurjara deza je, ne AMkhane ThAra. gujarAte vAraMvAra je parAdhInatA bhogavI che emAM gujarAtIsarva saMpattithI bharapUra A ravargaloka. kapUra ane mIThI sopArIthI enI parAkramazIlatA ane zauryanI UNapa kAraNabhUta jaNAya che. madhamadhatA pAnathI etA yuvAnanA mukhya be che....caMdanathI temanAM mAnavazauryanA vividha AviSkAro hoI zake che ane gujarAtanuM zarIra madhamadhe che. ane rati samI yuvatIo sAthe te mahAle che. vepArI sAhasa e paNa zauryane eka AviSkAra ja che, e sAcuM ahIMnI strIonuM sauMdarya paNa anupama che. tapta suvaNane emane che. paraMtu vepArI sAhasanI joDe lazkarI zista ane zauryane jeTalo raMga che. lAla ne mRdu emanA hoTha che. emanI vANI amRtasamI vikAsa thavo joIe teTale gujarAtamAM nathI thayo. hindanI prajA mIThI che. akhomAM che nIlakamalanAM teja. gurjara yuvatIo nA viSe I. sa. 685 pachI noMdhAyele ummaya khalIpha abadula malikanA mohinAthI yuvAne mugdha bane emAM zI navAI? 12 jIvanane samayane abhiprAya jANavA jevo che. hindanA samudromAM motI, parva AnaMda mA guvAnI gurjara prajAnI eka lAkSaNiktA ahIM pragaTI temAM mANeka, vRkSomAM suvAsita agara ane tenAM parNomAM parAga che. che. AjanA gujarAtanA jIvana viSe lAgaze ke e saMgiyuM paNa paratu tyAMnI prajA bicArAM kabUtaronAM ToLAM jevI che." 13 A nathI ane nibaMdha ullAsathI chalakatuM paNa nathI. vAta gujarAta mATe kadAca savizeSa sAcI che. gujarAtamAM dariyAI prajA ane pradezane saMbaMdha deha ane AtmA so banAvavAmAM sAhasa che kharuM, paNa vepAra aMgenuM, dariyAI lazkarI vyuharacanA Avyo che. e rIte vicArata, gujarAtanA dariyAkAMThAnI gujarAtI aMgenuM nahi. eTale ja 'kabUtaronAM ToLAM jevI gujarAtI prajAnA prajAnA svabhAva upara thayelI asara tarata lakSamAM Avaze. gujarAtane ke - dariyAkAMThA upara Abe, cAMciyAo vagere lUMTa calAvatA hatA. ane musalamAnonA samayamAM paNa dariyAkAMThA upara porcyugijhone adhilagabhaga 900 mAIlane dariyAkAMTho che. gujarAtI prajAnA svabhAva ghaDatarama dariyAlAle viziSTa phALo Apyo che. eka bAju dariyA kAra hato. ahIM aprastuta nathI eTale bIjI vAta paNa seMdhavI joIe. dvArA dezadezAvaro sAthe saMbaMdha bAMdhavAnI sAnukULatA gujarAtane maLI gujarAtIoe vepAramAM jeTalI dUra dezI dAkhavI che eTalI dUraMdezI che, bIjI bAjuthI dariyAkAMThAe gujarAtI prajAne ravabhAvanI kaLAza gujarAtanA AgevAnoe, gheDA mahAna apavAdo bAda karatAM rAjabakSI che. dariyA mArge AvIne anya prajAo A pradezamAM vasI kAraNamAM dAkhavI nathI. rAjakIya dUraMdezInA abhAvanI vAta AjanA che ane sthAyI thaI che. "bhAratera mahAmAnavera sAgaratIre' jI. gujarAta mATe ya sAcI che. judI prajAsaritAo AvIne samAI gaI che. eja rIte gujarAtamAM hAla dariyAvATe "bRhad gujarAtanI sthApanA gujarAtIoe karI che. judI judI jAtionI saritAo ekarUpa thaI gaI che. gujarAtI dezavidezamAM gujarAtI prasarI gayA che. 'jyAM jyAM vase eka gujaprajAe sAmAnyataH potAnI AsapAsa divAlo UbhI karI nathI. rAtI, tyAM tyAM sadAkALa gujarAta' ema kavie bhAvanAtmaka AvezamAM e dariyAnI asara haze. gujarAtanI vyApArI sAhasikatAnA vikAsamAM gAyuM che. paNa sAmAnyarIte ema jaNAyuM che ke, anya prAMtamAM anya dezamAM vasatA gujarAtIomAM jeTalI dravyalakSitA jaNAI che, eTalI dariyAe moTo phALo Apyo che. dvArakA, velAkulA (verAvaLa), porabaMdara, mAMgaroLa, laMkAnI lADIne ghoghAno vara"mAM ullekhAyeluM saMskAralakSitA jaNAI nathI. AnI sukhada chA5 anya pradezavAsIo para paDatI nathI. hamaNAM ja ApaNe joyuM ke, gujaghoghA, dIva, khaMbhAta, bharUca, surata, mAMDavI vagere gujarA nAM rAtamAM zauryavRttinA bhAge to vaizyavRttine vikAsa nathI thayone prasiddha baMdaro judA judA samaye vyApAra pravRttithI gAjatAM hatAM. evI AzaMkA jAge evI sthiti che. e ja rIte vidyopAsanAnI gujarAtane svabhAva dravyalakSI mAnavAmAM AvyuM che. dravya prApti pragADhatAmAM paNa gujarAtIe cheDA pAchaLa rahI jatA hoya evuM mATe gujarAtIo ghaNA lAMbA samayathI sAgara kheDatA AvyA che. lAge che. aMgrejo ahIM vepAra karavA AvelA. paNa e prajAmAM. nAbhinaMdana jinehAra prabaMdha" (kakkamUri, 14mI sadI)mAM noMdhAyuM vaizyavRtti uparAMta brAhmaNavRtti ane kSAtravRtti paNa enA uttama che keH "A dezanA rahevAsIo samudranA ghaNA kinArA upara rahI svarUpamAM vikasita thaelI hatI. eTale ja e leke ahIM rAjya cheDe vyavasAya kare che te paNa aDhaLaka dhana meLave che. DhathavasAye paNa karI zakAya ane sAthe sAthe vividha kSetromAM aDhayAyIo reDo.fja ni:sIma zriyamanate " bIjI bAju gujarAtanA dravyathI banIne uttama kheDANa paNa karI zakAya che. briTanane ghaNIvAra tujhaAkarSAIne paradezAo dariyAbhAge gujarAtane kAMThe AvyA che. ane kAramAM Nation of Shopkeepers kahevAmAM Ave che, emaNe gujarAtane parAdhIna karyuM che. je pApanuM te mAratu" e ApaNA narmade parokSa rIte aMgrejone 'vepArI bakAla" paNa kahyA kudaratI krama jANe ke gujarAtI prajAnA dariyAI jIvananA itihAsamAM che. e bhale. paraMtu khare AtmanirIkSaNa to aMgrejoe nahi paNa vyakta thayo che. dAkhalA tarIke, bhAratanA ane gujarAtanA sAMskRtika ApaNe karavAnuM che ke, anya prAMta tathA anya dezamAM vasatA gujarAtIavanatikALamAM prajAne ravabhAvanI udAratA tathA sahiSNutA bakSavAne ene vyavahAra gujarAtanI Nation of Shopkeepers badale dariyo prajAnI AsapAsa divAlarUpa thaI gayo hato. je guja- - 12 munazI : gujarAtanI asmitA rAtI prajAe samudranA niHsIma paTa para eka kALe mukta vihAra karyo 13 2. va. desAI; gujarAtanuM ghaDatara. Jain Education Intemational
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ 242 tarIke chApa pADe evA teA nathIne ? kayAreka te vaizyavRttinI atizaya tAnAM sarI paDelA nAnA gujarAtIonA rAjakIya, sAMsArika ke sau viSayaka vikAro bhasavuM to nathIne ? gujarAnI jIvanamAM vyavahAra titA joDe bhAvanA STino ja samA ta thayelA kanyA prazno gaMbhIratApUrvaka vicAravA naIe. te ta have ApaNe gujarAtI prajAnAM anya samAya jAya vaLIe. gujarAtamAM prAMtIyAbhimAna enDru che, chatAM svavatA vilApa thavA devAnI hade e pahoMce che tyAre A lakSaNu doSarUpa bane che. micchA saMkucita prAMtAbhimAna sAme vAMdho hoi zake, paraMtu svatva, paiArnikApaNa navavAnI ja jyAM UbhI thAya tyAM e nibhrayatAthI navavadhu, Atma sarajI mATe ke hakkonA samu bhAre jarUra paDaye huMkAra paNa karavo, ena bhAge kAM manugatuM hoya. Ama karavAmAM nathI AnuM tyAre gujarAtI prA vadhAre pachI pAmI ane vyakitatvahIna jaNAya che. chata avasara Avye, A prajAnI svasthatA, bhAti navA zAMtipriyanAne tyAre dInahInatA tathA daha tarIke khapAvI devAmAM Ave che tyAre A prajA dRDha Agraha, tAkAta tathA cetana paNa rzAvI zake che. gujarAtanI prajA vize bahAra evI eka sAmAnya chApa che ke, gujarAta dhanikAnA pradeza che. paraMtu gujarAtamAM paNa daridratA che. anya prAnI sakhANIe e kadAca moDI kI mAhI garIbI AchI jAya che. kArakhu ke prajAnA garIba dhyA vaga paN Apa kamAu ane svAzrayI thavA mathe che. garIbIthI e * asaMtoSI ata zaramAu' che. gujarAta ! kheDUte paNa dIdaSTivALA ane mahenatu che. gujarAtI samAjanI karoDarajju sameA madhyamavarga "samaju ane citita' %, baliSA { bRhad gujarAtanI asmitA pArasI muslimAdi nhAnI mATI asaskArI parajo paNa gujarAtI ja che. prabaLa ke abena kAkAnI dALanAM maNa bITa gA AdinA khUmA, gIyAM goLA phoDA pADI seva va vaDI vagere bhAtAM khaLatAM hoya evI khApaNI saMskRti che bhAI rahI che. ,, 15 Ama chatAM gujarAta mahAjanAne pradeza che. evI chApa ke UbhI thAya che? enuM kAraNa e hAI zake ke vaizyavRttimAM kAyelA leke sakhyAmAM theADA hovA chatAM prajAjIvananA bhAre prabhAvaka aMzarUpa che. samAjajIvananAM cAvIrUpa mahattvanAM sthAneA para A mahAjane birAjamAna che. samAnanuM, rAkAramanuM akAmanu ane bIvAra te skAyananu stra saMcAlana zA mahAjano karI rahyA hovAthI AvI chApa UbhI thatI haze. gujarAta viSe trIjI eka evI chApa che ke, e mAtra dravyalakSI pradeza che; sa'skAra sAdhanA joDe ene bahu nisbata nathI. gujarAtanA samAjanAM dravyavAnA che. ema svIkArIe to pazu je nA ThaMDIsvabhAvamAM dravyalakSitA hoya enI saskAralakSitA cheda samULagA UDI jAya evA koIpaNa kAraNa-kArya bhAva pravartatA nathI, ema vicAravAmAM tarka doSa paNa che. bahu tA ema kahI zakAya ke vidyopAsanAnI Aza pravAhanA gujarAtamAM nathI. prAcIna temaja madhyakALathI vidyAnI upAsanA tI thatI bhASI che. bAje paNa anya prAMtA samakSa mUkI zakAya evA vidvAnone sarjakA gujarAta pADe che. bhAautra karavAno tathA potAnI jAtane bhAgaLa dharavAno saskAra sAca gujarAtane rahe che, eTale gujarAtanI A sAdhanAnI vAta bahAra kadAca ochI jANItI hoya ema banI zake. zrI viSNuprasAda trivedIe samucita rIte kahyuM : " gujarAtanuM kauTuMbika jIvana premathI rasAyeluM che. vAvavA, madira masIde, zALA koleja, gurUkUlA AzrameA rAhataphaDA-A badha mAtra kArtinI chAvasAyI UmAM thayuM nathI. tenI pALa maitrI. kA, bhaktinI bhInI ane prabaLa vRtti che. mahApurUSane, khAsa karIne paraprAMtI mahApuruSane gujarAta AdarathI eka e karI ...... gujarAta mAtra rDa nathI, mAtra devA nathI. tenuM hRdaya dhabakatuM . 16 gujarAtane vizva kSati karavAmAM Avela Da jIvavAre: savAzvAre: triyAmAIya va ginAm| mudividhaH proce yo vivekavRhaspatiH / / gujarAta vize bIjI eka chApa evI che ke, A pradeza mahA nAnA ne vaipAravAhiyAeAnA kade che. mA pradezanI sa'skRti te mahAjana-saMskRti. Aja muddA para jayAre vadhAre paDatA bhAra mukAya che tyAre kahevuM joie ke A chApa pUrepUrI sAcI nathI. amadA-pAda jevA ekala dokala zahera uparathI meM baMdhAyelI lAge che. I.sa. 1909mAM pATaNanA haeNThaDA bAdhelA rASna kanA alAuddInanA senApati bhUkhAnanA hArye pAtya thayA. musima sAdaNunI kAnI cATa guja pAro anubhavavI paDI; khAdhA vavAmAM pAnA mAnArthe sAro bhAga banyo hato. kara mAnAnI AvI aitihAsika sevAonAM udAharaNA noMdhAyAM che e sAcuM che. vaina e gujarAtanI prajAnuM eka pramukha nuM che kharuM paraMtu vaizyavRtti sivAyanA vyavasAyeAmAM gujarAtI prajAne ghaNo moTo bhAga kAyelA che te na bhUvuM e gujarAtanA sapTemIe AdivAsI, pachAtajAtinA saMkhyAbaMdha loko tathA gujarAta (sorASTra te kacchanA pradezanA khamIravata beThakonA banavyavahArano abhyAsa karatAM jaNAze ke gujarAta mAtra vaNikavRtti upara jIvatA ga pradeza nathI, gujarAtanA jana samudAya kAMI caisyavRttinI sAdhanAmAM rAkAyelA nathI. AnA samarthanamAM ba. ka. ThAkeAranA zabdo joie : "gujarAtI saMskRti brANuM vALiyA' saMskRti nathI. vAjiyA brAhmaNuM saskRtiye nathI. 'cAturya saMskRti' paNa nathI. cAya thI kAhabuze ane khArIdhara hatI ane ceSnA videza Ama chatAM gujarAtanA svabhAva kamizIla, kyAreka to liMka paNa lAge che. gujarAtI prajAnuM mana anya prAMteAnI prajAnI sarakhAbareluM ane prasanna che. enA svabhAvamAM prabhAmama gAmo saMkucitatA che, anya pratye dveSa nathI; UlaTAnuM pArakAnuM grahaNa karavAmAM paruva dAkhave che. mAnavasaskRtinA bhAga tarIke bhAratIya saMskRti ane bhAratIya saMskRtinA ghaTaka tarIke gujarAtanI prajA sarakAritAnA abhyAsa karavA ghaTe che. 14. bhAgIlAla sAMDesarA: itihAsanI keDI 15. pravezakA; guccha pahelA. 1. arvAcIna ciMtanAtmaka gadya
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3 gujarAtI kAvya sAhityamAM gujarAta-bhakita -zrI prItamalAla kavi nAnI jharamamirara vavani rIsI vargathI paNa -keTaluM bhAvasabhara che? gujarAtanI dharatImAM janma dhAraNa kare mahAna kaI vastu hoya te te janmabhUmi che. jIvanamAM jIvanadAtrI e paNa jANe eka ahobhAgya che! "bhaLatAmAM maLI gaI' kahIne mAtAnuM sthAna jema ananya che tema jananI janmabhUminuM paNa temaNe janmabhUminuM keTaluM gaurava karyuM che? mAtRbhUmi pratyenI niSThAeTaluM ja mahattva che. kAraNa ke e janmabhUminA paMcamahAbhUtamAMthI pUrvakanI bhakita temAM vyakta thatI jaNAya mAnavadeha AkAra pAme che. vyaktinA ghaDataramAM ene ghaNo moTo ramRtipaTa para dhIme dhIme maraNo tAja thatAM jAya che ane tema kALe che. eka eka vyakti paNa pote jemAMthI dhaDAI che te dharatInA tema AvA gIta, kAvya yAda AvatAM jAya che. arvAcIna gujarAtI RNamAMthI mukta banI zakatI nathI tyAre samAja to kayAMthI banI sAhitya khUba vikasyuM che, kayuM phAvyuM che. aneka kavioe potAnA zake ? potAnI dharatI pratyenI A bhAvasRSTimAMthI tenI prazasti bhAvapapanA aMjali kAvyarUpe apane mAtRbhUminuM arcana karyuM sarI paDe che. che. A badhAne sparzavAnuM mArA mATe zakaya nathI, apekSita paNa gujarAta che ke gujarAtIonI panotI mAtRbhUmi ! enI vilakSaNa nathI. tema chatAM keTalAMka kAvyanuM saMkSipta radazana karIe dharatI, enI narmadA, mahI ane tApI jevI bhavya nadIe; giranAra te samucita gaNAze. jevA parva ane madamasta garjanA karatA kaMdarAnI peThe sehato saMta sAMIne zAha zUravIra, gajentA gire vanarAja, ene vizALa sAgarakAMThe ! enA javAmarda khalAsIo ane sAhasika dariyo kheDe, dharatI cheDe, sodAgara kaMI sAhasabAja, vepArIo ! gujarAtanI bhUminI A viziSTatAe gujarAtI prajAnA sakhAvatothI tuM chalakAta, ghaDataramAM mahattvano bhAga bhajavyo che. pacaraMgI lekonA samuhamAMthI jaya ho jaya garavI gujarAta, gujarAtI mANasa tarata ja tarI Avaze. dezavidezamAM e paheo che ane jyAM gayo che tya gujarAtanI suvAsa prasarAvI che. eTale A 5 tiomAM kavie gujarAtanI eka chabI rajU karI che, ja to kavi khabaradAre gAyuM che, "ye jyAM vase eka gujarAtI e kavi che. zrI caMdravadana mahetA. temane pAvAgaDha, giranAra, IDariye tyAM tyAM sadAkALa gujarAta." vagere parvato, kalA kasaba, jagatano tAta kheDUta, lokagIto ane hariyALI, garabe ghUmatI gujarAta ane dezane navajobana bakSavAnI potAnI mAtRbhUmi gujarAtanI AvI bhavya pratimAne aMtaramAM tamannAnA smaraNo jAge che ane "jaya ho jaya garavI gujarAta " kaMDArato gUrjara kavi-pachI e kaMI siddhahasta sAkSara hoya ke nava uThe che. prasthAna AdaratA, navalahiyo nadita-gujarAtanI prazasti gAyA mANIgara moralo ane telaDa raDhiyALI vinA tenAthI rahevAyuM nathI. keje kekila bharI AMbAnI vADI gujarAtI sAhityamAM Urmi kAne aruNodaya thato dekhAya sAme sArasa beDa nyArI, che. kavi narmada ! gujarAtI sAhityane tenI mAtRbhUminI gavAInI ke gujarAta balihArI re ! prazarita mAnuM prathama kAvyapuSpa paNa sAMpaDe che narmadathI ! " jaya garavI gujarAta balihArI gujarAtanA evAraNA letI A paMktio keTalI dIse aruNuM prabhAta ! premabInI che ? eno gAyaka che mANIgara moralA sama kavi bAlae paMktio Aje paNa kAnamAM guja UThe che. tenI pAse mukuMda dave. enuM bhAvabhInuM suMvALuM bharyuM gujarAta pratyenA Adara kavizrI dalapatarAme gAyela dIThe Aja Abu girirAja evo" ane premathI chalakAya che. enA cAkaLA caMdaravA, jharUkhA, jALI, hiMDoLA khATa vagere paNa mIThA lAge che. "maghamaghatI vAnIothI jha khI paDI jAya che. paraMtu tethI kavinI gujarAta bhakti jarA paNa alpa gaNAya nahIM. kavi khabaradAre to gujarAta bhakti khUba gAI bharyA bharyA thALa'. 'pAye nepUra, bhAla damayaMtI dAmaNI" paherelI che; aneka kA smRtipaTa para ubharAya che. keTalAne gaNAvavA ? gujarAtaNa eTale jANe 'uranA umaMganI kuvArI'. 'kAyA kuMdana samI - "nizItha' nA gAyaka ane "vizvazAMti" nA maMtra japanArA jenI che dhanya dharA' evI 'bhAratanI sundara dulArI' samI gujarAtanI kavi umAzaMkara joSI temanI A bhAvanAne avyakta zI rIte rAkhI varatAne rAva : ayasta rIte AkhI dharatIne biradAvatAM kavi belI UThe che: " AvI te eka tane bhALI." zake ? temanuM peluM gIta... gujarAtanI dharatI kAmaNagArI che ema lAge che. enI mohinI bhaLatAmAM maLI gaI moMgherI gujarAta ananya che. zrI sureza gAMdhI " gUrjarI bhuvanamahinI' kAvyamAM gujarAta morI morI re !" A paMkitao uccAre cheH Jain Education Intemational
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhada gujarAtanI amitA prabhAtane pahora madhura bharavI " sAgara ! tAre ne mAre che neha-jane neha" e zabdothI samI, mRdu maMgala snigdha mUrti zI kavizrI pUjAlAla gujarAtanA sAgarane yAda kare che. tyAre kavi patIla veNI mahIM kiraNamALa guMthI gAI uThe che: "mAtRbhUmine jayanAda, jyanAda gAvIe." kalolanI aMge dharIne nIlaraMgI sADI tela samRddha dharatIne joIne kavi ravastha kahe che: tuM zobhatI kaMkaNa kuMDalethI kalola ! meM Aja tuja jaI dharA. " jayotirmayI tuja lalATa rekha ! jenI dharatI para caraNa camakI UThe gujarAtanA lalATanI A jyotirmayI rekhA Aje to caritArtha jenA khoLAmAM bharaNa jIvI UThe banatI lAge che. "bhAratanI bhomamAM garavuM gujarAta rAja' enI tuM che evuM rUpa ke jenI upara dharatInA gauravane vadhArI rahyuM che. ethI ja te zrI yamanagaurI mAna saha maMDAI che sahunI najara. pAThakajIe kahyuM cheH jenI dharatImAM mRtyu paNa jidagI banI jAya tevI alaukika aMtara ne aMga mArAM bhUmi bIje kayAM hoya ? e to kavinI mAtRbhUmi ja. A mahattA jeNe ghaDela, Aja gAri kavizrI ganI dahIMvALAnI A paMkitao paNa eTalI ja tenAM karUM zAM hulAmaNu jI re ! bhAvasabhara nathI ? gujarAtanI dakSiNe che DAMganA bhavya vizALa ara. kahe che tava prajA jANe nayuM AMkhanuM nara ke ahIM jUnA vakhatanuM daMDakAraNya hatuM. ahIMnA vAMsanA unnata nara, je patharAyeluM che. dUra dUra. vRkSa, gIca jhADI, upara khulluM AkAza ane cAre bAjunI lIlerI! tAruM sAhasa, thAya jene prAptaphaLa eka manorama dazya ahIM najare paDe che. paraMtu ene kAvyamAM jhIlavuM tArI zraddhA, tArI dhIraja paNa acaLa. eTaluM sugama nathI. zrI jayaMta pAThaka ApaNane tenuM kAvyamaya Ama tava aritatvanuM "gujarAta " nAma darzana karAvavAmAM saphaLa thayA che tema mAre kahevuM ja joIe. keTalI koTi koTi AMkhamAM tAro mukAma ! arthasabhara che A paMktioH kATi koTi gujarAtIonI AMkhamAM ane temanA haiyAmAM mukAma pavana-upanyuM sAMbhaLuM gIta vAMnuM karatI gujarAtanI A pAvana mUrti keTalI bhavya che? enA gauravanI yAda Ave kAvya kAlidAsanuM. kIrti-patAkA cAre dizAmAM UMDe che. A yazagAthAne gAtAM zrI * * sAtha jhUle sAga sIsama DALIo, mULajIbhAI pI. zAha kahe che: Arya Adima leka nartana tALIo. cetana camake cittamAM, parimala prema tApa A to ara ane sAgara kinArAnI dharatI ! ene te kalA sahANI gurjarI, prasaro kIrti amApa enA ke jUjavAM rUpa che, navA rekhA raMga che. enI mATImAMthI kya ho ! jaya he ! jaya he ! ghUMTAya che Avo ja eka raMga 'kesarI'! A kesarI raMganI gurjara bhUmine jaya he ! phanAgIrIe sarasvatIcaMdrane dhara tejAvyuM, dayAnaMda sarasvatIne AryA gujarAtanI A pratApI dharatImAM aneka pratApI puruSa pAyA. dharmane saMdeza preryo; somanAthanI sakhAvate javA hajAro zUravIrane zAha sodAgara, paMDita ane saMtonI suvAsa Aje paNa cetarapha ghelachA bakSI ! A kesarI raMganI choLe dAMDInI kUca AraMbhAI, phelAI rahI che. mahAtmA gAMdhIjI jevI puNyavibhUti A dharatImAMthI hiMda choDone paDakAra UDyo ane videzI AkramaNa sAme prajA pedA thaI che. kALabaLanI sAme jhajhUmatI potAnI pratibhA ane divAla banI UbhI rahI. evA kesarI raM mane biradAvatAM ja kavi pratiSThAne akSaNu rAkhatI gujarAtanI A dharatI zata zata vaMdanane nhAnAlAle 'mArA kesarabhInA kaMtha ho, sidhAjI raNavAsa' gIta pAtra che. pratyeka gujarAtInA aMtaramAM tenuM ciraMtana rasthAna che. tenuM gAyuM hatuM. AvA kasuMbala raMgane seraThI sAhityakAra zrI jhaveracaMda gaurava pratyeka gujarAtInuM nijanuM gaurava che. meghANIe "rAja mane lAgyo kasuMbIne raMga" mAM vaheto karyo che. A badhuM vicAruM chuM tyAre kavi zrI tribhuvana vyAsanI A zrI ganI dahIMvALAne paNa suratamAM beye beThathe A kesarI raMganI kAvya paMkitae mAro zravaNa peTe muMjayA kare che: mohinI lAgI gaI che temaNe te vizvane AmaMtraNa ApyuM che: himagiri zikharathI setu paryata ne 'raMga re mAge te tame kesarIo mA maje." pUrvabaMgala dhArAmatithI, gujarAte raMganI relama chela pUrNa ravAtaMtryanI punita vahatI havA raMga re mAgo te tame kesario mAga jIvana jAgI rahyAM saMskRtithI, AtmabaLa cetanA prakaTatAM pratidine yauvanamAM hAlatA yuvAna ne yuvatI ucca bhAvo taNI gaMga khaLake khIlelA megarAne adhakhIlI kusuma-kaLI bhavya bhArata mahIM dhanya gujarAta ho alabelI rasiyaNa, chogALA chela sabhara gaurave Aja lake ! raMga re mAgo te tame kesariye mAgajo ! Jain Education Intemational
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ | gujarAtI sAhityanAM ciraMjIva pAtro -adhyApaka zrI rameza ema. trivedI TheTha uttare kaccha ane mAravADa, dakSiNe thANA jillo, pazcime AvA gujarAtanuM sAhitya paNa, enA AraMbhathI adyApiparyata arabI samudra ane pUrve bhALavA-khAnadeza : enI vaccenA pradezamAM joie te, uttarottara vikAsazIla rahyuM che. AcArya hemacaMdra bolAtI, gujarAtI bhASAnA lokone A gujarAta pradeza, to kevaLa pitAnA bahukhyAta "siddhahema' vyAkaraNamAM, e zAstrIyagraMthanA bhaugolika AkRti ja banI sake. enI sImArekhAo vAraMvAra bada- udAharaNArthe je duhAo TAMkayA che, te etatakAlIna gurjaraprajAnA lAtI rahI che, tema chatAM enA rAjavI nareze, saMtakavio, sAhitya sAmAjika sAMskRtika jIvananuM yathArtha pratibiMba pADI jAya che. gujakAro ane sAMskRtika netAoe gurjara saMskRti pragaTAvavA je mUlyavAna rAtI sAhityane lagabhaga e upaHkALa che. kadAca tyAM ja gujarAtI arpaNa karyuM che, tethI gujarAta pradezanuM eka sUkSma zarIra paNa sAhityanuM, prathama cirasmaraNIya tejasvI pAtra ApaNane prApta thAya che. baMdhAyuM che. "bhallA huA ju mAriA bahiNi mahArA kanta; gujarAta kevaLa dALabhAtakhAu lekene ja mulaka nathI; enA lajaje jaja tu vayaMsi ahu jai bhaggA gharu enta' datihAsanAM pRSThomAM vANijayazarA zAhadAre che, to kuzaLa maMtrI- [ bhaluM thayuM, bahena, ke mArA kaMtha (raNamAM) khapI gayA. varco paNa che. emAM kSAtravaTa dAkhavanArA rAjavInareza paNa che ane bhAgIne e ghera AvyA hota to sakhIo AgaLa huM lAjI bharata.] hemacaMdrAca ryathI mAMDI umAzaMkara sudhInA uttama sAravo paNa che je saraLatA ane lAdhavathI chatAM sAmarthapUrvaka, marmavedhaka rIte A ane temanuM sAhitya eTale gujarAta pradezanuM eka hajAra varSanuM duhAmAM vIrarasapUrNa vAta karI che temAM, zuravIratA puraskAratI vIrAMsAhitya. enuM gaurava jeTaluM karIe eTaluM ochuM. zrI ka. mA. ganAnuM addabhuta rekhAcitra, tenA sarjake ciraMjIva banAvyuM che. munazI yogya ja rIte kahe che: evI ja rIte proSitabhartRkA, virahiNI nAyikAnuM eka bIju | "gujarAta to eka bhAvanAvAdI paNa jIvaMta sAMskArika nakha-citra (Nail-sketch) juo : vyakti che. gujarAtanA vyaktitvanA bhAnathI prerAI, enuM vyaktitva 'vAyasa uDAvantie piu dikuu sahasatti; siddha karavAne jeNe sakriya saMkalpa karyo hoya, tenAmAM gujarAtanI ahA valayA mahihi gayuM addA phuTa taDatti." amitA hoya. A vyakitanA ghaDataramAM parvata ane nadI- [ kAgaDAne uDADatI hatI teNe, sahasA piyune AvelA dIThA. enuM sthAna gauNa che. mukhya sthAna to che je mahApuruSoe aradhA baloyAM ( virahakRza hAtha parathI) dharatI para paDI gayA, ne gujarAtanI A bhAvanA sarajAvI che, temanuM che. temanAM parAkrame aradhAM ( priyadarzane kulI na samAtAM) taDa daIne tUTI paDavAM) athavA sAhityakRtio, gujarAtIonI kalpanA ane IcchAne A ane AvA aneka duhAo ane tyArabAda pragaTelAM anya kendrastha kare che. te ItihAsa ke siddhAMta racI jAya che, utsAha sAhitya svarUpamAM, ApaNe gujarAtI sAhityanAM ciraMjIva pAtra ane AnaMda prere che. gauravasthAonAM maMDANa mAMDe che, guja- avelekIzuM. AcArya hemacaMdranA sarjanakALathI AraMbhIne dayArAmarAtanuM sUkSma zarIra paNa badhI jAya che." bhAdanI rasavaMtI amara garabIonA racanA samaya sudhIne khyAla A gurjara dezanI 3dikarAne sau prathama prakaTAvI kalikAla karIe to, gujarAtI sAhityane e prAcInayuga ke madhyakALa gaNAya sarvajJa AcArya hemacaMdra jevA saMskArasvAmIe, rAjakIya rIte che. bhakti, e vakhate samAjanAM anya kSetranI jema, sAhityamAM saMsthApI vIra vanarAja cAvaDAe ane solaMkI nareza 'sadharA-jesaMge." prabaLa aMga gaNAtuM hatuM. vaiSNavabhaktinI vadhu gADha asara thaI hovAne narasiMha, mIrAM jevAM saMtakavioe ane premAnaMda jevA bhASAkavie kAraNe. kRSNabhaktinI upAsanAnuM sAhitya vizeSa maLI Ave e tene saMskArI. tyArapachI ekAda saikA jeTale samaya vahI gaye. e svAbhAvika che. AthI ja narasiMha, mIrAM, dayArAma vagerenI yuddhabhaktinI daramyAna, narama paDavA mAMDelI e amitAne pharI saMkerI narmade. kavitA hovA chatAM temAM kRSNa eka pAtra rUpe upasI AvatuM dekhAya "garavI gujarAta'nA aruNuM parabhAta tarapha saMketa karI, "prema-zauryanA che. premalakSaNAbhaktinI upAsanA enuM kAraNa che. kRSNanuM pAtra madhyabulaMda lalakAra vaDe, juvAnInA jorasAthI thanaganatA narmade e kAlIna saMtakaviothI mAMDI adhunAtana kavio mATe paNa, eTaluM ja asmitAnuM zraddhApUrvaka gAna karyuM. sad. raNajitarAma vAvAbhAI mahetA, AkarSaNa jamAvI zakayuM che. sarvavyApaka vibhUti gaNAyelA, zrIkRSNagovardhanarAma tripAThI, nhAnAlAla kavi, rA. khabaradAra ane leka- caMdranA vyaktitvanuM koI eka ja pAsu nathI; paNa gujarAtI sAhityamAM lADIlA zAyara jhaveracaMda meghANIe paNa samayadharma bajAvyo. e ja kRSNanuM nirUpaNa, jenA mATe sarvAtmabhAva dAkhavI zakAya evA amarabhAvanA, sAhityakSetre akhila bhArata kakSAe, pravartamAna samayamAM zrI premI, priyatamanuM pratika banI gayuM che. kanaiyAlAla munazI ane zrI umAzaMkara jozI vyakta karI rahyA che. madhyakAlIna gujarAtI sAhityamAM AkhyAna ane padyavArtA jevAM Jain Education Intemational
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ [mRhada gujarAtanI asmitA kathAkAvyanAM svarUpomAM keTalAMka cirasmaraNIya pAtro ApaNane avazya 'jAdava strI tALI daI hase, dhanya nagara A nara vase ! maLI Ave. AkhyAna te mizrabhakti dAkhavatuM thAkAvya che. kayAreka jeNe vrata tapa kIdhAM haze apAra, te strI pAmI haze bharathAra !" ("caMdrahAsAkhyAna" jevAmAM) bhakti emAM na paNa hoya. e evI jAdavastrIonI vyaMgatinA, paNa kharekhara te pUrNa satya caritrakAvya to che ja. kaviziromaNI premAnaMde to vacananA nizAna banelA gRhasthI sudAmAnI chabi-vAcake (te jamAnAnA pUrve je je kavijana vaiSNave kahyAM caritra udAra che, zrotAo)ne manamAM ramatI karI mUkI che. kRSNanA vaibhavI jIvanane te sarvene jeDa karIne bAMdhyuM zubha AkhyAna che." jene kazuM ja mAgavAnI sudAmAM hiMmata karI zakato nathI, ane ema kahI tatkAlIna samAjajIvanamAM UMcA saMskAronuM siMcana tethI dekhItI rIte niSphaLatA anubhavato, "raMDAe upajAvyuM apamAna karavA, purANAdimAMthI potAnA AkhyAnanAM pAtra pasaMda karyA ane ema patnIne manomana bhAMDate sudAma- svapratibhAnA baLe amara banAvyAM. madhyakALanA samagra sAhityakAzane, "haLAhaLa viSa pIne poDhiye. paNa mitra AgaLa hAtha na soDiye teno kAvyaprakAza, tenI bahumukhI pratibhA dvArA bharI de che. vyavasAye evuM pathyAjJAna ja prApta kare che paNa:te te mANabhaTTa hato. udara arthe teNe kathAkIrtana sevana karyuM hatuM; "aDhaLaka DhaLiye re zAmaLize muSTi tAMdula sATe !' tema chatAM peTivuM nIkaLyuM eTale 'hAMu', ema saMtoSa meLavIne ema bhavobhavanAM daridra potAnAM kapAyelAM che evuM na samajanAra, AtmavaMcanA kare te sarjaka te na hato. enA aMtaramAM rahele dIna ane have to hIna banele lAgato, bicAre brAhmaNa sudAmA kalAkAra ja enI pAse saMsAranA anubhavone svasthatAthI, yathAvakAza potAnuM gAma, ThAma badhA ja vize vimAsaNamAM paDI gayelo jovA hUbahU ane lagabhaga pUrNatAnI kakSAe nirUpaNa karAve che. "DhanAta maLe che. varNanAta jaiva vi:' e nyAye te kavipada pAmyo che. mAmeruM' e laghuAkhyAna te, bhaktakavi narasiMhanA jIvanamAM mAmeruM', "sudAmAcaritra', 'naLAkhyAna tenI yazodAkRtio che; zrIkRSNa avAranavAra je sahAya karI hatI temAM eka mahatva okhAharaNuM, "caMdrahAsa AkhyAna', "raNayajJa" ane "dazamaskaMdhe' paNa prasaMga AlekhatI, racanA che. sImaMtinI kuMvarabAI mATe mAmeru lekahRdayamAM sthAna meLavyuM che. cheka AraMbhakALanA "okhAharaNamAM laI javA veLA AvI, tyAre mosALuM karaze zrIhari ema boLI bhAvAvezamAM dhasI jatI premAnaMdanI kalama juo, ke enI paraNita mAnyatAthI cAlanAra narasiMhanAM vevAIpakSanAM mANaso pUrAM vyavahAra prajJAnuM adhUruM raheluM suphaLa evA "dazamaskaMdhanA bhAvazamanamAM vira- DAhyAM hatAM. paraNAvelI putrInI kayAreya darakAra na karanAra pitA, mAtA matI kalama juo; enI khUbI eNe UbhI karelI pAtronI vIthi- nathI teve samaye, jIvananA AnaMdanA carama prasaMge paNa, keDabharI Picture-galleryne amara karavAmAM rahelI che. emAM tatkAlI- dIkarInI zI icchAo haze eTaluMya na samaje to, evI kamanatAnI sAthe sarvakAlInatA bhaLelI che. ema mAnavasparzanI jIvaMtatA nasIba nabhAI dIkarInI manovyathA zI haze? bhAMgalA mahiyarathI anubhavAya che. kathAnA mALakhAmAM je jIvaMtatA ane pratyakSatA, kaho oziyALApaNane bhAva anubhavatI kuMvarabAI beu pakSe bhIsamAM ke caitanya lAvI zake che. temAM enI pAtranirUpaNanI kuzaLatA levAya che ane tethI ja-- javAbadAra che. enI varNanakaLA le ke rasanirUpaNanI zakita tapAsa, goLa vinA meLo kaMsAra, mAta vinA sUno saMsAra." ke caritra citraNanI kaLA juo; emAM kalAkAra premAnaMdanuM savya "dhaDa phUTe rajhaLe ThIkarI, mA vinA evI dIkarI." sAcApaNuM achatuM rahetuM nathI. kAvyasarjanaveLAe enI daSTimAMthI 'ToLAM vAI jevI mRgalI, mA vinA evI dIkarI." saMsArano ekapaNa padArtha chaTakI zakayo nathI. kavizrI sundarame prema vagere paMkitaomAM kuMvarabAInuM dhabakatuM citra lekhake upasAvyuM naMdane arpelI A aMjalipaMkitao yathArtha che. che. kuTuMbajIvananA ghaNAbadhA bhAne saraLa chatAM mArmika rIte ahIM pratibhAaMguli ehathI, keNa rahyuM aspRzya ? nirUpiyA che. utaryA avani upara, sahu thara kerAM dazya ! " AkhyAnakavi premAnaMdanuM uttama sarjana 'naLAkhyAna" che. tribhusudAmA caritramAM sudAmAnuM pIMchInA eka ja lasarake citra AlekhatAM premAnaMda kahe che: * vanasuMdara puNyazleka rAjA naLa, ane deva paNa jene varavA utsuka hatA, to vaLI- sudAme gRhasthAzrama mAM, mana jenuM saMnyAsI." bALa yauvana ne vaLI vRddhA, tene damayaMtI paraNyAnI zraddhA ema saMsArathI virakta, ayAcakavratadhArI A saMta puruSane mAthe mAnavone paNa gheluM lagADanAra zaileyamena suMdarI damayaMtI, parakaSTa AvI paDyuM che, potAnA kuTuMbanA bharaNapoSaNanuM. narasiMhane spara snehagAMThe baMdhAyelAM hatAM. tema chatAM jIvananI UlaTI thatI jatI te mANeka mahetI sAtha ApatI hatI, tethI badhuM ja "zrIhari karaze bAjumAM, jagatanI paritApanI bhaThThImAM je rIte tavAya che. temAM ema kahevAnuM sukha hatuM; paNa vyavahAradharma bajAvavAmAM vAstavanI damayaMtInuM pAtra adakuM nIvaDI Ave che. mRtasaMjIvanInuM devadatta varabeya upara cAlanAra sudAmApatnI to rokaDuM ja parakhAve che: dAna paNa kamanasIbe zAparUpa banI bese che. tyAre, vismRtimAM e to jJAna mane gamatuM nathI RSirAyajI re ALoTatA pati pAse 'sudhApApiNIe maccha bhakhAvyAM' ema damarUe bALaka mAge anna, lAguM pAyajI re.........' yaMtIne kabUlavA majabUra kare che. kemeya naLanuM mana mAnatuM nathI ane jAdavapurI dvArakAmAM pravezatA dInadaridra, lagharavaghara sudAmAnI chabi kaLinI kubuddhithI prerAyelo-- tuM nahi nArI, huM nathI kaMtha, A tArA piyarano paMtha' juo: Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMsakRtika saMdarbha grantha ] . 247 ema rokaDuM parakhAvI deto naLa, bejavAbadAra puruSanA vartanathI evA prasannatAnA bola okhA bole che. ahIM ja ApaNane kazuM ja vizeSa dAkhavato nathI. tema chatAM patiparAyaNa damayaMtI, premAnaMdanI pAtra sarjana kaLAne khyAla Ave che. okhA premAnaMdanA game teTalI apamAnita thavA chatAM naLanA sAnidhyamAM jIvana vyatIta hAthe mAnavIya bhAvane saMsparza pAmI che. te "huDImAM AvatA kare che paNa ghaDIkamAM damayaMtIne tyajI devAne ane ghaDIkamAM damayaMtI zAmaLazA zeThanuM zabdacitra paNa premAnaMdanA zabdomAM ja amara pratye prItibhAva dAkhavavAmAM Do. jekila ane mi. hAIDanI manovRttimAM thayeluM juoH jholA khAto naLa, (u. ta. "AvAgamana naLa hIMDoLe caDhyo') vicAra "vahAle gomatIjInA ghATama re, malyo tIrathavAsIne vATamAM re. cakrAve caDhI jAya che, ane krodhAMdha banI damayaMtIne tyajavAmAM veza pUra A mAhAre vAhAle re, nAtha cauTAnI cAle cAle che. anAyAse adaSTa-daritanuM ramakaDuM bane che. AvI abhijAta damayaMtI- che avaLA AMTAnI pAghaDI re, vAhAlAjIne kema baMdhatAM AvaDI re. nI dazA AgaLa jatAM "dharanI dAjhI vanamAM gaI to vanamAM lAgI dIse vANiyo bhIne vAne re, eka lekhaNa khetI che kAne re. Aga' e nyAye ajagaranA mukhamAM ane pachI kAmI puruSonA hasatAM khADA paDe bahu gAla re, moTuM kapALa jANe vetAla re. paMtarAmAM phasAya che. damayaMtIne je bAhya duHkho paDyAM che tethI adhara beu jANe paravALI re, meTI akhi dIse aNiyALI re. vadhu te AMtarika du:khAe tene bhAMgI pADI che. ane tethI ja be kAne kuMDaLa jhaLake re, nAsikA dIvAnI zaLake re. mAzIne tyAM chUpe veze kAma karatI damayaMtI para. IMdumatInA hAranI dIse dAMta rUDA hasatA re, hIrA teja kare che kasatA re. corInuM ALa AvI paDe che tyAre te trikamajI vaNikanI tole re, nAtha utAvaLuM belaDuM bele re...' "he hari ! satya taNA saMghAtI, hari huM kahIMye nathI samAtI, premAnaMde "dazamaskaMdhama vAtsalyanuM je thoDuM ghaNuM citra hari mArAM koNa janamana karatuM ? prabhu corI thakI zuM narasuM ?' upasAvyuM temAM jazodAnuM pAtra mahattvano bhAga bhajave che. ema kakaLe che tyAre " aT HvA vidyafg vAhya devakIe to kRSNane phakata janma ja Ape che, paNa kRSNane putra hRdayamA' e bhavabhUtinI ukti sAcI TharatI anubhavAya che. tarIke ucheravAne saMpUrNa lhAvo jazodAne maLyo che. bALakRSNanAM bAhuka veze naLa damayaMtIne punaHsvayaMvara veLAe koTIe caDhAve che tophAnI aneka phariyAdo chatAM mAtAne putrano depa manamAM vasatA tyAre paNa mamata patipremanuM sAkSya anubhavatI damayaMtIne-- nathI. paNa kayAre jazodAmaiyAne paNa, kRSNane doraDe bAMdhavA jevI nathI rU5nuM kAma re ho bhUpa mArA...e marmALI paMkitaomAM zikSA karavI paDe che, tyAreya mAtA jazodAnuM mana to khinnatA ja azrumUrti banI rahetI ApaNane lekhake batAvI che. anubhave che. 'okhAhara " nI okhA mugdha chatAM pramabhayuvatI che. je kRSNa jayAre nAgadamana khAtara yamunAnA dharAmAM jhaMpalAve che tene koI paraNe to tene vaDasasare, potAno ghAtaka thAya evI tyAre jazadAnA mukhe gavAyeluM "bhA mANekaDuM risAyuM.'nuM karUNa zivavANIthI gabharAine pitA bANAsura purapanA sahacArathI dUra rasasabhara vilApanuM e gIta vAtsalyarasanuM sajIva citra khaDuM karI rAkhavA okhAne ekadaMDiyA mahelamAM dAsI citralekhAnI kALajI Ape che: heThaLa pUrI rAkhe che. yauvanapraviSTa khAne kuMvAruM jIvana du:khI "te makhAMtara daDAnuM kIdhuM, manamAM du:kha kAMI AvyuM, lAge che. tethI ukhaLanuM baMdhana Aja sAMbharyuM, te mATe jhaMpalAvyuM che. "AMhI koI puruSa Ave to sadya paNuM, nA pUchuM jezIne lagna che." zAmaLiyA." ema paNa bele che. ahIM kedamAM purAyelI ekhAnI Ama putravirahI mAtAne, pote kRSNane khANiyA sAthe bAMdhyA jhaMkhanAne prabaLa jhaMjhAvAta premAnaMde asarakAraka rIte nirUpa che. hatA te yAda Ave che tethI pazcAttApa thAya che ane kRSNa risAdane ja okhA potAnA svapnapurUSane oLI lAvavA, pitA dAsI sakhI jamanAnA dharAmAM jhaMpalAvyuM che ema be ghaDI mAne paNa che. eTalAmAM citralekhAne vinave che. citralekhAne paNa okhAnI virahavedanA ja dharAmAMthI kRSNa hasatA hasatA bahAra Ave che tyAre mAtAnA pratye sahAnubhUti che. ane tethI okhAnA vana pramANe dezadezanA AnaMdano pAra nathI raheto. Ama dazamaskaMdha' dvArA premAnaMda rAjakumAronAM citro Alekhe jAya che. ema karatAM karatAM ani- vatsala mAtA jazodAnA pAtranI amara bheTa dharI che. ruddhanI AkRti doratAM harSollAsa pAmelI okhA citrane ja vaLagI AvI ja rIte vyavahAradakSa sudAmApatnI, catura jAdava strIo paDe che. tyAre, "hAM hAM vaLagyAmAM kAgaLa phATe..." evI mamaeNkti paNa ane subhadrAnI naNaMda, puNyazleka naLarAjA, IzvarAdhIna jIvana citralekhA uccAre che. jIvato narasiMha, vIra abhimanyuM ane aniruddha, TIkhaLI nArada, citralekhA aniruddhanuM haraNa karI lAvI, nAradanI sAkSIe abhijAta maMdodarI, vAMkAbalAM satyabhAmAM tathA mAmerAnI nAgaraokhAnI sAthe gAMdharvavidhie paraNAve che. bANAsuranA pradhAna strIo-A ane AvAM ghaNAM pAtrone mAnavameLe premAnaMdanA kaubhAMDane A vAtanI khabara paDI jAya che tyAre aniruddhane te sarjanavyApAranI bhAtIgaLa sRSTi banI rahe che. eka kRSNanuM pAtra laDavA sivAya koI bIjo upAI rahyo nathI. Ama apekSita ja premAnaMde potAnAM judAM judAM AkhyAmAM keTakeTalI rIte laDAI thAya ja che. raNasaMgrAmamAM paNa vicita zUravIratA AlekhyuM che e ja alaga abhyAsano viSaya bane ema che. dAkhavatA aniruddhane I- vyApaka ane vedhaka saMsAra nirIkSaNabaLe, kaI sahajasUjhavALA me to AvaDyuM nahotuM jANyuM mAnavacitta jJAnathI, temaja sarjaka kalAkAra pAse hovA joItA citralekhAe rana ja ApyuM. parakAyA pravezanA kImiyAthI, premAnaMde judA judA jIvanasaMdarbhamAM Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ 248 ( bRhad gujarAtanI garimatA loko cakrachApa naLIyA zA mATe pasaMda kare che? kAraNa ke te.... majabuta suM dara ane bharosApAtra che. 0 Apa paNa hamezAM "caka chApa" upara pUro bharose rAkhI zake che. 7 amAre reDa mArka ya chApa rachara karAvela che. bhaLatA TreDamArkathI sAvadhAna! asala "thaka chApa" joine ja kharI. adyatana mazInarIthI jaMgI utpAdana dharAvatuM gujarAtanuM mAnItuM ekamAtra kArakhAnuM sthApanA : 1951] phona naM. 16 -: utpAdake : zrI prajApati TAIlasa . che. rameza koTana mIlsanI bAjumAM, posTa bokasa naM. 30, morabI, (gujarAta) Jain Education Intemational
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha grantha ] 249 mUkAyelAM bhAtabhAtanAM svabhAva, sarakAra ane vRttiovALAM badhAM "madana mohanA' zAmaLanI maulika racanA tarIke dhyAna kheMce moTAM temaja theDe vakhata kAma bajAvI zrotA-vAcakenI vidAya letAM che. mehanA e vArtAnI nAyikA che. zAmaLanuM e tejasvI pAtra nAnAM pAtronA manovyApAra ajaba vAratavikatAthI nirUpyA che. " che. madana karatAM te vadhu catura che. paMDita pAsethI vidyAgrahaNa karI vidvAna vivecaka zrI anaMtarAya rAvaLe kalAkAra premAnaMda mATe samasyA kasoTImAMthI te pAra paDe che. madana sAthe cakSurAga janmatAM ja uccArelA A zabda premAnaMde karelA pAtrAlekhana mATe vadhAre sAcA 'e vinA purUSa pRthvI vize mAhAre tAta ne brAta." pUravAra thayA che. ema bolI, paraNuM to madanane ja, evI haTha laIne te bese mAnavInI manuSyatAnuM ja rasamaya kathana karanArI ane lekenI che. madana ane mohananAM lagna thAya che. rAjAne A vAtanI khabara kalpanAnI raMgabharI sRSTinA mukatavivAre laI jaI, jIvanane dhAka paDatAM madanane dezavaTo de che. tyAre mehanA paNa sAthe javA Agraha bhulAvanArI vArtAonI jhaDI varasAvI, potAnAM gujarAtI bhAMDune kare che. puruSaveze cerIchUpIthI nagara bahAra nIkaLI bhAgI javAnuM vArtAnaMda sAthe caturAI, vyavahArajJAna ane nItibodhanI zAmaLe sAhasa kare che. gaNikAnA hAthe phasAya che, tyAMthI paNa nAsI chUTe karelI lhANImAM ja enI sevAnI viziSTatA rahelI che. mULe manoraMja che ane madanathI chUTI paDelI, madananI zodhamAM dezadezAvara kare che. nanuM lakSya tAkatI ane te sAthe saMsAra DahApaNa zIkhavatI vArtAo rastAmAM aneka popakAranAM kAryo karatI, samaya varte sAvadha rahI racavAnuM zAmaLanuM prayojana A paMkitaomAM spaSTa che: purupaze pAMca strIone paraNI, madanane paraNAvI paNa Ape che. naranArInI cAturI, naranArInAM caritra, Ama madana ane mahinAnuM sukhI milana jAya che. zarapaNuM ne zANapata, prAkrama puNya pavitra; mAtAne potAnA snehanI vAta karavAmAM nIDaratA dAkhavatI, te kAvyathI DahApaNa zIkhe, janamanaraMjana thAya, puruSaveze madana sAthe dezAvara ghumavAmAM sAhasa kheDatI, patine addabhuta ne janabhAvanuM, varNana bahu vakhANAya.' vaphAdAra rahenAra ane chatAM caturAI dAkhavatI zuddhaprItivALI A zAmaLa addabhutarasakhacita vArtA saphaLatApUrvaka racI zake che. AkarSaka kanyA zAmaLanI, puruSasamovaDI nArIraSTinuM, jIvaMta pAtra tenuM eka kAraNa tenI pAtrasRSTi paNa che. e sRSTimAM paraduHkhabhaMjaka banI rahe che. rAjA ke rAjaputro, pradhAnaputro, rAjakanyAe, vaNika kanyAo, vagere A te thaI madhyakALanA gujarAtI sAhityanI vAta, egiNI samI hoya che; te vIra vikramathI mAMDI devadamanI ghAMcaNa sudhInuM pAtra paNa sadInA uttarArdhamAM gujarAtI sAhityamAM svarUpa pratye, viSaya pratye, abhizAmaLanI vArtAmAM sthAna pAme che. vArtArasane poSaka camatka ta vyakti ke parivartana jovA maLe che. e sau pazcimanA sAhityanA bahoLA jagavatAM pazu, paMkhI, Adhibhautika to paNa zAmaLanI vArtAsRSTimAM ane gaharA saMparkane AbhArI che. atyAra sudhI gujarAtI sAhitya kevaLa anivArya bhAga bhajave che. AvI aptaraMgI--varied pAtrasRSTi padyamAM ja racAtuM tene badale gadyamAM lakhAvA lAgyuM. padyamAM paNa zAmaLanI vArtAonI che. aneka navA svarUpo vikasyAM. gadyamAM aneka navA prakAre kheDAyA. - siMhAsana batrIzI' zAmaLanI mahattvAkAMkSI vArtAmALA che. chellA se varSamAM gujarAtI gadyamAM enA bhinna bhinna sAhityajanasvabhAvanI nADa pakaDI pADanAra A kuzaLa vArtAkAre jANe vArtAnI kAramAM nibaMdha, navalakathA, navalikA, nATaka, ekAMkI, jIvanacaritra, paraba mAMDI che. eka ekathI caDiyAtI vArtAo - kevaLa saMsArI AtmakathA, DAyarI, patralekhana ane pravAsa varNana ema judAM judAM rasanI kathAe nikapIne, bhakitabharyA vAtAvaraNamAMthI IhalekanA sAhitya vira pi dvArA abhivyaktinI daSTie navalAM zikharo sara karyA che. kathAo kahIne, kadIka te premAnaMdane paNa bhUlAve tevI lokapriyatAne ApaNe prastuta lekhamAM gujarAta sAhityakAronA hAthe navalateNe aMga vALI dAdhe che. kathArasa tarapha vizeSa cheka rAkhanAra zAmaLa, kathA, navalikA, khaMDakAvya, padyanATaka, nATaka ane ekAMkInAM svarUpo jarUra paDethe camakRtine Azraya laI ekavAra te pote racelA vArtA dvArA je tejavI pAtraparaMparA sarjAya che tene AchA paricaya pravAhamAM, vAcakane ava ghasaDI jAya che eja enI siddhi che. kara zuM. paradu:khabhaMjaka rAjA vIra vikrama ' siMhAsana batrIsI 'nuM eka chavarAma bhaTTa e kavizrI dalapatarAma racita hAsyarasanuM AkarSaka pAtra che. prajAvatsala rAjA rAtri samaye nagaracaryA karavA nirUpaNa karatuM bedhalI nATaka "mithyAbhimAna 'nuM eka pAtra che. nIkaLe ane jAnanA jokhame, jAte Apatti sahI ladane paNa prajA- ratAMdhaLA hovA chatAM DhoMga ane mithyAbhimAna na mUkatA, ane tethI kalyANamAM te kevo opa raheto tenuM emAM Alekhana che. eka ja jAte du:khI thatAM ane samAjamAM sagAMsaMbaMdhIothI upahAsa rIte AkhyAnakAvyamAM AvatA narapuMgavo ane vIrAMganAo athavA pAmatA jIvarAma bhaTTa ahIM AlekhAyA che. raghunAtha bhaTTanI dIkarI puyoka rAjAo ke abhijAta strIo jevI ja sRSTi jarAtarA sAthe kaDAM lagna thayelAM che. te sAsare javA nIkaLyA che. to judA saMdarbhamAM mukAyelI che; paNa vArtAne nazo evo che ke kayA- na jato hovA chatAM tene na pUchatA, ane pADInuM pUchaDU pakaDI reka asaMbhavane Azraya laI nirUpAyelI parAkramagAthAo paNa temAM AgaLa vadhatA jIvarAma bhaTTa khADAmAM paDe che, ane tyAM ja rAta AvatI caturAI, janamanaraMjana ane vyavahArajJAnathI vadhu lekapriya vitAvavAnuM nakakI kare che. sasarAnA banAvyA jema tema rAtre ghera banatI. dharmanAM baMdhana je dhIme dhIme zithila thavA lAgyAM hatAM Ave chepaNa tyAM potAnuM AMdhaLApaNuM chupAvavA eka pachI te zAmaLanA samayanA zAMtikALamAM mukta u9lAsa, AnaMda, prema, eka juThANuM ucArya rAkhe che. sAsariyAmAM rAtre bhUlathI sAsunA sAhasa vagere bhAvomAM vikasavA lAgyAM hatAM. vaLI vArtA rasikone khATale pahoMcI jatAM cera, cora tarIke tripAI jAya che, ane maraNaemAMnuM pragatizIla vAtAvaraNa paNa kAmaNa karI cUkayuM hatuM. tala bhArathI piDAtA jIvarAma bhaTTanI davA paNa UMTavaidAne kAraNe Jain Education Intemational
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ 250 [bada gujarAtanI asmitA barAbara thatI nathI. Akhare potAnA mithyAbhimAnane bhAre pazcAttApa AvuM AvuM lakhI pote kumudane duHkhamAM paDatI bacAvyAne temane thAya che paNa tyAre to ghaNuM moDuM thaI gayuM hoya che. bhadraMbhadranI bhAva (!) anubhave che. mAphaka jIvarAma bhaTTa paNa gujarAtI sAhityamAM amara banI gayAM che. gRhatyAga pachI kevaLa gRhanA ja nahIM, samAjanA ane rAjyanI gujarAtI sAhityanA itihAsamAM 1887nuM varSa zakavatI banI khaTapaTonA anubhavathI te ghaDAya. suvarNapura. atithi banI kumugayuM che. tatkAlIna gujarAtI vAstavika jIvanane nirUpatI pahelI ziSTa danI sAsare zI sthiti che te joI. kumudanI dazA to "bhaNelAe gujarAtI navalakathA "sarasvatIcaMdra' racAI. kavizrI nhAnAlAla kahe paraNyA pahelAM choDI, vagara bhaNelAe paraNIne cheDI' evI aMtache tema te tithie gujarAtI sAhitya jagata sAhityamAM paga mUko. - dhana vyathAthI bharelI hatI te joI. punaH gRhatyAga karyo. rastAmAM mahAnavala, mahAkAvya, purANa Adi prazastio pAmelI A navala- bahAravaTiyAothI lUMTAyA, arthadAsa jevA lebhI vANiyAthI chetarAyo. kathA "premakathA nimitte saMskRtinI kathA' banI che. sthaLa ane kALanA sarpadaMzathI mAMDa mAMDa bacce ane sAdhuonA sahAre suMdaragirine vizALa phalaka upara AlekhAyelI sAmAjika, rAjakIya, dhArmika atithi banyA. temaja sAMskRtika praznonI vizada ane talasparzI chaNAvaTa karatI A madhurImaiyA tarIke oLakhAtI vidhavA kumudanuM ahIM milana thayuM. mahAnavalamAM prAcInapUrva, arvAcInapUrva ane arvAcIna pazcimanI jIvananI vizrablavanA vAgoLatAM vAgoLatAM sarasvatIcaMdra, kumudanI vicAradhArA ane saMskRtino triveNI saMgama sadhAyo che. ethI ja lAgaNIone samajavA maLe. tenA ja kahevA pramANe kusuma sAthe A navalakathAe potAnA jamAnA upara te mohinI phelAvI ja; teNe lagna karyuM. enA cittamAM rahelI pracchanna vairAgyavRttine sakriya sAthe sAthe sarvakAlIna kRti paNa banI zakI. banI vikasavAnuM baLa maLyuM. enI bhAvanAparAyaNatA ane kalyANaA kathAnI racanA pAchaLa tenA lekhakano Azaya kevaLa jana- grAmanI yojanA-enA pAlakapitA govardhanarAmanuM manorAjyaAkAra manoraMjanano nathI. temane to "vAcakonA jijJAsArasane dravato le e, ghaDI AvI pahoMcI. karI miSTavArtA bhego upadeza' pAI devAne che tathA "IzvaralIlAnuM * kumuda eTale hRdayamAnya puruSane paraNI na zakAtI, sadarbhe citra ApavuM eja prayAsa che. tethI temAM eka karatAM vadhAre asaMskArI pati joDe lagnasaMbaMdhe joDAyelI, suzikSita kathAonI 'phUlaguMthaNI' hoya e svAbhAvika che. vaLI pAtraviya saMskArI yuvatIonI pratinidhi." (a. me. rAvaLa) AvI mahAkAya navalakathAmAM apekSita che ja. "sarasvatIcaMdra'mAM pAtronA enA saMskAra ghaDataramAM guNiyala mAtA guNasuMdarI ane vatsalapitA Alekhana dvArA samakAlIna bhAratanA nakazA upasAvavAno lekhakane vidyAcatura tathA pote karelA sAhityasevanane moTo phALo che. hetu hato ane tethI pratyeka kSetramAMthI pratinidhirUpa pAtro pasaMda karI govardhanarAmanA bhAvanAnuM e ajarAmara pAtra che. vidyAnika temAM sajIvatAnA raMge temaNe pUryA che ane tethI ja Adarza ane mAtApitAnI dakSatA, namratA, sahanazIlatA, pavitratA, vidyA prati, vAstavika pAtrone sumeLa jovA maLe che. zrI e. e. rAvaLa yarthArtha abhijAtya ane cAritryanA guNonuM siMcana enAmAM thayuM che. ja kahe che: manathI sarasvatIcaMdrane varI cukelI kumuda belagna pramAdadhana sarasvatIcaMdra'nI pAtrasRSTi vividha ane aptaraMgI che." jevA vilAsI, asaMskArI puruSa sAthe vidhivazAta joDAya che. mukhe svanAmadhanya sarasvatIcaMdra vidyAguNasaMpanna, garbhazrImaMta chatAM pramAda dhana muja svAmI sAcA" ema raTaNa karavA chatAM sarasvatIjanmajAta virAgI yuvaka che. govardhanarAmano e mAnasaputra emanA caMdra sAthenI sumaprIti te vIsarI zakatI nathI. tema chatAM vidyAjevo ja AdarzavAdI, aMtarmukhI ane svadezahitaciMtaka che. sarasvatI saMskAranA baLe, game eTalI ApattimAM paNa calita thatI nathI. ane lakSmI sAthe vinaya ane zIlane virala e naMga kuMdanaga aMtaramAM ghanIbhUta thayelA vivAdane hasate mukhe rahI jAya che. tenAmAM thayelo jovA maLe che. kumuda jevI Adarza pativratAnA guNothI pramAdadhana taraphathI mAnabhaMga thayo tyAre sarasvatIcaMdra gharamAM ja zobhatI, abhijAta vyaktitvasaMpanna rasika mugdhA chatAM tapasvinI najIka hato. paLavAra hANika Avegane vaza thaI saravatIcaMdrane evI sukanyA sAthe tenuM vevizALa thayuM hatuM. ane paraspara utkaTa maLavA gaI paNa zarIrano vikAra baLavattara bane te pahelAM tene prIti dharAvatAM te banyAM hatAM. paraMtu sarasvatIcaMdrane, aparamAM guma- potAnA paDachAyAmAM vasalamAtA guNasuMdarInI chAyA dekhAI ane nanI bhaMbheraNIthI pitA lakSmIcaMdana taraphathI aNaghaTatA Thapake bhale ApoApa manazuddhi keLavo. AvI Atmavizuddha sva mAvalA tyAre, pote gharamAM AvanAra kumudane sukhI nahi karI zake, tathA nArInI sahanazIlatA mATe khuda sarasvatIcaMdra kahe che: 'kumuda - suMdara, pitAnA vAtsalya vagara jIvavuM zA kAmanuM evI saMvedanA anubhave, khare tuM satI che." te yathArtha che. khare ja te, kAruNyamUrti che. mitra caMdrakAntanA vAryA chatAM gRhatyAga karI "bhavasAgaranA eka aga suvarNaputhI sarasvatIcaMdranA gayA pachI mAnasika rIte duHkhI cara jArUpe bhaLI javA kayAMka nIkaLI paDe che. kumuda, mAtAne maLavA bhadezvara javA nIkaLe che. vicAra cakarAve pitAnI sukSma prItinA kAraNarUpa kumudane sonerI zAhIthI-- caDelIku muda sumatulA cUkI jatAM, subhadrA nadImAM gabaDI paDe che. takatI zazI jatAM priya ramya vibhAvarI, tAtI te suMdaragiri uparanI caMdrAvali maiyA Adi sAvanA thaI rakhe jatI aMdha viyogathI; saMparkamAM Athe che, tyAM madhurImaiyA nAme te oLakhAma che. ahIM dinarUpe subhagA banI rahe, grahI ja navInacaMdra rUpe oLakhAtA sarasvatIcaMdranuM milana thAya che. sAdhukara prabhAkaranA manamAnItA !'...... janonA sahakAra vaDe saumanasyaguphAmAM parasparanI ApavItI jANavA Jain Education Intemational
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAM kRtika saMdarbha grantha ] 251 maLe che. e carcAomAM kumuda sarasvatIcaMdra mATe mArgadarzaka nIvaDe vyavahAra-vartanamAM pote caDiyAtI che evo huMkAra' tenAmAM DokAto che. kusuma sAthe lagna karAvI ApavAmAM te saphaLa nIvaDe che. Ama ane tethI ja enA chupA hitazatruo ghaNA hatA. jamAlavALA jANe kumudane prItiyajJa pUro thAya che. prasaMgamAM tene abhimAnI svabhAva ane kaDavI jIbha ja kAraNabhUta che, "lajajAbharyA ajaba ke avaguMThanethI, ema kahI zakAya. tenAmAM saMskArI mAtApitAnA AnuvaMzika sazIlpathI vinayathI natamastakethI, guNa UtaryA hatA ethI pavitra manavALI hatI chatAM halakI strIonI niSkAma sneharasathI vatI davAthI. sebata tenA manamAM potAnA pati pratye paNa chupo asaMtoSa zobhAvatI sadana jayAM zucisAlakSmI." janmAve che. potAnI bhAbhI kumudanA sarala svAbhAvathI te bhAre A kavizrI boTAdakare varNavela gurjaranArIne Adarza madamAM prabhAvita thaI hatI ane ekamAtra enA ja kahyAmAM thoDe ghaNe jevA male che. aMze hatI. sarasvatIcaMdra sAtheno thoDoka paNa saMparka tenA cAritryanI "saundaryodyAnanA suMdara kusuma ! tAruM bhAgya rAtrivikAsI kumuda utara sthiti ghaDavAmAM madadarUpa thAya che. jevuM nathI." A zabda lekhake potAnI mAnasaputrI kasama mATe kuTuMbavala, vyavahAradakSa, satyazIla ane kartavyaniSTha vizeSaNo uccArelA che. te vidyAvAna ane vicAravaMta kanyA che. vidhAna patA je potra mATe atyaMta svabhAviktAthI jI zakAya tevuM guNasuMdarInuM ane guNiyala mAtAno saMskAravArasa tene malo che. te jeTalI caba pAtra govardhanarAmanI pAtrAlekhana zakitanA uttama daSTAMta rU5 che. rAka teTalI ja baTakelI che. teNe potAnI bahenanI duHkhI avasthA avibhakta kuTuMbanI gRhiNImAM je dhIraja, vatsalatA ane kartavyajoI che. saMyukta kuTuMbanA lAbhAlAbha teNe anubhavyA che. e badhAe parAyaNatAnAM anivArya lakSaNo hovA joIe te badhAM ja ahIM tenA hRdayamAM je pratyAghAto pADyA che teNe ja. tenA mana sAthe, caritArtha thayAM che. zikSita pati vidyAcaturanA saMgamAM zikSaNa ane nahi paravAno nizcaya karAvyo che. vaLI misa kilorA jevI zikita saMskAranuM mUlyavAna bhAthuM pAmI guNasuMdarIe udAttatA ane AtmakAnA ghaDatarathI vicArasvataMtrya paNa dAkhave che. vilepananA guNo vadhu sArI rIte khIlavyA che. AthI ja bhinnarUci enI suMdarakAkIne virodha karIne paNa sAduM, sAdhujIvana gALa- karka kuTuMbIjanemAM mIThAzathI, svayaM udAharaNarUpa banI AtmasamarpaNa vAnI teNe zarUAta karI dIdhI hatI. te kahetI. te dAkhavI zake che. zarIrano ratha ane mananI savArI, prasUti samaye thoDoka vakhata gRhavyavasthAno bhAra choDavAnI tene pharaja paDe che tyAre, gharamAM avyavasthA ane ataMtratA phelAya kasuma koTe saMdha, tyAM AnaMdanI vArI,', Ama tapamaya jIvana gALavA mIrAbAdano kALo kAmaLe eNe che. te joI guNiyalavahunI yAdI dharmalakSmIne A rIte Ave che, o che. sarasvatIcaMdranI sAthe paraNavAnI bAbatamAM kahe che : 'nAnI vahu gharamAM haratI pharatI hoya te mAre A vakhata na sarasvatIcaMdra jaDe ne pitAnA vicAre pherave to paNa teTa Ave ! mAnacatura jevo bhaDa AdamI paNa kahe che "mAruM kuTuMba lAthI kaMi mAre mArA vicAra pheravavA nathI-paNa huM pUchuM eka A vahuthI UjaLuM" che." tenA dAmpatyajIvananA paripAkarUpa kumuda ane kusuma be e badhA. praznonA uttara Ape ne evA uttara Ape, kharekhara kanyAratna hatAM. tenA saMskAra kumudamAM samaya Avye evA ke jethI mArA mananuM samAdhAna thAya ne mArA vicAra pragaTa thAya che ke kumudanA manovikAra samI jAya che, ane vizuddha kare ne temane ne mAre vicAra eka thAya to pachI huM cittavALI banI punarjIvana jIvavuM zarU kare che. (javanikAnuM chedana mane ThIka lAge tema vicAra karuM-te vicAra karuM-DA ane vizuddhanuM zodhana. sva. bhAga-1) Ama guNasuMdarInA pAtrAvicAra karuM: bIjuM kAI atyArathI baMdhAvAnuM nahIM." lekhana dvArA govardhanarAme hindu AryastrIne uttama namUno pUro Ama nAnI uMmaramAM moTI duniyA joI vaLelI ane anubhavanuM pADyo che. bhAthe ekatra karI rahelI kusumane A AkhAbole javAna, sara- "gayA saikAnA chellA caraNamAM sudhAra ane saMlake vacce ravatIcaMdra, kumudanA jevA kevaLa Adarza vicAra karatAM tenA vAra- vaimanasya ane vigrahanuM je vAtAvaraNa UbhuM thayeluM temAMthI A kRti vika vicAre vadhu upayogI che, ema sAbita kare che, suMdaragirI ('bhadraMbhadra)ne janma thayo che." saM. ramaNabhAI nIlakaMThanI saLaMga upara umada ane sara vatIcaMdranuM milana yojAya che, tyAM kumudanA hAsyarasanI A navalakathAnuM mukhya pAtra bhadrabhadra gujarAtI vaidhavyanI vAtanI ane sarasvatIcaMdra kumudane tyAga karyo te samAjamAM vizeSanAma jevuM banI gayuM che. sanAtana Aryadharmano bAbata sarasvatIndranA niSkapaTa hRdayanI pratIti kusumane thAya che, ane vijaya karavA ane sudhArAvALAone paDakAra |pavA muMbaInI tethI kamadanI samajAvI kusuma sarasvatIcaMdra sAthe lagnagraMthie joDAya che. mAdhavabAganI sabhAmAM potAnA mitra ane ziSya aMbArAma sAthe kusume arvAcIna yuvatIne Adarza ApaNI samakSa sthApI Ape che. dharmayAtrAe-mission para-jatA bhadraMbhadra temanA vicAra, vANI - alaka kizorI-e amAtya buddhidhananI atyaMta lADakavAyI ane vartanathI potAnA sthiti cUta mAnasanI jhAMkhI karAve che; dIkarI hovAne kAraNe tenAmAM unmattatA ane niraMkuzatA pravezyAM hatAM. ane avvala darajajAnuM hAsyaspada pAtra banI rahe che. sudhAkara tenuM jiddIpaNuM ane tochaDAI tene vadhu gumAnI banAve che. raMka ramaNabhAIe bhadraMbhadranA pAtra dvArA sanAtanIo upara prahAra karavAne aravathI teNe joI nathI. amala calAvavAnI tene Teva paDI che. Azaya rAkhyo hovAthI narmamarma dvArA pAtragata ane paristhitigata patisuddhAM keIpaNa puruSane lekhAmAM gaNatI nahIM. anya sAthenA hAsya pragaTAvI buddhilakSI vide keLavyo che. Jain Education Intemational
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ * bahada gujarAtanI a4i 1 nAnakaDuM kuTuMba pUratI saMbhALa premabharI krUra bALakone uccazikSaNa ' ane aghikAsanI take taMged idagI sukhI ghara saMteSabharcA jAgI ane svastha jIvana mATe che eja mArga kuTuMba niyojana ze. iruttu neerukku teeveentiruklllukku meel Jain Education Intemational
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMsakRtika saMdabha granya ] 253 rAIne parvata' nATakanI carcA karatAM vidvAna vivecaka zrI a. nakhazikha kalAkRtivALAM khaMDakAvyo racanAra kavizrI kAnta, pitAnA ma. rAvaLa kahe che, vasaMtavijaya ' khaMDakAvyamAM, pAMDanuM AlekheluM pAtra, mAnavajIvananI "rAInA nirUpaNamAM nATakano temaja ramaNabhAIne vijaya karuNatAnuM pratIka banI rahe che. mULe mahAbhAratamAM AvatA pAMDache...e pAtramAM ramaNabhAIe pitAne abhipreta bhAvanAo rAjAnI A kathAnA vastune "maMthanazIla satyazodhaka' kAnta, potAnI ane saMskAronuM nirUpaNa karyuM che." sarvazakitathI suMdara banAvyuM che. dhIrubhAI ThAkara kahe che tema, A arthamAM rAI, sva. ramaNabhAino mAnasaputra che. jAlakA vasaMtavijaya' mAnavanA jJAnamAtramAM rahelI apUrNatAnuM tene "kAgaLa ane zAhIne ' paMDita kahe che enuM vicAracaMkramaNuM darzana karAvatuM, niyatinA agamya tava pAse mAnavanI asahAane svabhAva hebleTanI yAda Ape che. alabatta hemleTa jeTale te ! nirUpatuM, pAMDurAjAnA jIvanakAruNyane AlekhatuM ApaNuM akartavyazIla nathI. " kapaTathI maLanAra rAjyane mAre khapa nathI" anupama khaMDakAvya che." ema bhAvanAparAyaNa ane nItipremI rAI kahe che khare, tema chatAM vanamAM mRgayAe gayelA pAMDurAjA kiMdavaRSine zApa pAmIne mAtRpremane vaza thaI, rAjA banavA taiyAra thAya che. paraMtu parvatarAyanuM pAchA Ave che, ane tethI gRhasthAzramane tyAga karI svecchAe vAnapAtra bhajavavA jatAM lIlAvatInA pati paNa banavuM paDaze, evo prasthAzrama svIkAre che. pitAnI patnIe kuMtI ane mAdrI sAthe, khyAla AvatAM ja tene aMtarAtmA kakaLI UThe che: rAjAe vanavAsa zarU karyo che. tamaya jIvana gALavA mAMDyuM che; thAe tiraskAra ! vinAza thAo ! paraMtu vasaMtaRtunI asara heThaLa pAMDurAjAnA hRdayamAM kAma utpanna na eka thAjo prabhuprIti nAza ! " thAya che ane, Ama rAI nItiparAyaNa Adarza yuvAna che. gujarAtamAM gAMdhI zAne thavuM patita AzramadharmanAthI ? jInA Agamana pahelAM gujarAtI sAhityanA kSetre sarasvatIcaMdra ane saundarya zuM ? jagata zuM ? tapa eja sAthI!" rAI jevAM pAtromAM gAMdhIjInA keTalAka ucca Adarzo mUrtimaMta ema eka ghaDI vicArato, ane bIjI ja paLethayelA jovA maLaze. nahIM mAre jedae, tapa kUla bhale e sahu jatuM.' "nATakanuM ("rAIno parvata' ) vizeSa tejasvI pAtra ema vicArate zApita AtmA pAMDu, jabaradasta mAnasika saMgharSa sattvaguNI rAI nahi paNa rajoguNI jAlakA che." (a. ma. rAvaLa) mane maMthana anubhave che. aMte vasaMtano vijaya thAya che, ane kAmavi rAjA ratnadIpadevanI rANI amRtadevInuM chUpAvezanuM nAma jAlakA dUvaLa pAMDune karuNa parAjaya, samagra mAnavajIvananI karuNatAne saMketa hatuM. pitAnA patinuM rAjya chInavI lenAra parvatarAyanA rAjyamAM banI rahe che. ja mAlaNa tarIke rahI, potAnI kArya sAdhaka tabuddhizakti dvArA "sarasvatIcaMdra'nA sarjana dvArA gujarAtI navalakathAnuM uttama pitAnuM dhyeya siddha karavA mathe che. pitane putra rAI, A ja zikhara sara karanAra govardhanarAma pachI zrI kanaiyAlAla munazI gujarAtI rAjyanI gAdIe bese te ja pitAnI veratRpti thAya, ane mRta navalakathAne eka DagaluM AgaLa bharAve che. zrI munazI pratibhAvaMta patinuM sAcuM tarpaNa thayuM gaNAya ema mAne che, ane tethI sarjaka che. eka kavitAnuM kSetra bAda karatAM, saghaLA sAhityaprakAro sAdhanazuddhinI paravA karyA vagara, pitAnI mahattvAkAMkSA saMtoSavA upara temaNe hAtha ajamAvyuM che. tema chatAM temanI navalakathAoe jhukAve che. tenAmAM saMkalpazakti, tvarita nirNayazakti Adi guNone temane ciraMjIva yaza apAvyo che. prA. ravizaMkara jozI kahe che tema - samanvaya thaye hatA. | ' kAvyakSetre jema kAne abhinava kalAvidhAna dAkhavyuM cirayuvAnI prApta karavAnA prayogamAM parvatarAya mRtyu pAme che. tema zrI munazIe navalakathAmAM graMthanakalA ane sapramANatA rAjyamAM A vAtanI khabara paDe te kaTokaTI jAge ane rAjya paratve sAcuM kalAvidhAna dAkhavyuM.' parivartana saraLa na paNa bane; tethI AdarzavAdI rAI (ke je vAcakacitta upara pakaDa jamAvavAmAM, teo kuzaLa kasabI pUravAra kharekhara A gAdIne hakadAra che ja.) ne rAjakAraNanI philasUphI thayA che. eka sarjakanI pUrI AvaDatathI pAtra sarjI pachI temAM samAve che: izvarasidaza tATastha dAkhavI, temane ramatAM mUkI de che. Adarzapriya "rAI ane jAlakA e to bAjInAM sahu sogaThAM.' bhAvanAzIla svapnacchAe, ddhAo, mutsaddIo, rAjavIe, pratApI potAnA patinI veratRpti mATe khaTapaTI zitalasiMhane paNa ane jAjavalyamAna strIo, sukomaLa ramaNIo ema vaividhyavaMtI pakSamAM laI le che. rAIne rAjya maLe te mATe jAlakAnuM aDaga pAtrasRSTi dvArA munazIe gujarAtI navalakathA sAhityane samRddha manobaLa, sAdhananI zuddhi azuddhi mATe taddana betamAM hatuM ane banAvyuM che. tethI ja enA pAsA saphaLa thavA chatAM vyaktigata parAjyanA ochAyA, muMjAla, kIrtideva, kAka, muMja, parazurAma, sAmaMta jevAM puruSatenA para paDelA ja che, aramAnenI pratimA samI saundaryamUrti pAtro te mInaLa, prasanna ( kAzmIrAdevI), maMjarI, caulA, dhruvadevI, lIlAvatI, mRta rAjAnI patnI hatI. tenA zIlanI rakSAno prazna, zazIkaLA jevI strIo enAM thoDAMka udAharaNa che. jAlakAne mahattvane lAgato nathI. tethI ja lIlAvatInI AMtaraDI zrI munazInI AraMbhakALanI ane ochI prasiddha evI navalakathA kakaLI UThI, ane tenA zApathI jAjaramAna, musadI jAlakA bhAMgI "veranI vasUlAta mAM AvatuM tanamananuM pAtra anupama rUpa, guNa paDe che. ane pApane khyAla AvatAM, eka duHkhI karuNAsabhara pAtra, ane zuddhie bhareluM che. tema chatAM sAmAjika rUDhinA piMjarAmAM nATaka ! aMta bhAgamAM banI rahe che. purAyelA paMkho jethI tenI dazA hatI. jagatakizora sAthe pitAnI Jain Education Intemational
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ 254 atiyALa bAlyAvasyA vidyAyanI A nirdoSabALa saMgamAt chUTI paDI jAya che ane aparamAnA trAsa veThe che. karamadAsa jevA mArca. dezI besADelA puruSa sAthe lagna nahi karAvAnI bAbatamAM tene makkama ane adbhuta saMkalpa baLavALI banatI ApaNe joie chIe. tenI tejasvI nirdoSatA ApaNA saunA mAnanI adhikAriNI banAveche. samAjanA bhI riyAnA mamatAthI sAmano karI tanamananu tenA pitAnA zabdomAM derAyela tama citra jue * be Age ja 'sathI gAna karatI hatI. kamaLa, hasamukhA, devAMganA samI tanamana koI sahAra karanArI durgAnI dRDhatAthI nagIthI erA bhAra nIkaLo. mA taiyAra thatI rAja siNI pAMkhA khIDe tema teNe lugaDu' sa'kelyuM....... kumunI mAphaka paDyuM pAnuM nibhAvI levAmAM' te mAnanArI nathI. enu" sabhya zrI ma sAthe jovA maLarI, ' asvatIcaMdra navalakathAnI asara jhIlatI, AraMbhakALanI A navalakathAmAM tanamananuM pAtra sarjI lekhake gujarAtanAM aneka bhAvanAzIla haiyAMne khaLabhaLAvI mUkayAM hatAM. zrI munazInI prasiddha aitihAsika navalatrayI ' pATaNanI prabhutA ', ' gujarAtanA nAtha ' ane ' rAjAdhirAja 'mAM peAtAnuM samagra vyaktatva pAtharIne beThelA mujAla munazInI kalamanI kAI dhanya paLanuM sarjana che. enA pAtra dvArA lekhake, te samayanA gujarAtanI mutsaddI gIrInA paricaya karAvyA che. pATaNamAM muMjAlanA prabhAva sattA, baLa ane nAmanA sarvavyApI che. pATaNanI kazI ja vAta tenA dhyAna bahAra rahetI nathI. enu gauya, enA pratApa asAdhAraNuM che.. AkhA AryAvartIne te eka AMgaLIe dhAre che' A arthamAM te sAce ja gujarAtano nAtha che, * * gujarAtano nAtha ' navalakathAnA prAraMbhe kArDa pelA mukhanuM citra juo * ba! tame TAMziyAra . tamArI rItabhAta ane kAme che, paNa kUdAkUdI kAmanI nahIM !' AkhA AryAvartane eka karavAnI pratidhanI dalIto sAMbhaLI lIDe pachI munaze paNa kArti ne zIrtinA pahelA pADa jaNAve che enI rAjanIti muMjAlane paNa beghaDI harIpha pAkayA hoya tevA bhAva pedA karAve che. dhIre dhIre kAka pATaNanA rAjataMtramAM peAtAnA " tenI baLa mukharekhA, tenI agAra jayatI AMkho ne paga jamAvato jAya che. vakhatasaranI cAlAkI, tenu kArDa" kAma pAra mAchI mULanI chAyA nIce TaluM gavati mukha che teNe pADe che. ane zAkane nA jAhmaNa pATaNa AvyA pachI zvetajotAmAM jemAM, be trIzvaranAM sAMbhaLelAM vakhANuM yAda AvyAM. emAM lAgyAM. tA moTA musadI banI ya che. muMjAlanA vyaktibaMdhI e ghaDI svAna rALa siMha tene, ke tame mAya , paNa sezakakSAta, kAka, jhaDapathI zraddhA prApta karI, zraddhApUrvaka tamane ja nathI" ema karyuM che tyAre, bedhyakta paNa makkamatAthI le che: mA jo. trI. ka Anane maLyo nathI. ane mAro vi mutsaddI mujaba kAnI catura tenAM tata ja samaya pahelAM pALa bAMdhe che: kahe che : * mahAmahenate meM jhuMpaDI UbhI karI che. AryAvartana mhela caNavA jAuM te e jhuMpaDI cagadAI jAya......mu jAla teA enI mahUlI ja saMbhALaze!' kIrti deva mATe parvata paNa pIgaLAve evu enI jIbhamAM jora che' ema kahe che. sAce ja muMjAla manuSyone hIrApArakhu hatA. " [bRhada gujarAtanI bhUminA kArtidevane jotAveta ja muMjAlane pAnAnI patnI lakuvA zrAda Ave che. putra yAda Ave che. tarata ja elI UThe che : * mukhane satAna vu? mAruM saMtAna pATaNa kIrtidevane mAravA taiyAra thayelA muMjAlane, kAka dvArA samayasaranA thayelA ghaTasphoTathI khabara paDe che ke, e ja enA putra che tyAre, kaThora mutsaddI muMjAlanuM haiyuM pAtALa phraoNDI, vAtsalyanI saravANI vAge che. mInaLa muMjAlanA tyAgane yAgya rIte sabhAre che : " mAre rANI thayuM hatuM. mArA pATaNane prabhAvazALI banAvavuM hatuM. mArA dIkarAne tenA mAlika banAvavA hatA. e badhu kAma karavAnuM te mArI pAse vacana lIdhuM ane pAnyuM A vacana pALyA te' akhiyAnano, rakhanA, sAyanA, samA sno tyAga pI. bhArajuvAnImAM mAsa jevI svArthInuM hAsya, tAraka dhyeya banAvI te paNa pratapa ArI koM. nArI mArAthI ane buddhino akhUTa bhaMDAra mArA patrA bAgaLa te khAvI karyuM. tu svArtha hato chatAM mArI khAtara paramA nyA. mukhyala ! munnA, te zuM karavAmAM mA rAkhI ! huM ka chuM, tuM nidAna te mAruM mArA zaMkarAnuM zuM thAta ?' tene pratApa amApa hatA, asIma hatA chatAM tenI ekalatA havedhaka hatI. badhAnI vacce te ' araNyanA ekala mahAvRkSa ' jevA lAge che......ane A badhu gujarAtanI kIrti vadhAravA mATe, rAjya pratyenI vaphAdArIne kAraNe, * tenI(kAkanI) nAnI paNa tejavI khAMkhA, sazakta ane majabUta thavA chatAM eDiyu zarIra, sukhI ane dRDhamukha, sAMkaDuM chatAM tIkSNa nAka, pakSIrAjanI sacoTa tarApa, zakti ane sAvadhAnatA dAkhavatAM.' tame sattAdhIza che, mahApuruSa che teA bhale paNa tamane thApa ApuM ane tamane dekhADuM ke lATanuM pANI kevuM chaeN ane tamArI pAse ja rAjyataMtramAM mArA ekaDo kabUla karAvuM tyAre ja mAruM nAma kAka.' AvI dRDhatA, parAkramalitA, prAmANikatA ane rAjya pratyenI vAdArIthI kAma karanAra kAka upara muMjAlane jammu vizvAsa che. ane tethI ja mInaLane kahe che; te ' samaya jatAM badhAMne Takkara mAraze. ' vALa hovA chatAM binabhanubavI jayasi~ne tenI adekhAI Ave che, ane tenA viro kahe che: bhAre eka rAjyamAM be munnA nathI dvetA.' ' gujarAtano nAtha ' kANu e praznamAM kAkane paNa ApaNe umedavAra gaLyA ja paDe. udA mahetA pAsethI maMjarIne cheDAvI lAvavAnuM tenu prathama parAkrama prazaMsanIya che. maMjarIne jotAM ja tenuM hRdaya rasikatA dhAraNa
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha' grantha ] 255 kare che. paNa pitAne khabara che ke pote game teTale parAkramI mutsaddI saMbaMdhI vicAre A rIte vyakta kare che: heya; maMjarInA zabdomAM, " nathI AvaDatuM saMskRta ke nathI moTo " tamArA kAlanI nathI. tribhuvana gajAvatA mahAkavionA cAho ke nathI pUrA saMskAra" ane ethI hatAza paNa thAya che. paNa kAlanI chuM, huM pATaNanI brAhmaNI nathI paNa brahmA, viSNune rudrane hAre te kAma nahIM. AbhAravaza banelI maMjarI eka vAta to spaSTa kheLAmAM chupAvavAnA hoMza dhAratI bIjI anasUyA chuM.' (prakaraNache ke kAkanI te hRdayezvarI banavA mAgatI nathI. kAkane spaSTa samajAve "maMjarIonA svAmI "). che : "mArI viruddha mane paraNaze to Akhe janma dhikkArIza.' lagnanI maMjarIne vIratA ane lakSmI jeTalAM nathI khapata teTalAM khape milanarAtrie maMjarInAM kaThora vacanothI kAka bhAnabhaMga thAya che ane che saMskAra ane zuddhatA. AvI bhAvanAzIla mAnasavALI maMjarI ravaparAkrame. tene cagya banavA, puruSArtha Adare che. navoDhAnI lAlI anubhavatI, sAsamiva suIrSa: TwAnimita dhIme dhIme kAma pATaNanA rAjakAraNamAM agrima bhAga bhajave che. du:saDha evA tejasvI bhArgava parazurAmane Adarza tarIke kapyA che; pATaNanuM rAjya eka cake sthApavAnI tenI rAjanIti muMjAlane mukhe te lATanA A sAmAnya brAhmaNane zI rIte prema karI zake ? udA paNa bolAvaDAve che ke, " kAka pATaNanI sattAne pratinidhi che.' kAka mahetA sAthe te lagna karavAnI tenI mAne sApha nA pADe che eTaluM ja parAkrama mATe ja sarajAya che ane tethI gujarAtanI dharatIne to nahi, udA mahetAnA paMjAmAMthI be be vAra bacAvanAra kAkanI te AbhArI khUMdI vaLyo che. potAnA rAjA jayasiMha, rANakadevaDa para je premabeTa hovA chatAM "mane bacAvI che mATe janmabhara tamArA para heta rAkhIza mokalAve che te ApavA javAnuM mitra kArya kAka bajAve che, tema chatAM paNa mane mArI marajI viruddha paraNAvaze to Akhe janma dhikkArIza !' tene mitra kheMgAra, rANakadevaDInuM haraNa karI jatA hatA tyAre kAka ema sApha saMbhaLAve che. tene roke che. ekabAju mitradharma ane bIjI bAju jayasiMhadeva lagnanI anivArya paristhitimAM kAka sAthe paraNe che kharI, paNa taraphanI vaphAdArI. chatAM ya kAka muMjhAto nathI. sIdhe rANukane ja paraNyA pachI potAnA dAdAne ghera, (junAgaDha) mUkI AvavAnuM vacana savAla pUche che, "devaDI kenI thavA mAge che ? rANaka kheMgAranI ke kAka pAsethI le che. lagnanI milanarAtrie kAka tene cuMbana kare che siMhanI ?" ene javAba : "huM to soraThanA dhaNInI, tenA jIvatAM tyAre A garvilI mAnunInAM vAlmANa kAkanuM hRdaya vIMdhI nAkhe che : ke tenA maryo !" e te sAMbhaLe che ke tarata ja potAnI ghoDI paNa zuM mane lATanI brAhmaNI dhArI ke A bahAdurI (udA mitrane ApI daI mitra kartavya bajAve che. ane kAyamaMjarI rAkheMgAra mahetAnA paMjAmAMthI choDAvI te) para vArI jaI huM tamArI ane rANakane veza laI jayasiMha pAse jAya che, ema jAheramAM rAjAnuM hRdayezvarI thaIza. kAka bhaTTajI! tamArAmAM aneka prakAranI kSudratA nAka kapAtuM paNa bacAve che. meM ka9pI hatI paNa AvI hatI dhArI." Ama tenAM parAkrama dhIme dhIme, vakhata jatAM maMjarInA hRdayane AvA dAmpatyajIvanano AraMbha ja zeSa jIvanane viSamaya-kalezamaya chatavA paNa samartha bane che. maMjarInAM, premanA anujya rUpe pragaTelAM banAvI de che AMsu jeI kAka vadhu kaThera banato nathI tenuM hRdaya kRni kusumA- tema chatAM nirAza na thayelA kAke maMjarIne kalpanA puruSa banavA pi banI komaLatA dhAraNa kare che. Ama kAkanuM pAtra buddhivaMta ane mahenata karI. enA eka eka parAkrama maMjarInA khyAlo badalavAmAM tejasvI che. te premI, tyAgI ane parAkramazIla che. svabaLe ane sva- mahattvano bhAga bhajave che. kIrtidevanA mukhe sAMbharelI kAkanI prazaMsA, pratibhAe ja bIjA rAjyomAM paNa tene mAna maLe che chatAM pATaNane maMjarI mATe gauravanI lAgaNI janmAve che. have kAlidAsa ane parazute eTale ja vaphAdAra che. AthI ja muMjAlane paNa enA pratye putra rAma karatAM kAka ja tene sAco hRdayezvara lAge che. maMjarI paNa jevI-jeTalI lAgaNI thAya che. kAkanAM parAkramamAM bhAgIdAra bane che. maMjarInA romeromamAM raheluM maMjarIe zrI munazInI kalpanAsRSTinuM eka anokhuM sarjana- strItva have kAkane meLavavA talasatuM hatuM. baMnenA hRdaya punarmilana puSpa che. govardhanarAmanI kumuda, kusuma karatAM judI ja mATImAMthI sAdhe che, kAkanI jatI heDI batAvIne kAzmIrAdevIne maMjarI kahe maMjarI ghaDAI che. kAkanA citta upara maMjarIne paDele prabhAva jue : che, ke potAnI badhI ja paMDitAI samAI gaI tyAM!Ama kAkanI kAkanI AMkhe aMdhArAM AvyAM, AvuM saundarya teNe gRhiNI banavAnI badhI yogyatA have maMjarIe prApta karI lIdhI che. joyuM ke kayuM nahotuM. medAnI kumAza parathI te bAlAnI "pATaNanI prabhutAmAM mInaLa ne ane mahecchAethI uMmara sattara aDhAra varSanI lAgatI hatI. tenuM zarIra uMcuM bhareluM, taravaratA, dhAryuM ja karAvavAnI ghelachAmAM jiddI, khaTapaTI rANI" pUrNa kaLAe pAmavAnI AgAhI ApatuM hatuM.. kaI abhuta lAge che jayAre gujarAtano nAtha'mAM sthirabuddhi prauDha rAjamAtA zilpInI devI kalpanA pariNAma lAgatA vidhie anupama rasa- lAge che. tene muMjAla mATe anahada prema che. te kahe che: "muMjAla saundaryanI, ramUrti pedA karI hoya evI lAgatI bAlAne joI mAro jamaNo hAtha che.' mInaLa caMdrapuranI kuMvarI hatI ane kAka stabdha thaI gayA.' muMjAlane lIdhe pATaNanI mahArANI banI zakI. mInaLane rAjamAtA kevaLa bAhya saurya ja nahi, tenuM Atmasaundarya, tenuM Atma- banAvavAnI vaphAdArIe ja muMjAle svasukhane tyAga karyo hato. baLa, tenI AtmazraddhA, tene AtmasaMyama paNa eTalAM ja prazaMsanIya AnaMdasUrinI khaTapaTane bega banI mInaLa muMjAlane keda kare che che. tenAmAM Teka, garva ane aNakhUTa hiMmata che. tene potAnA kULanuM, tyAre muMjAla ane samagra pATaNanA lokone temane sAmane kare dharmanuM, varNanuM gaurava che. pitAne kavikulaguru kAlidAsanI putrI tarIke paDe che. oLakhAve che. kAzmIrAdevI (prasanna) AgaLa te potAnA lagna- mInaLa ane muMjAla rAjya pratye vaphAdArI prakaTa karavAmAM potAnA Jain Education Intemational
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ 246 [ bRhad gujarAtanI asmitA G.I.D.C. WELCOMES YOU AND OFFERS Developed land with excellent roads, 24 hour Water Supply, power drainage etc. Available in iudustrial areas of the Corporation on easy terms. In its industrial areas the Corporation also provides ready built up sheds of different sizes of 1207 sq. ft. to 7210 sq. ft. built up areas under the Hire Purchase Scheme. Special concessions for qualified Entrepreneurs Tochnicians. CORPORATION'S INDUSTRIAL AREAS (1) Naroda (2) Odhav (3) Vatwa ... .... (4) Nadiad (5) Combay (6) Vitthal Udyognagar ... (7) Nandesari (8) Makarpura... (9) Surat (10) Udhna .... ... (11) Bulsar (12) Vapi (13) Umbergam (14) Saij-Sertha (15) Mehsana... (16) Palanpur ... ... .. (17) Surendranagar ... ... ... (18) Bhavnagar (19) Mahuva ... ... (20) Jasdan (21) Gondal 22) Rajkot (23) Junagadh (24) Porbandar (25) Jamnagar ... DISTRICT Ahmedabad Kaira Baroda Surat Bulsar Mehsana Banaskantha Surendranagar Bhavnagar Rajkot Junagadh Jamnagar For details please contact : THE CHIEF EXECUTIVE OFFICER, Gujarat Industril Development Corporation, 3rd Floor, Fadia Chambers, Ashram Road, AHMEDABAD 9 Phone Nos. 50354, 50417 Jain Education Intemational
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya ] 257. ja AdhAta anubhava garbhavatI paNa za, prema ane ni premanI Ahuti Ape che. pitAnA bALaka jayasiMhane kharo pATaNa- tyAre acAnaka kAkano praveza thAya che ane tenA dvArA muMjAla ane pati banAvavA mInaLa, muMjAlane sarvasattA sepe che. pitAne khAtara kIrtidevanA pitA-putra tarIkenA saMbaMdhanuM rahasyoddaghATana thAya che, tyAre pATaNane khAtara muMjAle bahena I, patnI gumAvI ane putra paNa bhAva parAkASThAnI rithatinuM nirmANa thAya che. gumAvyo che. e samajAtAM mInaLa kahe che: - bharatakhaMDanI ekatAnAM svapna sevanAra A bhAvanAparAyaNa "mAre tane duHkhI thato nathI jevo...mAruM strItva tuM svapnadaSTA, pitAnA ucca ane niHsvAthI Adarzone lIdhe badhAM paraNe tyAre ja pUrNa thAya." pAtromAM, AgaLa tarI AvatuM eka umadA pAtra banI gayuM che. mInaLanI A uktiomAM mInaLa-muMjAlanA praNaya prakaraNane, paraNato. " jaya somanAtha' navalakathAmAM gujarAtanA rAjA bhImadeve aMgata jIvanane paDade khUle che ane tenA karaNarUra saMbhaLAya che. mahamada gajhanI sAme bhagavAna somanAthanI rakSA kAje je dharmayuddha mInaLa AraMbhamAM kaThora rIte vArtha parAyaNavRttithI cAlatI hatI, karyuM tenI parAkrama kathA che te uparAMta temAM bhImadeva ane caulAnA tene badale enAmAM tyAgabhAvanAnI udAradaSTino ApaNane anubhava praNayanI paNa kathA gUMthAyelI che. ravapnasRSTimAM viharatI, zivabhaktimAM thAya che. muMjAla paNa kahe che: "devI tame pATaNanAM kharekharAM tallIna banelI A bhAvanAzIla nartakIne eka ja laganI lAgI jagadaMbA cho!..' ane mInaLa paNa javAba Ape cheH "mAla! hatI ane te bheLAzaMkarane potAnA ati lAvaNyavaMtA nRtya dvArA e tAre lIdhe ja !' mInaLane muMjAla sAtheno deDhadAyakA jeTalo prasanna karI sAkSAtkAra pAmavAnI. "huM zivanirmAlya chuM" ema kahejAno saMbaMdha saMyama ane tapathI adhikAdhika ujajavaLa rahyo che. nAra A abudhAbaLA, apUrva pratApI ane parAkramI bhImadevamAM zivanuM Ama mInaLanuM pAtra prakhara buddhivaMta tejasvI nArInuM che. sattA darzana kare che, ane potAne pArvatI daza mAne che ane e zraddhAthI ane khaTapaTamAM kAbela ane prabhAvazALI rAjarANI che. gujarAtanI ja potAne sneha bhImadeva para DhaLe che. rAjamAtA thavAnI tenI mahattvAkAMkSA muMjAlanI sahAyathI pAra paNa laDAImAM bhImadeva somanAthanA maMdiranI rakSA karavA asamartha bane paDe che. che tyAre bhIma e sarvazaktimAna, rUdrAvatAra, daivI zaMkara nathI ane lATanA daMDanAyaka tribhuvanapAla sAthe prasanna (kAzamIradevI) pote pArvatI nathI e duHkhada satya tene samajAya che. vaLI mAnava ne premasaMbaMdha lagnamAM pariName che. te cAlAka ane sAhasika che. bhImanA saMsargathI pote garbhavatI paNa banI che e samajAtAM tenuM teno prabhAva leke para addabhuta che. tethI pATaNanA leke paNa, hRdaya AghAta anubhave che. bhAvanAnAM khaMDera thatAM najara AgaLa tene rAjyalakSmI tarIke gaNe che. AvaData, miThAza, prema ane vina- nihALe 2 vi nihALe che ethI hatAzA paNa anubhave che. yathI lekanAM te dila jItI le che. utsAhanI te preraNAdAtrI hatI. raNAdAnI hatI pAchaLathI vijya prApta karI bhImadeva jyAre aMtaHpuramAM rANI jo prasannatA ane madhura saumya pratibhAnA tenAmAM rahelA guNa saune (ane have mAtA banelI) cIlAne maLavA Ave che tyAre mane mana, AkarSe tevA che. "pATaNanI prabhutAmAM AvatI caMcaLa prasanna svapnane bhAMgIne bhukko karanAra, bhImadeva pratye parokSapaNe napharata ane "gujarAtano nAthamAM purato vikAsa sAdhe che. avagaNanA dAkhave che. somanAthanA maMdiranA punaruddhAranA vratanuM gujarAtano nAthamAM vAcakonI sahAnubhUti ane Adara vadhAremAM bahAnuM kADhI te prabhAsa cAlI jAya che. tyAM ja nRtya karatAM karatAM zivavadhAre meLavyAM hoya to te kIrtideve ja!' (darzaka). caraNomAM DhaLI paDavAnI, potAnI aMtima icchA A bhAvanApuSpa lekhake tenuM varNana A pramANe karyuM che: "gujarAtano nAtha" ane "jaya somanAtha' pachInI zrI munazInI "te yuvaka nahoto paNa mukhanI kamaLatA uparathI bALaka , trIjI yazodA kRti pRthivI vallabha che. muMja e vArtAne nAyaka che. puruSavezamAM bAlA heya evo lAgato hato. tenA zarIra para mULa TUMkI aitihAsika kathAvastune zrI munazIe potAnI sajIva kalpazastrone be hato, chatAM zarIranI chaTAmAMke cApalamAM navoDhAne nAne raparza ApIne ramaNIya kalAkRti upasAvI che. telaMgaNanA rAjA paNa zaramAve evo hato. tenuM mukha kharekharuM mukhAraviMda ja kahI tailapane vAraMvAra harAvanAra mAlavapati muMjano sau prathamavAra thayelo zakAya. tenI moTI AMkhomAM apArthiva teja hatuM......" parAjya ahIM varNavAya che. AvA rAjavIne harAvI tailapa gaurava le yavanonA humalA sAme samagra AryAvartane eka taMtue bAMdhavAnI emAM navAI nathI; paNa muMjane apamAnita karavAnA je je upAyo mahattvAkAMkSA laIne avaMtithI te pATaNa AvavA nIkaLe che. te saMdhi- te ajamAve che temAM te niSphaLa jAya che, UlaTuM atyaMta gauravavigrAhaka che. tene potAnI mutsaddIgIrI saphaLa thaze ja evI zraddhA che. pUrNa rIte potAnA vyaktitvathI muMja, mRNAla tathA samasta tailaMgaNanI niHravAthI, niSkapaTa, nikhAlasa A mAlavAddho kAkanA hRdayane prajAnuM dila jItI le che. A arthamAM te kevaLa avaMtInAtha na jItI le che. muMjAlane paNa aMdarakhAnethI hAta kare che. pitAnI yojanA rahetAM, sAce pRthivIvallabha banI rahe che. bhAMgI paDatI lAge che tyAre muMjAlane lagabhaga paDakAra paNa Ape che. muMjanA pAtramAM zrI munazIe pitAne priya e "jIvanane zuM chokaro ! ze tene prabhAva ! Avo putra hoya to ullAsane vicAra saphaLa rIte nirUpyo che. jaDanIti bhAvanAne vaLagI, dakotera peDhI tAre... parvata paNa pIgaLAvI nAkhavAnuM tenI kedI muMjane apamAnita karavA ane hAra kabulAvavA prayatna karatI jIbhamAM jora che !' - tailapanI moTI bahena mRNAla, muMjanA meghadhanuraMgI vyaktitvathI Akaema ene mane mana abhivaMdyA vagara muMjAla paNa rahI zakato UMIne, tenA ja mohapAzamAM paDe che, AthI diguNita khijAyela nathI. muMjAla tene keda kare che ane mArI nAkhavA taiyAra thAya che tailapa, mRNAla ane sau prajAnA dekhatAM jAheramAM hAthInA paga nIce Jain Education Intemational
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ 258 [ : gujarAtanI asmitA muMjane kacaDAvI nAkhavAnI zikSA kare che, Ama nAM muMjanuM mRtyu Ama kahe che tyAre caMdraguptanI dhIrajano paNa aMta Ave enA vyaktitvane gaurava apAve evuM banyuM che. che. jIvanuM jokhama kheDIne caMdragupta zakonI sAme vijayI banI "bhagavAna parazurAma' e "lomaharSiNI' vArtAnI uttarakathA che. emAM pAcho Ave che tyAre paNa rAmagupta te caMdragupta upara rAjya paDAvI parazurAmanuM pAtra He came, he saw and he conq- levAna ane dhruvIdevI tarapha aNachAjatA vartanano Aropa mUke che. uered evA pratApavALuM AlekhAyuM che. jyAM jAya tyAM vijayanI AthI khijAyele caMdragupta rAmaguptane mArI nAkhe che. caMdraguptanAM patAkA pharakAvatA parazurAmanuM vIratva, buddhiprabhA ahIM kathAmAM gUtho parAkrama, pratibhA ane vIratAne anubhavatI devI manomana tenA che. veda prasiddha dAzarAjJa vigrahane kendramAM rAkhI AryAvarta ane pratye ranehanI lAgaNI dharAvatI hatI te, rAmaguptanA mRtyu pachI Arya saMrakAronI ujajavaLa paraMparAo, bhAvanAone rajU karavAno A caMdraguptane paraNe paNa che. pAtradhArA lekhakane prayatna che. AthI Super man atimAnava rAmagupta A nATakanuM duSTa pAtra villain che. te kuLakalaMkI jevA lAgatA bhagavAna parazurAmanI parAkramagAthA tejarathI banI che. subuddhi che. tenI bedarakArI ane naphikarAI ApaNane akaLAvI kati deva jevuM ja bhAvanAthI taravaratu, nirdoSatA ane lAgaNIthI mUke che. dA. ta. jyAre te kahe che: sabhara sAmatanuM pAtra munazInI sRSTinuM eka aviramaraNIya pAtra che. 'cAra peDhInA parAkrame jItelI pRthvI koIe bhogavavI te tenI sukumAra nirdoSa kAMti, AjJAdhInatA ane nirbhayatAnA guNo rahIne !' tathA "huM marelAMnI kIrti mATe rAjya karatA nathI, prathama dRSTie ja AkarSe evA che. garajananA hammIra para humalo mArI meja mATe karuM chuM. A caMdrane kIrti joIe to bhale karavAnI tenI ceSTAmAM tenI nirbhayatA tathA ghoghAbApAnA bhUtane kapAI mare!' svAMga sajI svabhUminI rakSA mATenI tenI tamannA dAda mAgI le tevI tyAre rAjyakartA tarIke te jarApaNu lAyaka lAgato nathI. che. caulAnuM lAvaNya ghaDIbhara tene AkarSe che. paNa, bhImanI te rUkasena sAthe parAjaya pAmyA pachI, jyAre dhruvadevI sepI devAnI preyasI banI cukI che tenI jANa thatAM ja, caulAnA hAthe kamakama- mAgaNI thAya che tyAre 'sudrasena ene laI jA, ane thAya te mA tilaka pAmI tene bhAI bane che. tenA ja prayAsathI caulAnAM bhIma- kara' AvuM bolanAra, bejavAbadAra rAmagupta vilAsI che. jagatathI deva sAthe lagna thAya che. enI vicArasaraNI taddana nirALI che. enuM vartana kathAreka vicitra alpadhana gujarAtI nATaka sAhityamAM zrI munazIne phALo maha- lAge che. nATakanA Are bhathI aMta sudhI te pAtra vicAra, vANI ane vano che. munazIe jyAre nATaka lakhavAnI zarUAta karI tyAre te namAM apavita nazIla rahe che. Ama rAmagumanA pAtra dvArA 'kAntA', "rAIno parvata' jevA AzvAsana laI zakAya tevAM ceDAM ja eka uttama duSTa pAtra cItarI ApavAne yaza zrI munazIne phALe nATake hatAM. nhAnAlAlanAM bhAvanAparAyaNa padyanATaka Verse playsnA thoDAka namUnAo hatA. pazcimanI asara heThaLa banaDe che, 'kAkAnI zazI' nAmanA sAmAjika nATakamAM zazIkaLAnA dvArA insana AdinAM nATakoe AkarSaNa jamAvyuM hatuM. manazAe potAnAM zrI munazIe Adhunika nArInA mAnasanuM sAcuM pratibiMba pUruM nATakamAM vAstavadarzana, raMgadarzitA ane abhinayakSamatAne sumeLa pADyuM che. zarIranA rAha"rI haThaLa strI samAnatA saMdha sthApavA sahu sA. dhasamasate kAryavega, jIvaMta pAtrAlekhana, dhAradAra Poin strIo prerAya che, paraMtu aMdarakhAne dareka strI atRpta kAmavAsanAthI ted saMvAda dvArA samakAlIna samAjanI saMvedanA AlekhI, guja pIDAya che. tethI, mukhe puruSa pratye dveSa vyakta karanArI che, chatAM rAtI nATaka sAhityamAM mUlyavAna arpaNa karyuM. aMtaramAM puruSanA sahacAra vinA ghaDIvAra paNa cAlatuM nathI. "yuvavAminIdevI" zrI munazInuM eka mAtra aitihAsika nATaka zazInA kAkA manaharalAla zrIsvAtaMtrya ane evI koIpaNa che. bhAratIya itihAsanA suvarNayuga samA guptayugamAM caMdragupta vida- caLavaLanA virodhI che. ekavAra zazI temanI pAse potAnI milakatane mAdityanuM nAma jANItuM che. suvarNayuganI siddhi enA samayamAM hisAba mAge che tyAre tenA bAlajIvananI badhI vigata tene jANavA parAkASTAe pahoMcI hatI. enI pahelAM rAmagupta rAjA hatA, te maLe che, tathA A pAlaka kAkAe pitAnI upara je upakAra karyo che kulakalaMkI ane bhogavilAsI hato. mRvasvAminI devI tenI patnI te samajAtAM te AbhAravaza banI jAya che. nATakanA aMte zazI hatI. rAmaguptanI adhamatA, nirmAlyatA, yuvavAmInI devIne tenA manahara kAkA sAthe ja paraNI jAya che ! diyara vIra caMdragupta tarapha nehabhAvamAM DhaLavAmAM javAbadAra banAve che. kavi zrI nhAnAlAle mukhya raneha ane lagnanA prazno carcAne yuvasvAminIdevI A nATakanuM kendravartI pAtra che. gauravazIla keTalAMka bhAvanApradhAna padya nATako verse plays DolanazailImAM A mAnunI pitAnA patinI adhamatAthI aMtaramAM baLatI hatI. bIjI rahyAM che. "jayA-jayaMta" ane "IndukumAra' emAM mukhya che. bAju pitAnA diyara caMdraguptanA parAkramothI te harSapulakita thatI hatI. "jayA-jayaMta'mAM AtmalagnanI, advaitabhAvanAnI rasamaya kathA potAnA rAjya para caDhI AvelA zaka AkramaNakhorone rokavAnI temaNe racI che. e nATakanI nAyikA jayA, ke jeNe jayaMtanA aMtaramAM vAta to bAjue rahI paNa rAmakuma jyAre dhruvadevIne zaka senApatine AtmalagnanI jata pragaTAvI che, te gujarAtI nATaka sAhityanuM sepavAnI vAta kare che. amara pAtra che. caMdra mahAdevI ahIMyAM rahe te paNa zuM ne surASTramAM rahe kAzIrAja sAthe lagna karavAnI anicchAthI pitAne gherathI te ke zuM?" nAsI chUTelI jyA vAmAcAryanA sakaMjAmAM sapaDAya che. pAradhI Jain Education Intemational
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha grantha ] pala tene upADI jAya che. kAzInA maMdiramAM tIrthagerane hAthe paDe che. haLave te hAtha nAtha mahIDAM vAvajo, tema chatAM urdhvamukhI jayA hiMmata hAryA vagara potAnA zIlanI mahIDAMnI rIta hoya AvI re lela. rakSA kare che. goLI naMdAze ne gorasa vahI jaze, - dAnavo jItIne pAcho Avela jayaMta zarUAtamAM dunyavI gorInAM cIra paNa bhIMjaze re lola." sukhane vAMke che paNa jyAM tenI preraNAdevI banI jayaMtanA jIvanamAM evI marmavANI uccAre che. mArgadarzakanuM kAma kare che. te kahe che tema : Ama kAntinA jIvanamAM IMdukumAre jagAvelAM pracaMDa tophAno ja 'dilamAMnA detyone jIta, tenA jIvanane kalaMkita banAvavAmAM phALo Ape che, ane tethI ja devone vasAva duniyAmAM, kAntine dAmpatya jIvananI ciMtA thAya che: "hIMcako kaNa deze ne banAva avanInI amarApurI.' rAja !'...IdakumAra De ocho vicArazIla hota ane kAntikumArI dAmpatyamAM je purNatA hoya, ata haya, AtmIyatA hoya cheDI ochI lAgaNIvivaza hota to... ! to ja pitAnuM ane jagatanuM kalyANa sAdhI zakAya. jayA kavinuM mahattvAkAMkSI triaMkI nATaka 'vizvagItA'mAM kavizrI mAne che ke : sRSTinA AdikALathI Aja sudhInA mahApraznone viSaya tarIke saundarya zobhe che zAlathI, ne yauvana zame che saMyama vaDe." Alekhe che. emAM pAyAno prazna che "pApa zA mATe ?" ATaATalA Ama jagatamAM nehalagnanAM tAravIne brahmacaryane Adeza payagambara thaI gayA chatAM hajI e prazna kema ukelAto nathI ene ApatI jayA, anekhI naiSThika brahmacAriNI che. "jindagI eTale javAba ukelavA kavi manthana kare che. sAthe sAthe trikAlAbAdhita kalyANayAtrA " evuM anupamaciMtana tene yuvAna vaye lAgyuM che, ane sanAtana mUlyonI paNa carcA kare che. "bharatagetranAM lajajAcAra" tethI ja gaMgAne sAmasAme tIra jayA sthApe che satAvADI, ne nAmanA dazyamAM kavi A ja kALajAno, eka prazna Alekhe che. jayaMta sthApe che rAmavADI. emanuM Atmalagna vyaktinika na rahetAM samagra sRSTi sudhI vistare che. pAMDava samakSa "haritanApuranI rAjasabhAmAM draupadInA thayelA kAntikumArI e triaMkI nATaka " indukumAra 'nI nAyikA vastrAharaNanI kathA ahIM rajU thaI che. apamAnane kAraNe gauravahIna che. A nATakamAM kavizrI nhAnAlAle nehalagnano prazna caryo che. thayelI dropadI yAjJasenIne zobhI rahe tevI rIte duryodhanane pUche che: "zuM pAMDava kauravo bharatagotranA nathI ? kAntikumArI nehalagnanI jhaMkhanA karatI kumArI che. tenI bhAbhI pAMDavanI lAja kaurava lUMTe che Aja, pramadA "lagna karaze ke kuMvAra rahezeevo prazna kare che. tyAre bharatagotranI lUMTAtI nathI e lAja?" kAntikumArI javAba Ape che : kuMvArAM ne to karamAvAnuM, hastinApuranI rAjasabhAmAM pachI hAya zuM puruSa vIra che keI Aja ? ke zuM sundarInA vela, ' zrera sabhAmAM suMdarInAM apamAna zAM ?' paravuM te te prabhutAmAM pagalAM mAMDavAM.' teno Adarza to "A te jANe anAryavane akhADo." AtmA oLakhe te vara duryodhana Adi kora, pAMDavonI upasthiti chatAM naphaTAIthI ne nA oLakhe te para' -Avo che. varte che tyAre pAMDavone upAlaMbha ApatAM draupadI vaDhavANI uccAre che- tenAmAM sevAbhAvanAnA ucca Adarzo che. e Adarzone siddha dharmarAja! adharma kahAM mukAya ? karavA mathatI vadhu paDatI lAgaNImAM rAcanArI bina anubhavI bAlA savyasAcI ! svayaMvaramAM vIrane varI chuM huM. che. tene doranAra koI nathI. amRtapuranA zeTha jagannAthanA putra bhImasena ! gadA kahAM pharI gaI ? IndukumAra sAthe tene prema thayo che, paNa gurunI AjJA pramANe sahadevajI! kaMIka to bhAkhavI'tI, eka varSanuM brahmacaryavrata laI IdukumAra ajJAtavAsa seve che. te pAcho Avaka bhaviSyavANa kAle ? amRtapura phare che te daramyAna kAntikumArInuM naitika rIte patana thAya nakulajI! utaryA nathI zuM che. pachI AtmabhAna thatAM bhAre pazcAttApa anubhave che, tema chatAM varaNAgInAM e ghena hajI ?' IMdukumAra kAM takumArIne paraNato nathI. ane kahe che : atyAra sudhI mauna rahelA bhISmapitAmaha paNa- ame jogInA joga mApha karaje bAlA khare ! e kAlanetrI kAlIkA che hArA bhagInA bega aMga dharaje bAlA." enAM locanamAMthI varase che IdukumAra sevAne khAtara ranehano tyAga kare che. bharatavaMzane mahAvinAza !? kAntikumArI ranehanI tRSA chIpAvavA jatAM jIvananA sarva Adarzone kSaNika tyAga kare che ane IMdumAre saheja tenAmAM ane janmAvelA snehane dhyAnamAM rAkhI- "bharatakulane bhALuM chuM huM uccheda Aja.' Jain Education Intemational
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRihad gujarAtanI asmitA meTro moTarsa lI. goMDala roDa, rAjakoTa vizvavikhyAta utpAdakonA sarvottama sAdhanonI gujarAta rAjayamAM vitaraNa karanAra pragatizIla ejansI hAusa, (1) chapavAhane, sTAnDarDa kAra, hindustAna TrekaTara, phArageTrIkasa tathA tenA sperapArTasa, khetInA sAdhano. (2) kemolAITa phelDIMga sTIla pharanIcara, sTIleja sTIla pharanIcara, camsa sepha DIpojhITa voleTa pharanIcara. (3) rAlI ilekaTrIka phensa, vulpha IlekaTrIka Tulsa (4) ArkaTIka era kanDIzanara rephrIjareTara (5) gulamarga era kulara (6) prabhAta sTava tathA pemekSa, belempa tathA banerA (7) nezanala eke reDiye, buza reDiye. (9) Danalepale kuzansa (0 nI phAIlIMga sIsTama, kenkIMga sTempIMga mazIna (10) leTasa brAnDa sImenTa sITasa, pAIsa. dareka gAma dITha DIlarazIpa mATe lakhe tathA vyaktigata jarUrIyAta mATe lakho - - - - - Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha' granya ] evAM dhavacane kaurane saMbhaLAve che. Ama draupadInA pAtra svAbhAvika che ke tenA jIvanamAM nirAzA vyApI jAya. paLavAra dvArA ahIM bhArarAjasabhAmAM satInA zIlanA apamAna dvArA AtmahatyAno paNa vicAra te karI le che tyAre dhanAbhagata kahe che: AryatvanA lepane prazna kavi carce che. mahAbhArata racita draupadInuM "beTA ! tArI AMkha khUlI gaI, prabhue tane divyacakSu ApyAM." pAtra ane kavi nhAnAlAle sajAveluM draupadInuM pAtra tattvataH sva- A zraddhAvANInI tenI upara gherI asara thAya che. tenI AkhI bhAgavata judu paDe che. jIvanadaSTi badalAI jAya che. munazIe jema etihAsika navalakathAo dvArA bhUtakALanA 1857nA aitihAsika AMdolananI pUrvachAyA laIne lekhake racelI gujarAtane AlekhyuM tema ramaNalAla vasaMtalAla desAIe sAmAjika "bhArelA agni " eTalI ja suvAcya ane Adarza preraka navalakathA navalakathAo dvArA, temanA samayanA gujarAtane AlekhyuM che. banI che. rudradatta e A navalakathAnuM mahattvanuM pAtra banI rahe che. sAhityanAM lagabhaga tamAma kSetre ajamAvyAM hovA chatAM temanI mAtRbhUminI svataMtratA prApti mATenI jAnaphesAnI, gorA amaladAre sAhitya pratibhA savizeSa navalakathAkAra tarIke vadhu khAlI che. zrI taraphane roSa, hiMsAne sahaja upayoga vagerethI tatkAlIna vAtAvaraNa sundaram temane "gAMdhIyuganA pravartamAna jIvananA pahelA saphaLa navala- taMgadilIthI kevuM bharyuMbharyuM hoya te samajI zakAya ema che. ane kathAkAra' tarIke oLakhAve che. vAMcanArane vArtA sahaja game evuM tethI rudradattanA pAtra dvArA lekhake, gAMdhIjInA sakriya ahiMsA vizenA mAre mATe basa che' ema teo mAnatA hatA. vAcakone pitAnI vicAre suMdara rIte nirUpyA che. kRtio vAcanakSama -readable bane e emanuM dhyeya hatuM. temaNe grAmoddhAranA svapnane sAkAra karatI "grAmalakSmI' navalakathAmAM takAlIna gujarAtI samAjanuM ane gAMdhIyuganuM nirUpaNa karatI, praja. azvinanuM pAtra mukhya che. madhyamavarganA khAdhepIdhe sukhI, paNa samaya jIvananI eSaNAone dhabakAra jhIlatI sAmAjika vArtAo bahudhA jatAM ghasAtA jatA ghanazyAmarAya (rAyajI zeTha)nA kuTuMbamAM azvina racI. ane ene moTo vAcakavarga pedA thaye. zrI vizvanAtha bhaTTe temane Ucharyo che. teNe ijanerI vidyAnI DIgrI meLavI che tema chatAM nokarI samucita rIte ja "yugamUrti vArtAkAra tarIke oLakhAvyA che. nathI maLatI. vaLI pote pariNIta che. ane najIkanA bhaviSyamAM pote kokilAnuM pAtra e ja zIrSaka heThaLa racAyelI temanI sAmAjika eka bALakano pitA paNuM thavAnuM che. A badhu samajAtAM, pitAnI navalakathAnuM eka ciraMjIva pAtra che. suzIla, saMskArI ane zikSita parAdhina dazA tene sAle che, ane ekarAne AtmahatyA karavAno nirNaya kokilAe gharanAM badhAMnI uparavaTa thaIne caMcaLa manovRttivALA jagana laI le che. tyAM ja tana laI le che. tyAM ja tene AzAnuM - jIvananuM navuM kiraNa lAdhe che. zAnuM - jIvananuM navuM kiraNuM dIza sAthe lagna karyA. Arthika bhIMsa temanA mRtyu jIvanane kacaDI nAkhatI kAdavamAMthI kamaLa ane kamaLamAMthI jema lakSmI pragaTatI dekhAI tema paNa sahanazIlatAnI mUrti ane sadAye hasamukhA kokilAe pitAnA gAmaDAMnI enI dhULamAMthI grAmalakSmI pedA karavAnuM. sevyuM. kathaLelA gRhajIvanane barAbara samAvI lIdhuM. tenA patinI mAMdagImAM nokarI karavAnI dizA visAre pADI, grAmoddhAranA kAryamAM ke kilAe saMniSThapaNe patisevA karatI AryanArInI jhAMkhI karAvI. lAgI gayo. emAM enI patnI kusuma ane bALageThiyaNa tArAnI kephilA ane jagadIza AtmasaMtoSa keLavI Adarza grAmajIvana jIvavA sahAya tene amUlya thaI paDyAM. teNe gAmanA rastAo sudhAryA ane lAgyAM te paNa kokilAnA kAraNe ja. tene Atmabega prazaMsanIya che. gAmanuM taLAva samarAvyuM, khetaramAM pANI pahoMcADyuM, vadhu pAkanI jhuMbeza lekhake kokilAnA pAtra dvArA prAcIna ane arvAcIna strI Adarzone upADI, leke svataMtra jIvana jIvI zake evI rIte gRhaudyoge zIkhavyA, sumeLa sAdhI Ape che. svacchatA ane sughaDatAnA pATha zIkhavyAM. A badhuM racanAtmaka kArya " divyacakSa'nA nAyaka aruNane pAtra dvArA gAMdhIjInA pAyAne karatAM karatAM, aneka avadhe AvyA paNa badhI samasyAo kunehaAdazo ahiMsA ane satyAgrahanuM nirUpaNa karyuM che. araNa dhanI pUrve ka hala karI. gomaDAnA lokonAM tanamananI zuzraSA karI azvine ane bhAvanAparAyaNa zikSita yuvAna che. ema. e. jeTaluM bhaNe tevA grAmajIvanane netAgAranuM uttama daSTAMta 53 pAke grAmajIvanama netAgIrInuM uttama daSTAMta pUruM pADyuM che. Ama te chatAM sarakArI nokarI tenA svataMtra mijAjane bahu baMdhabesatI nahotI. bhAvanArA bhAvanAzIla yuvaka hato. jaMgalamAM maMgala pragaTAvavAne tene puruSArtha tenI rageragamAM mAtRbhUmi pratyene prema ane bhakti bharelAM che. ane prazaMsanIya nIvaDyo. hiMdustAnamAM pAMca lAkha gAmaDAMmAM kAma tethI mAtRbhUmine svAtaMtryano prazna bane teTaluM jaladI ukelavA te karavA teNe nAnI amathI eka jyoti pragaTAvI. mathe che. vaLI abhyAse tene yuropIya kAntinuM gheluM lagADyuM che ane navalakathAkAra ramaNalAle je theDIka navalikAo ApI che temAM tethI ja te jarUra paDaye hiMsA AcaravAnuM paNa manomana nakakI kare che. kusumAyudhanA pAtra dvArA "kharI mA' ane pramodarAyanA pAtra janAdena nAmanA eka gAMdhIvAdI yuvakanA saMpake ja "hisA nahi dvArA "vRddhaneha' vArtAo prakhyAta banI che. premanA aneka aMzamAM paNuM ahiMsA ja samagra mAnavajAtane mAnavatAnA prerakadIpanA tejanuM eka che vAtsalya. 'kharI ma' e aparamAtAnA bALaka pratye vAtsalya bhAna karAvaze !' evI gAMdhIvANI tene samajAya che. Ama tenA dAkhavatI vArtA che. sAmAnya rIte hindu samAjamAM aparamAtAnI vicAromAM thoDuM parivartana Ave che. pachI to eka varSa sudhI ahiMsA matharAvaTI melI thayelI che; paraMtu ahIM, aparamA kharI mA banapALavAnI pratijJA paNa le che, te daramyAna aneka muzkelIo AvavA vAnI, prAmANika koziza karatI hovA chatAM niSphaLa jAya che. chatAM pratijJA pAra pADe che. eka vakhata aMgreja mAtrane, jotAMnI kusumAyudhanI mAtA gujarI javAthI pitAe potAnA bALakanI sAthe mAravA taiyAra thanAra aruNa, AgamAM sapaDAyelA eka gerasa saMbhALa barAbara thaI zake tethI ane tevI zarate ja bIjIvAranuM kuTuMbane bacAve che ane tema karavA jatAM potAnI AMkha gumAve che. lagna karyuM hatuM. AvanAra strI paNa A gharanA navA vAtAvaraNamAM Jain Education Interational
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ 262 bhaLI javA tatpara hatI. e mATe peAtAnI badhI ja zaktine teNe kAme lagADI hatI. bALaka kusumAyudhanuM paganI niyamitatAthI, karI hatI. paraMtu UlaTuM ja AvyuM. lAlanapAlana samayapazcima dhAryA karatAM bALaka bhAyudha thaI agamya kAraNosara ekalo ekbo munnAvA pAmyo. enI bheMkAtA mene mAMdagImAM parake che. tAvamAM paNa tenI bavarI mA vizanI nAnI ja che. DAkaTaranI sAravAra tathA nokaranI satata dekharekha paNa nAkAmiyAba nIvaDe che. jyAre aparamAne samajAya che ke e kevaLa mAne jhaMkhe che tyAre mAtRvasajAve 'eka dIkarA ' ane tu' jevAM mIThAM sauodhanathI belAve che. have tene tAva UtarI jAya che. have tene koI sAravAranI jarUra paDatI nathI...uttarAttara vikasatA jatA mAtRprema ja parAmAMthI tene kharI mA banAve che. 'vRddhaneha'vArtA dvArA sukhI kuTuMbamAM pAkavaye premALa patnInu avasAna thAya tyAre gharamAM citra jevA mAthuranI vedanA, kevI asahya hAya che te pramAdarAyanA pAtra dvArA lekhake batAvI che. prameAdarAyanA jIvananA te sUrya ja AthamI gayeA che. AnuM kAraNa temanA dAmpatyajIvananA pUrvAzrama, sukha ane duHkhamAM samAna bhAgIdArIthI vItyo che te che. jenI sAthe jIvananAM uttama varSo gALyAM dAya tevuM svajana-banasAthI game te uMmare cAlyu jAya to paNa, khu' para baLe nA bha" hAya, ekalanA nirAdhArI ane lAcArI narane taitarI khAya tenu rUNAsabhara citra ahIM sarca UDAva pAmyuM che, 'nAyaka nahiM, yikA nirda, pramanA vikezyu nahi evI A sADI vananI navalakathA che. e kathAnA nAyaka AkhA janasamAja che.'( nivedana. ) lekhaka kahe tema zrA sAraka, nAi vahetAM pANI nava lathA vAtAvastupAna che. tema chatAM emAM AlekhAyeluM saDanI 'kAMTIyAvaraNa che nAme oLakhAtI jAtinuM citra avI sarasa rIte upasI AvyuM che. saMpAraN sa mevANInI tejasvI kAmanuM amara sarjana banI gayuM che. sapAraNanuM lekhake dorelu eka rekhAcitra temanA ja dAmAM e kAcI osarI upara eka strI dekhAI...e ka zALI koI nahatI. vikena kAnane ajavALe enA moTA jevA deva haidAra moTA ghAgharAne mAna' caDAvato hato...atalasanuM nasatasatu para, upara AchI cUDI ne ghera julAvatA vAdha, tenI vacce saheja bhInAvaraNuM suDAla mAM jotAM ja lAge ke kAM to chaMda mAne ke kAM to tAjiyAnA cAkArA phUTIne sAthe ke sIdhI kei sipAraNa ahIM cAlI Avela che.' gAmaDAnA khAsa strIvane cAtarI batAvavAno ane e rIte e vAstavamAM, nitAmAM puruSasamADI nArI AlekhavAnA lekhakano eka bagIratha prayA ahIM pAya pazo . anyAya sAme bahAravaTe caDhavAmAM ane gArI hakumata sAme AkhaDavAmAM ajaba hiMmata tAvanAra e sapAraNu ane enAM jevAM khIta aneka pADI nAnAnI prema ane zairanI, badhutA [bRhad gujarAtanI bhasmitA ane dhikkAranI, dagAdilAvarInI, yuddha ane dastInI dhIMgI kathAnuM sabaLa rIte Alekhana thayuM che evAM pAtrAnI bahAdurI- Native genius atyAre to divanI mAtra nI rahe. gAma maiyAe sAraNanA pAtra dvArA morDanA garavA bhUtakALane tAdaza karyo . bAbu e mepANInI prAi navaprathA vaivazALa"nuM prAvAna pAtra che. muMbaI jaI pahelA ane be paisA ekaThA thavAne kAraNe prApta thayelI mArA jemane hajI pasadI kA natI. evA moTA zeDaca pakazeDanAM te dha patnI hatAM. tethI ye vizeSa te diyara ane tenI putrI suzIlA mATe te te AdhArazilA hatAM. Akasmika prApta thayelI saMpattine kAraNe tenA hRdayanI saMskAritA ane khAnadAnI nAza pAmyAM nathI tethI manuSyanI koIpaNa nirbaLatA, pAmaratA mATe temanA mukhamAMthI eka ja zabda nIkaLe che: ' bacADA !' bhAbhu prauDha che. chatAM rasika che, ane tethI ja suzIlAnA harSanI takivI te anaNa nathI. pote niHsatAna che ane pati sAthe vicArAnA aneka matabhedo che tethI peAtAnuM saghaLuM vAtsalye bhatrIjI surA upara DAbu che. surakSAnI to te ya sakhI banI zakyAM che. ane tethI ja meATA zeDanA tiraskAra pAmatA bhAvi jamAI sukhalAla pratye temane pUrI hama, dIvAnI aneka muzkelIomAMthI e ja nAma kADhI Ape che. zyAma teM sAcA aya mAM sIjhA mATe Friend, philosopher & guide banI gayAM che, vizALa mATe zIlAnI vAta sArI karI heyA pachI ane sukhalAlane paNa pUrepUrA nAbI kayA pachI bhAkhAya gharanI- potAnA patisRddhonI viruddhamAM ja vaiviTALa karAvI ApavAnI A durlabha hiMmata dAkhave che, tyAre tenI caturAi, sUjha ane kAryadakSatA Adi guNAne aMjali ApyA vagara ApaNe rahI zakatA nathI. suzIlAe peAtAnuM hRdaya jo koi eka ja vyakti pAse khAlyu. hAya te te bhAnu che. Ama bAjunA pAtra dvArA zrI mevANIe eka Aza gRhiNInuM pAtra AlekhyuM che. . dhana nAka sAzinA vikAsamAM zrI munazI ane cavana mAtAno kALo noMdhapAtra che. cavana mahetA gujarAtI raMgabhUmi upara nAyaka vaDo cAvyA bAre padhArI mani ane cAritvanA pAsAvALu' nATaka tene mAtAnuM na hatuM, bAthI dharma dhAme gujarAtI nATaka ane gama bananA vikAsa pAye... e dizAmAM pahela karanAra sva. berisTara nasira vibhAkarane gaNAvI zakAya. tyArabAda caMdravadana mahetAe nATyalekhananI ane bhajavaNInI prathiI gujarAtI navI raMgabhUmine spaSTa AkAra ApyA. pAMjarA pALa', ' AgagADI', 'seAnA vATakaDI ', 'dharA gurjarI', ' deDakAMnI pAMcorI', ' mUMgI A ', * tAntAdhikA' jevAM ghaNAM nArI vastu, vicAra, takhtA Adine dhyAnamAM rAkhIne lakhAyelAM temanAM prayogazIla nATako che. " AgagADI e nAkamAM, kuSTha sRSTimAM ' ' kaDAyelA bAdhara jevA dezI nAkariyA para gorA nirI tumAkhI dvArA je trAsanu sAmAnya phAvatA, tenuM sacoTa niSNu . relvemAM kAma karatA kAmadArane gAvA sAhebanI RtumAM ane netranI gerarItionA kAraNe kevI kevI yAtanAo bhogavavI paDe tenI vAstavika paristhitine cenAthI nirUpatuM A karuNAMta che
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdara dha ] nATaka che. bAdharanA jIvananI karuNatA A nATakamAM parakASTAe che. peAtAnI upara gArA sAhebanI rahema najara rahe mATe, peAtAnAM karAMne divALInA tahevAromAM makAI vagara TaLavaLatAM rAkhI bhAvane nAnAlamAM khAsa yAda rAkhAte, sAheba mATe phaLano kaDiyA geTa mokalavA paDe che. nAtAlanI spezyala Trena, geArA sAhebeAnI anu- LatAe nIkaLe, tyAre dhAranA kAme caDhavAnI AnAnI hatAM javuM paDe ane koma, mAhebanI maherabAnI vadhu tI ke eNnI caittinA pariNAma 5 ja khristI nela potAno ja pitarAI bhAI dArU pIne bAdharana mArIne gADI nIce pheMkI de che. e vizeSa karuNa che. Ama bAdharanuM karuNa mRtyu thAya che. khya : 1918mAM pragaTa thayelI, malayAnila kRta ' govAlaNI ' vArtAe gujarAtI TUMkI vArtAnA kSetre zavI rahyAna prApta karyuM ke A kALanI e kRti hovA chatAM, sukha kalApAra vALI banI zako che. lekhaka pote ja gAvAlaNInuM dhAratuM zabdacitra juo : la ' te ghaNI ja juvAna hatI. koIne paMdara varSanI umare adhara para gulAba pharake che. kAIka teA sattara aDhAra varSa AMkhamAM camaka camakAve che ane sAmAM zonAM TahukatI hatI. nirdoSatAe have rajA levA mAMDI hatI... mAthA upara pittaLanI jhaLakatI tAmaDI mUkI bhAgALethI gAmamAM pese tyAre jANe lagI pravezI... e gujarAna govALaNI hatI... emezAM rAto sAkko hatA paNa sva, yA te navA sAcavI paDatI. kArane pALI paTTInI kAra hatI ane kAryo bhAva to pagamAM bha bhAtanuM bIDu jAge temanA kAra mITho lAge che thI apI nagatI. avasthAmAM sapAnuMzubha zukananuM svapna Ave ane AkhA divasa AnaMdamAM jAya. AkhA gAmane e AzIrvAda rUpe devI hatI.' A vArtAnuM puruSAtre sanabAI paNa gopAlaNIne be tyArathI 'te divasa ja mane thayuM ke huM bharavADa janmyA hota teA rIka thAta !" evA vicAre kare che. kAraNa 'gAMDA banAvanAra govAlaNI paNa rAdhAnI jAtavALI !' ema tene samajAya che. sadanabhAinI kAmattine barAbara pArakhI gayelI A dalI devANI potAnI sAthe premaprasaMga pADavA taiyAra thayelA nA ThAmI puruM, zrI aja canuvAthI tenI pIne bhASAvI lAvI je rIte budhdha banAve che, ethI to lekhaka paNa vArtAne te ApharIna yukta kheAtrIko ThaMDa 'citrakArane ahIM badhu citra pItaravAnAM hatAM; eka kArmika, bIjI nagarI ne trIjI beva pAsa si", ' vAdAdA, gAvinu khetara', pAra', 'rajapUtANI', 'mAmAnAM mAM", pRthvI ane svama' jevI eka eka OM khAM mAnI samAna vArtAo racI, potAnI sarjanakRtio dvArA eka sarjaka tarIke pAte ja DakAra lIdho ane dIdhA che. atyAra : 263 sudhI bhadravanI ane sukhI samAjanI pAtrasRSTi je rIte sAhityamAM praveza pAmI hatI, tene badale alIDAsA ne bhaiyAdAdA, kuMtI ane rajapUtANI, bhatrapAlI ane mukeza jevI vaividhyabharI pAtraSTi bAbekhAI. dhUmaketunI vArtAmAM ja ApaNane sauprathama daridranArAyaNanI pratiSThA thatI jovA maLI ema ApaNane temanI pAtrasRSTi jotAM lAge che. dezAvara pAnAnI dIkarI mariyamane pALyA pachI tenA patranI nA pAMca pAMca vaya sudhI ekadhArI rAha joyA karanAra pinsala hRdayI ane kadAca koi oLakhatuM nahotuM-samajavA mAgatuM nahotuM. TADha taDakA joyA vinA Ama, kAgaLa na hovA chatAM dararAja pesTa ophIsa sudhI dhakko khAnAra alI DAsa leAkeAnI dRSTie mUrkha naha paNa pApatra AdamI hatA. ane tethI pAsTaophIsamAM no pAta kara thAnA eka viSa-topic tarIke enI gaNanA thatI hatI. deza enA harSa to vedanA samatu nathI. aMte bamanuM na mAda Ave che. zikAra vakhate takanAM baccAMnI mAda AvatAM tenu hRdaya bharAI Ave . cAttApanAM belA bIne samajAya che ke, namAM rastAnI maSTi che ane vizvanAM te mArA ja che' jANe pAtALa phADI koI anukaMpAnI tenA hRdayamAM saravANI vahI rahI. evA bhalA alInA hRdayane adhikArI mAnasavALA pAsTa mAstara paNu samajI zakatA nathI. alI hatAza thai gayA. tenA AzAtaMtu lagabhaga chedAi yA hatA. eka divasa posTa mAstarane paNa dara dazAvathI maMda dIkarInA samAcAranI rAta tenA premI TevAnu thayu. tyAre pitAe pitAnA hRdayane samajavA keoziza karI. te ja divase alInI TapAla AvI tI......paNa have moDu dha gayuM hatuM. annInA vananI karuNatA e hatI ke koI ene samayasara eLakhI nA zakayuM. pote je sthaLe dhvananAM paccIsa varSo vitAvyAM che e sthaLa ekAda sAmAnya Ane kAraNe adhikArInI johukamI thatAM UMDI va paDe e paristhiti gapura sTezananA sAMdhAvALA bhAvanAila taiyA badrInAtha ( bhaiyAdAdA ) sahana karI zakatA nathI. Ama sthaLa pratyenI mamatA, DI'( 'bhaiyAdAdAe vArtAmAM ! yAtvanA viSaya banI che. juvAna kaMpI amadAnAM AvA nokhA bharelAM vacana sAMbhaLo bhaiyAdAdA svastha banI ya che. ane je vADI sAthe, je bhUmi sAce pote gAyo bAMdhI hatI. rainA vikAsamAM pAnAnAnInu siMcana karyuM hatuM te sthaLa tyatAM. jANe mayAdAdAnu sainya dvArA gayuM. nokarInI nivRtti pachInI bhIma yA yA kInoyanA jIva carakALanI gopANI jevI hu pADI vArtAo bAda karatAM TUMkIvArtAnuM hoya lagabhaga avikasita hatuM. zrI pratueTI vArtAnA uttama bipI tarIke amaratA prApta karI che. 'tarAnamAM na UMgI. rRpakSamAM Dagane AkaDa gRha bhaiyAdAdA khetIne maMDaLa bhAganuM pramANana e arthamAM gujarAtI TUMkIvArtAnA kSetramAM zakavartI ghaTanA che. nirAMte UMpatA hatA.' ApaNe mA zApe kAma nathI; kAma artha kAma che. kathAM jAya e jovAnuM ene rahyuM; kevu kAma kare che. eTaluM ja Apo devAnu che. kRtI be harSa pA' vArtAnuM mahattvanuM pAtra che. himAlayanA girimaMdeza bannImAM, A pahADI kanyAne sImA tarAthI nIku pachI bAbo paNa tenA jevA kaDI prakRtinA mAsa sAthe tenA padma sanAya vadhato jato hato. te vAve. manano, uMDAu mane tIkhI hatI. tenA A ThATha tIlaku na sAcavI zake e ravAbhAvika che.
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ 264 . * . . With Best Compliments From : The Bansiwala Mills Priavate Limited Dr. E. Moses Road, (Hainse Road) Mahalaxmi, BOMBAY-II. BC Tel. No. 371861,378056 Gram : 'Goodwill Manufacturers of: Wheat Flour (Maida), Saoji, Rawa, Atta, Bran, GramF lour (Besan), Chuni, Chhalla, Milling Agent : Bombay Milling & Trading Co. (Gram Dept,) zrI junAgaDha jillA sahakArI kharIda vecANa saMgha lI., junAgaDha phAna. ophIsa-219 pramukha-336 [bRhada gujarAtanI asmitA 27. na. 3125 tA. 14-6-59 heDa ophIsa : husenI bilDIMga, mahAtmA gAMdhI roDa, junAgaDha. : brAnceA : (1) talALA oila mIla ane saplAya vibhAga. (ra) meMdaraDA brAnca. (ka) sAsaNlR tathA TIMbAvADI peTU la pampa. adhikRta zera bhaDALa:vasuva Avela zera bha'DALa:sarakArazrInA zera phALA:anAmata ane anya bha'DALa - kula kA bhaDALa: jillAmAM tAlukA sahakArI sa'dhA ane ane anya utpAdanane lagatI vastuo purI pADavAmAM Ave che. junAgaDha, verAvaLa, mALIyA hATInA, tAlALA ane meMdaraDAmAM rasAyaNika khAtaranA baphara sToka rAkhI vecANa karavAmAM Ave che. tAra-jyuDIkeApsala pe. e. naM. 16 za. pAMca lAkha. rUA. eka lAkha trepana hajAr ekase trIyAsI. rUA. chetAlIsa hajAra sAtase trIyAsI. rUA. be lAkha khetera hajAra cArANuM ane paisA cApana, rUA. cumAlIsa lAkhathI vadhu ma'DaLIo dvArA kheDUtane rasAyaNika kha:tara, khIyArajI, jaMtunAzaka davA talALA sahakArI oIla mIla tathA saplAya vibhAgamAM tAlukAnI samagra sahakArI pravRtti hAtha dharavAmAM Ave che. saMdha dvArA mAlanI heravaNI...pheravazI mATe pablIka kerIyara vasAvela che. junAgaDha tathA sAsaNa khAte peTrolIyama preADakaTasanuM kAma zarU karavAmAM Avela che. InDIyana oila korporezana lI.nA "inDena" gesanI tathA kruDa kerosInanA vitaraNunI kAmagIrI hAtha dharavAmAM Avela che. junAgaDha jillA sahakArI kharIda vecANa saMgha lImITeDa.
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya ] kuMtIne A jIvana baMdhiyAra lAgavA mAMDyuM. alabatta, tene delata ane vagara AnAkAnIe pelA vaDa nIce AvI pahoMce che. bheMkAra nAmane eka dikare hato, paNa kuMtInA jIvanamAM jyArathI chelachabIlA, zAMtimAM thoDIvAra pachI rajapUtanuM rUpALuM meM rajapUtANIne dekhAya che naTakhaTa bIrapAle praveza karyo hato tyArathI, A bApa dIkarAne UMdhatA tyAre paNa rajapUtANIne cahere taddana nirvikAra rahe che. mUkIne sImalA bhAgI javAnAM svapna sevatI hatI. ane eka divasa "khare garAmyo che to taiyAra thaI jA" ema bolI rajapUtANIe teNe ema karyuM paNa kharuM. cheDAka divasa to ThIka cAlyuM, paNa pachI janoIvaDha ghA rajapUta para karyo. paNa dhIme dhIme dUra dUra sara jato kuMtInI lAgaNIone uzkeranAra bIrapAla paNa, tenA tejIlA svabhAvane garA pote jyAM DUbI gayo hato tyAM sudhI rajapUtANIne kheMcI jIravI zako nahi, jALavI zako nahi ane te baMne chUTAM paDayAM, gayo ane pachI dekhAto baMdha thaye. rajapUtANI paNa pAchaLa pAchaLa tyArathI kuMtInA strI hRdayamAM puruSa mAtra vAsanAnA kUtarA samAna kheMcAvA lAgI, paNa pANImAM garAsyAnuM dayAjanaka mukhAkRtivALuM lAgavA mAMDo. pratibiMba joI, jAte paNa Atmavilopana karyuM. Ama nIDara, nirbhaya puruSamAtra upara vera levAnI tenI A jhanUnI vRtti ja tene tema chatAM pativratA rajapUtANInuM pAtra ekIsAthe karuNutA ane gauravanI vezyAgRhamAM dhakelAtAM aTakAvI zakatI nathI. tenuM naitika adhaHpatana mudrA dhAraNa kare che. kramazaH evA tabakake AvIne UbhuM, jyAMthI ke tene bacAvI zake "khemI " vArtAmAM bhAvanA ane vAstavane uttama sumeLa sadhAyo nahi. ekavAra tene ja putra delata, mAnI zodhakhoLamAM ane ghaDIka hene " dvirepha' (sa. rA. vi. pAThaka)nI e uttama vArtA banI zakI mane saMtoSavA Amatema bhaTakato, ahIM AvI caDyo. teNe kuMtInA che. harijana kemanI khemI e tenuM mahattvanuM pAtra che. khemI ane tenA mukhamAMthI puruSa mAtra pratyenI tirarakArayukta vANI sAMbhaLI. pitAnI pati dhaniyAnuM Alekhana, zrI I. 2. dave kahe che tema, "lekhake prasanna sanmukha mAtAnI A avadazA nihALatAM tenI AMkhamAMthI karuNa dAmpatyanI emanI priya bhAvanA vyakta karavA mATe" karyuM che. koI azru TapakyAM......ane jyAre kuMtIne delatanI oLakhANa paDe che. eka zeThane tyAM moTA jamaNavAra prasaMge ceka karavA beThelAM khemI tyAre tene strItvane nazo UtarI jAya che. ane mAtRhRdayamAM vAtsalyanI ane dhaniyo, jAjarUnA pagathiye besI bIDI pItAM pItAM premagoSThi saravANI phUTI nIkaLe che. dolatanI najare to mAtA kutIne koI doSa mAMDe che teTalAmAM ja, karajamAM bedarakAra banelA dhaniyAne zeTha dhutkArI nathI. delata te kahe che, "e mA, tuM sarvathI suMdara che; sarvathI kADhI mUke che. kamaLa che, sarvathI pavitra che.' A apamAnane ghA rUjhavavA, premALa khemI, kAyama mATe dArUnI AtmAnAM AMsu navalikAmAM AvatuM AmrapAlInuM pAtra zrI virodhI chatAM cAhIne, dhaniyAne dArU pIvAnA paisA Ape che, paNa dhUmaketunI kalamanuM tejavI pAtra che. vaizAlInI janatA sAme reze emAMthI to dhaniyo dhIme dhIme dArUnI late caDhI jAya che. AthI bharAyelI nyAya mAgatI AmrapAlInuM citraNa lekhakanI kalame ja juoH svamAnI khemI dhaniyo dArU na choDI de tyAM sudhI dhaniyAne choDI cAlI "cAMdanI jevAM taddana zveta vastramAM lapeTAyelI eka strInI jAya che. emanAM risAmaNAM ane manAmaNAM cAle che, paNa paraspara mUrti tyAM dekhAI...teNe AchA rezamI ane sALuM saMko ekabIjAnuM zubha ja vAMchatAM teo aMdhazraddhAthI mAnatA mAnI ane hukama karanAranI DhabathI mahAjana maMDaLa sAme joyuM. tenuM mAnIne vadhu ne vadhu dAridra ane devuM vahorI rahyAM hatAM. dhaniye mRtyu nAnuM nAka abhimAnamAM mUkyuM hatuM ane krodha tathA tiraskArathI pAme che tyAre tenI sadgati mATe kamaratoDa mahenata majUrI karI khemI bhavAM caDyAM hatAM. ghaNAne A daSTi ane temAM raheluM prajAsattAnuM devuM paNa vALe che ane mAnatAo pUrI kare che. nAtaruM karI zakAya apamAna khUMcatAM paNa tenI ramaNIya mahakatA viSa pAyelAM tevI A komamAM 5Nu, "nA, nA. ATale varSe bhAre jIvatara para tIranI jema haiyA soMsaravI nIkaLI jatI hatI.' thIgaDu nathI devu !" ema kahI janamajanamanA premI tarIke khemI, mRta vaizAlInA leke vaccenA AMtarika kalahanuM mULa nAbuda karavA, dhaniyAnAM smaraNamAM potAnuM zeSa jIvana vyatIta kare che. khemI gujaAmrapAlInA hAthanA umedavAro vaccenI gaLAkApa hariphAI TALavA, rAtI vAcakemAM amara rahevA sajAveluM pAtra che. maMtrI siMhanamana AmrapAlIne vinave che: "mahAna bananAranuM mukuMdarAya paNa Aja lekhakanI evI ja bIjI uttama vArtA svArpaNa paNa mahAna ja hoya !' Ama AmrapAlI pAsethI yauvana, che. kolejamAM abhyAsa karato mukuMdarAya rajAomAM potAnA mitra yaza ane gRhasthAzrama-e traNane mahAna bhoga mAge che. AmrapAlIe sAthe ghera AvavAnI jANa karatA tAra pitAne gAmaDe pitAne kare che. pitAnA aMgata jIvanane, dezane kAraNe bhoga dharyo. biMbisArathI mukuMdarAyanuM ghara ucca kuTuMbavALuM chatAM paise Take ghasAI gayeluM hatuM pitAne thayelA bALakane paNa seMpI daI, AmrapAlIe hRdaya kaThaNa chatAM vRddhapitA raghunAtha ane bALa vidhavA bahena gaMgA, bhAdanA karI vahAlI vaizAlIne khAtara prema ane mAtRtvanuM arpaNa karyuM. Agamane harSa ghelA banI, bane eTaluM sAruM Atiya karavAnA mana rajapUtANI e "rajapUtANI' vArtAnuM eka ejaravI pAtra che. sUbA karavA lAgyAM. garAsthAne tenA nAmanI mahinI lAgI che, ane tethI ja bhara comAse kolejamAM bhaNutA mukuMdarAyane lajajIvanane gheDa pAsa lAge rUpeNamAM gheDI jhaMpalAvI maLavA nIkaLyo te khare paNa avagata thayu. hato. pitAnI Arthika sthiti tarapha te beparavAI dAkhavata ane rajapUtane bhUta thayele mAnI, leka bhaDakavA lAgyA ane raste bheMkAra javAbadArInA bhAna vagara vartAte, potAnA mitro AgaLa pitAnI banyo. rajapUtANIne kAne A vAta pahoMcI, rajapUtANI paNa avagata garIbAI chupAvavAmAM te badhI kuzaLatA vApare che. vAtsalyathI kSemathayelA garAsyA sAthe ekavAra mukAbale karI levA rAha joine beThI che. kuzaLatAnI pUchaparacha karatA pitAnI vAta tene mana kSullaka hatI ane cAraNa teDavA AvatAM ja "ketakInA seTAnI jema TaTTAra thaI gaI" tethI bane teTalI kAvavA prayatna karate. bhAvapUrvaka rasoI banAvI Jain Education Intemational
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ 266 [ bRhad gujarAtanI asmitA pIrasatI gaMgAe, jANe potAnI pratiSThA mitro AgaLa halakI pADI, pAse UbhelI kALI to jANe bolI paDI "enAmAM te zuM mera TAMko ema mAnI gaMgA pratye manemane dhUMdhavAta, techaDAI paNa dAkhavI che te kAnAbhAI TagaraTagara tAkI rahyA haze ?' kAnajI paNa A mAyAne leto. A badhuM joI raghunAtha pitAnA mRtyu pachI gaMgAnI darakAra kharekhara tAkItAkIne joI rahyo hato. meLe mhAlI ghera pAchI vaLatAM mukuMda kevI leze eno aNasAra to pAme ja che ane ethI ja kAnajI javIne ghera be ghaDI mahemAna paNa bane che. ane ema A vyathAnA bhAra taLe teo caMpAyelA che. be jIva maLe che, paNa jJAtine bhAre vAM pedA thAya ethI, gAmanA sAMje mitrone vaLAvavA jatAM potAnI rAha na jovAnuM kahI dhULA gAMyajA sAthe je AvIne paraNAvI zakAya te, hIrAnA zabdomAM mukuMda zaheramAM pAchA cAlyA jAya che. gADIvALe paNa "mukuMdarAya " eka paMtha ne de kAja ' thAya, ema vicArato kAnajI chavI pAse gayo che evI vAta kare che. raghunAthane te mumuda hAthathI te. ga ipatAne badale dhULiyAnuM mAthuM laI jAya che. tyAMthI ja kAnajInA ja hato ! AthI vahAlI putrI gaMgAne pAse besADI vimaLazAhe jIvanamAM ghammara valeNuM karatuM thaI jAya che. gAmamAM dhIre dhIre baMdhAvelAM derAnI vAta karI, teNe prasanna thayelI aMbA mAtA pAse dhULiyAnA kAcA kAne evI vAto vahetI thAya che ke kAnAbhAIe traNa traNavAra, nakhAda ja mAgyuM hatuM tenI daSTAMtakathA kahe che. bhAre dhULiyAnuM te jyAM tyAM evuM ja zodhyuM che. dhULei kAnajIne guNa nizvAsa sAthe gaMgA ane A vArtAnA sau bhAvike sUnI ekalatA bhUlI jAya che ane uparathI jIvIne Dhora mAra mAre che. bhagate to ane mRtyu daza bheMkAra nivatAno anubhava kare che. jUnI ane navI kAnajI javIne dhULiyA sAthe paraNAvI lAve che tyAre ja kahyuM hatuM ke, peDhInA vicArasaMgharSanuM tAdazacitra kuzaLatApUrvaka lekhake ahIM upa- "lAvyo chuM to lAvyApaNuM rAkhaje' tema chatAM pote gAmamAM hovA sAvyuM che. ApaNane paNa thAya ke 'navI peDhI hAthathI gaI ke zuM?" chatAM dhULAno A trAsa sahI na zakavAthI tene gAma choDI jato "maLelA jIva" ane "mAnavInI bhavAI'nA sarjaka zrI panA- rahevA vicAra karato kare che. ane kALajI ema kare che ya. lAla paTela kavizrI sundarama kahe che tema, kharekhara ApaNA gujarAtI jyAre dhULiyAnA khAvAmAM jhera Ave ane te mRtyu pAme che sAhityane eka camatkAra che. tyAre paNa kAnajI jIvInI nirdoSatA ane karuNatA samajI zake che. pannAlAlanI kalame gujarAtanA IzAniyA khUNAnAM sAccAM gAma- ane bhAre mane vedanA vacce lagabhaga ardhapAgalAvA bhagavatI DAnAM dharatInAM choru ane jIvananA viziSTa dhabakAravALI balI jIvI pratye tenI sahAnubhUti pragaTe che. pitAnuM priyapAtra Ama samAjamAM bolatAM "manekha nI chabi temanI vArtA -navalakathAomAM surekha hAMsI rUpa thAya te karatAM pitAnI sAthe rahe e bahetara, ema vicArI rIte jhIlI che. e vArtAomAM AvatAM gAmaDAMne AtmIyatAthI sparza, jIvIne laI javAnuM nakakI kare che tyAre bhagatane paNa 'jIva maLI enI dharatI khUMdI, zikSaNa karatAM anubhavanA abhijJAna vaDe jIvaMta gayA, pachI emAM bIjuM thAya zuM ? " ema kahevuM paDe che. vAtAvaraNa racI ApyuM che. AthI ja emanA sarjanamAM hadayanI kavitA 'maLelA jIva'nuM amara sarjana che jIvInuM pAtra jIvI che UtarI AvI che. te gAMjAnI chokarI paNa kharuM puche che : AkarSaka kathAvastu, hRdaya DelAve tevA prasaMge, prakRtinA mane "jIvInuM rUpa mora TAMkA jevuM hatuM. uMmara vIsanI Asahara raMgenuM citraNa, tajajanya bhAvaparirithatie, vaMdhuka marmoktivALA pAsa hatI. namUnedAra sAmanA seTA jevI tenI dehalatA hatI. saMvAdo, mAnavaciMtana, vartana, saMgharSanI vAbhAvikatA, nijI bhASAne ghATIlAM aMgema taMdurastInI surakha tayuM tayuM karI rahI hatI. vareluM sahaja alaMkaraNa, e sAhityasvarUpane anurUpa kavitA sadaza gadya- laMbagoLa mene zobhA ApatI aNiyALI AMkhamAM kaumAratvanI nirUpaNu, ane nirADaMbara Alekhana pannAlAla paTelane sAhityanA lajjA tathA yuvAnInI mastI vacce jANe dhanDa cAlatAM hatAM ane temaja jIvananA sAcA kalAkAra banAve che. "maLelA jIva' ane emAMya kALajAnAM aMjana to TheI jAdunAM kAma karI rahyAM hatAM..." mAnavInI bhavAI' ethI ja kevaLa kartA nahi, samagra gujarAtI cagaDoLamAM kAnajIne maLatAM ja jANe "maLI dodaSTa e pUrabahAramAM sAhityanI uttama kRtio gaNAI che. karatA cagaDoLanI majA mANate kAnajI paNa vInA kathe ja kAnajInI uMmara pacIsekranI haze. pAMca hAthane taDa pAvAmAM gAvA lAgI gayo hato. Ama baMne sAcA arthama meLe juvAna kahI zakAya evuM enuM kAryuM paNa hatuM. enA pahoLI hAlyAM meLethI pAchA pharatAM, kAnajI ane jIvI vaccenA parokSa saMvAda AMkhomAM jeTalI hAsyanI chAMTa hatI eTalI lAparavAhI paNa dekhAI paNa baMnene najIkano paricaya karAve che. jevI ghera jatA kAnajIne AvatI hatI. pagamAM aDhIzera vajananA nALa-jaDela phudaDIvALA mahemAnagatie belAve che ane Ama prathama saMgAtha thAya che. A joDA hatA. ghUMDI sudhInuM dhotiyuM. raMgIna khamIsa upara sapheda saMgAtha ja jIvanabhara mahattvanuM banI rahe che. keTa ane mAthe gulAbanA goTAvALo lAla sApha hatAM sAphAnI kAnajI tarapha tene hRdayanI prIti janmI che ane tethI ja kAnajI bAMdhaNI keI anerI hatI ane emAMya chezuM to jANe e ja pitAnA mAgAne badale dhULiyAnuM mAthuM laIne Ave che tyAreya kAnajI mUkI jANatA hatA......navA ja geTA bAMdhelA pAvAnI jeDa paNa pratye manamAM theDaka ropa ane nirAzA janme che, chatAM kAnajInuM gaLAmAM laTakatI hatI." belyu vI pALe che. mananA badhA ja aramAne kacaDI nAkhIne dhULA "maLelA jIva'nA kAnajInuM lekhake kareluM A varNana che. gAMjA sAthe lagna karI le che. Ama chatAMya kAnajI pratye tenA manamAM kAvaDiyA DuMgaranI nALamAM bharAyelA janmASTamInA meLe je juvAnI nehabhAva che. dhULA taraphathI maLatA zArIrika ane mAnasika trAse ramaNe caDI hatI temAM kAnajI ane jIvI paNa hatAM. temanA jIvanamAM jIvInAM rUpa ane svabhAva tadana badalAI jAya che. kAnajI gAma choDIne cagaDoLe sUkSmaprItinuM paraspara mATe kAraNe janmAvyuM hatuM. ane tethI cAlyo ya che te paNa jIvInI prIti vadhu ne vadhu sUkSma banatI jAya Jain Education Intemational
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya ] che. kAnajI ane jIvI paraspara vyavahArazuddhi jALave che paNa vahemI jyAre kALunA pitarAio ane nAtIlA paMcanA khUTalaDAthI dhULe potAnI jAte patana pAme che ane jIvIne vaidhavyanI bheTa ApI temanA vivAha tUTe che tyAre rAju ja kALu mATe bhalI zodhI Ape che. vadhu du:khI kare che. vInA jIvananI A karuNatA che zrI sundaram kALu rakhene rAju nAniyAnuM ghara mAMDe ema vahemAI rAjune TANe - mAre che ke jIvInuM sarvAgI samarpaNa sAvaMta anerI karuNa AlA bharyuM bhAdaryuM ghara ne chelachabIlo muratiyo hoya ne ghara dakatA dhAraNa kare che. ' mAMDe emAM vattAI zI ! vattAI to khAlI ghara phera ne gAMDAne bhagatanuM pAtra kAnajI mATe mitra, murabbI ane mArgadarzaka DAhyo gaNI nibhAve emAM ja to-' samAna che. vArtAnA AraMbhathI aMta sudhI " badhI IzvaranI bhAyA che' tyAre pote be bhavamAM trIje bhava karavAnI nathI ema kahI chAtI" ema mAnI--- manAlI cAlanAra, saMsAranI koIpaNa ghaTanAthI nirlepa kaThaNa karI gauravapUrvaka potAnuM havana jIvavuM zarU kare che. samaya Avye rahe che. tema chatAM te nikhikaya nathI. sarvaniyatA jagadIzvaranI mAphaka rAju ja bhalI sAthe vyavasthita dAmpatyavana gALavA kALune samajAve che. tenI hAjarI sarvatra anubhavAya che. jIvI sAthenA kAnanA premanI asahya dukALamAM javavAnI AzA nahivat jaNAya che tyAre lokoe vAta te nirlepa bhAve saMbhALe che. jIvIne dhULA sAthe paraNAvyA pachI gharavakharI ane jAtisudha vecI dIdhI hatI tyAre paNa rAju gharanI kAnajIne "lAvyo te lAvyApaNuM rAkhaje' eTaluM ja chatAM mArmika gAya paNa vecavAnI nA pADe che. pote bhUkhI rahIne paNa kuTuMba vAkya kahe che. kAnane te yogya mArgadarzana Ape che. hIrAne tenI sAcavI levA mathAmaNa kare che tyAre, rAjumAM ApaNane gauravavaMtI samaja pramANe samajAve che. pote koI mAyAmAM lapaTAyA thI chatAM nArInuM darzana thAya che. dukALamAM potAnA mananI samatulA vAraMvAra badhI mAyAo temaNe jeI che. lavInI manovedanA pratye temane hama- dhumAvatA kALune rAju ja haiyAdhAraNa ApI zake che. aMta samaye dardI che. samaya Avye dhULAne Thapake paNa Ape che. nAgadharAmAM nava- rAju kALunA khoLAmAM ja potAnuM jIvana puruM karavA Icche che. kALu DAvavAthI jIvInuM pAgalapaNuM jatuM kaheze evI lakavAyakAne jIvInA bhUkhe bhAMgI paDe che, tyAre rAju ja amIva karAve che ane kALunA sukha khAtara teo satya mAne che ane pote laI jAya che. kAnajI- ujaDa jIvanamAM saMvanI kaMTAya che. Ama rAju udAtta nA yakA che. vInA jIvananuM karu cu nATaka pitAnI cakSa samakSa bhajavAtuM jue che tenA dilamAM udAratA dhIratA ane cAritryazIlatA che. ane te paNa karI taTasthatAthI. kAnajI jIvInA premane joI "vAha re "mAre dharatIne khoLe mela, methI mArIne ramatere meralo.' mAnavI, tAruM haiyuM ! eka pA lehInA kogaLA to bIjI pA vaLI ema gAnAra pannAlAla, kharekhara kALunA sarjana dvArA pitAnI sarjanaprItanA dhuMTaDA !'... AthI ja sundarama kahe che : zaktino uttama paricaya karAve che. kALu temanI sarjanakalAno meghere "e ujhiMjhAomAM sukAnI jevo beThele, gItAnA mora che. kALamAM nirbhayatA ane saccAInA guNo pitA taraphathI marmane pakaDavA ane AcaravA mathato, sadAne svastha chatAM kadIka vArasAmAM maLelA che. du:khane daLI khAvuM e ene jIvanamaMtra che. A gaThana kaNikAthI kaMpI UThato, sAcI rIte hasato chatAM nAnI uMmaramAM ja pitAnuM zirachatra gumAvatAM tenA mATe du:khanA parama samabhAvI bhagata e paNa eka saMteSaprada AzvAsa vyakti- dahADA zarU thAya che. bALapaNanI ekaeka pravRttionI sAkSI, rAju tvanI chApa mUkI jAya che.' sAthe vivAha tUTe che ane manamAM aNagamo che evI bhalI sAthe 'mAnavInI bhavAI ' kALuM rAjInA jIvananAM sukhadu:khanI bhUkha, vivAha thatAM eka vakhatanI priyatamAM rAjune te bhatrIjAjamAI bane bhIkha ane 'yenI lIlA rajU karatI, ane tenI pazcAdabhUmAM samAja che emAM ja enA jIvananI Irony of fate vidhivaktA rahelI che. AkhAnI saMdhedanAne mUrtimaMta karatI, pannAlAla paTelanI sarjakatAnI rAju jyAre dALajI jevA mAMdalA patine varI sAsare jAya che mATIne methere mera che, dharatI khoLe khelatAM izAniyA dezanAM tyAre kALu mATe te asahya bane che chatAM : dharatIjAyAnI bhUkha ane bhIkhanI vAta karavA enA sarjake kALu ane " badhAyanA avatAramAM kathA rAjuDIo che ! enuM ya name rAjune nAyaka nAvikA rUpe cItaryA che. che to thAkavAne gaNo ke zekhane gaNe paNa e ja visAme sAta khoTanA dIkarA kALune vivAha rAju sAthe bALapaNamAM sAce che.' thayelo, paNa mAlInI verabhAvanA kALanuM lagna thavA detI nathI. tethI ema mane manAvI teDI lAve che, rakhe ne nAniyAnuM ghara mAMDe kALu bhalI sAthe paraNe che ane rAju ghALajI sAthe. Ama chatAM kALu evI dahezata sevatA kALune rAju pote be bhavamAM trIje karavAnI ane rAjunAM haiyAM ekamekanI premalipi oLakhI-vAMcI zake che. nathI ema kahe che tyAre kALu paNa kabule che : "tArA jevI ApaNI jhAlAnA meLe kALu ane rAja paricayamAM vadhu najIka Ave che. nAtamAM ghaNI ochI bAIo haze. rAju, huM to ekeya jete nathI." yuvAnImAM pravezatI rAjunuM rUpa " caItara vaIzAkhanI phUlIphAlI vana- kALu e sAmAnya kheDUtaputra nathI. " parathamIne paDI " prakaraNamAM rAjanI jema ' khIlavA mAMDyuM hatuM. enI AMkhamAM mastI, cAlamAM te kheDUta samAjane sAro pratinidhi banIne Ave che. sadAvratanI camaka ane vAtamAM yauvanabhasta ukhalatA AkarSaka banI rahI che. " doDha pAzerI khIcaDI ' na levAne Agraha karanAra kALune jyAre rAju rAju kALunI preraNAmUrti che. e DAhI, zANI ne svamAnI strI potAnI anAja levA samajAve che tyAre kALanuM haiyuM valovAI jAya che. tene javAbadArI samaje che. kALu pratye tene apAra prema che ane tethI ja mana A bhUkha ane bhIkha te ' gumAnane ne AtabhAne ya ogALI mananA melA manamAM ja ramADavA ane ema manane pUro karavo" nAkhe tevI ... lAge che, dhAnane pakavanAra ja dhAnathI vaMcita rahe evA ema vicArI kALu mATe Atmavilepana sAdhe che. dalitasamAjanI jAgRtinA pratinidhi kALu kheDUtonuM lUMTAtuM anAja Jain Education Intemational
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ 268 [ bRhada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che vIrajI zIvadAsa enDa sansa maracanTasa enDa kamizana ejanTasa. tAra :REPUTATION Phone amarelI (zellikle) Office Office i Resi. 46 In - a ni re // gs : 'kA..lol : : mAna-makA mazInarI, oIla enjana, rasAyaNika khAtaro tathA enjana perapArTasanA vepArI brAnca oksi ra7, komarsiyala cembara rAjakoTa : phona naM. 1519 XXX - kAkA : dAma pAkA : : // //// sIMgatela, sIMgadANAnA kamIzana ejanTa Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya ] bacAvavA jIvasaTosaTanI hiMmata paNa dAkhave che. sarakArane ya eto AvI garviSTha, kalezathI chakI gayelI bhAlIne kinnAkhora svAbhava enAM maraNa pachI paNa enA ja peTanAM jayAM chokarAMne uzkeravA kAraNamAravAmAM tArI chatrI kaLI vAparI tyAre e karatAM kAMka bhUta bane che. lekhake enAmAM rahelA A durguNanuM khubaja asarajivADavAnuM khoLI kADhayuM hota to ame ya jANuta ke nA, chatrI kAraka ane saphaLatA bharyuM nirUpaNa karyuM che. kaLAne jANanAro tuM khare nIkaLyo !" vArtAkAra tarIke zrI pannAlAlano paricaya karavA "vAtrakane kAMThe vaLI " kheDUtane dIkare chuM mATe naI lau" ema sadAvratanI khIcaDI nAmanI eka ja navalikA laIe. vArtAnI nAyikA navala ane tenA nahIM ja lenAra kALa vimAnI che. enI pITha thAbaDavAnuM mana thAya che. be patinA haiyAnI vAta lekhake ahIM saMkSepamAM chatAM sacoTatAthI duSkALanA oLA patharAyA che tyAre paNa gAmalekene sAcA bhAge karI che. eka sAMje vAtrakane pele kAMThe dhUNI dhakhAvI beThelA be dara, viSamatAonuM, nIlakaMTha banIne, AkaMTha pAna karato kALu sAdhuo joI navalane babe vAra paraNyA chatAM pativihANuM kevaLa rAjune sahAro irache che ane tethI ja chellI vakhata rAjune javana yAda Ave che-akaLAve che. ane e be sAdhue potAnA maLI potAnI sAthe laI javA tene samajAve che. rAju javA taiyAra thAya baMne pati ja che ema manamAM anubhavyA kare che. che. rAjune laIne dUra dUra javA cAlI nIkaLele kALu bhUkha ane ATheka varasa para risAdane ghara tyajI gayela prathamavArano pati vedanAne lIdhe rastAmAM ja phasaDAI paDe che tyAre ekamAtra rAjunI ane navalanI mazkarI karanAra mukhInA dIkarAnuM khUna karI vAtrakane amIbharI daSTithI ja tenA ujaDa AbhalA jevA zuSka jIvanamAM kAMThe UtarI paDanAra bIjo pati paNa traNa varasathI lApattA che. navacetana prakaTe che. Ama kALu dhIra, kartavyaparAyaNa, TekIle, paragaju sAMjanA pahore jyAre e baMne sAdhuo navalanA ghara AgaLa ane mAnava sahaja nirbaLatAo ane sabaLatAothI bhareluM chatAM AvI enAM mAsAnI sAthe vAtacIta mAMDe che ane taka maLatAM mAnavasaMskRtimAM zraddhA dharAvanAra AzAvAdI kheDutaputra che. " ame dhaNIe A vanavagaDAmAM, tuM ekalI !' ema pUche che. mAlI e mAnavInI bhavAI'nuM khapAtra che. zrI sundaram navalane pitAnA mananI vAta sAcI karatI lAgI. | navalane to "vAtrakanA beya kaThA vhAlA' 'DAbI phUTe teya ne mAlInA pramukhapade ISya, vaira, Adi vRttionuM dhama- jamaNI phUTe teya AMkha to potAnI ja hatI ne !" ane tethI ja sANa jAge che...bhAlInI parama asaMtuSTatA kharekhara jIvananI ATalA varase ghera AvelA, paNa polIsanA raMjADathI kaMIka eka jabarI ghAMTI che, guMca che !' amaMgaLa thAya tethI navala temane saMgharI zakatI nathI. bemAMthI rAju kALunA jIvanamAM je keie ApattinAM vamaLa sajaryA eka jaNa je polIsanA hAthe pakaDAI jAya to bIje te sukhIhoya to te hInavRtti-svabhAvavALI mAlIe. jIvana jIve ema pelA baMne sAdhuo vicAre che ane tethI pakaDAI vAle Deso niHsaMtAna marI jAya; chokare bane to, sArI javAmAM paNa baMne hariphAI kare che. navalanuM mana pahelIvAranA pati jagAe to na ja paraNe; rAju sAthenA vivAha to lagnamAM na ja para kareluM che. ema jANI, kerTamAM laMgaDe pati, patAne jelamAM pariNamavA joIe vagere vize kevaLa AMdhaLA thI prerAI kaTibaddha javA devA ghaNuMya kahe che; paNa pahelIvArane pati mAnato nathI thayelI mAlI pArakAnA sukhe duHkhI-saddist prakRtinI-bAI che. jela mAgI le che. A mATe to potAnA pati ane chokarAne paNa, | navalanuM mana pitA tarapha nathI ane tethI ja ene avagaNIne marI marI. mArA pIplA mALiyA, ahIMthI UThIne pANI bharavA nadIe cAlI gaI e jANIne navalane pote joItA kyAMka bAvAmAM jato re" ne...vI'vA te karAvyA che. paNa nathI to...ema vicArI e paNa cAlI jAya che. Ama chate dhaNIe je e kALamukhane paiNavA dauM to mane phaTa kUtarI ke" je jA." navalanuM jIvana vadhu karuNa banyuM che. bIjIvAra gRhatyAga ane patnIema laDhatAM acakAtI nathI. tyAga karI chAe cAlyA jatA laMgaDAne joI lekhaka paNa bele che: kALunA pitAnA jIvatAM te, mAlInInI game teTalI duSTa yojanAo "hajuya nadImAM besI rahelI AMsu sAratI navalane koNa paNa saphaLa nahotI thaI, paNa pachI kALuno vivAha toDAvI zakI kahe ke hAthamAMnuM hevAtane to e cAlyuM......" ane janamabharanA verInI mAphaka vartavA lAgI. chappaniyA dukALamAM mahIkAMThA pradezanI pATaNavADiyA kemano samAja nirUpatI jayAre lUMTaphATanA banAvo rojanA thaI gayA hatA tyAreya adhIrI "janamaTIpa' navalakathA zrI Izvara peTalIkaranI prathama chatAM suMdara mAlI vahuonAM ghareNAM ekaThA karI potAnI chAtIe ja veMDhALI kalAkRti banI rahI che. nAnI amathI vAtamAM paNa khUna karI sajA rAkhatI. eka divasa dhADamAM adhamaNa kauNuM laIne pharatI mAlI bhogavatAM paNa na acakAtAM pAtromAMnuM bhIme eka che. vArtAnAyaka paherelAM kapaDAM se'tI lUTAya che ane maraNazaraNa hAlatamAM maLI bhIme makakama manane, satyaniSTha ane zramajIvI AdamI che, jyAre Ave che tyAre sagA dIkarAo paNa enA para cIDAya che. maratI nAyikA caMdA allaDa mijAjanI, "pANIvALA" AdamIne ja vakhate tenA mAM mUkavA kazuM ja maLatuM nathI tethI bharelI varavA mATe nAtanI paNuM paravA na karanArI grAmakanyA che. AthI ja bhAne saMbodhIne nAni cIDAIne je belI uThe che temAM tenI kaMIka javAniyAone tarachoDI ane vivAhita chatAM namAlA bhArane tIvra lAgaNIne paDagho paDe che: tyajI daI lokaniMdAne gaNakAryA sivAya, meLAmAM phakta eka vakhata jatI ra-paNa yAda rAkhaje, je tyAM devane gheraya tArA joyelA parAkramI bhImAne, caMdA potAno pati mAne che ane lagna gagaLAmAM bacakunA bharuM te tAre piTa jANe pANI avataryo to.' kare che. Jain Education Intemational
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ 270 caMdA svayaMyaMtra bijAjanI che, paNa ahI nathI. cAMdAnu cAritrya UMcI ritu che. timAM bhalabhalA juvAniyAzmIne pazu zaramAve tevI caMdA sAMDha nAthanArI, svataMtratA mANanArI chatAM khukAI dAkhavanArI patiparAyaNa ane vyaniSTha nArI tarIke sAsariye AvatAM ja sAme sasarAnAM viza nI be che. vAsanADina pUjo tenuM apamAna kare che. ane tethI bhImA pUnta para vera na le tyAM sudhI prema ane saccAIthI vana jIvanArI caMdA bhImAnu ghara choDI piyara jatI rahe che. bAmA vera levA karatAM janatApanI sakhta pAme che, paNa pastaranA apamAnanu dhara lenAra potAna bhAsa barDa AnI enI pratIti maLatAM gadA vijya muka caherA sAthe AkhA2e AyakhAnA vinDa bogavavA tatpara thAya che; ane pativid anubhavatAM anubhavanAM samara kuTuMbano bhAra vahevAmAM dhanyatA anubhanna che. Ama cAnA pAtramAM tenA vananuM attara ga sainya prA che. * dIkarA kamAtA dhamAtA hoya, dIkarI sAsare hIMDALA mAre vaLI ya, tyAre haDa bA thatI na" enA ja pa nathI. maganI sAcI mA banI jhu tyAre ja mArI kahInI samA, kharI.' zyAma vicAratAM maratakAkI zrI peTalIkara kRta 'lohInI sagAi AinuM ane temanI samagra pAtraSTinuM vismaraNIya tenI pAtra che. jUnA jamAnAmAM badhAM bhALA svabhAvanAM, vaLa ddA upara cAlanArAM sava hayA amaratakAkI nAtRpremanI sAkSAta mUrti che abhaNu che ane tethI teA nirmULa vAtsalyathI emanuM hRdaya chala che. kAya che. dIkarI maMgu pratye temane pakSapAta che kAraNa ke maMgu janmathI mAMDI chaeN. badhAM ja saMtAna mAnu` janana kare che, ke vAkhAnAmAM paNa badhAM sAravAra uttama prakAranI kare che. to zu amaratakAkInA 1 kaDAmAM tema cakaLanuM hoya tema, vainAnA jore UkaLe che. lAkhAnAne pAMjarApoLa gaNe che. mAne tyAM jema tI vakhate mUMgA dvArane kasAIkhAne lai jatA hoya tevA temane bhAsa thAya che. mA jevI mA co pote tyAM mUkI AvI ane bharatakAmane bhAre pazcAttApa thAya che. amaratakAkInuM hRdaya ema pAkAre che ke huM maMgunI sAcI mA banI rahyuM tyAre ja mArI kohInI sagAI kharI." Ama vicAronI unmattatA, amaratakAkInA magajanI asana- tulA UbhI karavAmAM saithI vadhAre javAbadAra kAraNa bane che. gANa jevA kAmaLa hRdayamAM vedanAnA ghA, amaratakAkAne maMgu davAkhAne mUkI AvyA pachI, be ghaDI paNa jaMpavA detA nathI. UMdhamAM paNa DUsakuM khAya che. bIhane mana game tema DAya. potAne mAre maga zvAsozvAsanI mAphaka jaDAI gayelI che, ane AthI hRdayamAMthI pragaTeluM vedanApUrNa vatsalyanuM pAtALa jharaNuM amaratakAkIne ma'gumaya banAvI de che. lekhaka kahe che tema madhunI nAtamAM kAI ya che. mahAbhAratanA eka mukhya pAtra karNane kendramAM rAkhI, 'prAcInA' mAM kahyuM --kRSNe ' padyanATaka dvArA, kanA pAtrane kavizrI umAzaMkara jozIe sarsa uThAva ApyA che. mahAbhAratamAM sauthI vadhu anyAya * [bRhad gujarAtanI asmitA pAmela pAtra kahe che. kuLamAM janmelo hovA chatAM mULaputra kahIne tenI thayelI apamAnanA, tene yuyutsu banAve che: trimAM je sahu janmamAM uM, vaLI kAri vizeSa varo, e sarvanAM janma kalaka keza anyAya bAvA badhu huM kayAMthI' Ama kahyuM vyaktigata laDAi nathI laDate paNa enuM apamAna, sanAM enA jevAM vistAnu SamAna che. jyAre kRSNa kahe cheva * he ! janAnI ciThaDha thayA !! tyAre ka sa heDa mAreya haiye hita che samaSTinu va vana rInA kahevAya nA janma. paraMtu paurUSa e sthApavA javuM chuM te marIza. samaSTinA satyanu ya razmi' karNanI A meAhana-vANImAM je khumArI bharI che te enI jAgRta asmitAnA purAvA che. janmagata bhedabhAva sAmenA tene pratikAra ane janmathI hINAM gaNAyelAMne nyAya ApavAnI tenI taiyArI, e AkhAye vicArasaraNI mAnatAvAdI che. kavizrI umAkaranuM sApanA bhAga ekTarI suddha kAma gujarAtI nAdAhityamAM mahattvanuM pradAna thayeluM jevA na che. emAM sApanA bhArA ', ' bAraNe Takora ', ' vRkcarakalaDI 'nAra ' lekhanI uttama samastana purAya . ke velI " paNa bhevu to suMdara nATaka che. sApanAbhArA ' ekAMkImAM menAnu lagna ' vara nahi paNa ghara' ne, pannAnA uMcA gaNAtA kuLamAM janmelA mannA, nirmAya dAvana sAthe karavAmAM Ave che. bheLA azva sainAnA nasIbamAM khArApA lakhAyA hatA. te sasarA nAmanI pAvI nAM phasAya che ane garbhavatI menA, samAjamAM pratiSThAno prazna banI rahe . sainAnA A gojhArA nI patAvI devA zomAM kAca vaDAvI devAnuM nakakI thAya che. vananI aMtima ke menA cheka kSaNe A kRtya karanAra tarIke naMdarAmanu nAma de che tyAre caDhI caDhIne elanAra sAsu dhanabAInI vANI ke mauna dhAraNa kare che. lekhake AkhAye ekAMkamAM menAnuM pAtra nakhvA the parathI krIyApUrvaka gAjara gAmo, citayAba, nApu che, tethI pAtra tA uThAva pAme ja che. nATakane paNa UMcI kAryanuM banAve che, 'bAraNe TakArA 'mAM 'atithi deza bhava 'nI Arya bhAvanA jIvana paryaMta jALavI rAkhavAmAM AvI paDatI Apattio, ane ekAda divasanI paNa baMdhAya vanabhara kevI padmAttApanI tenA janmAve che te, svargavAsI thayelA parabhugAranAM patnI nadugArANInA pAtra dvArA batAvyu` che. na dugeArANI mATe vaidhavya e duHkhane... meTA anubhava che. peAtAnA dilAvara dilanA pati hayAta hatA tyAre tA peAtAne ghera atithionI vaNajhAra rahetI. e saunI AgatA svAgatA karIne te Akhuye AyakhuM lagabhaga puruM thavA AvyuM. paNa parabhugera svayaMvAsI thayA pachI have to Apaka kANuM vadhI paDI; nAM
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha' grantha ] 271 mahemAna to eTalAne eTalA ja. " AMgaNe Avele pAche ne jAya' saryA che. enI sAhedI 'mAjA velAnuM mRtyu ', "punamaDI', khelakI, e mRtapatinI zikhAmaNa pALavA te banatI koziza kare che. kayAreka mAne che ', "nArasiMha" jevI thoDIka vArtAo pUraze. akaLAI paNa jAya che. ekavAra mahemA- ne jAkAro Ape che tyAre 'mAjA velAnuM mRtyu " vArtAmAM mAjA velAnA pAtradhArA mRtyune tenA aMtaramAM, potAnA pati jIvatA chatAM A ja eka prasaMga uttama anubhava lekhake Alekhyo che. bhAjAvela ane tenuM kuTuMba khUba banela tyAre: garIba che. mahenata majUrI karIne jIve che. kavacita bhIkha mAMgIne tAre chate mArI AMkha mIMcAI jAya, ne huM keka pUruM kare che ane tema chatAM pUruM na thAya te cerI, lUMTaphATa karatAM rAMkane paTa paDe ne koka di' bAraNuM Theke, te tuM no ja temane saMkoca nathI. temanAM A parAkramo temanI gauravagAthAo banI | udhADe ne? '' gaI che. have divase khUba kaparA AvyA che. ane bhAvi khUba dhUMdhaLuM e mITho Thapako yAda AvatAM ja vivaLa banelI naMdurANI dekhAya che tethI jUnI peDhInA mAjA velAne ajaMpo thAya te svAbhAvika che. bAraNuM kholo atithine pAcho bolAvavA jAya che. paNa dUra dUra, pitAno jamAno ghaNo sAro hato, pote sAruM khAI pI. aMdhArAmAM cAlyo gayelo atithi, naMdugarANInA manamAM mRtapatinI jANutA, jyAre have to pitAnA A pautro ane prapautronI kaMgALa, ja AkRti UbhI kare che ane atyAra sudhI badhAne satkAra karanAra nirmAlya, parAkramahINI peDhI kazAM ja " parAkrama' karI zakatI nathI pote, svajanane ja sarakArI na zakI ethI asahya duHkhamAM dhakelAya eno mAjA velAne aphasosa che. pitAnAM A badhAM saMtAne kAju che. Ama naMdagorANInuM pAtra karuNAsabhara AlekhAyuM che. drAkSa jevA sukA mevAthI vaMcita rahI gayAM che, sUtaraphekIne to oLakhI " UDaNa carakalaDI ekAMkIkAra umAzaMkara jozInI kalAkRtinuM zakatAM nathI, eTaluM ja nahi enuM nAma paNa pUruM bolI zakatAM nathI uttama pariNAma che. caMdaNI-kAruNyamUrti caMdaNI ahIM UDaNa cara- evAM abUdha bALako pratye vatsala vaDadAdA je mAjAvelo AvA kalaDI tarIke oLakhAvAi che. keDabharI kanyA umara lAyaka thatAM nirmAlya jIvana karatAM to mata sAruM ema baLApo kADhe che. emane paraNIne sAsare jAya evI bhAvanA, lokagItamAM " UDaNa carakalaDI " ema mAjAvelo mRtyu pAme che. navI peDhInA uparokta kaMgALa jIvana rUpe chokarIne oLakhAvatAM, vyakta thayelI che. ahIM e carakalaDInI karatAM mAjA velAnuM mota sukhI hatuM tethI ja vana kahe che tema : pAMkho kapAI gaI che samAjanA rivAjethI. caMdInA pitA nArAyaNa " mAjAvelo bahu sAruM meta pAmyA-bahu sukhI mAta, ghara uparathI ja varanI yogyatA ane mAtA, paisAthI varanI pasaMdagI bahu sAruM meta !' karanAra che. tyAM pachI je paristhiti sarjAya te to kalApInA zabdomAM | zabU e "mAne meLe " vArtAnuM ane zrI sundaramanI vArtA ja kahI zakAya : kalAnuM subhaga udAharaNarUpa pAtra che. paraNyA pachI piyare ja rahetI " vahAlAM hAya, are ! are ! jagatamAM, vahAlAM ura cIratAM!' zabUne teDavA tene vara maLe ane sasare rUpAhANa AvyA hatA. caMdaNInA kapALe cAle ane seMthImAM siMdura bharavAne prazna ubho mAtA, mahIsAgaramAtA ane dharatImAtAnI ekI sAthe vidAya letI thayo tyAre sarakArI daphataronA tumAronI rAhe ene " kesa ' dhyAnamAM zabUnA paga koNa jANe Aje bALapaNanI A dharatI ane vAtAvaraNa levAya che. sAthe evA jakaDAI gayA che ke A vRkSe, ketare, nadI, rastAnI jenuM lagna karavAnuM che tenI satata upekSA hiMdu samAjamAM thatI dhULa, rastAmAM paDela chANane podaLe, kaMthArA vagerene choDIne sAsare hoya che e vAta caMdaNInA pAtramAM paNa rapaSTa thayelI jovA maLaze. javAnuM tene mana nathI. tenuM haiyuM bharAI Ave che. paNa pote garbhapitAnI bahenapaNI vAlInA lagna mAM Avelo aNavara kezu ane vatI che ethI sAsare javuM anivArya che. caMdaNI be ghaDI vAta karI prabha paricaye ja paraspara premanA aMkura tene du:kha te eka vAtanuM che ke teno pati bApaDa che eTale prakaTa kare che tyAM to kamosamI himavarSA jema UbhA pAkane be bALI khIlo DhIlo che; ane " sasare te kevo ! sAva rAkhasa jevo" mUke ema caMdaNInAM badhAM ja aramAne, caMdaNInA pitA nArAyaNe, A sthitine kAraNe tenA pagamAMthI cAlavAnuM jora jatuM rahetuM lAgatuM kezunA bApa viThThala ke je bIjavara hatA tenI sAthe, caMdaNIne vivAha hatuM. cAlatAM cAlatAM tenA gaLAmAM pANIne zeSa paDavA lAge. jAhera karyo tyAre, pattAMnA mahelanI mAphaka jamInadosta thatAM jovA tenA udaramAM raheluM bALaka karavuM. agamya nA taM vAtAvaraNamAM maLe che. sAmAjika pratiSThAno hAu, vyaktinA svAtaMyane kevuM chInavI zabU ke adaSTa bhAvi tarapha dhakelAtI hoya ema lAge che. pANI vagara le che te ApaNane caMdaNInA levAyelA begamAM jovA maLe che. pote raNanI vacce UbhI hoya tevuM ghaDIbhara anubhavavA lAgI. tene emAM ja AthI ja lekhake ucita rIte caMdaNuM ne UDaNa carakalaDI kahI che. tammara vatAM hatAM. eTalAmAM ja bApa dIkarAne aTakelA joI zabU caMdaNInuM ane hiMdu samAjamAM AvA kurivAjonA bhoga banatI aneka gabharAI. bApane caDhAvyo megho zabUnA cAritrya para vahebhAine tenI gabharuM kanyAonuM kAruNya vyaMjanApUrvaka darzAvAyuM che. gaLacI dAbavAnuM parAkrama karavA AgaLa vadhe che. zabU DuMka jera te A ja rIte havelInuM sUcita pAtra kezava ke temanI navalikAo batAve che paNa paLavAramAM rUpAhaNa jevA rIDhA khUnI sasarAnuM varu pagalI pADanAra 'nA zAMtArAma, 'mArI caMpAne vara ' vArtAmAM jevuM mUchALu bheMkAra mAM tenA upara jhajhUmI rahyuM ane dhIme dhIme caMpAnI mAnuM pAtra vagere lekhakanI kalamanAM gujarAtI sAhityane tenA gaLAmAMthI avAja nIkaLato baMdha thaI gayA. paLavAramAM zabU bhaLelAM uttama pariNAma che. mAne khoLe peDhI gaI. Ama kevaLa vahemI ane pachI sasarA ane - kavizrI sundarame " hIrAkaNI ', " piyAsI' ane 'unnayana' nirbaLa patine ja kAraNe nirdoSa zabUnuM arerATI upajAve tevuM karuNa vArtAsaMgraho dvArA gujarAtI navalikA sAhityamAM DAMka amara pAtro mRtyu ApaNA--cittamAM gherI asara janmAve che. Jain Education Intemational
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ 272 With Best Compliments From Jain Education Intemational. VELO INDUSTRIES MAHATMA GANDHI ROAD BHAVNAGAR (GUJRAT) [ bRhada gujarAtanI asmitA
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa Mdarbhe grantha saccAi ane nirdoSatA sAbita karavA telanA UkaLatA kaDhAmAM hAtha nAkhavA taiyAra thanAra satu sAce ja tapayinI, negamAyA jevI lAge che. * kyArano vAsa ', ' jevA veLAnI chAMyaDI', 'lIluDI dhanI '. ' sadharA jesaMgane sALA ' jevI suvAcya navalakathAo ApanAra zrI sunIlAla kriyA vAcakane jakaDI rAkhe tevuM nAvAtmaka nirUpaNa karanAnI bAbatamAM munInI yAda apAve che, samaya taLapadI AMvALI lokabolInu asarakAraka Alekhana karavAnI bAbatamAM meghANInI yAda apAve che ane mAnava mananI aMtaratama gaharAe janma letI sad-sukhI dAmpatyavananI kaDI che, temanuM saMtAna vAhaNu. devAyata dilanA asad vRttionA saMgharSanI bharamAranuM svAbhAvika Alekhana karavAnI bAbatamAM ApaNane pakhAlAla parelanu smagu karAve che. vArtA, navalakathA uparAMta nATakanA sAhityaprakAra upara eka sarakhuM kalA pratye dAkhavanAra zrI maDiyAM kRta bhavobhava' ekAMkI, 'taonA' nAmanI yAtAM pI kareluM rUpAMtara che. jAnabAI ane devAyatanA khUba udAra hatA. ekavAra vAhaNe kareluM khUna, peAtAne mAthe eDhI lai janamaTIpanI kedamAM paDelA patinI AtmasamarpaNa ane tyAgabhAvanAthI AnabAi manomana kRtajJatAnI lAgaNI anubhave che. pAtAnA 7 ghaDIka ravajana svarUpe, ghaDIka duzmana svarUpe dekhA de che. naTakhaTa saMtunA pratye. tenA manamAM kadIka vAsanAnA juvALa UDaLa che ane tethI tenAmAM rotAniyata pragaTe che. Ama mAMDaNanA pAtramAM lekhake mAnava mananI sambasad vRttinonuM kauzapUrvaka bAlekhana karyuM', gudAsa darabAranA dIkarA sAduLabhA, ke jeNe satunI mazkarI karavA jatAM sanunA hAyano ke svAda cAkhyA hatA ane smRttithI ghavAyo hato, teNe bhAMDaNunA manamAM ryAM pragaTAvI. eka divasa patthara phADavA mATe suraMga mUkavA kUvAmAM UtarelAM gobarane khabara na paDe tema palIte! cAMpI ne kUvAmAM ja karuNa rIte mArI nAkhe che. samamAM sa u vidhavA bane che, sattunA jIvana para adhArI dara Apattio AvI paDatI tene vArtAne ane mAMne paparA anubhavanA banAvyA che ane satunA svajana banI sat na dAkhave che. Ama te khalanAyaka che ane nathI paNa. C ' lIluDI dharatI ' grAmasRSTinA prAdezika raMgAnuM vAstavadarzI sabaLa Alekhana karanI klAkRti banI che. sat, gAgara ane mAMDanAramAna dIkarAnA sukha khAtara ja * AMgaLiyAta te mArI khyuMpAtronI AsapAsa ' lIluDI dharatI nA mukhya kyA bIDAyelI che. mAthA upara, ' ema gaNI patie gharaDe ghaDapaNa duHkha vaheAyu`. te kevaLa sanuM ane gobaranA sukhI dAmpatyavananAM gambarano pitarAi mAMDaNaputra vAjyune lIdhe ja nahiM paNa nabA uparanA pAra patnI premane lIdhe ja. jAnabAne A samajAya che, ane tethI ja * emanA vanA rAtriyA DhALane ya have zuM ? lI pati pratye vizuddha premanI akalpa lAgaNI anubhave che. navAI abhinnata patnI . vAcchunuM eka ja kRtya, nAInA vananuM citra beSakhera karI nAkhe che, vizrvanA zRMgAramAM AlekhAyeluM kampyusasabhara banavyAnuM pAtra devAyata ane jAnane vobhavanAM sAthI banAve che. nathI re pIdhAM me ajANI, mevADA rANA jhera tA pIdhAM che jANI jANI. ' satyakAmanI DAyarInA prathama pRSTha upara meAtInA dANA jevA akSara lakhAyelI mIrAMbAinA mananI pattio rohiNInA svaccha A jIvanamaMtra hatA. gopALadAsa jevA puNyazleAka pitAnA puruSArthamaya ane bhaktimaya vananA saMskAronI chApa tenA para paDI che. hemaMtane karaDelA sApanu jhera cUsavAnA prasaMga tenI adamya sevAvRtti batAve OM to bALagAvyA sakSakAma pratyenI khAsakti tenI dRSTa prati sUcave che. satyakAma sAthe tenAM manati vizALa thAya che. paNuM vidhivaktA evI che ke dhaMdhArthe cheka bihAra jeTale dUra gayelo satyakAma samayasara pAcho AvI zakatA nathI. ane vhAlasoyA gopALabhASA paNa avasAna pAme che. rAhiNInA zira parathI jANe eka pachI eka chatra cAlyAM gayAM. sattunuM pAtra o navalakathAmAM dIpI Upu che. gAmamAM zAkabhA ane khInna chakela juvAniyA gAma bahAra pAnanA thaDA para besI cALIvAju vADI ! sa'tu raMgIlI 'nuM... gIta mA pANI bharavA AvatI nI sattunI mazkarI kare che. paNa eka ja vakhata nirbhaya banI sat rAjAnA he.karAne paraco batAve che, tyArathI koi tenuM nAma letuM nathI. paNa satu ane gobaranu sukhI dAmpatyajIvana ghaNAthI taiyuM jatuM nathI. emAye mAMDaNa teA peAtAne saMtunA hAthane umedavAra samajatA hatA. tethI veravRttivALA zAduLabhAe mAMDaNunA manamAM IrSyA jagavI ane pitarAi hovA chatAM saMtune vaidhavya apAvyuM. Ama chata hAdA paTelanI A kuLavadhU aneka pattikomAM paDI rahe che ane lokaniMdAnA dhInA jherane paNa jIravI jatI hoya tevI sujAtA nArI tarIke dIpI UThe che. saMtune dhyAnamAM rAkhIne ja lekhake eka jagyAe kahyuM che : astrIne avatAra te lIluDI dharatI jevo che... enI upara ziyALe baLAne bacchu karI mele evAM hiMma paDe, cAmA bAya megha khAMgA thAya ne kALe unALe bALI nAMkhanA taDakA tape vadhe enA dIdAra tainAranI AMkhamAM loDI Ave, paNa aMte te i ja dharatI vaLI pAchI lIlIchama thane laherAI UThe taye ApaNI ja AMkha hare... mRta pita have kaI rIte sAkha pUrI zake tema nathI taiyI, sau koi sagarbhA saMtu mAthe jAtajAtanAM ALa caDAve che. grAmajIvanamAM pratihArUpa kyunI gayelo. bAvo prazna la tenA khAvatanunI AsapAsa pAkhI kathA iyA che tethI ja tenuM pAtra kendramAM che. potAnI satyakAma paranA eka patranA javAba ApatAM te lakhe che ke : ' ApaNe ane sAthe hazuM ane meAta Ave te paNa e DarAvI niha zake. metathI huM DaratI nathI. viyeAgathI DarUM chu AvI nirbhaya ane nirdoSa rohiNIne eka divasa satyakAmanA DUbI gayAnA nAcatra maLe che. enA du:khanI viSa bhAvI jIva che. hema'tane paropakAra karatAM thayelA kSayanA roganI sAravAra karavAmAM humatanI te vananAvI bane che. ramatanI te jIvanasarganI banI zake tema nathI. paNa AvA niHravA paramArthI hemaMtanI savedanAne dhyAnamAM paitAne eka khaLI gayeluM zrI gaNe che, tema chatAM elavAI jatA dIvA ADe pAlava' thavA ja hemata sAthe lagna kare che. dhoDA vakhatamAM krUra yAtA ane vaidhaba vananI bheTa dhara che. tAM AvI paDelI Attine, kAcI nakakhAM motI nIte, jIravI javI evA kRtanizraye rAhiNI ciravirahiNI kanyA banI rahe che. aMdha banelo sAma Ina dezapAsa svarUpe tenI najIka che. chatAM e vacce keTaluM vadhu aMtara viSeAganu paDeluM che! adhUrI rahelI 4 273
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ 274 A navalakathA pUrI racAi rahe tyAra pachI ja A pAtra vize kazuMka AdhArabhUta kahI zakAya. teMba nAM eka vAta to cokkasa che ke pahinInuM pAtra sarjI zrI `ke gujarAtI navalakathA sAhityamAM eka ciraMjIva pAtranI bheTa dharI che. AlekhyuM che. satyakAmanuM pAtra paNa dara ke eTaluM ja e gopALadAsanA mitrano te putra che. mitranA mRtyu pachI gopALadAsa tene potAnI chatrachAyAmAM kare che. gopALApAnI nirbha dayanI aMjali te pAmyA che. ane tethI ja tenAmAM abhijAta hRdayane dhabakAra ApaNane bhaLavA maLe che. AriNI sAthe ja te UMcI che rAhiNI sAthe vevizALa thayA pachI ene je bhaviSyavANI sAMbhaLavA maLI hatI. tethI, te vastra hato. dhaMdhAnA kAma ye dUra dUra gayelA atyakAma rAhita karo ka o che, chatAM enI AzA aSTa bhAvamAM keTalI dhUMdhaLI banelI ThaM teno ApaNane tenA eka patra dvArA caya thAya che : ne jhIlavA tatpara bane che tathA satyakAma je rIte dezahitaciMtaka krAntikArI tarapha paramA dAkhave che tathA aMdha banavA chatAM nane nizArthI to nathI khA badhI paristhiniMgbo ge pA)bApAnA bApelA, vananA zAmAM pAnuM ja ujavaLa pariNAma che. temaNe ja, potAnA anya AmAM ane temAMya tenI sAthe gALelA alpa sahajIvanamAM, temane * sAcAM navalakhAM mAtI' banI ravAnu zIkhavyuM che, ke je ghaNanA dhA nIce paNa na tUTI jAya. vArtAkAra guNALadAsa thodare 'vratA rAM pAle!', 'nIlInuM mRta' "pusera', ' mAsanAM mana ', 'gulAmadIna zAhIvAdA' vagere jANItI vArtAo lakhI che. emAM jatA zuM kheAle!nI hatA, dhumasera nA patrikALAjI ane 'gulAmadIna gADIvALone; hadIna, simbhIya * pAtrA che. * kAma to che ke pAcho ArkIza, tuM e vakhate nAhIne bhInAvALe kaparuM sUkavatI hAza. eka e vAcharAM tArI AjubAju pharatAM haze. ApanI orasallInI ghaTA. cakalIo pApA bhAlatAM haze. tArI sAthe mAthuM ghasavA AvatI vAchaDIne tuM hasIne thAbhI javA kahetI hAza, e hAsyane nIce paDatuM aTakAvI sIsI levA huM ApIza. AvIza, paNa sa`baya ke na paNa AnuM. ' latA ane surezanA dAmpatyavanamAM niraMjana mitra tarIke praveze che. sAhityarasika carcA nimitte besatI latA, niraMjana pratye AkarSAya che. ane sureze karyuM che. emAMthI tAnA temanAmAM mUkelA vizvAsaneA bhaMga paNa kAraNe sarvezanA mitra tarIke nirjana bevaphAI na karI bese mATe nirjana jAte ja zahera choDI cAyo jAya che. sureza latA sAthe nira Mjanane ghera tapAsa karavA jAya che tyAre AvA vicitra barmananu zu kANu haze evuM vratAne vA chatAM latA javAba ApI zakatI nathI. chatA zuM khAje ! kamalanayana mukarajI pADozamAM koi yuvAnanA lagna prasaMge varagheDAmAM javA taiyAra thayA che. teja vakhate cirUTa pItA pItA mAjhAnI sare sepha potAnA bhUtakALanuM Albama khAlanAM, potAnA AvA ja vahAlasoyA, bhAvanAzIla putra bipina rASTrasevA kAje AzIrvAda yuddha cAlatu hatu tene khUba ja AkhA dezamAM, zabdanA dhamanIvA AvyA hatA te dasya, sAkSAta anubhave che. ane zahIdI raLa kalA vaDe, AlekhyuM che. ja vAnI anumati ApI. nimnAna vana pasAra karatA kALajAnuM kevA teA lAgaNIvivaza banI jAya che tenuM karuNArasasabhara citra khokhAsa che. rAvalapIDImAM vaiDAgADI calAvato gulAmadIna Ape ne po che to dhAM sagAMnI marajI viruddhaka tema chatAM ApezA paruSa sAthe vAta kare te tene rucatuM nathI ane temAMthI vaheme bharAI tallAka paNa ApI de che! gulAmadInanA zabdomAM, AvI khUba sUrata te nAjhanIna pAse keIpaNa marda laLI paDI, ka paDe evI --AyezA hatI. paNa vahemI gulAmadInanI strI vizenI kiMzI jarA judI che. enI najara te, 'Arata teA paganI juttI jevI che. ekavAra sIvAne pagamAM vAra besI gaI to DIka ja tira hajAra tene samAreA tAye e baMdha besatI thavAnI ja nahIM, ane te| pagamAMthI ja zALAne phekI de to ja kAvA nahItara hAla meMya tamane kayAM ne kayAM naDavAnI ! ' sarasvatI? 'zazI jatAM...' kAvyano dvArA kumudI che. AzAkhA (1) ApyuM hatuM tevuM ja AzAnuM eka AkhuM pAtaLu kaNuM (!) satyakAmanA zahiNI paranA patramAM ahIM ! AkhAye vAta daivI kAvyAtmaktAyI tAM nizAna eka badaSTa sanI basti hyu che. zrI daI aa pAtranA harSanI lAgaNIonuM kevuM tumula gopALabApA pAsethI sayama, dhIraja, paropakAranA pahelA pA zokhelA kAma kA takArIne bacAvavA jatAM. jema bhAve sonAmAM ma thata AvI paDelI sthitine dha''pUrva ke svIkAre che. prajJAcakSu, divyacakSuthI mAnavaninA parama kalyANu bhAre dezavideza dhUme che. Ama uttarAttara vikAsanI dizAmAM AgaLa vadhatuM A pAtra che. [bRhad gujarAtanI asmitA agatyanA hatA. rAhilI khatane paDeluM jhera cuse che, heMmatanA rAjaroganI je rIte e sAvAra kare che, AvI paDelI ArpAnaje gopALadAsa kevaLa zariNInA janmadAtA pitA ja nahiM paNa dilhI ane satyakAma belanA vaDIla . e banI. mArA nizA AmAM teo ja sAcA bhAdaraka banI rahe che. puruSAthanI bhAvanAthI temanA de ghaDAyo che. ane tamane paNa mathI toLavAjanamakuMDaLIne vidhi sAme bAtha bhIDavA paNa taiyAra thAya che. temanI niyatA, sAdhutA ane udAratAnA guNA temanAM saMtAneAne preraka banI rahe che. ane e kAma tetrI ci vIya ne ahinuM mane kAmane Akhe che. genI jANa thatAM mRta gopALayApA, kemananA pitA berisTara vinAyakarAvane savinaya inkAra A rIte bhaNe che : zahiA maDhanI vinAnA mAne vare, tu mAlusa vinAnI sabhAne nahi para, ke Ama gopALApAnI pALAmAM mALusAInA pATha vadhu gAma poMkanI vAtAdimAM viSayanI sAthe nipaNanuM nAvInya paNa dhyAna kheMce che. gujarAtI kavitAnI mAphaka TUMkIvArtAne kSetre ghaTanAleApa, mAnava
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha] 2575 cittanA saMvedanonI ravAbhAvika rajUAta, pratIka yojanA, bhASAnI kare che. potAnI ekanI eka premALa putrI mArIzAnA ranehalagnanuM tAjagIvALI kAvyAtmakatA, vagere dvArA nUtana prayoga karanAra zrI AtmahatyA dvArA je karuNa pariNAma prakaTe che tenuM du:khada citra sureza jozI prathama che. "gRhapraveza', "bIjI cheDIka', 'apica' ane pra. zAhanA jIvanamAM vicAravaMToLa Uma kare che ane enA 'na tatra sUryo bhAti' ema kula cAra vArtAsaMgraho temaNe ApyA che. AghAte ja AvI paDela perelisisane humalo jIravI rahyA che, A badhAmAM "gRhapraveza', eka mulAkAta', 'varaprApti', "pratyAkhyAna', tethI ja jIvanamAM sau prathamavAra khAlIpaNAnA thayelA anubhavathI je 'naLadamayaMtI', 'vartuLa" vagere jANItI vArtAo che. vedanazIla vicAraNA emanA manamAM janmI che te A pramANe che: "gRha veza'ne suhAsa dAmpatya jIvananI bevaphAImAMthI pragaTelI | 'bimAra thavAnI, pathArImAM paTakAvAnI A rIta koI akathya bhIMsa anubhavI rahyo che. ane hAla potAnuM jIvana ja nathI. hArTaeTeka Avavo joIe. seribrala hemareja thavuM bharaDe letuM hoya ema tene lAgatuM hatuM. potAnI patnI mAyAmAM joIe. ragamAM lohI aTakI javuM joIe...apaMganI mUkelA vizvAsane lIdhe tenI bevaphAI suhAsane akaLAvI mUke che, jema, aDadhuM hasatAM hasatAM, aDadhuM raDatAM raDatAM....A hatAza kare che. potAnI A vyathA te koIne kahI paNa zakato nathI prakAranuM nAnyatara jIvana, sukAI rahelI vanaspati jevuM, e ane jIravI paNa zakatA nathI. ene ema lAge che ke enAmAM rahela enuM na hatuM.' puruSa suhAsa kayAranoya marI gayo che. duHkha bhUlavA mitranA gharabhaNI - udayana, amRtA ane anita : e traNa pAtronI AsapAsa vaLe che paNa vedanAnA trata vadhAre tAjA thAya che. potAnA eka mitra na thAya ke tArA , thi vyakti svAtaMtryanI ane premanI bAbatamAM svAtaMtryanI samasyA carcAtI praphulla sAthe moDI rAte ghera pAchA vaLatAM gharanI ane mAyAnI e navalakathA " amRtA' yuvAna navalakathAkAra zrI raghuvIra caudharInI ja yathAvat paristhiti ene DaMkhe che. kula suhAsanA punaH gRha- uda suMdara kRti che. praveza mATe kaMIka sahya paristhiti janmAve che. paNa lekhaka kahe che. udayana ane aniketa baMne amRtAnA mitra che. amRtA 'e aMdara gaye, tyAre tene lAgyuM ke e bahAra rahI gayo DokaTareTanI DIgrI meLave che te badala baMne abhinaMdana ApavA Ave che, hato ane ene paDachAya ja aMdara pravezyo hato !' tyAMthI kathA zarU thAya che ane amRtA - aniketanI upasthitimAM aMta sudhI potAnI mAnyatAne vaLagI, motane pasaMda karato paNa parAjya na suhAsanI A manodazA hemleTa ane bIjA aneka Adhunika pAmato dekhAte udayana mRtyu pAme che tyAM kathA pUrI thAya che. amRtA vicchinna bhAnasanI jIvatI jAgatI chabIrUpa banI rahe che. emAM zrImaMta kanyA che. te udayananI upekSA nathI karI zakatI, tema ravIkArI karuNatA kalAtmaka rIte lekhake vyaMjita karI che. nUtana vArtAkalAnA paNa nathI zakatI, udayana tene cAhe che, balka vAMche che. amRtA tene pratIkarUpa "gRhapraveza" sImAcihanarUpa vArtA banI rahI che. sudhAravAnI zarate varavA mATe taiyAra thAya. paratuM 'tArA jevI agagovardhanarAma, munazI, ramaNalAla ane pannAlAla pachI gujarAtI Nita amRtAone huM AvA zaratI mAmalAmAM hArI javA taiyAra chuM navalakathA eka navA taka AvIne UbhA che e niHzaMka che, have ema kahenAra udayana bephikara, svamAnI ane vartamAnanI pratyeka kSaNe chellA thoDA vakhatathI astittvavAdI vicAradhArA darzAvatI sAMprata javanAra ativavAdI vicArasaraNI vALA yuvaka che. mAnavajIvananA bhAvene yathAtatha rajU karatI navIna prayogavAdI navala amRtA udayanamAM rameha ne badale saMdharSane anubhava kare che. kathAo racAvA lAgI che. zrI caMdrakAnta bakSI potAnA sarjana dvArA navalakathA svarUpanI navIna vibhAvanA rajU karanArA lekhakemAMnA eka mukAbale aniketa vadhu karela, AdarzavAdI lAge che. aniketa vyaktiche. "AkAra' ane 'perelisisa' temanI kIrtidA navalakathAo che. svAtaMtryane himAyatI ane vyakti svAtaMtryane sanmAnanAre che ane tethI ja lagna mATe varaNI karavA bAbatamAM amRtAnI svataMtratAne te "AkAra mAM enuM mukhya pAtra thaza0 nava zAha kevaLa svIkAre che. amRtA pratye te paNa saneha vyakta kare che. amRtA A vartamAnane ja mAne che ane mANe che. Adhunika mAnavamAM rahelI baMnenA vicAra ane lAgaNIone samajavA mathe che. udayanano hatAzA ane nirAzA A pAtra dvArA barAbara rajU thaI che. jagatamAM prema ane kIrti e jIvana jIvavA mATe ubhI karelI AzAnAM prabhAva tenI buddhi teja banAve che, aniketane sahavAsa tenAmAM zraddhAnI jyota pragaTAve che. eka samaye bhAre saMpatti nathI joItI, thIgaDAM che. emAM nakkaratA nathI balake polANa che, ema tene sama svataMtratA joIe che ema kahenArI amRtA anubhave, "mAre ravAjAya che ane tethI ja, mi. zAhamAM jagata vizenI beparavAI - taMya nathI je tuM, raha joie chIe ema kahe che. bephikarAI ane bIjI bAju AtmabhAna vadhu vikasyAM che. jIva ne eka ja nicoDa A pAtra pAse che ke: te vicAre che, "udayana ane aniketa paNa mArA samagra vyakti"mANasa je samajadAra ane DAhyo thaIne vicAra tvane savIkAravAne badale mane mukhyatve nArI rUpe ja oLakhatA-jotAM kare to jiMdagIno eka ja yogya aMta hoI zake - rahyA che......pUjya banavA karatAM svataMtra thavAnuM nArI vadhu pasaMda AtmahatyA.' kare, paNa ene pUche che ke zuM ?' Ama vicAranAra amRtA udayananI perelisisa 'nA che. ArAmazAha atItane vAgoLatA ane prema vizenI bephikarAI. basamAja vize akaLAya che; kahe che: sAMpratane saMtulita rIte jIvavA mathatA pitAnI jiMdagInA "bhUta ene khabara nathI paDatI ke amRtA ekalI svIkRtithI kALanuM Alabama" kholIne beThelA, Ate Ate ogaLatI jatI saMtuSTa nathI ? zuM mAre ene kahevuM paDaze ke nArI tRpta thavA jiMdagInA ogaNapacAsamAM varSe navesarathI jIvavA vyartha mathAmaNa che che, e AdhAna I che che !' Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ 276 Jain Education Intemational. bRhada gujarAta sAMskRtika saMdarbhagraMthanA khAsa prakAzana prasaMge zubhecchA pAThave che je. pI. ramaNIkalAla enDa kahyuM. [ bRhada gujarAtanI asmitA cIkhala gallI muLajI jeThA mArakeTa muMbai-ra
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ]. manomana teNe udayananI varaNI karI lIdhI che, paNa tyAre to amRtAnuM chatra, gujarAtI kathA sAhityamAM ciraMjIva rahevA sarajAyeluM che. ghaNuM moDuM thaI gayuM hoya che. aNurajathI duSita bane ane tethI ApaNe joyuM ke gujarAtI bhASAnuM sAhitya enI virala cepI rogane bhoga banele udayana, jApAnathI pAcho Ave che tyAre pAtrasRSTithI jIvaMta raheluM che. samaye samaye emAM pragaTelA saja ke e mAtA sadazavAtsalya dAkhavI amRtA tenI sAravAra kare che: udayanane potAnI sargazaktine anukULa vAhana banAvI bhinna bhinna sAhityapaNuM samajAya che ke A amRta 'mithyA nathI, saundarya che. zarIra nathI svarUpo upara saphaLatApUrvaka hAtha ajamAvyuM che. AkhyAnakathAo prema che." anita te kahe che: ane padyavArtAo, khaMDakAvyo ane navalikAo, navalakathAo ane " amRtA pratye mane kazo svArtha nathI, paNa huM enA nATaka, ekAMkIo ane padyanATakee te te sAhitya svarUpanI tenA saundaryo vize, enI samaja vize enI zAlInatA vize UMce sarjakenA hAthe kSamatA sAbita karI che ane kadIka ene ja kene abhiprAya dharAvuM chuM... ane enA mATe Adara che... enI AhavAna paNa ApyuM che tema chatAM je sAhityane Avo garavo. upekSA karavAnuM mArAmAM sAmartha nathI." atIta hoya tenuM bhAvi zuM ochuM UjaLuM hoya! zrI darzakanI "rohINI " pachInuM raghuvIranI kalame AlekhAyeluM gujarAtI sAhityanAM ciraMjIva pAtro krama sAhitya svarUpa zemAMthI lIdhuM? sudAmA caritra mAmeruM naLAkhyAna kartA premAnaMda pAtra sudAmAM kuMvarabAI damayaMtI okhA zAmaLazA zeTha jazodA AkhyAna okhAharaNa padyavAta zAmaLa vikrama mehanA dazamaskaMdha siMhAsanabatrIzI madana mohanA mithyAbhimAna sarasvatIcaMdra jIvarAma bhaTTa sarasvatIcaMdra kumudasuMdarI nATaka navalakathA lapatarAma govardhanarAma tripAThI suima 13. 14. alakakizorI guNasuMdarI bhadrabhA rAI jAlakA 2. ma. nIlakaMda bhadraMbhadra rAIne parvata nATaka 17. 18. vasaMtavijaya veranI vasUlAta gujarAtane nAtha khaMDakAvya navalakathA kara bhAi munazI tanamana muMjAla kAka maMjarI 21. 23. mInaLa pATaNanI prabhutA, gu. nAtha prasanna kIrtideva caulA gujarAtano nAtha jaya somanAtha 27. 28. sAmaMta muMja parazurAma dhuvadevI pRthivI valalabha bhagavAna parazurAma dhuvasvAminI devI nATaka Jain Education Intemational
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ 278 krama 31. 32. 33. 34. 35. 3f. 37. 38. 39. .. 4. 42. 43. 44. 45. 4. 47. 48. 49. . 51. para. 13. 54. 15. pU. 27.. 58. 9 . 61. 62. 63. 4. 65. . 67. 68. 69. 19. 91. 9. 193. 74. 194. pAtra mana zazIkaLA jyA kAntikumArI paDI sA aruNa azvina rudradatta kusumAyudha prameya sapAraNa bhAnu dhara govAlaNI zkelI DA aSA kuMtI AmrapAlI nAgI *nI mukuMdarAya kAnajI vI bhagata rAjI kALu mAlI navala caMdA amaratakAka ka nA navarAta caMdI mALavelA rAmU sat praNa jAtabhA riNA satyakAma gopALabhApA latA kamalabAjI zemAMthI lIdhuM! dhruvasvAminI devI kAkAnI zazI yA-jayata daH kumAra vizvagItA kokilA cita grAmalakSmI bhArelA agni kharI mA da soraTha, tArAM vahetAM pANI vevizALa AgagADI govALI pAsa ezi bhAvadA palA AtmAnAM ni rajapUtANI madhuma mukuM karAya maLelA jva 37 73 mAnavInI bhavAI "3 yAtrAne kAMThe janamaTIpa lohInI sagAI kaNuM -kRSNa sApanA bhArA bAraNe kArA 3. cI AvelAnuM mRtyu mAne khALe lIluDI dharatI bhAbha jhera to pIdhAM che jANI nathI 23 latA zu le ? dhUmrasera sAhitya svarUpa nATaka padyanATaka navalakathA :: , 22 navalikA navalakathA ,, nATaka navalikA 39 "" l 23 * "3 ,, navanA ,, 23 navalikA 23 39 padyanATaka emAM // "" navalikA navalakathA ekAMkI navalakathA navalikA [batA gujarAtanI asmitA ka 30 mA. munazI 19 ** nAnAlAla ,, 2. vadezAI 21 ', :3 jhaveracaMda meghAbI y caMdravadana mahetA yAnisa 33 37 dhUmaketu ,, rA. vi. pAThaka ,, pannAlAla paTela * 22 * 22 para panIra unAyara hethI . mudas sunIlAla maDiyA 33 daka 33 33 gulAbadAsa brokara ..
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha' grantha ] krama 76. 99. 58. 79. 8. pAtra gulAmadIna suhAsa yaza na. zAha pre. arAmazAhu amRtA zemAMthI lIdhuM ! gulAmadIna gADIvALe gRhapraveza AkAra perelisisa amRtA Jain Education Intemational. zubhecchA pAThave che ~: phezana :-- eSTrIya : 3353, pa1rara e. jasavaMtarAya enDa kuM. klIyarIMga, phAravaDIMga, zIpIMga enDa TrAnsaporTa ejanTa lokhaMDa bajAra bhAvanagara grAma : bhAyANIkA sAhitya svarUpa navalikA navalakathA .. ghara : 3816, 5146 mesasa luhAra nAraNa devarAja : : pAlItANA (sthApanA-1931) jana ane vilAyatI veIma mazIne Takkara mAre tevA bhAratIya banAvaTanA apaTuDeTa ane ekayureTa meTrIka mApa pramANe kAunTasa mazInavALA tALavAnA dareka prakAranA te sAIjhanA... ka gulAbadAsa brokara sureza jozI caMdrakAnta bakSI raghuvIra caudharI dva kAMTA'' ( skela) khanAvanAra ane vecanAra 25 varSanA anubhava purlR bhAratabharamAM prakhyAta 27 --: lakhA athavA maLeA H-- luhAra nAraNa devarAja navA nAkA, mehna rADa, pAlItANA. LUHAR NARAN DEVRAJ Nawa Naka, Main Road, PALITANA (Gujarat)
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ brahad gujarAtanI asmitA zubhecchA sAthe bRhada gujarAtanI asmitA sAMskRtika saMdarbhagraMthanA yajakone bhogIlAla enDa ka. TerelIna nAyalona ane TerIkoTana zIMganA vepArI --- ' . e' - - - 430, gopAlaka galI muLajI jeThA mArakeTa - - muMbaI-ra TelIphona naMbara : 311460 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA kavio ane lekhako gujarAtanI bhUmi e teA sa`te!, subhaTA, bhakto ane bhajanikAnI bhUmi che. eka bAjUthI gujara te peAtAnI aDaga bhaktine prabhAva batAvyA che to bI bAjuthI nA be mako bhAre lIDAM mAryA dharIne vAnI bhAvanA paNa batAvI che. Ama gujarAte eka sAthe bhakti ne zaktinA paricaya karAvI deza samA eka kacita ane dharyo che ! koI paNa bhASAnA RtihAsamAM bane che tema gujarAtanA itihAsamAM paNa banyuM che ke gujarAtI sAhityanA madhyakAlIna yuga e bhakti-yuga che. samagra dhyakAlIna yuga dharmagI jaNAya che; kANu ke enA kendrasthAne hatA dharma. mAnavajIvananuM moTAmAM moTuM AzvAsaka bala, tenuM jIvana sarava, tenuM melTAmAM moTuM jIvanamUlya dharma ja hato. eNe ja lokone javA baDhA prerI ane eNe ja khAlAka ane pAkanuM vanabhA'taiyAra karyuM, ane bhale madhyakAlIna yugano pradhAnaH bhakti che, kyAM premANA bhakti jJAna, bhakti ane vairAgya ema tra svarUpe dekhAya che. O --prA. janAdana cimanalAla pAThaka tathya che. bhale vadhu sa Mzodhanane aMte gujarAtanA Adi kavi narasiMha nahI gaNAto hoya; paN gujarAtanA bhakata mAM te eNe Adi bhaktakavi tarIkenuM sthAna lai lIdhuM che, A be bhAvi evA che. jenA vaDe samagra madhyakAlIna sArDiya ujaLu thayuM che, paMdaramA zatakanA pramukha kavi tarIke narasiMha mahetA che. jUnAgaDhanA A nAgaranu jIvana suprasiddha che. bhAbhIe maheNuM mAratAM risAine eNe gRhatyAga karyAM. bhAbhIe uccArela zApa (kaDavAM veNu) narasiMha mATe to khArIvAda rUpa banyA. ane bhagavAna zaMkaranAM darzana thayAM ane emaNe ene bhagavAna kRSNanI rAsalIlA batAvI. ane tyArathI narjana vanamAM rU parivatana AvyuM. e sAmAnya janamAMthI rinA jana ne che. bA kai sAmAnya parivartana nathI. meNe rinI sIvA kASTa ane vanamAM anubhavI. narjina' thAna kArtikavi tarIkenuM che, tenu AphriAyana mukhyatve zAmaLadAsanA piyata ', ' hAra ', 'daMDI', ' mAmeruM ' ne zrAddhanA prasaMgAnAM padma, 'zu'gAramALA', hiMDoLAnA pado, pRthvIjhAnAM pado, sudAmA carijhanAM pado vagere narasita pUrvavanamAM zrRMgAra bhakita gAya che. zAnuM e madhyakAlIna bhaktirSitAnA pratIka che. e dvArA kavie bhaktanI zAnada kheDa-mastI vadhI che. narasiMhe potAnI uttaravasthAmAM lakhelA jJAna-- vAgyane baganAM pa enu uttama sarjana che. e pAnAM kavinA baMne tattvajJAnanA suMdara samanvaya thayA che. dRSTAMta tarIke-- samagra madhyakAlIna sAhitya padyapradhAna sAhitya che. emAM padya mukhya vAhana banyuM che; kAraNa ke nAjuka hAthanI nAju Urmione vyakata karavAmAM jeTaluM paNa upayogI bane teTaluM gadya banI zakyuM nathI. ane tethI ja dhyakAlIna yugamAM gadya nahivat che. A patra nArAo kavio karatAM bakA vita. ApaNe emane bhaktakavio kahI zakIe; kAraNa ke A kavinA uddeza sAhitya khAtara sAhityanuM sarjana karavAne nathI. sAhitya dvArA emane gAvI che, vyakata karavI che bhakita. sAhitya te temane mana eka sAdhana che. sAdhya te che zvarabhAvanA. emaNe peAtAnI samagra kavitA dvArA vyakta karI che kevaLa kalcara atenI potAnI lAgaNI, ane A kaSitAmAM eka lAMbA viSaya patharAyele dekhAya che te bhakita. bhakti judA judA svarUpe, nirguNa ane sabhya rUpe kaSitAmAM sthAna le che. A vicAra zyAlokanI haitI paDI keTalI paNonI paDI hatI. A saMsAra bhagurU che, svapnavat che. evI eka dRDha mAnyatA hatI. eTale A bhaktA baMne teTalI A jagatanI upekSA karatA ane pA dvArA lokone dhAmuikhaline banAvyAno prayatna hato. ja varI. esa. giyara kahe che : Much is your reading, jhUlaNA chaMda pAsethI AvuM kAma narasiMha sivAya bIjo kAi kavi bhAgye ja tAvI zake, greSTha sAyimAM Beautifui ane Subcunara ane bhaSyanAM lekhano thAya che. narasiMhanA A patramAM Subline -bhavanAno ApaNane anubhava thAya che. * naMbara viSNu nirakhavA, parviMga pAvA but not the word of God, Much is your building viSNu jidvAe rasa sarasa pIvA. ' but not the House of God. Ama zrI rA. vi. pAka kahe che tema " nakAranI bhavyatA ' zrI anaMtarAya rAvaLa kahe che " paMdaramA zatakathI pravahamAna thayelI sparzI anubhavAya che. te ' akhila brahmAMDamAM ' padamAM brahmanI mUrti zaninI gujarAtI kAvyagAnuM maMgAvI che. narisaha mahatA. narasiApasI rahe che. mazIna ativi tathA bhakatakavione zAmaNi che. anukAlIna nirvinA para enI asara paNa dhaNI che. " A zabdomAM ghaNuM nIrakhane gaganamAM ghUmI te ja huM te ja huM zabda khele jhaLahaLa jyAta udyota ravikAramAM ranI kArya nI tAle. saccidAna AnaMda krIDA kare sonAnA pAraNAmAMhI ke. citta caitanya vizvAsa tadrupa che, brahma laTakAM kare brahma pAse.
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ 282 [ "hag gujarAtanI asmitA katihAsikatA kAnhaDa" A traNa ja laI AkhyAna karavuM e gItA', che to "vaiSNavajana ' pada kema bhUlAya? gItA bhAkhyA e zabda- A sivAya " mukhaDAnI mAyA", "bele jhINu mera ', "dIvaDA ApaNI cirakALanI saMpa che. narasiMhanI kavitAmAM bhakti ane tattva- vinA aMdhAruM' vagere pada uttama bhAvagIto bane che. to bhakti jJAna, lAlitya ane bhavyatAne suMdara samanvaya thayo che. ane tattvajJAnane suMdara samanvaya karatuM "rAma-ramakaDuM' pada che. paMdaramA zatakanA bIjA be gaNanApAtra kavio te padmanAbha mIrAMnAM padomAM vaividhyano abhAva che eTale punarAvartana vizeSa thAya ane bhAlaNa. che. mIrAM pachInuM gujarAtI bhASAnuM pota arvAcIta jaNAya che. pAnAmanuM eka ja kAvya "kAnhaDade prabaMdha' maLe che. A kAvya eTale sattaramA zatakamAM bhASA arvAcIna svarUpa dhAraNa kare che. vIrarasapUrNa eka prabaMdha kAvya che. atihAsika varatu alAuddIna sattaramA zatakanAM traNa pratibhAvaMta kavio te Akha, premAnaMda khilajIe gujarAta para caDhAI karI tyAre jhAlerAnA kAnhaDadee ane zAmaLa. traNe kavioe potAnI AgavI pratibhA batAvI che. vIratAthI teno sAmano karyo te A kAvyanuM vastu che. A traNemAMthI jarA judo sUra paDe che akhAno. akho eka anokhuM bIjo kavi bhAlaNa. bhAlaNe saMskRta kAdaMbarIne padyAnuvAda, kavi thaI gayo. atyAra sudhI premalakSaNA bhakitanA ubharAmAM badhA rAmAya-bu, dazamaskaMdha, naLAkhyAna eTalu sAhitya sarjana karyuM che. leke masta thaI pharatA hatA. akhAne lAgyuM ke A vyakta thatI bhAlaNe kRSNabhaktino suMdara pada ApyAM che. emAM kaI kaI sthaLe bhaktimAM aMdhazraddhA jora karatI jAya che. aMdhazraddhA ane ajJAna e narasiMhanI kavitAnuM anukaraNa paNa che. enI eka bIjI vizeSatA mAnavajAtanAM moTAmAM moTAM duzmana che. akho zAMkaramatane anusaro te e ke narasiMhe vAvela AkhyAnabIjano lAbha laI "AkhyAna" kavi che. brahma e ja satya che. jagata mithyA che. A bhAva vyakata zabdano prayoga karyo ane AkhyAnakAvyane pitA gaNAya. enAM karatuM enuM sAhitya--paMcIkaraNa', 'guru ziSya saMvAda', "anubhava AkhyAna mULa paurANika prasaMgonI vaphAdArI batAvatAM hoI, joie bindu', "akhegItA', " chappA" vagere che. eNe gujarAtI ane tevAM rasalakSI banI zakyAM nathI. hiMdI banne bhASAomAM lakhyuM che. emAM uttama kahI zakAya tevAM - paMdaramA ane seLamA zatakamAM gujarAtI bhASAnuM svarUpa eTaluM traNa che : "anubhavabindu', "akhegItA" ane "pA'. badhuM vikarayuM vhetuM. moTe bhAge devanAgarI lipimAM gujarAtI bhASA akhAnA sAhityane pradhAnasUra "vrA sara na mithyA nI vakhAtI hatI. tra va nApUra:' che. kevalAdaitane anusarata ane jIvananI badhI narasiMha pachIthI bhaktakaviomAM sauthI vadhu tarI AvatuM nAma ALasa khaMkherI nAkhe che. enI dharagaththu bhASA ane upamA, daSTAMta mIrAMbAInuM che. janmathI ja jene bhagavAna kRSNa sAthe prIta baMdhANI alaMkAre eka uttama ghareNuM bane che. enI samagra racanAomAM jIva, che evI harilADakI mIrAMnAM pado e gujarAtanI "meMghI mirAMta" mAyA, jagata ane brahma viSe carcA maLe che. A saMsAramAM mAyA che. enA jIvananuM darda eNe khUba suMdara rIte kavanamAM vaNI vaDe loke raMgaberaMgI mehamAM sapaDAya che. emAMthI jIve chUTavuM joIe ane brahmamAM lIna thavuM joie e akhAnI kavitAne mukhya sUra cUMdaDI oDhuM tyAre raMga cUve re raMgaberaMgI hoya, che. akhAnI kavitAmAM kavitA ane tattvajJAnano suMdara samanvaya thayo huM huM kALo kAmaLa dUje DAgha na lAge ke I. che. akhAe lokenA hRdayane vasa karyuM hoya te eka mAtra "chappA" A sAmAnya jaNAtI paMktiomAM mIrAMbAIe "kALA vaDe. chappAmAM eka bAjuthI hAsya nItare che ne bIjI bAjUthI kAmaLA'nA pratIka dvArA vairAgyane bhAva tIvra rIte gAyo che. mIra- kaTAkSane keraDo vIMjhe che. bAI e traja, hiMdI gujarAtImAM pade rahyAM che. emanuM sAhitya- jema UMDA kU ne phATI bokha, zikhavyuM sAMbhaLyuM sarve phoka. sarjana bahu DuM che. paNa je kaMI che te uttama che. mIrAMnAM padomAM enI kRSNabhakti nItarI rahe che. dareka padamAM mIrAMnuM gopIhRdaya ochuM pAtra ne adakuM bhaNe, vaDhakaNI vahue dIkare ja. lakI UThe che. keI mAdhava lyo, hAM re mAdhava lyo, vecaMtI vrajanArI re, eka mUrakhane evI Teva, paththara eTalA pUje deva.. mAdhavane maTukImAM ghAlI, gopI laTake maTaka cAlI re.... akhAnI kavitAmAMthI AvAM keTalAMya daSTAMta ApI zakAya tema che. enI kavitAmAM paNa punarAvartana vizeSa thAya che. chatAM ekaMdare kAnuDe zuM jANe mArI pIDa? jJAnI kavi tarIkenuM enuM sthAna advitIya che. zrI umAzaMkara jozI bAI ! ame bALakuMvArAM re... yogya ja kahe che: "bhASAnA uttama kavionI joDAjoDa Asanano adhikArI che. UrmikavitAnAM zRMge jema narasiMha, mIrAM, dayArAme sara kAnuDo kALajAnI kera che... karyA che, janaravabhAva nirUpaNanI Toca jema premAnaMde potAnI karI AvAM padomAM mIrAMnI zRMgAra bhakitanAM darzana thAya che. chatAM che, tema akhAe tatvavicAra kavitAne zikhare palAMThI lagAvI che". mIrAMne zRMgAra maryAdAvALe che. emAM strIsahaja lajajA che. leka jenA nAma pramANe gujarAtI sAhityamAM prema ane AnaMdanI bhASAnI abhivyaMjanA zakita darzAvatuM eka uttama UrmikAvya choLo uDADI che evA premAnaMdanuM sthAna paNa ananya che. te A che: akhA bhagatathI jUdI ja rIte, saMsAramAM sarasa rahI, mana tame jANI lyo, sAyara sarakhA bhArA vIrA re, harinI pAsa rahe evo keI kImiyo hAtha lAgyo hoya to te | dila to bolIne dI karo re, ho cha- premAnaMdane. gujarAtI sAhityamAM madhyakAlIna yugathI vividha kAvya Jain Education Intemational
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] svarUpo kheDAyAM che. premAnaMda pUrvenA sAhityamAM moTe bhAge pado che. zAmaLanI A vArtAo Aje paNa eTale ja AnaMda Ape che. premAnaMda pAsethI ApaNane ekamAtra pradhAna sarjana maLe che- jijJAsArasane satata dravate rAkhe e prakAranI A vArtAmAM gheDa AkhyAna. madhyakAlIna yuganAM sauthI vadhu AkarSaka kAvyarUpa hoya ghaNo upadeza paNa che. to te AkhyAna che. AkhAnane pradhAna uddeza jJAna sAthe gammata aDhAramAM zatakamAM khAsa dhyAna kheMcanAro te vellabha mevADe. ane sAthe sAthe dhArmika bhAvanAne phelAvo. premAnaMda pUrvenA kavi vallabhanuM padyasarjana bahu nathI paNa sAhityanA itihAsamAM te amara meTe bhAge paurANika prasaMgone vaphAdAra rahyA che. jyAre premAnaMde thaye che enA garabA vaDe, e bahucarAjIne bhakata hatA. mahAkALInA e prasaMgamAM potAnI kalpanAne anero raMga pUrI ene ramaNIya garabA e ApaNA sAhityane amara vArase che, A garabAmAM saMgIta rUpasRSTi banAvI che. premAnaMde rAmAyaNa, bhAgavata, mahAbhArata ane ane sAhityane subhaga samanvaya thayo che. lekaThe sacavAyelA A narasiha mahetAnA jIvanamAMthI prasaMge laI rayajJa sudAmAcarita, garabAonuM mAdhurya asAdhAraNa che. okhAharaNa, naLAkhyAna, abhimanyu AkhyAna, mAmeruM vagere kRtio | mA tuM pAvAnI paTarANI ke kALI kALakA re lela" ApI che. premAnaMdane enAM purogAmI AkhyAna kavionI kRtine sAro lAbha maLe che. paNa A AkhyAnI premAnaMda jevI nava prathama pArvatInA putrane pAye namuM re lola......" rasarucirA sRSTi bIje kaI kavi karI zakyo nathI. nATaka ane ApaNI bahene navarAtrImAM AvA garabAo gAIne varSo sinemA vihoNA e yugamAM janatAnuM manoraMjana ane upadeza baMne dhI avazva evA bhaya nahI vallabha mevADAthI gajarAtI eNe pUrAM pADavAM che. premAnaMdanI sarjakazaktine AMka kADhavo muzkela sAhityamAM gamI pravAha zarU thAya che. ane A enuM che. paurANika sRSTimAMthI e ApaNane upADI laI sAMprata jIvanamAM ciraMjIva che. A zatakanA bIna bhajanika kavie te dhIrA ane mUkI de che. bhaje. dhIrAnI kAphIo ane bhojA bhagatanA cAbakhA e paNa eTale ja zrI ka. mA. munazIe kahyuM che: " enAM AkhyAno bhajana sAhityamAM gaNanApAtra umere che, Ama te " kAkI ' ke kharekharAM 'vimAna' che; paurANika kathAomAMthI tamane upADI laI " cAbakhA' e eka prakAranAM pada ja gaNAya. " jJAnabatrIsI ' ane prAMtIya jIvana sAhitya ane AdarzonA vyamamAM viharAve che." to " AtmajJA mAM vyakta thayelI dhIrAnI kAkIo jevI ke-- saMskRta nahIM jANanAra prajAne saMskRta karavA prayatna A gujarAtI taraNA othe DuMgara re, DuMgara kaI dekhe nahi." AkhyAnAe karyo. premAnaMdanI sauthI vadhu zakitano paricaya thAya che enAM gujarAtIkaraNamAM. paurANika pAtranuM gujarAtIkaraNa e enI -mAM brahmAnuna + + + siddhi ane maryAdAnAM dyotaka che. eNe paurANika prasaMganuM te mAtra tathA-- hADapiMjara ja lIdhuM che emAM lohI, mAMsa ane prANa te potAnA aMbADIe gajarAja gaLiye, jamAnAnA pUryA che. A ramaNIya sRSTimAM enI kathanakalA, pAtrA gheDAne gaLI gayuM jaNa..." lekhanakalA ane rasasaMkrAntikalA mukhya gaNI zakAya. premAnaMdanI citrAMkanazakti paNa ajabanI che. A zakitane paricaya thatAM ene -jevI rahasyamaya avaLavANI noMdhapAtra che. A kAphIomAM lekamahAkavinuM pada paNa maLI cUkyuM che. paNa A kavinI zakitao karatAM bhASAnuM mAdhuryo ane saralatA sacavAyAM che, jema akhAye eka vakhata maryAdAone sauthI vadhu khyAla hoya to te kavi kAnta, premAnaMda vize 'pA' dvArA lekane jAgRta karavAno prayatna karyo hato te ja lakhe che: 'premAnaMda kaMI kavi nahIM, mAtra padya joDanAro hato ema prayatna dhIrAe kAkIo dvArA ane bhojA bhagate 'cAbakhA' dvArA karyo. vadhu sahelAyathI sAbita thaI zake. "A abhiprAyanI sAme thaI prANiyA! bhajI lene kiratAra, A to ravanu che saMsAra" zavAnuM baLa premAnaMdamAM bahu ochuM che. 4 + + premAnaMda sAthe bIje pratibhA saMpanna vArtAkAra zAmaLa che. 'mUrakhane kaI pere samajAvuM, bhAI ! ene nive narakamAM jAvuM' atyAra sudhI pade ane AkhyAne joyAM. have kavitAnAM kSetre eka + + + no prakAra, padyavArtA laIne Ave che te zAmaLa ApaNo pahele sAce mUrakha mohane ghoDe caDe re, mAthe kALa nagArAM gaDe re' kautukarANI vArtAkAra che. zAmaLanI vArtAoe jIvanane bharyuM bharyuM AvA cAbakhA dvArA janahRdayamAM rahelI vAsanAone mokSa karyuM che. 'siMhAsanabatrIzI', 'sUDAbahoterI', "vetAlapacIzI', 'paMcana karavAne A sIdho prayatna hato. akho ane bhaje banne jJAnI ane daMDa', 'padmAvatI', 'madana-mehanA vagere enuM sarjana i, paraduHkhabhaMjana sAcA kavi. bannemAM maLatApaNuM paNa ghaNuM che. rAjA vIra vikramanI kathA gujarAtamAM khUba pracalita che. A vArtA- madhyakAlIna sAhityamAM chello pratibhAvaMta Urmikavi praNayIbhakta oe jIvanane rasa puro pADyo che. arvAcIna sAhityamAM kharekharI te dayArAma premalakSaNA bhaktine varNavatAM pado dvArA janasamAjamAM vArtA Ave che tenAM mULiyAM A vArtAomAM paDelAM che. zAmaLe kAyamI sthAna lIdhuM che evA dayArAma narasiMha ane mIrAM. dayArAma pitAnI pAtrasRSTima mAna ane pazu, paMkho, vetAla vagere lIdhAM garabIkavi enI garabIonI mAhitI jabarI che. saMgIta ane che. Ama pAnAM neha zaurya, camatkAra badhuM addabhuta rIte darzA- zabdano suMdara samanvaya thAya che. enI garabIomAM rAdhA ane kRSNa vAyuM che. madhyakAlIna e yugamAM A vArtAkAre sAhitya sAthe khUba pratIka tarIke Ave cheA bhakate pitAnI garabIo dvArA virahI vaNAI gayelI nItinI jarAya paravA karyA vagara sAhitya ApyuM che. gopInI hRdayanA UtArI che, Jain Education Intemational
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ 284 [ gRhad gujarAtanI asmitA - " kiye ThAma mehanI na jANI re mahinAmAM kiye hAma.' nathI. ahIM sAhitya khAtara sAhityanuM sarjana karavA tarapha lekhako vaLe che. zobhA salUNA syAmanI, tuM jene sakhI...' dalapatarAmanuM mAnasa madhyakAlIna maMDita che ane tethI teo sAhitya dvArA upadeza Apavo joIe evA sUtrane vaLagI rahe che. "vraja vahAluM re...' paNa gujarAtane ene sAco kavi maLe che narmadamAM. dayArAmanI garabIomAM saMvAdanuM cAturya vizeSa che. jethI e "jaya jaya garavI gujarAta nuM gAna karI gujarAtanI asmitAne garabIone ApaNe nATayAtmaka UrmikAvyo- Dramatic Lyrics jhaLakAvanAra narmada ApaNo pahelo sAce kavi che. eNe sau pahelI kahI zakIe. A bhaktakavinI kavitAmAM praNayanA bhAve enI mayadA prakati. praNaya. dezAbhimAnane lagatI kavitA ApI. enAthI ja gujaH oLaMgIne paNa vyakta thayA che ane tethI zrI munazI ene praNayanA rAtI kavitAsAhityanuM mukha navI ja dizAmAM gati kare che. namaka amara kaviomAM sthAna Ape che. keTalIka vakhata mAnuSI mora An kavitAmAM Rtu varNananAM kAvyakaravAmAM praNayano bhAva tIvratA pAme. te aMgatajIvana viSe utAvaLiyo abhiprAya apAya evuM paNa bane. game te ho. bhakta yA praNaya rUDuM dhanuSya jaNAye pIta sUryAsta bhAsa ati UjaLuM kuMDALuM caMdranI AsapAsa dayArAmanI garabIomAM zabda kalAtattva pAme che. chatAM dayArAmanI vIjaLI ghaNI dazAne, naiRtA vA zItALA garabIo viSe kahevuM hoya to kahI zakAya ke dayArAmanI kavitA eka paMktithI bahu AgaLa vikAsa karatI nathI. emAM umaMga uchaLato sakaLa jana kahe e vRSTinA thAya cALA. upADa che, paNa nibhAva nathI. Ama samagra madhyakAlIna sAhityanI yAtrA karatAM lAge che ke zobhA varNa zuM huM jhaTa pachI megharAjA padhAryA, narasiMhathI dayArAma sudhInI vahetI premalakSaNAbhakita eka sUtre gUMthelI vRkSAdie harakhathI namI svasti zabdo pukAryA. dekhAya che. emAM jJAna, bhakti ane vairAgyanI bhUmikA sAthe sAthe dekhAya A badhI paMktimAM narmadanI svAbhAvika vANI nItarI rahe che. che. ekaMdare madhyakAlIna sAhitya mAtabara kakSAnuM che. emAM viSayanuM che ema vipata narmadane priya zabda che "je '. e AvezamAM eNe kAvyo lakhyAM jaividhya nathI chatAM hRdayane paritoSa kare evuM ghaNuM badhuM che ! che che. keTalAka kAvyo sArAM maLyAM che. atyAra sudhI ApaNe madhyakALanA kavio joyA have arvAcIna nemadanI kavitAmAM viSayanuM vaividhya ghaNuM che. pazcimanA kavionI kavio ane lekhake joIe: kavitA vAMcI eNe ApaNI kavitAne samRddha karI che. emaNe kavitA madhyakALamAMthI arvAcIna sAhityamAM praveza e nAnakaDA jharaNAM- dvArA potAnA jamAnAnA praka dvArA potAnA jamAnAnA prazno-aMdhazraddhA, gulAmI, khoTI dhArmikatA, mAMthI jANe virATa sAgaramAM pravezavA jevuM lAge che. ajJAna vahema vagerene mATe jaMdagIbhara laDyo che. gAMdhIjI pahelAM guja| gujarAtI sAhityanI kAyApalaTa arvAcIna yugamAM thAya che. I. sa. rAtI sAhityamAM gulAmI je kAIne khUcatI hoya to te narmadane.1887mAM muMbaImAM yunivarsiTI sthapAya che. ApaNA gujarAtI kavio * dAsapaNe zvAsa sudhI ?' enA thoDAka kAvaDAe ane thoDAka ane lekhako e keLavaNI letA thAya che. emanI daSimAM pUrva ane nIce utAryo. " premazaurya ' jIvanamaMtra rAkhI karanAra narmada gadanA pazcimanI keLavaNI bhaLe che. daSTine vistAra thAya che. Ane lAbha kSetre paNuM navuM prasthAna kare che. gadyane sAco cahere narmadAmAM jovA le che narmadaH arvAcIna gujarAtI sAhitya enA viSaya ane ravarUpanI maLe che daSTie lAkSaNika bane che narmada-dalapatayugamAM. A yugamAM kavitA ane dalapatarAma pAsethI gadya maLe che paNa avyavasthita. narmada pAsethI gadha ubhaya kSetramAM pragati thAya che. ane viSayamAM jabaruM vaividhya bhAva pramANe Aroha-avarehavALuM, aMgrejI DhabanuM gadya maLe che. eNe Ave che. "mArI hakIkata' AtmakathA ApI, nibaMdhe ApyA; ane Ama ke 60 DAhanA nAmathI gujarAtanA khUNe khUNe karI vaLelA kavi gujarAtI gadya ThIka ThIka rIte vikAsamukha banyuM. dalapatarAma DAhyAbhAI gujarAtanA "kavIzvara 'nuM pada prApta kare che. narmadA pAsethI nibaMdha maLyA te narmadanA mitra navalarAma pAsethI emanAmAM rahele samAja zikSaka kavitA dvArA bahAra paDe che. emaNe vivecano maLyAM. emaNe gujarAtanA UdAyamAna lekhakene sAcI sAhitya gujarAtane piMgaLanuM jJAna karAvyuM ne jIvana ane nItine sAhitya dRSTi ApI. paNa gadyanAM kSetre eka navo vaLAMka Ave che navalakathAthI. sAthe vaNI lIdhI. emaNe gujarAtane nItipoSaka kavitA ApI. emanI 19mI sadImAM gadyanA kSetre eka navuM prasthAna thAya che. zrI naMdazaMkara kavitAmAM "sadAcAra " hato, vinaya hato, keLavaNI hatI umadA mahetAnI "karaNaghelo' navalakathAthI. gujarAtanI A pahelI navalakathA zIlanuM sarjana hatuM. che. madhyakAlIna sAhityamAM zAmaLa vArtArasa pAyo hato paNa te madhyakAlIna kavitAmAM kendrasthAne dharma hato. ane kAvyasarjanamAM padya dvArA. e vArtA dvArA upadeza paNa pAI devAnI tIvra icchA hatI. pratIka tarIke te Izvara. arvAcIna sAhityamAM e rIte krAMti Ave A vArtA gadyamAM hatI ane te paNa evA upadezanA baMdhana vagaranI. che. enA kendrasthAne Ave che mAnavatA ane mAnavajIvananI AsapAsa saLaMga eka lAMbI vArtAnuM svarUpa gujarAtane jovA maLe che. e vArtAmAM samagra sAhityanuM sarjana thAya che. arvAcIna yugathI ja zuddha sAhityanA ghaNI kacAze che ane aMgrejI sAhityamAMthI UtArA karelA paNa mAlUma sarjana tarapha kavio vaLe che. atyAra sudhI kavione mana sAhitya paDyA che. paNa navalakathAne enA sAcA svarUpamAM gujarAte nihALI eka sAdhana mAtra hatuM. arvAcIna kavione mana sAhitya eka sAdhana govardhanarAma kRta "sarasvatIcaMdra ` mAM. Jain Education Intemational
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbhe grantha ] sarasvatIcaMdra bhA. 1thI 4' e gujarAtanI pahelI sAcI navalakathA che. e gujarAtanuM mahAkAvya che. ' jijJAsArasane vatA karI miSTa vArtA bhegA upadeza pAI devo' e enA sarjakanA dhyeya che. 'sarasvatIcaMdra' bhAratIya saMskRtinA niSkA che. emAM pUrva ane pazcimanI saMskRtinA samanvaya che ane eTale e kathA 'purANa'nI saMjJA prApta kare che. 'sarasvatIca"mAM navalakathAnuM svapa gya rIte jaLavAyuM nathI. cAra bhAgamAM vaheMcAyelI A kathA jagat kAdaMbarImAM sthAna bhogave tevI, 'yuddha ane zAMti' navalakathAnI harALamAM besI zake tevI mahA navala che. no parvata' nAmaka dvArA jemane akSayAti maLyA che evA mabhAI nIlakaMda samAdhAraka ane sAtvikAra che. emaNe nATaka dvArA samAjamAM rahelI dAMbhikatA, adhazraddhA, ajJAna vagerene dUra karavAnA prayatna karyAM che. je sAhityakAro sAhitya dvAra samAjasudhAraNA karavA mAge che tee sAcA sAhityakAra nathI. e sAhityane eka sAdhana tarIke ja gaNanA hoya evuM lAgyA vagara rahetu nathI. bhAe guja rAtane pahelavaheluM hAsyarasanuM sAhitya ApyuM 'bhadraMbhadra ' ane 'hAsyamaMdira' dvArA gemo gujarAtanI janatAne hasAvI che paNa e hAsya pAchaLa je kaTAkSa che e ghaNA vedhaka che. cADuM sAhitya sarjana karI jhAjhI kAti rA ya evA sArjisa kArA bahu ochA. emAM jenuM nAma sadAya yAda rahe te kavi kAnta. kavi kAnte eka pUrvAlApa 'kAvyasa'graha ApyA che. paNa A kAvasapramAM phakta pAMceka kAvyo ja evAM che ke je vaDe divane ciraMjIva kIrti maLI che. vasa ta vijaya ', ' cakravAka mithuna ', 'devayAnI', 'sAgara ane zazI' ane 'upahAra' kavitA be prakAranI : mAnavI ane pacatI. kavi kAnta gu rAtI sAhityane paralakSI prakAranI kavitA ApI, khaMDakAvya e emanu eka viziSTa arpaNa che. kavi A kAvyA dvArA ApaNane eka evI to bhAvasapATIe laI jAya che ke mAM ApaNe agatA mUkI paMDita yugamAM geAvanarAme gujarAtI lekhakeAnuM dhyAna 'sarasvatI-jaI zuddha kavitA AsvAdIe chIe. khaMDakAvyamAM kavine eka sarakhI caMdra'thI khe yu ane navalakathA pravAha zarU thAya che. paNa saphaLatA nathI maLI. chatAM emAM nAvInya ghaNuM badhuM che. gAvA nAmanI tejavI kane lakhAyeya A kayA pachI paData yugamAM bIjI navalakathA maLatI nathI. e te TheTha pachI maLe che gAMdhI-yugamAM paMDita yugamAM vidvAna kavi ane lekhako che. emanI saMskRta ane aMgrejI sAhityathI paripuSTa thayelI che. eTale kavitAmAM ane madyamAM saMskRtanuM bhArekhama dekhAI Ave che. daudhdha kavitAnuM sarjana thAya che. jemAM prakRti, praya, navajJAnane pAna maLe che. vaidAMtI kive mizA pAsethI tattvajJAnI vaitA maLe che. paNa emanI pAsethI kA karatAM ane vizeSa sattvazALA maLe che. emaNe pazcimanA sAhityanA abhyAsa karI, pazcimamAM lakhAtAM karuNAMta nATako-TrejeDIno pahelo prayatna karI eka TrejaDI nATaka-- 'kAntA ' ApyuM. 'kAntA 'karuNAMta nATaka lakhavAnA pahelA prayatnarUpa kahI zakAya evuM tadana niSphaLa nATaka che. e nArAnA sarjanamAM lekhakane jarAya saphaLatA maLI nathI. emane saphaLatA maLI che nibaMdhomAM bALavikAsa ane sudarzana gadyAgi uttama niSedhAno saMgama che. to saurASTranA lAhI-sAvaDa gAmanA be kavi mitrA kAnta ane kalApI avismaraNIya ja gaNAya. lAThInA vatanI kalApIe sumadhura dRSTiUrmigItA ApyA. phArasIra'gI gajhalA e emanuM viziSTa arpaNu kahevAya. eka rAjavImAM chUpAyelA kavi jagate nihALyo. kalApI te yuvAnono khAtA kiva che. enI kavitAmAM pramanI vedanAnA gA gAyA che. jagatanuM mIThuM duHkha, java ane jagatanI tapana enI kavitAmAM vyakta thAya che. 'ApanI yAdI' amara kAvya banyuM che : jemAM vinA dhuLamAMthI sakramamAM zrano vikAsa dekhAya che. : k jyAM jyAM nara mAgI re yAdI bharI tyAM sthApana emAM nA khinna padmAMDanA kavi ka AnI mUrtinAM darzana kare e prakAranA ktibhAva nItare che. kalApInI kavitAmAM mRta vananuM duHkha virala reDAyuM ne tene kAraNe temAM bhramirIcilpa praapu. Ugyo pacha nI varSae cakarAja' karI kAnta jenI prazasti karI hatI evA kavi nhAnAlAlanI kavitAmAM zabda ane saMgItaneA suMdara samanvaya co che. chAMdasa ane adghi kavitA dvArA emaNe sArI saMkhyAmAM kAvyo ApyAM che. nAnA gIta kAvyathI mAMDIne mahAkAvya C sudhInA prayogonu kheDAbu emanA hAthe thayu che. nAnAlAlanI kaSitA saMyamapUrvakanI ra'galakSI rahI che. temanI kavitAmAM madhyakAlIna avibhAMva pazu dekhAya che mAM vAghane kAna virabApu kahenArA gujarAtanA eka Urmikavi te narazipa dAriyA. pazcimamAM lakhAtAM daDAM rmikAvyone maLanAM kAryo ke kAnamALA'mAM dekhAya che. pAdhyeyanI golDana TrejharI'nA anukaraNamAM kramamALAnAM kAvyo joI zakAya. emaNe kusumanA, upapINA, napura kAra kAyasamA khAkha cyA kAyomAM prakRti ane prabhunuM mAna paya che. emane ciraya kIrti apAve vo kAvyasa ane --- bharaNu savitA'. sadgata putrane virATano hiMDo', sama vIMjha bIjhA, gorasa le le pIne vargamAM janAM pratIko rakhAya chaeN, emanAM premati' upanAma pramANe prazna, bhakti, prakRtine kavitA viSaya banAvyo che, keTalAMka kAvyo, citrAnA ane nhAnA nhAnA rAsamAM, su'dara dasa-dasa paNa addhi ApatuM A kAvya--'magala maMdira khAtro' civa kAvya cheane Asa kAvyo che. DAlanIvAmAM AvelAM kAvyAna mA jabaruM che, to harisaMhiMnA bhAkAvya gujarAtanuM vimoikhara dhyAya. nAnAlAlanI pratibhA eka sAcA kima kinI che. TAlana ghImAM lakhAyelA jaya--jayaMta, IMdukumAra vagere nATako dvArA sneha-lagnanI mImAMsA ciraMjIva banI che. emanI kavitAmAM bhAratavarSanA UMcA jIvanaAdarza vyakta thAya che. emanA pachI gujarAte AvA moTA pratibhAzALI kavi nathI joyA. te jemane gujarAtI kavatA 'pAcaka mu sAranI lAgatI hatI hatA evA bu. ka. hAdAra kavitAmAM vicArapradhAna kavitAnI himAyata karI ane bAra * samRddha dvArA pazcimanI kavitAmAM gubhAnAM soneTA AvyAM. ba, ka kAranI soneTamALA siva spAna bhogavI tiAmAM kalI bhAMgatADa * 5 <
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ 286 ne chUTachATA bAre vizALa pakSanI che. emaNe ciMtanAtmaka Urmi kAvyanI sthApanA karI ane kaDaka vivecanA dvArA vivecanane sAcA Adarza batAvyo. slAma, pati sugamAM nAnAmoTA aneka vio vaDe gujarAtI sAhitya ThIka ThIka samRddha thAya che. emAM gujarAtanA sAcA 'guja rAtI ' ' amArI guNavaMtI gujarAta ' gAnAra kavi khabaradAra gujarAtanA pahelA rASTrazAyara che. dezAbhimAnane lagatAM kAvyo medhANI pahelAM premaNe mApyAM che. tyAM vIsamI sadImAM samagra bhAratamAM eka jhuMbeza zarU thAya che. ane te satyAgrahanI. enA sAcA senAnI bane che gAMdhIjI. gAMdhIjInuM Agamana jIvanamAM ane sAhityamAM ghaNu ja pArasasparzI samu viDe che. sAmAjika ane rAjakIya kSetre emaNe vyakta karelA vicA rAnI sAhitya para jabarI asara thAya che. sAmAnya kAsiyA samajI zake tevI sIdhI, sarala vANI dvArA emaNe UMcAmAM UMcu sAhitya pyu hatu. dizAvAya pALA, kAkAsAba kAlelakara, mahAdeva bhAI e sAhityane bethyu gAMdhIjInI AtmakathA, ane kAkAsAhebanA nibadhA te amUlya vAraso che. kAkAsAba garva che. prakRtine emaNe jessI nikhA ne enu saundra jeTalu' mANyuM che teTalu bIna koI kavie mANyuM nathI. jIvananA AnaMda, himAlayano pravAsa ApaNu. megheruM na che. atyAra sudhI. jeno pravAha baMdhiyAra bhAgatA hatA te navadayAnA pravAha gAMdhI-yugamAM zarU thAya che. ka. mA. munazI ane 2. va. desAi taraphathI sattvazIla navalakathA maLe che. itihAsamAMthI prasaMga ane phrenca vArtAkAra kumAmAMthI vAtAvaraNa ane pAtrA sIdhe sIdhAM UpADI lai munazIe " pATaNanI prabhutA ", 'gujarAtanA nAtha " ane e rAdhi che. jenI enisika navalo ApI. phemiMga ka zo paurANika nATako paNa ApyAM. nItine thAnI viSakanyA gaNanAra munazInI kAma dhI taisI hai. ApakoDI ane cAravAra saMvAdo dvArA eno dhAryuM kAma karyu" che. ane yugati vAnAMkAranuM biruda prApta karanAra raNulAla desAInI mAmalakSmI","ci navalakathAomAM gAMdhIyuganAM go mU yejoe chIe. emanAmAM rahelA ciMtaka ane bhAjapArka temane sAcA sAhityakAra thatAM che. emanI thAnAMomAM bAda mArA Form ( ghaDatara ) nabaLuM. Ama, munazIe gujarAtanI asmitAne kendrasthAne rAkhI to ramaNalAle bhAratanI AjhAdI ane vAstavakatAne kendrasthAne rAkhI. A che navalacAkArIthI zarU thayela A vArtAsAdityamAM TUMkI vArtA A maLe che dhUmaketu ane dvirepha pAsethI, ' * dhUmaketu ' pAsethI taNakhAmaDaLa bhAga 1thI 4 TUMkI vArtAnA saMgraho maLe che. emanI UrmizIla vArtA hayaraparzI banI che. pelTa ophisa ' eka amara vArtA che. te buddhilakSI vAta kahenAra DriMkanI vAto paNa ganApAtra umeza che. * k za. vi. pAka kavi, vivecaka ane vArtAkAra, temanI pAsethI sAcA vivecananA Adarza gujarAtane jevA po che. te kaTArA jherano A pI jajo, bhAkhe!' kahenAra ane rASTrIya zAyaranuM lo [ bRhada gujarAtanI asmitA biruda prApta karanAra jhaveracaMda meghANIe~ gAMdhI yuganI padanA viveka sabhara karI che. zauya ane samarpaNanI bhAvanA emanA jevI vi khabaradAra cA che. gAMdhIjInA khAdInI asara jhIlanArA be pramukhakavioH sudaram - kAzaka mudane 'kAvyamajhA', 'vasudhA' ane 'yAtrA' dvArA vAstavalakSI kAvyo ApyAM. emanI kavitAmAM satya ane saundanuM ajaba mizraNa che. araviMdanI asara che. ane tattvajJAnInI kavitA che. umAzaMkara joSIe gaMgotrI nizItha dvArA sAcI saundaryAM. sabhara kavitA ApI. emane chelle kAvyasaMgraha 'abhijJA' zvetAM lAge che: 'pratibhAnAM vaLatAM pUra'. kavie pahelAM te saundaryAMnu pAna khUba karyuM hatuM. tethI hRdaya-saMvedana jAgatAM sAcA ane tAjA zabdo maLyA hatA. kavi kahe che : puSpA mArI kavitAnA tAja-ba-tAja zabdo. prAsanA' ane 'mApradhAna dvArA panAnA kayA prakSetra stutya che. kavitA, nATaka vivecananAM kSetre temanuM kAryAM uttama jaNAya che. aMgreja kavi eliyaTanI asara emanA mahAprasthAna' padyanATaka para jaNAya che ane tethI ema paNa lAge che ke gujarAtanA kavio bhaviSyamAM A padyanATakanA prakAra khIlavaze. sane 1990nA prabhAmapa kriyA te na maLe 'panaghaTa'mAM praNaya, prakRti ane svadezAbhimAnane lagatAM kAvyeza ApyAM che. chelle emaNe 'hAphU' kAvyanuM svarUpa ApyuM. je bahu AzAspada [ nathI baLa maLe. padmA' dvArA emaNe aviDa asaranI kiMtA pI. manasukhAsanI kandritA prAsAdika che paNa phulAla * ane dhArAdhanAno kavitA rAha citra nathI mAtrana, kavitA karatAM nAnA kSetre vadhu sattvazALI kArya karyuM. candravadana mahetAe. 'AgagADI' eka asaphaLa karuNAMta nATaka che. emanAM kAvyo DIka TIka noMdhapAtra che. anAmI" raNajitA padma eka savAla tri che. prakRti, prapa ane tattvajJAnanA samanya nanI vidyAmAM che. 197nA sAmAM jAnapadI navalakathAnA sarjako-peTalIkara ane pannAlAla. 'janamaTIpa'thI maLI gayelI AbarU upara zrI.peTalIkara AgaLa vadhye jAya che. lohInI samA vArtAe emane klAkAra tarIke hatA karyAM ane dhIme dhIme e maDI ii paNu thatI cAlI. pannAbApunI mAnavInI bhavAi' uttama sarjana che. te pachI emaNe DhagalAbaMdha kRtio racI che paNa e te eka uttama strI che, che jhera teA pIdhAM che jANI nI dArA ke jovAnarAmanA mArza vyakta karavAno prayatna karyo che, sunIkAza DiyAe lIluDI dunI ane cA phaLAnI vaDI dArA suMdara navalakathAo ApI. 4 1940 pachInA kivaomAM nira Mjana bhagata, rAjendra zAha, bhAla mukuMda che, uzanasa ane khaMta pAka dhyAnapAtra kavioo che. nirajana bhagate cAya mAM nagarakRtinI vinA khAdhI. eMnA para vi mAleranI pUrI azara varatAya che. rAjendra zAnI sIrvAbhimukha banelI kavitA prahalAda pArekha pachI gaNanApAtra umeza che. chellA dAyakAnuM gujarAtI sAhitya avalokatAM lAge che ke rAja kIya, sAmAjika kSetre paNa parivartana AvyuM che. e sAhityakAranA manane z2I nAkhyuM che. pazcimanA sAyinI prabaLa asara vartAya che. ane hiMsa pA jevo A mAnavI sabhya ane saskArIna banyA che enI vibedanA che.
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha grantha ] AjanI kavitA aAMdasa vizeSa banI che. A gadyakavitA para priyakAMta maNiyAra, kavitAnuM sarjana kare astitvavAdanI prabaLa asara che. sureza joSI hasamukha pAThaka. Adila mansurI A prakAranI che. navInatA khAtara navInatA ANe che. pratIke samajI na zake te rIte prayAje che e emanI navInatA che. nATakanA khuda kavio paNa kSetre riAvakumAra joSI jayaMti dalAlanAM nAma dhyAna kheMce tevAM che. haju emaNe ' ebasa ' nATakathI aMtara rAkhyuM che e sAruM karyuM. che. TUMkI vArtA ane navalakathAnA kSetre avanavA prayogo thAya che. A prayAge! jotAM ema lAge che ke gujarAtI sAhityanuM bhAvi kharekhara AzAspada che. sAhityamAM prayogo to thavA ja joie. A prayAgAbhAMgaphoDa pravRtti aMte to koI apUrva ghATa Apaze evI kavizraddhA che ! paNaForm ane Matter vacce cAlatA tItra jhagaDA kAMka sA hatyanA cheda na UDADI nAkhe ( kAraNa ke jIvanamUlyeAnA che te UDI ja gayo che.) e A prayogavIrAe jovuM ja rahyuM. 2610EUR phezana na'bara : 358 yunIvarsala voca kahyuM. marakI, khuza, eca. ema. vI. reDIyAnAM adhikRta vikretA phAcaresa ApanA rakSaNa mATe sarva zreSTha nAma. bhAratabharamAM sauthI vadhu vecANa. myunIsIpAlITInA kAyadA pramANe ophIsa, dukAna, gADAuna, kArakhAnA vageremAM 'phAyarekasa' jarUrI che. 287 TAMkIcAka surendranagara kuMvarajI devazInI ku. prA. lI. mubaI, dilhI, madrAsa.
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ 288 [bahada gujarAtanI asmitA zrI navInacaMdra dhIrajalAla pipalIna, zuTIMga, keTIna vAyala vagerenA vepArI. maphatalAla grupanA kApaDanA vepArI dvArakeza galI, muLajI jeThA mArakeTa, muMbaI-2. zrI azvInakumAra ramaNIkalAla maphatalAla grupanA kApaDanA vepArI Jain Education Intemational tamational
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ A gujarAtI sAhityamAM jana bhakita kAvyo -zrIyuta pannAlAla ra. zAha urmi ane vicAranI pradhAnatAne anulakSIne kAvyanA be prakAra sarakhAvo- pADavAmAM AvyA. urmi pradhAna ane buddhipradhAna. tattvajJAna jevA gahana mere to giridhara gopAla, dUsarA na kei re prabhu. viSaya mATe kAvya prakAra ciMtanapradhAna gaNAya. paraMtu ethI vAcaka -mIrAMbAI kAvya rasAsvAda na karI zake e hakIkatane lakSamAM laI, ApaNA prAcIna jaina kavionI khUbI e che ke bhatikAvyomAM priya tarIkenA kavioe tattvane lagatI bAbate UrmikAvyo dvArA pIrasI che saMbodhanamAM Izvara vAcAryuM nathI hoto. khAsa karIne cidAnaMdajInA kAraNa, urmipradhAna kAvyo hadayaMgama hoya che. potAnI anubhUti mAtra padamAM AvatAM saMbodhane vicAravA jevAM che. ApaNo AtmA rAgapragaTa kare eTale kavi saphaLa thatA nathI, paraMtu tenI saphaLatAne pAdithI gherAyeluM che, eTale kumatinA bAhupAzamAM jakaDAyelo che. AdhAra enI anubhUti vAcakamAM keTale aMze pragaTe che enA upara kumatine sumatinI zakaya gaNI cidAnaMdajIe potAnI kAvyasaritA rahelo che. zrI rAmaprasAda bakSI kahe che tema, "kavi pitAnI anu vahAvI che. juo, sumati potAnA havAmIne kevI vinati kare che : bhUtine mAtra vyakta karyo nathI, vAcakanA hRdayamAM evI ja anubhUti piyA ! paraghara mata jA re, karuNA karI mahArAja, jagADavAno ene prayatna hoya che. vAcakamAM samabhAva jagADe e ja kuma marajAdA lepa ke re, je jana para jAya. enI kavizaktinI ane kalAnI saphaLazA che."1 -cidAnaMdajInA pado : 56 paheluM. mahAkaviothI mAMDIne sAmAnya kavionAM kavana mATe be viSayo vi) paNa pralobhana vastu evI che ke emAM paDyA pachI hAtha ghasavAnA sanAtana che : eka to Izvara ane bIjI'. samarata saprityeno rakheDa hAya e jANavA chatAM paNa sumatinA piyA-ApaNe-paradhara jaie jagatamAM kaMI paNa kavi e nahi hoya jeNe A ane viSaya chIe, kumatine saMga karIe chIe. paNa dhIraja ane kSamApara pitAnI kalama ajamAvI nahi hoya. A sanAtana viSayo zIlatAnI mUrti, AryasannArI kaMi potAnI sajajanatA cheDe kharI upara ATaluM racAyA chatAM, darekanI anubhUtimAM kAMIka navIna tatva, ke ? paragRhe javA chatAM paNa haju kAMI thayuM na hoya ema sumati kAMIka sAravAra karavA jevuM ApaNane maLI rahe che. IzvarabhaktinAM yAcanA kare che : kAvyomAM paNa sukIvAdIo 'priyA' tarIkenI kalpanA svAbhAvika thaI piyA ! nija mahela padhAre re, karI karuNA mahArAja, paDI. bhaktirasane pravAha bhAratabharamAM avirata vahyo che, jemAM tuma bina suMdara sAhibA re, me mana ati duHkha thAya. mIrAMbAI, narasiMha mahetA, kabIra vagere mukhya che. -cidAnaMdajInA pado : 5da bIju jenenAM bhaktikAvyo ane anya darzanenAM bhaktikAmAM ane jyAre AtmA svagRhe padhAre che, tyAre sumati kevo AhUlAda mULabhUta pharaka che. enuM kAraNa jaina darzananI Izvara pratyenI dRSTi che. anubhave che te juo : jainadarzanane Izvarane ihalaukika vastuthI para, rAgadveSAdi baMdhanothI Aja sakhI mere vAlama nija maMdira Ave, rahita, puNya ke pApa-senAnI ke lekhaMDanI beDIthI mukta kare che. ati AnaMda haiye dharI, hasI kaMTha lagAve. chatAM e sAmAnya mAnavamAMthI pragaTatuM saMpurNa devatva che. jayAre anya -cidAnaMdajInA pado : 56 bAramuM. darzanamAM Izvara jagatakartA mAnavAmAM Avyo che, tema ja A badhI te AthI taddana viruddha virahiNInI dazA, IzvarathI aLagApaNuM prakRtinI lIlA emanI hoya, IzvaralIlAnAM kAvyo racAyAM che. vaiSNava batAvatAM teo kahe che : saMpradAya ane sukImatamAM A bhaktirasa, zRMgArarasa mizrita paNa banyo RSabha jirNoda zuM prItaDI che. jene Izvarane svAmI tarIke svIkAre che, paraMtu sAMsArika dRSTithI nahi, kima kije ho catura vicAra,. hRdayanI sAcI urmithI, AdarzanI ucca bhUmikA sAthe. mIrAMbAI vagerenAM prabhujI jaI aLagA vasyA bhajanAmAM AvI bhUmikA che kharI. eTale evA kavionI kRtio tihAM kiNe navi che keI vacana uccAra, jena kavionI kRti sAthe sarakhAvIzuM te vadhu rasadAyaka nIvaDaze. RSabha niNaMda zuM prataDI, sau prathama ApaNe AnaMdaghanajInA prItama joIe. Izvara sAthe prItaDI bAMdhavI che. paNa kema baMdhAya ? kAraNa,RSabha jinezvara prItama mAro, aura na cAhu re kaMta, kAgaLa paNa pahoMce nahi rijha sAhiba saMga na parihare, bhAMge sAdi anaMta. navi pahoMce che tihAM ke padhAna, RSabha jinezvara prItama mAharo. - je pahoMce te tuma sama -AnaMdaghanajI vIzI che. juo : va maya vimaze. pR. 40 Jain Education Intemational
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ 290 [ bahada gujarAtanI amitA hA 5 . mAnava jIta avagaNe je navi bhAMkhe have ho keInuM vyavadhAna, sAmAjika prahAro karyA che ke kema, e prazna svAbhAvika thAya. RSabha jirNoda zuM prItaDI. AnaMdaghanajIe samAja para prahAra karyA che, je tulanAdaSTie akhAnI paraMtu je premAnubhava kare che tenuM zuM ? e mATe zrI mohana- jema AkarA nathI, paraMtu haLavA che. akho ane AnaMdadhanajI vijayanI paMktio juo : evA samayamAM thayA ke jayAre samAja aMdhAdhUMdhImAM, dharmAdhatAnA prItalaDI baMdhANI re, ajita jirNada zuM..... gA~dhakAramAM sabaDatA hatA. lokene bhakti te sadA ruci che, AnaMdaghanajI, vIravijayajI tema ja mahopAdhyAya yazovijayajI paraMtu tenI bhAvanAne visArI pADI eTale mAtra bAhyAcaraNa rahyuM. sAmAjika vAtAvaraNa, dharmanI bAbata, tatvanI nirarthaka carcA ane jaina darzanama dareka viSayanuM subhAtisukama avalokana thayuM che. sAMsArika pApamaya jIvana e badhuM choDI daIzvarane nihALe che, svagRhe emAM jeTaluM buddhigrAhya che eTaluM ja e urmipradhAna che. sAdvAda Ave che tyAre kevA hRdayaMgama udgAra nIkaLe che ! matathI sAmA pakSanI lAgaNIne vicAra karavAne avakAza maLe che duHkha dohaga dUre TaLyAM re, sukha saMpada zuM re bheTa, eTale emanA prati udvega thavAne badale prema, maitrI ke kArya dhiMga dhaNI mAthe kiye re, kuNa nara je kheTa, pragaTaze. jema jema tattvajJAna dareka viSayane uMDANathI sparze che tema vimalajina! dIThAM loyaNa Aja. jaina kavioe kAvyamAM umine sumadaSTithI avalokI che. A - AnaMdaghanajI subhadaSTimAM jainetara kavio ane jaina kaviomAM thoDoka pharaka e ja rIte mahopAdhyAya yazavijayajI mahArAja pitAnI AgavI che. anya kavioe zrI kRSNanI lIlAnAM bayAna urmi-sabhara kAvyazakita dvArA bhUkhyAne bhojana nahi, paraMtu ghevara jevAM pakavAna karyA che, emanA guNagAna gAyAM che; jayAre jaina kavioe guNagAna maLe ane je AnaMda thAya evo ja AnaMda bhagavAnanAM darzanathI karavA uparAMta, apratima bhakti chatAM, jayAre Izvara upakAraka na bhaktane thAya che e vAtanuM yathArya nirUpaNa kare che : thato hoya tyAre naThe upAlaMbha ApatAM kAvyo ApyAM che. agara bhUkhyA ho prabhu, bhUkhyA maLyA dhRtapUra te bhaktimAM kayAMka nyunatA che eTale AtmanirIkSaNa karyuM che. tarasyA ho prabhu, tarasyA divya udaka milyAMjI...dIThI ho prabhu. mIThe upAlaMbha ApavAmAM mohanavijyajI, yazavijyajI, cidAnaMda jyAre sAdhaka nija piyAnI (sumatinI) vinati avagaNe che, vagere mokhare che, jayAre AtmaniMdAnA bIjA prakAramAM devacaMdrajI, ane Akhare pastAya che tyAre kumArapALa viracita AtmaniMdA vagere AgaLa che. - virathA janma gumAya eTaluM kharuM ke jaina stavana, sajajhAyAdi prAcIna che ke re murakha ! virathA janma gumAve. akhAnI mAphaka chapAmAM racAyAM nathI eTale hAla lokabhogya nathI. --ema cidAnaMdajI kahe che. paraMtu evI rItanA rAga-rAgiNImAM racAyelAM che ke je sAmAnya ApaNI rojanI rAmakahANI kedane Aje tAtkAlika samajAya mA gusa paNa gAI zake-enI pravAhitAne AnaMda mANI zake. hAla che to sumatine milApane AnaMda ApI zake che ane pote paNa mAtra jarUra che tevA rAgone pracalita karavAnI. ApaNA saMgItakAre nijAnaMda mANI zake che. jene pAchaLathI samajAya che ene pazcAttApa- pAsethI ATalI AzA rAkhavI asthAne nahi gaNAya. rUpI jharaNamAM snAna karavAnuM sadbhAgya sAMpaDe che ane te pavitra Aje loke mananAM melAM eTale IzvaranI amIdaSTi thAya nahi. thavAne yoga prApta kare che, tyAre gata jIvananAM saMsmaraNo divA-vane A sAme kavinuM hRdaya baLa pukAre che ane mIThAzathI kahe che: jevA lAgatAM AtmA pukAre che : zrI zubhavIra prabhujI medhe kALe re, re nara ! jaLa sapanekI mAyA dIyaMtA dAna re zAbAzI ghaNI. - cidAnaMdajInAM pado : pada sattaramuM. bAra vratanI pUjA sauthI vizeSa kAruNya che tyAre pragaTe jyAre sumatinI vinati paM. vIravijyajI kRta ApaNe aMtarAtmAthI avagaNI zakIe tema na hoya ane kumatinA to kaI jagyAe ApaNI lAgaNI ApaNA vAlamanA khyAla sakaMjAmAM sapaDAyelA hoyae eTaluM ja nahi paraMtu temAMthI bahAra rahetI hoya evI AzaMkA thAya tyAre-- chUTavAne avakAza jaNAtuM na hoya, ane evI trizaMku jevI dazA bhakita hRdayamAM dhArajo re hoya tyAre ! aMtara vairIne vAro re, prabhu mero manaDA haTake na mAne. " tAra dIna dayALa. ApaNuM mana ApaNe kAbUmAM nathI. ene upAya batAvatAM evI vinati paM. vIravijyajI kare che. kharekhara sAdhaka keNa chee darzAve che. tyAre "mana: jIva -cidAnaMdajIne nIcene upAlaMbha juo. temAM teo potAnI janadhyam 2T vadhUmakSar: I sUtra yAda Ave che. AjasudhInI paristhiti mATe Izvarane ja javAbadAra Therave che-potAnI * mana sAdhyuM tiNe sadhaLuM sAdhyuM nyunatAnA svIkAra sAthe ! eka vAta nahIM TI." meha mahAmada chAkathI -AnaMdadhanajI. huM ikiyo he nAhIM sUdha lagAra, janatara bhakatakavioe bhakitarasa vahAvavA uparAMta sAmAjika ucita sahI aNu avasare TIkA karI che ane emAM mekhare che. jaina kaviomAM koie sevakanI he karavI saMbhALa, Jain Education Interational
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMsakRtika saMdarbha grantho 291 paramAtama pUraNu kaLA. choDIne cAlyo vaNajhArA re hojI. paNa manuSyanI zaktine maryAdA che. ApaNAthI izvaranI saMpurNa -kabIra melI de manathI mAruM - tAruM re manavA kakSAe pahoMcI na zakAya to ene ekAda aMza paNa mAgI levAne lAbha jato kema karAya ? prabhu vinA kaI nathI tAruM, smazAna sudhI tArAM sagAM saMbaMdhI vAlAM nANu sthaNa pAmI ekAMte tha i be ThAM AvIne me vA sI, bALe tana mAruM, te mAMhele eka aMza jo Apa re mAnavI ! kanu vinA keI nathI tAruM. -pIyA bhagata te vA te zA bA zI, vAlAM te vAlAM zuM kare, vAlAM vaLAvI vaLaze, he prabhujI ! oLabhaDe mata khAje. vAlAM te vananA lAkaDAM te te sAthe ja baLaze. AvI ja bhAvanAne upAlaMbha svarUpe cidAnaMdajIe nIcenA eka re divasa evo Avaze.. zabdamAM AlekhA che: - vairAgyanI sajajhAya : udayaratnakRta ja ga tA ra ka padavI la hI sAdhakane mATe gItAmAM traNa vastu para khAsa bhAra mUkyo tAryA sahI he aparAdhI apAra che: praNipAta, pariprazna ane sevA. A yugamAM praNipAta eTale tAta kahe mehe tAratA namratA viveka khAsa khyAlamAM rAkhavA yogya che. pariprazna eTale kima kInI hA ISNa avasara vAra ? pharI pUchavuM, jijJAsAvRtti e Avazyaka aMga che. jemAM bhagavAna paramAtama pUraNa kaLA. mahAvIranA mukhya gaNadhara gautamasvAmI jJAtA hovA chatAMya kepaNuM paM. vIravijyajI paNa kahe che- bAbata saMzaya thatAM bhagavAna mahAvIrane prazno pUchatA e rIte namratA dAyaka nAma dharo te sukha Ape re dAkhavavI. sevA vinAnI namratA khuzAmatamAM khape che eTale sevA zivatarunI Age re zI bahu mAgaNI ? Avazyaka che. A badhA mATe mAna abhimAna cheDavAnI jarUra che. AtmaniMdA mATe te jenomAM pracalita "ratnAkara paccIzI" jevI kathaNI kathe sahu koI rahaNI ati durlabha hoI joIe. AkhI racanA hINapatabharyA kartavyanI niMdA karatI che. zuka rAma nAma vakhANe navi paramAratha tasa jANe ekAda kaDI tapAsIe yA vidha bhaNI veda suNAve, paNa akaLa kaLA nahIM pAve. huM krodha agnithI baLyo vaLI lobha sarpa Da mane -cidAnaMdajInAM pado : pada aThavyAvIzakuM. gaLe bhAnarUpI ajagare huM kema karI thAvuM tane ? jaina saMskRta sAhityanI jema jaina gujarAtI sAhitya paNa mana mAruM mAyAjALamAM mohana ! mahA mUMjhAya che, vizALa che. A avalokana to be cAra khyAtanAma kavio pUratuM caDI cAra cora hAthamAM cetana ghaNuM cagadAya che. maryAdita rahyuM che, eTale vizeSa jijJAsuoe te parizrama le krodha, lobha ane mAnane mATe yojelAM anukrame agni, sarpa paDaze. eka yA bIjA kAraNothI A sAhitya ajJAta rahyuM che. agara ane ajagaranAM rUpake tema ja varNAnuprAsa alaMkArathI racanA vadhu jaina samAja pUratuM maryAdita rahyuM che tene ApaNA sAhityakAra, AkarSaka banI che. saMzodhake vizeSa prakAzamAM lAvaze evI zraddhA sAthe viramuM chuM. jainemAM manuSya maraNa-pathArIe hoya tyAre khAsa karIne dhArmika rivAjomAM 'puNya-prakAzanuM stavana saMbhaLAvAya che. A stavanamAM -: zubhecchA sAthe - durlabha mAnavadehanI saphaLatA kayAre thAya, ApaNe zuM karyuM vagerenI saravALA-bAdabAkI che. jiMdagInA dhanya divase kayA ? enA javAba mATe nIcenA bhAvavAhI svaro gujA dhana dhana te dina mAro jihAM kIdhe dharma...... urmi varatu ja evI che ke je anubhava vinA samajAtI nathI. je leke Urmi vihIna hoya che, jemaNe premAnubhava karyo nathI hotA, teo sAmI vyaktinI lAgaNI samajI zakatA nathI eTale lAgaNIveDA 15, maMgaLadAsa roDa karI tiraskAre che, paNa kharI vastu to anubhave ja samajAya che. juerahasyone jJAtA anubhavathI kyAre thaIza huM? prinsesa sTrITa eTale jJAtA paNa anubhavathI thavAnI IcchA vyakta karI. anaMtakALathI A jIvaDe saMsAra sAgaramAM rajhaLe che chatAM "mAruM" muMbaI- 2 "mAruM" karatAM thAkya nathI. A vAtane lagabhaga badhA ja bhaktakavioe kAvyanA viSaya tarIke apanAvI che. phona naM. 314477 nathI chava tArI re suMdara kAyA mesarsa bI. jayaMtilAla enDa kuM. Jain Education Intemational
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ 292 bRihad gujarAtanI asmitA navA beralanI jarUrIyAta kyAMthI meLavaze? Adhunika mazInarI upara rIkanDIzanIMga karelA berala tamArI navA beralanI jarUrIyAta pUrI pADaze. samayane ane mUDIne kheTo vyaya thato bacAvI gujarAtanA udyogapatio amArI sevAno lAbha uThAve che. ApanI jarUrIyAta mATe Aje ja maLo yA lakho phona Clo, ophisa : 4356 , C/o. ghara : 3456 nyu lAika berala inDasTrIjha presa roDa bhAvanagara. Jain Education Intemational
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ madhyakAlIna gujarAtI sAhityanI amara kRtio zrI jayendra trivedI gujarAtI bhASAnuM sadbhAgya che ke ene bAlyAvasthAmAM narisaMha mahetAnA ucca koTInAM prabhAtiyAM sAMbhaLavA maLyA. hirarasasabhara padeAnI sAthe sAthe uttama kATInAM AdhyAtmika pado pazu pracUra mAtrAmAM narasi'he ApyAM che. ' zAmaLazAnA vivAha', ' rAsasahastrapadI ',' zRMgAra mALA ', ' cAturIe ', ' hiMDALAnA pado ', ' vasaMtanA pado ', ' kRSNa lIlAnA pado ', ' sudAmAcaritra 'mIrAM peAtAnAM gIradhara gopAlane ja varavA utsuka che ane e pace anubhUtinI saccAInA raNakAne lIdhe ane da, vyAkuLatA ane vedanAnA spazane kAraNe uttama Urmi gItanu svarUpa pAmyA che. bhAvapakSa nA adbhuta vaibhavane kAraNe kalApakSanI upekSA ApaNu dhyAna paNa kheMcatI nathI. mIrAMbAInu rAjapUtI khamIrI Dagalene pagale dekhAI Ave che. * merI kAI nahi rokana hAra ' kahenArI vagere graMthA dvArA emaNe puSkaLa padya sAhitya gujarAtane ApyuM che. e samayanA aneka bhAratIya kavionI jema narasiMhanI racanAenA utkaTa zRMgAra rasa paNa tiparaka hovAthI samAnya thaI jAya che ane saune tRpta kare che. * ja gIne jouM to jagata dIse nahi, UMdhamAM aTapaTA bhAga bhAse ', ke nirakhane gaganamAM koNa ghUmI rahyo teja hu teja huM zabda le', ke akhila brahmAMDamAM eka tuM zrI hari jujave rUpe anaMta bhAse ' jevI tattvajJAnathI bharelI saMgItamaya vANInuM gAna te Aje paNu gujarAtamAM haze hoMze thAya che. ga dhIjInI kRpAthI enuM vaiSNavajana te tene re kahIe ' pada saMsAravyApI banyuM che. narisaMhanA pado gujarAtI bhASI prajAnuM AgavuM dhana che. je kaSTa Ave te jhIlavAnI enI taiyArI che-hAnI hAi sA hAI rAdhAkRSNa sivAya bIjuM kheAlavAnI manAI karanArI mIrAM gIradharane ghare cAkara rahevA paNa taiyAra che tA gAviMdAne kharIdI levAnI paNa khumArI dharAve che. meAhananA mukhaDAnI mAyA jete lAgI che te mIrAM enA vinA janamanI jogaNu che. ene premanI kaTArI lAgI che. premalakSNA bhaktinA A nirdeLa pravAhamAM nAna karIne sA dhanya thaI zake tema che. mukumAratA, akRtrimatA, tanmayatA vagere guNAne kAraNe mIrAMnA pade Aje paNa gharagharamAM pracalita che, eTale ja ApaNe kahI zakIe ke 'amane gujarAtIne meTI mIrAta bhAi, mIra ghareNuM amAre sAcuM re !! bhAlaNe zarU karelA AkhyAna sAhityamAM gaNanApAtra umero karanAra nAkaranI kRtiemAMthI 'virATa parva ' ullekhanIya che. padmanAbhanI racanA ' kAnhaDade prabaMdha ' eka viziSTa aitihAsika vIra kAvya che. rAjapUtAnA parAkramane ane svadezAbhimAnane gaurava ApatuM A praznadhakAvya vIranI sAthe zRMgAra, karuNa ane adbhuta rasanI guMthaNI paNa dharAve che. vIrisa MhanuM * uSAharaNu ' e viSayanA prApta AkhyAnomAM sauthI jUnuM che. AkhyAna sAhityanA Adi kavi bhAlaNunI kRtimAM dazamaskaMdha ', ' naLAkhyAna ', ' kRSNaviSTi ' * krAMbarI ', ' rAmabAla carita '* vagere mukhya gaNAya. bANunI samAsa pracura, alaMkArapradhAna bhASAne te jamAnAnI gujarAtImAM utAravAnA bhAre saphaLa prayAga bhAlaNe karyo che. mIrAMbAInA pado hindI temaja gujarAtI bhASAnI zAbhA che. rAjasthAnI chAMTa vALI gujarAtI bhASA dvArA mIrAMe kRSNabhaktinAM je pado racyAM che. te Aja paNa rasika vAcakane saMtRtra kare che. ciravirahiNI mIrAMe zRMgAranA je sukAmaLa maneAbhAvAne pAtAnAM pomAM gUMthyAM che te eka nArIhRdaya ja anubhavI ane kathI zake. rANAjI ane parivAranA anya sabhya taraphathI dahAgrahI mIrAMnI je satAmaNI thaI che tenA paDaghA temanA pademAM vAraMvAra sa`bhaLAyA che. bhakitanI A agniparikSAmAMthI mIrAMne vAraMvAra pasAra thavuM paDyuM che paNa tethI tenAM pado teA zuddha suvarNanI jema ja nIkharI AvyAM che. saMsAranA A jheranA ghUMTaDAM pacAvI jaI mIrAMbAe kavitAmAM te| amRtanA kupA ja ApyAM che. prabhumilana ke prabhuviraha, zRMgAra ke vairAgya, saguNa ke nirguNa je bhAva mIrAMe lIdhA che te akhAnI racanAomAMthI enAM chappA vakrAtine kAraNe, saceTa udAhaNane kAraNe, na bhane kAraNe, Aje ya tAjA ja lAge che ane eTale lokajIbhe rame che paNa jene prAkRta upaniSada' nuM biruda maLyuM' che te ' anubhava bindu ' ane tenI sAthe UbhI rahI zake tevI ' akhe gItA ' prauDha kAvyazaktine kAraNe amara racanA ja gaNAze. java ane brahmanA saMbaMdha samajAvatI A racanAmAM tattvajJAna ThAMsI ThAMsIne bharavAmAM AvyuM che. ' tattvajJAna viSNu khIju` akhA te ramavuM jema kAcakAMcakAM', paNa tattvajJAnanI AMgaLI pakaDIne kavitA paNa cAlI AvI che eTale ja A ' garavA jJAnanA vaDalA ' nI vaDavAio janasAdhAraNane paNa AkarSe che. * madhyakAlanA mahAsamartha kavi to premAnaMda ja. gujarAtI bhASA jayAM sudhI raheze tyAM sudhI premAnaMda lokapriya rahevAno. enI pacAseka jeTalI nAnImoTI kRtiomAMthI mahattvanI che, ' abhimanyu AkhyAna ', ' okhAharaNu ', ' sudAmAcaritra ', 'mAmeru'', ' raNayajJa ' naLAkhyAna ', ' dazamaskaMdha ' vagere. kathanakauzala, rasajamAvaTa, pAtralekhana, bhASAvivyaktimAM premAnaMdane koi na pahAMce e A kRtione AdhAre sahelAIthI siddha karI zakAya. bhAvAnukula bhASA ane prasaMgAnukula nirupaNa e premAnaMdanI mukhya vizeSatAo. paNa premAnaMdanI eka ja kRti pasaMda karavI hoya teA ' naLAkhyAna' te ja varamALA paherAvavI paDe. sa`skRta graMtha ke agAunA kavionI A viSayanI '
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ 294 racanA karatAM premAnaMdanuM ' naLAkhyAna ' karyAMka kayAMka svataMtra rIte paNa cAle che, matsya kavananA prasaMgono karIne premAna ? tIne vanamAM choDIne cAhyA javA mATe naLane eka pAtaLu kAraNa ApyuM che. nirdoSa vyaktine A saMsAramAM apara pAra duHkha veThavuM paDe che e vidhinI vicitratA che. naLa ane damayaMtIe je kA sahana karyA che tenu AbAda suna pramAna karyuM naLa karatAM ya damayaMtI tarapha vAcakonI sahAnubhUti vadhu utpanna tevuM suMdara tenuM caritracitraNa che. vividha onI jamAvamAM premAnaMda advitIya che. premAnaMdanA AkhyAna mAM jevuM gujarAtISaNa jovA maLe che tevuM e pUrve kadI jovA maLyuM nathI. ', ane vArtAkaLAno bhukAra tA zAmaLa ja. saMskRta vArtAya dhAne AdhAre teNe banAvelI padyavArtAoe lokone bhAre maneArajana purU pADeluM" " vizAsana hAcikA ' ' caitAlapa viti ', ' musati tathA bhAjaprabaMdha' jevA pracAnA kSetre AdhAra lIdho che. e kharU paNa jemAM kSetra pAnAnI kalpanAne paNa mokaLA mane khAvA dIdhI che. siMhAsanabatrIsI ane DALa terI e zAmaLe pelAM mArI vArtAbhaDAya che. nAnajana karavAmAM monA jArI 2 ' sthApanA : tA. 9-4-56 2jIsTara na, 173 ADIjha vaga * [ * tA. 30-6-1966 sarakArI zera gA sabhAsada zera bha"DALa anAmata bhaMDALa.... anya laDALa ****.... zrI vIrapura jutha sevAdAyI sahakArI maMDaLI li. vIrapura (jalArAma) : tAlukA--jetapura : jillA-rAjakoTa ........ k pAvAva dhALajI ma'trI. '. 93,6000 rUA. 6,15-0 rU|. 20,988-5 ** 1 **--* 16 rUA. 1,31,14-1 che. che thAya ! * prItama, dhAro, nAo vagere sanakavimo pachI ekadama dhyAna kheMce che. rasasadhAra dayArAmanI kRtie. nararIyA jANuM karI AvatAM ! guNavattA temaja sakhyAnI dRSTie madhyakAlIna kavitAmAM kALakrame te tAllo dvArA tAM ghaNuM ja mahattvanuM sthAna dharAve che, 'rasikavallabha' ane bhakti paiAdhyu ke tenA mahattvanA pradhA che te kharuM, gujarAtI ' ane rajabhASAmAM mane tenI kaDI dha racanA bhAra che te paNa kharuM, paraMtu lokahRdayamAM ane rasika sAhityapremIomAM te tenI garabIo mokhuM sthAna dharAve chaeN. gaLInI tamAma vidyutAkhAne kalAtmaka rIte pragaTa karavAmAM te advitIya che.' rasarAja zRMgAranAM anekAneka bhAva tenI garabIomAM jJAna thayA che. rAdhA-kRSNanI lIlAthI raMgAyelI tenI garabIo kavitAnI zuddha dRSTithI paNa ghaNA A prakAranI che. pratyaJAnane ATalI mastIthI AnArI A pahelAM gujarAte joyA nahotA. madhyakAlanA e aMtima amara gujarAtI kavi hatA. [ bRhad gujarAtanI asmitA nathI. adbhuta rasane A vArtAemAM pracUra pAtrAmAM prayAga thayA che. naranArInI cAturIthI bharelI A kathAmAM buddhivineAdanuM tattva pazu rAmA umeyu che. loka vyavavAnA nirIkSagunA puSkaLa anubhava hovAthI zAmaLanA pAtrA ekadama vaMta banyA che. 1. vIrapura : maDaLInA kAryakSetranA gAme 2. thArALA heDa ephIka : gIrapura zAkhA : jetapura : sabhya saMkhyA : kheDUta samasada : 330 khIna kheDuta : sarakArI * : 1 kula 371 choTAlAla je. paTela pramukha.
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtI bhASA ane lokabolInAM svarUpo -prA. vijaya zAstrI jene ApaNe ApaNI kahIe chIe te gujarAtI bhASAnuM gIne irAnamAM praveNyuM ane IrAnamAMthI eka moTI ToLI bhAratamAM atyAranuM svarUpa mAtra deDhasoeka varSa jeTaluM ja jUnuM che. A AvI ane atyAranA paMjAba AsapAsa saptasiMdhu nAme oLakhAtA uparathI ja koI paNa vicakSaNa vyakti samajI jaze ke bhASAnuM svarUpa pradezamAM vasI sthira thaI. A ghaTanA I. sa. pUrve 2000nA varSamAM e hamezAM pArivartanazIla che. ane atyAre paNa ApaNe je bhASAne banI hovAnuM anumanAya che. upara jaNAvelA bhAratIya-irAnI kuLa upayoga karI rahyA chIe te bhASAnuM bIjA eka varSa pachI AnuM e bhAratIya-yuropIya bhASAono eka peTA vibhAga che. A bhAra A svarUpa na rahe e zakaLe che. te gujarAtI bhASA tenA atyAranA tIya-yuropIya kuLanI bhAratIya-IrAnI bhASAnI paNa vaLI pAchI eka rava ma pragaTa thatAM pahelAM kevAM kevAM parivartana 5 mI tenuM saMkSipta upazAkhA phUTI ane te bhAve te bhAratIya AryabhASA. A bhAratIya avalokana khUba rasaprada che. AryabhASAne vikAsa thayo ane temAMthI kramazaH aneka parivartana pachI AkhI duniyAmAM anekAneka bhAyAe chetemAM amuka temAM AjanI ApaNI gujarAtI, baMgALI, hiMdI vagere bhASAone prAdusAmya dharAvatI bhASAnuM eka kuLa te bIja amuka tomAM sAmya bhava thayelo che. bhAratIya- Arya bhASAmAMthI gujarAtI bhASA kevI dharAvatI bhASAnuM bIjuM e pramANe vibhAge pADavAmAM AvyA rIte thaI tenI prakriyA saMkSiptamAM joIzu tarata samajAze ke che. AvA vibhAge pADavAmAM be daSTikoNa rakhAyA che. (1) je gujarAtImAMthI gujarAtanI vividha belIo kaI rIte vikasI haze. bhASAo temanI AkRtimAM samAna hoya tevI bhASAonuM kuLa. dAkhalA bhAratIya AryabhASA bhAratamAM AvelA AryonI bhASA hatI. tarIke aMgrejI ane cInAI bhASAnuM svarUpa evuM che ke emAM zabdanAM tenA traNa tabakakA pADI zakAya sthAna uparathI vAkyano artha spaSTa thAya che. udAharaNa tarIke cInAI (1) prAcIna bhAratIya Arya, bhASAmAM ra - kuok ( = ta eka ) eTale "moTuM rAjya ' (2) mAdhyamika bhAratIya Arya ane evo artha thAya paNa te zabdone UlaTAvIne mUkIe kuok ta (3) arvAcIna Arya. (kuka ta) to teno artha "rAjya moTuM che " evo thAya. te ja AmAMnI prAcIna bhAratIya AryabhASA eTale vaidika ane saMskRta pramANe aMgrejImAM Fire is burning emAMne Fire zabda nAma bhASA, mAdhyamika bhAratIya Arya bhASA eTale pAlI-prAkRta-aprabhraMza che jyAre tenuM sthAna je badalAya ane TFire a piston ema vagere bhASAo ane arvAcIna AryabhASA eTale hindI, baMgALI, mUkAya to tyAM Fire e kriyA banI jAya che. Ama cInAI ane gujarAtI vagere. aMgrejI bhASAmAM samAna AkRti dharAve che tethI temane eka kuLamAM A tabakakAone ja je jarA dhyAnapUrvaka joIe to temAM paraspara mUkavAmAM Ave che. te bIjI keTalIka bhASAe svara pamAM, cInAI ne janaka-janya bhAve rahele jaNAze. saMskRtamAMthI apabhraMza bhASAo aMgrejI bhASAnI samAna hotI nathI paNa eka ja mULamAMthI udabhavelI ane apabhraMzamAMthI hAlanI prAdezika bhASAo janmI hovAnuM jaNAya hovAthI temane eka kuLamAM mUkavAmAM Ave che. A bhASAo eka ja che. saMskRta bhASA jyAre pravartamAna hatI tyAre temAM sAhityanI bhASA mULamAMthI udabhavelI hovAthI, eka ja mAtAne peTe janmelAM saMtAnonI ane lokonI belacAlanI bhASA evA be judA phAMTA paDavA mAMDyA. jema temanA zabdomAM samAnatA hoya che. saMskRta, avestana, grIka, kAraNu ke je bhASA sAhityamAM vaparAya te to ziSTa ane Adarza ja leTina ane gaeNthika bhASA eka ja mULamAMthI janmelI hovAthI temanA hoya. tenA vaDe sAmAnya vyavahAra karI zakavAmAM muzkelI paDe. AthI amuka zabdomAM sAmya jovA maLe che. dA. ta. saMskRtamAM "pitA" enAthI judI e pI elacAlanI bhASA vikasatI gaI. A bolacAlanI zabda, avestanamAM Pita, zrIkamAM Pater, laeNTinamAM Pater ane bhASA ziSTa ke Adarza bhASA na ja hoya te svAbhAvika che ethI gAthikamAM Padar ema samAna rIte uccArAya che. jemanuM eka ja keTalAka tene saMskRta nahi paNa prAkRta (=sAmAnya, prAkRta mAnava bole mULa che evI bhASAonA eka kuLane " inDo-yuropiyana bhASA" tarIke te) bhASA tarIke oLakhavA mAMDayA. keTalAka vaLI tene bhraSTa svarUpanI oLakhavAmAM Ave che. kAraNa ke temAM IrAnI ane saMskRta jevI gaNIne nIce bhraSTa thaI hoya 'apabhraMza" kahevA lAgyA. Ama saMskRtabhASAo bhegI grIka ane laeNTina jevI yuropanI bhASAo paNa samA- mAMthI prAkRta ne apabhraMza bhASAo uddabhavI. kALakrame A bAlaviSTa thAya che. have A InDo yuropiyana-bhAratIya yurepiya bhASA cAlanI bhASA vaLI pAchI supratiSThita thavA mAMDI. kAraNa ke buddha ane kuLamAM ye pAchI aneka peTA bhASAkuLe che. temAMnuM eka bhApAkuLa mahAvIra jevA dharma saMsthApake e te bhASAone pitAnA upadezanI te bhAstIya--IrAnI bhASAkuLa. vAhana banAvI tethI tenuM mAna vadhyuM. ziSTa saMskRta bhASA mAtra AryonuM eka jUtha eziyA mAInara ane mesemiyA oLaM. sAhityamAM ja rahI gai ne AvI pAli, vagere bhASA belI maTI Jain Education Intemational
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ 296 [ khUha gujarAtanI asmitA sAhityanI ziSTa bhASA banI. AthI vaLI pAchuM saMskRtanA jevuM ja (5) 1650 thI 1750 sudhImAM-premAnaMdanA samayathI gujapariNAma pAline mATe paNuM AvyuM. prAkRta ke apabhraMza bhASA je rAtIne vadhu vikAsa thAya che. bhAratabharamAM pracalita hatI temAMthI navI bolIo UbhI thaI. jene (6) 1750 pachInI chellI bhUmikAmAM arvAcIna gujarAtI bhASAnuM apabhraMzanIya apabhraMza kahevAya. A apabhraMza bhASA AkhA dezamAM svarUpa pragaTavA mAMDe che. eka ja svarUpanI hatI ema hemacaMdrAcAryanA pratipAdana parathI lAge bolI :-saMsAramAM anekAneka bhASAo che. tema ja bolIo che. kAraNa ke hemacandrAcArye apabhraMzanA vividha bhedano ulalekha sarakhoye paNa che. eka ja bhASAnI aMtargata jyAre alaga alaga rUpo vikase karyo nathI, paNa enA pachInA vyAkaraNukAre apabhraMzanA paNa aneka che tyAre tene belI ke upabhASA kahevAmAM Ave che, A bolIo bheda hovAnuM kahI gayA che. chaThI sadImAM thaI gayelA " kAvAdaza ' dhIme dhIme sAhityamAM, dharmamAM rAjakAraNamAM mahatvanuM sthAna pAme nAmanA graMthanA kartA daDie AbhIra vagere bheda gaNAvyA che. navamI che ane ziSTabhASA banI jAya che. e ziSTa bhASAmAMthI vaLI pAchI sadImAM thayelA rudra paNa dezavizeSa pramANe apabhraMzanA paNa aneka kathabhASA (Colloquial language) uddabhave che. Ama dareka bhASAbheda che evuM vidhAna karyuM che. agiyAramI sadInA namisAdhu paNa mAMthI enI belIo chUTI paDatI jAya che ane pAchI emAMnI koI upanAgara, AbhIra ane grAmya evA traNa apabhraMza bhedo ullekha bolI bAhya baLone kAraNe ziSTa gaNAvA lAge. dAkhalA tarIke saMskRtakare che. A badhA paMDite hemacaMdrAcArya pahelAM thaI gayA eTale mAMthI belI tarIke chUTI paDI prAkRta. A prAkRta jyAre ziSTabhASA banI tyAre hemacaMdra karatAM judA paDe che evI koI dalIla kare to tene ema batAvI temAMthI belI tarIke chUTI paDI apabhraMza, A apabhraMzamAthI belI zakAya ke hemacandra pachI paNuM mArkaDeya Adi vaiyAkaraNa paNa apabhraMzanA tarIke chUTI paDI mahArASTrI, hiMdI ane ApaNI gujarAtI bolI aneka prakAro gaNAve che. kharI hakIkata ema lAge che ke hemacaMdranA tarIke chUTI paDelI gujarAtI, eka ziSTamArA tarIke mAnya thaI tyAre darzAvyA mujaba apabhraMza vyavahAra pUratuM ja ekarUpatA dharAve che. paNa temAMthI uttara gujarAtanI cataranI, bharUcanI, sUratanI, kAThiyAvADanI zAstrIya daSTie sUkSmatAthI jotAM emAM saMbhavataH bhinna ninna deza- kuchanI vagere prAdezika bolIo chUTI paDI che. A belIone paNa kALamAM hoya evAM tattavo bhaLelA lAge che. sAhityamAM sthAna maLavA lAgyuM che. dAkhalA tarIke pannAlAla paTela A apabhraMza bhASA bhAratanA judA judA pradezomAM judA temanI navalakathAomAM uttara gujarAtanI, Izvara peTalIkara carotaranI, judA svarUpanI hatI. jevI ke rAjasthAnamAM rAjasthAnI apabhraMza, jyotIndra dave ane dhanasukhalAla mahetAe " ame badhAM ! "mAM sUratanI, zarasenamAM maisenI apabhraMza, gujarAtamAM gaurjara apabhraMza vagere. meghANIe saurASTranI bolIone sAhityamAM ANI che. AmAMnI chellI, gaurjara apabhraMza bhASA ApaNI gujarAtI bhASAnI gujarAtamAM A rIte mukhyatve eka bolIbheda paDe che. gauNa mAtA che. bheda ethI vadhu haze. paNa gujarAtanA judA judA pradezonI maLIne saMskRta bhASA vyAkaraNabaddha thaI te pahelAM belAtI bhASA hatI. chaeka jeTalI belIone paricaya have meLavIzuM. paNa bhAratamAM zaka, daNa, grIka vagere prajAe AvI ane temaNe saMskRta ziSTa gujarAtI bhASAnA paNa bhaugolika, sAmAjika, vyAvasAyika zIkhavAno prayAsa karyo paNa teo tene mULa rUpamAM bolI zakayA vagere kAraNosara aneka bolIbhede paDayA che. prAcIna gujarAtanI nahIM. uparAMta amalAghavanA niyama anusAra bolAtI bhASAmAM pheraphAra sImAe dakSiNa rAjasthAnathI lagabhaga mahI-narmadA sudhI vistarelI thato gayo tethI bhASAnuM rUpa badalAtuM gayuM. Ama, saMskRtamAMthI hatI. emAM bahudhA gurjara jevI prajAe cothA saikAthI uttara bhAratapAli, prAkRta ne temAMthI apabhraMza bhASA uddabhavI. A apabhraMza mAMthI AvIne vasI. te samaye dakSiNa gujarAtano saMbaMdha kaMkaNapaTTInAM bhASAe prAdezika svarUpa dhAraNa karyuM. temAMnA airasenI (ke gaurjara ) ane dakSiNanAM rASTro sAthe vizeSa hato. Ane pariNAme (1) aprabhraMzamAMthI ApaNI jUnI gujarAtI bhASA udbhavI. uttara ane madhya gujarAtanI lokabolI eka prakAranI taLa gujarAtI, ApaNe, gujarAtIo mULa gujarAtanA nathI. gurjara prajA raja- (2) saurASTranI saurASTra ke kAThiyAvADI ane (3) narmadAnI dakSiNe pUtAnAmAM thaIne gujarAtamAM AvI ane potAnI sAthe potAnI sUrata ane tenI AsapAsanA pradezanI suratI ke dakSiNa gujarAtanI bhASA letI AvI. ema traNa spaSTa bolIbhede najare paDe che. enA pAchA aneka peTAnIce pramANe gujarAtI bhASAne udbhava AlekhI zakAya. bhedo paDe che tema ja bhinna bhinna jAtionA jAtibheda paNa che. zrI. narasiMharAva diveTiyAnA vibhAgIkaraNa mujaba gujarAtI bhASAnA nIce pramANe bolIbheda paDe che. (1) 11mI sadI sudhI apabhraMza. 1. uttara gujarAta (Anarta ane zvazvane pradeza) (2) 11mI thI 13mI sadI sudhInI bhASA te madhyaapabhraMza. 2. madhya gujarAta (carotara pradeza) A bhASA apabhraMza ane mugdhAvabodha autikanI gujarAtI 3. dakSiNa gujarAta (carotara nIcene lATa surata-bharUca jillAbhASA vaccenI sthitimAM che. ene pradeza) (3) 13mI sadIthI 1550 sudhI prAcIna pazcimI rAjasthAnI 4. saurASTra bhASA jene gaurjara apabhraMza paNa kahevAya che ane kezava harSada dhruva jene prAcIna gujarAtI' evuM nAma Ape che. 6. traNe bAjunI sarahadanA pradeze. (4) 155thI 1650 sudhInI bhASA jemAMthI eka tarapha A pratyeka bhedonAM lakSaNo nIce mujaba che. rAjadhAnI ane bIjI tarapha gujarAtI visAvA mAMDI. . 1. uttara gujarAtanI bolI : Jain Education Intemational
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha zrakhya ] A bolImAM kriyApadanAM rUpo ziSTabhASA karatAM judAM che. uparAMta AMkha nuM AMkhya, lAva nuM lAvya. tRtIyA ane saptamInAM rUpomAM paNa jayAM ziSTabhASAmAM padAnta (8) eka ramUjI lAge tevuM uccAraNa paNa cotarI bolImAM e ' hoya che tyAM 'I' Ave che. che. dA. ta. nArI jAti bahuvacananAM nAmo sAthe badhAM ja pada- dAkhalA tarIke karaze nuM karii kriyApada suddhAM, bahuvacanane -praya dhAraNa kare che. bAIDIo UbhI Ave che nuM Avizi hatIe. ghare nuM ghari (9) A sivAya paNa keTalIka lAkSaNikatAo nIce pramANe kane nuM kani carotarI bolImAM dekhAya che. kema nuM kima tyAre tuM tAre, tyAM nuM tAM, paNe nuM peNe, nahIM nuM nA, zA mATe ema nuM Ima. nuM zIda, nahIM te nuM nIkara, chokaro nuM che, divasa nuM dana vagere. (2) "'ne badale '' saMbhaLAya che. carotaramAM A uccAraNa eTalAM spaSTa che ke samasta gujarAtI kAmanuM ma, nAka nuM beMka, pANI nuM pANI, gAma nuM gema vagere. prajAmAM A prAMtanI prajA uccAraNathI oLakhAI jAya che, jevI rIte (3) padAte AvelA mahAprANa "huM' lupta thAya che. kamI bolI bolanArI vorA, pArasI ke khAravAnI koma judI tarI nahIM nuM naI, ahIM nuM aMi. Ave che tevI rIte. A bolImAM AdivAsI bhIla, bAraiyAe, (4) padane AraMbhe Avela "I' "e" je saMbhaLAya che. vagerenI asara varatAyA vinA rahetI nathI. zabdakozanI dRSTie ziSTa bhIMta nuM baeNta, bhInuM nuM enuM, mINa nuM meMNa. gujarAtInI e vadhumAM vadhu najIka che. (5) padanA AraMbhamAM AvelA "ka", "kha", "ga' Adi kaMtha 3 dakSiNa gujarAtanI belI vaNenA tAlavya varNane saMge "ca", "i, "ja' Adi tAlavya vargomAM A bolInAM keTalAMka (dA. ta. nizALa, lIMbaDo vagere ) uccAraNo rUpAMtarita thAya che. ziSTa gujarAtI bhASAnA jevAM ja hovA chatAM keTalIka lAkSaNikatAo kayena nuM yama, kayAM nuM cAM, khetara nuM chetara, gayA hatA nuM paNa che. "za" ne " sa' bolAI jAya ke "Ta" ne "ta' bolAI jyAnA. jAya jevAM lakSaNo te che ja, taduparAMta vAkyanA chelA akSara (6) " ca" ne sa" "cha" ne "" ne "ja ne "jha' thAya che. e ' saMbhaLAto nathI. dA. ta. "zuM kare che ' mAM ne chelo che ? cAranuM sAra, chAza nuM vAza. cha" ema ja saMbhaLAya. (7) daMtya "sa'nuM tAlavya "zamAM rUpAMtara thAya che. pAsenuM pAzI. (1) mUrdhanya vargonuM datyavarNamAM uccAraNa thAya che. dA. ta. chAMTo. (8) bhaviSyakALanA rUpamAM paNa lAvIza ne badale lA. pANI nuM chAMpAnI, mANasanuM mAnasa, 5Nu nuM pana, ekaThA nuM ekathA, (9) A uparAMta tyAre - tANe, tyAM nuM tAM, cAla nuM heDa, mUka nuM badhA nuM bar3hA, paMdara nuM paMDara ityAdi. mela ApanuM Ala, chokarI nuM choDI, bena nuM khUna, agavaDanuM vapata, (2) keTalIkavAra ka ane ga temAMnA mahAprANa "ha sAthe bheLavIne pavana nuM vAyara evuM uccAraNuM thAya che. bolAya che. dA. ta. goTALA nuM ghoTALo elo nuM ekhalo. 2. madhya gujarAtanI (cotarI) belIH (3) "sa" ne "ha ' thavo e te dakSiNa gujarAtanA surata jevA cotarI bolIne upayoga Izvara peTalIkare pitAnI navalakathA- dakSivRtama bhAganuM sAmAnya lakSaNa che. zuM? nuM huM?. surata nuM dUrata emAM karyo che. tenAM lakSaNo nIce mujaba che. ke zAka nuM hAka ne valasADanuM valahADa te badhA ja bole. (1) kriyApadanAM rUpamAM zabdone aMte AvelA che ane 'u'; A uparAMta bIjI eka viziSTatA "na' no "la' karavAnI che; "a" jevA saMbhaLAya che. je cotarI bolInI AgavI viziSTatA che. je nAkha nuM lAkha ke nAnuM nuM nAjuMmAM dekhAya che. dA. ta. "huM nehALa jA che.' (4) "cAlyo " mAM vacce "I' umerIne jema cAle" (2) "bhAI'nuM "bhaI', " bAi' nuM "baI" jevuM rUpa thAya. ke cAle' A belImAM thAya che tema "kA 'nuM " kAIpi' (3) nizALa nuM nehALa ane lIMbaDe nuM lemaDe jevuM uccA- "bharyo ' nuM "bhAI " paNa thAya che. raNa thAya che. (5) "La" ne "la" to bharUcamAM ye thAya che. jyotIndra davenA (4) zabdanA aMtima akSara paranA anunAsika uccArAtA nathI. eka lekhamAM A vize temaNe eka suMdara udAharaNa ApyuM che. jemAM dA. ta. jAuM nuM jauM, karavuM nuM karu, mahIM nuM maI. be bharUcIo vaccenA saMvAdamAM "La" ne badale "la' vaparAyelo (5) padane AraMbhe AvelA ka, kha e kaMThanya varNo tAlavya che. "mAla para beThe beThe gAla para gola de che...' vagere. tevuM ja varNane sa ga pAmatAM ca, ja rUpe bolAya che. dA. ta. kyAM nuM gyAM, "bhaLavA " nuM" "malavA' vageremAM paNa. gayA nuM nyA, khetara nuM chetara, cAra nuM sAra, chagana nuM sarana, te (6) A uparAMta suratI bolImAM ja jovA maLe tevI lAkSaNiktAo keTalIkavAra "sa" ne " za' bolAya che. dA. ta. seMtha nuM seMthe. te "huM AvIza' ne badale "huM AvA" ke mArInuM "mArA " (6) "sa" ne "ha" bolAya. pAsenuM pAhe. vizvAsa nuM vivAha, jevuM rUpa. visAmo nuM vihAme. (7) tyAre - tIvAre, 5 ne badale "bI" dA. ta. "huM bI (7) A uparAMta ladhu prayatna 'ya' kAra cotarI bolImAM AvavAne.' chokarA mATe piyara jevo zabda e sUratI bolInI vyApaka che. narasiMharAva paNa Ama ja praveza karatA hatA. dA. ta. lAkSaNikatA che. Jain Education Intemational
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ 298 [ bRhada gujarAtanI asmitA - 4 saurASTrI bolI bhaLI gayelA bhIle, dUbaLA, rAnIpara vagere sarvane potapotAnI Ama to AkhA saurASTranI bolIne eka ja gaNavAmAM Ave che viziSTatAo che ja. tathApi temAMye cAreka jeTalA gauNa peTabheda paDe che. jAmanagara ane "bAra gAue bolI badalAya' e kahevatamAM jema sthaLabede hAlAra, bhAvanagaranI AsapAsanA gohilavADa. ema keTalAka bhAgonI bolIbheda sarjAya che tema bIjA paNa keTalAMka kAraNo evAM che ke je bolI anyathI judI che. dA. ta. jAmanagara ne hAlAra tarapha ne jhAlAbolIbheda sarje che. uparanI badhI bolIomAM aparaMpAra vaividhya hovA vADamAM nivRtta "e" ne " o' (ApaNe je skima 'ne 'phekaTaramAM chatAM te badhI ja gujarAtInA ja aMgamAM samAviSTa thaI rahI che. badhInuM bolIe chIe te) tIvrapaNe uccArAya che. teo " ghoDo' ema baMdhAraNa eka ja che. mAtra uccAraNonA vaividhyathI ja bheda paDe che. nahIM paNa "gheDe ' ema bole che. bhAvanagaranI AsapAsanA gehIla- ane A vaividhya to te te prajAnI saMskRtinuM ghAtaka che. vADanI bhASA ziSTa gujarAtInI najIka jatI jaNAya che te surendra- samAna bhaugolika rithati hoya tevA be pradezanI bolIo nagaranI AsapAsanA jhAlAvADanI bhASA uttara gujarAtanI tathA kaMIka samAna hovI joIe. paNa keTalIkavAra AvA samAna bhaugolika pariaMze carotaranI bolInI sAthe maLatI Ave che. sthitivALA pradezamAM judI judI bolIo jaNAya che. viTajhalenDamAM (1) saurASTramAM upara joyA tevA vivRtta (pahoLA) "e" 'A' taddana pAse AvelAM be gAmanI bolI ekabIjAthI khUba judI che nAM kyAreka khUba komaLa a, u, jevAM uccAraNa thAya che. dA. ta. tenuM kAraNa zuM ? kAraNa ke tyAMnI sAmAjika sthitimAM meTa phera che. e gayo hato 'nuM "i gayo hata" ema thAya. tema nuM tamane eka gAmanA loke prasaMga che ne hunnara udyogothI jIvananirvAha kare bAyaDI nuM bAyaDiG. che. bIjAnI varatI romana kethelika che ane pazupAlathI jIvana gujAre (2) " ya" ne vacce Ave che te A saurASTra bolIne che. baMne vacce lagnasaMbaMdha thatA nathI. eka gAma 14mA saikAmAM viziSTa laheke che. "vAramAM zo mAla che"nuM teo "i vAtyamAM phrAnsanA eka pradezamAMthI AvelA lokee vasAvyuM hatuM jyAre bIju mAla che" ema uccAraNa karaze. gAma be saikA pachI anya sthaLethI AvelA lokee jaMgala sApha (3) ya umeravAnuM to ha ne kADhavAnuM valaNa che. paheryA nuM peThu. karIne vasAvyuM hatuM. AthI baMne vacce eTalo badhA bhASAbheda paDI ne yu nI jema anunAsike paNa umerAya. khAIe nuM khAye thAya ke gayo hato ke ekanI bolI bIjAthI samajI zakAtI nahotI* bolIjaIe tuM jAye. emAM bheda paDavAmAM kevAM kevAM kAraNo bhAga bhajave che te A dAkhalA (4) ca, cha, ja, jha jevA vargo paNa prAkRta rIte bolAya. cAra parathI ApaNe cakita thaIe te rIte jaNAze. nasyAra, jamavuM jammu, chokaro zokA ne chokarI nuM zeDI ema bole. 1 juo " dvirephanI vAto bhAga-1' mAMnI khemI' vArtAmAM; (5) nArI jAtinA nAmamAM gaLe nuM gajuM, bheMsanuM beMkyuM, jevAM rUpa, tyAM ne badale nyAM, * nIcenI paMkita: "ore Avyane kezalA tAre orate phUTuM" kyAranA nuM kedunA, kevaLa nuM nakaruM, ' (pR. 145) navamI AvRtti. upara nuM mAthe, pAse nuM era paththara nuM pANI. bahena nuM bona, | # kAntilAla ba. vyAsa kRta visAmo nuM poro vagere pa paNa A saurASTra bolInAM ja vyAvartAka bhASA vijJAna" pR. 370. A lakSaNo che. sAthe sarakhA : "Encyclopaedia Britannica" 1946 5. kacchI bolI. Vol 13 (Language ) P. 698. karachI e siMdhI bhASAnI eka bolI che. paraMtu enA upara gujarAtI zabdabhaMDoLanI sUcaka asara che. kacchamAM nAgaro sivAyanI prajA mATe bhAge kacchI bole che, hAlAramAM e prajA AgaLa vadhatAM zubhecchA sAthe mukhyatve bhATiyA, memaNa, jAo, miyANA, musalamAna, siMdhI, mAchImAro vagerenI gujarAtImAM karachI bolInI asara udhADI che. okhAmaMDaLanA vAghere to cokhkhI kacchI ja bole che.. 6. sarahadanI bolIo, sarahada paranI vastI para paDozanA pradezanI bolIonI asara paDe che. gujarAtane pazcima kinAre bolAtI bolIomAM bharADInI, paMcamahAla mALavA-gujarAtanI sarahada para hoI tenI bolImAM mALavAnI, enAthI uttare bhIlI bolIonI, asara paDelI che. A badhA bhaugolika dRSTie paDAyelA bolIbhede uparAMta 475, caMdraka, trIjI galI, jJAtionI bolIo judI, hindu-muslima, khAravA, keLA vagere muLajI jeThA mArakeTa kemanI bolIo judI, seraThanA musalamAna ghAMcIonI bolIo judI. saurASTramAMye mera leke potAnI AgavI bolI dharAve che. sUrata muMbaI-2 bAju pArasI, anAvalA, bhoI vagere jAto pitAnAM viziSTa uccAraNo, zabdakeza ne rUpabheda dharAve che. gujarAtI prajA sAthe dikara nIce ja adhara nuM pa", kevaLa nuM ne dolatarAya jayaMtilAla phensI kApaDanA vepArI Jain Education Intemational www.ainelibrary.org
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya ] 299 gRhiNIomAM guNavattAthI gavAyeluM gurjara asmitAmAM gaurava letuM aruNa vanaspati bhajana kRti, purti ane tRpti mATe eka sarvamAnya svayaMpAka sAdhana utpAdake dhI jagadIza oIla InDasTrIjha prA. lI. ribaMdara - zubhecchA pAThave che zrI harIcaMda mIThAbhAinI kAM. 258, bArAImAma roDa, naLabajAra, muMbaI-3 Jain Education Intemational
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ bUiLa gujarAtanI asimatA With Best Complements from : Telephone : 328069 SURYAKANT SHAH & CO. ART SILK & COTTON MERCHANTS & COMMISSION AGENTS 41-45, Nakhoda Street 1st. Floor, Trambakantha BOMBAY-3
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ hatI gujarAtImAM gIto vagerenuM kaMThastha lokasAhitya -zrI kheDIdAsa paramAra dareka dezane pitAnuM praNAlikAbaddha tema ja nitya nUtana sAhi- lekajIvanamAM ghaDAyeluM hoya che, tethI jIvananA khatarALA pAsAne tya hoya che. temAM paNa ziSTa sAhitya tema ja lekasAhitya ema be anubhava A lekasAhityamAMthI mANasane maLI rahe che, ane tethI bhAga che, ziSTa sAhitya bhaNelA-gaNelAM lekenuM ja bahutara raMjana jIvanarasa mUlavavAmAM A anubhava ghaNo kAma lAge che. A leka kare che, jyAre lekasAhitya sarva grAmajanonuM niraMjana karatuM sAhityathI 2 lokonuM jIvana ghaDAyu-poSAya che, ane jIvAtI kaMThastha - ghArminuM sAhitya che, tene vakhANutAM seraThI sAcuM ja jIMdagImAM avanavA raMge pUre che. - lokasAhitya bhale grAmajanatAnuM pradAna hoya paNa temAM lekaduho vasamo veda, samaje ene sAle; jIvananuM moTe bhAge ujavaLa pAsuM ja vizeSataH che, mAtra kaIka viyAtaNanI vaNya, vAMjhaNI zuM jANe ?' ja vAra kALI bAju nirUpAya che, paNa te satya ghaTanA ja hoya che, A gujarAtanI dhIMgI dharatImAM jokasAhityane akhUTa bhaMDAra tenAM nirUpaNamAM narI vAstavikatA ja hoya che, tethI grAmajanatA bharyobhAdaryo paDyo che. A sAhitya te junuM saMcita kareluM paNa bahe- Ane sAcavI rAkhe che, ane lAkenI samakSa ja mUkI de che. ane LAzamAM vaparAtuM kavana-dhana che. tene koI eka mAlika nathI, te bIjA A dhArA lAlabattI dhare che. jevA ke "jhaMDA jhUlaNa ane tenI keInuM nathI-te sarva kevuM che. Ama lokasAhityane grAmasamudAyanuM zeThANIno kirasa'. "kaDavI kaNabaNuM ane hanubhA 'nuM gIta ke "bhavAja kavana kahI zakAya. kAraNa te zahera karatAM vizALa paTa para te yAnI sAthe bhAgI janAra javela 'nuM gIta A rahyuM gAmaDAMomAM ja udbhavyuM che ane tyAM ja kaMThastha thaI, sacavAdane dhArUke bhavAyA rame, javala jevA gaItI, bahoLA paTa para grAmajanatAmAM ja vistaryuM che eTale malAtya jema javalanI sAsu daraNuM kare ATaluM javala daLaje medhanA amI pI pIne be ne pAke che, tema ja A huM to daraNuM daLatI nathI, khAnArA I bharo. grAmakavana-sAhita ! lekanI UrminA umaLakA jhIlIne, gAmaDAmAM ja chANuM daLatAM jADuM daLaje, khAnArane khammA ke'je. bharyuMbhAryuM nIMdhalyu che. tene phAla gAmaDAMnI dhIMgI jIvatI aDadhI rAte bhAgI javala, bhavAyA ne vai gaI. e ja vadhAre veDyo che, ne tene DhaLakatA rAge ane ramajhaTabharyA A sivAya apaharaNa tema ja bhAbhIne diyaranI satAmaNInA tAle ghUmIne gAI jANe che. marakalaDAM javAnuM ane Dagumagu gIta paNa che, jevA ke DosAe- saue tene DhaLatI rAta lagI sAMbhaya che taMbUrAnA 'tarajAtI derIo ANe AvIe re lela" tAle gAme che ane rasabharyA ghUMTaDe pIdheya che. tenI saravANIo ane vaLI sonala ramatI gadaDAne gokhe, hajIe gAmegAma jovA-sAMbhaLavA maLaze- ramatA jhalANI se la garAsaNI." 'tAla taMbUro satInA hAthamAM hojI, jIvananA dareka prasaMge grAmajanatAnA hRdayamAM eka jAtanuM bhAva satI kare che alakhane ArAdha.' saMvedana jagADe che, tenuM maMthana hRdayamAM thAya che ane te Urmisabhara jADejA he vacana saMbhArI, veNu...jAga ho !" bahAra Ave che. te kavana ke vArtAne te bahoLA grAmasamudAya samakSa Ama grAma prajAnA jIvanamAM ullAsa che, rasamastI che ane mUke che. A kRtimAM gIta, kathA ke vArtA je hoya te grAmasamudAyanI sauthI vizA te tene thoDo ghaNoya navarAzane vakhata maLe che. te be-eTale koTIe caDe che, tene cholI, maThArIne vyavasthita karI vakhatane upayoga A leke rAsaDA, gIta, garabI ke bharatacItara grAma samudAya eka ekakasa prakAranuM rUpa ApI de che. ane pachI zIkhavA pAchaLa gALe che. Ama gAmaDAmAM nAnA bAla-bAlikAo A racanA te ja rUpe gAmegAma pahoMcI jAya che. AvI racanAomAM bolatAM zIkhe te veLAthI ja mAtA tene joDakaNAM bolatAM karI de mAnavajIvananA dareka pAsAone, AnaMda ke zeka, viraha ke milana, che. "pA pA pagI, mAmA DagI " athavA taDakA ke chAyA ane bIjI keTalIya bAbatone mokaLAzathI gAI rAdhe goviMda rAdhe, zIrA pUrI rAMdhe, nAkhe che. lokabelImAM racAyelI A racanAo sIdhI ane sAdI zIrAne te vAra che, pUrIo taiyAra che. hoya che, lokone temAM uNapa ke khoDakhAMpaNa nathI dekhAtI. temAMnA rAdhe haragoviMda, parase bhoLAnAtha." ghaNAya gIte gUMje bharyA elacI jevA sugaMdhamadhura che ja, ane e Ama nAnapaNathI ja gAtuM bALaka mRtyunI avasthA sudhInA gIta lokanArIe gAya che tyAre te madhurA avAjathI A gIte lAMbA jIvanamAM kaMi keTaluMya gAI sAMbhaLI nAkhe che. te saghaLuM dharatInA paTa mAthe tenI sAdAIthI gUMjI UThe che. Jain Education Intemational
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ 202 ( bada gujarAtanI asmitA kiyAbhAI ghera amarata AMbo repi, ghaNAM lokagIto vizeSataH sAsaravAsI vahuAruonI enI kiyAbhAI ghera Ave vaLatI chAya. bhASA che. " vaDhiyArI sAsu" ne " sAdhukI naNaMda' pAse je nathI tuM bele re mArA rudiyAnI keyala." uccArAnuM te A gIta dvArA bahAra Ave che. te badhI ja vahuonI ke pachI raMgabhInI yavanA gAya che tema vANI che, temAM koIka ja bAkAta haze. tethI grAmavadhUo pitAnA phAgaNa phera phare haLI re. praNaya ke kalaha viraha ke milana, sukha ane duHkhane AvA lokagIta cuMdaDyuM mArI kezaramAM baLI re, dvArA ja gAya che ne ? A gItamAM ThaMDI kUratA che. jevI ke-- kezuDAM bahu nAkhyA coLI re, no dIThI pAtaLI paramArtha re jADejI mA jamanA javA dyo pANI re.' melamAM ane moDi re. " Ama jokasAhitya e gAma lokenuM ja sAhitya che. tethI te athavA AvA ja bIjA gItanI A rahI te kaDIograMthastha thayeluM nathI, paNa kaMThopakaMTha sacavAtuM cAlyuM AvyuM che, sonalA te varaNI bAnI ceha baLe rAja agharA zabdo je sahaja lokajIbhe na caDI zake tevA heya tene rUpalA te vagI banI rAkhu UDI rAja' lekabhASAnI sarANe ghATa utArI, bolavAmAM lekagate bolI zakAya A gItamAM agananA bhaDakAe baLatI kulavadhUo che. te AvAM tevA banAvyA che. bIjAM keTalAMya gItamAM rUMvADAM avaLAM karI nAkhe tevI baLukAI, zurAtana rAjA janarakhano aMguThA pAkIo ane zauryapremanA citro paNa che. vaLI temAM zRMgArabharI varNana-zreNI aMguThA pAkone pIDA bau thAya paNa che ane rUperI raMgabharI citrAmaNu pazu che. jIvanarasanA janarakha peTa vAMjhIA. ' talAvaDAmAM jhIlatA leka pAse jIvananI bhara bhara maratI che. ane Ama dazarathanuM janarakha, kekelInuM beMgA, veTeDInuM vadarI vagere gAvAnI halake ane rAge to keka haiyAne halabalAvI ane dhabakAvI TUMkA paNa navA ja nAma rAkhI dIdhA che, chatA maLa kayuM nAma dIdhA che. temAM atara ja vedanA ane Urmi e rasa nIMgaLatI haze teno khyAla to tarataja AvI jAya che. bIjuM "mRchakaTika' vANImAM gavAya che, je kahevAnuM che te hada banI ja sIdhI sAdI vANImAM mAMnA zakAranI jema ghaNA kathAgItamAM pAtronI adalAbadalI thaI kahI de che, temAM buddhinA camakArA nathI. temAM narI sAdAI uccArAya che. nathI temAM aDavaDiyA ucca ADaMbara ke vANItaibhava vilAsa, oDhIne rANI rAMdala cUMdaDI rAnA deva, mAtra sAdAIthI rasa nIgaLatI rIte sau e gIta gAya che. jemAM huM kema eTaza ekalI rAnA deva, narI sAdAI ane sairyanA darzana thAya che, te AvA gIto jotAM naNadala subhadrAbAnA vAMdhA rAnA deva.' lAge che- tema ja mAre AMgaNiye taLazIne kere, rAma parabhAtIne pa' 2, taLazIne kere rUDA rAma rame, devakIjI mAtAe dAta bhAgIA, rUDA rAma rame mAra motI ca. gyA mAgyA te be vAra, | more motI caNe TelluM mUMge vaLe.' sItAjIe vacana lepIyA'. A kaMThastha lokasAhitya je haMmezA grAma samudAyamAM mokaLAzathI Ama potAnI rIte bhale ajANuthI A nAme mUkAyA paNa karavuM ane gavAtuM rahe che te lakhyuM keNe ? A prazna ApaNane jarUra je kahevAnuM che te to sane. pachI bhalene game te nAma hoya ! thavAno ja, Ane kaI racayitA hazene ? te te kayu ema darekane Ama praphUlla UrminA uchALe A sAhitya racAyuM che, ane gavAyuM thavAnuM che, te teno javAba to e che ke tenI racanA karanAra A che, ane adyApiparyata jIvaMta rahyuM che. lekamAtA pitAnI ANA lekasamUha che. je gAya che ne jhIle che, ane, sAMbhaLIne je manabhara vaLeTa dIkarIne hIre maDhyA caNiyA ne kApaDA, jaDAva ghareNAMne mANe che, te badhA ja. Ama A lokasAhitya sarva-samUhanuM cAkaLA, caMdaravA sAthe gIta ne vatasthAone vAraso ya Ape che. sAhitya che. dA. ta. koI eka yuvatIne gIta ryuM, sAMje cekamAM vaLI vizeSa grAmakanyAo, bhAbhIo ane sarakhI sahiyara pAsethI te gIta gAze. sau te jhIlaze. ane sau A gItamAM yAM kaThe anerI zIkha meLave che temAM ghaNuM ghaNuM AvI jAya che. Ama dareka besI nA zake tevuM hoya tyAM sudhAro karIne gAze, ane pachI te gAmaDAMmAM lekamAtA, sAhelIo ane bhAbhIo cAlI AvatI saune che ane haiye vasI jaze. A gItanI racanA sAva sAdI saMskRtinuM dIkarImAM yathA-siMcana karIne lekasAhityanuM akhUTa bhAthuM ja haze. temAM keI aTapaTI kaDI nahI haiye, paNa AnaMdenine dhAve che. eTale ja grAmabAlikA badhAya kAmanI sAthesAtha hiloLe te haze ja. A gItamAM sIdhe sIdhuM ane ghaNIvAra te hAlaraDAMthI mAMDIne chAjI--marazIA sudhInuM dareka prakAranuM sAhitya nityakramanuM varNana kramabaddha rIte AgaLa cAlyuM jatuM haze. meTe bhAge kaMThastha karIne sAsare jAya che. A rIte eka gAmathI bIje gAma dAtaNa dADamI, navANu te tAMbADI ke nadIyuM nA nIra, bhajana to sAsare jatI kanyA lokasAhityano phelAvo kare ja che. Ama gIto lApazI ke sAkariyo kaMsAra, mukhavAsa te elacI ke pAnanAM bIDAM, eka gAmathI bIje gAma ane pachI trIje gAma jAya che. tethI pioDhaNa te TheliyA ke chatarI-palaMga ane ulAre te oraDA ane lokasAhityane phelAvo khUba ja jhaDapathI thayA ja kare che. meDiyuMnA mela ja. Ama kramamAM vyavasthita rIte gavAtuM, saMbhaLAtuM Jain Education Intemational
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha trunya.] 303 hovAthI jaladI yAda rahI jAya che. eTale jIvanane roji vyavahAra ane ekatArAnA sUre bhagavAnane rIjhavIne vahelI paroDha sudhI bhajananI gItamAM paNa gUMthAI gayo che. A sivAya rAma ane sItA, dhUna macAvI che ane rUDI rIte devane ArAo che- rAdhA-kRSNanA virahanA mahinAo, sAtavAra ke paMdara divasanuM pakha "bhajanano vepAra dhaNI tArA nAmano AdhAra vADiyuM ema kramAMnukrama gavAya che. dA. ta. kara mana bhajanane vepAra." kArataka mahine kAna kALA, mohana mIThI ' A gIto, vArtA vagere kaze ThekANe lakhAyA to nathI ja chatAM moralIALAne. te bharapake kaThopakaMTha sacavAtA rahyA che. AnaMdanI paLe lokee saune paDa pilI tela guNa gAva tArA re, mATe racela hovAthI te saunuM dhana che, ane tethI ja abhaNa grAmaekalaDuM kema rahevAya prabhu ja mArA re.' janoe e dhanane sAcavIne moDhe karI lIdhA che. bhASA, DhALa vagere amAsa to bAIjI dIvALI, zuM kAMtu mArI sAdA hovAthI temaja padya hevAthI lekene te jaladI moDhe thaI bAIjI re." jAya che. vaLI A gIta, rAsa-gIta, vArtA bahu lAMbA na hovAthI A sahita rAmAyaNa ke mahAbhArata ane purANanA kaI gAnAra eka eka kaDI bevaDAvIne gavarAve, gAya che eTale gIta paNa prasaMgone potAnI rIte varNana karIne gAze. Ama gIto, vArtA, yAda rahI jAya ane racanA lAMbe vakhata sudhI laMbAya. je kauTuMbika vrata vagerene A loke potAnI AgavI lekabhASAmAM chaTAthI rajU gIta hoya to temAM kramavAra dAdA-dAdI, kAkA, mAmA ema darajajA karaze. tenA varNane dareka jaNa samajI zakaze tevA sAdA haze bhASAmAM paNa kazI aTapaTI bhaMgimAM nahIM hoya, sAdAIthI oLa pramANe varNanazreNI goThavelI hoya che jethI gIto saheje yAda rahI jAya che. A gIta ke kathA vageremAM vastunuM TUMkuM chatAM saTa khyAna khAtI vanasaMpatti ane lADIlA pazu paNa sAthe ja varNavAyA haze; sAdI bhASAmAM hovAthI lokone te vadhAre raparza karI jAya che. ane temAM vizALa kalpanA ane gaganagAmI uThyanane bahu avakAza nathI, tethI ja e gIta potIkuM lAge che. chatAM surekha varNanakaLA ane sAdRzya to che ja. dheghUra AMkho, jADe Ama A AkhA grAma-samAjanuM sAhitya che. tethI tenA parijAMbuDo, lIlI AMbalI, ghero vaDale ane pILA khAkharo, rUDerI zIlane AkhI grAmasRSTinuM mAnasa, tenA rIta-rivAja, teno AnaMda rIte gavAya che. kUlamAM pILo, caMpe rAtI kareNa, gaMdhI kevaDo ne ane zAka-udgAra vagere A sAhitya parathI ja jANI zakAya che. bhare ane gulAbI gala to visaryA visare nahIM tevI rIte gavAyA Ama A kaMThastha lokasAhitya dvArA grAmaprajA samaratanA vicAra vagere che. paNa to enuM moMghu dhana che, AMgaNiyAnI zobhA gorI gAvaDI joI zakAya che. te saMdhavananuM gAna che, mAtra ekala vyaktinuM ane bhagara bheMza. dhUdharamALa dhamakAvatAM dhArI DhAMDhA ane rejI, pradAna nathI ane tethI ja temAMthI ekadhAruM saMgAvAdI madhuraMgAna tejaNa ane mANakInA nAcatahaNATa paNa rUDIrIte varNavAyA che. Ama pAdara sAmethI te pANI zeraDo, ane motiyAbaMdha khoraDAM sudhInuM cAlyA ja kare che. Ama sarva Urmino ekadhAro pravAha ahIM ThalavAI suMdara darzana A gItomAM ja jovA maLaze. che ane je gAmaDAomAM niragI mAphaka vahyA ja kare che. loka| 'kiyA bhAdane mobhAre motI jaDyA re, jIvanamAM sarvane sarakhuM mAne che. lokasAhityane racayitA bhale kaI strI ke pusA hoya paNa te potAnA nAmane meha rAkhatA rAjAno baMgalo mehula raMgyo re." nathI. teo mAne che--samaje che ke have sUjhayuM te hoThe AvyuM. vaLI nara-nArInAM te laLI laLIne maTyAM kaMI kaMI keTalAMya ane te gAyuM te mAtra tenA ekalAno AnaMda mATe nahIM paNa gIto racAyAM che, jemAM levuM maMDAya tevo phaDo jobana bharyo lADo, janasamastanA AnaMdano bhAga temAM che. mATe mAtra eka vyakti jenI mUche lIMbu rahe te mardAnagIbharyo mATI ane rUpanI aLA letI ekalapeTI ja nathI, tene kalA pitAnA khAtara ja che temAM rasa lajajALa nArIne supere varNavela che. kALuDA bALathI mAMDIne sAdhu- nathI paNa tenA AnaMda sAthe jana samastanA AnaMdane te che saMtane ane bahAdUra bahAravaTiyAne paNa gItothI navAjyA che. che. ahIM racayitA pote ekalo ja AnaMda nathI mANato paNa potAnI Ama samAjanA dareke dareka tharanA nakharALA prasaMgene tathA racanA parathI te pitAnA hakka ane nAmanizAna upADI tene janaleone-darekane kAvya ke thAmAM upasthita karI varNavI batAvyA che. samaratanI banAve che ane sauno AnaMda te potAno AnaMda ema te Ama lekagItane kathA vArtA vagereno phalaka para vizALa che, temAM mAne che. tethI ja lekasAhityanI kRtio mAtra ekanI nahIM paNa sarvanI raNajhaNatI u nine raNakAra ja dekhAya che, nathI temAM bhASAne thAya che. tenA racayitA badhA ja che. jeNe A gAyuM, maThAryuM , saMdhaADaMbara ke artha dhana kuTatA. sAdI bhASAmAM, sau samajI zake tevI vANImAM rIne kaMThe karI rAkhyuM ane AgaLa dhapAvyuM te sarva jIvananA bhaNelA--anubhavelA prasaMge varNavIne sAdA akhaMDa.va. Amane Ama sacavAtuM ane vizALa rIte gavAtuM kheDAtuM. nane bhIne sUke citAra varNavela che. bhalA bhoLA zraddhALu loko, vadhatuM A lokasAhitya saikAothI cAlyuM Ave che. ziSTa sAhitya parathavInA e bALa, paramakRpALu paramAtmAne taMbUrAne tAle ane maMja. karatAM A sAhitya jarA nikRSTa kakSAnuM hoI grAmajanomAM ja te phaLyuM rAnA nAde ArAdhIne gAya che. IzvaranI AMkhanA amInA e tarasyA leka phAvyuM che. prAcInakALamAM jyAre saMskRta rAjabhASA hatI, paMDItA bhagavAnane paNa ArAdhIne gAya che bhaje che. Izvara taraphanAM neha- ane bhajanonI te bhASA hatI tyAre sAmAnya leke moTe bhAge prAkRta jharaNunuM je vaheNa vahyuM te bhajana. A bhajanamAM mAthaDAM namAvI bolI bolatA. vidvAno saMrakRtamAM suMdara sAhityanuM sarjana karatA ane kheLo pAtharI teoe devane ArAkhyo che. maMjIrAno jhaNajhaNATI ane sau temAM AnaMda mAnatA. paNa te vakhate paNa samAja amuka Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30% [bRhada gujarAtanI asmitA With best compliments from Of. 326865 : TELEPHONE REST353951 : TELEPHONE : Resi. 353851 SEVANTILAL S. SHAH{Co. ART SILK & COTTON MERCHANTS COMMISSION AGENTS. 47, Mahakali Chowk, 3.d. Floor, Pydhonie, BOMBAY-3. Jain Education Intemational
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRtika saMdarbha grantha]. 305 kakSAno thara ja saMskRta sAhityano AsvAda mANI zakato. e vakhate Ama varSothI loka sAhitya nAnI saravANIrUpe jhamajhama vahyA ja paNa sAmAnya kakSAnA loko temaja janapadanA lekenuM zuM ? teo kare che. madhyakAlina aMdhakArayugamAM A sAhitya kyuM kADhyuM che. A ucca bhASAvaibhavane saraLa rIte jhIlI zakatA ke barAbara samajI vaLI vadhAre vizALa kSetra racAyuM che. ane vidhavidha rUpe viharatuM zakatA nahotA. temAM paNa AnaMda ane ullAsa bharyA hatAM. thayuM che. A sAhityanAM mULa tapAsatAM guNAnyanI paizAcI bhASAmAM teone paNa UrminA uchALA ne spaMdano AvatAM hatA. te AnaMda lakhAyela vArtA "bRhata kathA ''mAMthI tenA sagaDa maLI rahe che. A cheLAnA uchALAne A lokoe potAnI prAkRta bhASAmAM gAyo ke vArtAo paNa lekabhASAmAM ja racAyelI hatI ane tethI ja te karyo te lokasAhitya, je badhAja loko gAmaDAMnAM temaja zaheranA vakhatanA pazu paMkhI ane lokone AkarSI rahI hatI ne? jUnA sau leke samajI zake tevuM zahevuM ane sAdu, Urmisabhara vaLI saMskRta nATakamAM paNa grAmajano ane strIo ya prAkRta bhASA ja saMskRtathI saheluM paNa rasathI bhareluM. je prAkRta bhASAmAM thayuM te bole che. strIonA mukhe prAkRta bhASAmAM zabdoccAra vadhAre ramaNIya sarva lekanuM sAhitya. jemAMnA koI koI gItamAM saMskRta bhASAnI lAge che. e bhASAmAM gavAtAM gIte paNa layavAhI ane madhura lAmatA. vicArasAmyatA paNa hoya che. dA. ta. "zAkuntalama'nA zleka jevuM meTe bhAge strIo ja prAkRta bhASAmAM racanA karIne gAtI kAraNa ke ja A adharaNInuM gIta che e bhASAmAM besavAne tene vizeSa mahAvaro hato. Ama lokabhASAmAM "ghAtakuMjaranA maDhanImavati' racAyeluM sAhitya mATe bhAge strIoe ja racyuM haze kAraNake strIhRdayanA - dhanya che te mAtA-pitAene, jeonAM vastrAbhUSaNe enI (putrI) bhAva saMvedane temAM vizeSa nirUpavAmAM AvyAM che. ane tethI ja grAmaaMga-raja vaDe melAM thAya che. nArIoe ja te kaMTharatha pharI saMgharyuM ane mukta mane gAyuM che. dhe dhakeya mAro sADale, A badhuM jotAM lAge che- moTA bhAge A gIto, vArtA, kathA, khoLAno khuMdatala ghone rannAde rAsaDA vagerenI racanA bahutaH sIeja karatI haze. ane A dvArA vAMjhIAnA meNAM dakhaNa deyalA." pitAnA bALakenA ane pitAnA temaja grAmajanonA mananuM raMjana A lokasAhitya sAmAnya lokonuM temaja vizeSataH grAmalekanuM- karatI haze. ApaNe tyAM moTe bhAge dAdImA ja vArtAo kahe che ne? temanI ja bolImAM hovAthI koIe te graMthastha te na karyuM, paNa kaMThe Ama lekasAhitya strI, purUSa ane bALaka sahunuM che, paNa te sahumAM te teoe bharI ja rAkhyuM. bhASAno judA judA kramamAM vikAsa thatAM strIo mATenuM savizeSa che. temAM nArIhRdayanA manobhAva, manthana, te sAhitya kramAnugata navA paNa te cAlu kALanA umeraNa sAthesAtha mamatA vagere UMDANa sudhI dekhAI Ave che. A sAhitya mATe sacavAtuM AgaLa cAlyuM. temAM navo navo umero thato gayo. jema bhAge strIone vadhAre kaMThastha che, purUSa te mAtra bhajana, rAsa, narasiMha ane mIrAMnA gIte prAcIna hovA chatAM adhatane gujarAtI duhA, dhULa, rAmavALA ne caLakA ATaluM ja gAya che. te paNa badhA jevAM ja che tema. bhASAnA vikAsa sAthe A gIte paNa navo navo puruSane kaMThe nathI hotuM. jayAre gAmaDAMnI dareka strI potAnA bALakane zabdasvAMga dharatA AgaLa cAlyA AvyA che. paNa tenA mULa gIto pAraNAmAM saMbhaLAve chebhAva je prAcIna vakhato haze te ja temAM mULasthAne rahI gayA che. 'tuM suI jA bALa Ama A gIto vagere kaMThastha hovAthI tenI mULa racanAo, tenA lADakaDA bALa sUI jA." zabdo vagere maLatA nathI kAraNa ke te lekhita nathI mATe ja. paNa A rIte gIte ghara, zerI ne gAma gajavatI strIo saurASTra-gujabhAratanI bIjI bhASAmAM A leka gIto jevAM ja bIjAM gIta che, rAtamAM TheraThera jovA maLaze, jene eka paNa gIta na AvaDatuM hoya baMnene sarakhA hatAM te mULa eka ja gIta hoya tema lAge che. tevI eka paNa lokakanyA ke lokanArI koI gAmamAM maLaze ja nahIM. rAjasthAnanuM sItA vanavAsanuM eka prabhAtiyuM A rahyuM are, prAmastrIoe to lekasAhityane vahetuM-vadhatuM rAkhyuM che. rAmajI pa phATI bhayA parabhAta, grAmanArIe ja jue A gIta ratrya--gAyuM che - mAta kauzabhAjI dAMtaNa mAMgiye; nathI gAyo hAra vANIye re, rAmajI mAMgyo che bara deyaccAra, nathI gAyo cAraNu bhAra re, bada e AMTInI suNI e na sAMbhalau." gAyo kuMbhaNa gAmanI kaNabaNa re, barobara uparanA gIta jevuM ja gujarAtImAM A prabhAtiyuM che-- enuM amara re'je nAma re.' rAma parabhAtIne poTera devakIjI mAtAe dAtaNuM mAgIA, A lokasAhitya vizALa rIte leka, pazu vagerenA vize paNa bhAgyA mAgyA te vAra be-cAra, sItAe vacana lopIA. vividha rIte, are mekaLAzathI pahoLA paTamAM kheDAyeluM che. tenA para tema ja vrajabhASAmAM paNa eka lekagItanA jevuM ja A gIta - vizALa che. samagra jIvana ane tenA suMdara prasaMgene ahIM kavanamAM 'sonalA IMDhoNI ne rUpalAnuM beDuM rAja, suMdara rIte jhaDapyAM che. sva. zrI jhaveracaMda meghANIe tenA bhAga rUpalA beDuM rAja, pADayA che. (1) viziSTa rUDhiprayoga (2) kahevatane jIvanamAM anubhava naNaMda bhojAI pANI saMcaryA rAja; nicoDa (3) Rtu bAbatamAM bhaDalI vAkaya (4) ukhANa ane varato pANI bhare ne mero DhALI deLI nAkhe rAja, (5) jIvananAM dareka kSetranAM gIto (1) vrata jeDakaNAM (cha) vratakathAo DhaLI TALI nAkhe rAja, (8) lagnagIta (9) samUha kArya ane zramanAM gIto (10) rAjIyA gekhethI rAjAnA kuMvara joI rahyA rAja.' (11) punuM sAhitya (12) lekavANInA bhajana. Jain Education Intemational
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ 306 A rIte jIvananA dareka kSetrane vavatuM A sAhitya lokone mATe maMpUrNa sAhitya che. bhATa, cAraNa rAvaLa ane mIranA vyaktitva na ora ja che! temAM potAnI khullI AnathI kAI mAnI sAcI vInAne biradAve che. koI vaLI vaye sure ane madhura rIte dAhamA gAya che. to paLa daI AtamarAmane sAne vananIkAne tAravAnI khArajU kare che. khuda avAje ane kAkInA chupAne banAre gAto rAvaNucAvA kaIkane jaNAve che. rAmavALAnA lagana AvyA te dhumake vAge TAla gojhArA gArI gALA, rAkANA tyAM rAmavALeA. huM rAtre jamAnamAM ke corA pAse vArtAmonA rasamAM tambheLa karI. mUkatA bhATa ane cAraNA, DAkale ke DamakArA mArIne lAMbe rAge devImAnI ANiyuM gAtA rAvaLa-pALiyA, A badhAya lokasAhityanI racanAne jIvaMta banAvI lokonA hRdaya sudhI pahoMcADI de che. baiMgItanA ne sAtvinA raMge raMgAyelA A loko jUnuM nANuM ane vaNameAluM dhana che. AjathI chellA zaiDAM varSo pahelAM ja lokonI jIbhe viharatA A sAnine sva. zrI raktamAe prathama lokaganA bhegA karI tenuM saMpAdana karyuM. te pahelAM paNa namade suratanI strIonAM gIto emAM karyAM hatAM. eka pArasI lekhaka paNa loka sAhityanI vArtAnA sarata khUba muzkelIthI zodhIne saMpAdita karIne te vakhate vAra pADazo, be chelle zaherI ane TilATI sAme nuM karanAra sva. zrI jhaveracaMda medhANI. teNe te! A sAhityane lagabhaga badhuM ye acaya karI lIdhuM che. saurASTranA gAme gAma, nesDa nesaDA karI temaNe A badhuM vINI cUTIne mahAmusIbate bhegu karI zaherI ane zinonI samakSa mUkayuM che. tenI eka racanAmAM ja peAte A badhuM kema bheguM karyuM, te kevuM che te tapAsavA, mUlavavA lokonI samakSa mUkI de che. 'rUpa sugadhI huM kAMI na jANuM ! DuMgarAnA govALa, AvaLa bAvaLa, kheraDI kerI kAMTyamAM AthaDanAra. mAre ghera Avaje be'nI, nAnI tArI mA jaggI, ' --jhavecaMda medhANI, Ama vINI bheguM karIne A sarva loka sAhityane temaNe sarvanI sAme mUkI dIdhuM che. zaka sAba mULa DALakhAM karmanI dhArathI sAMbhaLavAnI taiya aneAkhI majA paDe che. jyAre sAtama, ADama ke meLAkata jevA parva ke vastu vastelAnA jAgaraNa hoya, meghADaMbara kAro jAmya hAya, sImamAM sArA varasAde sIMcyA meAla rakhe halamalI rahyo hoya tyAre sarvanA dilamAM AnaMdanA edha ubharAtA hoya te gAmaDegAma juvAna-patIcyA mastImAM vIne rAsaDA-gI gAya che tyAre to dharaNI dhaghI zake . uMTanI lacaka ApI, lahekAthI sarInA bhAva tyA dazakamAM kaThe samagra gAma ane vAstune teo lAyuM bharyu ane mAnadamaya banAvI de che. AvA nAga pAsethI loka sAdhi AMbavAnI majhA che bhAvI na game ? ke bRhada gujarAtanI bhasmatA bhArata svataMtra thayA pachI gAmaDAMomAM Thera Thera nizALeA thaI ane tyArapachI nAnI prajAmAM thoDu akSarajJAna ApyuM. hiMdI tema ja gujarAtI cacitrAnI asara paNa gAmaDAMomAM poMcI. samAjakavvANunA kAryakaro tema ja zaDhI zALAmAM banelA zikSako gAmonI zALAmAM khAvA. A badhAnI asara gAmanA loko para thaI. navAnA temaja gAmaDAMnA sudhalA loko loka sAhityane eMka bAja kAkhI devA lAgyA che. te cacitrAnA gItAnA DhALavALA, svarAjanA deza-netAnA vagere gIta gAvA lAgyA che. jemAM khAsa dama nathI. temAMnAM ghaNAM gItA sAva kIsAM ane mAtra zabdALu jevA lAge che. kasbA ane jIlllAnI rAsa-garabAnI vikAomAM paNa ve ta okagItane bhale kaI vanavAM gIto gAya che. ghaNIvAra teA gIta ane garabAno meLa ja nathI besate|. have loka sAhitya / khetaramAM nAnu chIMDu paDyuM che, dhIme dhIme khetara jovA lAgyuM che. have zrI maimAnAI jevA khapiyAnI jarUra che, khetara bheLA te pahelAM rahyo sahyo pAka laNI le. * * - zrI jaina zvetAmbara konpharansa saMcAlita : zrI jaina udyoga kendra - pAlItANA - "" zra. jaina vainAra kuransanI preraNAthI ane zrI jaina pragati maMDaLanA prayAsathI pAlItaNamAM " zrI jaina udyoga kendra 'chellA paMdara varSathI madhyamavargonI mAnada rena rudana Arthika rAta aMte audyogika tAlIma ApI, svAzrayI banAvavA vyavasthita ca lI hatu . zaheranA aramaNya jaina dhRdaye sevA bahai kapa karI A kendranu' sudara saMcAlana karI rahyA che. uparakta kendramAM " samiti " dvArA zuddha ane sArU anAja kharIdI, kendranI khAMDano pAse ja sApha karAvI, ghauMnA kheDA ane masAledAra khAkharA, svAdiSTa mAMgareLI khAkharA, maga-aDadanA pApaDa, *vaDA, vaDI, bA, athANuM vagere kai banAvI vecavAmAM Ave che. ApaNI si!tI. A dharmika bar3enene strazrayI banAvavA ane sahAyabhUta thavA, jaisamAja ane yAtrALu bhAI>>une! A saMstha nI mulAkAta thI kArya nihALe te vastuzrI kharIdI uttejana Ape 5. bhAIdAla ema. bAvIzI M.B.B.S. pramukha kendra sthaLa HkAMtIlAla eca. zAha maNIlAla e: mArI motIzA zeThanI dhama zALA vecANu kendra - mAnA mukhya bajAra, pAlItANA
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ vi arvAcIna gujarAtI kAvyamAM gurjara nagara-varNana -De. prA. dharmendra ma. mAstara (madhurama ) narmadathI AraMbha pAmelI arvAcIna gujarAtI kAvyasRSTimAM je ke AtmalakSI che. chatAM kAMkariyAnI moMmatAne Acho citAra gurjara nagaravarNana sArA pramANamAM thayuM che. emAM amadAvAda, bharUca, emAM sAMpaDe che. "sAbaranI dIkadI' mAM sAbaramatIne kendramAM rAkhI surata, naDiyAda, vaDodarA, vardhamAnapurI, tulasIzyAma, siddhapura, kudaratanI saMgAthe amadAvAdanI kamanIya kA ISata citAra apAyo bAlApura vallabhIpura, avalokitezvara, taLAjA, muMbaI, pATaNa, che, moTA zaheranA adherA baLatA dIvA, sAbarataTe ne zaheramAM bane vallabhavidyAnagara, bAraDolI, dhArAsaNA, lAThI, kapaDavaNaja ane dIvaDIyA pAchaLa laTakAvIne ghUmatA reMkaDIvALA ane leDhAnA thAMbhalAsudAmApurI jevAM rathaLanAM varNana eka tarapha thayAM che to bIjI tarapha vALA sakkaDiyA pUlanuM dazya dilacaspa che. zrI ramaNika arAlavALA mahAbaLezvara, kolhApura, karAMcI, caMDIgaDha, khaDakavAsalA, eDana, 'pratIkSA' (I.sa. 1942)nA "kAMkariyAnI zaradapUrNimAkAvyamAM bhAkarA, cittara jana, hIrAkuMDa, kAzIghATa, jaliyAMvAlA bAga, zrI amadAvAdanA saundaryadhAma kAMkariyAnuM sarasa nirUpaNa kare che: "zaradaraMgapaTTama, kAkaDApAra, pAvAgaDha, tAraMgA, nahAgA zikhara somanAtha, pUrNimA TANe prakRtine kavie pUrNimAmAM ramatI gaura govAlaNI zatruMjaya, giranAra, Abu, gaDha zivanerI, bhogAvAno kAThe, ajaMtA zI kalpI che. ene mAthe zaradazazInI gerasI che ne samagra bhuvanamAM -ilorA, arAlezvara, elIphanTA, beraghATa, pAranerA, kabhIravaDa, te AnaMdahelI relAve che. tArA pikI jaDita kaumudInI kAMcaLI eNe tIthala kAMThe, DAMga vana, aravallI, gurUzikhara, surapANano ghodha paherI che. e marmanI madhura meralI bajAve che ane kahAna ane hapInAM khaMDero jevAM sthaLonAM varNana paNa thayAM che. anya kALa AmakerI jhUlabharI kSitijanI kAmaLI oDhIne saundarya mugdha kAvya prakAronI jema narmade ja "surata" kAvya lakhone AvAM kAvyo banyo che. AbAdInA abhama pharatI aMgulionA pratIka zI mIlanI lakhavAnI pahela karI che. cImanIo jANe sUtelI amadAvAda nagarI para AziSa varasAve che. A sarve rathaLa varNanamAM gujarAtanuM pATanagara amadAvAda saMkhyA e vakhate senAnA kAMgarAvALA cAMdItaNuM thALa samuM kAMkariyA ane guNavattAnI daSTie supere aMkita thayuM che. enAM Azare dazeka taLAva svastha sutuM che. madanavegathI ahoniza dukhiyArI thatI khaMDitA kAvyo dhyAna kheMce che. ba. ka. ThAkora 'mArA seneTa' (I. 13 ) yauvanA zI nAvaDI vaDanA jhADa nIcenA kinAre paDI che. snA saMgrahamAM pragaTa thayelA amadAvAda' nAmaka seneTamAM surata-amadAvAdanA raselA sarevaramAM pratibiMbita tArAo jANe vimala paya vaDe dhovAtA gajagrAhano ullekha karIne amadAvAdanI keTalIka vilakSaNatAo darzAve rUpiyA jevA lAge che. kAMThA paranI dIpamALA jANe pAtALethI padhArIne che: " purANuM surata amadAvAdane bhale "harAmajAda' kahe, paNa "raNachoDa. caMdra sAthe ramavA AvelI nAgakanyAonI ToLI jevI dIse che. bhAI reTiyA'e amadAvAdane unnata karyuM che, phense tyAM vidyAjata yauvanAnA AMbaDe aDapaluM karatAM chela je vAyu vADInI pukhamaya jagAvI ane bhoLAnAtha, mahipatarAma, dalapatarAma vageree tene latAone laherAve che. anerI sahiyaro sonerI oDhaNIo eTI pragati ApI. gAMdhIjIe ene rAjapura banAvyuM ne zIla, tapasyA, rAsa khele che. AkhuM AkAza sudhAsiMdhunA hiMDoLe jhulI rahyuM che sevA ne baMdhutAne maMtra Apyo. amadAvAda te che gurjara prajAvata." ane A saundarya joIne akala upanyAM brahmAMDAnA kirITa samo 'lalitane lalakAra" (saMgraharUpe I. sa. 1951) mAM kavi lalita mAnavI rAce che." 'giradAbAda-amadAvAda' nAmanA kAvyamAM amadAvAdane "gurjara gulajhAra" zrI dezaLajI paramAra uttarAyana ' (I. sa. 1954) saMgrahamAM kahe che, "ahIM jahAMgIra-nUrajahAM jevA padhAryA hatA, sArasanA elisabrIja' ane " amadAvAda" nAmaka be kAra Ape che. rahayugale ahIM rasaramANe rahe che, mana bharata banIne rIjhe che tathA ke elisabrIja'mAM kavi tene kaMI varSothI grImene tApa sahana karIne sughaDa, saraLa ne udAra mahAjane che. uttaramAM raNaretInAM vaMTaLo sAbaramatInA jalajUthanuM vahana karIne hAphelA kaI mela same karupe dina-rAta thAya che ke amadAvAda " giradAbAda' dise che. sUratane che. ahIM retanA Dhaga UDIne DhaLe che ne daze dizAnA pavana vaLe che. sahelANI dila-dariyAva hoya che. amadAvAdanI prakRtinuM saundarya kayAreka ahIM nIravatA che to kyAreka kolAhala che. tenI pITha upara ajaba che. e joIne kavine thAya che: "eka khudAnI khudAI! ghaNAM vAhanone e dhAre che ne heThe pragatidhAre vahAve che. e che haLavola tyAM InsAna dise je sudra." zrI umAzaMkara jozI 'Ati' paNa himmata bhaDa. le kahudayanI vatsala helI, kaumAranI lecanakeli ane (I.sa. 1946) saMgrahamAMnAM "kAMkarIyA' ane 'sAbaranI dIkarI" rASTajanakanI padadhUline cUmIne ne jhIlIne e Ubho che. e che ekalanAmaka kAvyomAM amadAvAdanA prAkRtika saundaryanuM AchuM varNana kare vAyo bajaraMgI, vizvameLano avadhUta saMgI ne vyomavitAne satata che. kAMkariyAnI naukA sahela, tyAM sevelA svapna, tene hRdaye namaNI dekhanAro." " amadAvAda' kAvyamAM kavi tene " zahere muAjhama " lADI samI taLelI nagInAvADI- vagere sarvahRdayaMgama che. prastuta kAvya kahIne zipIne sthapati nA parama bhavya nirmANarUpa kahe che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ 308 [ bRhada gujarAtanI asimatA " AmrakuMjanI gujarAtaNano e rasapradIpa che. arthazAstra ne vepAra zrI madhurama "A amadAvAda' (i. sa. 1965) kAvyamAM jene vaNajane eka vakhatano jagadIza, rAjapUta mogala dakSiNIne dhana kuberanI nagarI thavAno nAda lAge che evI nagarI tarIke AMglalekenuM eka veLAnuM krIDanasthaLa, hiMdu musalamAnonA bheLA amadAvAdane gaNAve che. "ahIM sAbaranAM nIra khaLa khaLa vahIne bhAgyalekha taNo saMketa, bhadrakAli zAhaAlamanI egamya zakti ne zAMtine sAda Ape che. kudarata ne kuMdana ahIM dIpe che. A te tenA prabhAvano namUno, ItihAsanAM satya ane svapna evAM be dadhIya muninI tapobhUmi-gujarAtane bhavya prAsAda che. A te che azrubhara cakSuonuM lAvaNya tathA "dhUmADo ,dhULa ne dhamAla'nI dha- jANe vibhunuM bhavya lalATa, A zAMti ne krAMtinI bhUbhi che. kayAMka tripUTInuM kAMcanadhAma e che. sAbaramatInAM be vaheNe zI yuga saMkatine viSAda kalAMti ne zrAMti ahIM najare paDe che, paNa pramAda najare pravAha vizALa carita janatAmAM najare paDe che. ahIM gurjara cetana nathI paDato. ahIM jagavAdanI kacuMbara joI zakAya che, paNa strota sahastra pAMkhaDIo vahe che ne utAvanA bhogI jIvanajyota amadAvAdano vAda ne nAda nyAro che. ahIM vANIvidyA ane bane che. jagAve che. amadAvAda che dharasukhagheruM, virakSetra, ciMtanamaNi ne devanuM mAnavatAnI kalagI samA gAMdhIjIne sAda ahIMthI vaheto thayo che. priya." dhana-vaibhavanuM A moTuM sthAna jANe lakSmIjInI caraNujanA prasAda "alpavirAma' (I. sa. 1954) saMgrahamAM zrI niraMjana bhagata jevuM che." amadAvAda-1951 ' nAmanuM kAvya Ape che. ahIM kavine zahera amadAvAda pachI ApaNI arvAcIna kavitAmAM suratanuM varNana nahIM paNa mAtra dhUmanA ghUvA dekhAya che. enAthI mAnavanA veravA sArA pramANamAM thayuM che. enI cha sAta racanAo noMdhapAtra bane rUMdhAya che. ahIMnI uSA kauravonA Azraye paDelA udAra thaI zake che. AmAM arvAcIna kavitAne janaka narmada sUrta' nAmanuM sarasa mIlamAlike taNA suvarNa zI che. ahIM to asaMkhya netramAM adamya ne uttama kAvya ApI jAya che. ApaNAM nagara prazastinAM samagra rUpanI tRSA che, sadA sarvanAM mukha jJAna che. svapnamAM ya sukha prApta kAvyamAM sarvottama sthAne birAjI zake evA A kAvyamAM behAlIne thatAM nathI, kurUpanI kathAne virATanI vyathA che. A kaI zahera nathI" lIdhe raDatI sUrata banelA suratanI bhUtakAlina "senAnI mUrata' jevI ahIM amadAvAdanI nirAzA ne niSphaLatAnI cIsa saMbhaLAya che to gauravagAthA Alekhe che, ane unnati pachI avanati pAmelI e zrI cImanalAla vyAsa kRta "laharI' (i. sa. 1963 ) sa grahanA kathIra zI dazA badala kavi aphasosa vyakta kare che. bhAre AgathI amadAvAdane ' kAvyamAM paNa e ja vivAda sAkAra thayo che. paNa tenA kathaLI gayelA deha, kSAbhajanaka riyAta tene kathaLI gayelo deha, kSobhajanaka sthiti pAmelA be buraja, A vivAda judA prakAra che. " kudaratI vilasI rahelA sIdamAM adazya thayelA nenanA caLakATa, DhIlA paDelA gAlanA ThATha, behAla anukuLe nija puruSAthI ahIM rUpa ApyuM che." paNa emAM hisalanA banelA dAMta, durdazA pAmeluM nAka, ghuvaDa zuM phIkuM paDeluM mukhAraviMda, rukSa bhaNakAra, hoTalamAM khaNakhaNatA kapa-tAsake ne vArasI bhajiyAnI amAsa jevuM kAramuM thayeluM rUpa, UDI gayelI surakhi, killA-lAtIvAnagI, rIkSAmAM rakhaDatA anADI yugale aDhAMkyA deha vastro ne-keTanI AthamelI samRddhi, asta thayelI phurajA baMdaranI jAhovaNatAM mAnavIo, be vAra bejana na pAmatI aneka vyaktio ane jalAlI, lIna thayelA vakhAravADIvaphA bhAga27 kAyAvALA lakhapationAM citro najare paDe che. bhakto jhagamagATa, UDI gayelA hAthI ghoDA UMTane pAlakhI-rathane cakacakATa, jina-oliyAo vageree ene " pRthvI pare suratAnI nagarIsamAna " naSTa thayela apAra zebhA, lokasaM5, tApI-zebhAne baMdarane bahAra, kaMDAravA ne sajAvavA mATe uramAM sevelA heDa mamita banyA nathI avati pAmelA zanitA kilA, DakakAne vahANone ThATha vagere ane te badala kavi khinnatA anubhave che. svarUpe AsamAnI-sulatAnanA pratApe sarajAyelI tArAjI dardabharyo zrI suMdarama kRta " oha, amadAvAda !" (pragaTa akhaMDaAnaMda. citAra ApI kavi narmada ArtanAde udgAra kADhe che. "hAya hA okaTobara 1964)mAM amadAvAdanAM sArA narasAM pAsAMnuM Alekhana e surata zeraze? cUsI lIdhI' ne "have tuM marI javAnI' rAta thayuM che. amadAvAdamAM DAmaralIpI rUDI rUpALI zerI, galI galImAM paDI gaI che ne sUratane sUraja asta thayo hovA chatAM kavi nija anerA rUperI dIvA, pahoLA pralaMbita paMtha, lakSmInA relA deDatA ghAyalabhUmi mATe dhaNuM abhimAna seve che, kemake e te tenuM vatana vAhana, navIna bhamatAM bhavana sadAgara, sAbara saritAnA avanavA che. duHkhamAM paNa mIThAza, dhIraja ne saMtoSa sevanAra sUtane kavi pUle, zarabata-AIsakrIma tathA rasagulanI relamachela, avanavI dhanyavAda Ape che. kavi vaLI mAne che. ke bahu moTuM gujarAta, nizALe, vidyAbhavana, gaganavANInAM mathake, graMthAlayo, davAkhAnAM zahera, jhAjhAM vikhyAtAM; sUta tuja saMtAna, janmabuddhimAM tA." davA bajAra, dhiMgA rAjabhavano, navAM maMdira, rUpALA duga-keTo, sughaDatAne zuravIratAmAM te agraNI che. kavi surata ne amadAvAdanI daravAjA tathA sAbaramatI Azrama Adi sthAnoe haraNaphALa zI gati tulanA ahIM kare che: kanuM amadAvAdI bhale baDAI kare, tenI pAse jovA maLe che. bIjI tarapha ahIM have nathI mahAmAM pratibhA ke tapanAM nANAMne tera che, paNa teNe sUrata jeTalAM kAra jakhame veThayAM nathI. AviSkAra, meghA ! meru tathA karaNAbhInAM aMtara, ahIM te che Aja suratamAM nANAMnuM nUra nathI paNa kudaratanuM cakacakatuM ne bharapUra pai paimAM buddhi vecAtI, nira jai jai' laganI," " sarasvatI nija nUra che. amadAvAdI Teka ne bhAna na jANe," nANAMthI teo sArA che vINa vecI, bharI gaI ja ucALA" tathA "Aja are rUpiyA zA ane "udhamakhaMtI rAja, svArthane sAdhe bolA' paNa bahAra viveka saratA sastI netAgIrIe ? ahIM ghaDI ghaDIe navA moracA ane to ya mAMdA mIThA ne melA' tyAMnA zeTha gAmanA jevA recA che, khAMbhIo mace che. A rIte amadAvAdanI AbAda tathA barabAda paNa haiye piyA nathI. teo rasaraMga na jANanAra ne ekadezI che, sthitinuM citra kavie ahIM sArI rIte aMkita karyuM che! dhana ekaThuM jANe che paNa bhogavI jANatA nathI. suratanAM Jain Education Intemational
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saba mantha ] saMtAne kAmela che.' 'na`da kruDakheda' A rIte aMgata mata vyakta kare che ne gAIne tAtkAlIna murtAone ghara caDAve che. ahIM nAgaravanA che. paNa vatanaparastI vadhAre che. zrI vyaktikRta vakhitano lalakAra' ( rUpe I. sa. 1951) nI 'tApIne tIre' kRtimAM 'vanethI vahetI sarala taralI nirmaLa ' sanI tApI vratatapa bharyu vana varSanI hovAno nirdeza che. vApI nI vaselA to kaSi krika garavI gujarI bhUmi kare che. ne tyAM vInA nada samA * gavIne mahAlavAnI IcchA . rAkhe che. zrI phUlaH jha. zAha 'janmabhUmi' (I. sa. 1931) kAvyamAM nya, maMgaLakArI ne mukrama' naDiyAdanu gaurava gAya che. tenAM sattAno gujarAtanuM gaurava vadhAya che, kemake A thAM " sAhAra, kavi, pAnane vAhIyAta sAhitya, muLA, saMgItanA zokhIna pUrA. vaLI ahIM "dharatImAM pAke dhAna mosamamAM ArA, jala nirmala vidhavidha jAtanAM mIMDAM khAvAM. " 'rasakavi raghunAya bAda garama naDiyAda (1949) nAmanA kAvyamAM bhAnavarUpI babbe gIcAnA naMdanavana samA gujarAtamAM niDayAdane amarakusuma gaNAvyuM che. emAM sarasa parimala che. * : 66 * che. sAti, raMgabhUmi, rAjakAraNa, arthazAstra ne dharmanA dharA thaI gayA. vinA zabdomAM kahaze nA naDiyAda cArUtaranA dadavasamuM ati nAnuM paNa bAda ' kavi citrakAra stanapUra " nIyAne ' guja'rInI akuja ' kahIne aa Ape narapuranI A sparasALa mUrtimAM satI mUrtimaMta pe pa MktiyugamAM rahetI hatI ne rasagagA vahetI hatI. ahIM rasakeAkilanA dhurNa na thatAM, samAsI bALa pharatI ne hiMsobhI rahetA. ahIM chaganalAla paMDayA kRta ' kAdaMbarI ' tathA mULazaMkara yAjJikakRta mAlatI mAdhaya ', ' mRcchakaTika ' ne ' zAkuMtala 'nAM gujarAtI avatAra thayA. ahIM manaHmukhazakha tripAThI kRta * vicAra sAgara 'nI racanA dvArA tattvanI kanyAta saMgI, kArInI taka samA sarastIcaMdramurInAM pAtrovALA * sarasvatIcaMdra kRti rakhAmamAM gI. ahIM bhakiva bhArAzakaranI mUDIyAnI gajhalamaNi pragaTa thaI ane maNilAla na. drivedInI brahmaninAdanI bInamAMthI madhura ane bhavya saMgIta mukAvuM te sAkSisanI pUrNimA banatI hatI. zAMtinu` suMdara svapna ahIM phaLIbhUta thayuM ne krAMtinI jvAlAne ya AthI jema puM, maMDI budiyAna divAnA, nyAyamurti, bA tirata kAryakaro rAjaputo, thANA daza vakA ne ni:svArtha sevA thaI gayA. ahIM prakRtinI pazu ii zAkhA lage che! tavastI gharA, khAtronI bhapura gAmA, phaLa lakhacita kune, kokilA popaTane bharanAM gAna, gAmatAM gAyA, purAtana arvAcIna zrI suzIlA jhaverI kRta 'vicimAlA' saMgrahamAM 'sUrata zahera 'saMskRtinI saritAonA saMgama, tathA puNya purANunA pravacananI adhyAtmajJAna-bhAgIrI vagere ahIM che. zrI madhuram kRta A nAmanI racanA che. temAM tApI tIre AvelA maneAhara sUrata zaheranu varNana che. tApInA niyaLa yAre, tara sAme Avela suMdara vanarAja, cAlIyA, mukhya lAko, khullA nasa mAMDavaDA nIce mane kabhAratI vagharIo, mAna gAu cheTe AvelA sAsariyAM bhaNI jANe vA dhapatI tAI, gAMdhIbAgamAM najare paDatI kalAtmaka phUlakayArI, zobhA niyA' (6.sa. 1965) tathA 'naDIyAda nagarI' (1961) nAmanAM e kAvyA maLe che. prathama gIta racanAmAM kavi naDiyAdane sAkSanuM hRdaya rahe che. A prakRtinA prasAda sakAya che. gurjarInA zilpInI A bhUmi che. vaLI zauryane krAMti, mAnavatA ne zAyarI, sAna ane dAna, karma ane dharma, suMdaratA ane svamAna, viSAda ane vijayanI paNa A dharatI che. bIna kAvyanAM viniyAne catarahita ApatI saMkhyA te pUnama tathA kaLA-sabaMne vidyA vANijyamAM pagabharatA ne samRddhi vagerenA nirdeza emAM sarasa rIte thayA che. aMtamAM kavinI ukti che tema surataneA 'mugaTamaNa zu haLajhaLa thAtu gujarAte' zobhe che. 4 * uttarAyana ' (I. sa. 154)mAM zrI dezaLajI paramAra purI surataneM " tathA " sata " nAmaka be kArbo Ape che. prathama canAmAM bhAva bhAtIgaLa sUrata ' kahIne kavi vAMcche che ' navala dharI ucharaMga zAbarI mArI mata. * tApI nI jema nina navA nIraje che tema che * haiyAnAM hIru zAstrI raheche sana 'dharma-krama ne khAna-zAnanA sukha patha rakSIne Atama bharI de tevu zreyasagAna ahIM guMjI raheze. ahIM namaMda zA ta vanabhara cho, hI zauya ne saprema dIkhA, sUrata te che premasUrIlu. ahIM rasika caturatA, nirmaLa vacanAmRtanI dhAra, bujhAkhI dAsarAyanA komaLa hauM, ' lalita kalAvaNya, jane pAve tevuM. rAjanya thana Adi dhapAtra tavo che. kavine surata ' rasIlI tArI mUrata 'lAge che te icche che. hatI ehavI neTa daLe sAnAnI sUrata, " tathA " niMdavikhyAta bharavAnI mAnA " zrIjI kRtimAM maDAmAM pUranA AvavA, piMjara prANavihoNI kAThI, kabrastAna vagere suratanA purAtana bhAgeAnuM smaraNa karIne tyAM sAI pelAM kArtika pratiSThAnA nizca kRSi kare che. tathA asAsa vyakta kare che ke A ja sUratanuM AMgaNu che jyAM * gulAma hiMdano gayA paDI java avaLeA pAseA." : khI zrI tanasukha bhaMda kRta kAvya jharI' (i. sa. 1955) mAMnA tApI 2' kAvyamAM tyAM haripurA mukAme bharAyelA koMgresanA adhivezananA ekAda smaraNIya prasaMganuM Alekhana thayuM che, paNa emAM sthaLa-pAna nathI. 39 suMdara phUla kahe che. A te bhUmi che sapUtAnI, dAma ane nAmanI tyAM dhana ane vidyAnI. khudI pravRttinI ramaNIya gharA, mAnavInI amUlya matA, namaNI latA samI ramaNInI chaTA, geAva nigarAno naDiyAdanuM varNana karatAM pAMceka kAvyo prApta thAya che. kavi laSite (janma I. sa. 1883) 'naDiyAda namu'' kAvyamAM naDiyAda, 'mata' nI cu tathA maNilAla dvivedInu navo vagere sarva vibhIya che. pAvanami ne dAnI samI kare che. hI cAruM tavaranAM sarasa phalaphUla che te sarasvatInA anI che. kavi naDiyAdane namana kare che, kemake te mAne che'na...danavana gujarAtataNu` teA eka ja tu naDiyAda.' bharUca varNanamAM pAMceka kAvya ApaNuM dhyAna kheMce che. sAkSarabhUmi bhacanA vatanI ba.ka.DAkAra 'mArAM soneTa' mAMnA 'bhAMgalu'
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ 310 [ bRhada gujarAtanI asmitA bharU' nAmaka seneTamAM zaheranI purAnatAnuM AkhuM ItihAsadarzana malamala malakatuM hoya tema revAnAM vAri chaklakAya che ne ThaMDaka vere che. karAvI tenuM prAcIna gaurava kathe che ne te pATaNanA rAjA, dilhInA pATaNa nagarI para traNa kAvya maLe che. narasiMharAva diveTiyA sulatAna, ahamadazAha, samrATa akabara, Daca, phIraMgI ne aMgrejone kRta "kusumamALA" (I. sa. 1887)mAMnA "sahastraliMga taLAvanA kAMThA nagyAnI vAta kahe che. purAtana vibhUtionI punita pagalI ke tyAranI uparathI pATaNa" nAmanA kAvyamAM pATaNanI paDatI para AMsu sAre pragati Aje bharUcamAM dekhAtI na hovA badala kavi aphasa darzAve che : ahIM sahastraliMga vizALuM sutuM hatuM ane jUnuM pATaNa che. zrI umAzaMkara jozI 'vasaMtavarSA' (I. sa. 1954) mAMnA 'narmadAne ahIM patharAyuM hatuM. rANIvAvanA ahIM avazeSa paDyA che. ane pUla upara ' nAmanA TUMkA kAvyamAM potAnA ladhu haiye vasavA mATe meTA buraja mATImAM maLyA che. purANI pATaNapurInA hAla-evA revA sAthe siMdhune saMdezo kahAve che. ahIM varNana nathI, mAtra vicAra hAla thayA che ke tyAM te nirakhIne koInAM paNa nayana bhIMjAyA vinA na kaNikA ja be paMkitanA kAvyamAM rajU thaI che. zrI nalina rAvaLa rahe. tyAM kumArI saritA nirmaLa jaLa laine vahe che, dhase che ne lAje udgAra" saMgraha (I. 1962 )nA "madhyarAtrie bharUca' nAmanA che. jANe IzvarakaruNa ahI nadIrUpe vahI che ! e prItibhara smita kAvyamAM bharUca nagarInI madharAta zobhA Alekhe che, tyAre zutinI karIne jANe pATaNane AliMgana kare che. pATaNa para enI dayA che." lakIra zI narmadA, zAMta gIta paMkti zI kSitija, DolatAM abro, zrI pUjAlAla 'pArijAta (I. sa. 1938) saMgrahamAM 'purANa taratAM vahANanAM so, dUra sudUra vRkSanI Toca para dekhAtA tArake, dhIme pATaNanAM avazeSamAMnA kAvyamAM ravataMtra gujarAtanI vaibhavavaMtI, zvAsa laI rahela TekarI ardhaghenamAM sarato ne dhummasathI bhIne thele vizALa ne tApI rAjanagarIne yAda kare che: "ahIM subhaTonI vikaTa caMdramA, maMda vAyu za zItala pula Adi sarva avismaraNIya banI vIrahAka gAjatI hatI. ahIMnI svadeza biradAvalI videzomAM viharatI rahe che. zrI jayaMta pAThaka - vismaya' (i. 196 3) saMgrahanA revA- hatI. ahIM samunnata ziro himAlayanI jema nabhane mApatAM hatAM ne taTe madhyA-saMdhyA" nAmaka kAvyamAM revAnuM saundarya sarasa rIte tenI bhUjAo daze dizAone potAnI bAthamAM bhIDatI hatI. siMdhunA Alekhe che: "grISmanI bapora veLAe A vizALa nadInuM bhADuM jala para ahInAM jahAja ajANa pathahIna aMtara kApatAM hatAM ane dAgadhagI uThayuM che. nadInAM jaLa para savAra thaI khelavA mATe sAhasathI ratnonI siddhi sAMpaDatI hatI, paNa have viparIta rithati havAnI ye AvavAnI hiMmata nathI. AsapAsa kaI paMkhI che have mukti malakatI nathI, zaurya jhalakatuM nathI te lakSmI vasatI UDatuM ke dUkatuM dekhAtuM nathI. taTa para kaI nAva nAMgarelI nathI.kavine eno aphasa che. zrI geviMdasvAmI pratipadA' paDI che. ane jalamAM zilA jevI bheMsa paDelI che. nIlajalamAM (I. sa. 1948) saMgrahanA 'sahastraliMga joine nAmanA kAvyamAM govALiyA jhabakIdAva rame che ne taTanI bhInI retImAM vikala kutara pATaNanA bhUtakAlina gauravane yAda kare che : "ahIM bhavyatA dhAraNa hAMphI rahyA che. vakhata jatAM suraja pazcime DhaLe ne nadI jalamAM karatuM sahastraliMga taLAva vItelA kalAyuganI miSTa surabhI pharI rahe kuma-bhekhaDanA sAMdhya oLA patharAyA. UThI, aMga maraDIne vAyu che. abhaMga gujarAtanA bhUtakAlina svapnadaSTa, jaganI sAthe bAtha jalanA taraMge taravA mAMDyo, vihaga TakavA mAMDyA ne nabhapRthvInI bharanAra e pUrva ane kSitijo khuMdanArA pratApI narapuMgavAnI mUI TaLI gaI. bharUcanagaranA nadIkinArAnuM A kevuM sarasa varNana ! ahIM yAda Ave che." bhUtakALanI tejasvI ne bhavya gauravagAthAnI zrI madhurama kata " A ja bharUca" ane "revAnAM vAri nAmaka e yAda AvatAM e vilIna tejanI bhavya bhabhaka punaH jAgRta karavAnI kAo maLe che. prathama racanAmAM kavi bharUcanaLarIne purAtanarUpa dhArIne nizcaya kavi kare che. beThelI kalpIne varNave che : 'jANe daDha samAdhi laIne koI avadhUta vaDedarA uparanAM be phAvyo dhyAna kheMce che. zrI lalita (I. sa. beDa che. narmadAnIra natI rahyAM che. nagaramAM nUtanatA bahu ochI 1887) vaDodarAne vaDale' nAmanA kAvyamAM vaDodarAne vaDalArUpe che, paNa e to sAduM sIdhuM sahe che, jANe sarala saMgIta dara ane tenAM nagarajanone tenI DALe kilakilATa karatAM paMkhIo rUpe haiya, varSothI tapamAM beThelA bhRguRSinA dhUpa jevuM A nagara che. kape che. ahIM ja rasarAja, premAnaMda, dayArAma vagerenA rasathALa jhUlyA vizvanI Adhunika arvAcInatAmAM ahIM purAtattvanuM pUra UmaTe che. hevAnuM maraNa paNa kavine thAya che. zrI bAlamukuMda dave "parikramA' bhArataNuM A pura lADa karatI vANI bole che. ahIM dharatI, kudarata (I. sa. 1955) nA "vaDodarA nagarI' nAmaka kAvyamAM potAnA ne nArI namaNuM svarUpa dhAre che. ane janatA to jANe bhUpa jevI vidyArthIne kizerajIvananA hRdayaMgama saMsmaraNo yAda karIne vaDodarAnuM kaMIka pramAdIne rephIlI che. pAvanatA zuM ene prIta che prakRtinI AkhuM varNana kare che. pANI daravAje geMDIgeTa, cAMpAnera daravAje, suMdaratAmAM te jANe e kudarata nUpura samuM che. jaganA jharUkhAmAM laherIpurA, mAMDavI, alakApurI, ekasInI pALa ghaDiyALI poLa. enuM svarU, gAMdhIsamuM sAdu vikase che." bIjA kAvyamAM kyAreka sayAjI hA kula Adi zaheranAM asalane navAM sthAne kavi yAda dhIraga bhIra ne praudra nAra zAM te kyAreka monmatta yauvanA zAM vahetA kare che. vaLI yAda kare che bhUtakALa ne mANe che. vartamAnakALa. ahIM revAnAM nIranuM saundarya kavi varNave che: "jANe nabhanI cAdara oDhI premAnaMdanI mANanA ramya raNakAra guMjyA hatA. ahIM dayArAmanagarI saritA sutI AMhI." jaLa para suraja caLake che, maMda samIraNa malake DabhoIthI garInA sUra vahI AvelA. zaradanI rAte paLanA prAMgaNamAM che, paMkhI kula saMgIta pIrase che, tArA Tamake che, cAMdo camake che, namaNI nAra sAhelIo saMgAthe dila DolI jAya tevo garabo ahIM kamaLa kanyAnAM jhAMjhara zAM vAri mITho kalarava nAda kare che, nagara- gAI rahe che. nAgaravelanA jevI nAjukaDI nAra ahIM jovA maLe che. dizA ne jananAM mana AhalAda anubhave evuM manoharamita ahIM e AMbeDo vAMke che. lalita ne lajaja chu e nAra rasoI suMdaratA sahita patharAyuM che. paLapaLa pavana palake che ne jANe majAnuM banAvavAmAM ya yAvaradhI che. eno dALane vaghAra paNa sadAra che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 311 valabha vidyAnagara upara lakhAyelAM be kAvyo nodhapAtra che. zrI rezama zA vALane paMpALato beThA hovAnuM citra kavi kape che. "nadInA madhurama kRta " bhaluM mAruM vidyAnagara." (I. sa. 1957)mAM kudaratanI bichAne nAMdamAM poDheluM taruNuM prabhAta ne upakaMTha taru parya'ka zuM chatra kamanIya suMdaratAnI gAde vaselA vidyAtIrtha samA vidyAnagarane "cAstara dharIne khaDAM rahelAM dekhAya che. jaLa khakhaDATathI kaMI divya saMgIta kUla" kavie kahyuM che. ahIM vidyAthI sivAya anya kaI jJAti, jAme che ne tethI paMkhIDAM jAgI jAya che. sahiyara prabhAtane teo jAti ke kema nathI. ahIM dhAMdhala ke ghoMghATa nathI. suraMgI vana- mIThA sAdathI belAve che. prabhAtI UDIne AMkha ceLIne addhinA ghaDatara mATe, dezanA navanirmANa mATe ahIM vidyAnI virATa sAdhanA aMke caDI gaI. gaharanI soDamAM zAmaLI zAla lupAI gayA. pavane thaI rahI che. zrI jazavaMta la. dezAI kRta vallabha vidyAnagara' AMgaNuM sApha karyuM ne paryaka khaMkheryo, bAlArke tyAM raMgoLI pUrI, (i. sa. 1960)mAM agAunA zuSka araNya samA pradezamAM nirmita hIrA samAM phUlaDAM jANe smita karavA lAgyAM ne marakata zI bhUmi thayelA vidyAnagarane kavi biradAve che: "jyAM agAu kevaLa rUkSa manahara zobhA ApavA lAgI. girie dharmathI ne nehathI gRhastha bAvaLanAM vRkSo hatAM, kAgaDA-kAbara UDyA karatAM hatAM, DAku-lUMTArA, dharma adA karyo ne saune satkAra karyo. girirAja aMdhArarUpI kALI ne bhaya hatA ne bheMkAra nirjanatA hatI tyAM Aje zirISanI saurabha zAla kADhIne have tejavArimAM snAna karI kanakamayakAMti dhAraNa karI maghamadhe che, mayUra ne popaTanI vANI jI rahI che ke rASTranI rahyA.' AvuM che taLAjAnI TekarImAM UgatuM prabhAta. zrI rAmaprasAda vibhUtio ghUmI rahI che. kALa hasta rahelA saMjIvanI kuMbha kevuM zakale "biMda' (I. sa. 1943) saMgrahama "gAvAne kAMThe" mAM te hRdayahArI parivartana ANI dIdhuM che !" pradezanuM varNana karyuM che. lUkhI, jharaNa vinAnI, kumonI zobhAvihoNI, somanAtha uparanAM be kAvyo dhyAnapAtra che. zrI IdulAla gAMdhI haritatRNanA gAlIcAnI bichAtahIna e phikakI ukhara dharatI che. pallavI " (i. sa. 1954) saMgrahanA "somanAthane' kAvyamAM vaividhyonI ahIM majA nathI, paNa samathala jamIna para lAMbA thatA somanAthanI gata kIrti ane kAtine yAda kare che: " jyAM jamAnAnAM dina a tanI viralatine dhoLI vizALa cAMdanI verAyelI jovA maLe khaMDera para khaMDera jAmyAM hatAM ane enI bhItaramAM nArI samAdhinA che. kSitija sudhI pharatI daSTi jue che avanitalanI khullI chAtI chAnAM soNalAM chUpAyAM hatAM tyAM tAruM ekeka ravana kare rUpa laIne para jhUlatuM nabha ne tenA para arava vAyulaharI ramI rahe che. A saMsAranA viSakuMDamAM chAMTI gayuM." zrI dezaLajI paramAra "uttarAyana" rathAne vistRta samathala pradezanA viziSTa saundaryanI viralI chaTA ja ( i. sa. 1954) saMgrahanI "seminAtha' nAmanI kRtimAM tyAMnA varI che. zrI suMdarajI beTAI vizeSAMjali" (I.sa. 1952) mAM prakRti saundaryanuM Alekhana kare che: "bharatIjaLamAM amara kALa AvAM be kAvyo Ape che. prathama racanA che "zAMti tIrtha" emAM saMgIta ahIM sAMbhaLavA maLe che. ahIM ghara samudra dhasIne bheTe che. kavi sthaLanI zobhA varNave che: "vizALa nabhapradeza para gRha citrakAre tyAM sthitaprajJa yogI zo tuM birAje che. Aje tyAM najare nathI jANe tArakatri aMkita karyA che! bhUmi para paNa sakala mehaka paDatI bhUtakALanI bhavyatA. e ghummaTa, e kalaza, e zaMkhanA nAda, citronI lIlA patharAI che. vanaspati navalA suvarNa dharI rahe che, e jhAlaranA TaMkA, e darzana mATe thatI bhAvikonI bhIDa, e nijhare udyamanuM navagIta gAya che ne parvata gagananA gauravamAM ghakArava, e manahara mUti o tathA e #lAtmaka kotaraNI. Aje bIne potAnI vipulakAya dizadizamAM phelAve che. paMkhIkule UMDe che. e sarva tyAM nathI. mAtra tenAM smaraNo che" dhaNa jatAM gaLA nI ghaMTaDIone maMjuninAda raNake che ne nidrAmAMthI keTalAMka prakIrNa nagaranAM chUTAM chavAyAM varNana paNa ApaNe tyAM jo UDIne udyame vaLage che. pahADI havA pharaphare che. DuMgaranA kaThaNa pradethayA che. zrI nAnAlAla kavie "keTalAMka kAvyo' (I.sa. 1908) mAM zano mArga kuTila pagarava saMbhaLAto nathI. jAse zAMtinuM kAsAra phelAyu vardhamAnapurI' nuM varNana karyuM che ne vatananuM gaurava gAyuM che. "A che! dara sudara khINamAM rakhaDatAM zvAnanAM pokAra saMbhaLAya che. bIjI purANu purI che. ahIM supri zobhAnuM bhANuM, ujajaDa nadI kere racanA che *bAlApuranuM bAruM." emAM e baMdaranI vartamAna dazAnuM ne rAjasatInA vAsa che. lola hAsya ne kola keli ahIM gAje Alekhana che. ahIM agAu dariyAnAM ghaNAM tuphAna kheDI. paradezanA che. zrImanuM Abha dhomadhakhatuM hoya ne jaDajagatanA cetana jI khajAnA bharI Araba ghaDalA samA asaMkhya vAvaTA pharakAvatAM temAM dAhakatAnI asahyatA veThatA hoya tyAre ahI amRtavela sAMpaDe vahANe nAMgaratA. e to jANe hatAM arabI samudranA rUDo baMgalo che." A kAvyamAM varNana karatAM vatanaprazasti vadhAre pramANamAM che. ane "paMkhALa e azva kharA samIranA." UMcA ne garva chaTA bharelA, zrI lalita "siddhapura" (I.sa. 1934) nAmanA potAnA nagarakAvyamAM citra veza ne kaThora balavALA arabI khalAsIo tathA malasAra, siddhapuranI pavitratAne vaMde che: "ahIM sarasvatI, kapila, rUmALa karacha ne sUratanAM vahANo ahIM jovA maLatAM. jANe A to anokhI ne siddhapuranA smArako zobhe che. dharA vanarapati, prANIne mAnavInI naukAnagarI hatI. paNa te divase te gayA have. Aje te bahu ramaNIyatA ne lIlA ahIM navI navI dekhAya che. anekamAM bhavyatA ujajaDa dise che. ahIM to have dekhAya che retImAM daTAyelI bepAMca daSTigocara thAya che. sarasvatI to purANa vedakALathI ahIM vibhUtirUpe hoDImAM be-cAra tejahIna vahANa dhamAlahIna ekAMta vAtAvaraNa, che. ravataMtra gurjarezanI rakRtio ahIM jAgRta thAya che." zrI viThThalarAya retALa kAMThe, gatakAlane socatuM ekAMta, gillIdaMDA ramatA rakhaDela AvasathI "rasikanAM kAvyo' (I.sa. 1934) nA saMgrahamAM taLAjAnI geDiyA, kuMjarabaLanI jema kustIdAva khelatAM kadAvara bALake tathA TekarImAM prabhAta' kAvyamAM taLAjAnuM kudaratI saundarya Alekhe che. chAcharAM nIramAM heDaluM taphaDAvI sarakI jatAM ne khalAsIone dabaDAvatA prAraMbhamAM giri nadIparyaka pAse zyAma zAla oDhIne rahela prabhAtanA khalAsI-kizore" zrI umAzaMkara jozI te 'vasaMtavarSA' (I.sa. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ 312 || pRhada gujarAtanI asmitA padhAre.. padhAre.......... padhAre.......... Adarza bhojanAlaya jamavAnI uttama sagavaDa * zuddha sAttvika khorAka * vinayI raTApha ane * svacchatA * triveNI saMgamane lAbha mahesANAmAM padhAratA musApharo mATe Adarza bhejanAlaya zrI kRSNa nivAsa loja mAlika ane vyavasthApaka zAMtilAla sI. brahmabhaTTa 2Tezana reDa...mahesANA vinA sahakAra nahi uddhAra ' visanagara mAlavAhanavyavahAra sahakArI maMDaLI li., visanagara jhaDapI ta thA ni ya mita mAlanI heraphera karanAra ane hAyara paracejhanI gADIo ApanAra jillAnI ekamAtra sahakArI dhoraNe kAma karanArI vAhanavyavahAra maMDaLI. narendrabhAI vyAsa maMtrI ramaNikalAla trikamalAla maNiyAra pramukha Jain Education Intemational
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha' anya ] 1954) nI 'lArI sTezana para' nAmanI racanAmAM lADIne kalApInagarI tarIke kavioLakhAve che. ahIthI e kavie ya hradayanI snehagItAnA AlApa karyo. e snehathI jhUmelI bhUminA darzanathI kavi dhanyatA anubhave che. zrI dezaLajI paramAra ' uttarAyana' mAM (Isa. 1954) anya sthaLa nagaravarNananAM cAreka kAvyA Ape che. 'bAraDolI' racanAmAM kavi ene dhabhUmi kahe che. satya khAtara krUra banelA rASTranA sapUtAthI e bhUmi zobhe che. ahIM ja svArpaNa mATe asakhya vIranA prANa jAgyA hatA. ahIM nRtyanI karAlalIlA thaI hatI. jAgRtinuM ane jaganI unnatinuM e sAcuM svapna banyuM hatuM ane ahIM ja satya ne svamaprabhAnu teja jhaLakayuM hatuM. e ja rIte "dharmakSetra dharAsaNa mAM paNa kavi ene dhabhUmi kahe che. "e IzanI cakSu zI zAMta ne svarUpe puNyanA che. ahIM mehaka saundarya ane vaisavavaMtu jIvana nathI, paNa saMtAnI saumya udgAra zAMti te krAMti che. ane sattA, paisA ke kIrtinI lAlaca nathI, paNa kSArarasathI e garIbIne jIvADe che. ahIM prabhunI kalA madhamadhe che. vIsU vIranI aMganA ke pAMcAlapurI navadraupadI zI A bhUmi che. sAMsArane khapparamAM vaLUMdhI mahAyeginInI jema e UbhI che. jANe viSNunI AMgaLI kapAtAM ahIM raktanI dhArA vahI hatI. dhArAsaNA te| bhArata bhAgyane tArA che. bhale du:zAsanee tane krUra damana ApyuM, paNa te svarAjyanI AjJA pALI che ne mahAbhAratanI gAde khelAyelA dharmayuddhamAM suputre dharI dIdhAM. tArI mahattva vasala prAntyAti bhabhUke che. IzanI cakSuzA bhavya ne prAye caDadanA dharmazakti dharAsaNA, tane vaMdUna hajo. " kapaDavaNujanI eka sAMja ''nA kAvyamAM kavi e sthaLanI prakRti suMdaratA Alekhe che. 'navAM poMvALI zAkhAe ahIM hRdayane nima Mtre che. prakRti tananA vyAmasaramAM praNaya rasiyAM sArasanu joDu zAMtithI saratuM hatuM. dharatImAtAne khoLe nIlamavaraNI cUMdaDI patharAI hatI. upavAmAM paMkhIonA gu MjArava thatA hatA. maMda maMda samIra vAtA hatA ane tanI zAkhA para beThelI dhelI kokilA rakatI hatI. ' AvI virala hatI e suMdaratA ' sudAmApurInI saMdhyA 'nA kAvyamAM kavi sAgaranu saundarya Alekhe che: 'sAgara taTe ghasAtA chidrALA kahyu zuSka khaDako najare paDe che. dhIre dhIre khaLakhaLa karatI ATa Le che. sonerI sadhyAnI rasaLanI caLaka camake che. dviti ja upara lAla senAgALeza laTakatA najare paDe che ane sarasara vavAze! sarI rahyAM che. retI para DagaDaganAM cihna nihALI zakAya che. sAMdhyanI mudaratA sAthe ThaMDA vAyu zItaLajaLa sahita vahI rahyo che. ahIM ja jANe varSo agAu sAMja savAre hirenuM maraNa karatAM karatAM sudAmAjI snAna mATe AvAgamana karatA haze. ' zrI kRSNalAla zrIdharANI keDiyuM ( . 1957 )mAM 'valabhIpura ' kAvyamAM valabhIpuranAM khaMDiyerA para AMsu sAre che. tyAM Aje dhULanA tagalA khaDakAyA che. pralayapUranA tyAM vAyu vAyA che, keTalAya dhAma khyA che. tArAoe AMsu dAhyA che, pa'khIe karuNa svara gAyA che te byAma muzaLadhAre raDayu che. A saune valabhIpuranA AjanA sUnakAra badala aksAsa che. lekakavi zrI dulAkAga ' kAgavANI ' bhA. 1.(. sa. 1962 )nA ' jaya tulasIzyAma ' kAvyamAM prastuta tIrthadhAmanI pavitratAnuM gAna karIne peAtAnI hRdayabhakti darzAve che. emAM kavie sthaLanuM varNana karyuM" nathI. Jain Education Intemational Ama arvAcIna gujarAtI kAvyasRSTimAM gujarAtanA nAnAM meTAM maLIne lagabhaga ekatrIsa jeTalAM nagara--sthaLenu varNana maLI Ave che. emAM sthaLa ke nagaranA varNana karatAM tene mahimA kAM teA kartAe peAtAnA e vatananI prazarita gAi che ke kAM teA tyAM vItAvelA kizAra jIvana ke kumArI jIvananAM saMsmaraNA AlekhyAM che. navuM varNana karatAM hoya evAM nagaravarNana kAvyo ApaNe tyAM bhAgye ja maLe che. Ama chatAM gujarAtanuM dana A badhAM kAvyeAmAM sArA pramANamAM thAya che ane tethI khI zakAya ke A kAvya prakAra ApaNe tyAM sArI rIte kheDAyeA che. jevAM che tevAM A saghaLAM kAvyeAmAM sarvottama che nadI kRta 'sUrata. 313 sAMskRtika sa MdarbhagraMthanA prakAzana prasage hArdika zubhecchA pAThave che paTela bradharsa bhAvanagara zrI mAkhI tAlukA sarakArI kharIda vecANa saMgha lI. meArabI sthApanA : 10-6-1958 nAM. 1572 heDa ophIsa : saradAra rADa, meAo, oIla mIla tathA khAMDasarI phekaTarI : TakArA diamonds saMdhanI vividha pravRti : 1 saMgha rasAyaNIka khAtarA, sudharela biyAraNa vItIviSayaka sAdhane, jAtuna zaka davA, leAkha'Da patarA, sImenTa vi. nu' vecANa kare che. 2. saMghe jIvana jarUrIyAtanI cIja vastue jaththAbaMdha vepAra karI sArI evI pragati sAdhI che jevIke khAMDa sIMgatela anAja vi. 3 saMghe preAsesIMga pravRtti paNa hAtha dharI che. TakAza mukAme eIla mIla, khAMDasarI kekaTarI sthApI audyAgIka pravRti hAtha dharela che. nAthAlAla eca. paTela menejara becarabhAI vI. paTela pramukha
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ 314 [ bahada gujarAtanI asmitA visanagara tAlukA audyogika sahakArI maMDaLI li. visanagara gAma : lema phena : 185 sahakArI kSetre dezamAM suzobhita ane audyogika lemineTeDa zITasa taiyAra karanAra eka mAtra audyogika sAhasa meDalema" "moDalema AjIvana cAle evI mulyavAna sevAo skeca-sTeIna ane hITa rejhisTansanuM pradAna kare che. bhInA kApaDathI saraLatAthI sApha thAya che. vesTAIla miDalema ophara kare che- vividha prakAranI AkarSaka DijhAIne. vividha prakAranA manamohaka raMga. MODLAM MODLAM MODLAM MODLAM MODLAM ophisanAM Tebalavagere mATe. ApanAM Adhunika gRDe, seDAnI chA, moDalemanAM DekoreTiva lemineTeDa zITsa meDalemahaMmezA vApare anivArya banAvaTa "moDalema no Agraha rAkho ame ApIe chIe-- kheDuto mATe upayogI siMcAInAM kAma mATenI 6.8" ane 18" nI simenTanI pAIpa - kiphAyata bhAvathI. nItina esa. parIkha menejiMga DAyarekaTara 2maNikalAla maNiyAra presiDenTa
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtI lokasAhitya -zrI rAmabhAI kAga attaranuM puMbhaDuM gIta - "jaya jaya garavI gujarAta, aMtarano ArAdha tame mAnI lejo mahArAja re amArI jaya jaya garavI gujarAta" Hla caDAvuM vhAlA paNa mArA kula nathI cekhAM re... samAja upara kavione kevaDe upakAra che. A uparanA zabdane ene bhamaraDe abhaDAvyAM kAMTe nAkhyAM hoya to enI keTalI kiMmata thAya? ne enI kiMmata kema kema tArI sevA karU! mahArAja re.... aMkAya ? "jaya jaya garavI gujarAta" eTaluM bolatAM te ApaNuM gIta AgaLa vadhe che--paNa vAsatavikatA sAthe AgaLa vadhe che. haiyuM thanaganI uThe che. mahArANu rAjasiMhe rAjasamaMda taLAva baMdhAvyuM 'dUdha to dharAvuM vAlA, A dUdha nathI khAM re ene vAchaDIe abhaDAvyAM che tyAM eka chapaya emaNe ketarAvyo che-- iSaya kema tArI sevA karUM! mahArAja re......' kaddhAM rAma kahAM lakhana nAma rahi rAmAyana kavi uDyo. pRthvInA paTa para badhe pharI vaLyo. eka dehe yAda kahAM kRSNa baLadeva pragaTa bhAgI purAyana Ave che-e rIte. vAlmikI, zukavyAsa kathA kavitAna karatA dohe(to) kavana svarUpa sevatA dhyAna mana kavana dharatA ghaTamAM ghoDA thanagane mAro Atama vIMjhe pAMkha,. jama amara nAma cAho ke suNo sajajIvana akharA, Aja aNadIThI bhUmi pare (aremAruM yauvana mAMDe AMkha... rAjazI kahe jagarANu to puje pApa kezarA. ema badhe pharyA pachI uttama ane abeTa thaI ne maLyAM kahevAno matalaba e che ke ApaNI pAse samAjane kaMI saMdeza che eTale hAryo ke lAvane mAruM mana arpaNa karuM. paNa tyAM ya zuM che, samAjano kaMI vicAra che, samAjanI je kaMI lAgaNI che ane pArA samAja pAse ja suMdara rIte ApaNe lokakavi, ApaNA sAhityakAra, gItake ApaNA rAsa garabA ke garabI gAtI bahena ke makAmAM raMgata 'manaDA apu re vAlA, mana nathI khAM re DAMDIAnI ramajhaTa bolAvatA yuvAna - jenAM kaDIAnA AbhalAmAM ene mAyAe abhaDAvyAM ghaDIka surajane paNa utarIne rAse cagavAnuM mana thAya evA ApaNAM kema tArI sevA karUM ! mArAja re......' lekanRtyanA aMga jevA DAMDIA rAsa dvArA samAja AgaLa raju karatA mAnava-samAjane eka jaTila keyaDa "huM.' A prazna nathI ne mAvyA che. dareke dareka pradezane potAnuM taLapaduM sAhitya hoya ja che; prazna go to kevo che ? vedAMtAo paNuM gaDabe caDe to bIjA ne ApaNuM e sAhitya eTale ApaNuM gujarAtanuM lokasAhitya. AmAM karI zake eka dohA chegujarAtanA lokasAhitya para lakhavA besIe to "asmitA' vaMDa base traNase baDavAne se basa sAMdhA bIje graMtha bane hA ! ene paNa koI medhANI pAkaze tyAre leka paNuM mAMhI pala che mAdhA ke aMdara zuM bele che zAmaLA. rAmAyaNa leka-bhAgavata lakhaze. e loka rAmAyaNa ane loka A ApaNAM gAyuM cAtA leka kavinI kalpanA che. je upara bhAgavata eka vakhata sau sAMbhaLatA haze evo samaya tyAre Avaze vedAMtIne satAve che. paNa tene AghAta-pratyAghAta baMne ne sarakhe ! tyAre ja kharI kasAhityanI sevA karI gaNAze. java ane ziva je ApaNumAM ja rahe che tene eka mANe che ne | gujarAtanAM lokasAhityamAM mukhyatve garabA-garabI-rAsa-bhajano bIjo jue che. A kalpanA e te ApaNAM dhaMTI gItama bahenoe ane le kagIto ane duhA che. ATalAM sura aMgathI zobhatA- cagAvIne ramatI karI che. bhadhamadhATa karatA bagIcAmAM keTalAMya puSpa kholyAM che. gujarAtanuM gItaApaNuM sAhitya eTale to khattarane phAya- je bhALa-saMdhe che ke AvI rUDI saravarIyAnI pALa ke bagalA be beThA re jI. tarata ja upADe. kAraNake A to lokahaiyAnAM puSpo artha che ne! bagalA uDI jAze AkAza ke pagalA paDyAM reze re jI...' bhagavAnanI pUjA karavA mATe keTalA vAnA jave? nirAkAranI mANasa maratAM pahelAM eka kaMkunuM pagaluM pADato jAya te paNa A te AratI utAravI che. paNa prabhune to uttama ane abaTa basa che. ApaNuM leka sAhitya eTale eka gaMgA jevI nadI. kyAreka vastu joIe, khApaNuM kavie kahyuM ke prabhu! khIlakhIlATa bAlikA zrI nirdoSa hAsya veratI cAle che te kyAreka Jain Education Intemational
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhada gujarAtanI asmitA bhAvabharelI gaMbhIra-dhIra-gaMbhIra rIte vahe che to kyAreka pADA gItamAratI tINu vege vahe che. eka vAra ubhA ra" ne raMgavAdaLI ApaNe tyAM cha Rtuo che. zarada, hemanta, vasaMta, zizira, varasyA vInA zIdane cAlyA jAva re, ekavAra ubhA ro ne... grISma ane varSa. A badhIye RtunA kAvyo, gIta, garabA maLI to I vAdaLI to hAlI jAya che. pelI bena have jarA Thapako ApavAnA Ave che paNa vedakALathI mAMDIne atyAra sudhInA dareka kavioe ke mUDamAM Ave che. e bAI ! tArAthI na javAya. kAraNa? ApaNI garabA gAtI bahenoe varSAne laDAvI che te to basa che ! gItaAnuM mULa kAraNa to varSa che e jIvanadAtA Rtu che. mahAsAgaranI tuM cho beTaDI rI, ekavAra ubhA rane raMgavAdaLI. deha-. ke tArA dAdA che suraja-bhANa re ekavAra ubhA re'ne raMgavAdaLI. veNu sage vaNa sAga vaNa nArIe neha mAvataranI yAdIthI vAdaLI zaramANI tethI UbhI rahI paNa A vaNu mAvatare ame jIvazuM (are) eka marazuM to viNu meha. to aSADhanI vAdaLI hatI. ghaDIkamAM to vAmanamAMthI virATa banI. rAmAyaNamAM paNa mahAtmA tulasIdAsajIe eka pAImAM dohA - AbhAgaDA vijAjamAM ane pavana uDADe beha copAI- A to dhara AkhAne dharAve matIpata Avyo meha. dAminI damaka rahI ghanamAMDI, khalakI prIti dhaMdhA sthira nAhIM." varasAda Ave che paNa daLe-pAMgaLe Ave che. tyAM ApaNe loka he lakSamaNa, AkAzamAM vijayI je te bhAI! kevI camaka kavi khole che. are bhAI! A varasAda nathI Avato A to thAya che, paNuM " khelI prI 1 yathA sthira nAhIM.' chekayuinI jema kuMvArI kanyA dharatIne paraNuvA dhanarAja Ave che, ema kahe ke vara divasamAM cha bhAIbaMdha karIne ADanI sAthe IrITI kare evI to lADa Ave che. ApaNuM lokasAhityamAM AvI suMdara ka5 e tenI prIta - bilakula sthira nahIM. ane eTale ja mitra kevo joIe paDelI ja che. e aMge kavi nIcene chappaya rajU kare che-- savaiyA- mitra chIe marada marada mane darada miTAve ghana ghora dharA gaharAna lagI utarAda diza varasAvata hai mitra kIjIe marada, kAma vipatamAM Ave lapaTAna latA arUzAna lagI bijurI je aTA camakAvata hai mitra kIjIe marada, khuzAmata kara nahIM bhAve kala keyela mara gera kare virahIjana kAma satAvata hai mitra kIjIe marada je satya kahakara samajAve. aba rAvata mohi rajA karIe ghara kAmanI kAga uDAvata hai. mitra tAhikA nAma he lebha lava leza nava Dage jAna jhAMpe AvIne barakaMdAjoe baMdUke pheDI.. sema kaDAka kavi satya bAta pAgala kahe deha jAya para nava karo. dhaNuNaMguMNuM... pahADa khaLabhaLI uThyA. mANasa-mAla-Thera jaDa-cetana e aMge eka deho paNa che sarvemAM eka romAMcita lahera pharI gaI. hA ! jAna jhAMpe AvI. mitara eDA kIjIe jeDA phUvArA kesa gAmanI nAnI nAnI dIkarIo jAna jevA-are varalADakAne jevA pachADyA pANI dIe rUde rAkha na roSa. nikaLI. A kalpanA e ziSTa sAhityanI sAMkaDI naheramAM ka thI samAya ? rAmAyaNanI pelI pAI AgaLa cAle che gItasimITi simITi jala bharI talAvA jImI sadguna sajana bolyA bolyA madharAtyuMnA mora yaha avA." jagatamAM eka taLAvane ane bIjA sajajanane evI rIte bapaiyAe dIdhAM re varanA vadhAmaNA re jI. pitAnuM sthAna jamAvatAM AvaDyuM che ke taLAvamAM pANI Ave che (tyAM) jalakI lAkha lAkha mazAla ema ja sadgaNa sajajana pAse Ave che. chaDIyuM pAkAre vananA moralA re jI. varSA Rtu AvI che. jeTha arthe utarI rahevA Avyo che. tyAre vararAjA kevA hatA ? AkAzamAM vAdI kayAre jayAre bhUlI paDe che gItadohA vararAjAno kALo paNa bhIno vAna jeTha karI jAya to ene khalakane khaTako naI. jAnaDIyuM e olyAM re kALAM kALAM edaNAM re che' paNa aSADhano eka dana e to vasamo lAge veraDA. are bhaI ! jarA jhaDapa rAkho. A jAnato kayArUM nI jhAMpe paDI eka bahena pAdara-- pANI bhare che. lemiyA yA jevA vAnAM che, mAMDavAvALA jarA jaladI cAMpa rAkhe. sAyAnI taiyArI thaI nIra paNa UMDA UtarI gayA che. mAMDa mAMDa ghaDe bharAIne upara Ave gItache tyAM upara eka vAdaLI cAlI jatI jue che. eDale kahe che ke mAthe lIdhA kerA jaLanA kuMbha hena tu jarA ubhI te rahe. - sAmayAmAM hAlI re gaMgAne godAvarI re ." Jain Education Intemational
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sadgala anya ] sAmaiyu' thayuM eTale TAlanI dhamadhamATIne zaraNAyunA rIM zaka thayA. jAnaDIyuM 'dAaMdara vAtuM kare che. are bhAI ! ceArI te| jue. are e bAI ! mA caraveza nA jue. gIta khele khele paDadhama dhamadhama Dhola DuMgaraDAnI cerI 2 aMdaravo AkhA gAmano raeN chaeN... tyAM gAra mahArAja utAvaLA thavA mAMDyA. e bApA ! muhurata jAya che. kanyA padharAvA sAvadhAna ! kanyA AvI. paNa A kanyAe rIjInanI sADI nahotI paherI hai ! nAma gAya mIkAbahena pa pote TAya bAvA vI. nAma dAya nayanA paNuM jamaNa menTala kAyama baMdha ja rahetu. hAya evu na hatuM. A tA bApA gAmaDAnI kanyA. sAdI saraLa ne jogamAyA jevI. Aje ApaNe kRSNa avatAra IDIe chIe. Aje ApaNe rAmAvatAra paDIe chIe paNa ene mATe bApathImAMthI kADhe devaka banavuM joze ne kAke - kauzA paNa banavu jovo.. ta-- gIta rAmane.. tapha devA nA de.' eka kauzA pachI sItAne sAda nA karazo, jAnakI rAmanI chAyA. (Teka) kavizrI kAga kahe che huM bhAnAno ! hai jUnA ! rAmane nAta" khAruM devuM che paNa navamahinA je kavaramAM bhagavAna rahe evA peTavALI eka te taiyAra thA. A te ITAliyana penTa paherIne gama' kahevA jatI hoya tyAM rAmane nAna devAnI kalpanA paNa kema karI zakAya ? kAraNa bhAre kaI karI vana petra DhAtrikho ethI janama nathae joI mAre kAce mahIne kAgaDA. he mA! mAre mATe thaIne rAma vana jAya ne huM bharata gAdI bhAgavuM ? e karatAM te mArA kArca mahIne tArA peTamAMthI garbhastrAva kema te thaye| ? A zabdo e bharata ja mele. bIjAnI tAkAta nahIM. pailuMgIta bhAgaLa cAle che. bhAcaryanI mUrti prabhu sakalpanI pratimA jurI dAsa hanumatA janamavA ajanI joze....... 2. mane netA devA banA kA eka kAmakhyA... akhADAnAM bajara gadAdAnI mane mukIne magadaLa pheravavAmAM ja ApaNI ze| / nathI. paNa hanumAna jatine viveka,manuM manebaLa ne rAma pratyenI niSkAma prakti e ApaNe emanI pAsethI levuM joie. paDI khumAM karI ghAyala dasathI kAma meM hArA vaja kAza nI eka jhAMsInI rANI. coka mAM .. baMne mane nAnaka devA nA gIta-- " jo vIrA va pragaTyAM, kSA jarSi AyAkhyAno bastanI bheTa bhAratane kaMDhepI viSNu maLe pAMthI ? " bhaktanuM je citra je vA taraphathI maLyuM e nA nA banne hita apakAro DrAya paNa che. eka citra mATe enA mAthe bApada dha ja nyAchAvara karI nAkhavAnuM mana thAya che. rAma vanamAMthI pAchA vAvaNI pachInA banne mahinA eTale bAjarAnAM dANoco toya, nahIM kare tyAM sudhI ayeAdhyAnA pAdaramAM huM khADA karIne rahIza 'ziMgamAM dANA karyo hoya ne ApaNI hAibrIDa to pAchI paNa gaI hoya. eTaluM ja nahIM paNa bharate kahela~~~ -- e pAka pastI vadhe bulatA taiya tyAre kavi kahe che ke dharatI kanyA naTI, naveDhA paNa maTIne jANe eka mA nA haiyA jevI dIse che. have Adhu golu' Ave che. to dhAna ! 310 pachI sItAne sAda nA karazo, jAnakI rAmanI chAyA.' tyAM gAra karI utAvaLA thayA. kanyA padharAvA sAvadhAna ! pAtetara oDhelI navADhAne pagale kaMkunI DhagaliyuM thatI. e mAMDavAmAM AvI. prathama maMgaLa zarU thAya che. gIta--- pahelA pahelA maga vattA lADI kere aMge re oDhI lIlI oDhaNI re jI...... A cAra maMgaLa eTale ApaNAM varSAkALanA cAra mAsa dara mAsa rUpI eka maMgaLane e vakhate navADA dharanI A lAge che ! dharatI para mAM kAra thAya che te AAmAM gALeba batAvyuM che. pahelA magare dharatI upara lIlI moDI Ave che. pahelA sAthe ja AkhA ya dharatI lIlIchama thaI jAya che. A te lokahaiyAnI vANIne lokahaiyAnA dhabakArA che je pramANe padmA e pramANe ja prANa che. bIju maMgaLa vartAya che te juo Anta bIjA magaLIo varatAya bADI dUra pataMga kubaDAnI kAra re 3 che. bIjo mahino Avyo tyAre dharatI navapavita ane gIcA, jaMganA phalaDa gela anyA e mura khAva anI rajU karavAnA prayAsa prathA che. ha kharA sArI mAM vALI InanI kI bhAve che! trIjA trIna' maMgaLI varatAya lADI kare re che janetAnA bhAvasaryA re jI cothA cothA magaLIo varatAya benasAnI thALI OM sAre zI vI . cAra pherA pUrA thayA. kanyA pakSa taraphathI vararAjA AgaLa kaMsAranI thALI AvI. khetaraDAnI thALIe kaMsAre lIvaLI hatI ! pachI tA jAnane vidAya ApavAnI hatI. paNa A to dhastInI jAna hatI. enA khoLAnIo zaradapUnamanA thayA ne dharatInI jAnane vidAya ApavAnA prasaMga Ave che. zarada Rtu Ave che tyAre varSAnI vidAya hoya che. eTale ja kavi e zaradanA cAMdane jAnane veLAvIyA karyAM . ne pachI zaRtumAM haMgaro vAyaro gAmaDAmAM (bura) kahe che te nIkaLe che. te pavana rUpI ratha upara jAnane vidAya ApavAmAM
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ 318 Ave che. e vakhate mAMDavA pakSanI tAjhagaraba divA-mathI ApavAvALA nakha divaDAmAM kapAsiyA pUre che, tela nAMkhe gu diveTa saLagAve che. ne A svare AMkhamAM AMsu hAlatA hoya te gAya che-- lagnagIta khenI ramatI'tAM mAMDava heTha ke dhUtArA dhUtIgi, AvyA eka paradezI popaTa ke dhUtArA dhUtIgi re. benInI bebakAe Dimene tALAM ke enA DhALa Asare benInA DIgalAne painamAM paDayArImAM khA prasaMge te mATe jevo na rInI lagnanI vidAya hu ja vasamI gIta-- benane DALAM sAsara... paNa raDato hoya che. bena-dika hAya che ! jenA cALAvI zapUnamanA cAMda ane to vaLAvI ke ugamaNe vAra 2 jAna ghare Ave che. vararAnta navavadhUne dhUTa UMco kare che. tyAM zuM jue che ? ke vadhUnI DAka to sAva aDavI ja hAra che. eTale e meAtIDAnA hAra levA jAya che. divALI upara svAti nakSatra Ave che. devAya che ke yAti nakSatranA vAda vase, tene dariyAmAM chiyAe chAMTA jhIle che te pachI emAMthI mAtI bane che. eTale dhanarAja divALInI dukAne-hArTa--metIneAhAra levA jAya che. gIta levA levA meAtIDAne hAra, thAne dAllA divAlane hArDa - ma Ama ApaNA zAka sAdityakAre dharatI ane medhanA vivA karyAM. ApaNAM garabA, rAsake bApanAM TIppaNI gIto. A badhAM eka ja lokahaiyAnA avAja che jethI karIne Aja divasa sudhI eka kaDathI bIjA kaThe ne bIntathI trIjA kaMThe ema caDatA AvyA che ne vagara chapANe Aja divasa sudhI jaLavAi rahyA che. tenI pALanu kAraNa zuM che ? Aje sArA sArA kavienA gIte pastImAM vecAne cevaDAnI paDIkI rUpe kharIdAya che. paNa je sAhityakAra zIta sahe taDakA prathama pe|te avarane chAMyaDA devA ene na karatAM vRkSa bakavAdo jIvana upadeza che jenAM. peAte tADanI jema ekalA paNa chAMyA na meLavI zakatA hAya tyAM bIna karyAyI AzA zakhI mAnA dUdha jevuM haLavuM phUza ane che. lokasAhitya eTale ADakhara dAkhalA jevuM kapaDuM nahIM, paNa eka gIta yAda Ave che-- gIta zake! paNa A sAsi ta nirde,i ADaMbara vinAnuM Arkiya vinAnuM maLe. dhamanIsa 'nA naranuM khUbahu kayAya zrI medhAonuM 4 "on W mana zAne vepAra zabadane vepAra dhaNIne darabAra. aa mana zabadane vepAra che. eka zabane puMbhaDe kAkanI pe vana varALa [bRhada gujarAtanI abhimatA jA mata zabadane vepArajI AtamanI eraNa para jyAre anubhava athaDAya cha jare zabada na taNakhA tyAre rage rage kaDAkA thAya jA mana zabadane vepAra jI '' karyAM bhA yo ya paNa nA upArIne mAM ApaNe ! para sAksAhitya to hIrAno taiyAra . emAM kaika rA pakSI che. kaka motI puryA che. hA rAma jarUkhe beThake sakSakA yu jeta jesI sakI bhAvanA asA usako deta. mANasane bhAvanA pramANe maLe che. bane tyAM sudhI sadguNa niAvA zrI nA eka rAya-- sAmerI sApara ve emAM ratana tAtA jAya (paNa) karama hokara ghare teA (enI) 'khale mUTha bharAya. ArA amuka kAma to mAne hAthe ja kathA koe. emAM dADIo maMjUra na thAve, bApI detA paNa eka maMtra ja kAra ya che. enA A eka namUnA che. be lIMDInA dUdhAmAM phula' " ! rahe khetI pAMtIne vinati khAja mujavaNa aMga eTalA paratha na soMpIe guru sevA ne satasaMga. khetI jAte ja karavI joie. patra pote ja lakhavo joie. vinati pote ja karavI e khAvAnuM paNa hAce ja te khajavALa joie. ja Ave tyAM khaMjavALAya paNa thAye ja, guranI sevA te sanasaMga khA badhI vastu pAtAne hAthe ja thAya. bIjAne hAthe na karAvAya. phona na. 19 Gram- THAKKAR CHEMISTS tamArA ghara upayAga garvamA mATe beMgAla krumIkAnA sAbu, tela DhAkrama pADara, snA, seTa, kelDa krIma, Tutha pesTa, ratha pAvaDara jarUra vasAvA, bhAva poSAya tevA che. THAKKAR & CO. Pharmaceutical Distributors. Diwan Chowk, JUNAGADII (Saurashtra)
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ mielas.zem" **) 316 WA WA GUJARAT HITS THE HEADLINES ASIA'S LARGEST FLUORSPAR PLANT GOING INTO PRODUCTION BY 1970 MOS GUJARAT MINERAL DEVELOPMENT CORPORATION LIMITED 5TH FLOOR, NATRAJ THEATRE BUILDING, ASHRAM ROAD. AHMEDABAD-9 GRAM: MINCORP PHONE 54773-74 NNN SN Jain Education Intemational
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ 320 Jain Education Intemational. With Best Compliments From PAREKH DYECHEM INDUSTRIES Himalaya House, Palton Road, BOMBAY-1. [ bRhada gujarAtanI asmitA PIDILITE INDUSTRIES PVT. LTD. Himalaya House, Palton Road, BOMBAY-1. PAREKH AGENCIES Mafatlal House, Backbay Reclamation, BOMBAY-20.
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA sAMskRtika ItihAsanuM eka bhulAyeluM pRSTha -De. bhegIlAla. ja. sAMDesarA, gujarAtanA sAMskRtika itihAsanuM A bhulAyeluM pRSTha te eka kAlIna gujarAtanA koI zAsaka sAmaMta kuTuMbane te vaMza ja haze jUne zilAlekha che. I.sa. 1304mAM gujarAtamAM vAghelAonuM svataMtra evA anumAnane Teko Ape che. pitAnA mULa vatana pATaNa sAthe hiMdu rAjya nAza pAmyuM ane muslima sattAnI sthApanA thaI e e kuTuMbanA saMbaMdha kedane kaI svarUpe cAlu rahyo haze. ema je arasAmAM sAmaMta ane rAjyakartA varganA keTalAMye rAjapUta karuM na hoya te e kuTuMbanI eka vyakti ayodhyA jevA dUranA sthaLethI gujarAta choDIne dUra cAlyAM gayAM hatAM. chatAM gujarAta sAtheno gujarAtanA pATanagaramAM AvIne, tyAM potAnA pUrvajonA kalyANa arthe emane saMbaMdha lAMbA samaya sudhI eka athavA bIjI rIte cAlu maMdirano jIrNoddhAra karAve e bhAgye banI zake. rahyo hato. AvA eka sAmaMta kaTanA itihAsa sAthe saMbaMdha prastuta zilAlekhamAM jemane ullekha che e vyaktio viSe dharavate A zilAlekha che. uttara gujarAtamAM, gujarAtanA aitihA. madhyakAlIna gujarAtamAM anya atihAsika sAdhanomAMthI kaMI vizeSa sika pATanagara pATaNamAM eka jUnA makAnanI marAmata thatI hatI jANavA maLatuM nathI. paNa eTaluM rapaSTa che ke lekhamAM noMdhAyelI mukhya tyAre enA pAyAmAMthI A zilAlekha jaDyo hato ane purAtana hakIkata bhadhyakAlIna bhAratanA sAmAjika ItihAsa mATe khAsa karIne varatuonA utsAhI saMgrAhaka ane abhyAsI mArA mitra paM. amRta e kALamAM Antara prAntIya saMparkanI daSTie ghaNI agatyanI che. lAla mehanalAle e meLavI lIdho hato. A zilAlekha 1948.1/2" khUe AvaDezvaranA maMdirane jIrNoddhAra karAvyo hato. e. mApanA kALA ArasanI takatI upara jaina dhATInI devanAgarI lipimAM maMdirane mULa baMdhAvanAra ke zuM hato e viSe ApaNe nizcitapaNe kaMI kotarela che. lekhanI paMktio 11 che. enI bhASA saMta che; jANatA nathI. paraMtu zivAlayanA nAma uparathI anumAna thAya che ke jo ke ahIM tahIM vyAkaraNanI bhUle che. lekhanA prAraMbhamAM ane te AvaDa nAme koI puruSe athavA tenA keI svajane baMdhAvyuM hovuM aMtamAM eka eka leka che, jyAre bAkI bhAga gaghamAM che. zilA joIe. te baMdhAvanAra puruSa ne koI pUrva ja hoya e paNa lekhanuM varSa saM. 1447 (I sa.1391) che. eTale ke gujarAtamAM saMbhavita che. AhaDa nAma madhyakAlIna gujarAtamAM sArI rIte pracalita hatuM. musilama sattAnI rathApanA thayA tyAre 87 varSa vItI gayAM hatAM, - mULa zilAlekha paMkitavAra pATha nIce pramANe che - dilhInA pAdazAha nAsirUdIna mahammadanA pATaNanA sUbA tarIke (1) !! Tu. | OM nama: zivAya | kAvatu vizvag: gujarAtanuM zAsana jhapharakhAnanA hAthamAM hatuM, je thoDAMka varSa bAda gujarAtane svataMtra sulatAna thaye hato. enA pautra ahamadazAhe kanakarajaH pujapijare za (zi )rasi kSIrAhutiriva hu amadAvAda vasAvyuM hatuM. (2) tabhUji nipatati bhAgIrathI yatra / / 1 / / svasti prastuta zilAlekhanI vAta AgaLa calAvIe, paramAravaMzIya khuda vaidhanonI nimaNe traratravatrakAra: kAtrayanamasTi * nAme eka kSatriya je pitAne adhyAvAsI kahevaDAve che teNe saM. (3) nIcaya (AnaHTI 'haradrazagvA rravi 1447nA varSamAM pATaNamAM ADezvara mahAdevanA maMdirano jIrNoddhAra (1) varIf1fmanavasaDhaTTgAvatA?' tevadrana karAvyA hovAnuM zilAlekha noMdhe che. khUdanI mAtAnuM nAma sUtadevI, (4) phUga 1114ratadravigate vatatapAvanana: 1 pitAnuM nAma gurjara ane patnInuM nAma teja hatuM. potAnA mAtR- (1 ) Tu TTT vita: | jUna ST nanayA ( : ) samatala . pakSa tema ja pitRpanA pUrvajonA kalyANa arthe teNe maMdiranA () triya | Rti .L fig rAstrIrgastharfmadhanA jIrNoddhAra karAvyo hato. A cobhayavazodbhavapUrva jAnAmavaraNApAdhyAni - jIrNoddhAra karAvanAra khUMdU kSatriyanA kuTuMbanA datihAsa viSe ( 6 ) vAsa , gharamAra vaMzA kUve vAruM tenAtI rAgIzilAlekhamAMthI khAsa mAhitI maLatI nathI, paNa eTaluM cokakasa che. vRtti raja niguttane zrI raviET ke A kuTuMba ayodhyAmAM rahetuM hatuM. zilAlekhamAM noMdhAyA che evAM ( 7 ) dvityanAtIta saMvat 2447 va za 6363 nAma madhyakAlIna gujarAtamAM supracalita hatAM. jarNoddhAra karAvanAranA pravartamAne vasatata vaivimAse zu kya 2 ane pitAnuM nAma gurjara hatuM e vastu sUcaka che. e uparathI e tarka (8) ta2 3 tRtIyA tithI kurine 17 varahya karI zakAya ke A kuTuMba mULa gurjara dezanuM pATaNanuM vatanI haze surAkuvaMratavaraNa pUrastha sevA varahya ane koI kAraNasara ayodhyA rahevA gayuM haze. i. sa. 1304 (1) nI jaMbAsADhaEdvAra ii 2 | ziva: giar (saM. 13 6 0 )mAM karNa vAdhe..Ane parAjaya thayo e pachI je rAjapUta nie zL Dha77 viviF | mA mavattinA sAmaMta kuTuMba pATaNa choDI anyatra cAlyAM gayAM haze emAMnuM eka (20) 2 saMvara: pharAra aa cha || prArA mAM A paNa hoya evo pUro saMbhava che. khUMdU kSatriyane A lekhamAM sevAsADhAnuM zramiiz cAttAkatu II zrI. || - " abhinavasiddha rAnavatAra' ane ' nRpati ' kahyo che e paNa bhUta- (26)vAsa gizmena sivitA mAtra mayAt | Jain Education Intemational
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bahAra gujarAtanI asmitA Phone No. 21 Grams : MAHAVIR zA. manoradAsa gopAlajInI ku. " anAja karIyANAnA helasela vepArI ane kamIzana ejanTa. virAra (cha thANa) (mahArASTra) w.ly i m nI tA - 1 - - - - ejanTasa ESSO STANDRAD EASTER, A C C. #18-2 virAra, nAlAsopArA, vasaI. - - - - - - brAnca: vasaI roDa zenana 101 AData vibhAga : : ke. lAla godAma. - - jaya :- zrI mahAlakSmI rAIsa enDa phalera molsa. virAra (W.R15) Jain Education Intemational
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA sAMskRtika ghaDataranAM paribaLo -zrI kumArapALa desAI mAnavIe pRthvI para potAnuM jIvana AraMbhya. jIvananA upaH saMskRtinI aMdara A gharSaNa-samanvayanI prakriyA AgavuM mahatva kALamAM ja eNe bhautika jarUriyAta meLavavAnA prayatno AdaryA. dharAve che. ApaNA jIvananI jema saMskRti paNa satata jIvaMta, A jarUriyAtane meLavavAnA prayatnonI sAthe sAthe e mana-cittane parivartanazIla ane vikAsagAmI hovI joIe. AvI eka upayoga kare che, amuka nIti-niyama ghaDe che, pote e niyama saMskRtie bIjI saMskRtinA saMparkamAM AvatAM DaravuM na pALavAno Agraha rAkhe che ne bIjA pAse paLAvavAno Agraha joIe. saMskRtimAM bIjA pradezanAM bIjI prajAnAM mUlyo sAthe dharAve che. AmAMthI manamAM eka saMskAra janme che. cittamAM AdratA, samanvaya sAdhavAnI akhUTa jIvaMtatA ane zakayatA paDelI che manamAM sadbhAva ne samabhAva, ekabIjA tarapha upayogI thavAnuM valaNa paNa je kaI eka saMskRti bIjI saMskRtinA bhaye potAnAM vagerethI e saMskRta banavAnI pravRtti tarapha vaLe che. dhIre dhIre aMge saMkecI pitAnA kocalAmAM purAI rahe to emAM baMdhiyAramAnavInA jIvana-samajhane A pravRtti dhATa ApavA mAMDe che. AmAMthI paNuM A . A baMdhiyArapaNuM AkhIya saMskRtine bedhATa banAvI e enI jIvanarItimAM amuka mUlyo sthApe che. ApaNA vividha denArI vastu che, AthI ApaNe ApaNAM mUlyone jagatanI khullI saMbaMdho ane emAM ya strI-puruSa vacce lagna-saMbaMdha, emAMthI havAmAM jhUmavA devAM joIe. mananAM dvAra vAsI daI potAnAM ja eka patnItva ane ethIya ucca bhUmikAe pahoMcato bhAI-bahenane mUlyomAM rAcatA rahIe to pragati aTakI jAya che. eTalA mATe nAte AnA phaLarUpa che. mANasa ene maLelAM mUlyonuM vadhu ne vadhu saMskRtimAM navI bhAvanA ne navI zodhane jhIlavAnuM, anubhavavAnuM kheDANa karato jAya che. jo koI prajA potAnA mUlyothI vegaLI ane samAvavAnuM sAmarthya hovuM ghaTe. paNa A sAthe parasaMrakRtinA banI jAya te e nijI sarvathI paNa vegaLI bane che. A mUlyo prakAzamAM aMjAI na javAya evuM hIra paNa emAM hovuM joIe. prajA samUhanuM mAnasika kheDANa karatAM hoya che--jIvanane vadhu ne vadhu vasaMrakRtinAM mUlyone anAdara karI pasaMskRtinI pUjA karavA zuddha, samRddha ane paripUrNa banAvavAnA kAje. besI jaIe to ApaNe ApaNA vArasAne temaja ravatvane gumAvI - A prakriyAne pariNAme saMskRtine eka Agavo AkAra ghaDAya besIe chIe. pariNAme ApaNuM jIvanane dhArI rAkhatAM baLAna che. e AkAra keI eka viziSTa pradeza para mukhyatve AdhAra le che. mULiyAM UkhaDavA mAMDe che. Ama saMskRtinuM kAma pitAnuM sarva ane e bhUmi para vasatI prajAnA jIvanamAM sumarUpe AvirbhAva jaLavIne bIjAnA saMparkamAM AvavAnuM ane enA sArabhUta tatvane pAme che. eka samAja ke pradezamAM vikasatAM AvAM AgavAM tattavothI AbhavasAta karI levAnuM che. ApaNA keTakeTalA samartha ciMtakoe e prajAnuM eka baMdhAraNa ghaDAya che. e prajAmAM viziSTa evI A heya-utpAdeyanuM kAma bajAvyuM che ! jAgRta cetanAnuM sAtatya varatAya che. A bAbate e pradezanA lokone eka tAMtaNe bAMdhe che. A mUlyo e samAjanI rItarasame, jIvana gujarAtanA ahiMsA-karuNApradhAna saMskAroH paddhati ane vicArazIlatAne dhATa ApatAM hoya che. eka pradeza ke gujarAtanI bhUmi para aneka prajAe AvIne vasI che ane samAjamAM UgelAM A mUlyone vAra thoDe ghaNe aMze kuTuMba A bhUmi para vasatI prajAe gharSaNa-samanvayanI prakriyA paNa anu A bhUmi para vase samAja, rAjya ane pAsanA vAtAvaraNa pAsethI maLe che. Ama bhavI che. gujarAtanI prajAnA baMdhAraNamAM amuka mUlo vizeSa jaNAI eka samAje meLavelo, khIlavelo ane AtmasAta karelo mUlya Ave che. ane ene lIdhe gujarAtanI saMskRtinAM paTa para ahiMsA, samudAya te e pradezanI sarakRti. jIvadayA ane sarva dharma-samabhAvanI bhAvanAnI bhAta vizeSa UpasI A mUlya samudAyanA ghaDataramAM e pradezanI AjIvikA ane raheThANa AvI che. gujarAtane A saMskAronI gaLathUthI I. sa. pUrve trIjA mATenI goThavaNu. e prajAnAM mAnyatAo, nirNa, valaNa, ciMtana, raukAthI maLelI che; enI pahelAMthI A saMskAra maLyA hovAne khyAle, e samAjanA naitika ane vyAvahArika dheraNo, tyAM vikaselI saMbhava che. atyAranA prajAjIvanamAM ekarasa banI gayelI dekhAtI A Arthika, sAmAjika, rAjakiya, ane dhArmika saMsthAone phALe karuNAgAmI sukumAra bhAvanAo raukAo pahelAM A pradezanI vasahoya che, e dharatIe anubhavelA itihAsanA vArApherA, enAM yaMtro, tInA jIvanamAM etaprota banIne sthira thaI gaI che. vijJAna ne darzane temaja ene sAhitya, saMgIta, citra zilpa ahiMsAnI bhAvanAno eka viziSTa ane vyavahAru AviSkAra ane sthApatya Adi viSayaka kalAvArasa paNa mUlaghaDataranI prakriyAmAM ja jIvadayA ke karuNA che. potAnA nimitto na keIna haNavuM ke vatteoche aMze bhAga bhajave che. eka samAja bIjA samAjanA du:kha pahoMcADavuM e ahiMsA, ane bIjAnA bhalA khAtara pitAnI saMparkamAM AvatAM je dharSaNa-samanmayanAM baLe janme che te paNa jAta ke sarvasvane ghasI nAkhavAmAM AnaMda mAnava te karuNAH Ama saMskRtinA ghaDataramAM phALo Ape che. AvAM mUlyothI ghATa pAmelo ahiMsA ane karaNa eka ja sikkAnI be bAju banI jAya che. saMskRtinuM teja ApaNI jIvanazaitimAM UtareluM hoya che. AthI A baMne bhAvanAne sAthe jovI e ja yogya lekhAze. I Jain Education Intemational
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ 324 [ gRhad gujarAtanI asmitA sa. pUrve 274 - 237nA kALamAM thayelA devAnAM priya priyadarzI haLImaLI jatAM ne ke emane mAratA mRDatA nahi. IsiMga paNa mahArAja azokanI cauda AjJAo giranAranA paulaka" para Ale- A pradezane eka rivAja varNavatAM kahe che ke ahIM gALelA khAyelI che. A zilAlekha e gujarAtanA itihAsanI pahelI khoTI pANImAMthI nIkaLatAM jaMtuone pAchAM pANImAM nAkhI jIvatAM che, te gujarAtanAM saMskAra baLAno prathama Alekha che. AmAM prANI rAkhavAno rivAja che. AmAM bauddhadharmanI asara hoI zake. paraMtu vaMdanI manAI uparAMta prANIdhane jALavavAnI darakAra paNa ghaNI jainAe A bhAvanAne vyApaka ane prabaLa banAvavAmAM moTo phALo batAvAI che. eka AjJAmAM lakhyuM che : "jyAM jyAM manuSyo payogI Ape che. AmAM selaMkI yuganA mahArAjA kumArapALane paNa ane pazu upayogI auSadhe na hatAM tyAM tyAM te maMgAvavAmAM AvyAM Agavo phALo che. ne ropavAmAM AvyAM jyAM jyAM mULa ane phaLa nahotAM tyAM tyAM te mahArAjA kumArapALanI 'abhA~ighoSaNA' e eka moTI maMgAvavAmAM AvyA ane ropavAmAM AvyAM pazu ane mANasanA sAMskRtika ghoSaNA che, AmAM e azoka karata eka DagaluM AgaLa upayoga mATe rastAo upara vAe khAdavAmAM AvyA.' AmAM vadhe che. A vize zrI hemacaMdrAcArya emanA "dvayAzraya' kAvyamAM mAnavanI sAthe mUMgA prANuonI 5zuM keTalI badhI khevanA rakhAI che: "eNe kasAIothI thatI tathA zikArIo dvArA thatI che ! gujarAte ahiMsA ane jIvadayAnI bhAvanA jIvanama anubhavelI, hiMsA baMdha karI, devatAone maLatA bakarAonA bali paNa baMdha utArelI ane jIvI jANelI che. pazuonI mAvajata karavAnI karyA ane mAMsa AdinA vecANuthI jemanI AjIvikA cAlatI hatI ane khAsa karIne kheDAM dvArane sAvavAnI prathAnAM mULa ahIM temanI AjIvikA baMdha thatAM teone rAjAe traNa varSanuM dhAnya jaNAya che atyAranI pAMjarA poLanI saMsthAnA muLa paNa gujarAtamAM ApyuM." "amAri ghevaNA'ne pracAra kumArapALe mAtra gujarAtamAM ja ja che ne ! nahi paNa potAnA sAmata mAraphate pitAnA AkhAya sAmrAjyamAM paNa A te beeka hajAra varSa pahelAnA, pramANamAM najIkanA guMjato karyo hato. mAravADanA cheka dakSiNa bhAgamAM AvelA ditihAsayuganI vAta thaI. gurjarabhUmi ne maLela ahiMsA, jIvadayA ratnapuranA zivamaMdiramAMthI ane jodhapura rAjyanA kirAmAMthI ane prANIrAnI utkaTa temaja subhaga bhAvanA- cIlA to, Iti- maLatA hiMsAbaMdhI pharamAvatA lekho AnI gavAhI pure che. A sivAya hAyugane vaTAvIne, itihAsayuganA cheka AraMbhakALa sudhI athavA kumArapALe rAjAo ane rajaputomAM pracalita evA madyapAna ane to prAgaitihAsika samayanA pehalA tabakakArUpa mahAbhAratanA mAMsa bhakSaNanI baMdhI pharamAvI hatI ane paradArAgamana ane dhUtane yuddhanA kALa sudhI pahoMce che. jainadharmanA bAvIsamA tIrthaMkara bhaga- tyAga karAvyo hato. AthI gujarAtanI prajAmAM dareka anAcAra pratye dAna neminAtha zrIkRSNanA pitarAI bhAI thatA hatA. potAnA lagna sAmAnya rIte jovA maLatI tiraskAratti mATe ApaNe A rAjavIne nimiro vadha mATe bhegA karelAM muMgA prANIone ArtanAda sAMbha. zrI sahajAnaMda svAmI sAthe saMbhAravo paDe. Lane nemikumAre lagnanA lIlA toraNethI pitAne ratha pAcho vALI A ahiMsA ane jIvadayAnI bhAvanA gujarAtanI prajAnA laine giranAranI gahana guphAo ane bhayaMkara aTavIomAM tapa, tyAga, hRdayamAM saikAo sudhI ghUMTAtI rahelI che eTaluM ja nahi vyavahAramAM saMyama ane titikSAne mArge vairAgyanI sAdhanA karavAnuM maMjAra paNa UtarI che. A pradezanI eka vibhUti gAMdhIjIe te ahiMsAnI rAkhyuM hatuM. bhagavAna neminAthe viratArela ane Apela karUNa bhUmikA para ja svAtaMtryanuM AMdolana jagAvyuM. ahiMsA ane vIratA ane vairAgyane A amara vAraso gujarAtanI bhakitazIla,dharma premI e e bAbatene keTalAka virodhI mAnatA hatA; paNa gAMdhIjIe ane pApabhIrU prajAe cheka atyAra sudhI sAcavI ane zobhAvI A tathAkathita virodhI bAbatone bhegI karI eka navuM baLa janmAvyuM. jAya che. eTale kharI rIte samrATa azoke te gujarAtamAM ahiMsA ahiMsAthI bharelI vIratAthI yuddha khelavAnA navA ja pATha gAMdhIe ane karuNAnI bhAvanAnuM purvAbhAratamAMthI pazcima bhAratanA A zIkhavyA. baLavaMtarAya ThAkore A bhAvanAne rIte biradAve che- pradezamAM moTe bhAge punaruccAraNa ane amuka aMze punarjIvana karyuM, "che jaMga sAtvika baLe prakaTAvavAno, bAkI ahiMsA ane dayAnI A bhAvanA te ghaNA jUnA samayathI cAritrya saumya vrata sAdhu khilavavAne." gujarAtanI prajAnA jIvanamAM tANAvANAnI jema vaNAI gaI hatI. sAmA para ghA karyA vinA jItavAno bhagavAna buddha ane bhagavAna zrIkRSNane pazuprema paNa eTale ja jANIto che. mahAvIrano prayoga gAMdhIjIe karI batAvyo. kharekhara to AkhIya jainadharmanI prarU paNa bhale purva bhAratamAM thaI hoya, paNa, gujarAtanI ahiMsA ane karuNAmaya saMkRtija sarva gAMdhIjI samaya jatAM, e risthara thayo pazcima bhAratamAM, khAsa karIne sAMgopAMga vyavahAramAM utAre che ane AthI emanI siddhi gujagujarAtanI bhUmimAM, gujarAtanI dharatImAM paraprAMtanuM A bI ropAyuM ne rAtanA sapanuM sAmarthya ane khamIra puravAra kare che. Ama phakyuM kADhyuM e ja enI ahiMsA priyatAne moTo purAvo che. azokanA zilAlekhamAMnI dharmAtAe kotarAI te dezanA ghaNA kSatravasamaya daramyAna AvelA yuena zuAMganI pravAsa ne dhamAM rAjA khuNAmAM, paNa te ugI to gujarAtanA jIvanamAM ja. zilAditya (pahelA)nI vAta maLe che. A zIlAditye javanAra gujarAtanI sahiSNutA : kaI prANIne hAni pahoMcADI na hatI ane potAnA hAthIo saMskRta mAnavatAne eka bIjo moTo puruSArtha che parasparanA tema ja ghaDAo paNa jIvajaMtunI hiMsA na kare e mATe e temane vicAre, valaNo ane mAnyatAo pratye sahiSNutA keLavavAne gALeluM pANI pAvAno Agraha rAkhato. vadhumAM e lakhe che ke gujarAtamAM AvI paraMdharma ke paraprajA pratyenI sahiSaNutA vyApakarUpe enA rAjyanAM pacAseka varSa daramiyAna rAjA pazuo manuSyo sAthe jovA maLe che, pitAne parama mAhezvara kahevaDAvatA keTalAka maitraka Jain Education Intemational
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha madha ] rAjavIoe baudhdha vihArAne chUTe hAthe dAna Apyu che. sAlakI yuganA sthApaka muje jainayAna ane enA putra cAmuDa bI giNa nAmanA jaina sAdhunA AcAryapada masala karyAno ullekha maLe che. siddharAae viSNumadira baMdhAvyAno ane neminAthanI puLa karyAnA ullekha maLe che; te| zrI hemacaMdrAcAya sAmanAthanA madiramAM sahAya-zakaranI stuti kare che. mArA kumArapALa paramAranI sAthe sAthe parabhAtanuM bibhata paNa dharAve che. cittoDAmAMthI maLelA lekhamAM digabhara AcArya zAtie zarUAtamAM minI stuti karI che. vastupAla tejapAle masjida baMdhAvyAnA ane sAma nAthanI pUkta karI hovAno ullekha maLe che, tA putraprApti kAje hiMdu devanI pUjA karatA jagaDuzAnI vAta emanA caritrakAro kazIya TIkA vinA noMdhe che. kAramA dukALamAMthI prAne bacAvanAra jagaDuzAe SImalI masjida baMdhAvI. vAghelA vaMzanA aju nadevanA samayane vaivAmAMthI nazo eka lekha semanAtha jevA dharmasthAnamAM paNa padhIo pratye keTalI vAratA batAvavAmAM AvatI hatI, te batAvuM che. nAkhudA pADI sonanAoyanA nagaranI vAranA bhAgamAM masjida badhAvI hatI. vaLI, AvI dhArmika bAbatonA vahIvaTa musalamAnAnI badhAvI hatI. thaLa, AvI dhArmika bhAvatanA varlDIyA musalamAnonI jamAta kare evI chUTa paNa hatI. thADA samaya pahelAM je praznahadaye mamUda gajhanInA AkramaNane kArI dhA anubhavyA hatA, e ja prajAhRdaya ATalI udAratA batAve e bAbata ApaNA samAjanuM hRdayodA Rtu" kare che, jaina saMskRtinA rUpa anekAMtavAda Apeka paramasahiSNutA, sAnA game tyAMthI svIkAra karavAnI vRtti ane udAratAnA pAThe paNa AmAM noMdhapAtra kALA ApyA che, ema svIkAravuM paDe. *madAvAdanI eka masjimAMthI maLI Avela arabI bhASAmAM lakhAyelo eka lekha paNa AnI gavAhI pUrI pADe che. AA masjidano TaeNka bhAga solaMkI samayamAM baMdhAyelo devAnA klekha maLe che. AthI sAti thAya che ke musalamAnoe gujarAta mRtyu enI dAyakA pUrve teo ahIM zAMtithI pasAra karatA hatA. ApaNe tyAM solakI zAsana hatu. e vakhate dakSiNamAM zaiva rAjAe vaiSNavAnI kanaDagata karI hovAnA dAkhalA maLe che. gujarAtamAM koI zava rAjAe AvuM karyuM nathI. sannaNunA hiMdu rAjAe pArasIone ApelA Azraya ane temane vasavATa kAre ApelI jamInanA banAva guja rAtanA sAMskRtika prAisanA eka mahAna banava gaNAya. AvI rIte padhA~ne potAnI ASamAM vasavAra ApyAnA dAkhalA itiyAsamAM virala che. gujarAtanI ahiMsAthI vie eka sAttvika khI UbhuM karyuM, teA gujarAtanI sahiSNutAmAMthI gAMdhIjIe eka te jagatane * vyApaka dharma bhAvanA nA vicAra Apyo. ekhalAsanA anubhava mANI zakI che te paNa A kAraNe ja. sa'skAradhAtaramAM itihAsa ane bhUgALanA phALe : 325 saMskRtinuM pratibiMba itihAsamAM jei zakAya che. ApaNI sarakAritAnI sthiratA ke pragatinI chApa itihAsamAM, bhale juda rUpe saMskAritAnI sthiratA ke pragatinI chApa itihAsamAM, bhale jude rUpe paNa, AvirbhAva pAme che. ghaNIvAra te viziSTa vyaktinAM kAryomAM saMskRtinAM AgavAM tattvonu viksana ke praphulana jevA maLe che. bhAga pazcima e saMskRtinI ArasI che, no bhUgaLa e saMskRtinA vyaktitvane ghaDanAruM baLa che jema mAnavIne enI AsapAsanI prakRtinA mAthI gujarAtanA vyaktitvane jevA mATe je je bhUmi-vibhAga e khAsa lAge che tema prakRtti paNa bhAnavIya vAra dhAraNa kare che. salene mATe meM gujarAtanI rAjakIya sImAnI bahAra DhAya. mA enA vyaktitvane pAmAM kALA ApyA che te jovA paDe pachI mATe atyAre rAjasthAnamAM bhAveza bhinnamAla ke zrImAlane pa re. gujarAtanI saMskRtinA abhyAsIe gujarAta eTale 2. 5 thI 24.0 uttara akSAMza ane 69.2 thI 74.9 pUrva rekhAMza hiMdustAnanA bhAga evI vyApaka vyAkhyA ApavI paDaze. sudhInA pradeza nahiM, paraMtu saurASTra ane kaccha sahiMtano pazcima gujarAtanA sAMskRtika ghaDataramAM suddha sImADA, phaLadrupa jamIna, cAMda bAvA kinArA, niyamIta khAtuM gAmAsa ane samazItoSNu mAtrAvA jevA bhaugAlika gAgAe paNa keTaka bhAga bhajave che. gujarAtano sAgarakAza e enI eka bhaugAki vizeSatA che ane e sAMskRtika dhaDataramAM mahattvanuM baLa banI che. prAgaitihAsika kALamAM gujarAtanI dharatI para rahelI nAga prajAnI samuyAnanI vRtti ane vANijyavruttinAM bAnu page dhavAnA prayA pA che. vaLI prAcIna gujarAtane paradeza sAthe rAjakIya sadhA karanAM vyApArI saMbaMdho vizeSa hatA. mAre paNa gujarAtIo emanA vepAra kIyA ane vyavahArajhavA mATe naNItA che. atyAre tA hiMganuM bhAgye ja evuM kaiA gAma haze. jyAM gujarAtI pAhitya kharce vasavATa karatA na hoya | gujarAtanA upArIe karIzmAja paNa kharA. gaya ( gAbh ) gAmanA kakura ninvaya. jagaDuzA, samarati, zAMtidAsa jhaverI ane dilhInA bAdazAha pAsethI musalamAno teDelA jaina maMdironA kAmanuM kharca, meLavavAnI vadha dharAvatA amadAvAdanA nagarazeThanA dAkhalA maLe che. Ama samudre ApaNI vANijyana khIlI; A vAhine ApaNAmAM samA mAnani bI. gujarAtanI A paradharmasahiSNutAnI vRtti kAyaratAne aMcaLA lekhAya to e khoTu kahevAya. kadAca kAI A toDa karavAnI vRttine potAnI kAbara vanane TakavAnI vRtti tarIke paNa gaNAve, pata, vAstavika rIte joie teA, gujarAtanI asmitA AnAthI kayAre ya dhavAI nathI. AmAM teA sarvadharmosamabhAvathI AgaLa vadhI sadha samabhAva taraphanI gati dekhAI Ave che. Ama A sahiSNutAthI gujarAtane, gujarAtanA dharmane ane e premI bhAgatI vyaktimAna jaMkha maLI che. gujarAtanI prazna prabhAmAM vadhu sukha-zAMti ane mahAjana saMsthAnA vikAsa : gujarAtanI samAdhAna priya ane dveSI TALavAnI vRttine lIdhe gujarAtamAM jeTalAM mahAjano khIlya che teTalAM bIje kayAMya khIlyAM nathI. A mAnasasthA gujarAtanuM aika noMdhapAtra saMskRtigaLa enuM gaurava che. sabaLanA bhAre mahimA A saMsthAmAM jevAya che. keTalIkavAra rAjasattA je kAma lAMbe gALe, moTA kharce ne manasatApe karI zakatI nathI, te kAma A sasthA alpa samaya ane dravyathIte pakSanA sApa sAthe, pUruM kare che. mahAjaneAe dhaNA khata sudhI paradezIone paiAmAM paisavA dIdhA nahotA, kAmI varjhara para kAbU rAkhyo hato ne rAjyanAone nAthavAnA ne svacchaMda.
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ 326 prA paNa karyA hatA. sAmAjika ane kyA niyamo paNa mahAjane ghaDIne paLAvyA hatA. mahAjane vepAra upara verA nAkhatA, lAgA mUkatA ne daMDa paNa karatA, sutAra-luhAranA mahAjanothI laine milamAlikAnuM mahAjana Aje paNa jovA maLe che. gAMdhIjIe te * majura mahAjana ! ne janma ApI audyogika duniyAnAM eka nathI dAkhaze. besADayA che. samAdhAnapriyatA ane vItya : samAdhAnapriyatA sadA samanvaya ne saumyatAne zAdhe che. maMdirAmAM thayelI aMbAmAtAnI sthApanA e A samanvayanane purAyA che, te gujarAtamAM bhayAnaka rasavALA saMpradAyo paNa saumya banyA, e AnA bIjo purAvA che. gujarAte ziva dharmImAMthI enA uMca tattvane ochuM karI nAMkhyuM. kAlImAtA nA pradeza para bhA lI.mAtA banyA. paraMtuM gujarAtanI sAdhAnapriyatA ane saumyatAne jo " nI vIratA vikasI ja nathI ' ema kahenAra cApa khAya che. sisodiyA vaMzanA purva bApA rAvaLa hinA hatA. cAvaDA vaMza, solakI vaMza ane vAdhelA vaMzanI nidrAsamAthAmAM Ne " parAkramateja chalakAtuM jovA maLe che. siddharAja ane kumArapALa jevA triyonAM ane vimaLazA ane vastupAla jevA viSNunAM gharyamAM dharmabaLa ane hAthamAM mukI paDeluM dekhAya che. kendra ane saurASTramAM Thera Thera jovA maLatA pALiyAe AnI ja sAkSI pure che. bhIla, kALI, AhIra, cAraNa, mIra, miyANA, vAghera ane kAkI jevI jAtio jema dAdura jAti gaNAya che. sarakAranI caLavaLa vakhate A pradezanA badhA varNanA puruSo, strIo tema ja bALakoe peAtAnI ThaMDI tAkAta batAvI hatI. A badhu hovA chattAM eTaluM to svIkAravuM paDaze ke gujarAtanI saMskRtinA AgavA tattva lekhe vIratvane batAvI zakIzuM nahi. Avu kAjI e paNa hoI zake ke je pratna bahArathI ahIM ApI hoya. ne kIDAna banavAnI manovRttivALA banI gaI hoya. ahIM badhekA kSatriyo rIThAma banavAnI vRttivALA hatA ema kahI zakAya. rajapUttA maMDI bhASA mAM maMgImAM temanI rAjapUtatti oLa yaza gujarAtanI saMskRti ahiMsA, jIvadayA, sarvadharma samanvaya, samAdhAvRtti jevAM viziSTa tattvothI ghaDAyelI che. A badhA vA saumyatA ane udAttatAthI paripUrNa che. AnI aMdara eka navu mULa pragaTAvyuM, mahAtmA gAMdhIe, emaNe nibaLa gaNAtI bhAvanAno jainasabaLatAnuM jagatane bhAna karAvyuM. gAMdhIjInI vizeSatA gujarAtamAM paDelAM kSA bIjonA manabhara ane manohara jiMkAsa sAdhavAmAM che. ApaNAM saMskRti tattvo e mahAna vyaktinA pArasaspardhI cetanavatAM thayAM ane enA prasAra bhAratamAM ja nahi, paNa sanamra vizvamAM thayeA. bhAratIya saMskRtinuM ja aMga gujarAta pAse vAverAnI gauravazALI paraMparA hatI bhAratanA lagabhaga trI bhAganA sAgarakAMTho dharAvatA gujarAtamAM bhaya, sopArA, khaMbhAta, dvArakA, rAyapura ( mAMDavI bhadara che, somanAtha, surata vagere sAhasa ane paradezI sAdithI dakAnAM baMdaro hatAM. soLamI sadImAM rANI elijhAbethe akabara bAdazAhane patra lakhyA temAM akabarane khaMbhAtanA zahenazAha kaddo hatA. samagra hiMdane samrATa gujarAta ..eka bhane lIdhe videzamAM AkhAya te e daranI jAhojalAlI sarca . kacchanA nAkhavAe potAnI kAryapriyatathI dezAvaramAM Do bagADatA. Aje ApaNe dariyA tarapha pITha karIne besI gayA chIe. tenI kalpanAne ma kriyA ghaDe che tevu gujarAtane mATe hI rahyuM nathI ! 'bakAnI lADI ne gheghAno vara " be vAta eka uktirUpe ja sacavAi rahI che. Ama vANijya taraphanA jhoka te TharIThAma thavAnI vRttine kAraNe vIratvanA udreka e thaye| hAvAne sabhava kharA. AthI ja kavi [ zrRddha gujarAtanI asmitA navaruM gujarAtIonI sthitimAM jo ane zarIrabaLa vadhArI * DaMDA lohI 'nuM sukha oDI garama lohInA sukha ' ne bhogavavAnI vAta karI che ! 4 gujarAtamAM khIlelI A bhAvanAe suvAMga gujarAtanI ja che evuM nathI. kharekhara te gujarAtanI saMskRti tataH bhAratIya saMskRtithI aLagI nathI pazu pratIma nA moM pAraNu karatAM karatAM enI keTalIka nA virodho vikasI che. paraMtu A prAMtIya virAdhanAnI mahera'gI puSpamALAnuM saLaMga tra to bhAratIya saMskRti ja che. gujarAtamAM keTalIka bhaugolika ane sAmAjika vizeSatA jovA maLe, paNa ApaNA ahiMsA ane sarvadharma samabhAva jevA saMskAro mAtra gujarAtamAM ja dekhAya che ema nathI; mu ii che. bAbo bhAratamAM paNa dekhAya che. Ane vize eTaluM kahI zakIe ke A kAranI vizeSa biyAvaTa gujarAtamAM thaI dha Ama bhAratanA judA judA pradezonI prajAnAM rItarivAja, Tevo, vo ane mAnyatA ke jatuM hoya, paNa komanAM mA te saiMka ja che. jevI rIte ApaNI svAdhInatAnI bhAvanAnA bhagatasiMha, tilaka, rAnaDe, gAMdhIjI ane zrI araviMdamAM jude jude rUpe AviSkAra pA, evuM ja ApaNI bhAratIya saMskRti virI che. panAthI kahIe to Anu pAna eka ja che. temAM bhAta judI judI avanavA raMgonI jhalakavALI dekhAya che eTaluM ja. [ mahAvIra jaina vidyAlaya : sUvarNa mahotsava graMthamAMthI sAbhAra.] ephIsa : 33-3113 phIDansa 256826 242421 harajIvanadAsa meAhanadAsanI kuAM. -- kIma : dhI sImenTa mAkeTIga kare eka inDIyA lI. AI. sI. AI. ( InDIyA) prA. lI. : kamIzana ejanTsa dhI vastIka AIla mIlsa lI. leAkha'Da, hArDavera, brAsavera, oila peInTa ane kalaranA vepArI 20-22, sI. pI. Tenka zaTha, muMbai-4. (bI. Ara.)
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI asmitAnA vidhAyako huM gujara bhAratavAsI. --umAzakara jozI kSetramAM A samayathI Arane aneka rAjanItinA ane sAsiyA, bhAratavarSanI yuvA cita asmitA tenA bhinna bhinna prAMtA, prazno ane samAjono svIya ninAmAnA samAhArathI saMpati thayelI saMto ane bhAgo, kavio ane kalApA, vyApArIo ane che ane te pratyeka ghaTakamAM A dezanI asmitA navA navA raMgarUpe kasabIo, paDitA ane prajA nAyakAe peAtapAtAnAM pragaTelI che. Ane karmaka uttara tarapha ane pachIthI pazcimakAMThAnA avanavI siddhi dAkhavatAM gujarAtanI asmitAne vikAsamAna viziSTa bhUmibhAgamAM vaselI gujarAtanI prajAe peAtAnA AzAe rAkhI che. evA ghaNA mahAnubhAvonAM kAryo ane siddhi itihAsanAM ane ni, zrama ane siddhio, kalA ane kasaba tema ja vicAra pAnAM para noMdhAyA vinAnAM paNa rahI gayAM haze, paNa tenA prANa te ane sarjanathI eka bhAgamAM kAritAnuM nirmANa karIne je viASTra hajI paNa gujarAtanI prajAnA lohImAM dhabakI rahyA haze. kema ke paDelA saMskAra nAza pAmyA vinA eka yA bIjA svarUpe cirakALa sudhI vya stara pragaTa karyuM che te ja enI atiA. gujarAtanI bhAvI vatA nA ja che. ji maTatA ane mAmAMnAM pAze asmitAna kharAM vidhAyake te tenA hajAreka varSanA itihAsamAM saMkAthI lokonA kaThe basI AnaMda, ullAsa ane zAtA ApavA jIvana dhAraNa karI cUkela pratyeka strI-puruSa che. tene AkAra ApavAmAM sAthe kRSNabhakti ane dharmaparAyaNatAnA je saMskAra siMcyA. te harekanuM ochuM vattu pradAna sIdhI yA ADakatarI rIte raheluM che. ema uttarAttara H yanA jaI gujarAtanI patinA ujaLA azarUpa hatAM. kalAka mahAnubhAvonuM smaraNa karI zakIe jemanA thakI gujarAtI pala che. eja rIte jaina vionI racanAo, akhA jevA rAte potAnI taMtra rItanI vastI sidda karI ane temanAM vaLAMmAnI vignAnI pALI, premAnaMda jevA vimAnAM khAnA, zAmaLa kAryo tenA AjanA svarUpamAM paNa dIptimaMta thatAM dekhAya che. vagerenI vArtAo tathA dayArAmanI garabIoe dharma bhAvanA preravA sAthe gujarAtanA saMkAra jIvanane samudra " che, bA tene nizcita AkAra ApyA che. gujarAtane potAnuM nAma ApI janAra gurjA nu hatA, temaNe A pradeza ke prajA mATe zuM zuM karyuM, kayAre ane kevI rIte gujarAtanA jana-banamAM. teo vilupta thaI gayA, gujarAta nAma cokkasa kayA samaye pracarjita thatuM, tyAre tenI sIkho-khAo kaI rItanI ratI vagere prazno tAkArAe aa ane tenA che AhA javAbo meLyA. gujarAta nAmathI.AkhAnA adhUrA che. A pradezanA sImADAe cheka AjanI ghaDI sudhI ochA-vadhatA pramANamAM badalAtA rahyA che. paraMtu bahu AgaLa na jaIe te paNa maitraka jAgonA kALa pachI jayasi~, siddharAja ane trikAlasarpama hemacandrAcAryanA samayathI tenI saMskAritAnI dhUpasaLI mahekatI ja rahI che. rASTrIya Arthika, sAMskRtika Adi aneka jagme bAramA saikAnA e samaya gujarAtano suvarNakALa manAyo che. eka prANyAna pra" tarIke gujarAte tyArathI potAnA vyatinA prabhAva vAdhAnuM khAdhuM hatuM. gujarAtanI ekatA ane asmitAnA janaka tarIke ethI siddharAjane eLakhI zakAya tema che, gujarAtI bhASA ane zivane paNa tenA samathI nizcinAkAra naLavA lAgyo. ja hemacandrAcArye potAnA pAMDiyanA ArthimAM vothI vidyAkIya puruSAnAM dAra jANe khAdI khAmAM, te pachI kubhArapALa ane vastupALa rAjapAle paNa dhArmika vRitA, kavasarjana pAMDiyA uttama sthApatya vagere dvArA gujarAtanI vyaktitvanA ghaDataramAM gaNanApAtra kAza ApelA che. te pachInA muslimakALa pazu sthApatya, bITa, --zrI ga'bhIrasiMha gAhila hAra--udyoga, bhASA, teNIkaraNI, sAhitya vagere die UMDI chApa mUkI gayA che. paraMtu A badhA saMskAro tA AjanA gujarAtanA jIvanamAM mAtra parama rIte ja vadhu joI zakAya che, tenA prabhAmAM chellA eka doDha saikAnA sarakArI vadhu mRta ane vata dekhAya te svAbhAvika che. pazcimanI UrjAnA saMparka gujarAtanI asmitAe je navIna AvivhArA sAdhyA tenuM pratibiMba AjanA jIvanamAM vadhu spaSTa dekhAya che. jUnA navA jamAnAnA AvAsa'krAntikALe utsAhathI thanaganatI pazcimanI saMskRtinA pravAo jhIjhanAza ane gujarAtanA prajAjIvanane navI dizAmAM vALanArA anurUpa prajAnAyakA bhinnattinna sezamAM maLI rahyA jaNAya ke te ke madhyakAlIna dhArmika manA bhAvanAnuM anusaMdhAna jALavavA tAM sahajAnaMda svAmInA saMpradAye kAnA kALA jevI laDAyaka kAmonA sakArAne saumpa banAvI navA jamAnAnA pravAhamAM ja mUkI ApyA hatA. vedAMtI dhArA teA cAlu rahI hatI ane dhAnaH saravatInA khAsabhAI, prArthanA samAja, corokI, durgorAna mahetAjInI mAnavadhanasabhA temaja anya pravR kRtie e lokone dharmanI pIna patu bhinna rIte karAvA mAMDI ane kevaLa upalaka ane kRtipurvaka dhana pravAhamAMthI teMgyuM. dhImedhIme bahAra AvavA mAMDayAM. dharmAMnA kSetre thaI raheluM parivartana kayAMka samAja sudhArAnuM vAhaka ane kAMka te mATenA avareAdhA dUra nAkuM nIvaDyuM
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ 328 asmitAnA pramukha cyAvirbhAva vANI dvArA thatA deva che. e nyAye gujarAtanI prajAne jaya jaya garavI gujarAta ' nA cetanamaMtra ApanAra kavi narmada navIna preraNAbaLAne janaka banyA gadya sAhijanu pravana ane kAvyaracanAnI kAyApalaTa karIne sAhityasevA te teNe mArI karI ja, paNa te sAthe ahevAmAM sAhasa karAvAya teNe lokone preryAM. eka prA nAnA sAmUhika vikAsa deza mAna, svataMtratA, Azika, udyoga-vRddhi vagere bhAvanAo jAgRta karavA patna teNe prayatnA karyAM. durgArAma mahetAjI, navalarAma, bhoLAnAtha sArAbhAi, mahIpatarAma, haragoviMdadAsa kAMTAvALA, aMbAlAla sAkaralAla raNuchoDamA udayarAma mhArAma muraiza desAi, masukharAma sUryarAma vagere paNa dhama, zikSaNa, samAja sudhAraNA tema ja anya kSetromAM navIna havAmAna mUrta karanArA banyA. raNachoDalAla choTAlAla jevA udyogapati ane vyApArIoe paNa gujarAtanA Arthika vikAsane navI ja dizA ApI. dAdAbhAi navarojajI phIreAjazA mahetA vagere rAjkIya netAoe paNa gujarAtanI praznamAM zakaya jAgRti phrA vavAnuM ya kArya karyuM', khama raccha ane prinsa yujhIpasiMhajIe krikeTanA kSetre navI myujhikAranI to yAnA sArA gAyakavADa rAjakAranA lAbhArAja, gAnA. bhagavatasiMha tathA bhAvanagaranA kRSNakumArasika jevA rAjakartAoe tema ja gamA jhA ane gAkuLajI jhAlAthI mAMDIne prabhAzaMkara paTTaNI sudhInA dIvAne rAjapuruSoe paNa prajA ghaDataranuM keTaluM pAyAnuM kAma kareluM che. karnala jorAvarasiMhajI tathA janarala rAjendrasiMhajIe yudghamArace bhAratanI yazagAthA cI. A daramyAna gAMdhIjIe sAbaramatI Azrama sthApIne gujarAnamAM nivAsa karyo ane prajAvananAM nAnA meAI hareka kSetramAM krama yogInI jema potAno prabhAva phaibAbata. gujarAtanI sarvAMgI kAyAka palaTa karI. asahakAranI laDate prajAmAM utsAha ane navajAgRti A, aspRsyatA-nivAraNa, zAi ane khAdInI pravRttimbhothI prA [ zrRda gujarAtanI asmitA / eka navA ja DhALAmAM DhaLavA lAgI ane vidyApITha tema ja navajIva tathA viraMjanabhapu jevAM poSI nA sakArA gujarAtI samAja jIvananAM mULa sudhI utaravA lAgyA. A parAyaNu chatAM AcAradharmAM gAMdhIjIe gujarAtane kharA artha mAM diva saMskAra ApyAM. vallabhabhAi paTele saradAra banIne nIDara ane AgavA miAjavALA gujarAtanuM svarUpa upasAvyuM, abhUtapUrva purUSArtha dvArA temaNe tenI pAcaratA, bhIrutA ane jaDatA khaMkherI nAkhI ane dezI raja vADAothI vibhakta dehane saMgaThita ane sugrathita banAvyo. temanA uparAMta raviza'kara mahArAja darabAra geApAladAsa, ThakkarabApA, IMdulAla yAjJika mora desAi, bhAALabhAI paTe, svarabhAI, parAja mahetA baLavaMtarAya mahetA tathA anya prajA-nAyakAe vibhinna kSetromAM pAtapeAtAnI rIte karelA kAryathI paNa gujarAtanI asmitAnuM svarUpa nirmANa thatuM rahyuM che. gAdhIjInA darzanana lekhana tathA pravRttio dvArA rapaSTa karavAmAM tema ja cintanAthI sarvAgI vikAsa sAdhI ApavAmAM kAkAsAba kAlelakara, kAlAza karAvALA, pati mukhalAlajI, svAmI AnaMda, mahAdevabhAi desAi nahiM parikha vage2 aNI aa che. trIjubhAI, harabhAi trivedI nAnAbhAI bahu vageree to gujarAtanA zikSaNanuM navavidhAna karavAmAM maulika sUtra purAya ane pazcimAA abhUtapUrva sida prApta karI batAvela che. strIziSya ane mahilAonA yamAM beTI vidyAgaurI nIlaka', zAstrana bahena mahetA, ha"sAbahena mahetA vagerenI pravRtti ane siddhi eTalI ja preraka nIvaDI che. govardhanarAma ane kavi nhAnAlAle gujarAtanI prajAne maha vyaktitva khIlavavA prerI zake tevuM unnata bhAvanA darzana karAvatuM sAhityalokasAmi ane lokakalAnI pIThAna karAvIne samagra sambhAvanane sarjana karyuM.. e baMnenA sarjanasuSTinI mAhitIe gujarAtanA rasa- tenA bhItaramAM rahelA sAcA raMgothI dIpatuM karyuM. gujarAtane nage jIvanane navapallavita karyuM ane navA preraNAstrotA-AdarzothI peAtAnI jAtaoLakha karAvI. rAmanArAyaNa pAThaka, dhUmaketu, ramaNalAla palaTAtA samAjajIvana sAthe garavI gujarAtanI naravAibharI mudrA upasI desAI, caMdravadana mahetA, pannAlAla Tela, umAza kaka jozI sundarbhe, sI. nAva, bhagubhA milAna mubhAi kalApI, khAvAzaMkara, kAnta, balavantarAya ThAkora, Ana deza kara dhruva vagere sArasvatAe paNa gujarAtanI asmitAnA puH saMskaramAM meATA phALA Apelo che. gujarAtanI asmitAno kadAca prathamavAra zabdaprayAgakaranArA ane te bhAvanA prevA jIvanabhara vividha saMskArakSetre ghUmI vaLanArA hatA raNajItarAma bAbAbhAi mahetA. gujarAtanI keTalIye saMthAe ane praNAlikAno bhAraba karanArA neeka mAsuma niha paNa bhAvano hatA tema yeAgya rIte ja kahevAyuM che. kanaiyAlAla munazIe gujarAtanI asmitAnA svarane peAtAnAM sarjana, vicAra ane kAryathI vadhu khuda banAvyA. kAka, maMjarI ane kIrtideva jevAM pAtro dvArA gujarAtamAM temaNe mahattvAkAMkSA, bhAvanAtmaka tema ja rAjakIya ekatA, sAhasa ane rasikatAnA sarakArI nagRta karyA. mi bulAla zrIdharANI zarendra yA nijana bhagata, 'darzoka ', Izvara peTalIkara, cunIlAla maDiyA zivakumAra joSI, gulAbadAsa brokara, jayaMti dalAla, krisanarmita cAvaDA, dhanasukhalAla mahetA, jyotIndra che. viSNuprasAda trivedI, vijayarAya vaidya, DAya mAMkaDa, bacubhAi rAvata, sureza joSI vagere aneka sAhityakAroe paNa gujarAtanI vyaktitAne atyAranuM svarUpa ApavAmAM mahattvanuM pradAna kareluM che. viyeza ta AvaLa, somakALa zAha, kanu dezomAM kumAra zrI maMgaLasiMhajI, kheDIdAsa paramAra dazaratha paTela, zAMti nA. zAha, jerAma paTela vagere citrakArA, jayazaMkara suMdarI, bApulAla nAyaka jazavaMta ThAkara, pravINa joSI vagere nAtyavido, emakAranAtha ThAkura, zivaprasAda zukala vagere aneka sa gItakArA, revAzaMkara somapurA jevA rathapatio, ane pAtrinI sArAbhAi jevA nAkAroe paNa gujarAtI kAra ane kaLAne AjanuM svarUpa ApavAmAM yAgadAna kareluM che. rASTrIya zAyara tarIke mAna pAmelA jhaveracaMda meghANIe pAnAnA sAdhanA ane sAhitya sarjana dvArA gujarAtanA kauna, AnI paNa eno gujarAte jANe eka navI ane ra vIlI vyaktitA dhAraNa karI che. udyogo vikasatA jAya chaeN, hiAna vistarI rahyuM che, kalApravRtti pAMgare che ane niyatUtana pratibhA-prakAza pAtharI rahe che. gujarAtanu e sadbhAgya che ke dAyake dAyake
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 329 vyAjabI kiMmatanA ane tene potAnI asmitAnA prANavAna vidyAya maLatA rahe che. vartamAna dAyake kadAca potAnI asmitAnI pratIka tarIke pratibhAvAna kavi sAraravata umAzaMkara jozIne oLakhAvaze. emanAthI jANe bhAratabharamAM gujarAtanuM mukha ujavaLa banyuM che. anya prAMtano zikSita varga Aje A pradezane kadAca umAzaMkara jozInA gujarAta tarIke oLakhavA lAge che. emanA sarjana ane pAMDitya, vANI ane vyaktitve gujarAtanI samagra saMskAritAne mUrtarUpa ApyuM che. gujarAtanI asmitAnuM prAkaTa, AvA pratibhAvaMte dvArA thatuM rahe tema ja darzane paNa ujajavaLa karatuM rahe ema chIe. vividha prakAranA suzobhanamAM pirasIlenanA kapa-rakAbI, TI-seTa, leTa vagere, tathA MEM svIca gIyarsa mATe IlekaTro porasIlena banAvanAra navabhArata pioTarIjha prAiveTa lImITeDa TokarazI avAja vADI, tAH | zIvarI, TelIphonaH glejhaDavera muMbaI 15 DD: 441815 muMbaI- zIvarI 443331 nI zubhe chA e rasa hi ta nyu prajApata TAIrasa kAM. bhAratanI unnati mATe bhAratIya banAvaTa mAla vAparavAno Agraha rAkho. adyatana mazInarI temaja cImanI laThThIthI taiyAra karela bharosA pAtra mAla vAparavA Agraha jayahiMda TAIsa enDa poTarIjha varkasa cImanabhaThThImAM taiyAra karelA ane eka avAje vakhaNuyelA nyu rANI chApa naLIyA vAparavAno ja Agraha rAkhe. nyu rANI chApa suraja chApa NEW PRAJAPAT TIELS CO AIKO TILES & POTTERIES WORKS BESTA MADE IN INDIA MORVI MADE IN INDIA INDIA ='TER prajApata devakaraNa dAmajI - ------ --- --- bane kArakhAnAnA suraja chApa naLIyA, mobhIyA, aMjavAsIyA banAvanAra, chuTaka tathA jathAbaMdha bhAve vecanAra meLo yA lakhe. utpAdaka nyu rANI chApa naLIyA mATe maLo thA lakhe. chuTaka temaja jayAbaMdha vecanAra, janA ane jANItA nyu prajApata TAIlsa ku. mahAtmA gAMdhI reDa, pAMjarApoLa sAme, morabI. mAlIkanI pUrI jAta-dekharekha jayahiMda TAIsa enDa piTarIjha varkasa mahAtmA gAMdhI roDa, gujarI bajAra pAse, morabI. Jain Education Intemational
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ gRhada gujarAtanI asmitA - With Best Compliments From and Kirtikumar Chandulal & Co. 50, Isaji street, BOMBAY-3 GRAM: LOKHAND TELEPHONE : 370421 C N. VITKALDAS & Cl. DARUKHANA MAZAGAON BOMBAY-10 Jain Education Intemational
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI saMskRti para muslima asara --pra. narAttama vALaMda lagabhaga 1000 mAilanA vizALa sAgarakAMThA dharAvatA gujarA- ane jenAe muslima vepArIonI kanaDagata karIne temanAM makAnatanuM sthAna nazAmAM jhaila rIte AveluM che ke pUrvanA dUra dUranA masjida bALa nAMkhyAM tyAre zire (I. sa. 1094-1143) A aa sAthe sIdho ja dirayAI saMparka dharAvI zake. gujarAtanA mukhtAra bAbate tapAsa karIne humalAkhorane rikSA karIne muslimone navAM samA dvArikAkA pUrva vI. mAM rAkhAne UbhA rahIe nA jamaNA makAna-masjida bAMdhavA mATe nAAM Ape. vastupALa, kapALa hAthe dAnano akhAta, DAbA hAthe eMDanano akhAta ane nAkanI ane jagaDuzA to dhAbAnA ullekha maLe che. hiMdu rAi daMDIe rabAna . borInA mattA eDana ane pemenanAmAnA rAjyamAM muslimane nokarI paNa maLatA zivAjI sainyamAM Ave. gujarAtanAM vividha khudA sAthe arabIsamudra dvArA sIdhA vAra muslima savArAnI eka TukaDI hatI. sAme pakSe, muslima rAjavIoe prAcIna samayathI jaLavA kyo che. bhAratabharanA muslime mATe hiMduo tara saritA darzAvyAnAM paNa dAtA nA che zahenazAna bharUca, surata ane khAna to makakAnI musAkarI mATenI bhAre ' dAne-kalAnI " dvArA hiMdu-muslima dharmanA prayAsa ' karelo. akabara pavitra gALAne tamemAM upayogamAM levA pAma dezanA game te bhAgamAM TAya, to papyu tene DAka-cAkIe dvArA mA jaLa pahoMcADavAmAM AvatuM. A prayAne aura be paNa cAlu rAkhI hatI. aura caLa, hiMduonA dorAnA tahevAranI ujavaNImAM zAmila thatA. enA samayamAM gujarAtanA eka nagarazeTha zAMtidAse geAvadha aMge arajI karatAM bAdazAhe, temanI tarapheNamAM cukAdo ApIne hiMdudharma taraphanI sahiSNutA darzAvI hatI. anyAM hatAM. hiMdu ane muslima e beu prajAe eka bIjI sAthe aneka kha nate sakriyatA ane samAdhAnanA prayAso karavA chatAM eka saMskRtio ekamekanI sAthe sAva bhaLI gaI nathI e eka noMdhapAtra bAbata che. saraLa jIvanapraNAli, badhutvanI bhAvanA ane dhAmi~ka kSetre rAyathI mAMDIne raka lagI svanI eka sarakhI, bheMsmAta vinAnI samAnatAe ya bAbatene lIdhe muslimo hiMduethI neAkhA tarI AvatA hatA. muslimonAM zarIbaLa hatuM ane dharmaprakAranI bhAvanA hatI. bhA bAju hiMduenA brAhyaNadhame bauddha dharmane hakAvavAmAM peAtAnI badhIja zakti veDaphI nAkhI ane te karmAMka DanI ja MjALamAM paDIne RNuzI thaI gayA hatA. rAjapUta Ano paNa tika sapane kAraNe nabaLAM paDI cUkayA hatAM. AthI, eka hAthamAM kuzana ane bIna prAyamAM talavAra lainee AvelA muslimA sAme hiMdu TakI zakayA nahi. vijetA muslimA ane parasta hiMduonI saskRtimAM tIvra matabheda hovAne kAraNe eka saskRti ekatra na thaI zakI. muslima saMskRta mAdhi-saunika hatI, tenA dharmamAM vidhinI sAdA ane eka ja paramezvaranI bhAvanA hatI. A jagatamAM ja vanano bhAvi ja A ane ata jovAnI vAstavika dRSTi hatI; te hiMdu saMskRti ApyuM " tmika hatI, tenA dharmoMmAM kriyAkAMThAnI gUMcavaNo ane zvaranuM svarUpa viSa hatuM. A loka karatAM pAka Nana ane kramanI anatatAnI bhAvanAtmaka dRSTi hatI. Ama, eka khIthI mULabhuta bAbate vidhi dharAvatI kRtio potapAtAnuM Atika sAmaya dharAvatI devAne lIdhe ekamAM khIcchanuM saMpu vilana thaI zakyuM nahi, duniyAmAM moTI khAzanA mArkika ane vadhArAmAM kuzaLa gaNAtA AtmAno bhArata ane gujarAta sAtheno saMbaMdha IglIsana pahelAMnA varSothI baMdhAyA hatA. iravIsananI sAtamI AThamI sadI daramyAna paThANa, turka, meMgala, rya ane anya muslima kAmonA bhArata ane temAM ye khAsa karIne gujarAta sAthene saparka khUba vadhyA ane teo khabhAtathI mAMDIne, uttara gujarAtamAM pAtu gI vittamAM pAraNamAM AvelA. sAgara maDAlA e balba medhya garAnI tyAMnI vasAhatanA purAvArUpa che. mahamUda gIjhanIe rAjA bhImadevanA samayamAM gujarAta para AkramaNa karyuM. ane sAmanAtha pATaNanA mahAdevanuM maMdira lUTayuM sArathI muslima sattAnAM pagaraNa zarU thai gayuM gaNAya. i. sa. 1297mAM gujarAtanA chellA rAjA karaNadeva vAghelAne alAuddIna khilajIe harAvyo, te pachI pATanI bAlI asta thai. I. sa. 1411mAM ahamadazAhe vasAvelu amadAvAda gujarAtanI navI rAjadhAnI ane muslima sattAnuM kendra banyu murzilanA vepArIo ne sainkanI pAchaLa pAchaLa muslima saMtA ane vidyAno paNa dasanI 10mI-11mI sadI daramiyAna gujarAtamAM AvI vasyA, A eliyAne te veLAnA hiMdu rAjAoe mAnapurvaka satkAryAM, muslima mahAtmAee gujarAtanI saMskRtine anurUpa evuM udAra valaNa ApanAvIne vasavATa svIkArya cistI saMpradAyanA AliyAo gujarAtI muslimone gauSadha viddha, mAMsAhAra viruddha ane hiMdu-muslima emanA upadeza. sthApatA I. sa. 968mAM Ayela mukkima prayAmI ni hauddha asuviMzavADamAM vasattA muni vepArIo sAthe rAjya ane maMtrIe Adarapurvaka varNAnI ane temane rakSaNa ApyAnI noMdha kare che. sulemAna, kAI ane atru da jevA anya pravAsIone vallabhInA rAjyakartAonA muslimo taraphanA maitrIbharyA saMbaMdhanI paNa sA karI che. sAvakI samayanAM rAjyoe muslimone mukha cenathI rahI zake tevI savaDA karI ApI hatI. khaMbhAtanA hiMdu
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ 33ra [ bRhada gujarAtanI asmitA Ama chatAM eka bIjI para aneka rIte paraspara asara paDI che, temAM bAMdhavAnI hIMsAtuMsImAM ane mAMdalI prArabdha-parAyaNatAmAM prajAne hiMdu saMskRti para murilabha asara vizeSa paDI che. dhakelI dIdhI. narasiMha-mIrAM jevA bhakatoe kriyAkAMDanI jaTilatA muslima sattAnA AkramaNe hiMdu samAjanuM svarUpa palaTI nAkhyuM. ane nAtajAtanA bhedabhAva sAme ethI ja virodha noMdhAvyo haze alAudInanA AkramaNanA AraMbha kALamAM hiMdu prajAe salAmatI ane mAMDaNa ane akhA jevAne DhoMgI gurUo, vividha saMpradAyonA kAje nAsabhAga karavA mAMDI ane vividha jJAtionAM bhramaNa zarU saDA tathA bhakitamAM pesI gayelA bAIcAranI ThekaDI uDAvavAnuM thayAM. zrImALa, meTerA, somanAtha vagere sthaLonI jJAtio atratatra mana thayuM haze. verAI patharAI gaI. zrImALI brAhmaNe ane vaNike, meDha brAhmaNe murilamenA jhanUnI dharmapracAranA pratyAghAtarUpe madhyayugamAM hiMduvaNiko ane ghAMcIo ane semapurA brAhmaNe-e sarva jJAtionI muslima ejyanA pracAraka saMtonI pravRtti zarU thaI. rAmAnaMda, kabIra, sthaLasUcaka aTakamAM sthaLAntaranA purAvA paDelA che. saurASTranI nAnaka, dAdu dayALa, hajarata nijhAmuddIna oliyA, hajarata garIbuprajAnuM eka moTuM jUtha to dariyAmAge sAmA kinAre, kekaNa tarapha navAjha, pIra ImAmuddIna jevA hiMdu-muslima saMtoe ekezvaranI cheka bhadura sudhI gayuM. madurAmAM vasaMtA saurASTrIonI bAhya vyava- upAsanA, mUrtipUjAne InkAra ane varNabhedano virodha e sarva hAranI bhASA tAmila che paraMtu AMtarika vyavahAramAM teo saurASTranI siddhAMta pracArIne hiMdu bhakitamArga ane daralAma vaccenuM aMtara bhASA bole che. * A. ri,' ' AyaMgara " evI aTaka dharAvatI A ghaTADI dIdhuM. rAmAnaMde sarva kemane dharmamAM dAkhala karI. temaNe prAtA rIta-rIvAjamAM kayAMka kyAMka taLapadA aMze jaLavAI rahyA sthApelA saMpradAyanA pAchaLathI be phAMTA paDI gayA; jemAMnA vaidika mAlUma paDe che. dharmane vaphAdAra phAMTAnA sauthI moTA saMta tulasIdAsa hatA ane | murilamanA Darane kAraNe hiMdu prajAe kAcabAnI peThe pitAnI bIjA, hiMdu-muslima AkyatA himAyatI kAMTAnA mukhya saMta kabIra sarva sAmAjika pravRttione saMkoca karyo. jJAtinAM baMdhano vadhu ( 14 mI sadI) banyA, temaNe hiMdu-muslima beu dharmanAM samAna daDha banyAM emAMthI peTA jJAtionAM nAnAM nAnAM jaLa UbhAM thayAM taravA ekaThAM karene upadeza Apyo. sUphIvAdanI chAyA dharAvato A UMcanIcano bheda bhAva va dareka jJAti ane tenAM jUthe khAvA upadeza 'bIjaka' 25 21 jeTa upadeza bIjaka rUpe 21 jeTalA graMthomAM temanA ziSyoe saMgharyo pIvA jevI bAbatamAM ye saMkacitatA UbhI karIne alaga alaga vADA che. kabIranA A racanAtmaka kAryonI asara paMjAba, gujarAta, ane UbhA karI dIdhA. pararapara reTI-beTInA vyavahAra baMdha thayA. bALa baMgALa sudhI vistarI che. aDhAramA saikAnA uttarArdha ane egalagna, punarlagnaniSedha ane satIprathAno Agraha e badhA anicchAe NIsamAM rasaikAne pUrvArdhanA saMdhikALe thaI gayelI temanI ziSya jora pakaDayuM. bhayama ane ucca kuTuMbamAM paDadAnI prathA dAkhala paraMparAmAM bhANudAsa, khImadAsa ravidAsa, merAradAsa, trikamadAsa thaI, samuhagamana zAstraniSiddha gaNAyuM ane sAhasikatA te prajAnA ane jIvaNadAsa jevA kabIrapaMthI saMtoe kabIranI vicArasaraNathI hADamAMthI osarI gaI bIjI bAju, dhamadha muslima rAjakartAoe gujarAtI sAhityane samRddha karyuM che. nAnake ( janma-naveMbara 1469) hiMdu vastIne bhaya ane lAlacathI vaTalAvavAnI pravRtti AdarI. paNa sUphIvAdI asarane, hiMdu-muslima ekathane dharma prasaryo. temanI phirojazAha taghalakha (I.sa. 1351-1388) jevAe, hiMdamAMthI paNa ziSya paraMparA cAlI hatI, paraMtu anugAmIo rAjakAraNamAM muslima thanArane jajiyAverAmAMthI mukata karavAnI tema ja sarakArI paDI gayA ane temanAM maMdira lazkarI sthAne banyAM. nokarImAM moTA hoddA ApavAnI lAlaca ApI ane dharmacusta araba vepArIonA saMparkane lIdhe arabInI ane muslima rahenArI hiMduvastInI aneka rIte pajavaNI zarU karI dharmapracArakee rAjyakartAonA samayamAM rAjyabhASA phArasInI gujarAta para sArI paNa jorazorathI IlAma pracAryo. A pravRttinI evI gherI asara asara paDI e samayamAM zAhI pharamAne, sarakArI vaTahukama, sanade, thaI ke dasa varSanA gALAmAM sAtaso jeTalAM hiMdu levANA ane dastAvejo, mAphIpatra, paravAnA ane adAlatI kAryavAhI phArasImAM thatAM. kAchiyA kuTuMbo IslAma svIkArIne memaNa banyAM, memaNa, khajA, . sa. 1582mAM akabaranA vajIra ToDaramale phArasIne daphatarI ane vahorA, matIA athavA ADIA molesalAma, kasabAtI, maleka, adAlatI bhASA banAvI, jene hiMduoe sAro lAbha uThA. muslima cunArA chIpA, pIMjArA ema lagabhaga 80 jeTalI jAto hiMdumAMthI rAjyamAM hiMdu nAgaro, kAyastha ane brahmakSatriya UMcA hodA dharAvatA vaTalAIne mu lama banI hovAno aMdAja che. AvA saMgamAM hoI, temane mATe phArInuM puNya keLavavuM anivArya hatuM. nAgaro keTalAka rAjapUta rAjavIoe pitAnI kuMvarIo zAhanadAone para to saMrakata karatAMya phArasIne adhika mahatva ApatA ane phArasImAM muvI hatI, paraMtu A pravAha ekataraphI ja hato. e batAve che ke , vAta karavA te temanAmAM eka phezana gaNAtI teo phArasIne abhyAsa sattA samakSa salAma bharavAnI khuzAmata hatI. eTale sarasa karatA ke phArabhImAM zera batAvatA ane lagnAdi utsaA vaTALa pravRttine kAraNe hiMdu prajAnI vahu-beTInuM bahAra vanA prasaMgoe betabAjI karatA. emanA vividha hoddAone lIdhe nIkaLavuM salAmata na rahyuM. jAhera dharmasthAnonI temanI avara-javara kAnugA, dIvAna, munazI, majamudAra, bahatI evI aTake hiMdu amaazakaya banatAM gharamAM ja nAnakaDAM devasthAne UbhAM thayAM dharmamAM ladAree dhAraNa karI. sAthe sAthe mijalasarAya, sAhebarAya, khuzAsAMpradAyika valaNa vadhyuM. karmakAMDanI jaMjALa ane IzvaranAM aneka ladAsa, camanalAla, gulAbazaMkara vakhatacaMda, umedabhAi, bacubhAi, rUpanI upAsanA zarU thaI A pravRttie sAcA dharmane vIsarI jorAvarasiMha phattehasiMha hiMmatalAla ane amIcaMda jevAM phArasI daine mUrtipUjAnA ADaMbaramAM, bhinna bhinna dharmagurUonI kaMThI nAma paNa hiMduomAM vaparAzamAM AvyAM. khuzAlInA prasaMgoe Jain Education Intemational
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 333 apAtA khAnabahAdura, khAnasAheba, rAvabahAdura, rAvasAheba ane A "gujarI nA avazeSA prApta thAya che. arabI, phArasI ane urdU zamazerabahAdura jevA khitAbo paNa hiMdu amaladAroe hoMzapUrvaka bhASAnI gujarAtI bhASA para eTalI badhI asara paDI che ke vepAradhAraNa karavA mAMDyA. rAjyanI nokarI lenArane phArasInuM jJAna meLa- dhaMdho, rAcaracIluM, hunnarakaLA, khAdya padArtho, pozAka, khetIvADI, vavuM anivArya gaNAtuM, bIjI bAju phArasIne jANakAra nekarI keLavaNI, vahANavaTu ema aneka kSetre te bhASAonA saMkhyAbaMdha zabda, dhaMdhA vinA rahe te tenuM kamabhAgya gaNAtuM. eTale to eka ukti rUDhiprayogo ane vyAkaraNanA niyamo gujarAtImAM vaparAtA thaI gayA che. pracAramAM AvI hatI ke- - gujarAtamAM muslima sattAnI zarUAtamAM bRtazikana gAjhInI peThe paDhe phArasI bece tela, dekho ye kismatakA khela." muslimoe Thera Thera hiMdu maMdira toDIne, emAMne sAmAna masjida ( kArasI bhaNanArane telIne baMdha karavo paDe e enA nasI. mATe upayogamAM lIdho. kyAMka kayAMka te thoDAka pheraphAra sAthe e bane ja doSa ! nahitara ene koI sAro hodo nA maLe ? ) maMdirane masjidamAM pheravI nAkhyAM. dhoLakAnI I. sa. 1333mAM sAme pakSe, musilamee saMskRta bhASAnI pAraMgatatA meLavIne vayitA hilAlakhAna koinA mArijade ane i. sa. 1361 mAM saMrakRta graMthonA phArasI tarajumA karyAnAM paNa daSTAMto maLe che. phirojhazAha taghalakhanA samayamAM baMdhAyelI janI jumA masjida, suvikhyAta vidhAna ane itihAsa prasiddha zAhajAdA dArA zikohe mAMgaroLanI I. sa. 1784mAM ArAmazAhanA putra ijhudIne baMdhAvelI banArasamAM keTalAMka varSa saMskRtano abhyAsa mATe vyatIta karyA hatA. jummA masjida ane anya majido, khaMbhAtanI I. sa. 1325mAM teNe upaniSadanA graMthanA karelA kArasI anuvAdoe bagadAda ane sulatAna mahamada taghalakhanA vakhatamAM baMdhAyelI jumA masjida, istambulanI vATe yuropa sudhI jaine tyAMnA vidvAnone prabhAvIta karyA bharUcanI I. sa. 1304mAM baMdhAyelI jummA masjida temaja amadAhatA, bhagavAsika" ane "bhagavata gItA'nA teNe tarajamA karelA vAdanI ahamadazAhanI masjida ane jamAlapura daravAje AvelI ane hidu zAstronA tattvajJAnanI paribhASA para paNa eka svataMtra hebatakhAnanI masjida- A sarva masjido hiMdu-jaina maMdiro pheravIne pustaka lakhyuM hatuM. mahaMmada gajhanavInA pautra baherAma bina masaude ke temanI sAmagrIne vipula pramANamAM upayoga karIne taiyAra karavAmAM saMrakRta 'paMcataMtrane phArasI tarajume karAvyo hato. baMgALanA muslima AvI hovAnA purAvA sAMpaDe che. zAsakae rAmAyaNa ane mahAbhAratanA baMgALI anuvAddha karAvyAnA | muslimo dvArA navI taiyAra karAvavAmAM AvelI masjidanuM sthApaNa dAkhalA che, baMgALI zabdakezamAM maLI AvatA phArasI bhASAnA patya hiMdu kArIgaroe saryuM". AthI gujarAta ane bhAratanI majido lagabhaga aDhI hajAra jeTalA zabdo e tenI asaranA jvalaMta tathA anya sthApatya IrAna, madhya eziyA ke IjiptanI DhabanAM zuddha purAvArUpa che. muslima sthApatyo na banatAM hiMdu DhabanAM sthApatyo banI rahyAM. muslima | muslima zAsakoe arabI-phArasInuM vipula zabdabhaMDoLa dharA- sthApatyanI vizALatA ane gaMbhIratAmAM gujarAtI kasabIoe lAlitya vatI urdU bhASA sau prathama gujarAtamAM ja vikasAvI hatI, e paNa eka ane komaLatA umeryA. zrI ratnamaNi rAva joTe naidhyuM che tema, noMdhapAtra ghaTanA che. e urdU Aje te konI aiyane biradAvatI hiMdu- "bharapUra alaMkAra sAthe ja svaccha sAdAIne majabUtAI sAthe hatAnI' tarIke oLakhAtI thaI che. ApaNAM akhabAro ane nATakasine- lAvaNyane je sumeLa gujarAtanA musilama sthApatyamAM sadhAi che e me mAM ud bAne sthAna lIdhuM. ApaNI rASTrIya caLavaLa veLAnAM netA- hidanA anya prAntane ke hindu bahAranA dezonA sthApatyamAM jaDavo enAM bhASaNe, "inkilAba jhIMdAbAda' jevAM sUve, dezanAM zahI. muzkela che. " uSNa kaTibaMdhanA nivAsI muslimonA sthApatyamAM ghummaTe, dezanAM ane dezabhakitanAM gIto ane dezanA sAmAnya vyavahAramAM jALIe, aMdaranI vizALatA e badhI aMdaranI ThaMDaka mATe karavAmAM urdU vaparAtI thaI. IlAsI lekhakemAM pracalita eka belone AvelI yojanAthI e sthApatyo paDachaMda banyAM, paraMtu lAlityano gujarI' nAma ApavAmAM AvyuM che. mogala zahenazAha jahAM. temAM abhAva hato. e tattva hiMdu kArIgarIe umerI ApyuM. bIjI gIranA samayamAM hiMdustAnamAM bALakane sArI ane anurAga bAju, thAMbhalA ane pATaDA para UbhAM thayelAM hiMdu sthApatyo ThIMgaNA keLavavAne mATe sthAnika bhASAnA mizraNavALAM pAthapustako ane aMdhAriyAM hatAM, temAM muslima sthApatyanI kamAnano chUTathI calAvavAmAM AvatAM. eno prAraMbha gujarAtamAMthI thayo hoI, upayoga thavAthI te UMcAM ane ujAsa dharAvatAra banyAM. tasue tasue gujarAtI sAthe saMkaLAyelI A bolI " gujarI' tarIke nakazIkAmathI khacita hiMdu sthApatyamAM alaMkArane atireka bhArarUpa oLakhAtI hovAno saMbhava che. gujarAtanA sulatAnonA sama- lAgate temAM have muslima sthApatyanI sAdAI ane saMyama pravezatAM yamAM majhahabanA pracArArthe AvatA eliyA, phakIre ane daraveze te raLiyAmaNuM banyAM. A bhASAne chUTathI upayoga karatA. A "gujarI ne "gujarAtI urdU' hiMdustAnI saMgItamAM paNa muslimone sAro phALo che. akabaranA tarIke paNa oLakhavAmAM AvI che. gujarAtanA muslima sAhityakAra samayamAM tAnasene A kaLAne khIlavI hatI. saMgItavAdya sitAranI ane sUphI zAyaro rathaLAMtara karIne dakhaNamAM bIjApura ane govaLa- ane hiMdustAnI saMgItanI tarAnA ane khyAla nAmanI rAgiNIonI keDA gayA ane potAnI bhASAne sAthe letA gayA, te " hakkanI urdU ' zodha sulatAna alAuddIna khilajInA samayamAM thaI gayelA hajarata nAme oLakhAI. "gujarI' nuM aMtima svarUpa uttara gujarAtamAM- khAsa amIra khuzarU karI hatI. muslimo dvArA AyAta thayelI DumarI, karIne kaDI tAlukAmAM- bhavAI bhajavanArA taragALA lokenI bhavAI, gajhala ane kavvAlInI phArasI taje ane e hiMdustAnI saMgIgajhala, jakaDI ane garabAmAM maLe che. menA gurjarI' nA garabAmAM tamAM nedhapAtra umero karyo. Jain Education Intemational
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ 334 [bRhada gujarAtanI asmitA rejanA yajJanuM puNya eka brAhmaNa. yajJa kare ane dAna Ape. dAna ApatAM e nirdhana thaI gaye. gharamAM khAvAne jaga paNuM na rahyo. gharanI strIe kahyuM: "tame yajJa ane dAnathI ghaNuM puNya ekatra karyuM che. pADozamAM eka zeTha rahe che. e puNya kharIde che. jaIne huM puNya vecI Avo ne dANu dUNI laI Avo.' muslima amala daramyAna, muslima pizAka sabhyatAnA cihnarU5 gaNAto heI, hiMdu nekarIyAtone paNa rAjadarabAramAM e paheravo paDato. moharama jevA tahevAromAM hiMdu nAgarike musalamAnI pozAka paheratA. pAyajAmo, kurtI, paheraNa, suravAla, acakana sApha vagereno pozAka pracalita thayA. "darajI" zabda pote ja arabIphArasI bhASAmAMthI ApaNe tyAM Avyo che ! khANI pINAnA zekhIna ane garama mulakamAMthI AvelA muslimone mIThAI ane zarabata khUba priya hatAM. "mIThAI banAvanAra nA arthane koI zabda phArasImAMthI Ave che. mULa saMrakata khaMDa zarkarA" nA "khaMDa' zabda parathI 'khAMDa' gujarAtImAM vaparAya che. A "khaMDane samAnArthI phArasImAM kaMda' thayo ane "kannAda' eTale " kaMI' artha temAMthI prApta thaze. kabAba, kulaphI, gulakaMda, capATI (roTalI), jalebI, pulAva, phAludA, baraphI, biraMja, biriyAnI, murao zIre, zakarapArA ane halavo e sarva muslima mIThAIo ane vAnagIo bhArata ane gujarAtamAM lekapriya banI. bAga bagIcAnA zekhana gujarAtanA sulatAnoe masjida ane mahela jevI ImArata pAse temaja anyatra chUTI jagAomAM bagIcA banAvaDAvyA, aMdara haja mUkAvyA ane IrAna, turkastAna, balucistAna temaja aphaghAnistAnanAM vRkSone gujarAtanI bhUmimAM vAvyAM. anAra, aMjIra, aMgura, Alu, jaradAluM, tarabuca, nAraMgI, nAsapatI, phAlasA, phudIne, badAma, sapharajana vagere lIlA sUkA mevAne gujarAtamAM vyApaka vaparAza zarU thaze. AnaMda utsava, ramatagamata, zikAra, jalasA, mijabAnI. pAna, AtazabAjI, kula, attara, hInA e badhAnA zokha paNa muslimoe ApyA che. kAgaLa banAvavAnI mULa kaLA to cInanI, paNa te IrAna mAraphate muslimo dvArA bhAratamAM AvI. amadAvAdamAM kAgaLa banAvavAne udyoga cAlato. Aje paNa tyAM "kAgadI male" enI nizAnI jALavI rahyo che mahorama tAjiyAnuM kAgadI ketarakAma pataMgenI banAvaTa ane anya kAgaLanI kArIgarI Aje paNa muslimone hastagata che. cheka prAgaitihAsika kALathI mAMDIne atyAra lagI aneka prajAe gujarAtamAM AvIne vasI che, ane gujarAtI ja banI gaI che. laDAyaka jAtio te moTe bhAge kSatriya varNamAM bhaLI gaI che. muslima prajA potAnI viziSTa mudrA dharAvatI hovA chatAM tenA para gujarAtI vyavahArapaNuM, namratA ane sahiSNutAnA saMskAra paDyA che. sAme pakSe musilama saMskRtine saMparka ApaNane eTale te mAphaka AvI gayo che ke enA paradezIpaNAnI chApa lagabhaga bhUMsAI javA AvI che. -mAhitIkhAtAnA saujanyathI zubhe chA pAThave che brAhmaNa zeThanA gAma tarapha cAle. strIne Agraha pAse e thAkyo hato. jaIne gAmanA pAdare beTho. sAthe patnIe cAra roTalA ApyA hatA, te kADhIne khAvA beThe. taratanI viyAyelI eka kUtarI; e sAme AvIne paMchaDI paTapaTAvIne khAvAnuM lAgavA lAgI. brAhmaNe eka roTale tene Ape, paNa kUtarI khUba bhUkhI hatI; dhIre dhIre cArecAra roTalA khAI gaI! brAhmaNuM mahAjana pAse pahoMcyo. mahAjana jANakAra hato. eNe badhAM sukRtye sAMbhaLIne kahyuM: "mane AjanA yajJanuM puNya Ape. e huM me mAgI kiMmata ApIne kharIdIza." brAhmaNa kahe " Aje meM yajJa karyo ja nathI, tame kUtarIne cAra roTalA khavarAvyA e meTo yajJa hato. lAve, eka tarapha cAra jeTalA mUke, ne sAme mAra hIrAmotI mUkuM." hIrAmotI chAbaDAmAM ThalavAyAM, paNa peluM paheluM UMcuM na thayuM. zrI yogI ejInIyarsa brAhmaNa bolI UThayo, "zeThajI ! mAruM puNya mArI pAse. mAre puNya vecavuM nathI !' zelArazA sTezana roDa-naLanI sAme, bhA va na ga 2. amAre tyAthI mazInarI pera pArTasa, e Ila ejana tathA IlekaTrIka moTare vigere kiphAyata bhAve hAjara sTokamAM maLaze. eka vakhata jarUra amArA sTaranI mulAkAta 9. zubhecchA sAthe eka sadagRhastha taraphathI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI saMskRti gujarAtane hindI alaga hoya tevI koI saMskRti che nahi paNa dareka vibhAganI jema tene prAdezika viziSTatAo nA che ja jene kAraNe gujarAte amuka samayanA aMtare evA mahApuruo paidA kyAM che jenA vyaktitvanI chApa mAtra gujarAtanI nahIM paNa sArAye bhAratanI saMskRti upara paDela che. kApaNu deza ke pradezanAM saMskAra ghaDanArAM aneka tattvo hoya che pazu A badhAmAM bhaugolika tattva e sauthI mahattvanuM tattva che. ApaNe gujarAtaneA ja dAkhalA laie te jaNAze ke gujarAtanA Arthika, sAmAjika tathA sAMskRtika jIvananA ghaDataramAM enA eka hajAra mAIla lAMbA sAgarakAMThAe ko mahattvano bhAga bhajavyo che. prAgaitihAsika kALathI gujarAta che. pazcimanuM dariyAI vyavahAra ane vyApAranuM nAkuM gaNAtuM eTaluM ja nahIM paNa ArakAthI mAMDI sopArA sudhInAM gujarAtanA bA pazcima hindanI sAgarapaTTInAM rakSaNahAra baMdaro gaNAtAM ane A badarAthI ane dezanI samRddhi gujarAtamAM ThalavAtI, eTaluM ja nahI paNa hIMnA tathA dezaparadezanA saMskRtinA paNa ahIMthI pasAra thatAM. gujarAtanA sAhasapriya vyApArIoe bAvAne to gujarAtanI sAMskRti vAkta banAvI hatI ane khArApuranA suprasiddha maMdiranA sthApasamAM gujarAtanA zilpakArI tathA sthapatioe ghaNo agatyanA bhAga bhajavyA hatA te suvidata che. saurASTranA siMhapura ( zihora ) nA eka rAjakumAra viSe pAMcamI zAbdimAM badhA nI tene hiladIpa nAma ApI gujarAtanI saMskRtino vidhvaja pharakAvyo.. hato. gujarAta, saurASTra tathA kacchanA sAgarakAMThe vahANa banAvavAno dhaMdhA paNa eTalA ja vikasyA hatA. kacchanA eka vahANavaTIe vAskoDIgAmanA vahANane AphrikAthI hiMda lAvyAnI tathA nelsananu jANItuM laDAyaka jahAja TraphAlagara navasArImAM baMdhAyuM hatuM te vAte gujarAtane maLelA sAgararANInA birudane yathArtha karanArI gauravaprada kathAo che, gujarAtanA vizALa sAgarapara Apela sahi tathA mahA nadIoe. Apela naisagaiika phaLadupatAne kAraNe dezaparadezanI jAtie haMmezA gujarAta tarapha AkarSAI che. grIka, rAmana, kheDDIyana zaka, da, maLa, raka bhASAna, dhIragI, Dasa, phrenca, aMgrejo vagere paDeAzI prajAo tathA hiMdanI aneka jAtAne gujarAte Azraya bApA hai A badhI jAtA, kAnA ne prA sAthenA lohI ane AcAra vicAronA pracura sa`mizraNamAMthI gujarAtanI prajA ane saMskRti samRddha banyAM che. prAcIna sAdhAmo AryAnA Agamana pahelAMnI siMdhu-saskRtinA je avazeSo gujarAtamAMthI maLyA che te paNa gujarAtanA AMtararASTrII bhASAnA --zrI harakAnta zukala keMdra tarIkenI khyAtine vistRta khyAla Ape che. siMdhu saMskRti pahelAMnA kALamAM tAjetaramAM thatAM navAM saMzeAdhane zuM pUravAra karaze te te eka paDe che, paNa A badhA uparathI prAgaitihAsika kALathI gujarAta pAse paDelA atiprAcIna saMskAra vArasAno khyAla Ave che. AryonA Agamana pachI je Arya saMskRtinA lagya thaye! tenA praNitAomAM trana, bhRgu, bhAya, mAnavaya, kaNva, sauMbarI jevAM mahAna tapasvIe ja hatA ane purANakALanA nAyaka zrI kRSNa jevA rAjapuruSa, tattvaciMtaka, kalAkAra dvArA gujarAtane saMgIta, nRtya tathA e vakhatanA jAtizAstrane samRddha vArasA maLyo che. bhAratanI pati ane saMskRtinA kendra samuM hArdikA Aje paNa purANI kathAne jIvaMta banAvI gujarAtanI prajAne prAcIna saMskAritAnI preraNA Ape che. dvArikAthI paNa vadhu prAcIna somanAtha e to gujarAtanAM zaurya, saMskAra, AzA-nirAzA tathA jayaparAjayanA kaDIbaddha tidAsa rajU karatA gujarAtanI saMskRtinA zilAlekha che. A mahinA vidhAyA hatA. soma, trANu ane zrI kRSNa jevA paurANika kathAnA nAyakA ane tenAM mULa to ziva ane zaktinA prAcIna dharmasaMpradAya jeTalAM prAcIna che. sAta mALanuM sthApatya, pade nati cAMbhagADyo, 200 maNunI sAnAnI sAMkaLa ane 350 jeTalI nRtyAMganAonu navAna, kAzmIrathI AvatAM puSpo nA kAzIthI AvatAM samAjaLanI eka padethI pratiAsakAra relI kathA bhAre padma gujarAtIono kApanAne utteje che, mAnava sahitAme verelA vinAza ane sahAranA rAkha ane dhULanA DhagalAmAMthI pharI pharI punarjInana pAmatuM A maMdira teA gujarAtIonI saMskRti pratyenI aDaga ane avicala zraddhAnuM pratIka banI gayela che. traNa sAmrAjyAnI smRti-zilA zrImbu pachI AvelA apAyuga pachI bhAratanA pratikrAsanu prabhAta noMSa kALathI kArDa che. mauna, bA, munavA jevA mahA sAmrAjyavAdI sattAnA hajAra varSanA sAtatyanI sAkSI Ape che. minAranA zikSAlekha, tyAMthI bhAratIya itihAsane vAcA maLe che. te AjathI lagabhaga 2300 varSa pahelAM zAMti, prema, dayA ane ahiMsA dvArA mAnavatAnuM sAmrAjya calAvavAno pahelo prayoga karanAra samrATa azAkanA upadezanA siddhAMtAnuM samarthana kare che! prAcIna hindanu AdhyAtmika gaurava sAcavI rAkhanAra A zilA Aje paNa lIga ek nezansa ane yunA jevI saMsthAo dvArA zAMti sthApavA mathatI mAnavajAtane mAdhaprada banI gayela che. eTaluM ja nahIM paNa AjanA hindanI pardezanItinI khAdhArazilA banI gyela .
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ 336 [bRhada gujarAtanI asmitA vallabhInA vaibhava ane vAra gAyakavADI cotha tathA pezakazAne kAraNe vaDodarAnA gujarAtanA anya guptakALa pUro thatAM gupta senAdhipati miTTArke vallabhIpuramAM rAjyanI sAthe jhagaDA patAvavAnA bahAne aMgrejI varcasva gujarAta maitrakavaMzanI sthApanA karI. A rAjyanA traNa varSane kALa eTale upara pharI vaLyuM. gujarAtamAM hindanA keIpaNa bhAga karatAM dezI gujarAtane prathama suvarNayuga. mALavA ane sahyAdinuM svAmItva siddha rAjyonI saMkhyA ghanI hovAthI gujarAtanI kalA ane saMskRtie karanAra A rAjyakALamAM nAlaMdA ane takSazilAnI babarI karI dezI rAjyomAM Azraya lIdhA. dezI rAjyamAM sAhitya vidyA ane zake tevA vidyAkendra tarIke bhAratamAM prasiddha hatuM. sthiramati ane kalAne Azraya ApavAnI praNAlikAo pahelethI ja cAlu hatI eTale guNabhati jevA bauddha dharmanA sanmitIya zAkhAnA utpAdake valabhImAM hiMdanA nAmAMkita saMgItakAro tathA vidvAnane sahuthI vadhu Azraya hatA. jenadharmane " vallabhI-vAcanA" nAmano graMtha ahIM lipibaddha manya vaDedarA rAjyamAM. pra. maulAbA, InAyatakhAM, phaiyAjhakhAM vagere thayo. saMskRta sAhityamAM kAlidAsa ane bhavabhUtinI haroLamAM mahA- rAjyagAyake sthApyA eTaluM ja nahIM paNa ucca saMgItanuM zikSaNa kavi bhaThThI paNa vallabhImAM ja A kALe thayA. vallabhImAM sauthI vadhu ApanArI saMgItazALA paNa sthApavAmAM AvI. tevI ja rIte te keTayAdhIza hatA ane naukAyAna mATe prasiddha thayela valabhI- jAmanagara, bhAvanagara, jUnAgaDha, valabhI, dharamapura vagere rAjyoe paNa vaibhavanI vAta to AjasudhI prasiddha che. ziSTa saMgItane poSaNa ApavAmAM sakriya phALo Apyo che. solaMkIyuganI kIrtikathAo A ja kALamAM gujarAtanI raMgabhUminI paNa sthApanA thatAM | mahAgujarAtanA pAyA nAkhyA vallabhInA maitrakoe te tene siddha gujarAtI nAyakalAnuM punarutthAna thayuM. ane gujarAtanI raMgabhUmie zya" gujarAtanA solaMkIoe. A kALamAM paNa aNahilapura ane Apala nATacekAra, naTA tathA nATathama DaLI jatA A kalA vadhu vaDanagara vagere vidyAdhAme hatAM. mULarAja, siddharAja, kumArapALa, vyavasthita ane vikasita banI. paraMtu bolatI philma AvatAM vyavasthita ane ! bhIma, vIradhavaLa jevA sela kI rAjavIo ane tenA zAnta .udayana, gujarAtanI raMgabhUmine je maraNatola phaTako paDye temAMthI te haju maMjAla, vastupALa jevA mahAamAtyo, tathA hemacaMdrAcArya somadeva, bahAra AvI nathI. meratuMga jevA aneka vidvAnoe gujarAtane rAjakIya, sAMskRtika tathA murilama ane mahArASTra sattAnA vakhatamAM gujarAtanuM kAvyasAkSaradeha Ape. solaMkIkALanI zilpasthApatyanI samRddhi Aje sAhitya te uttarottara pragati karI. narasiMha, bhAlaNa, premAnaMda, paNa rudramahAlaya, visanagara-vaDanagaranAM kAtiterA, DabhoInI hIrA- zAmaLa, dayArAma jevA khyAtanAma kavie ApyA hatA. paraMtu bhAgoLa, moDherAnuM sUryamaMdira tathA thAna, dhumalI ane sejakaparanA gujarAtanA gadya ane navalakathA sAhiye chellA doDha varSomAM je maMdironAM khaMDita kalevaro dvArA gujarAtanI prAcIna saMskRtinuM vikAsa karyo te kharekhara abhUta che. pariNAme hiMdanI vikasita ane darzana thAya che. svataMtra gaNAtI bhASAomAM gujarAtIe ThIka ThIka sthAna meLavyuM che hiMdu-muslima saMskRti-samanvaya. ane Aje paNa gujarAtanuM vADamaya vikasatI dazamAM che. parAcAlukayakALa pachInA muslimakALamAM gujarAte hiMdu-munilabha valaMbanamAMthI chUTakAro meLavavA Adhunika kALamAM prathama prayatna karyo saMskRtino samanvaya karI aneka suMdara sthApatya praNAlikAo ApI svAmI dayAnaMda sarasvatIe. temaNe Aryadharma dvArA svadharma ane che. jenA namUnArUpe Aje paNa amadAvAda, cAMpAnera, junAgaDha, svarAjyanI ceSaNa sArAye bhAratavarSamAM karI. A pachI ravAtaMtrya mAMgaroLa vagerenI madi tathA makabarAe mejuda che. A vakhatanA ane ravarAjyanI ghoSaNA karanArA hatA rASTrapitA mahAtmA gAMdhIjI. utkRSTa zilpanA namUnArUpe amadAvAdanI sIdI saiyadanI jALI jaga navagujarAta: mazahura che. A kALamAM soLamI zatAbdimAM thayela sulatAna bahA mahAtmA gAMdhIjIe satya ane premanA prayogo dvArA ahiMsaka durazAhe baiju nAmanA eka mahAna saMgItAcAryane gujarAtanA rAjya svAtaMtrya saMgrAmanI zarUAta gujarAtamAM karI gujarAtane ravataMtryagAyaka tarIkenuM sthAna ApyuM hatuM. baiju mULa cAMpAnerane hatA pravRttinuM eka ajayagaDha banAvyuM. A pravRttie gujarAtane saradAra eka ajanma- i ane teNe devI kAlikAnI prazastirUpe racela saMrata praba Aja paTela, Thakkara bApa, abbAsa taiyabajI tathA darabAra gopALadAsa jevA sudhI hiMdanA ziSTa saMgItakAromAM pracalita che. dIpaka rAgathI pradIpta saniSTha sevako paNa AvyA. thayela tAnasenane gujarAtanA vIsanagaranI nAgara kanyAe meghamalhAra briTizakALamAM rAjakIya ane sAMskRtika daSTie chinnabhinna banela gAIne zAMta karyAnI daMtakathA gujarAtamAM ugya saMgItanI samaja gujarAtanA itihAse paDakhu pheravyuM ane bhAgyanuM ca gujarAtanA itihAse paDakhuM pheravyuM ane bhAgyanuM cakra pUruM karyuM. keTalI vyApaka hatI te batAvavA mATe pUratI che. seMkaDo varSa pachI rAjakIya nakazA uparathI bhUMsAI gayela gujarAta sAMskRtika parAvala bana rAjyane tA. 1 me, 1960nA roja punarjanma thayo. gujarAtane gujarAta balake bhArata upara Avela 5dezI AkramaNomAM sauthI tenAM rASTrIya rAjanya, bhASA ane saMskRti hovA chatAM gujarAtIo vadhu khataranAka keI AkramaNa hoya to te aMgrejono hida upara tenI saMkucitatAmAM kadApi rAvyA nathI. hiMdabharamAM patharAyela ane mAtra rAjakIya ja nahIM paNa tene sAMskRtika vijaya paNa eTale ja vyApArI sujhavALA gujarAtIne bhASAkIya vADAbaMdhI kadApi naDI nathI. vyApaka hato. aMgrejoe bhApa nuM mAdhyama pheravyuM tenI sAthe re. dilhI hoya ke kalakattA, madrAsa hoya ke mahIsura jyAM jyAM gujarAtI panI saMskRti hiMdI saMskRti karatA vadhu caDiyAtI hatI tevI bhAvanA gayA che tyAM gujarAtI je te vibhAganA nAgarika tarIke ja raryo che paNa hiMdIonA manamAM pedA karI. gujarAtamAM briTIza sattAno paga ane gujarAtanuM nAma rozana karyuM che. pesAro karnala karanA Agamana sAthe I. sa. 1807mAM thayo. ( zrI dilhI gujarAtI samAjanA smRti graMthamAMthI sAbhAra.). Jain Education Intemational
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI grAmasaMskRti -zrI jorAvarasiMha jAdava ema. e. bhArata e duniyAnuM saMskRtitIrtha banyuM che. bhAratIya saMskRti bIjo pakSa upADe. e aneka saMskRtionuM saMgamasthAna banIne, pitAnuM maulika tIrthasthaLa kaI ghoDe koI parakhaDe, koI zIlavatI nAra rahyuM che. tenI yAtrAe parApUrvathI aneka paradezIo Ave che ane sarajanahAre sarayA tInu ratana saMsAra A bhavya saMskRtine nihALIne Azcaryamugdha banI jAya che. jema rAta gaLatI jAya tema dUhA paNa jAmatA jAya, savAra thatAM prakRtinA khoLe vaselAM koI paNa gAmaDAM para daSTipAta karIzuM sudhI ekeya pakSa thAke ja nahIM ne ! to jaNAze ke gujarAtanuM eke eka gAmaDuM AgavuM saMskRtirUpI saMskAra- lagnagALAmAM zaNagArelAM baLadevALI ane ghammara ghUgharA vagADatI dhana sAcavIne beThuM che. jAne paNa ahIMthI ja pasAra thavAnI. A saMskRtinI bhavyatA nihALavI hoya to cAlo mArI sAthe. trAMbAkuDI nava gaja uMDI huM tamane gujarAtanAM gAmaDAM batAvIza. AnaMda ullAsathI madhamadhatuM, te ghara bahenI paraNuje re. jAbananA jhaLahaLatAM raMgarelAvatuM lokajIvana batAvIza. ahIM guja mAtA jevA sAsu hoya te, rAtanI grAmasaMskRtinuM dhabakatuM hA jovA maLaze. te ghara bahenI paraNajo re. sUraja ugyo re kevaDiyAnI phaNaze ke, pitA jevA sasarA hoya te | vahANelAM bhale vAyA re. te ghara bahenI paraNajo re. Ama vahANuM na thAya tyAM te AkhI rAtanI mIThI niMdrAmAMthI gAmane pAdara AvatAM jAnaDIone vadhu porasa caDe. vaNathAye gAmaDuM ALasa maraDIne beThuM thAya che. ghammara ghaMTI ane valeNAMnA vararAjAnA gIto gAye ja jAya.. nAda sAthe, mIThA gaLAmAMthI gaLAine nIkaLatAM lokagItonAM jharaNAMo tArA dezamAM jhAjhA veza ke kalAphala svare vahevA mAMDe che. lADI vIMjaNo zuM na lAvI ? saiyara morI re, tyAM te gADA tAravavAnI hariphAI jAme ane jotajotAmAM cAMdaliyA pachavADe sUraja ugi re lela. jAna tyAMthI pasAra thaI jAya che. dazerAnA divasomAM ghoDAnI saiyara morI re, hariphAI paNa A pAdaramAM ja thAya che. utArAna karanAra vAlama vADiye re lela. akhAtrIja e to gAmalekeno mAnIto utsava. vahelI saiyara morI re, savArathI ja kheDUto dUdhamAM kaMku ghoLe che. thALImAM ropArI, kAcuM vATalaDI joI joIne mAro janama gayo re lola. sutara, paisA, derA tathA goLa ane kapAsIyA laine zaNagArelAM maMdiramAM pAMca pAMca vATonA dIvaDA pragaTe che, AratI utare baLadone kaMkuvALA derA bAMdhI goLa tathA kapAsiyA khavaDAvIne che. prabhunI pUjA thAya che. madhura ghaMTAravathI vAtAvaraNa ramya bane che kheDUtA satI laine utAvaLAM utAvaLAM khetare jAya che. gAma nI. navA vapa nuM mukta karavA nIkaLI paDe che. baLada upara suMdara majAnI gerIo mAthe metInI rUpALI aNI ane trAMbAvaraNI heltha mukIne bharata bharelI jhulyo, mAthe khApuvALA mathareTiyA, zIMgaDe zigareTiyAM pANI bharavA nIkaLI paDe che. sUrajanA sonerI kiraNomAM gAmaDuM khUba ja nAMkhIne gaLe ghammara ghUgharA tathA khaMbhAtI jhaNya bAMdhIne AkhA raLiyAmaNuM lAge che. A gAmanuM pAdara che. sAme dekhAya che te zUra gAmanA sAMtI A pAdaramAM thaIne muhUrta karavA khetara jAya che. virenI zahAdatanA yazagAna gAtAM ane parAkramanI yAda ApatAM ghamaghama ghugharA vAge che. jholAM letI jhulyo pavanamAM hiloLA le che. pALIyAM che. bAjumAM je jagyA che tyAM daravarSe phAgaNa suda pUnamanA jhulyomAM bharelA AbhalAM dAMta kADhIne sUraja sAthe vAto kare che. che divase hoLI pragaTAvavAmAM Ave che. gAmanA chokarAo gheraiyA banIne AkhuM gAma javA umaMre che. sAMtI potapotAnA khetare jaIne gAMDAtUra thaIne nAce che gaTha udharAvIne nAstAnI ujANI kare che. pAMca AMTA haLIne cAsa pADIne paisA tathA sopArI dATIne pAchA navapariNIta vararAjAe hoLI karatAM sAta adA kare che, ane hoLInA kare che. vaLatAM 5Nu hariphAI cAle che. pAye ubhelA lokonA AziSa bhAgIne temAM nALIyera home che. joke be pakSamAM vahecAne hoMkArA ane rIDiyAramaNa sAMbhaLIne camakelAM baLadene paNa tAna dUhA ane rAmavALAnI ramajhaTa bolAve che. caDe che. teo meTI maTI phALo bharIne haraNiyAnI mAphaka doDe paga TuMkA, pArevaDAM, beThatA belA che. bhaDakaNu baLadanI jhulyo uDI jAya che. haLanA salAM bhAMgIne joDALuM evuM jaDe, je lakhayuM heya lelADa. bhUkako thaI jAya che. honArane paNa nIce pachADIne pAchaLa ghasaDI Jain Education Intemational
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ 338 [bRhada gujarAtanI asmitA jaI sAMtI vADamAM ke khAmAM chake che tyAre A dazya joIne sau AcchAdita che. tenA upara AvelA pakSIonA mALAmAMthI madhura koInA zvAsa addhara caDI jAya che. kalarava saMbhaLAya che. ahIM ja gAmano guMdara che. gAmanA re A gAmanuM sohAmaNuM sarovara che. AkhA gAmane pUruM paDI rahe savAramAM bhegA thAya che. vAcharaDAe AnaMdathI thanagane che. gAyo teTaluM pANI dara comAsAmAM bharAya che. grAma-bAlikAo ane bobaDe che. pelI AMbalInI DALe gopabAe hIMcako bAMdhyo che. navIsavI vaheo potAnA nAnA moTA vrato paNa ahIM ja ujave che. bae bherUM gAtAM gAtAM hIMcake che. pele juvAniyA to phamatAMvALA sarovara kAMThe vizALa vaDalo che. vaDapUjA paNa ahIM ja thAya che. babe pAvA vagADe che. bIje lImaDA upara Asana jamAvIne gIta grAma-kanyAo gAyamAnI mATInI pratimA banAvIne thALImAM kaMku, gAya che. sAmenI hariyALImAM mora nRtya kare che. Dhela DhaMge (TALe) cokhA, abIla, gulAla, agarabattI, kamaLakAkaDI, goLa tathA rUnI vaLe che. pelI vADa AgaLa sApa ane noLiyAnuM mahAbhArata cAle mALA laIne dIvaDA pragaTAvIne abIla gulAlane abhiSeka kare che. che. sApane upADavA mATe samaDI paNa AkAzamAM AMTA mArI rahI keI goryabhAne vadhAve che. koI mALA paherAve che. sau hoMzathI gAya che. che. AvA dazya nihALatAM sUryanArAyaNa potAne ratha AkAzanA mArge gAryamAM garyamAM re sAsu deje savAdiyA doDAvI mUke che. bhAtavArIo bhAta laine jatAM, piyAmilananI hoMzamAM geryamAM geryamAM re sasarA deje bhUkhALavA. rasto TUMke karavA gIta gAya che. navIsavI vahue vaLI navuM gIta upADe che mArI navaraMgI vADImAM kevaDo maheka re lola mArA ghere vANIDa bhale Avyo re ThAkora kevaDo letA jAva ke AgaLa nai maLe re lola. rUDI cuMdaDIo laI Avyo re AvyA ziyALAnA dA'DA ke lAge devalA re lola pAtaLA pArvatI mAne kAje re bheLAM rezamI gAdalAM lezuM ziyALo zuM kare re lola. bhaLI bhavAnIne kAje che re. AvyA unALAnA dahADA ke lAge hoMghalAM re lola piSI pUnamanA parade vaDanA pAnanAM vATakA karIne temAM rUpALA bheLAM miNIA mApha lezuM unALo zuM kare re lola. dIvaDA prakaTAvIne kumArikAo sarovaramAM taratAM mUke che. aMdhakArane A to gAmanuM pAdara ja joyuM. gAmamAM to haju have javAnuM bhedatAM ane chabachabiyAM pANInI sapATI para laherAtI A dIpamALA che. A gAmazerI che. pravezatAM ja sAme ThAkaraduvAro Ave che, ke majAnuM vAtAvaraNa sarje che. A nakaLaMganI jagyAne nAme paNa oLakhAya che. janmASTamInA bhAdaravA suda agiyArasanA divase gAmaloko ThAkorajInI pAlakhI divasomAM gujarAtanA khUNe khUNethI, mAthe bekAnAbaMdha khAdhuMvALI laine sarovaranA jaLa vadhAvavA mATe Ave che ane jaLAzaya kAMThe lAla pAghaDI, kAnamAM kula ane kokaravA, hAthamAM kaDAM ane DokamAM juvAnaDAo garabAnI ramajhaTa bolAve che. hIrA kaMThI, hIranA bharata bharelAM keDiyAM, kabajAne lAla-lIlI bArIo, e odhA kahone kAna kema nAvicA, upara lAla-pILAM phumatAMvALA kaMdorA ane nADAM laTakAvatAM ane tha joDI odhAjI kema AviyA ? hAthamAM lAkaDIo hiloLatA bharavADa ane unanA galeTA ane TALavA, odhA vrajamAM vAtuM thAya che. bAvana derAnA aTalasanAM kapaDAM, saramaliyA ane taMgaliyA paherIne - kRSNa madhurAmAM jAya che. bharavADaNa ThAkorajInA darzana karavA utarI Ave che. sAtama ane sarovaranI pUrva tarapha khakhaDadhaja khIjaDA nIce caramALIyA gokuLa AThama baMne divasa strI-purUSa AnaMdathI gAMDA banI (nAgadeva)nI daherI che. temAM nAgadevanI pakavelI mATInI traNa prati hAthamAM hAtha bheravIne gAya che, nAce che ane rAsaDA le che. mAo che. nAgapAMcamanA ahIM talavaTa vahecAya che. noratAmAM gAmanA pAlavaDe mAre mele mohanajI, mAragaDe mane jAvA de; bALaka gheghA laIne gAtAM gAtAM mUkavA mATe ahIM Ave che. AvatA ApIza dANu tamArU, mahI mArU vecAvA de. ghera ghera gherI salAma mADI gerasanuM dANa ja dene, vahelI thA ne vrajanArI; nAthIbAInA vIra salAma nArI kahIne nA bolAvatA, chAne rahene chogALA... Agale baMdukadAra, pAchalo paheredAra A gAmazerI kerI khA ne caTa che, jANe ke suMdara vana tela de, dhupa de, bAvAne badAma de... na hoya? sAme dekhAya e gAmanAM khAMDe care che. darabArI jaLAzayane Are pelI vAvamAM rAMdalanuM sthAna che. gujarAtane vakhatamAM coro e gAmaDAnuM hArda hatA. darabAronA DAyarA thatAM gAmaDe gAmaDethI loko mAnatA ane bAdhA pUrI karavA mATe Ave mukhI ane amaladAre amala ghoLatAM, aMjaLIye lagAvatA. keka che. vAMjhIyAM maheNAM bhAMgavA mATe mAtAjIne araja kare che. nirdoSa mAnavIo mATe paNa amala ghoLAtAM emanA kukarmothI lIlo ghoDo raNa AI raNa re pAMkhaDiyo A caro khaMDIta thaI gayo che. tethI khAMDe cAre kahevAya che. hela daI rAMdela zire caDiyA rannAde, A ja re saMrakRtinA dUta, cAraNa, bAroTa, DhADhI, mira, rAvaLa, paheratI oDhatI vAMjha kahevANI rannAde. turI, nAthabAvA utAro kare che. rAvaNahathA upara ghugharIyALI kAmaThI melA bhAMge mA bhANunI rANI rannAde, nacAvIne madhura surAvalI sAthe leka-gItanI lhANa karAve che. huM balihArI huM balIhArI AyI tamArI dAsI. bhekha re utAre rAjA bharatharI...... A jaLAzayanI pAnya vaDa, pIpaLa, AMbalI, lImaDAnA vRkSothI jANe ke pUrvenA pAponuM prAyazcita na thatuM hoya tema A re Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 339 roja bhajanamaMDaLI bese che. bhakto mIThI halakathI bhajanIyAM gAya che. A ghaTATopa lImaDAnA jhADa nIce mAtAjIne maDha che. gAmanA naraghA upara thApa paDe che. maMjIrA-khaMjarI tAla purAve che. lako mAtAjImAM khuba ja vizvAsa dharAve che. vAra tahevAre mAnatAo pahelA pahelA jugamAM rANI tuM re hatI pipaTI ne mAne che. naveva dharAve che. nALiyeranA toraNa bAMdhe che, mATInA ghoDA muke che. naDatara hoya te mAtAne mAMDavo nAkhe che. DAkalAM ame re popaTa rAjA rAmanA, vAge che. rAvaLa loko mAtAjInA chaMdo gAya che, bhUvA dhUNe che, to otarA te khaMDamAM AMbale pAkyo ne thAya che. unA dhagadhagatA telamAM suMvALI pApaDa nAkhIne hAthathI suMDale re mArI mane cAMca, rANI pIMgaLA, kADhI lyo chatAM tamane kaMi thAya ja nahIM. leke Ane mAtAnuM I re pApIDe mArA prANa ja hariyA ne, sAca mAne. danaDA saMbhAro ApaNA pUrava janamanA sahevAsanA. bhAdaravA suda amAsa najIka Ave che. bAre mahinAnA athAga bhajananA mIThA suro laIne AgaLa cAle. pelo dekhAya te parizramathI thAkelA yuvaka yuvatIe vAra tahevAre gharAI gharAIne gAmane coka che. e cekane vAcA phuTe te ApaNane zuM zuM na kahe ? jIvanano AnaMda lUTe che. yuvatIo suMdara vastro ane AbhUSaNo bhavAyAnA bhUMgaLA ahIM vAge che. rAmalIlA, naTa bajANIyA ane pahere che mIMDalA laine vALa eLe che. hAthamAM meMdI mUke che, kaThapUtaLInA khela ahiM ja thAya che. madhura meralIthI vAdI sApane pothIthI dAMta raMge che, namaNI AMkhyamAM kAjaLa AMje che. ane ahIM gaja nacAve cheDugaDugI vagADatA madArI mAMkaDA pAse nAthI deharA lalakAratA juvAnIyAo sAthe meLo mANavA cAlI nIkaLe che. ane ratanIyA khela, zeLe, nALacA tathA ajagaranA yuddha paNa ahIM ja priyatama ane priyatamAo, rasilI ane rasilAo joDe cagaDoLe batAve che. caDhI moja mANe che. bapora name na name tyAM te yuvaka pitAnI A mAse zaradapunamanI rUperI rAtanA ane janmASTamI tathA " mAnItI " ane yuvatIe pitAnA " mAnItA " mATe eka ekathI divALInA TANe A vizALa ceka gAmaDAnI gorIothI ubharAI jAya caDIyAtI cIjo kharIda kare che, pAna khAya che, prema kare che. baMgaDIo. che. AvI raDhIyALI rAte khAvALI suMdara bharata bharelA gheradAra pahere che, chuMdaNu aMdAve che, premIne viraha na rahI zakanAra yuvatI ghAgharAo, mAthe bAMdhaNI, paTALA ke kIDIyA bhAtyanA sADalA ane priyatamAnuM nAma chAtIe zRMdAve che. zrI jayamala paramAra kahe che ke avanavA bhUSaNo sajaja evI grAmanArIonuM vRMda amRta nItaratI " meLA eTale saMskRtinuM saMgamasthAna, saMskAranI milanabhama. madhura cAMdanImAM vartuLAkAre rAsa ane garabAnI ramajhaTa bolAve che. tyAM AvIne dege caDe ane nAta jAtanA bhedabhAva vinA saune peTa avanavA aMgamaroDa, adamata laTakA. tAlIonA tAla kAMkaranA kama- pu tuM khAvA maLe. tyAM thI vArtA cAle, bhajana ane kIrtananI jhaka kAra, beDiyAnA sakAra sAthe madhura halakathI gItonI ramajhaTa belA bele, sAdhu saMtonA samAgama ane satsaMga thAya, premIonA milana che tyAre javAna haiyA hele caDe che. jo mananI choLe uchaLe che ane thAya, tyAM jobana hele caDhe. lokajIvananI kaMIka kaLAe ThalavAya, tene ja anurUpa jobanavaMtu gIta vahevA mAMDe che. urminI abhivyaktinuM sahiyAruM sthAna te meLe." mArA vADamAM gala vAvI phalamanI derI ' lokakalAo grAmajIvana sAthe suMdara rIte vaNAI gayelI che. ahIM phAlyo lacakA loLa re, lyo ne rAme o ne derI. kalAkAre kalAonA utkRSTa namUnAo Ape che. strIo merapIMchAnA phUlonA, dIranA bharata bharelA, khApuvALA, satArA senALiyA khoLo vALIne kula vINatI re phalamanI derI, ane motIthI bharelAM meghadhanuSa sAthe hariphAI kare tevA hAthaDAM rAtA caLa re ho ne rAma lyo ne dorI. suMdara vIMjhANAo banAve che. uparAMta cAkaLA, caMdaravA, toraNa, senA IDhaNI rUpA beDaluM phulamanI derI, bAsAbiyA ToDakiyA, paDadA, gheDAnI gAdalIo, baLadanI jhUle, nIkaLayAM DelI haTha re lyA ne rAma lo ne derI. makhiyADA siMgATiyA paNa banAve che. khetI ane senALiyAthI gAmane paTelo puchIyuM phulamanI dorI. maDiyA nALiyera kaMkAvaTI gUMthe che. AvI vininna prakAranI cIjo banAve che. rAvaLa loke baLadanA maraDA cheDAnI lagAma, saraka, dIkarI che ke vahu re haze ne rAma lo ne derI. DakiyAM ane raMgaberaMgI phumatAM vALI derIo gUMthI Ape che. A parAnI dIkarI phula manI derI. suthAra leke hIMDoLA, gharanA bArazAkha thAMbhaliyo ane nejavAmAM AvyA para zI vahu re lo ne rAma lo ne derI. suMdara ane AkarSaka kotaraNI kare che. kuMbhAra leko grAmajano mATe noratAnA nava divasa gAmanA kalAkAronA lekanRtyanuM Ayojana mATInI batake, vATI, kuMjA, geLA, bhaMbhalI bhAliyA, gAgaraDI, thAya che, temAM rAmAyaNa ane mahAbhAratanA prasaMgo nRtyadvArA suMdara pataraDA jevA vAsaNa banAve che. tenA paranuM suMdara kAma joIne rIte raju karavAmAM Ave che. suMdara vezabhUSA telanA tAla ane tame vAha vAha pikArI jAva. maMjaro sAthenA nRtyo joIne ApaNuM dila hailI uThe che. loka saMskRtinA pratIkasamAM ApaNA gAmaDAMoe mahemAnone pelI dhoLI dhajA pharake che te zivajInuM maMdira che. tyAM vAra sadAye AvakAryA che. gujarAtanA grAmajIvanamAM Atithya satkAranI tahevAre kathAkIrtana ane rAmAyaNanuM vAMcana thAya che. brAhmaNane dakSiNA bhAvanA e te Aga Adarza che. sAniyA eTale ke mahemAnonuM apAya che. megharAjA rUThe te ahIM gAmaleke yajJayAga karAve che. ahIM kevuM suMdara svAgata thAya che ? Jain Education Intemational
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ 340 ama caitra sArjaniyA bhale AvyA sAniyAne utArA oraDA devA ke sAjaniyAne dAtana dADamI devarAvA re sAjaniyAne nAvaNa kuDiyu. devarAve re sAjaniyAne beAjana lApasI devarAvA re sAniyAne mukhvAsa elacI devarAhA re sAniyAne paNa rAbiyA devarAve re bhavanamAM mAmAnAne bhAra utArA oraDAthI mAMDIne pAnanuM, nAvaNu, jamaNuM, mukhavAsa ane pADhaNa DhAlIA sudhInI badhI ja kALajI rakhAya che. grAmasaMskRtinA kevA suMdara Adarzo che ! ApaNane dAro hIro gujarAtanA gAmaDiyAmAM mahemAna banIne javAnu manA thAya che. [sthApanA : sa'. 1980 akSayatRtIyA. jenAmAM zikSaNa, saMskAra ane sadAcArane sithatI Adarza strI sasthA. zrI siddhakSetra zrAvikAzrama-pAlItANA zrI siddhagirtinI zItaLa chAyAmAM zrI siddhakSetra zrAvikAzramapAlItANA 46 varSathI cAle che. Aja lagI. sekaDe ene e dhArmika, vyavahArika, sa MgIta, bharata gu MthaNu ane gRha upayAgI bui ane sarakAra sarva potAnuM vana pagabhara banAvyuM che, jenA mATe A saMsthA virATa vizAmArUpa banI che. A saMsthAe 'dhanA ane dAtAonA sahakArathI rU| daza lAkha karatAM vadhu khacI~ eka virATa, bhana-mAlIzAna makAnanuM nirmAgu ". makAnanA pramaNamAM eka suMdara ane zikharabaMdhI jinamaMdira paNa taiyAra karAvyu che. jethI 225 jeTalI ene prabhubhaktinA lAbha mArI rIte thaI rahI che, Arje navA makAnamAM 225 jeTalI nAnI mArI tenI sAma laI rahI che chatAM hajI dara varSe dAkhala thavAnI seMkaDo arajIe Ave chaeN paNuM sAdhana, java ane kharcanI mati zakti TAI anicchAe vadhu e nAmajI karavI paDe che. tenuM amane du:kha paNa che. vizeSa eneA lAbha laI zake e mATe amArI bahuta cAlu che. sarathA rajIsTarDa thayelI che ane ekatrapAna pa maLelu' che. madada meAkalavAnAM sthaLe (1) heDa ophisa 1. zrI jIvatalAla pratApasIbhAI 97 / sTAka ekSaceja bilDIMga, polo sTrI, subai 1 2. zrI sikSetra zrAvikAzrama, pAlitANA li mANekalAla cunilAla zAha jIvatalAla pratApazI dalAla jayaMtIlAla ratanacaMdra zAha jeThAlAla cunIlAla ghIvALA meAhanalAla cheThAlAla zAha nA saprema praNAma. [ sapA dUgara chaTha na. 23:1] zuM be chApA haiM ve che zrI. jaina dharma maMDaLa- pAtaLA [ bRhada gujarAtanI asmitA jaina yuvAna ane pITha kAkarAnA sagaThana ane sahakArathI " zrI jaina pragati maMDaLa ' pAlItANAmAM AvelA 15 varSathI jaina samAjanI aneka vidha sevA karI rahela che. prati varSa nahera vyAkhyAna, yati uzayA, bAjuone mAdarzana, pracAra patrikAo ane dilane, pustaka prakAzana ane anya sAmAjika, dhAnika kAryakramo dvArA maki tikAma karI rahela che. samAja ane zAsananA utkarSamAM AvA sevAbhAvI maMDaLela suMdara phALA ApI zake. zahere zahere ane gAmaDe gAmaDe AvuM pragati mAMDaLeAnI AvazkatA zrI bhAratIya jaina svayaMsevaka parISade paNa svIkArI che. AvA sevAbhAvI maMDaLe ne samAja pretsAhana Ape. : sthaLa : zrI. jaina. pra. sa kAryAlaya mukhya bajAra, pAlItANA. li. sevA Do. bhAilAla ema. AvIzI. pramukha. M. B. B. S. zrI mANekalAla khImacaMda agaDIyA. BS. C. B. T mAstara zAmajI bhAyaya zeH manasukhalAla enDa bradharsa ( bIlDIMga maTerIyalsanA vepArI) temaja dineza peInTa InDasTrIjha (muMbaI) prakhyAta bahumI brAnDa temaja zIkAyanAnDa presanA banAvanArA ) nA nAnA temaja meTA pekIMga mATenA ejanTa saranAmuM:-- kuMbhAravADA trIjI galI, harizcaMdra bilDIMga--muMbaI na. 4 TelIphona naM. ephisaH- 362645 gharaH- 335597
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ saurASTra-gujarAtanI lokasaMskRti -zrI puSkara caMdaravAkara aMgreja jevI saMskArI ane suzikSita chatAMya vilakSaNa prajAnA vAda Romanticism hatAM. te sadIonA buddhijIvI sakee zAsanakALamAM A dezanI prajAne aneka navAnavA saMskArakSetramAM viharavAnI lokasaMskRti ane lokasAhityanA saMzodhana ane saMpAdananI pravRttimAM ThIka taka sAMpaDI, teno InkAra karI zakAya tema nathI. aMgrejonA uDe ane jIvaMta rasa dAkhavI A sa zodhanakAryane jhaDapI vega zAsanakALe jema bhAratIya jIvana mATenI dRSTimAM parivartana lAvavA Ave. kemake teone samajAyuM ke lokonA paraMparAgata ane prAcIna mATe mathAmaNa karI, tevuM bhAratIya sAhitya mATe banyuM che. bhArata rItarIvAje tarapha upekSAvRtti sevavAmAM AvI rahI che. daMtakathAo kRSikArane deza hovAthI ane bhAratIyajano te saMskRtimaya hovAthI I.egends ane Myths ane purANakathAo bhUlAvA mAMDI che lokasaMskRtinA thara vaNabhedyA paDyA ja hatAM. ane gItakathAonA Ballads mAtra TukaDAo Fragments tenA tarapha AMgaLI cIMdhavAnuM kA gujarAtamAM aMgrejI sacavAI rahyA che, tene jarUra saMdharavA joIe. zikSaNanA padAghA thI jAgI gayela kavi narmade karyuM ane leka- pazcimanA dezomAM buddhizALI varganA AvA cittika koke lokasAhitya ne lokasaMrakRtinA pradezamAM gujarAtanA sauthI prathama vihara- saMskRti ane lokasAhityanA saMzodhanane vega Ape. gujarAtamAM nAra paNa te ja kavi narmada. paNa tene lokonA saMskAra, saMskRti paNa te prajAnA ane sAhityasaMskAra kAraNe ogaNIsamI sadInA ane sa vi ya mATe lokasaMskRti jevA zabada haju jaDyA na'tA. uttarArdhamAM A pravRtti tarapha kavi narmada vanyA ane temaNe jAte ja te paryAyavAcaka zabda ApanAra paNa paradezI che. pazcimanA senAnI A khANuM khAvAnI mathAmaNa karI. dezamAM lekasaMskRtinA ThIka ThIka samaya sudhI phAvata paryAye zodhavAnI paNa hajuya gujarAtamAM A pratimA paDanAra pAse AnA mathAmaNa karavAmAM AvI che, I. sa. 1846 pahelAM tenA mATe supta zakitao Potentialities aMgenA jeTalA joIe teTalA aMgrejI bhASAmAM be paryAya Folklore mATe jahe che. eka che spaSTa ane vizada khyAla nathI. gujarAtamAM lokasaMskRtine lokalakAdarate pAmela sAhitya, Popular literature, to te zAstranA sAhityamAM samAvavAnI pravRtti cAle che te punaH vicAra mAgI le che. pazcimanA keTalAka saMzodhakoe popular Lites a use zabdano che: punaH vicAraNA pAyAma thI thavI joIe, kema "The fre? Si 24 ano 14414", popular Antiquit- Discipline o lokore is an independent one" ies lekakiya purAtatva zAstra, arthAta lokapriya prAcIna sAhitya arthAta lokasaMskRtine potAnuM ja zista che. temaja cIja jaNasanuM zAstra. Ama lokasaMskRtinA badale lokapriya A punaH vicAraNA karatI vakhate je dezamAM A zAstranuM khUna sAhitya ke lekapriya purAtatva zAstra jevA zabda pazcimanA dezomAM kheDANa thayuM che, tevA pazcimanA deza tarapha najara rAkhavI paDaze, vaparAzamAM hatAM. ane te vidvAnonI sahAya dvaIne A ja zAstra mATenI punaH mAnavajAta jeTalI prAcIna che, teTalI prAcIna che tenI mAnavane ricAra gAnA zrI gaNeza besADavA paDe, tevI Aje sthiti che. saMskRti. 5NuM mAnavI A lokasaMrakRtine mATe yogya paryAyavAcaka amerikI lokasaMskRtina ne mUrdhanya vidvAna prA. zrI elAna zabda zodhavA pazcimamAM vidvAnoe ThIka ThIka mathAmaNa karyA pachI huMDejhane mata che ke A zAstranA aneka vidvAna saMrakRti-lore, I. sa. 1846mAM viliyama themsa nAmanA vidvAne embesa maTananuM aMgeno talasparzI vicAraNA kare che, paNu-Folk, mATe ochuM takhallusa dhAra zuM karIne Atheneyuma Athenaeum, patramAM lakhyuM vicAre che. ke "sarasa sekasana saMyukta zabdomAMthI, "lokasaMskRti lokapriya purA- leka aMge che. zrI elAna kuDejha maulika vicAraNA dharAve che. tatvanA badale yojI zakAya. gujarAtamAM leka zabdamAM vanajAtio, khetIkAryane varela jAtio, - tyAra pachI popyulara liTarecara' ane 'popyulara enTIkavITI' ane grAmapradezamAM rahetA mAnano samAveza thAya che. AvI ja jevA zabda vaparAzamAMthI dezavaTe gayA. ane lokasaMrakRti-kilora-- mAnyatA cheDA varSo pahelAM yuropamAM ane amerikAnA dezamAM hatI. Folklore, zabda pracalita banIne have rUDha banela che loka- je vanajAtio ane grAmapradezamAM vasatA mAnavane lekhaka tarIke saMskRtine mATe. svIkArIe to nagara ane zaheromAM vasatA mAnone lekamAM na yuropanA dezamAM lokasaMskRtine Folklore, abhyAsa ane khapAvI zakAya ? vaLI lokasaMskRti mATe Aja divasa sudhI ema tene saMrakSavAnI pravRtti aDhAramI ane ogaNIsamI sadImAM ThIka ThIka bhAnatA AvyA chIe ke prAcInakALathI je kAMI rItarivAjo, vidhio phAlIlI hatI. tenA mULamAM rASTravAda ane buddhijIvIono kutUla- ane saMskAro cAlyA Ave che, te ja lekasaMskRtimAM lekhI zakAya. Jain Education Intemational
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ 342 [[ bahada gujarAtanI asmitA paNa prA. zrI elAna DuDejha lekanI vyAkhyA bAMdhatA lakhe che : lokasaMskRti mATe khare Adarza to che A ja, te sAgaranA The term "Folk" can refer to any group of uchALA ane che uchALA ane ghUghavatA jaLarAzi che. sAgaramAM jema codizathI lekapeople whatsoever, who share at least one ne mAtAo AvIne ThalavAya che tevuM ja dareka lokasaMskRti mATe banavA common factor...but what is imp xtant is that na pAme che. lokasaMskRti paratve amerikI lekasaMskRtikAra sAcuM ja kathe che.* a group formed for whatever reason will lokasa kRtimAM aneka lokonI saMskRtionA mizraNa seLabheLa have some traditions which it calls its own. thatAM hoya che. navaeNrAzAstrIonA kathana pramANe saurASTramAM kAbAo In theory a group most consist of at least dvArAvatIne dariyA kinArAnA AdivAsIo che. sAgara taTe tyAre two parsons, but generally most groups consist kaLIe vasyA hatA. te ja keLIomAMthI keTalAka jamIna para sthira of many individuals A member of the group thayA, ne temanA nokavAnanA dhadhA mUkIne teo matAnA may not know all other members, but he will AvuM ja banyuM, gujarAtanI sarahada parane pave temAM bhIlA AvIne probably know the common cope of traditions vasyA hatA. temanA para teo navarazAstrInA mata pramANe, drAviDe belonging to the group, traditions which it hatAM. teone temanI jIvanarekhAo ane jIvana aMgenA saMrakRtika calls its own. hatAM, jene paraMparAthI sAcavatA AvyA hatAM. prAgaitihAsika kALamAM arthAta prA. elAna DuDejhanA kathana pramANe leka e mAnava AjanA jeTalI janasaMkhyA na'tI, tethI vastInI gIcatA Aja ! jeTalI na hatI AthI jaMgalamAM, pahADomAM, ane nadItIre janakuLe samUha che, jemanA vacce ekAda saMskRtikaNa sarakha--Common hoya. A kaNa te samUha pAse potAnI paraMparAgata rIte hatA, nesaDAo hatA. prApta thayela hovo joIe. A samUha siddhAMtadaSTie bhale mAtra A nesaDAo paNa lokasaMskRtinuM eka aMga hatuM. Ajeya be ja vyaktine banela hoya. chatAMya samUhamAM sAmAnyataH aneka pazudhanane ucheratI ne sAcavatI vanajAtionA nesaDAo giranAranA vyaktionA hoya. AvA samUhamAM ghaNI vakhate badhIja vyaktio temaja baraDAnA DuMgarAomAM jovA maLe che. jAmanagarathI khaMbhALIyA badhAne arasaparasa ne oLakhatI paNa hoya ! paNa temane eka jatAM gagavo nadInA kaThiA para Ajeya bharavADo nesaDAo bAdhAne tAMtaNe sAMdhanAra che pele potAno paraMparAgata saMskRtikaNuM. vase che. Ajano lamIthI samRddha samAja A nesaDAnI kalpanA loka aMgenI prA zrI evA nI che paNa na karI zake. gharavAsI vasanArane A saMskRtine aNasAreya sthaLe AdivAsIo, vanavAsIo, kAMThA vAsI ke chatyaMta pradezanA na na Ave Aje have. kaI aMcalavAsIo. evA zabdo ke zabdasamUhane temaNe jANI tyAre gujarAta saurASTramAM je lokasaMskRti Aje vikarI rahI che. bUjhIne upayoga karyo lAgato nathI. temaja grAmajano e paNa tene ugama che A nesaDAnI saMskRtimAM, rojhaDI, lothala ane zabdaprayo paNa temaNe karyo nathI. temanA mata mujaba lekane zAmaLAjInA khodakAmathI jANavA maLyuM che ke mohana-jo-daDe ane bAMdhanAra, sAMdhanAra ane ekaThA karanAra je kaI baLa hoya to potAnI harapAnI saMskRtio nagarasaMskRtio hatI. paNa te pahelA rakhaDu paraMparAo Own Traditions, che ! jIvana gALatI jAtionI lekasaMskRti -nomadic civiliza tion, jovA maLe che. Do. sAMkaLiyAnA sAbaramatI khINanA ukha- saMskRtamAM lekanI aneka vyAkhyA maLe che temAMnI eka che sastra radf seka hajAra zIrSavALA leka samudAya che, hAla te eka nanA pariNAmoe kathanane, AthI, Teko Ape che. hajAra AMkhavALo che ane stra gidra eka hajAra pagavALo jana te gujarAtI sekasaMskRtinuM udbhavasthAna sAbaramatI nadInA samudAya che. ahIM paNa rathaLano koI ullekha karavAmAM nathI Avyo. kAMThA para hoI zake. leka haju kubA karIne nadIkinAre jIvato hato. tenA jIvananibhAva mATenI ati ochA sAdhano hatA. tyAre haju tema lakasaMskRti anAryo dalyuM, draviMDo ityAdinI ja hatI, tevuM - te lipine jANatA nate thaye tethI tenAM lokagIte kayAMya jaDatA kayAMya kahevAyuM nathI. AthI lokanI vicAraNA karatAM spaSTa thAya che ke lAka sthaLavAcaka juo : Folklore comprises traditional creazabda nathI. te zabada bhaugolika sImADAmAM pUrAya tema nathI. gAmaDAmAMtions of peoples, primitive and civiliz: These rahetA, vanamAM rahetA mAne te leka, ema teo nathI, mAnatA. are achieved by using sounds and words in teoe leka zabdane saMskRti vAcaka banAve che. zrI jayamalla paramAre metric form and prose, and include a s) fok ApaNI lokasaMskRti ' mAM kahyuM che ke : aneka jAtionA beliefs or superstitions, customs and perforsaMskAra - samanvaya - saMmizraNamAMthI uddabhavelI e udAra ane anya mances, dances and plays. Moreover, folklore nIvaDelI saMrakRtino vicAra karatAM koI eka kuLa ke koI eka koma is not a science about a folk, but the tradi-nuM ke dharmanuM abhimAna karavApaNuM rahetuM nathI." temaNe vizeSamAM tional folk science and folk-poetry From the kahyuM che. " pradeza pradeza saMrakRtinAM viziSTa svarupo sarjAvA chatAM Dictionary of Folklore Mythology and Lagend, e vibhinna na hatA, paNa ekanAM aneka rUpa hatA. " Vol one. P. No, 398. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRtika saMdabha pra] 343 nathI. te citralipithI kadAca kAma le? thayo haze, paNa tevA Ale- sthAne zrIkoe pattharano svIkAra karAvyo. lAkaDAnAM deva ane khanavALAM ThIkarAM mAtAM nathI. devIo ke ahIM AvyA, te pahelA A bhUmi para ja hatA. paNa kasaMskRtinA spaSTa avazeSa bhIla, kAbA, keLA, paDhAra grIkajAtionA saMparkathI lAkaDAnA sthApatyanA sthAne pattharanuM ghaDatarajevI jAtionAM samUhamAMthI Ajeya maLe che. bhale tenuM tIrakAmaThuM kAma AvyuM. Aje bhIlomAM lAkaDAnA pALiyAo Memorial choDayuM nathI. mAthA paranA khudane temane tema sAcavI rahyA che. Headstones maLe che, te lokasaMskRtino eka mahatvane karyuM che, meLAo temane haju ya game che. vAgha, dIpaDA ane cittAne deva ema mAnavuM ja paDaze to ziketara mAtAnuM mahatvanuM maMdira sAbaratarIke pUje che, zAmaLAjI nA meLe jaIne nadInA pANImAM nahAtAM matI dariyA kinAre maLe che. tyAM AveluM che bhAlabArAmAM. tyAM Aje nahatAM bhUvo pANInI chAlaka mArI bhUtane kADhavAnA prayogo karatA ya zikotarI mAtAnI lAkaDAnI mUrti che. gujarAta ane saurASTranA Aje ya kAratakI pUname jovA maLaze. zAmaLAjInA meLe jatAM aneka gAmaDAomAM deva devIonAM kaDavA" maLe ja che? teo gAtAM jAya che. AjanA corasa, laMbacorasa athati lITImAMthI thatI AkRtinI zAmaLAjInAM meLe ke raNajhaNiyuM pIMjaNiyuM vAje che, kAnamAM dhararacanA bhAdara nadInA kAMThe rojhaDI gAmamAMthI maLela saMskRtimAM vanaphUla khosIne teo meLo mANavA javAnA ja, ane tyAM ja teo jovA maLe che. Do. sAMkaliyAnA ukhananamAMthI sAbaramatI khINamAM badhAne eTIle. ghare AvI khATalI para besI bhIla juvAna ane gaLakAranA kabAe hatA. je paDhAragAmamAM ane gAmanA pAdaramAM baIlI saMsAra zaru kare ! vAsa karIne paDela vAgharIomAM jovA maLe che tene paNa lokasaMskRtinA A che temanI lagnavidhi lekika, kyAMya manu bhagavAna temanA ADe abhyAsIoe smaraNamAM rAkhavA paDaze. nagararacanAe AjanA nathI utarato, tema na jovA maLe temAM vaidika tatva. temane kAvate. sthApatyanA namane Ape che. je Aje sarvatra jovA maLe che paNa temanA jIvanamAM je tatvo otapreta che tene ja temanA jIvana kAma sAthesAtha kabAonI saMrakRti paNa atratatra jovA maLe ja che. mATe temaNe prayojyA che. saurASTra gujarAtane De. IrAvatI kae uttaramAMthI dakSiNamAM ane tyAre saurASTrano koLI ane khAro punaHlagna kaI rIte kare dakSiNamAMthI uttaramAM jatI janajAtionA thAkalA mATe gekha che ? eka mATaluM ke merI leze. mATalAmAM dIvo pragaTAvaze ane kahe che. thAka khAvA rokAyela aneka janajAtio saurASTra gujarAta nara ane nArI dIvo jovA mATalAmAM najara karaze, tyAre temanAM mAM sthira thaine vasI gayela che. gujarAta madhya pradezanI sarahada paranA mAthA bhaTakAze. lagnavidhi khatama! A che lakasaMskAra, A che loka sapheda bhIle kharekhara to teo I. sa. pUrva trIjA cethA zatakamAM jIvananI ekAda rekhA. atre Avela zrIkajAtinA ja avazeSo che. te grIkajAtinA eka A lokenA pachI saurASTranI tema ja gujarAtanI bhUmi para paga kuLanI jema pachI to aneka phaLo ahIM uttaramAMthI AvatA thayA. mukanAramAM yAdavo ane Ahire kharA. teo mathurAdAvanamAMthI mATe ja atre pelA rUDhiprayogane maravuM paDe che. "agatyanA vAyadA: temanI saMskRti laIne AvyA. teone janasamUha hato. temanI uttaramAMthI AyakuLa dakSiNamAM gayA tyAre teo gujarAtamAM thaIne pitAnI paraMparAgata jIvana jIvavAnI AgavI rIti hatI. mathurAd. gayA hovAnuM mAnI zakAya che. vaidika samaya ane tyArapachInA ekAda dAvananI saMskRtimAMthI rAsalIlA teo lAvyA. teonI putravadhuo hajAra varSanA gALAmAM janajAtionuM sthaLAMtara khUba moTI saMkhyAmAM saptasiMdhunA sAmA tIrathI AvatI hatI. teo temanA piyarathI thayuM hovAnuM manAya che. uttaramAMthI dakSiNamAM. tema ja sAgaravA lekanRtyo lAvyA. je Ajadina taka saurASTranA janajIvana sAthe otaprota banI gayela che ane saurASTranI lokasaMskRtinuM viziSTa zrI ane siriyana loko saurASTramAM AvyA hovAnuM manAya che. zrI prajAnA avaze, jAtizAstranI daSTie baraDAnA meramAM aMga banavA pAmela che. dAMDiyArAsa AjanI gujarAtI lokasaMskRtinuM ane paMcamahAlanA bhIlomAM Aje jovA maLe che. ane ati AgavuM aMga banela che. sIriyane ahIM AvyA hatA. te okhA maMDaLamAM AraMbhaDA gAmanA zrI kRSNanA nidhana pachI yAdavo uttaramAM cAlyA gayA. bAda pAdaramAM pAMca bhAionI trIza hAtha lAMbI kabara parathI pratIti mAtra Ahira saurASTranI dharatI para hatA. teo kRSisaMskRtine varyA thAya che. gerejanA gAmanA pUrva sImADe sAyabAnI kabara che. te hatA sAthosAtha yAdonI niyasaMskRtine. baMnene sAcavIne teo paNa tenI pratIti Ape che. taduparAMta jagatanA maMdiranA zikharanA saurASTramAM -- madhya saurASTra kacchatIra ane jhAlAvADamAM sthira thayA. caNataramAM eka gekha mAthe pAMkhavALI parInI je mUrtinI AkRti temaNe yAdavonAM saMskArane sAcavavA ja mathAmaNa karI che. paNa che te paNa sIriyana prajAnA saMrakArano ahI avagepa ja mAnavA teo I. sa. pUrve pAMcamAM zatakamAM saurASTramAM dariyAvATe Avela rahyo. AkhAya okhAmaMDaLamAM gorIne bIjA sadInA bAdazAha A yana, beka ane ane yena zrIkajAtionA paricayamAM AvyA. saddhara belIma, tenI zAhajAdI pakSa ane tenA zAhajAdA rAyabhAsA A sInI mATI vasAhata thAnagaDhamAM - Ajane jUnAgaDha, hatI. yuAnI lekakathA khubaja jANItI ane pracalita che. temanA parAkragrIka deva sUrya, joDA ane mAthAnA Topa vi. sAthe jovA maLe che. manI kathA A dehAmAM maDhI che. tevuM te Arie temanI pAsethI svIkAryuM lAgatuM nathI. paNa toga bharata, tamAke, hAlane hamIra, vasAhatanI saMskRti svIkArI lAge che ane nAnakaDIya vasAhata pharato gata kare, tene paNa ravIkAra teoe karyo che. lAkaDAnA kotarakAmanA hIkare piyA kAraNe, mA paMje vIra ! taka saurASTranA viziSTa prIka TananA Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ 344 gujarAta rAjya nANAMkIya nigama udyoge mATe mudatI dhirANa ane sagavaDo vividha svarUpe A nigama nIce pramANe Ape che. laghu udyoga, madhyamakadanA tathA meATA udyoge ne lenaH * [ bRhada gujarAtanI asmitA gujarAta rAjya mArga vAhanavyahavAra korporezana * anubhavI TekanIziyanAne peAtAnA kauzalyanA kSetranA udyoga mATe udAra zaratAe leAnaH bhAratamAM kharIdAyela yaMtrAnI haptethI cUkavaNI / rIjhavazana ane prAyorITInI mATe gera'TI. vyavasthA vigata mATe sa pa sAdhA dvArA pravAsI janatAne apAtI suvidhA ane sagavaDA, aghatana basa sTezana, ArAma-guDA, upahAragRDe, pIkaapa sTenDa, sTela vi. Jain Education Intemational mala-sAmAnanI surakSata ane jhaDapI heraphera mATe esa TI pArasala sarvisa, indrajItanA utpAdako abhinaMdana pAThave che ArAmadAyaka musApharI mATe lakajharI basa sarvisa gujarAta rAjya nANAMkIya nigama rilik sInemA sAme, mArkeTIMga seAsAyaTI bIlDIMga, gujarAtarAjya mArga vAhanavyavahAra karyA amadAvAda-1 vAhanavyavahAra vana, amadAvAda-2 ThaMDA pANInI vyavasthA lAMbA aMtaranI musApharI mATe divasanI temaja rAtrInI basa sarvisa ApaNI khetInI AbAdI mATe ane rASTranI samRddhi mATe haMmezA anIla menyuphekacararanA * indrajIta '' -ubhA ane ADAM eIla enjIne vAparavA Agrahe rAkho. ~: A mATe : bhAvanagara jillAnA DisTrIbyuTara ejanTa zrI trA. vi. geA. khAM. saha. ma. lI. maNArane saparka sAdheA
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 345 A pAMce vIranA motanI kathAnA tANAvANAmAM tatkAlina sAthe Ajeya virAjatA jovA maLe che. Ama, eka jAtie potAnA jIvanarekhAo dorAyela paDela che. te kathAmAM bhArata ane IrAna iSTadeva ke ISTa devIne lokasaMskRtinI zerImAM ramatA melyA. ne te arabastAnanA vahANavaTAnI ya rIti maLe, ImaNabIbInI parAkramagAthA devIe AkhIya zerIne kabaje karI. AvuM ja kAMI zikotarI, siMdhu paNa maLe. Ama, paradezamAMthI Avela sIriyanonI vasAhata saurASTramAM ane hiMgaLa ja mA mATe banyuM che. balucistAna taraphathI Avela sthapAya, rAjavaMza bane ane mehema gukA jyAre sakakara belimane paDhArajAti hiMgaLAja ane siMdhu mAtAne naLasarovaramAM lAvyA. Aje harAvI siMdhamAM hAkI mUke che tyAre saMkara belimane pAcho saurASTramAM A baMne lokamAtAo banI beThela che. zitaranI daMtakathA kahe AvavAnuM samajAvavA eka bAroTa jAya che. zI mAnavajIvananI che ke te luhANA jJAti sAthe AvyA. Ama, paMjAba ane samamaheka phore che? sakakara belima paradezane, pasaMskArane. tenI vhAre siMdhunA pradezanA lahAragaDhathI teo gujarAtamAM AvyA tyAre temane sarakImane bAreTa caDe ! lAvyA. ne Aje ziketaramAM dareke dareka gAmanA pAdaramAM beThA che. A dilAvara dilanI loka saMskRtinala Ama, eka lITa maMDAyo sa'. Ara. I. enthavata gujarAtanI lokasaMskRti mATe aMgrejImAM mUlyAMkana karatA lakhe che, "Studants of folklore may ne ! Ama ja, lokasaMskRtine pravAha puSTa bane che. discover meterials of Real value" AvA janapadanAM bIjI sadI pachI le saMskAra ane lokasaMskRtinI lokamAtAne devadevIonI daherIomAM ne pALIyAomAM lokasaMskRti mUlyavAna LapravAha beu kAMThe bharATe vahevA mAMDe che. pramatta banIne ! keTakeTalI atI vikasatI paDI che. AvA gAmanA pAdaramAM beThela devIe prajAo saurASTra gujarAtamAM umaTe che ? uttaramAMthI temano dhasAro lokasaMskRtinA jIvatA jAgatA saMskAraka che. te saghaLAne ekatrita kacchanA raga vATe saurASTra tarapha rahyo; kharavalInA DuMgarAo vaTAvIne rAkhe to ja samagra gujarAtanI lokasaMskRtinuM saMpUrNa citra siddhapura pATaNa tarapha uttaramAM bharavADa-desAIo AvI sarasvatI ne upasAvI zakAya. banAsatIre sthira thayAM. jATa lekenI ToLIo aravallInA to Aje jarNazIrNa dazAmAM gAmanA pAdaramAM ubhela pALIyAne DuMgarAomAM AvI vasI. kRSi saMskRtine svIkAra karyo ane AMjaNA paTelanA nAme gujarAtamAM sthira thaI oLakhAyA ne halAnAM ya lokasaMskRtinA AdhArasthaMbho lekhe jevA paDaze. teonA udaramAM lokagIto ane haLatarAne temane lekasaMskAra uttara gujarAtamAM janakavana : dhabakAro ThAMsyA che. dharatInAM mAnavIno mijAja ane lekajIvanane prabaLa lIsoTo temAM citrAyele paDyo che. dareke dareka sthira thayo. haLotarAnI vidhi ane vidhigIta Ritnal songs, - pALiyA pAse mAnavavaMzane ItihAsa che, to madhyakAlina janaAje ya uttara gujarAtanA AMjaNAgAmomAMthI maLe che. temanA jIvananA kevA aramA ! hatA, te havApharaphara temAMthI pAmI zakAya che. sAthamAM paTelono vasavATa temanI ya saMskRtine AMjaNAnI saMskRtine capa lAge ane AthI AkhAya uttara gujarAtamAM haDDalAM ne haLo te ja pALiyAo itihAsanA aDIkhama pravakatAo banIne beThA che. A jokasaMskRtikaNa kaI bhUmino ? A lekasaMskAranA kaNa kayAMthI tarA dhUmavA lAgyA. Ama mAnavanI eka ToLIe temanI jIvanarItine eka pradezamAM vyApaka banAvI. lakasaMskRtino Ama ja, opa ane | uDIne A bhomakA mAthe AvI vikasyo ? tarka che ke prAcIna grI sanI La caDato hoya che. saMskRtimAM A lokasaMskRtinA kaNa hato. je uDIne A dharatI para AvI Tha hoya. IglAMDamAM paNa pALiyA racavAno rivAja eka te cothI sadImAM magna brAhmaNo paNa uttara gujarAtamAM AvyA kALe hato paNa gujarAtanA bhIlee A saMrakRtinA kaNane laherAtA ne sAthamAM sUrya pUjA lAvyA. moDherAmAM tenuM bhavya maMdira baMdhAvyuM. me hoya te nA nahIM ! paNa sAmatazAhI jyAre lokasaMskRtine to te ja sUryapUjA saurASTramAM kAThIo lAvyA. sUryanI sAthe rAMdala batha bhIDIne paDI hatI, tyAre vIrapUjAno vicAra paNa AmAM AvIne AvyA ane rAMdalanI loka vArtA, rAMdalane teDavAnI vidhi ane samAI beThe ane pariNAme teNe saMrakRtinuM rUpa dhAraNuM karyuM. Ama rAMdalanAM lekanRtya - ghoDo khUMdavo ne hamaca levI, gujarAtabharamAM sau pALiyAnI kataraNImAM eka kamAna - Arch, derIne pelA maMdirane jAtiomAM vyApaka banyA. rAMdalamAtA lakathApita devI che. temano bhAva rekhAnI baMjanA vaDe kaMDArIne mAnavane mahAmAnava banAvIne ullekha zAstromAM kyAMya jovA maLato nathI. sUryadeva para aneka lokahRdayamAM sthApavA, pattharamAM kotarI gAmanA pAdaramAM tene besADI mukto mAM bhaDAyA che, paNa rAMdalamAne temAM aNasAreya nathI. dA hoya ane pachI te tenA zidhe tenuM AgavuM kalArupa dhAraNa paNuM rAMdalamAM leka bahA para virAjI gayA ane gavAya che. karavA mAMDyuM hoya ! davethI na daDavethI na, mA daDavaDayA. A saMskRti rahasahananI TevomAMthI tattvajJAnanuM rUpa dhAraNa to rAMdalamAnI lokavArtA gujarAtamAM gokaLiyAmAM jIbha para Ajeya kare che. lokasaMskRti te pothI bhahinA rIMgaNuM jethI chavArIti nathI. ramyA kare che. Ama cothI sadImAM paMjAbanI uparathI Avela magna lekasaMskRti AcArasaMhitA kA dhAraNa kare che. te jema vidhimAM pArasI brAhmaNo rAMdalamAne arthe lAvyA ane rAMdalamAe lekajIvanamAM samAyela che tema cittanI vhAmAM pravezIne romeromamAM tanmayatAnuM pitAnuM viziSTa prakAranuM sthAna ubhuM karyuM ane janajIvanamAM teo 25 laine pAchI AcArarUpe pragaTe che, je vidhio hatI, vidhinieta rota thaI gayA. sUrajadeva ne rahyA A bhagna jAtinA ke te vadhe hatA, te pAchA vicAredeha dhAraNa kare che. AdimAnava TakI anya koI jAtinA. je sUrajadeva ekalA hatA te sapatnI virAjamAna javA mATe hiMsAne jIvanamAM svIkArela hatI, te ja mAnava bauddhakALamAM banyA lekahudayanA siMhAsane. AthI teo sUryamaMdiramAM paNa rAMdala tema ja bhagavAna mahAvIranA upadezothI jAtane pUryodakamAM pakhALe Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ 346 [bRhada gujarAtanI asmitA che ane ahiMsA, dayA, ane sahiSNutAne jIvanamAM utAre che. mevADI pAdhaDI jeTalI mera jAtimAM pracalita che, teTalI ja te ghauMlAnI kathAnA kathanAra samAje kIDInI paNa hiMsA na thAya, tenI vAdheromAM che ane rAjasthAnanA mevADamAM to TheraThera najare paDe che, kALajI lIdhI ane lekagItamAM te vicArakaNane DhALI dIdhe. A pAghaDInA kAraNe rAjasthAnanA mevADa ane mera vAgherenA saMbaMdho Ama lokasaMskRti sthagita tatva-stagnant-nathI paNa te aMge koI tarka karI zakAya ? eTale ja ke lekasaMskRtimAM le jenI nadapravAhanI jema akhalita vahetA pravAha che. gujarAtanI lokasaMskRti prakriyA paNa avirata paNe cAlu rahetI jovA maLe che. mATe A kathana teTaluM ja sAcuM che. sArA ya saurASTranI zobhA sama khAI jeThA soraThI saMskRtinuM mAnavanI A saMskRtine kaNa mAnavabelImAMya vilasata jevA AgavuM AbharaNu che. okhAnA nAmane sAcave eka okhAmaMDaLa ne maLe che ane te ja lekabelI Aje ya bhASAzAstrIone malakAve bIjo A De. sArAya bhAratavarSanA joDAthI alaga paDI jatA A che, temanA abhyAsanI bharapaTe sAmagrI Ape che. gujarAtamAM viharate jADAmAM lAkasaMrakRtine AmAM kaMDArela jovA maLe che, te visare A mAnavI ! sarakhesarakhe lAgate A mAnava dariyAkAMThe jIbha lephasaMskRti visarAya ! upADe te kevI mIThI bolI vadhavAne. "na" nI jagyAe " la' vAparata lokasaMskRtimAM cIja jaNasa vecavA nIkaLatI jAtionI sAda jovA maLe baraDAne mera "kAMva' ucAre, nathI ' nA thAne na devAnI rItione paNa samAveza thAya che. je jAtine bhaNataranI 'tyAM " nA thAne nyA', "uI', ItyAdi uccAre. "sa" nuM uccAraNa ujaLI saMskRtine pAsa nathI lAge, te jAti sAda devAmAM mAtra paNa ThIkaThIka palaTAo le. "ra" nI jagAe "la" paNa bolAya. cIja ke jaNasanuM nAma ja bolaze. jyAre zaheramAM varga sAthe bhaNela cAle, hAle ane hIMDe; A ja mAnave ucAyuM. "kayAM jAva cho' leka haze te cIjajaNasonI AgaLa vizeSaNa UIne tene suzobhita mAM " kayAM " jyAre mAnavane apazukaniyALa lAge, tyAre uttara paNa banAvaze. tenA guNamAM vadhAre karaze, vANI vaDe ! udAharaNa gujarAte satagama je zubhavAcaka phA proja, zI A leka tarIke * LakAMThAne paDhAra jyAre zaheramAM theka vecavA Ave che tyAre mAnavanI kalpanAzakti che? tenI lekavANI para to vArI javAya! bUma de che mAtra "theMka" thela" nI ja ! te ja zaheranA lArIvALA bhalakArA bhaNI nakhAya ! dariyAkAMThe bALaka jAya ne chIpalA usaDavA dADama vecavA mATe lalakArato hoya che "lIluDI dADamaDInA caThaDInA mAMDe tema ja tenA ruDhIprayogone bhegA karavAnuM mana saheje thaI dADamabIja AlyA, lAla lAla dADama ! A baMnenI cIjajaNaso jAya che. paNa keTakeTalA bema karavA? vecavA mATenI rItinI paNa noMdha pele lekasaMskRtine saMzodhaka AkAzanA tArAone ekaThA karavAnuM kAma : zAsAya che jarura le che ane baMne vaccenA tAtvika bhedane samajAvavAno prayatna teTaluM"ja virATa ane amasAthe A kArya che. kANe AvIne ko karavAne ja lokasaMrakRtine epa nathI khapato. saraLatA ane sAdAI zabda A dharatI para jyAre veryo te ya vicAravAnuM raheze. tyAre draviDa, lAkRtinA kavaca che. lekasaMskRtinA kavaca che. mATe ja naLakAMThAne paDhAra mAtra theka ! theka ! A, yavana, turko, magale gujarAtI latAna. marAThAo. eTale ja avAja de che ! AmAM saraLatA, sAdAI ane aNaghaDatA che! aMgrejoe AvIne A lokabhASAne keTakeTalA zabda ApyA che? tyAre lokasaMskRtimAM lokasAhityanA aMgono saMskRtinI najare lekane svabhAvaja e che ke kAMIka pastAnuM -deposit-- , mUkIne abhyAsa samAya jAya che tenI nA kahI zakAya tema che. A lokaAgaLa javuM ke karamAI javuM ! AnA kAraNe lokabhASAonA bhaMDAra sAhityanA saMpAdake sAhityanA mATe lokasAhityane ekatra karavAnuM che akhUTa banyA che, tenA zabdo para ane savizeSa vANI lahekA ja paNa te sAthe teNe najara rAkhavAnI che lokasaMskRti para. ane para ! AthI jayAre lokasaMskRti lokasAhityanA saMpAdananA kAme lAgyo lokasaMskRtine A paNa eka vilasate ane jhagajhagArA mArato hoya tyAre lokagIta ke vArtAmAM sAhityane kaNa vilasate jovA maLe daNa che ! samRddha ane bharapUra ! lekane navanavA veNe, bele, rUDhiprayoge ke na maLe teya lokagIta ke vArtAne saMskRtinA samartha pheTa karanAra baLa temaja lahekAe laDAvate saMskRti bola ! tenI samRddhie gujarAtanI tarIke jarUra saMgharavAne. temAM te lIla ane azlIlanA raMga jevAnI leka kRti ati samRddha che. paNa mathAmaNuM nahIM karavAne. temAMthI tene mAtra tAravavAnI che lokate mAnave potAnA dehane DhAMkavA mAM vastro, vakathI mAMDIne jIvananI ekAda rekhA, gujarAtamAM A najare haju phaTANAnuM sAhitya Aja sudhImAM keTakeTalA dhAraNa karyA che? tene e ItihAsa leka- ekatrita nathI thayuM. daSTAMta kakSAmAMthI paNa ThIkaThIka bAkI rahI saMskRtikAre mAMDave paDaze. gavana, maliraeTaNI kApaDa'. kabajo I gaI che. te nAtapaMce, nAtarA ane saMveLA veLAye bese che tyAre nAM rekhAMkane sAcavavA paDaze te. jhamaNuM, berakhAM. beTI jevAM alaMkAre teo cUkAda-nyAya, ApavA mATe jAta anubhavathI, sAMbhaLela Aje kayAM jovA maLe che ? te purUnI vezabhUSAmAMthI pAghaDIo, kathAmAMthI je eThAMe Toke che te paNa saMdharAvavA joIe. jayAre sAphAo ItyAdine paNa lokasaMskRtinA aMga ja mAnavA paDe. pAdhaDImAM te sadhaLAne ekatrita karavAmAM Avaze tyAre gujarAtanA lokanA jADejA pAghaDI ane meranA mevADI pAghaDI Aje ya sArA saurASTramAM jIvananI tUTatI ekAda rekhA pUrI derAze. viziSTatA tarIke lekhAya che. A pAghaDIo kayAMthI AvI, kaI bAkI narmadathI lokasAhityane ekatrita karavAnA zrI gaNeza maMDAyA jAtinA Agamana vakhate te AvI ane kaI jAtie tene vizeSa che te Aja divasa sudhI cAluja rahyA che. lokakathAo, ukhANAMo, apanAvI ne kathAre te sadhaLI pAghaDIoe sAmAjIka mobhAnuM sthAna bALakAvyo, hAlaraDAMo, rAsaDAMo, garabA, garabI, garabA, prApta karyuM. A saghaLI lokasaMskRtinA lITA pADatI rekhAe che. lagnagIta, maraziyAe I. sArI saMkhyAmAM gujarAtamAM saMdharAyA che. Jain Education Intemational
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha tra] 347 paNa lokavArtAo vize sAhityadaSTie saMpAdita banI che, tenA individual human beings reflecting the traditibadalo have vaijJAnika dhoraNe saMpAdita bane te savizeSa jarUrI che, ons and usages of the community to which kemake to ja temAMthI lokasaMskRtine hIralo sAMpaDe ! they belong and the level of culture attained | gujarAtanA A loke jema devadevIone pUjyA ne ArAdhyA, by it." tema vRkSe ane pazuone paNa pUjayA che. hAthIne gaNapati gaNyA, Ama, nAmomAM ya leka saMrakRtinA camakArA zodhanArane jarUra gAyane mAtA kahI pUcha che, kUtaro kALadUtanA edhANa jANahAra jaDe che. manAya che. vaLI gAyamAM to tIza kATi devatAo AvA vezyA Ama lekakaLAo aMge paNa banavA pAmyuM che. mohana-jo sAthI vizeSa pavitra che. AvI lokamAnyatAo gAya mATe daDAnI nagararacanAnuM svastikanuM cinha Aje sArA ya bhAratamAM AkhA ya gujarAtamAM pracalita che. vAMdaramAM loke hanumAnajIne joyA lokasaMskRtimAM vyApaka bane che. to grAmajane temanAM keTaDAnA che, keTalAMka pazuo devadevIonA vAhana hovAnuM lokamAnyatAmAM che. bhIMtaDA para dAtaNanA kacAthI, nakhathI ke hatheLIthI raMgIna citrAnA udAharaNa tarIke phatare kALabhairavanuM vAhana che, pADe yamanuM vAhana che, Alekha kare che. tevAM citro Aje bhIMtacitro tarIke mahatvanAM siMha aMbAjInuM vAhana che Arya devadevIonA A vAhananI pAchaLa banyAM che. zrI raMdhavA jevA kalApremIne te citro AkarSe che ane lokasaMskRtinA lIsoTA che ja, Adi dharma ane pazupUjAnAM saMpradAyane tenI pratitio derAvIne graMtharatha kare che. leka citrakaLAmAMthI samajavA mATe A sakaLa mabalakha sAdhanA che. lokasaMskRtinA baMgALanA nAmI citrakAra jAminIbAbu preraNA le ane temanI navI rAjadarabAramAM javA mATenI A sau keDIo che. zailI saraje. gujarAtamAM zrI DIdAsa paramAre bharatakaLAmAMthI to vRkSapUjA paNa gujarAta saurASTramAM vyApaka che. AnI jIvatI preraNA laIne lekacitrakaLAnA zrIgaNeza mAMDyA che. pArasI citrakAra zAkha vaTasAvitrI che pUjA Aje gujarAta saurASTramAM pracalita che. zrI zrAvakSa cAvaDAe surata jIllAnA mATInA vAsaNa paranA tulasIvivAha dara kAratakamAM AvI UbhA rahe che. dazerAnA divase rekhAMkano abhyAsa karI temanI rekhAo ane raMgane ghUMTayAM che. kSatriya zamIpUjA kare che. pIpaLe paNa pUjAya che. jALanA vRkSa nIce te lekanA bALAe mATInAM temaja lAkaDAnAM ramakaDAMthI khelA mAmAM vase che ne tethI mAmo jALavALe mAnIne jALanI pUjA paNa khelI. temAM ya kakSAdaSTi jovA maLe che. zrI akta mUkarajIe te thAya che. te jo koI devasthAnaka pAse keraDA haze, te keraDA para temAM bhAratIya lekanI AtmakathA joI che, temane zabda A ghA : lekamAnyatAnA kAraNe phATala vacce AvIne loka mUkI jAya che. In fact, folk toys are in a way the autobiozItaLAmAtA boraDInA thaDe virAje che evI mAnyatA hovAthI graphy of the Indian People.' jema lAkacitrakaLAmAM boraDIne paNa pavitra vRkSamAM lekhAya che. lImaDAmAM brAhmaNane vAsa navanavA pratIke-Symbols--- || che, tema ja ramakaDAM parave che ema mAnIne lImaDAnI paNa pUjA thAya che. te ja mAnyatAnA banyuM che. temAM ya navanavA pratIke-Symbols-maLe che. lekakAraNe bAvaLane paNa saurASTragujarAtamAM pavitra mAnanAra eka jana samudAye gharaAMgaNe ugatAM choDavAo, vara beDa, vela, buTTAo samudAya che. A vRkSa pUjA jokasaMskRtinuM eka prabaLa aMga che. ane phalaDAmAMthI raMganI zodha karI ane dAta gunA gurAnI pIMchI - A ja lekazAstranI bhAvAe lokonA nAmAbhidhAnamAM mahatvano banAvIne phulaDAonI temaja devadevIonI citarAmaNa bhIMta para karI, phALo Apyo che. hAthIbhAI vAghajIbhAI, nAgajIbhAI e bhAI, ane jenI noMdha AjanA suzikSita samAje lIdhI che, kemake TIDe yAdI aneka AvAM nAme pracalita che ja, te ja pramANe lokanI te AgavI kaLA hatI. lAdimAMthI lokoe potAnA saMtAnonA nAma vINI lIdhA che. tevI ja mahatavanI kaLA te lokasaMgIta ane lokaDhALAnI che, jemake dUdhI, tuLasI, AMbe, gulAba ityAdine lekhI zakAya. jaDI, e saMgItanA sUra relA chevA mATe zaraNAI, tUrI, bhUMgaLa jevA loka mIThI, rUDI, rUkhaDa, nAgha I-yAdi nAmamAM lokasaMskAra spaSTa karI vAdyo loke banAvyAM. tela, kAlakA, pakhAja ane DI jevA lokaAve che. vAdyo Aje ye lokasaMgIta sAthe sUrAvalionA sAthI bane che. A nAmomAM lokasaMskRtinA mULa jaDe che, lokamAnyatAo maLe. taMbUra, rAvaNahaththA ne jaMtara tema ja suMdarI paNa lokasaMgItane eka saMrakRti bIjI sAthe kevI rIte mitra banI te paNa tAravI zakAya sathavAre che ja. A saMgItamAM ya lokasaMgIta sarajIne lokache. te bhA zAstranI dRSTie, samAjazAstranI daSTie, lokazA saMskRtinA nAnakaDA jaLapravAhane lokasaMskRtinA mahAnada bhaNI vahetA temaja lekasaMskRtinI dRSTie lekanAmone abhyAsa mahatva che, ko, gujarAtamAM ! A abhyAsa jANItA vidhAna sara rastama masANIe karIne to zakanaapazukana, heme ane lokamAnyatAe ke lokamAM pustaka prasiddha karyuM che, temAM che. tre lakhe che: dareka dharmane nAma pracalita che. haraNa jamaNA hAthathI DAbA hAtha tarapha jAya to phateha pADavAnI vidhi ane rIti hoya che. AthI jarA ya Azcarya thAya. ziyALanI lALImAMthI zukana apazukana tAravavAmAM Ave. sApa pAmavAnuM nathI ke AdivAsIoe A nAmakaraNavidhine Azcarya. ADo utare to sArA kAme na javAya ! vararAjAne najara na lAge preraka ane prabhAvavALI banAvI. sara masANI lakhe che: tethI kAna AgaLa masanI TapakI karavI joIe ane varane kedano "It is besides, a repository of folk culture, vaLagADa na thAya tevA khyAlathI ne hAthamAM talavAra ApavI and is, so to say, stamped on the forehead of joIete kaIne lamI na apAya ne saMdhyAkALe navarAtrInA Jain Education Intemational
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ 348 [ bRhada gujarAtanI asmitA divasomAM navA nIce khATalo DhALI na besAya ke sUvAya. AvI in arts and crafts which express the temper keTakeTalI lekamAnyatAo gujarAtamAM ane saurASTramAM Aje ya and genius of a group rather than of aa pracalita che ! enA sAcavanAra koNa ? pelA sahastra zIrSavALA individual Because it is a repositary of loka ! pelA sahastra padavALA mAno ! janasamudAya ! te te ja popular traditions and an integral element of loke pUrvajanmanA saMsakAranI keTakeTalI vAto kathI? buddhanA jIvanamAM the popular "Climate", folklore serves as a teNe DokiyuM karyuM ane te vAtone lokamAM vahetI mUkI. tevI kathAo constant source and frame of reference for Ajeya saMdharavA mATe saMzodhana karavA mathIe to jarUra sAMpaDI rahe ! more formal literature and art; but it is palekanI kalpanAmAM leka paDyo. jIva ane devanA saMbaMdho distinct therefrom in that it is essentially of aMge leke vicAryuM. vaitariNI nadInI kalpanA karI. yama ane yama- the people, by the people and for the people " dUtonAM kAryo mATe vAto vahetI mUkI temAM ya lekanI mRtyu pachInI Ama, lekajIvanamAM AgiyAnI jema lekasaMskRtine taNakho jIvanI gatinI ja vicAraNA vaDe. te maraziyA dvArA mRtyune gAI camaka mArato jyAM ne tyAM paDyo ja hoya che, jenAthI vikase che A nAkhyuM. khAMDane vedha karAvIne laukika rivAja sthApyo ke te kSaNathI cAra pAMkhaDIo-lekasAhitya, lokakathAo, lekazAstra ane kAcAra. gatarAtmAnA saghaLA saMbaMdhe pRthvI paranA jevo parathI tUTI gayA che! lekasaMskRtinA A cAra pAyA che. A te lekanI bhAvanAtmaka ane vAstavika kalpanA ja kahevAya ! saMdarbha graMtha suthi loka temAM ya rAvyo che. leke jIvananI dhIMgI dharatInA vyavahAra 1. kAThIyAvADa sarva saMgraha, saMpAdaka-narmadAzaMkara dave tarIke svIkArela che, AthI te jIvanA vidAyanI paNa vicAraNA kare. nA vidAyanI paNa vicAraNA kare. 2. ApaNuM lokasaMskRti lekha-zrI jayamalla paramAra sajA pUravAno karivAja paNa yoje ! 3. The folklore Notes, Gujarat, Vol 1 aneka vyaktitvane dhAraNa karanAra lekanI cAra pAMkhaDInI A lIlA 4. Folklore, By-Prof. Alan Dunde te ja lekasaMskRti ema kathIe te ja kadAca A lekane pUrI zakIe, 5. A standard Dictionary of folklore, Legends keI vyAkhyAnA mALakhAmAM ! and Myths, By-Maria Leach aMtamAM eka amerikI lokasaMskRtinA vicArakane vAgoLavA 6. gujarAta sarvasaMgraha kAje joIe : 7. lekhakanI pravAsanadha. "Folklore is that part of a peple's cuture c. Folk Culture Reflected in Names, which is preserved, conscionsly or unconscio By-Sir R. P. Masani nsly, in beliefs and practices, customs and 9. The Greeks in India, observances of general currency; in myths, By-Prof. George Woodcock legeuds and tales of common acceptance; and 20. Folk Toys of India, By-Shri Ajit Mookerjee tamArA jIvana jarUrIyAtanA pharnicara mATe prathama pasaMdagIne pAtra adhatana, vyAjabI dara, amArI AgavI vecANa paddhati. phona : 229 dhI vesTarna inDIyA inDasTrIyala enTaraprAIjha, UMjhA. Jain Education Intemational
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ ApaNI AdivAsI saMskRti -zrI jorAvarasiMha jAdava bhAratavarSamAM AdivAsIonI saMkhyA aDhI karoDa hovAnuM vidhAnA hAthamAM bahIyA-kAMbaDI, ghadhariyALa, kala aMguDiyuM, mATaliyA, mAne che. temAM sAMthala ane geDanI saMkhyA savizeSa che. trIje gaLAmAM - 0 vItha che. trIje gaLAmAM hAMsaDI. teDiyuM, vADale, kaMThI, sirIyuM, kAnamAM deyaNuM ane 0 naMbare bhIla Ave che zrI rAjendra avasthi mAne che ke A badhA eniyuM, mAthAmAM dAmaNI, nAkamAM nathaNI, tathA hAthe kula hi AdivAsIo eka ja che ane teo hiMdu che. temanA deva-devIo ghUgharIovALI vIMTI pahere che. ane rita rivAje hiMduonAM deva-devIo ane rita rivAjo sAthe khUba ja sAmya dharAve che. lagnaprathA:| gujarAta rAjasthAnamAM lagabhaga 25 lAkha AdivAsIo AdivAsIomAM bALalagnanI prathA astitvamAM nathI. vIsa-bAvIsa hovAnuM anumAna karavAmAM Ave che. narmadA-godAvarInA khINamAM varSe lagna levAya che. sAmAnya rIte mA-bApa lagna nakkI kare che. tema viMdhyAcaLa ane sAtapuDA parvatamAM AdivAsIonI sauthI vadhu premalagnaprathA paNa atitvamAM che. rasiyo vAlama meLAmAMthI mana vastI che. AdivAsIo aravallInA 3 garA sudhI phelAyela che. mAnavIne upADI jaIne lagna kare che; meLo bharAya tyAre juvAnaDe aravallI parvatanI hAramALA gujarAtanA sImADA oLaMgIne tenA sAthIdAro ane tene kahI rAkhe che, " Aja meLAmAMthI rAjasthAnamAM thaine pasAra thAya che. ahIM asaMkhya nAnA-moTA lADI tANavI he ! meLAmAMthI chokarIne gADatA banne pakSe vacce DuMgarAo ane hariyALA gADha jaMgalo AvelA che. jemAM khera, athaDAmaNo paNa thAya che. juvAnaDe kanyAne nasADI jAya che ane sIsama, TIMbaraNa, vAMsa, sAga, sukhaDa, haDAdarU, rohiDe, dhAmaNa, pitAnI pAse rAkhe che tyArabAda kanyAne bApa gaI gujarI bhUlI bIo, taNasa vagere asaMkhya vRkSe thAya che. comAsAmAM ane jaIne meMDuM kare che. meThuM karavuM eTale meLa kare. A vakhate vasaMtamAM vanazrInI zobhA nayanaramya do khaDAM kare che. A kanyAne bApa bakare ke pADo lAve che, tene vadha karIne saune jaMgalomAM jaMgalI janAvaro vAgha, cittA, haraNa, rIMcha, rojha, jamADe che. buTAra, ziyALa, zAhuDI, varU, lAMkaDI, jaMgalI bilADA, maraghA meLA daramyAna chokarA-chokarI pararapara bhAgavAnI yojanA gaThave vagere yathecchA vihAra kare che. che. koI kanyApakSa joradAra hoya ane juvAnaDAne jIva bacAvavA kudaratanI A ramya gAdamAM nAnakaDA chAparA ubhA karIne bhIla kanyAne hAtha choDIne bhAgavuM paDe te te nAsatA nAsatA potAnuM loko vasavATa kare che, jene AdivAsIonA nAme oLakha- nAma ane ThekANe Apato jAya che. badhu zAMta thayA pachI chokarIne vAmAM Ave che. bIle pitAne garAsiyA tarIke oLakhe che. bApa tenuM ghara pUchate pUchate jAya che ane baMnenA lagna karAvI Ape rAThoDa, paramAra, cohANuM vagere rAja tenI zAkha dharA- che. paNa je mAthAbhAre bApa kanyAne bIje paraNAvI de te bhavabhavanAM vatA hovAthI kalpanA karI zakAya che ke mULa teo kSatriya vI. vera baMdhAya. khUnanI hoLI sarjAya. paMca baMne pakSane nyAya toLe daMtakathA kahe che ke temanA kSatriya vaDavAe AdIvAsI kanyA para che, chokarI mATe je pakSamAM khuna thayuM hoya tene, paMca badalAmAM mahI jaIne prema kareluM pariNAme teo AdivAsI banyA che. amaka rokaDa rakama tathA 10 baLada, pAMca vAcharaDAM vagere ApatI paMca vastrAbhUSaNa :- Arthika rIte pachAta hovA chatAM AdivAsIo vera ghaDe che. (samAdhAna karAve che.) paheravAnA khUbaja zokhIna hoya che. puruSe TUMku potiyuM, khamIza lagna prasaMge ghara lIpIgUMpIne khaDIthI dheLe che, maMDapa racAve che. kalarI) ke pacheDI pahere che. raMgaberaMgI laDI, lAla-lIlA-pILA corI. mAyarA ane maMgaLapherA kare che. jAnamAM pacAsathI se mANase raMgaberaMgI chApA ke rezamI rUmAla teo mAthe bAMdhe che. AbhUSaNamAM jAya che. saragarAne vAjA vagADavA mATe bolAvavAmAM Ave che. lagnapiyo bharaThI, beDI, pagamAM toDe, kAnamAM buTa, jhularImAM cAMdInA prasaMge Tola, taDataDiyuM, zaraNuI ane thALI vagADavAmAM Ave che. badana tathA keDe kaMdo pahere che. saragavA raMgaberaMgI kalAtmaka TopalI lAvIne lagnavALAne ghera mUke che. AdivAsI yuvatIe gheradAra uce ghAgharo, saMgIta eTaNuM gharavALA tene badalAmAM vAchaDI ke pADI Ape che. ane raMgaberaMgI kAMcaLI pahere che. allaDa yuvatIe lAla-lIlA-pILA kanyAne sAsare e 'vatI vakhate tenI sAthe ramaNa sukhaDI athavA bhAtIgaLa ghAgharA pahere che. kuMvArI chokarIo kAMcaLIne badale teTalA baMdhAve che, jene " garA' kahevAmAM Ave che. kanyA sAsare ka pahere che. vastrAbhUSaNa parathI kuMvArI ane paraNelI strIo jaIne kuTuMbIone te vahece che, gujarAta ane saurASTramAM kanyAnI judI oLakhAI Ave che. AdivAsI kanyAo AbhUSaNa mATe sAthe apAtA bhA-mATalAnI prathA sAthe A rivAja khubaja sAmya te dila daI bese che, pagamAM kAMbI-lAM, sAMkaLA, pulariyuM, dharAve che. Jain Education Interational
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ 350 | chaMda gujarAtanI asmiw sAmAjika rItarivAje- meLAnA madhyabhAgamAM nAca cAle che. mAthe choLa athavA rezamI kanyA paraNIne sAsare Ave pachI tene prathama bALaka avatare rUmAla bAMdhelI juvAnaDAonI, ane avanavA vastrAbhUSaNomAM sajaja tene sAsare rAja karavA jAya che, A prasaMge chokarA-chokarI evI yuvatIonI TALIo gaLAmAM DholakAM bAMdhIne nRtyamAM joDAya baMne pakSanAM sagAMvahAlAM bhegAM thAya che. sAthe ekAda pADe ke bakaruM che. goLa kuMDALe kude che. ane gItanI ramajhaTa paNa bolAve che. lAve che. te rAMdhIne sau AnaMdathI jame che. pachI rAjiye jAhera cheDI mere kAMgare bele paradezI pomaNuM re kare che. je A vidhi karavAmAM na Ave to bALaka jIvatuM nathI, choDI parUNA AvyA paradezI pamaNa re evI lekamAnyatA pracalita che. choDI jAmalo vevAI AvyA paradezI pamaNa re paraNelI yuvatIne saMtAna na thAya to te "madhara' navarAvavAnI bAdhA rAkhe che. ziSTa samAjamAM saMtAna prApti mATe sUryapatnI choDI detiyA DhaLAvo paradezI pamaNa re rAMdalanI bAdhA rAkhavAmAM Ave che tenA jevo ja A rivAja che. paNa cheDI hIrakIo vasA paradezI pamaNuM re baMnenI vidhimAM Abha-jamInane taphAvata che. ziSTa samAjamAM rAMdalane cheDI hAla khaDe ke haMgare paradezI pamaNa re. prasanna karavA teno utsava ujavAya che. rAMdala teDe che. tenI pUjAvidhi raMgIlA juvAnaDA Dhola maMjarAnI ramajhaTa bolAve che. strIo kare che. gheDo khUMde che ane gIto gAya che. jayAre AdivAsIo mAthe javArA le che. A divase nAca cAle che, sa mastImAM putra prAptI thatAM bAdhAnI paripUrti arthe hariyALA DuMgarAne taraphathI divasa pasAra kare che. dava lagADIne saLagAvI mUkavAmAM Ave che. meLAmAM sau sagAMvahAlAM Ave che. meLA jevA AnaMdanA ava- lagna pachI pati-patnI svataMtra ghara vasAve che. bajAranI badhI ja sare paNa rUdananA karUNa svare sAMbhaLIne sau koIne Azcaryo thAya kharIdI catura gRhiNIo kare che. abhaNa hovA chatAM AnA pAInA te paNa svAbhAvika che. dUradUrathI AvatA sagAMvahAlAMo meLAmAM hisAbe temanI jIbhane Terave rahe che. patimAM pANI na hoya te eka bIjAne maLe haLe che. te daramyAna keI sagAnuM avasAna raMgIlI strI patine ubhe mUkIne potAnA navA rasiyAnuM ghara bhADe che. thayuM hoya ane kharakhare na javAyuM hoya te tene yAda karIne eka- jamAI patanA sAsu-sasarAnI khuba ja AmanyA rAkhe che. bIjAnA khabhe mAthuM mUkIne raDe che. bahenI pitAne vIrAnuM heta temanI hAjarImAM jamAI khATale besavAno aviveka nathI karato. saMbhArIne mA AgaLa raDe che, mA-dIkarI ghaNu vakhate maLe che vahu sAsu-sasarAnA vAsaNamAM jamatI nathI. vaLI paraNIne sAsare tyAre raDe che. AvelI strI sasarA ane jenI sAthe sAthe jeThANI, sAsu vagerenI lokanRtya--- paNa lAja kADhe che. temanI sAthe bolatI paNa nathI. hA, nA na lekanu mAnava saMskRtinA udbhava jeTalAM ja prAcIna che. le. javAba mAthuM halAvIne agara to meM nA DacarAthI Ape che. AdivAsIonA lokajIvana sAthe nRtya vaNAI gayelAM che. Akho madhare navarAvavAnI bAdhA rAkhavA chatAM je saMtAna prApti na divasa kALI majurI karanAra AdivAsIo roja rAtanA helane thAya te devALAne (bhUvAne) batAve che. devALo dANA nAkhIne avAja sAMbhaLatAM ja ekaThA thAya che ane nRtyanI ramajhaTa naDatara jaNAve che. naDatA devane rIjhavavA bakarAne bhoga dharAvavAmAM bolAvIne dharaNI dhrujAve che ane jIvanane thAka haLavo kare che. Ave che. helane avAja kAna para paDatAM ja AdivAsI yuvaka-yuvationA sagarbhA nArIne pauSTika khorAka-sAbara ane sasalA mArIne paga nAcavA mAMDe che. A nRtyonI eka viziSTatA e che ke haMmezA khavarAvavAmAM Ave che. strI-purUSanA samUhanRtyo ja yojAya che. eka ToLI gavarAve, bIjI manoraMjaka meLo :-meLe e manaraMjana mANavAnuM ane AnaMda ene jhIle. aMdaranuM vRtta strIonuM hoya che ane bahAranuM vartuLa . . lUMTavAnuM eka anekhuM sthaLa che. AdivAsIo banI Thanane nAcatAM puruSa race che. roja roja nRtyothI manoraMjana meLavatI AdivAsI kudatAM meLAmAM jAya che. DuMgarAomAM vAra tahevAre TheraThera meLA, kema sau kadane mugdha kare che. yojAya che. meLAmAM raMgaberaMgI vastrAbhUSaNothI opatA asaMkhya AdivAsI yugalo mokaLA manathI meLAnI moja mANe che. meLAnA atithI kAra- divase nAcatA-kudatA juvAnaDAo ane hIMca letI juvatIonI atithisatkAra te AdivAsIone ja AMgaNe mahemAnaToLIo gIta lalakAratI meLo mANavA upaDe cheAgalI haroLamAM paNa AvatAM bhIla leka ardhA ardhA thaI jAya che. temane ema javAnaDAo gIta lalakAre che. pAchaLa yuvatInuM vRMda tene thAya che ke ame zuM karIe to mahemAnane game. garIba hovA chatAM bevaDAvatuM cAle che. temanA dila to dilAvara hoya che. mahemAna AMgaNe AvatA gharamAMthI meLAomAM juvAnaDA ane keDIlI kamanIo vALamAM kAMsakI ATha AnA rUpiyo nIkaLe te ThIka nahIM to 3-4 mA...I...la lagAve che. goLa arIsA laTakAve che. mAM para saudaryanA pratIka samA cAlatA jaIne udhAre ghI-ALa lAvIne thALImAM mUkI mahemAna lAla-lIlA-pALA raMgaberaMgI TapakAM kare che. aNiyALI AMkhomAM AgaLa dharI deze. mahemAno mATe ghasAI chUTavAnI bhAvanA A meza AMkane mArakaNa banAve che. juvAnaDA mAthe chatrI oDhIne samAjamAM viziSTa prakAranI che. potAne khAvA kaMI na rahe paNa nIkaLe che. koI gAya che, koI nAce che te koI pAvA bajAve che. AMgaNe AvelA aticine jamyA vinA te javA na ja de. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika kama 1 ] aSTavidhi--- dharmamAM AdivAsIo khuba ja zraddhA dharAve che. devare, savajI, mRtyu bAda zabane snAna karAvavAmAM Ave che. purUSanA zaba kALA bApajI, bhAkharavIra nAgadeva, zItaLAmA melaDI emanAM mukhya upara sapheda ane strInA zaba upara lAla kaphana oDhADavAmAM Ave deva devIo che. dareka gAmamAM devarAnuM maMdira jovA maLe che. dara varSe che. maDadAne bALavAno rivAja che. A vidhi patAvIne DAghuo devarAnI pUjA karavAmAM Ave che. bhuvA bhegA thA ne dhUNe che. maranArane tyAM kegaLA karavA jAya che. bakarAne bega dharAve che. sAtame divase suMvALA utarAve che. makAInuM bhaDakuM rAMdhIne saune dharmanA nAme bhUvAoe A samAjamAM ThIka ThIka varcasva vaheMce che. gharanA kapaDAM vagere dhaI nAkhe che. raDavAnuM ane kUTavAnuM jamAvyuM che. khetaramAM sApa dekhAya to mAne che ke khetaranA deva ekAda mAsa sudhI niyamita cAle che. vAratahevAre ane meLAmAM bharI rakhevALI kare chedara varSe zakita mujaba tenI pUjA kare che. sApanA gayelA nehIjanane yAda karI Akho divasa raDavAmAM ja gALe che. pratApe pAka sacavAya che ane keDIe bharAya che tema mAnatA maranAranI pAchaLa lokaI karavAmAM Ave che. jyAre paisA hovAthI navuM ja khAtAM pahelAM ujANI kare che, ane khetaranA hAthamAM Ave tyAre kaI kare che. lokone divase sau sagAMvahAlAM rakhevALane dIvo bhare che, dIvo na bharAya tyAM sudhI khetaranA pAkane Ave che, sAthe jeTalA badhI lAve che. gharavALAe mAtra dALa ja dANa khAI zakatA nathI. khaLAnA navA anAjano Dhagalo paDayo banAvavAnI hoya che, jhADa nIce ke phaLiyAmAM purUSe bhegA thAya hoya temAMthI 20-25 zera juduM kADhIne daLIne cUmuM karIne badhAne che ane strIo kare che ane chAjiyA le che A prasaMge jamAI Ave ujANI karAve che. khaLAnI vacce mATIne dhaDo ane zrIphaLa mUke tene goLanA daDamAM vaheMcavAmAM Ave che. AvanAra loko savA che. gAmanA loko ekaThA thAya che ane jeTalA khaLA hoya teTalI rUpiyAno goLa ane tamAkunuM paDIkuM laI Ave che. kasuMbA-pANI ujANIo thAya che. paNa thAya che. bharanAranI pAchaLa puNyadAna paNa karavAmAM Ave che. A leko bhutapretamAM khuba ja vizvAsa dharAve che. mANasa mAMdu kudaratanA khoLe vasatA AdivAsI lokoe potAnI saMskRti ane paDe to bhuvAne dhUNAve che bAdhA-AkhaDI rAkhe che, mAMdA mANasane rItarIvAje Aje paNa yathAvata jALavI rAkhyAM che. ziSTa samAjanA mAthethI bakarUM utArIne balidAna ApavAmAM Ave che. mAMdagI haLavI taddana ochAM saMparkanA pariNAme AdivAsI saMskRtinAM mUlyo Aje jaNAya to bakarAnA kAna kApIne jatuM kare che. paNa evI ja hAlatamAM sacavAI rahyAM che. AdivAsIonAM raMgaApaNe tyAM bhajanakIrtana thAya che tema AdivAsIomAM beragI vastrAbhaNa, sAMskRtika rIta-rivAjo, vAratahevAre yojAtA kAmaLiyo pATha kare che, je AkhI rAta cAle che. vAgharI komamAM meLA, lekanRtyo ane AnaMdesa Aje paNa sI kedane AnaMda AkhI rAta DAkalA vAge che tema purU taMbUro ane anya vAdyo sAthe Azcarya pamADe che. vagADe che. strIo maMjIrA laine masta banIne le che. bIjI bAju nAcavAnuM ane kUdavAnuM cAle che. strI-purUSa nAcamAM sarakhAM Utare che. dhUNavAnuM paNa cAle che. badhA vArA karI che, tene kAmaLiyo pATha Apyo ema kahe che. zubhecchA pAThave che. AdivAsIomAM bhayaMkara aMdhazraddhA paNa eTalI vyApelI che. jIvatI strIone DAkaNa samajavAmAM Ave che tevI strIo vaLage che ne mANasane mArI nAkhe che. mANasa mAMdu paDe tyAre deva LAne belAvI dhUNAve che. badhA devALA jene lepa kahe che te badhA zA maNI lAla becaradAsa maLIne nakakI kare che. amuka gAyanI amuka strI DAkaNa che te vaLagI che, mAMdA mANasanA kuTuMbIo te strInA ghera jaI tenA pati ane kuTuMbIone vAta kare che, te pitAnA bhopAne lAvIne badhI tapAsa karAve che, ene be hA kahe to strInA bApane (peTI tathA gAdalA pATanA ) kApaDanA vepArI belAthI mAMdA mANasanA kuTuMbIone A strI soMpI de chepachI tenA para amAnavI julama gujAravAmAM Ave che. strIne uMdhA mAthe jhADanI DALIe laTakAvavAmAM Ave che, nIce maracAno dhumADA kara- 73-75-82 vikalavADI ( kAlabAdevI) vAmAM Ave che pachI tene hIceLAne mArajhUDa karavAmAM Ave che. lAcAra strIne kabUlavuM paDe che ke huM vaLagI chuM. have koIne nahI muMbaI naM. 2 vaLaguM ane mAMdA mANasane sAju' karI daIza--evI khAtrI Ape eTale pharIvAra keIne na vaLage te mATe kapALe DAma daIne javA devAmAM Ave che. je strI ema kahe ke mAMdu mANasa nahIM have te ene tyAM ja motanA mArge prayANa karavuM paDe che. Jain Education Intemational
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ 344 With Best Compliments from VIJAY TRADING CORPORATION Post Bag No. 2793 297-B, Old Post Office Lane, Mangaldas Market, With best compliments from BOMBAY-2 Anubhai Chimanlal & Brothers Cloth Merchants Panch Kuva, AHMEDABAD-2 Phone :Office 25195 Jain Education Intemational Resi. 77683 54251 77127 huM bRhada gujarAtanI asmitA With best compliment, from COMMERCIAL COMMODITIES (INDIA) PRIVATE LIMITED. 2/1-213 Kalbadevi Road BOMBAY-2 B.R. With best Compliments from KHANDELWAL UDYOG LIMITED Manufacturers of Industrial Furnaces, Construction Machinery and Eot Cranes Kurla-Kirol Road, Post Box 7256 P. O. Rajawadi, BOMBAY-77
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ vedakALathI ja sArAye vizvane preraNA maLI rahe evA sA, akatA ane muniyAnA gujarAta pradezane lAbha mA che. sayiAtInA putra khAnanuMnuM zakya te ja bhAjanu saurASTra ane kattara gujarAta daya vacana rAkha samAnanuM te ja bhAjanA bharUca ji pe gujarAtanA saMto, bhakato ane munivaryAM AyurvedanA prayoga karI vRddhAvasthAmAMthI yuvAvasthA prApta karanAra cyavana Rnei e ja Ajanu caNAkA. (junAgaDha) bhagavAna viSNune chAtImAM pATu mAranAra bhRgu RSinuM nivAsasthAna e ja AjanuM bhaca. balirAjAne mahAta karanAra bhagavAna vAmananuM janmasthAna eja AjanuM vAmanasthaLI athavA vaMthalI. bhagavAna gautame Aja bhUmimAM tapa karyuM. hatuM, hastinApura jhADI guptavAsa karyA pAMDavoe karyuM hatuM te ja Anu' bALakA sthaLa pasaMda bacA kAyavana ane jarAsaMdhanA dvimukhI AkramaNuthI rASTrane vavA bhagavAna zrIkRSNae vyuhAtmaka dRSTie Aja bhUmimAM vasavATa karIne yuddhane khALyuM, phlAvA gujarAta pradezanA sattA, bhakto ane nirdhAnA jIvana viSe ApaNe joie. bhakata nasa mATenA panu junAgamAM thayA che. uMcca gaNAtI nAgara jJAtimAM janma dAvA nAM bhaktibhAganA saMDA lo ata gaNAtI mAne AMgaNe ja nAza mAthI bhagavAnanI stimAM ragAhane ane bhAvanA bAdhapAka ApyA. svaracita AdhyAtmika satyo avatAM pa aaN che. e vakhatanA junA pado e gaDhanA rA mAMDalikanI AkarI kasaTImAMthI pasAra thai bhagavat mahImAna" sAdhu na karAvyuM. mahAmA gAMdhInuM priya bhajana vaiSNavajana to tene kvIe pIDa parANe ke ekRti narasiMha mahatAnI : 44 karAe bhagavAna buddhu tathA neminAtha ane pArasanAtha jevA ti A ja bhumine peAtAnA tapathI pAvana karI hatI. vananAM anya kSone savatA mAAna Arokano citrA-moiDa lekha junAgaDhamAM Aje paNu jIvana che ane bhAraMgAe padhu rAjasthAna DI ane peAtAnI uttarAva thA ahIM ja vitAvI. viMjhAta bhakata porabaMdara tAbe visAvADA nAme. gAmamAM ka jJAtimAM bhakta vijJAnanA janma thayo hato, je visAvADA khAte mULa dvArakAnA nAme jAya che. vijJAna bhaktane dArakAdhizane sAkAra thayo hato. visAvADA gAmamAM tenI yAdagIrI rUpe sura madirA baMdhAvyA che, je Aje paNa meAjuda che. --zrI gaurIdAsajI mahArAja (vaDhAla) bhakta IsAsaNano janma rAjasthAnamAM cAraNakuLamAM tho hatA. pUrvajanmanA ceAgabhraSTa purUSa hatA. yuvAna vaye giranAranI jAtrA karavA mATe saurASTramAM AvyA ane navAnagaranA jAma zayaLanA beTA thayeA. temanI kavitva zaktithI AkarSAi jAma rAvaLe temane gAma garAsa ApyAM. jAmanagaranA pitAMbara bhaTTane gurU mAnyA ane Izvara bhaktine relAvatA pavitra harirasa nAme graMtha racyA. temanA khIjA paNa bhakti gIto che, sacADA gAme uttarAva thA pUrI karI. kAlavA bhakatane janma AkhA maMDaLamAM cAraNakuLamAM thayA hatA. khetInA dhaMdhA karatA ane apaMga hatA. ekavAra dvArakAdhizanAM darzane jatAM bhIDane laIne darzana karI zakayA nahiM. kahe che ke dvArakAdhize tene devaLa deravIne darzana dIdhAM hatAM. surA bhakatano janma jAmanagara tAbe eDa nAmanA gAmamAM rabArI kuTuMbamAM thayA hatA. mAladhArI tA. pagarastethI dvArakAnI yAtrAe jatA sAdhu-saMtAnI te khUba sevA karatA, ane tenI sevAnA niyama AjIvana nibhAvyA. dvArakAmAM purA bhaktanI bAMdhelI jagyA che, ane hAlamAM sAM sadAvrata cAle che. rabArI jJAti Aje paNa A maMdirane mAne che. nAthaprabhu ( zrI nathurAma zarmA )ne janma jhAlAvADamAM gAme pAnuM jJAtinAM thayo hato. nAnapathI ja sAdhuja zA ta tene khuba bhAva hato. zikSakanI nokarI svIkArI ane Abha darzana thayA pachI nokarInA tyAga karI bIlakhAgAme bhAna dAyama'nI sthApanA karI upaniSado ane bIjA adharA saMskRta graMthA upara gujarAtImAM TIkA lakhI. teozrInuM si,maDaLa vistRta che ane khIlakhAnAM Aje paNa temanA pATotsava ujavAya che. lapura svAmI rAmAnuja sapradAyanA saMta hatA. saurASTranA sAvarakuMDalA bAjunA trAMsA gAmanI bAjumAM jagAmAM rahetA. jIdagImara atithisevA ane bhUkhyAne bhAjana ApavuM e enuM trata hatuM. meM vistAranA ghaNA badhAne samAdha ApyA ane tema veLAe~ vatAM samAdhi lIdhI. Aje paNa emanI samAdhie mAnatA Ave che. brahmAnada svAmInuM mULa nAma lADu bAroTa hatuM. yuvAna varSa svAmInArASNu sapradAyanA sthApaka svAmI jananathI prabhAtrita thayA. temanI dIkSA lIdhI. cAraNI sAhityanA mahAna kavi hatA. * hiMdanAvalI " ane bIna kamAMka kALo lezamukhe khelAya che. temane janma Apu tAlukAnA khANa gAme cAraNa jJAtimAM thayA hatA.
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ 354 bRihada gujarAtanI garimata saMta sUrajabAine janma uttara gujarAtanA vijApura tAlukAnA brahmacaryavrata pALyuM. virajAnaMda svAmI pAsethI saMnyAsta vrata dhAraNa khayaNA gAme nAgara brAhmaNa jJAtimAM tho hato. bAlapaNamAM ja karI dayAnaMda sarasvatI kahevAyA. bhISma ne hanumAnanA AdarzonuM vaidhavya prApta thayuM. jodhapuranA rAma tehI mahAtmA udayarAmanA akSarazaH pAlana karI sArAye bhArata varSamAM ghUmyA. aMdagIbhara ajJAna, saMparkamAM AvyAM. tyAMthI tenA jIvanamAM palaTo Avyo. ane sAcA aMdhazraddhA ane bhraSTAcAra sAme jhajhumyA. veda dharma ane AryasamAjanI saMta banyA. guru AzramamAM rahI dIkSA lIdhI ane e dIkSAne saMsthAnuM sthApana karyuM. dIpAvI. loko temanA bhaktinA prabhAvathI sUrajabAI na kahetAM bhakata jalArAmane janma goMDala pAse vIrapura gAme lohANA rAmajI mahArAja tarIke oLakhatA. Aje paNa vIsanagara mAM tenAM jJAtimAM thayo hato. nAnapaNathIja sAdhu saMto upara apUrvabhAva hato. makara rUpI samAdhi maMdira mojuda che. phatehapura vALA bhejA bhagatano samAgama thatAM temanA ziSya banyA. hAMgara bhakatane janma mahuvA pAsenA eka gAmamAM leuA ghera sadAvrata bAMdhI annakSetra zarU karyuM. saMvata 1934nA bhayaMkara duSkALakaNabI jJAtimAM thayo hato. gharamAM garIbAI hatI. atithi sevAnA mAM aneka bhUkhyAM dukhyAne visAmo banIne rahyAM. bhagavAnane sAkSAtkAra ajoDa upAsaka hatA. mahAna rAjavI bhakta pIpAjInA Agamana paNa thayo. Aje paNa temanA pratika rUpe jhoLI ane ThaMDI jagyAmAM vakhate gharanI garIbAranA kAraNe potAnI paninI sADI paMcane atithidharma sAcavyo hato, je prasidhdha vAta che. DhAMgara bhakti pUjAya che. ane emaNe zarU kareluM annakSetra Aje paNa cAlu che. pitAnuM zeSa jIvana bhakta pIpAjI sAthe pIpAvAvamAMja puruM karyuM hatuM. sahajAnaMda svAmInuM muLa nAma ghanazyAma hatuM. uttara pradezamAM | gIgA bhakatano janma tArI rAmapara gAme gaddhaI kuTuMbamAM thayo ayodhyA pAse chapaiyA gAme brAhmaNa kuTuMbamAM tene janma thayo hato. bAreka varSanI nAnI vaye ja ghara choDI pharatA pharatA saurASTramAM AvyA. hatA. calALAnA samartha bhakta ApA dAnAnI jagyAmAM nAnapaNathI ja ucharyA. sevA bhaktine Adarza ApA dAnA pAsethI meLavI zIla pAsenA lejapura gAmanA mahAtmA rAmAnaMdajInA ziSya banyA. satAdhAra gAme saMsthA bAMdhIne rahyA. gausevA, garIba sevA, ayAcI hiMdu dharmane punaroddhAra karI svAmInArAyaNa dharmanuM sthApana karyuM. vrata e enA jIvananAM mukhya dhyeya hatAM. amarelI, bAbApura, kaccha saurASTra ane gujarAtamAM ghaNAM maMdiro baMdhAvyAM. anuyAyI varga mATe majabUta natika baMdhAraNa ghaDyuM. gAmaDe gAmaDe ghUmIne upadezathI mAMDavaDA, bagasarA bhalagAma ne sarasaI vigere gAmoe AvAM ja lakane durtha sanAno tyAga karAvyA. temanA anuyAyI vargamAM ghaNA sevAzrame teNe khelyAM. kuMbhAra jJAtinA karamaNa bhagatane pitAno A amUlya vAraso sepI jIvatAM samAdhi lIdhI. vIsAvadarathI cAra prasiddha saMto paikI svAmI brahmAnaMdajI, svAmI mukatAnaMdajI, svAmI mAIla dUra satAdhAra nAme relave sTezana che. tyAM hajAro le cheniSkuLAnaMdajI tathA svAmI guNAtitAnaMdajI vi. mukhya che. na yAtrALe jAya che. ane ApA gIgAnI samAdhInAM darzana karI pIpa bhakatane janma uttara pradezamAM gAgaragaDha gAme rAjamAnyatAo pUrNa kare che. kuTuMbamAM thayo hato. nAnapaNathI zakita mAtAnA upAsaka hatA. dAnA bhakata saurASTranA ANaMdapara bhADalA gAme jAdarA meTI uMmare samartha guru rAmAnaMda svAmIne bheTa thayA. sAvika bhakta ane bhaktamaMDaLI sAthe AdhyAtmika jJAna pracAra mATe gayelA. bhakitano udaya thayo. vairAgya pragaTa thayuM sarvasva choDa, ghaNI tyAre eka bAI aMdha bALakane laIne jAdarA bhaktane zaraNe Ave rANIo hatI. temAMthI sItAdevI nAmanI rANIe bhagatane na choDavA. che. bALakane aMdhApo dUra thAya che. jAdara bhaktanI amIdraSTi pUrNa jIdagIbhara te sAthe rahyAM. jIvananI uttarAvasthA temane saurASTramAM varasI rahI. te ja samartha dAnA bhagata ghaNo samaya potAnA gurU pIpAvAva gAme vItAvela che. tenA nAma uparathI pIpAvAva gAmanuM pAse rahI gausevA karI tyAra bAda paMcALamAM duSkALa paDatAM gAya nAma paDavuM. ane temanI bAMdhelI jagyA ane sadAvrata Aje paNa laI soraThamAM AvyA. garamalI gAme rahyA, ane tyAra bAda calALA cAlu che. gAme jagyA bAMdhI sadAvrata zarU karyuM. paropakArIpaNAne lai jamIna saMta devIdAsane janma rabArI jJAtimAM thayo hato. parabanI jAgIra dAnamAM maLI. Aje calALAmAM dAnA bhagatanI jagyA ane prakhyAta jagyAne rathApaka saMta devIdAsa rakatapotiyAM ane koDhiyAMnI samAdhI che. evA pote jAte karatA. juvAna AhIra kanyA amarabAI sAsare mA bhakatano janma thAnagaDhamAM kuMbhAra jJAtimAM thayo hato. jatAM, rastAmAM parabanI jagyAe darzane gayela ane saMta devIdAsanI uraca prArabdha yuvAvasthAmAM ja mahAsiddha gebInAthano bheTo thaze. sevAnichAthI AkarSAI saMsAra tyAga karIne A jame tenI sAthe dharamAM ajavALuM thayuM. AtmAnI jyota jAgI, tana ane mana rahyo. ane rakatapIttavALAM mANunI sevA svIkArI. sa ta devIdAsanA tatvamAM ekarAra thaI gayAM. gebInAthanA Adarza vairAgyane mepA bhagate ghaNA ziSyo hatA. amarabAI, sAduLa, jIvaNadAsa, rUDe karamaNa vigere. paMcALa dezamAM prasarAvyo. paMcALamAM thayelA bhakto ApI hatA. Aje paNa bheMsANathI be mAIla dUra parabanI jagyAmAM temanI ApA jAdarA vagerene kuMbhAra bhakta mepAnAM kartavyaniSTha jIvanamAMthI ja samAdhio pUjAya che, preraNA maLI che. Aje thAnagaDhamAM mepA bhatanI samAdhi che. vIsAmaNa bhakata pALIyAda gAme kAThI darabAramAM janmyA hatA. * svAmI dayAna da sarasvatIne janma marabI pAse TaMkArA gAme nAnapaNathI ja saMgadeSathI cerI lUMTane dhaMdhe karatA. calALAvALA brAhmaNa kuTuMbamAM thayo hato. pitA cUta zivabhakata hatA. eka vakhata dAnA bhagatane bheTo thaze. camatkAra sarjAyo. dAnA bhakate upadeza zivarAtrinI rAtre potAnI hAjarImAM ja zivanA liMga upara uMdaraDAne Akho. jIvananI sArthakatA samajavI. vIsAmaNu lUTAro maTIne pharate je, tyArathI je mUrti pratyenI anAsthA pragaTa thaI. A janma vizaLe pIra thayA. dAnA bhagatanI preraNuM ane AzirvAda laI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya ] 455 pALIyAdamAM jagyA bAMdhI. ane goLa cokhAnuM sadAvrata zarU karyuM. pachamasvAmIne janma jhAlAvADamAM dhrAMgadhrA pAse jhAlA Aje paNa hajAro mANasa pALIyAdamAM vizaLA pIranI samAe rajaputamAM thayo hato. AjanA dudhareja gAme te AvIne rahyA. darzana karavA jAya che. jabarI tapasyA karI. eka vaDalAnuM dAtaNa vALyuM. Aje e vaDale lAlA bhakatane janma vAMkAnera pAsenA siMdhAvadara gAme vaNika dudharejanA maMdiramAM tenI smRtirUpe ubho che, ane vaDavALA deva tarIke kuLamAM thayo hato. nAnapaNathI ja sAdhusaMta ane du:khIo upara oLakhAya che. saurASTramAM dudhareja gAme rahela. dudharejanI jagyAmAM apAra prema hato. vAMkAneranA saMta sevAdAsajI mahArAja pAsethI maMdiro kalA kArigirinI rIte benamUna che. pachamasvAmInA anuyAyIo dIkSA lIdhI. lAlajI mahArAja banyA. AjIvana brahmacaryavrata pALyuM. dudharejIA sAdhu tarIke ebhakhAya che, ane dudharejanI jagyA samasta ane eka jeTalA pavitra saMtonuM maMDaLa sAthe rAkhI gujarAta, rabArI koma mATe tIrthadhAma manAya che. saurASTranA eke eka gAme ghumI vaLyA. bhakita ane annadAnano mahImA merAra sAhebane janma uttara-gujarAtanA vAva tharAda gAme che. le ke te samajavyosATheka jeTalAM sadAvrato baMdhAvyAM. jemAMnI ghaNI vAghelA kaLamAM thayo hato. gujara tenA samartha saMta ravisAhebanA atyAre paNa cAlu che. sAyalA gAme pote jagyA baMdhAvI, maMdira beTo thayo. temanA ziSya banyA. daseka varSa gurudeva pAse sevAmAM rahyA. baMdhAvyAM. Aje paNa e jagyAmAM dIna duHkhAne Azaro maLe che. gudevanI preraNAthI hAlAramAM dhroLa pAse khaMbhALiyA gAme jagyA ? ane sAyalA gAma bhagatanA gAma tarIke oLakhAya che. ' bAMdhI sadAvrata zarU karyuM. e vakhatanA jAma raNamala morAra sAhebanA maDaNa bhaktano janma bajANuM tAbe degAmamAM cAraNa jJAtimAM ziSya banyA, ane jagyAnI ghaNI sevA karI. morAra sAhebanAM thayo hato. mahAna cAra " bhakatakavi IsaradAnajInA saMparkamAM AvyA. banA lAM bhajano ArtanAdanAM para ja DhALanAM sahu gAya che. bhagavAnane sAkSAtkAra thayo. ThArakrAMvize mAMDaNa bhakatane pAghaDI baMdhAvI "bhIkhe mahInA che, ane merAre mahInA bAra" ema kALa upara e vAta prasiddha che Isara bhakatanI sAthe mAMDaNa bhakatanuM nAma vijaya meLavyAnuM sahu kahe che. Aje te gAma merAra sAhebanA joDAyeluM che. khaMbhALiyA nAme oLakhAya che. jagyAmAM gudeva ravi sAhebanAM tathA bhakta boDANAno janma gujarAtanA DAkora gAme thayo hato. morAra sAhebanAM samAdhi maMdiro che. morAra sAhebanuM ziSyamaMDaLa * yuvAna vaye ja bhagavAna dvAra' dhizanI ra8 tA mI. varSamAM be vAra vizALa hatuM. jemAMnA prasiddha TaMkArAvALA jIvA bhakata, khatrI,. DAkorathI page cAlI dvArakA jatA. musalamAna sumarA saMta hothI, vaDodarAnAM mAtA vArANasI tathA Ama betera varSa sudhI A vrata nibhAvyuM. kahe che ke DAkoranA caraNa sAheba vigere mukhya hatA. maMdiramAM zrI raNachoDarAyanI mUrti bhakata beDANA lAvyA che. - hothI bhaktane janma varALathI muslima thayela sumarA jJAtimAM - bhakta akha ne janma amadAvAda pAsenA jetalapura gAmamAM nekanAma gAme thayo hato. morAra sAhebanA saMparkamAM AvyA. eka senI jJAtimAM thayo hato. nAnapaNamAM ja potAnI bahenanuM mRtyu muslima yuvAna majIdamAM javAne badale maMdiramAM javA lAgyo. ane thatAM sa sAra upara vairAgya Avyo. temane brahmAnaMda nAmanA mahAtmAne bhajana gAvA lAgyo e ghaNA muslimone rUchyuM nahi. hAthInA bheTo thayo. vedAMtanuM tattvajJAna prApta karyuM. gujarAtanA bhakatakaviomAM pitAnA sahue kAna bhaMbheryA ane eka vacana mATe jeNe pitAnuM bhakata akhAnuM nAma me khare che. Apela LeluM jhera pIdhuM. merAra sAhebanA ziSyadAsa hothInI dhIrA bhakatane janma vaDodarA pAse sAvalI gAmamAM - samAvi Aje morAra sAhebanA khaMbhALiyA gAme jIvaMta che. bAroTa jJAtimAM thayo hato. je jamAnAmAM yAMtrika chApakhAnAM na hatAM AcArya zrI prANanAthajI svAmInuM mULa nAma maherAja buMgaLImAM bIDI nadImahanA pahegamAM taratI mUkI detA. A rIte nadI Thakakara hatuM. jAmanagaramAM lohANA jJAtimAM janmyA hatA. nAnapaNathI ja kinArAnA gAmomAM temanI kavitAne jhaDapI pracAra thayo. dhIrAnI kathA vAtoM upara khuba ja prema hato. praNAmI dharmanA AdhasthApaka kAphIo gujarAtamAM prasiddha che. devacaMdrajI mahArAjane samAgama thayo. tenA ziSya banyA. devacaMdrajI devAyata paMDitano janma mAladhArI dirgamAM thayo hato. nAna mahArAjanA svargavAsa pachI prANanAthajI ravAmAe lekane jAgRta karavA ane upadeza dvArA dharma pracAra mATe AkhA bhAratavarSanA nAnApaNathI ja gAyonuM sevAvrata vArasAmAM ja maLyuM hatuM. gIranAra moTA zaheronuM paryaTana karyuM. pharatAM pharatAM buMdelakhaMDamAM gayA. parvatathI traNa mAIla dUra eka nesaDAmAM teo rahetA giranAramAM pannA nareza chatrasAlajIne upadeza karyo. ane rAjavIe maM dara baMdhAvI roja gAyo carAvatAM carAvatAM eka divasa teNe anupama dazya joyuM. ApyuM. hiMdu-muslima ekatAnA prakhara himAyatI hatA. hiMdudharmanI eka dUjhaNI gAya enI meLe eka sthaLa upara dUdha varasAvatI hatI. kaTInA kALamAM auraMgajheba jevA bAdazAhane prANanAthajI vAmIe te sthaLapara zaMkA jatAM kuhADIne ghA karyo. bhagavAna zaMkara bALaka hiMdudharmanuM sAcuM rahasya samajAvyuM hatuM. Aje svAmI zrI prANunAthajI devAyata para prasanna thayA ane kRpA daSTi karI. pitAne ziSya banAvyo. e sthaLa Aje dudhezvara tarIke oLakhAya che. devAyata mAladhArI maTI - svAmInuM samAdhi maMdira pannAmAM che. ja devAyata paMDIta kahevAyA. temanI patnInuM nAma devalade hatuM. temanA bhatA dayArAmane janma narmadA kinAre cANoda gAme nAgara ghaNA ziSyo paikImAM rabArI bhakata hAle, AhIra bhakata sure, DhAMgo jJAtimAM thayo hato. nAnapaNathI ja mAtA pitAne svargavAsa thayo. ane rAjA vaNavIra mukhya hatA. narmadA kinArAnA mahAna saMta kezavAnaMdanA saMparkamAM AvyA. temanAM Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ pRhada gujarAtanI amitA hArdika zubhecchA sAthe zrI lakSmI dugdhAlaya-ANaMda zrI devIdAsa dvArakAdAsa enDa ku. | proprAITara : raNachoDabhAI zanAbhAI solaMkI leTiyA bhAgALa, ANaMda oIla mIla-jInIMga phekTarI ji. kheDA (gujarAta) phena naM. 13 sTezana roDa, unA amAre tyAM 100 % cokakhu bheMsanuM geraMTIvALu ghI, TelIphona naM. : 4 dUdha, dahIM, zikhaMDa tathA marake chuTaka tathA jaththAbaMdha (ji. junAgaDha) bhAve maLaze. orDara upara khAsa dhyAna ApavAmAM Avaze. (saurA Tra) orDara ApanAre uparanA saranAme patravyavahAra karavo. dhUpasaLI te saLagIne dUrgadha dUra karI sugaMdha phelAve che. kASTa jAte baLIne TADhane haThAvI uSmA Ape che. zeraDI kolumAM pIlAIne mIThe rasa Ape che. A badhA karatA mAnavI te zreSTha che chatAM e jagatane kAMI ApyA vinA jAya te? zrI kRSNa oila mIla DuMgara ( ji. amarelI) (saurASTra) Jain Education Intemational
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdaja banya ravi sAheba sahI siddhapuruSa bhAra mujarAtI 1 racelAM bhagavAna kRSNa viSenI ananya bhaktinAM suMdara pade Aje paNa devataNakhI bhaktane janma junAgaDha pAse majevaDI gAme leke premathI gAya che. luhAra jJAtimAM thayo hato. mahAna samartha devAyata paMDita ratha laIne bhakata nirAMtano janma uttara gujarAtamAM pATIdAra jJAtimAM pravAse nIkaLela rastAmAM rathano dharo tUTo. devataNakhI luhAre te thayo hato. DAkoranA raNachoDarAyanA parama bhakta hatA. pAchaLathI advaita sAMdhI Apyo. tyArathI devAyata paMDitanA saMsargathI devataNakhI temanA vAdanA upAsaka banyA. temanuM ziSyamaMDaLa ghaNuM hatuM. gujarAtanAM ziSya banyA. ane parama bhakata thayA. Aje paNa samasta luhAra jJAti saMpradAyI sthApakamAM bhakta kavi nirAMtanuM nAma saMkaLAyeluM che. majevaDImAM temanI tathA temanA putrI lIralabAInI samAdhinAM darzana karI dhanya bane che. saMta prItamadAsa no janma kheDA jillAmAM sAMDekara gAmamAM bhakta rehadAsano janma kAzI pAse harijana camAramAM bAroTa jJAtimAM thayo hato. gujarAtanA prasiddha saMta ravisAhebanA samAgamamAM AvyA. guru bhakti ane kRSNa virahanI chAMTa temanI thayo hato. teo rAmAnaMda svAmInA ziSya hatA. jIvananI uttarAkavitAmAM jovA maLe che. gujarAtanA saMta kaviomAM prItamadAsanuM vasthAmAM bhAratanI yAtrAe nIkaLyAne je junAgaDha tAbAnA sarasAI gAme vasavATa karyo hato. rAjasthAnanAM mahAna kavayatri mIrAMbAI nAma ajoDa che. bhata rohIdAsanAM ziSya hatAM. sarasAImAM rahIne camArakAma karatA. - bhANa sAhebane janma kheDA jillAnA kAnakhIleDa gAmamAM tenA vakhatanA kuMDa Aje sarasAInA pAdaramAM rehIdAsanA kuMDa tarIke - lehANA jJAtimAM thayo hato. pUrvanA yogabhraSTa puska hatA. marAThA oLakhAya che. << ane megalenA gharSaNamAM jayAre gujarAtanI janatA pIsAtI hatI tyAre bhANa sAhebe gAme gAma paryaTana karIne lokomAM bhakti ane rAmabAI mAtAno janma baraDA pradezamAM hera kSatriya jJAnane pracAra karyo. vIramagAma pAse kamIjaDA gAme temanI aMtima jJAtimAM thayo hato. saurASTra e te siddhI ane sa jJAtimAM thayo hate. saurASTra e te siddho ane saMtonI bhUmi che. samAdhi che. temAMye baraDo pradeza enI javAMmardI ane aTakIpaNAnI hajue ravi sAhebano janma bharUca jillAnA taNasA gAme vaNika zAkhA pure che. rAmabAI mAtA aDavANA gAme rahetAM. samartha saMto ravi sAheba ane merAra sAhebanAM anuyAyI hatAM. A janma jJAtimAM thayo hato. mahAna siddhapuruSa bhANa sAhebanA samAgamamAM brahmacarya vrata pALI yoga tattvanI sAdhanAthI ucca keTI pAmyAM hatAM. AvyA. cogaupaniSade temaja adhara zAstrone gujarAtI bhASAmAM kavitAbaddha karyA. vaDodarA pAse zerakhI gAme A jIvana rahyA. " kahe bIlakhA AnaMdAzramanA sthApaka zrImAna nathurAma zarmA ke je ravi rAma saMta bhANa pratApe" e nAda Aje gujarAtamAM ghera nAtha bhagavAnanA nAmathI oLakhAya che, temaNe aDavANa gAme ghera saMbhaLAya che. zikSaka hatA tyAre rAmabAI mAtAnA Azrame satsaMga karavA jatA. ane jJAnanI ucca bhUmikA prApta karelI. Aje aDavANu pAse dahe mahAsiddha adA bAvA ne janma saurASTranA gherAI gAme gAmamAM tenI samAdhI che. Ane sahu rAmegera tarIke oLakhe che. senI jJAtimAM thayo hato. nAnapaNathI daridranArAyaNa upara apAra prema hato. vairAgya uramAM AvatAM ghara cheDI harasiddhi mAtAnA sthAnamAM jIvaNa bhakatane janma goMDala pAse ghoghAvadara gAme harijana rahI khubaja AbhAmaMthana karyuM. eka mahAtmA maLyA, jIvananI kuMcI kuTuMbamAM tha hatA. nAnapaNathI ja potAno dhaMdho karatAM karatAM Apa jaDI, jAmanagara AvyAM. sonIkAma karatAM je paisA maLe temAMthI joDiyAM bhajano banAvatA. AmaraNavALA bhIma sAhebane bheTo thayo. anAthane caNuM ApavA lAgyA. jAmanagara zaheramAM sAcA saMta tarIke temanA ziSya banyA. ane pachI to mIrAMbAInAM padenI jhalakavALAM oLakha thaI ane ANaMda bAvAe zarU karela sevA yajJamAM samu suphIvAdanAM bhajane dAsI jIvaNane nAme racavA lAgyA. gaMDalanA sAtha ApavA lAgyA. jAmasAhebe pitAnA rAjayomAM bhANuM mApAM mahArAjA kuMbhAjIe bhAmanI sATha karI raheNI rahetAM temane jelamAM bAMdhI ApyAM. barAbara 108 varSanI vaya sudhI anAthanAM du:kha dura pUrela ane e jelamAM prabhune pikAra evAM bIjAM dhaNuM bhajano 8 : karavA prabaLa parizrama karyo Aje jAmanagaramAM ANadA bAvA sevA ramyAM. saurASTranAM bhajanakArI saMtAmAM dAsI jIvaNanuM sthAna anekhuM saMsthA vidyAlaya-caka, anAthAzrama ANadAbAvAnI tapaniyAnA che, vAghAvadaramAM temanA samAna phaLarUpe jIvaMta che. jAmanagaramAM temanI samAdhi che. mahAtmA muLadAsane janma unA tAlukAnA AmodarA gAme zrImada rAjacaMdrano janma morabI rAjyanA vavANI- luhAra jJAtimAM thayo hato. luhArakAma karatA kolasA pADatAM eka gAmamAM vaNika jJAtimAM thayo hato. nAnapaNathI ja eka buddhizALI lAkaDAmAM asaMkhya kIDIo saLagatI joI ane temane AtmA vidyAthI hatA emanI smRti ghaNI tIvra hatI. sAta varSanI a5 kakaLI uThaDyo. ane te ja vakhate dhaMdho ghara vi-cheDIne nIkaLI paDayA. vayamAM ja tattvajJAnanI prApti thaI hatI. aDhAra-ogaNIsa varSanI pharatA pharatA gADalanA samaya mA pharatA pharatA goMDalanA samartha mahAtmA jIvaNadAsano samAgama thayo umare zatAvadhAnI banyA hatA, sAduM ane tyAgamaya jIvana gALatA. ziSya banyA. Adeza laine amarelI AvyA. jagatane tyAga ane lekhaka ane sAhityakAra hatA. danika ane sudhAraka paNa hatA. sevA Adarza pure pADyo. amarelImAM jagyA bAMdhI Aje paNa mahAtmA gAMdhIjIe paNa tenI pAsethI ghaNI preraNA meLavI hatI. amarelImAM tenI samAvi jIvaMta che. tetrIza varSanI nAnI vayamAM ja temanuM avasAna thayuM. vavANIyAmAM dhana bhakatane janma dhALA gAmamAM kaNabI jJAtimAM thayo zrImad rAjyacaMdranuM smAraka che. hato. gRhastha dharmanuM yogya pAlana karatA. ane ghera dIna du:khAo Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 358 bUi gujarAtanI nahiMmaw to pUrvAvarathA tathA sarakAre vAra pachI saMsAranA temanA putranI hatyA mATe sadAvrata bAMdhyuM. jagyA bAMdhI Aje paNa dhALA gAmamAM temanI aMtima samAdhi sAvarakuMDalA pAse AdasaMga gAme mejuda che. dhanA bhagatanI jagyA tenA mAraka rUpe ubhI che. haradAsa bhakatane janma dhorAjI pAsenA chADavAvadara gAme - tyAgamUrti mastarAma mahArAjanI pUrvAvasthA tathA janma . AhIra jJAtimAM thayuM hatuM. mahAna pitA nathu bhakatanA zubha sabaMdhe khAsa hakIkata,. mULatI nathI. paNa vizeSa karIne gohIla- saMskAra vArasAmAM maLyA hatA. mAtra 14 varSanI uMmare pUrvajanmanuM vADamAM paryaTana karatA.. jagatanA sabaMdhathI niraMtara ubhukha ja jJAna thayuM. tyAra pachI saMsArane vahevAra jaLakamaLa mAphaka karI ane digabara avasthAmAM ja rahetA. bhAvanagara nareze ekavAra nAkhyo. gAmamAM rahetA eka ardha gAMDA e temanA putranI hatyA karI kImatIzAla oDhADela te paNa teNe TADhathI tharatharatA eka kutarAne nAkhI chatAM paNuM koI vaira vRtti nahi rAkhatAM temane jIvanabhara ghera oDhADI dIdhela. emanI aMtima samAdhi boTAdamAM thaI jyAM temanI rAkhI roTalA ApyA. ekAvana varSanI umare hImAlayamAM tapa yAdI mATe smAraka kArya paNa thayuM che. karavA cAlyA gayA. merAma bhakatane janma gehIlavADamAM dareka gAme AhIra atyAre chADavAvadaranA sarapaMca tarIkenA zrI rAmabhAInA teozrI jJAtimAM thayo hato. vArasAmAM ja prabhu bhakitanA zubha saMskAro pitAjI hatA. maLyA hatA. dharmapatni jIvubAI paNa AjJAMkita hatAM. Atithya gagA satInA pati gohIlavADamAM AvelA samaDhiyArA gAmanA dharmanuM pAlana karI sAdhu saMtonI sevA karI rAmamaya jagata nihALyuM. garAsadAra hatA. garAsa TuMke hate. mahAna viduSI gaMgAsatI temanAM dareDamAM jyAM merAma bhakata rahetA tyAM temaNe jIvatAM samAdhi lIdhI. dharmapatnI hatA. pati patni bane vicArazIla ane dharma parAyaNa hatA. Aje paNa temanI samAdhi ane maMdira mojuda che. gaMgAbAIe prabhu bhaktinAM pado ane bhajano pitAnI putravadhu saMta loyaNane janma rAjakeTa pAsenA ATakoTa gAme luhAra pAnabAIne udezIne gAyAM che. Aje paNa samaDhiyALA gAme A jJAtimAM thayuM hatuM. apAra saudarya hatuM. ATakoTanA kAmAMdha ane daMpatinI samAdhi jIvaMta che. laMpaTa lAkhA nAmanA jAgIradAranI tenA para kudaSTi thaI, satI mahAsiddha velanAtha athavA velA bAvA tarIke oLakhAtA leyaNe lAkhAne ghaNe upadeza Apyo. satI toralanI jema lAkhAne mahAsiddha purUSa pachAta gaNAtI keLI jJAtimAM janmyA hatA. nAnamahAna bhakta banAvyA. paNathI ja mAtApitA marI gayAM. kheDUtane tyAM majurI karI bALapaNa Aje lAkhA-leyanAM bhajane ghera ghera gavAya che. vitAvyuM. yuvAvasthAmAM raMga lAgyo. bAra varasa sudhI anAjane bhikSu svAmI akha Dona dajInuM pUrvAzramanuM nAma lallubhAI tyAga karI ughADe page giranAranA pahADane parakamAo zarU karI. hatuM. nAnapaNathI ja dhArmika sAhityanA vAMcanane jabbara ze a ghaNI auSadhionA prayAga karI vanaspatizAstra hastagata karyuM. pachAta hato. te vakhatanA pragaTa thatAM puratAnI kiMmata sAmAnya mANase jJAtimAM rahelA kusaMskAro kADhavA aMdagI mara ghUmyA. rAmA nAmanA kharIdI na zake tema lAgatAM lekene taddana saratAbhAve aDhaLaka zikArIne zikAra ane durbasane choDAvI ziSya banAvyo. bane gurU dhArmika sAhityano khajAno hAra lAvavA emaNe saratuM sA hatya ziSya giranAranA siddha gaNAyA. Aje vaDIyA pAse khaDakhaDa gAne vardhaka kAryAlayanI sthApanA karI. tenI aMtima samAdhi che. gujarAtanI prajA bhikSu akhaMDAna dachanA A upakAra badala bhakata sagALazAne janma vaNika kuLamAM thayo hato. temanI kaNI raheze. strInuM nAma caMgAvatI hatuM. junAgaDha pAse bIlakhAmAM teo rahetAM. saMta punitane janma junAgaDha gAme brAhmaNa kuLamAM thaye hA graha-thadharmanogya pAlana karI sAdhu saMtonI khuba sevA karatAM eka amadAvAdamAM bALapaNathI ja bhakitanA raMge raMgAyA. bhakita premI sAdhune jamADIne jamavuM tevuM AkarUM vrata temaNe lIdheluM. e vratanI gujarAtanI janatAmAM temanA AkhyAnA udaya sosaravI utarI jatA. kaTI karavA bhagavAna Ave che. ekanA eka putra celaiyAne vadherI saMta punite potAnuM svataMtra sAhitya ghaNuM racyuM che. 'janakalyANuM khAMDaNIe mAMDI bhagavAna AgaLa dhare che. AkarI kasoTIthI prabhu nAmanA mAsikanI sthApanA karI bhaktinA akhaMDita pravAhane vahate prasanna thaI ceTIyAne savana kare che. bIlakhAmAM e sthaLa prabhunA rAkhyo che. gujarAtanI prajA temane kadI bhUlI zakaze nahiM. pIpaLA tarIke oLakhAya che. ane haju e khAMDaNiyo ane vAjasura bhakatane janma mANAvadara tAbe iMdirA gAme thayo sAMbelAnA lAke darzana kare che. hatA. nAnapaNathI ja bahAdura hatA. yavana leke jayAre pazu hatyA sa ta mekaraNane janma karachamAM khAMbhaDI gAme rajaputa jJAtimAM karatA tyAre turata ja deDI jaine tene bacAvavA prayatna karatA. bharI zAkhAmAM thayo hato. bAlAvasthAmAM AzApurA tathA hiMgarAja ema karavA jatAM ghaNIvAra saMgrAme karavA paDatA. Ama jIvanabhara mAtAnA parama bhakta hatA. phara pharatA giranAramAM AvyA. tyAM siddha jIvadayAnA upAsaka hatAM bhANasAhebanA ziSya saMta kA ravAnAne paraSa rUpe tAtreya guru maLyA. sevAno Adeza Ape, sAce jIvana beTo thaze. jIvanabhara kAnavAmI pAse rahIne saMsthAnI sthApanA patha mujha sevAcinha rUpe kAvaDa maLI te svIkArI kai dhAMgakarI. Aje vaDAlamAM e saMrathA ane temanI samAdhi mejuda che. laDAI gAme dhuNI dhakhAvyo. krAMtikArI ane nama satya kahenAra dAdA bhakata pArTIgano janma soraThanA reDasara gAme bAreTa mekaraNanI sAkhIo Aje paNa prasiddha che. badhA saMte karartA saMta jJAtimAM thayo hato. nAnapaNathI ja vairAgyane kAraNe dikSA laI sAdhu mekaraNanI vizeSatA e che ke :- lAlI gadheDe ane metIe kutaro banyA. kAThI, keLA, kAraDiyA vi. jJAtiomAM pharIne jJAna ane jevAM paNa prANIo paNa saMsaMgathI anucara banI rahyAM. Aje paNa bhakitanI gaMgA vahevaDAvI ghaNA mANasane dharmane mArga daryA. saMta mekaraNanA anuyAyIo kApaDI saMta tarIke oLakhAya che. Jain Education Intemational
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya] ( jemala torala jesalano janma kaccha dharAmAM jADejA kuTuMbamAM ja sAdhu saMto upara apAra prema hato. hiMdustAnanA aneka tirtha thayo hato. thoDI garAsanI jamIna hatI. corI lUMTano dhaMdho karatAM dhAmamAM bhramaNa karyuM. temanuM jIvana ja bodha parAyaNa hatuM. lUMTArAne saradAra banyA. saurASTranI svarUpavatI kAThiyANI toraladene amadAvAdamAM prema daravAje atithionA visAmA samo temane rUpanI mitromAM carcA thatAM heDa karI, tela, ghoDIne talavAra caravA Azrama prasiddha che. mATe jesala saurASTramAM AvyA. toraladenI mulAkAta thaI. jugajuganI sa ta narasiMhadAsajI amadAvAdanA jagannAthapurI Adarza mahaMta oLakhANa tAjI thaI. toralane laIne jesala kacchamAM jAya che. tarIke saMta narasiMhadAsajInuM nAma ujajavaLa che. jamAlapura daravAje rastAmAM hoDI DUbe che. tarala jesalane karelAM pApanuM prAyazcita karI rahela jagannAthajInI jagyAmAM atithi sevA, gausevA, daradIonI prakAza karavAnuM kahe che. basa tyAMthI jesala luTAro maTI bhakta bane sevA, bhUkhyAne bhojana ane sarva Atma paramAtmA jANIne A che. pApa prakAzamAM bhayaMkara tophAnathI hoDI sahIsalAmata kinAre jIvana sevA karI. saMtanI suvAsa tarIke Aje paNa amadAvAdanI pahoMce che. ane baMne naranArI alakhanA upAsaka bane che. jesala janatAnA hRdayamAM tenuM sthAna apUrva che. toralanuM bhakata yugala saurASTra ane kacchanA leka hRdayamAM anupama svAmI uttamapurIjI pAlanapura pAsenA rAjapura maThanA pavitra rathAna dharAve che. Aje aMjAramAM baMnenI samAdhi che. kArakIrdImAM svAmI uttama purInuM nAma ghaNuM ujavaLa che. bAreka | harasura bhakatane janma kacchamAM bhujathI paMdareka mAIla dUra gAmanI jAgIra rAjapura maThanI nIce hatI. tene suvyavasthita vahIvaTa dhANerI gAme AhIra jJAtimAM thayo hato. khetIkAma karatA nAta- karyo. dina duHkhIonI sevA ane gaupAlana tene jIvana maMtra hatA. jAtanA bheda na hato. harijana vAsamAM bhajana karavA jatA ane rAjapura maThamAM temanI aMtima samAdhi che. prasAda paNa letA. lokee ghaNe vAMdhe paNa pitAnA saMta bhAvasvAmI gaMDalamAM thaI gayelA prasiddha saMta jIvananizcayathI DagyA nahi, mRtyu vakhate temanA vaMzane Adeza Apyo. dAsa lehalaMgaranI ziSya paraMparAmAM bhAva svAmInuM nAma mokhare che. janmASTamInA divase harijanane ghera bolAvI jamADavA. Aje paNa bhArata dezamAM kheta janatAmAM rAta divasa , lokone dharma dhANerInA harijanone temanA vaMzaje janmASTamInA roja jamADe che. abhimukha karyA. bhAlanI janatAnA hRdayamAM bhAva svAmInuM sthAna saMta IzvararAmane janma kacchamAM bhuja tAlukAnA vAMDhAya gAme apUrva che. dholerAmAM temanI sthApita jagyA maMdira vagere mojuda che. thayo hato. hamalA gAmanA samartha saMta devA sAhebanA upAsaka banyA. prabaLa puruSArthathI vAMDhAyamAM bhavya AzramanuM sarjana karyuM. aMdha lAla sAheba gujarAtanA mahAna saMta ravi sAhebanA ziSyamAM ane apaMgane mATe jayAre kAMI AzramanI sagavaDa na hatI. ene lAla sAunuM nAma ama sthAna che. bhakti bhAvathI bharapUra tanA vakhate saMta izvararAmajIe aMdha ane apaMga bALakone rAkhI.temane yogya bhakita kAvya uttara gujarAtamAM ghera ghera belAya chepATaNamAM temanI keLavaNI ApI. Aje kacacha vAMDhAyamAM temane sthApela Azrama nA aMtima samAdhi mejuda che. yAda karAve che. khIma sAhebano janma uttara gujarAtanA rAMdhanapura tAbe - trIkama sAhebane janma kacchamAM rAmAvAva gAme harijana brAhmaNa vArAhI gAme lehANA jJAMtimAM samartha bhANa sAhebane tyAM thayo hato. (heDagaraDA) jJAtimAM thayo hato. avAranavAra rApara khAma sAheba vArasAgata ucca saMskAro hatA. keI kAraNathI vArAhI gAmane tyAga pAse jatA ane raMga caDyo. ekavAra sairASTrathI kacchamAM ravisA basa vire karI rApara gAme AvI vasyA. tyAM jagyA baMdhAvI sevAzrama bAMdhyuM. heDI raste jatA hatA. achUta gaNIne heDI LAe trIkamane lIdhA citroDanA harijana bhakta trikamane apanAvI dIkSA ApI pitAnI mahi. trIkama page cAlIne raNamAM thaIne karamAM khIma sAhebanI sAthe rAkhyo. e vakhatamAM e kAma ghaNuM agharuM hatuM. nAtajAtanA pahelAM pahoMcyA. AvI utkaTatA joI khIma sAhebe tene dikSA ApI bheda bhUMsavAnA zrI gaNeza khIma sAhebe mAMDyA. Aje rAparamAM darIyA saMta banAvyA. citroDamAM jagyA bAMdhI tenI chellI IcchA mRdeva sthAnanI jagyAmAM khIma sAhenI samAdhI jIvaMta che. khIma sAhebanA caraNamAM samAdhi levAnI hatI. pote ana hovAnA saMta haridAsajIne janma kacchamAM mAMDavI tAbe zabarIyA kAraNe temAM dhaNAM viSane AvyAM, paNa te Iccho temanI pUrI thaI. gAme rajaputa jJAtimAM thayo hato. A janma brahmacarya vrata pALA Aje rAparamAM khIma sAhebanI jagyAmAM trIkama sAhebanI samAdhi samartha guru caraNa sAheba pAsethI dIkSA laI Azrama bAMdho. haTha jIvaMta che. sAta vaNArasI mAtAne janma vaDodarA zaheramAM brAhmaNa yAganA vA mA 4thA *1NutA, Aja zAgAravA gAme temanA samAdhi sAtimAM thayela hatuM. bAlyAvasthAmAM ja vaidhavya prApta thayuM. ane tene vata che. parama siddha puruSa merAra sAhebano bheTo thayo. tene AtmAnuM darzana - saMta muDiyA svAmInuM muLa nAma dayArAma hatuM. junAgaDha thayuM. dikSA lIdhI potAnI sarva saMpatti, guru caraNe arpaNa karI Aje tAbAnA DamarALA gAme brAhmaNa kuTuMbamAM teo janmyA hatA. vaDAdarA vADI chelI piALamAM vaNArasI mAtAnuM maMdira prakhyAta che. DamarALA gAmamAM karamaNa bhA kuMbhAranA satsaMgathI temanA uramAM mahAna sa ta saMtarAma ane janma kheDA jillAnA naDIyAda vairAgya pragaTa thayo. ghara bAra choDI kacchanA rApara tAlukAmAM vizegAme thayo hato. nAnapaNathI ja asAra saMsAra upara vairAgya hato. rIyA pahADamAM rahI yogasAdhanA ane AtmAcatana karI ghaNuM vAM dhaNA sAdhu sa tenA samAgamamAM AvyA, chelle chelle gujarAta prasiddha rahyA. yogasiddhi prApta karI chavanane kartavya-parAyaNuM banAvavA saMta ravi sAheba pAsethI divya jJAnanI prApti karI. lekonA tIrtha aMjAra AvI suMdara Azrama bAMdhyA. saurASTramAM paNa pharIne morabI, dhAma jevuM naDiyAdamAM saMtarAmajInuM maMdira prasiddha che. jAmanagara vigere sthaLoe Azrama bAMdhyA. temanuM ziSyavRMda ghAruM sata sarayudAsajIno janma amadAvAdamAM thayela hatA. nAnapaNa hatuM. jAmanagaramAM temanI samAdhI che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bhUda gujarAtanI asima zubhecchA pAThave che For Your Shipping & Forwarding W at Saurashtra ports Please rafer to : ARVIND & Co. mu. gujaraDA tAluko-gArIyAdhAra, jile-bhAvanagara. sthApanA tArIkha-15-11-47 seMdhaNI naMbara-16 zera bhaDaLa- ra3960-00 sabhya saMkhyA-116 anAmata phaMDa- 3672-74 anya phaMDa 63-00 bIna kheDUta 30 nAraNabhAI kAnajIbhAI paTela nAgajIbhAi hIrajIbhAI paTela pramukha -: vyavasthApaka kamiTInA sabhyo - (1) zrI nAgajIbhAI hIrajIbhAI paTela pramukha (2) zrI parazotama juThThA paTela sabhya (3) zrI rAmabhAI kAnajI paTela (4) zrI goviMdabhAI gemA paTela sagya (5) zrI bhIkhAbhAI bhImajI paTela sabhya Clearing & Forwarding Agents Station Road, JAMNAGAR. Phone No. 551 Gram : "ARVINDO Also at, Veraval, Bunder Road, sagya Phone No. 176, Gram : ARVINDCO' Ever increasing range of G. P. I. C. Products S OLEIC ACID AND OTHER PAINT DRIERS FATTY ACIDS EMULSIFYING AGENTS METALLIC STEARATES WIRE DRAWING LUBRICANTS FATTY ACID ESTERS OF # PVC-STAILISES AMINES. GLYCEROL, GLYCOLS TEXTILE CHEMICALS AND POLYGLYCOLS and many other items of your requirements FOR DETAILS, PLEASE CONTACT: GANDHI PAREKH INVESTMENT CORPORATION Pvt. Ltd. Regd. Offlice : Alice Building, Dr. Dadabhai Naoraji Road, Fort, Bombay-1 BR. Tele ; 252559 Grams ; JYOTIJOM Factory ; Bombay. Agra Road, Ghatkopar, Bombay-77 AS. Tele 582835 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtImAM zabdakoza - -zrI mohanabhAI zaM. paTela keza zabdanI vyAkhyA karavAnuM kaThaNa che. kaI paNa vastu saMdharavA- sAcavavAnuM pAtra; khAnuM, AvaraNa athavA ghara. zrI ApTenA kezamAM tenA artho Ama ApelA cheH 1. A vessel for holding liquids, pail. 2. A bucket, cup. 3. A vessel in general 4. A box, cup board, drawer, trunk. 5. A sheath, scalebard 6. A case, cover, covering. 7. A store, mass. 8. A store-room 9. A treasury, an appartment where money is kept. 10. Treasure, money, wealth. 11. Gold or silver wrought or unwrought. 12. A dictonary, lexicon, vocabulary. 13. A closed flower, bud. 14. The stone of a fruit 15. A pod 16. A nut-meg, nut-shell. 17. The cocoon of a silk-worm. 18. Vulba, the womb. 19. An cka. 20. A testicle of the scroterm. 21. The penis. 22. A ball, globe. 23. A term for the five vestures which successively make the body, enshrining the soul. 24. A kind of ordeal. 25. A house. -26. A cloud. 27. The interior of a carriage. 28. A kind of bandage or ligature. 29. An eath. Ama saMskRtamAM AvA bhinna bhinna arthomAM te vaparAyo che. anya saMskRta kezone paNa ahIM AdhAra laI zakAya. paraMtu maha6aMze A ja arthe che. aMgrejImAM dictionary, glossary, vocabulary. thesaurus, lexicon Adi tenA paryAyavAcI zabda che. saMgraha ke te mATenuM pAtra e sAmAnya artha che. bhASAgata zabdo ke viSayanI yAdI akArAdikrame je pustamAM hoya tene ApaNe keza kahIzuM. ApaNe tyAM kezanI pUrve zabda, joDaNI, jJAna, vizra, Adi zabda vAparIne tenA nokhA nokhA prakAro ke upayogo darzAvAya che. zabdakeza hoya, joDaNukeza haya, jJAnakeza hoya ke vizvakoza hoya; e badhA saMdarbha graMtho che. navalakathA, vArtA ke kAvyanI jema AdithI aMta sudhI te vAMcavAnA hotA nathI. jyAre koI viziSTa prakAranI mAhitI ke jJAna ke saMdarbhanI jarUra jaNAya tyAre A graMthano upayoga ApaNe karIe chIe. keza racanAnuM zAstra hajI ApaNe tyAM joIe teTaluM vikasyuM nathI. A kAma kaI saMsthA, yunivarsiTi ke sujJa prakAzaka peDhIo tavidezanI madada vaDe hAtha para laI zake. koI eka vyakti, bhalene game teTalI sUjha samajavALI te hoya, game teTalI prakADa vidvattA te dharAvatI hoya teve te A kAma yathArtha na ja karI zake. kemake ghaNA badhA saMdarbho zabdanI sAthe hoya ane te badhAnI te vyaktine jANa hoya ja ema na bane. vaLI eka zabda judI judI vidyAomAM bhinna bhinna saMdarbhavALA hoya ane te tamAma saMdarbhe kezamAM saMpradAya to te keza vadhAre upayogI siddha thAya.' A nAnA lekhamAM keza racanAnA siddhAMtanuM azeSa nirUpaNa zakaya nathI, ane ahIM te prastuta paNa gamyuM nathI. paraMtu zabdakoza paNa keTalI tareha tarehanA hoya che tenI alapajhalapa ja ahIM dISTa gaNI che. IsavIsananA pahelA saikAmAM epIleniyasa che sephiTa kozanA prakAranI eka racanA Homeric Glossary ApI che. paNa enuM zAstra vikasavA mAMDyuM madhyayugamAM. 1440mAM pragaTa thayela Promptorium Parvluorum (a store house for the little ones)mAM bAreka hajAra leTina zabdanA aMgrejI paryAya ApavAmAM AvyA che. A racanA zALAmAM bhaNatAM bALakonA upayoga mATe ja thaI hatI. te pachI to kozaracanAnA zAstrano vikAsa ane itihAsa ghaNe rasika che, paraMtu ahIM ApaNe temAM nahIM UtarIe. , mukhyatve zabdakozanA cAreka prakAra gaNAvI zakAya: . bhASAne sAmAnya zabdakeza - 2. anuvAda zabdakeza Jain Education Intemational
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ (bRhada gujarAtanI garimau 3. viSaya zabdakeza 1846mAM maLe che. mirajhA mahaMmada kAjhIme emAM prAraMbhika kAma 4. viziSTa hetuvALo zabdakoza karyuM hatuM ane navarAe ene sudhAryuM-mAryuM hatuM. Ama benI. bhASAnA sAmAnya zabdakezamAM te te bhASAnA zabdo ane tenA saMyukta mahenatanuM pariNAma A keza che. A kozamAM suratanA artho ApelA hoya che. A prakAranA koNe ja ApaNa sAmAnya dalapatarAma bhagubhAIe taiyAra karelA kozane paNa aMtargata karI lIdhe vaparAzamAM hoya che. che. te pachI nAnA prayatna thatA rahyA che. paNa 1857 mAM jene anuvAda zabdakezamAM eka ke vadhAre bhASAomAM zabdanA artho pahelo bhAga (ATha bhAgamAMthI) pragaTa thayo hato te "aMgrejI ane ApavAmAM Ave che. AvA keza anuvAda karanArAo mATe khUba gujarAtI koza" aradezara pharAmajI khuru ane nAnAbhAI rUstamajI upayogI che. rANInAe racyo che. emAM badhA maLIne lagabhaga 50,000 zabda 'viSaya zabdakozamAM amuka eka viSayamAM vaparAtA zabdonA viziSTa che. e kozane saMkSiptakoza paNa 1862 mAM chapAve che. emAM arthe ApelA hoya che. emAM zabdanI kaMIka mitAkSarI vyAkhyA paNa vIseka hajAra zabdone saMgraha che. A saMkSipta kozanA saMpAdanamAM ApavAmAM Ave che. kavi narmadAzaMkara lAlazaMkara davee paNa sahAya karI che. 'viziSTa hetuvALA zabdake amuka eka khAsa hetune ja anu - kavi narmadAzaMkarane koza racavAnI tAlIma A kesamAM joDAyAthI lakSIne racAyA hoya che. alabatta, ApaNe tyAM to hajI pahelA prakAranA paNuM uttama koza nathI, tyAM vaLI AvA viziSTa hetavALA kezanI parathI AvyuM haze. ' to vAta ja kayAM karavI ! paraMtu aMgrejI bhASAmAM te AvA ghaNuM I. sa. 1862mAM karasanadAsa mULajI viracita "gUjarAtI ane kezAnI racanA thaI che. uccAra mATenA keza, jeNI mATe keza, aMgrejI koza" 10,000 zabdane saMgraha dharAve che. A koza vyutpatti mATe keza, samAnArthI ke viruddhAthI zabdonA keza, vidyAthIone upayogI thaI paDe te hetuthI ja racAyo haze. karazanadAsane rUDhiprayogone koza, (ApaNe tyAM zrI . je gAMdhI cita rUDhiprayoga paNa A keza racavAnI preraNA aMgrejI koze uparathI thaI haze ema keza I. sa 1898 mAM prasiddha thayo che, paNa Aje te enuM nAma lAge che. zApurajI eDalane 1863mAM pragaTa thayele " gUjarAtI paNa keTalA jANe che?) prAsa mATe ne koza, lupta thayelA zabdo ane aMgrejI koza" (1868)mAM te bIjIvAra chapAya che. A keza, bolIonA keza (gujarAta vidyApIThe bhIlI ane kacchI belInI kozamAM gujarAtI bhASAno ItihAsa ApavAno prayatna paNa karavAmAM zabdAvalio prasiddha karI che, ane dharI belInI zabdAvalinuM Avyo che. e lekha Ama vidvattA maryo nathI paNa enuM aitihAsika mudraNa hAla cAle che. zrI zAMtibhAI AcAryo te zabdAvalio pratyakSa mahattva lekhAya. te pachI kavi hIrAcaMda kAnajIne "kezAvaLI ne kSetra kArya parathI taiyAra karI che.), vizeSa nAme koza, apazabdone prayatna mahatvane lekhAya tevo che. Do. bhegIlAla sAMDesarA naMdhe che koza, bALako mATe keza, paradezIo mATe keza vagere vagere.. tema "saMrakRtane namUne laIne paNa gujarAtI zabdanI zodha ane have Aja sudhI ApaNe tyAM zabdakeza vizenI pravRttio zI saMgraha karavAmAM kavi hIrAcaMde ghaNI mahenata lIdhI che." ane kevI thaI tenI AchI rUparekhA joIe. ApaNe tyAM zabdake zanI - 1868mAM eka bIjo koza "zabdanAM mULa" saiyada abdullA racanAo thavA lAgI tene mATenI bhUmikA te aMgrejI bhASAmAM A ane khImajI premajI kRta prasiddha thAya che. emAM nepyA pramANe dizAmAM thayelA prayatnae bAMdhI ja hatI. gujarAtI zIkhanAra ane zIkhavADanAranA upayoga sAru te ApaNe tyAM A dizAmAM sauthI pahelo prayana DamaMDa sarI' pragaTa thayeluM che. A kozamAM phArasI, arabI, tuka mULanA zabda nI racanA (I. sa. 1808) karIne karelo. aMgrejone ahIM AvyA ne paNa lIdhA che. " gujarAtI bhASAne A pahele ja phArasI arabI temanI bhASAkIya jarUrIyAta paNa AgavI hoya e dekhAtuM che. tethI koza che. te pachI 1912mAM saiyada nijhAmuddIna kRta " urdU gUjarAtI thoDA aMgrejo mATe A " sarI' taiyAra karelI che. phakta 460 korA " tathA 1926mAM amIra mIyAM hamudamIyAM phArUkIne "gUjarAtI jeTalA zabdonI vistRta aMgrejI samajatI temAM ApelI che. alabatta phArasI arabI zabadene koza" prasiddha thayA che. mahipatarAmane paradezaone lakSamAM rAkhIne ja AvI samajati temAM ApavAmAM " vyutpattiprakAza " prAthamika dhoraNomAM vAparavA mATe racAya che. AvI che. A glosarI sAdhana akArAdi krame ApavAmAM AvI tevA ja koza cheTAlAla sevakarAma ane pramAkara rAmacaMdra paMDita nathI, cheDI avyavasthA paNa temAM che. te pachI aMgrejI-gujarAtI racelA che. Ama A kALanA traNeka yutpatti koza ApaNuM maLe che. - zabdakoza racavAnA prayatno thayA che, paNa A prayatane jhAjhA mAtabara have mahatvanuM gaNAya tevA keTalAka koza vize vicAra karIe. na gaNAya. A badhAM aMgrejI prayatnonAM nabaLAM anukaraNo ja gaNAya pahelAM, 'na koza' joIe. sorAbazA DosAbhAI kRta idiomatic Exercises illustrative kavi zrI narmadAzaMkarane A kesa gujarAtI koza sAhityamAM of the phraseology and structure of the English aitihAsika mahattva dharAve che. emanI pahelAnAM koza gujarAtI& gujarati languages. (1841) e visananI idiomatic aMgrejI ke aMgrejI-gujarAtI arthAt dvibhASI hatA. paNa A kozathI Exercises nuM mULa sAthe gujarAtI bhASAMtara che. are be hajAra gujarAtI zabdonAM gujarAtI artha maLyA, eTaluM ja nahIM paNa tene . uparAMta mahatvanA zabdone A aMgrejI-gujarAtI koza che. mirajhA sAhityanA pramANethI puSTa karyA. uccArAnusArI joDaNInI vyavasthA . mahaMmada kAjhIma ane navarajI phagadUtajIne gujarAtI-aMgrejI koza karI bhAvanA ItihAsane khyAla rAkhI keTalAka zabdonAM mULano nirdeza : Jain Education Intemational
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha ma ]. ryo. muMbaImAM vidyArthIone narma kavitA' nA keTalAka artho sama- A kozanI pahelI AvRtti sane 1908mAM pragaTa thaI. ane bIjI jatA na hatA, temane mATe nAne zabdArtha koza taiyAra karatAM karatAM AvRtti keTalAMka varSa 1925mAM prasiddha thaI. ekale hAthe keza taiyAra kavine meTo koza racavAnuM sUjhayuM haze. enA cAra bhAgo anukrame karanAra narmada pachInA pahelA ja kezakAra, lallubhAI che. sane 1861, 1862 1864 ane 1866mAM taiyAra thayA. paNa mULa | gujarAta varnAkyu sosAyaTIo chapAvelA gujarAtI zabdakeza" grAhakonI saMkhyA ochI thatAM narmade e bhAga 1866mAM chApyA (amadAvAda 1912 thI 1923)mAM bhASAzuTine agratA ApavAmAM khare paNa prasiddha na karyo. beeka varSa mATe teNe kozanuM kAma paDatuM AvI che. eno pahelo svara vibhAga sane 1908mAM ujavAyelA mUkayuM ane bhAre jahemata uThAvI 1867mAM pUruM karyuM. kozanA je hIraka mahotsavanA smAraka nimiro prasiddha thayA hatA. A zabdabhAga agAu chapAI gayA hatA temAM vadhaghaTa karI 1869mAM pharI saMgraha keLavaNI khAtAnI madadathI ane khAsa mANaso rokI taiyAra chapAvavAnuM zarU karyuM ane 1873mAM te kAma pUruM karyuM". karyo hate. sane 1893mAM zabdanI joDaNIne prazna upasthita thayo 25,000thI paNa vadhu zabdanA A koza vize vivecaka navala- tyAre thIoDerAva sAhebe "maherabAnI karI' pitAnI vAMca mALAmAMthI rAme te vakhate lakhyuM, " narmakoSa e narmadAzaMkaranA lAMbA dhIra kADhelA zabda saMsAyaTIne ApyA ane sarakAre joDaNI mukarara karaudyoga, bhAlA-jJAna ane zAMta sUmabuddhine moTo kItithaMbha che. vAnuM je kAma sosAyaTIne saMpAyeluM tene anuSaMge 1897mAM zabda gujarAtI bhASAmAM mULa ke nahi tyAM AvaDe mATe ane Avo saMgraha chapAvyo. te pachI paNa zALA khAtAnA niyamone anusarI sAra, ekaja mANasanA udyogathI ane te paNa bIjAM sAkSarI ane potAnA zabdasaMgrahano eka AdhArabhUta zALApayogI keza taiyAra karasaMsArI kAmo ane upAdhinI vacamAM bane e gurjara bhASAne khare- vAna kamiTIe TharAva karyo ane Aja sudhI ekaThA karelA kezanA moTA khara abhivaMdanA ApavA yogya vArtA che." keIpaNa tabakake apUrNa saMgraha uparathI mi maNilAla chabArAmane rokI "svara vibhAga' chapAlAgatA AvA kAmamAM koI vijJAnanI madada vinA, zrImaMtonA paDakhAM lo. A pramANe saMsAyaTInA kozane chello bhAga 1923mAM bahAra vinA narmade kareluM A kArya dAda mAge che, eTaluM ja nahIM paNa paDayo. jethI pramANabhUta bRhadakoza pragaTa karavAnI sosAyaTInI tenI pachI je je gujarAtI koza taiyAra thayA temaNe narmakozane yojanA adhUrI rahI. chatAM bhaviSyamAM e dizAmAM kAma karanArane AdhAra lIdhe che. "nama paryAya keza' ane 'nama dhAtu koza' upayogI thAya e daSTie vyutpatti, artha ane prayogonAM udAharaNa racavAnI narmadanI icchA hatI paNa pAchaLathI te lakhI zako lAgato sAthe eka namUnArUpe, sesAyaTInA pramukha zrI kezavalAla dhruve taiyAra nathI." karele "6 varNano keza " 1944mAM pragaTa thayo. namakozathI gujarAtanA koza sAhityakSetre jAgRtine juvALa A pachI to gaNezadatta zarmAne vistRta hiMdI-gujarAtI zaba* Avyo ane gujarAtI bhASAne paryApta zabdasaMgraha racavA uttadjana keza" (1924) jIvanalAla amarazI mahetA kRta ' gujarAtI zabadAthe maLyuM. ' gujarAtIne gujarAtI ane aMgrejI koza' (rAjakoTa 1885) ciMtAmaNi' (1925) tathA bhAnasukharAma mahetA ane bharatarAma kartA zrI kAlidAsa brIjabhUkhaNadAsa ane bAlakasanadAsa brIjabhUkhaNa- mahetAe karelA 51 000 thI vadhAre zabdone "gujarAtI aMgrejI dAse potAnA graMthamAM kAThiyAvADamAM vaparAtA rAdo dAkhala karyA ane e koza' (1925) ullekhanIya che. pustaka pitAnA prAMtane upayogI nIvaDe tevI goThavaNa karI. e sivAya keza sAhityanA mugaTa maNirUpa je be graMthe che temAM motIlAla manasukharAma zAha kRta gujarAtI zabdArtha ke" (prathama gujarAta vidyApIThane "sArtha joDaNIkeza mukhya che. enI pahelI khaMDa, vIsalapura, tA. sANaMda, 1886, bIjI AvRtti, 1888nuM AvRtti 'joDaNI koza" rUpe ja 1929mAM prasiddha thaI. tyArapachI upazIrSaka che.) mAM kartA lakhe che tema "narmadeza" ane gujarAtI artho umerI 1931mAM "sArtha joDaNIkeza' rUpe bahAra paDe che. zabdasaMgraha e be purata gujarAtI bhASAnA zabdArtha koza tarIke A keza pAMcamI AvRtti sudhI pahoMo che. temAM zabdabhaMDoLa pragaTa thayAM che paraMtu temAM gharagaththu. kheDUta, kArIgaro tathA vepArI- vadhyuM che. te sAthe gujarAtI bhASAmAM joDaNI nizcita ane vyava ithata emAM vaparAtA ghaNA zabda rahI gayelA che. te paikI atyupayogI thatI jatI hatI, "have pachI koine ravecchAe joDaNI karavAne evA 1400 zabdone saMgraha meM A pustakamAM karyo che. AmAM adhikAra nathI" evo gAMdhIjIne Adarza paLAto jato hato. ulekhita "gujarAtI zabdasaMgraha' vize kazI mAhitI maLatI nathI. gujarAtanA samagra zikSita varge e svIkAryo che. tauparAMta vidyA goviMdabhAI hAthIbhAI desAIkRta "prAMtika zabdasaMgraha' (vIsanagara pIThanA 'vinItakoza" ane "khissA keza paNa khuba upakAraka banyA 1900) bhUtapUrva vaDodarA rAjayanA kaDI kAntamAM (have mahesANA che. khissAkozanI doDheka lAkha jeTalI nakale atyAra sudhImAM chapAI jillAmAM vaparAtA taLapadA zabdone A saMgraha amaladArone sarakArI che. A saMsthAnuM koza racanAnuM kAma mahattvanuM che. saMskRta gUjakAmakAjamAM anukULatA thAya te mATe chApavAmAM AvyA hatA. narma- rAtI koza', 'hiMdI gujarAtI keza', gujarAtI hiMdI keza a di koza pachI noMdhanIya koze te lalubhAI gokaLadAsa paTela kRta "gujarAtI mahattavanAM che. vidyApIThe AgaLanAM varSomAM prAkRta keza "abhidhAnApya zabdakoza' Ave che. sane 1892mAM 40,000 zabdane aMgrejI- dIpikA' prasiddha karyo che. gujarAtI koza' chapAyo hato. kozakAra kahe che: "A koza kharuM jotAM vidyApITha ! "sArtha joDaNIkesa" pachI goMDalanA ThAkora sAheba narmakozane AdhAre ja lakhAyela che. kahevata ane rUDhiprayoga narmada bhagavatasiMhajIe taiyAra karAvela 'bhagavad go maMDala' graMtha samasta pramANe ja rAkhavA uparAMta rUDhiprayoga koza'ne AdhAra lIdho chegujarAtI bhASAne bRhat koza che. sane 192thI tenuM kAma zarU ne keTalAka sthaLe chAnusAra arthe karI mUkavAmAM AvyuM che." karyuM te 1944mAM prathama bhAga bahAra pADI zakAze. tene chelle diyatra jAgRti kaI (1924) tathA bhAnusakhAma kara rAjakIsanadAsa mAM ane e ke sivAya koI DaNaka siddha thaI. sa. e. Jain Education Intemational
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ 364 Jain Education Intemational. gujarAtanA vyApArI deza-paradeza lahANu karatA sAddhasika gura vyApArI, ThaMsa hiM'nA 'skAranI mAratAM dhana upajAvI zake che. ane hRdayane e paNa dhabakAra vadhe nahi, evI udAratAthI e dhanane ApI paNa zake che. e gaNatarIbAja haze, chatAM enI udAratA paNa ajoDa che. zubhecchA sAthe-- Ara. rAyacaMdanI kazuM lAkhaMDanA eMgalsa, cenala, khIma, pATA, pleTa vagerenA vepArI dArUkhAnA - majhagAma muMbai-10 [ bRhada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave zrI mahAlakSmI Ayarna enDa brAsa phekaTarI presa reDa, bhAvanagara. oIla mIlsa mATe dareka sAIjhanA phIlTara presa, oIla pampa, panALanA enTeTara, opanaranA khITara seTa, temaja dareka prakAranA sperapArTa sa banAvanAra temaja dareka prakAranuM velDIMga kAma karI ApanAra.
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika aMdAja che. pIna koza anusAra koNa badhA prayatnonA paripAka che ke jenA vize khUba ja , harIzaMkara dalapata temaja navamo bhAga 155mAM pragaTa thayo. kavArTI sAIjhano 9270 smika ane teo kayAre prayojAyA ke lupta thayA te aMge kazI sAcI pAnAnAM A graMthamAM 2,81,3 : 7 zabdane 540,455 arthone mAhitI nathI. athavA to emAM evI mAhitIno abhAva rahevA tathA 28 156 rUDhiprayogono samAveza thayo che. vaLI emAM zabdanA pAme che. e khyAlane najara samakSa rAkhIne kozamAMnI vyAkhyAo arthane nizcita karavA avataraNo apAyA che. paNa tenA mULa prayogo ane temAMnA artho ApavAmAM Ave te ghaNI anukULatA UbhI thAya. ApaNe nAMdhI zakIe tevI rapaSTa rIte te dhAyA nathI. chatAM aitihAsika kezanI A prAthamika jarUriyAta che, je teNe saMtevI eTaluM to svIkAravuM ja paDaze ke vipula zabdarAzI ane tenI ja paDe vyutpatti paNa temAM jarUrI che. keTalIkavAra te arthavimarza vaividhyapUrNa arthachAyAonuM prathamavAra darzana A zabda saMgraha ane vyutpatti sAthe sAthe ja thaI zake che. havenA samayamAM A kAma karAvyuM che bhAratamAM paNa AvuM kAma satata thatuM rahyuM nathI. aneka tadvidenA vinA zakaya nathI. 'bhagavada ge maMDala'mAM je DI vidyApIThanA keza anusAra koza racanA vize khuba khuba thaI zake tema che. AzA rAkhIe rAkhavAmAM AvI che. "joDaNI koza," ane "bhagavad go maMDala' na ke kozaracanAnA A badhA prayatnonA paripAkarUpe eka uttama bRhanA samakAlIna tarIke ApaNe trivedI harIzaMkara dalapatarAma kRta kezanI racanA thAya. paNa AvA kAma sarakAranI mAtra Arthika sahAya kAsI cA zabdArthamAlA" mULavaMtarAya tripAThI ane nItirAya rAkRta "gajave ? vinA thaI zake nahIM. gujarAtamAM Aje vidyAkIya citra AzA janmAve dhUmato gujarAtI zabdakoza" ramaNalAla amRtalAla desAI kRta "ajoDa tevuM che. navI peDhI taiyAra thatI Ave che; ne temanI abhyAsa niSThA aMtyAkSarI sArtha zabdakeza ke. kA. zAstrI kRta "laghukoza' ane baLakaratA paNa jaNAya che. e badhAne Harness karanAruM Ayojaka gujarAtI bhASAno aprAsa zabadakeza, khaMDa 1. ekAkSarI diakSarI baLa hoya to khUba suMdara kAma thaI zake tema che. zada tathA emane ja "pAyAno gujarAtI keza ane upendra bhaTTa ane rati li nAyaka kRta "nAno koza'ne gaNAvI zakIe. A lekha kevaLa rUparekhA jevo ja samajavAno che. saMzodhana Ama keza-racanAnA itihAsane tapAsIzuM to jaNAze ke vividha karIne A viSayamAM UMDA UtarIne je ekAda lekha taiyAra thAya te udezathI kozaracanAnA prayatno thayA che. ghaNI mAhitI maLe tema che. Do. bhegIlAla sAMDesarAe A eka bhASAnA pratyeka za"danI nedha uparAMta paNa etihAsika ma lekha 1961mAM adhyApaka saMghanA pramukhapadethI raju karyo hato. jALavIne batAvelA arthavikAsanI samajUti jemAM ApI hoya tevA A lekha taiyAra karavAmAM gujarAta vidyApIThana gujarAtanA koza virala che. atyAra sudhInA ApaNA dezanA arthe aitihAsika adhyApaka zrI jayaMta paTele khUba upayogI madada karI che temane te zuM tArkika krame paNa goThavAyelA hotA nathI. temane krama Aka- AbhAra mAnuM chuM. - me, zaM. 5. zubhecchA pAThave che zrI gaDhaDA mahAla sahakArI mArkeTIMga sesAyaTI lI. gaDhaDA (svAminA) stha panA tA. 16-12-57 rajIsTara naMbara 1568 sabhya saMkhyA :- 35. 34 maMDaLIo 1 vyakitagata zerabhaMDaLa:- 16200-00 sarakArazrInA ze2 - 2500000 anAmata bhaMDaLa - 3214-23 anya kAmagIrI - khAtara, bIyAra, jatunAzaka davAo. eka Tana jeTaluM rAsAyaNIka khAtara ane 50 thI 75 Tana jeTaluM sudhareluM biyAraNa saMgraha karavAmAM Ave che. khAtara - supaskeiTa emoniyAsapheTa, mizra khAtara vigere sudharelA bIyAraNa jevA ke magaphaLI, kapAsIyA, C. J. 73 vagere jaMtunAzaka davAo gemekSIna pAvaDara, cIlI e, DI Dresa kAphesTa vagere. khAMDa, patarA, sImenTa, geLa, sTezanarI vagere. sarakArazrI taraphathI saMghane madhyama kadanuM goDAuna rU. 20,000-00nuM maLela che. Jain Education Intemational
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ * sthApanA tA. 12-2-31 2. na. 9867 dhI tArApura kA. Apa. ana benka lI, tArApura ANaMda thaI ( ji. : kheDA ) "vinA sahakAra nahi uddhAra" sattAvAra thApaNa rU|. 200000-00 - vyAjanA dara :-- bharAyeluM zerabhaMDoLa rUA. 152490000 cAlu khAtA upara % rUA. 77616-99 seviMgsa, 8% 29 za. 1625-1 kisa peTa 3thI ka rUA. 35 lAkhathI vadhu anya eka kA bhaDALa pramukha : zrIcuta cheTAbhAI raNachoDabhAi paTela A benka tamAma prakAranuM enkIMga kAkAja kare che. sabhAsada temaja nagInamAM mezane sonA-caMdInA dAgInA para viANa ApavAmAM AAve che. vepArIone za kreDITa temaja phikasa DipenDanTa rasIda upara patu biANa ApavAmAM Ave . A jemAM eka piki banI agavaDatA che. jhaDapI enDIMga sevA e A benkanI vinatA che. menejara : jAvA jAbhAI paTela dhIrANa ane vasulAtanuM kAna nahIM karIe tA sahakArI pravRtta kaMpavALI lAgaze, -: 27. na. 1540 [ gujarAtanI namitA dezanI kAyApalaTa karavAnA kAryamAM Arthika ane sAmAjika krAnti anivAya che. je sahakArI pravRtti dvArA ja zakaya banAvI zakAya tema che. zrI unA tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMgha lI. musTara na 356 : tA. 25-6-1956, ) jInIMga phekaTarI enDa oIla mIla delavADA roDa, unA (ji. jUnAgaDha. ) sabhya saMkhyA - 60ArabhALa - rUA. 2322 ADI. zraga : a sAhityanA nUtana prayogane ame aMtarathI AvakArIe chIe. sahakArI pravRttithI ja bhAratanuM bhaviSya ujjavaLa che. zubhecchA pADave che caMdrAkara lAbhazakara jAnI pramukha dhI taLAjA tAlukA sahakArI mArkeTIMga seAsAyaTI li. sTezana ra, taLAjA. (ji. : bhAvanagara ) sthApana tA. 19-6-56 taLAjA tAlukA mArkeTIMga sosAyaTI reka jAtanA zakAyaSTika khAtarA, mizrabhAtara, biyAraNa, pAka saMrakSaNa vAcyuM, khetIvADInA sAdhano, sImenTa, lAkha, khAMDa, sTezanarI dareka jAtanA anAja vagere kheDUtone upayogI cIjavastunA vecANanu byAjabI bhAve mArkeTIMga kAmakAja kare che. na naH 24
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ A/PARA arvAcIna gujarAtI sAhityanA gadyasvAmIo bhAratamAM bhaginI bhASAonI samakakSa ubhI zake tevuM samartha kavi dalapatarAma-saMsArasudhAraka gadyakAra, tattva dharAvatI gujarAtI bhASAna-sAhityanAM gadyasvAmI ne ahIM narmadayuganA bIjA gaNanApAtra sAhityakAra te kavi dalapatarAma. paricaya Apyo che. je te samayanA paribaLo, anya vidhAyaka te temano janma vaDhavANamAM I. sa. 1820, jAnyuArInI 2 mIe vagerene paNa temAM kALo che ja paNa chatAM je je mahAnubhAvoe thayo hato. pitAnuM nAma DAhyAbhAI ane mAtAnuM nAma atabA sAhityanI viziSTa pravAha-saritAne vahAvI che teone TuMka paricaya hatuM. svAminArAyaNa saMpradAyanA saMte bhumAnaMda ne brahmAnaMdanI chAyA atre rajU karyo che. ane saMtasamAgamathI kavie kAvya sarjana zarU karyuM. narmada-arvAcInomAM Adya saumya vyaktitva, sArA vicAra ane lebhogya kAvya te ja | maMthanayugamAM bhAratavAsIonI dazA arjuna jevI hatI. evA temanI viziSTatA hatI. narmadanA ghoDApUramAM taNAtA yugane dalapata maMthanayugamAM narmadanuM jIvana zubhAzubha sarva tane potAnAmAM rayo eTaluM ja nahI paNa sudhArAnA vegane vivekI ane nItisAkAra kare che je jamAnAmAM jJAtivAda, jaDatA, ajJAnatA, vahema, maya banAvyo. dalapatarAme samAjane gammata sAthe jJAna ApIne aMdhazraddhA ane bhIstAnI jaDa pharI vaLI hatI, te yugamAM akika , dhIre dhIre sudhArAne sAra" prajAne pAyo che. temanI lekhanarItimAM zaktithI ApaNuM gujarAtanA pratinidhi vIra narmade je vikAsa ThAvake Thapake hAsyasa saraLatA, madhuratA ane nirmaLatA che. gAna sAdho tethI narmadA pravRttipravAhane Adyapreraka hato. jUnuM harI navuM ne zravaNapriya zabdaracanA te dalapatarAmanI. lAvanAra, byugala bajavaiyo, sudhArAne senAnI hatA. teNe gAyuM che ke dalapatarAmanA gadyalekhanano prAraMbha I. sa. 185ththI thayo. "sahu cale jItavA jaMga byugala vAge temanuM sAhitya vidabhogya nahIM paNa janatA irache che tevuM jIvanane yA homa karIne paDo phateha che Age" sparzatuM, jIvana-preraNAtmaka, jIvanarasa reDatuM nItipatha pradarzaka hatuM. - narmadano janma suratamAM I. sa. 1833nA tA. 24 ogaraTane nibaMdhanATaka ane vArtA A rIte teoe gadyanA pacIsa pustake zanivAre thayo hato. jJAti vaDanagarA nAgara. pitAnuM nAma lAla lakhyA hatA. narmada ane dalapata baMne samakAlIna hatA. paNa dalazaMkara dave ane mAtAnuM nAma navadurgA hatuM. patarAmanI zailI sabhAraMjanI jyAre narmadanI zailI mastAnI. baMne aDhAra varSanI nAnI vaye buddhivardhaka sabhAnI sthApanA karI, ekabIjAnA pratispadhI chatAM pUraka hatA. svadezaprema, dharma, sAhasa ane udyoga, hunnara ane vidyAkaLAne vega ApavA bhASaNa zarU karyA. agAdha vAcana ane vicAraNAthI te navalarAma- kalamane tapasvIra mahAna banyo. pravacana ane pracAra tenAM mukhya zastro hatA. trevIsamAM navalarAma paMDyA narmadayuganA samartha vivecaka, vicAraka ne lekhaka varSe ghera AvI, kalamanA sAmuM joI AMkhamAM jaLajaLiyAM sAthe hatA. temano janma suratamAM I. sa. 183nA mArcanI 9mI tArIkhe thayo hato. nAgara brAhmaNanI jJAtimAM pitA lakSmIzaMkara ane mAtA tene araja karI ke have huM tAre khaLe chuM.' naMdakAranA ekanA eka putra hatA. - narmade kAvyAraMbhathI navo aNu pragaTAvI zaurya ane premanA navalarAme narmadanA gadyasAhityane vadhu rasALane samRddha banAvyuM. darzana karAvyAM. temanAM jIvana ane kavanamAM kevaLa zRMgAra, vIra ane itihAsa-graMtha, nibaMdha, chaMda, sarvakSetre prathama kheDANa karanAra A zAMtarasanI choLo ja nathI uchaLatI paNa zaurya ane premanuM teja pragaTe che. narmada mahAkAvya racI nathI gayo paNa mahAkAvya jIvI vIra hato. vizeSata: samarthayajJa te temanA sAhityanA vivecane hatA. gayA che. te ja yajJanI phalazrutie temane vivecaka navalarAma biruda ApyuM. narmada janma ane karme brAhmaNa hatA, paNa svabhAve kSatriya hatA. navalarAma gujarAtI bhASAnA Adya ane zreSTha vivecaka hatA. temanA tenI sikatA ane Teka tene vaTano kaTake kahAve che. prajAne navajAgRti, vivecanamAM tarI Ave che--udAratA, samabhAva, sAtvikatA, samajura ne svadezAbhimAna zIkhavI teNe kavi narmadanuM biruda prApta pramANutA ne nyAyabuddhi. kevaLa vivecaka ja nahIM paNa teo sArA karyuM. ApaNuM Adhunika sAhitya bhavaMtaromAM e mana hato. nATayalekhaka paNa hatA. phreMca nATayakAra moliyeranA jagaprasiddha "narmahSanI sAdhanA karI bhagIratha kahevAyo. nATakanuM temaNe kare ! rUpAMtara bhaTTanuM bhopALuM ' e Aje paNa nAnA moTA maLI 129 lakhANa tene lakhyA che. Adya itihAsa- hAsyapradhAna nATakamAM amara che. kAra, caritrakAra, nibaMdhakAra, nATayakAra, patrakAra, kavi ane samAja- navalarAmanI gadyakIlI sugama ane saraLa che. temanI zailI arthasudhAraka te hato. gadya sAhityano AdyapraNetA, lAgaNI, jusso ane lakSI che. sandarya lakSI nathI, paNa bhAvAthIya che. ADaMbara nathI paNa videzAbhimAnane udhaka navayuga nirmAtA ane arvAcIna sakSama manana, vigata, varNana saLaMga vRttakathana, narmamarmayukta vineane yugane svapnadaSTa hatA. - prabaLa lAgaNIvALuM sAbhArthe temAM che. zabdo paricita ane vAke Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ 18 ( 10 nA narinat TuMkA che, chatAM zailImAM avajJA preraka bajArIpaNuM nathI. temanI bhASA samaya saMsArane AvarI le teTalAM vividha che. tene pratyeka bhAga sughaDa che. temanI raulI paNa maraNIya nahIM paNa sughaDa te che ja, eka judI navalakathA je che. samagrapaNe "sarasvatIcaMdra' gujarAtI meghadUta'nuM gujarAtImAM temaNe bhASAMtara karyuM che. ItihAsa, vyA- bhASAo jagata sAhityane ApelI mahAnavalanI bheTa che. karaNa, bhASAzAstra, piMgaLa Adi lakhANomAM emanI vidattAne satyanikA temanAM jIvana ane kavana para vedhaka prakAza pADatI temaNe pragaTe che. zrI navalarAmanI uttamakRtione saMcaya "navala graMthAvali' lakhelI ciMtanapUrNa aMgrejI rojanIzI kecabuka che. rojanIzImAM nAmathI pragaTa thayuM che. temanA taTastha vicAronuM gaurava jovA maLe che. naMdazaMkara-navalakathAne AdyapraNetA. snehamudrAmAMnA kAvyo paNa kAvyatattvanI daSTie avagaNavA naMdazaMkarano janma suratamAM saM. 1881mAM citra vada 4ne divase- jevA nathI. temAM darzanatattva ghaNuM che paNa AtmalakSI UrmikAvyanuM 1835nI eprilanI 21mI tArIkhe thayo hato. emanA pitAnuM tAre paNa emAM che ja. nAma tuLajAzaMkara ane mAtAnuM nAma gaMgAlakSmI hatuM. te nAgara govardhanarAma mAtra lekhaka nathI, e daSTa che. sAhityanA brAhmaNa hatA. itihAsanA eka yumane emanuM nAma yathArtha rIte maLyuM che. gujarAtanI asmitAnI jAgRtinA dAyakAmAM e yugaprabhAvanI maNilAla na. dvivedI-nibaM dha nibaMdhakAra asara nIce jIvananuM sArthakya "karaNaghelo' racIne temaNe karyuM. temane zrI maNilAla nabhubhAI dvivedIne janma naDiya da mukAme I. suSTi sauMdaryanA khuba darzana thayA. tenI chAyA karaNaghelo'mAM jovA sa. 1858no sapTembaranI 26mI tArIkhe eTale ke saMvata 1914nA maLe che. sara velTara koTanI aitihAsika navalakathA namUnA tarIke bhAdaravA vada 4ne divase thayo hato. bhAdaravA vada 4ne divase . rAkhI karaNaghelo' lakhAI. * zrI maNilAle khuba ja khullA dilathI sArA-narasA aneka | 'karaNaghelo'mAM naMdazaMkaranI saMskAritA. temanA pravAsa-varNana ekarAra karI nikhAlasatA pUrvaka pitAnuM "AtmavRttAMta' lakhyuM che. ane sRSTisauMdaryanA darzana, rAjA-rajavADAonA vamavana pratyakSa dharma, sAhitya, tatvajJAna samAjasudhAraNA abhyAsa vagere pratye zrI darzana jovA maLe che. karaNaghelo' e temanI ciraMjIva kRti che. te ma NalAlanI svAbhAvika rUci hatA. bhavabhUtinA mA samayanI A kRtimAM sAhityika daSo haze. paNa rasahIna te nathI. samahkI saTIka anuvAda temaNe prasiddha karyo hato. e ja rIte tenI varNanazakti addabhUta che. uttara rAmacaritrane paNa temaNe anuvAda karyo hato. je emanA govardhanarAma tripAThI-paMDitayuganA praNetA samayamAM sAro evo lokapriya banyo hato. piyaMvadA' ane 'sudarzana - ogaNIsamA zatakanA AraMbhakALe briTiza sattAnA pagaraNuM nAmanAM be bhAsiko paNa teo tera varSa paryanta calAvatA rahyA. bhAratamAM maMDAyA ane eka taraphathI pazcimanI navI lekazAhI zrI maNilAle AcAra aMge " prANavinimaya " nAmanuM eka vicAraNAne svIkAra thato hato to bIjI tarapha ApaNI prAcIna pustaka ane vicAra aMgenuM eka siddhAMtasAra' nAmanuM eka pustaka saMskRti tarapha paNa jhoka hatA. e kALa baMne yugo vacce saMsAra- pragaTa karyA hatA. A uparAMta praNaya ane advaita bhAvanAnA tattvonuM sudhArA ne dharmavicAra aMgene paNa eka viziSTa saMdhi nirUpaNa karI lakhAyelA cAlIseka kAvya saMgraha temaNe "Atma(aMkeDe) hato. nimajajana' nAme pustakamAM karyo. e samaye, govardhanarAmane janma mAdhavarAma tripAThIne tyAM 'kAntA' ane "nRsiMhAvatAra' nAmanAM maulika nATako tathA naDiyAdamAM I. sa. 1855nA okaTobaranI vIsamI tArIkhe thayo "gulAbasiMha' nAmanI navalakathA paNa temaNe lakhyA hatAM. hatA. bALapaNathI ja teoe lakhANa pratye ruci keLavI hatI. bahu nibaMdha, nATaka, kAvya, navalakathA, dharma, vicAra, saMskAra, nAnI uMmarathI potAnA vicAro noMdhI levAnI emane Teva hatI. samAja, darzana Adi para zrI maNilAle kalama ajamAvI che. emanA lekhomAM vacane vacane temanuM jJAna pratIta thAya che. te zrI ramaNabhAI nIlakaMTha-sakala puruSa' pramANe emanuM vAcana vizALa ane sarvadezIya hatuM, emanI ava- bahuzrata samAjanI kurUDhio, vahema, pracalita ajJAna, lakana zakti ghaNI sUkama ane varita hatI. mAnyatAo, beTA ADaMbara ne daMbha upara sacoTa, kaTAkSamaya gavardhanarAmanI kRtiomAM caturbhAgI "sarasvatIcaMdra' (1887, lakhANa lakhI gujarAtanA sAhityane utkarSa karanAra, keLavaNInA 92, 98, 1901) te "govardhanasmaraNaratUpa avicchinna jvalaMta prakhara praNetA ane himAyatI zrI ramaNabhAI nIlakaMThane janma jyoti jevA" sAhitya jagatamAM sarvotkRSTa zebhe che. "sarasvatIcaMdra' amadAvAdamAM sane 1818nA teramI tArIkhe thayo hato. teozrI vAstavika jIvanane nirUpatI pahelI ziSTa gujarAtI navalakathA che. mahIpatarAmanA sauthI nAnA arthAta trIjA putra hatA. temAM e.gaNIsamI sadInA ApaNA dezanA dhArmika, sAmAjika ane temaNe vivAhavidhiM nAme pustaka pragaTa karyuM. tyArapachI teoe rAjakIya mahApraznonI vizada ane talasparzI gaSaNA che, je "jJAnasudhA'mAM lakhavAnuM zarU karyuM. jemAM teonA vyaktitvanI tatkAlIna nahIM paNa pachInI aneka peDha,ene varSo sudhI sAMskRtika sudhAraka tarIkenI chApa spaSTa jaNAI Ave che. teoe eka samartha bhAgadarzana Apaze tevI nakkara bhUmikA para baMdhAyelI che. temAM vivecaka tarIke sArI pratiSThA meLavI hatI. 'kavitA ne sAhitya" e saMskRta mahAkAvyanI kalpanA samRddhi che. tema aMgrejI sAhityanI nAmathI prasiddha thayela temanA e lekhano saMgraha kAyamI upaganA raMga pradhAnatA paNa che. zrI AnaMdazaMkara dhruve tene "purANa" nAma eka ziSTa graMtha tarIke gujarAtI sAhityamAM bahu UMcuM sthAna ApyuM che te sarvathA sAthe che. tenAM pAtro jIvaMta, tAdaza ane bhagave che. mAja, darzanazabhAI nAka vahema, ca. kaTAmina Jain Education Intemational
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha banya) DatA, sevA pahelAM lekha, hiMda svarAja bhadra bhadra" e emanI sarjaka pratibhAnI eka vijayasiddhi che. sadInI aneka viSamatAo vacce je sthitaprajJa' rahyA che ane gujarAtI kaTAkSathana-kalAnI e eka amarakRti che. hAsyarasanA saMskRtie je brahmarSi samA che evA AcArya AnaMdazaMkara dhruva saLaMga pustakamAM levA joIe tevAM vilakSaNa pAtra, vaividhyayukta sAce ja paramavadha vibhUti hatA. prasaMge, asarakAraka varNanaulI, narmamarmanAM aneka sthAnamAM saraLa zrI mohanadAsa ka. gAMdhI zakavatI sAhityakAra paNe pAyArUpa banelI vidvattA ane virala bhASA prabhutva A sarva sAhityanA kSetramAM paNa gAMdhIjInuM arpaNa amUla, sAhityanA guNathI "bhadra bhadra" bharapUra che. samagra rUparaMgane badalI nAkhanAruM ane cirakALa paryata jIvaMta rahe temanA vivecanamAM saMtanA vyutpanna 5 DitanA talapazI tevA prANanA dhabakArAvALuM hatuM. temanuM AvuM apa parAmarza ane marmagrAhI daSTi jovA maLatAM nathI. ghaNIvAra sAhityanA kSetramAM ja nahIM bhAratanI aneka bhASAonA sAhityatemanA vivecane vakIlanA mukadamA jeTalAM lAMbA ane sapATI para kSetramAM AmUla parivartana lAvanAruM nIvaDyuM che. ja karatA jaNAya che. Ama chatAM chaMda ane kavitA, vRttimaya temaNe potAnA vicAro navajIvana', 'harijanabaMdhu' jevAM gujabhAvAbhAsa, kavitAnI utpatti, rAgadhvani kAvyanuM rarUpa, svAnubhava rAtI sAptAhike ane 'yaMga InDIyA" jevA aMgrejI sAmayikamAM rasika ane sarvAnubhava rasikakAvya vagere viSayonI teozrIe karelI lakhavA zarU karyA. paNa lekhaka thavAnI kaI bhAvanAthI prerAIne temaNe carcA ApaNu gujarAtI sAhityamAM samartha vivecaka tarIke temanI kaMI lakhavAnuM zaru karyuM na hatuM, temane te bhAratanI sUtelI janatAne yAda cirakALa sudhI jALavI rAkhaze. jagADI amuka jIvanadaSTi, amuka vicAronI suSTi leke sudhI temanA athAga jahemata adamya khaMta, kartavyaparAyaNatA, sevA pahoMcADavI hatI. bhAva ane ekaniSThAnA guNo jotAM zrI dhruvasAhebe temane sakala temanAM lekho, vyAkhyA ane patronA saMgrahanA aneka pustako purUSa" e nAme biradAvyA te yogya ane yathArtha che. prasiddha thayA che. emAM 'hiMda svarAja', "pAyAnI keLavaNI', 'kharI AcArya zrI AnaMdazaMkara dhruva-paramavaMde vibhUti keLavaNI', keLavaNIne keyaDe', gAMdhIjInA pa-bhA. 1, 2, 3', Ajanma vidyAvyAsaMgI, sAhitya ziromaNi, sAkSara zrI bhAgamati ane bIjA le', dharmamaMthana', 'vyApaka dharmI bhAvanA', AnaMdazaMkara dhruvane janma nAgara dija zrI bApulAlabhAI dhruvane anItinAzane mAge'. dakSiNa AphrikAnA satyAgrahane ItihAsa', tyAM I. sa. 1869nA phebruArInI pacIsamI tArIkhe amadAvAdamAM gItAbAdha', 'AtmakathA athavA satyanA prayege" vagere mukhya che. thayo hato. emanI AtmakathA eka mahAna kRti tarIke AkhA jagatamAM teoe pitAnI navonmeSazAlinI pratibhAvaDe saMskRta prazaMsA pAmI che. sAhityathI vimukha banelAM athavA pazcimanA saMsargathI asthira gAMdhIjI Aje hayAta nathI chatAM gujarAtI sAhityamAM gAMdhIbanelA snAtakenA samUhane saMskRtAbhimukha karyA ane abhyAsamAM yuga cAlu ja che. tenI asara AcIna gujarAtI sAhityanA aitihAsika daSTi ane tulanAtmaka vivecanA para bhAra mUkaye. temanI moTA bhAganA lekhaka ane kavio para jovA maLe che. gAMdhIjInA vANImAM hadayane harI le tevAM jusso ne jera, vivecanamAM romAMca vicAra jhIlI lekhako ane kavio potAnA lekhomAM ane kAvyamAM upajAve tevI tarkavitarkanI bhavyatA ane udAttatA hatI. emanAmAM sIdhI ke ADakatarI rIte te vicAro vyakta karavA prayatna kare che. narmano pracaMDa dhedha nathI ke narasiMharAvanI umatA nathI paNa zItaLa lekhaka tarIke gAMdhIjI mukhyatve nibaMdhakAra gaNI zakAya. temanA caMdanI kAti jevA rela vivekabuddhinA nIra' AcAryazrImAM caLake che. nibaMdhe kevaLa satyanA pracAra arthe lakhAyelA che. sAdI, saraLa, aprameya jJAna chatAM jJAnarAzino bhAra temane lAgatuM nathI. taLapadI chatAM ziSTa ane sacoTa temaja prAsAdika bhASAmAM mahAna - temaNe vivecanakArya AraMLyuM te paNa zrImadbhapAyana vya sanI satya samajAvatI emanI kaLA emAM parAkASThAe pahoMcatI dekhAya nirmaLadaSTithI te aMtaHkaraNanA satvasaMzuddhinA tejasvI ejisa ane che. payagaMbarI Aveza, spaSTa vicArasaraNI, vANIvilAsane sthAne baLathI ja ! jIvanane AnaMda, ullAsa ne saMyama teozrIe jJAna- nitAMta sAdAIyukta temanA nibaMdhomAM sarjakanA mahAna vyaktitvane prAptinA baLathI ja prApta karyA hatA. ane e vaDe ja brAhmaNya anubhava Dagale ne pagale thAya che. saMskRtine lokottara AdaI emaNe jIvanamAM ane vyavahAramAM gAMdhIjInI sAhityakSetre thayelI asara vAyumaMDaLa jevI sUkSma ne Acaryo hate. vyApaka svarUpanI rahelI che, baMdhiyAra banI nathI. gAMdhI janma zatAvasaMta'nA taMtrIpada dvArA teozrIe gujarAtI sAhityamAM bdinA A -1969nA - mAM gAMdhIvicArane vyApaka phelA thaze. vasaMtanI praphullatA phorama ane navathI ApyAM. veda ne upaniSadonuM ane te ghaNuM lAMbA samaya sudhI sAhitya ane jana-jIvana baMnene jJAna je meLavyuM hatuM te badhuM ya jJAna teozrIe navanItarUpamAM prabhAvita karatA raheze emAM zaMkA nathI. 'A No dharma ane zrI bhAgya'mAM utAryuM che. temanAM lakhANomAM zrI baLavaMtarAya ka. makara -vilakSaNa sAkSara : ane graMthomAM bhArobhAra vidattA, kartavyaniSThA, rasikatA ane veda "puSkaLa kavitA mAtra popaTa AMsu sAratI' e ja ApaNI vANI ane vaidika vicAro jyAM tyAM ApaNane dRSTigocara thayA gujarAtI kavitAne mAthe paNa zrI baLavaMtarAye mAryo ane gujarAtI kavitAne e devamAMthI mukta karavAnuM bhagIratha kArya paNa A samartha kare che. * labdhapratiSThita vivecaka zrI vijayarAya vaide parama vaMdha vibhati AtmAe ja pAra utAryuM". bharUcanA brahmakSatriya kuTuMbamAM thI chaLaevuM je biruda temane ApyuM che te pUrepUruM yogya che. vIsamI vatarAyano janma i. sa. 1869nA 27mI okaTobare thayo hate.
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ 370 ( bAda gujarAtanI asmitA kavi uparAMta zrI baLavaMtarAye eka gadyakAra tarIke paNa sAhitya- nibaMdhakAra che ja, ane eka zrI maNilAla nabhubhAIne bAda karIe kSetre potAnuM sthAna prApta karyuM che. temanuM gadya kavinA niSkarSarUpa- te ApaNA samasta nibaMdha sAhityamAM paNa emanI tole Ave kasoTI samuM che. temanI samarata sAhityapravRttimAM brAhmaNanuM jJAnateja tevo bIjo koI nibaMdhakAra nathI. jhagArA mAratuM to kSatriyanuM khamIra paNa vartAtuM hatuM. temanA ciMtanAtmaka nibaMdhoe te teozrIne gujarAtanA aprasaMkula, barachaTa tathA lAMbA paricchedevALI ne jaTila vAkya gaNya ciMtakamAM sthAna apAvyuM chetemanI AvI asAdhAraNa gUMthaNIvALI temanI zailI anadhikArIone te durbodha thaI paDe che. siddhi pAchaLanuM prathama tave te temanI aneka vidyAvizAradatA, paraMtu je emAM eka vAra che tene te jarUra koI vicAratI rasikatA, kudarata ane kalA pratyene prema, dharma ane tattvajJAnanI lAdhe ja che. temanI ageya chaMdamAM racAyelI vicArapradhAna kavitA UMDI samaja, sAhitya ane zAstramAM jIvaMta rasa tema ja bhUgoLa te nAriyela pAka jevI che, je samajavI ne pacAvavI baMne bhAre che ane khagoLanuM vizALa jJAna ja gaNAvI zakAya. ane eTale te paNa ekavAra samAya te tene rasasvAda paNa anere che. viSayanI vividhatAmAM samagra gujarAtI sAhityamAM koI temanA "bhaNakAra' dhArA 1, 2 mAM temanAM kAvyo, 'mAlavikAgnimitra' peMgaDAmAM paga ghAlI zake tema nathI bIju tava te temanI ne "zAkuMtala' kAlidAsanAM be nATakaeNnAM bhASAtara, prayogamALA' sAhitya rasikatA ane trIjuM tattva emanI anubhava samRddhi che. mAM temanA vivecanalekhe te " caritralekhe ' mAM caritracitraNa ApelAM emanuM cothuM AkarSaka tava e emanI ciMtanazIlatA. A che. ane "ApaNI kavitA samRddhi' mAM ati vistRta ne vilakSaNa, badhAMne kAraNe ja temanA nibaMdhe vAcakavargamAM AdarapAtra banyA che. temanI pratibhAne epa arpatuM vivaraNa che. - kAkA sAhebanI jIvana daSTinA mukhya traNa aMze jovA maLe che. jatIndra davee yathArtha ja lakhyuM che ke "bhaviSyamAM kAkeranAM (1) prAcIna AryatvanI ane Arya saMskRtinI sAdhanA, (2) samAjanI kAvyo karatAM emanAM gadya lakhANa vadhu AdarapUrvaka vaMcAze ema sarvAgINa u nati mATe gAMdhIjIe cIMdhelA mArganuM sevana ane ghaNAne lAge che. (3) jagatamAM je kaMI suMdara-kalAmaya che tenI mAnavyanI dRSTie zrI dattAtreya bA. kAlelakara-jIvanadharmI sAhityakAra cikitsA karatAM je kharekhara suMdara-kalAmaya lAge tenI upAsanA. savAI gujarAtI ' nuM biruda meLavanAra mahAna karmavIra kAkA- A traNeya aMzomAMthI ja temanI zailI phalita thatI hoya tema sAhebanuM mULa nAma dattAtreya bALakRSNa kAlelakara. temano janma I. sa. lAge che, 1885 nA Disembara mAsanI pahelI tArIkhe thayo hato. temanA pitA gAMdhIjInI asarathI kAkAsAhebanI bhASA-raulI paNa saraLatAne bAlakRNa ane mAtA rAdhAbAI dharmaniSTha, premALa ane nItivAna hatAM. varelI jovA maLe che. eka prakArane sAtvika roSa paNa kAkAsAhebanAM - teozrIe kudaratanuM pAna peTa bharIne karyuM ane temanA hadayamAMthI lakhANomAM DekiyuM karyA vinA raheto nathI. temanAM lakhANomAM kAvyanI saravANI phUTI nIkaLI. e kAvyanI saravANI kalAkovidanI kaTAkSane paNuM sthAne che. paNa te kaTAkSa nide 'za ane aucityabhaMga pitAnI rasa nItaratI kalame gujarAtI bhASAmAM jIvanane AnaMda" vinAnA hoya che. rakhaDavAne AnaMda' ' himAlayano pravAsa, mAtA. kAkAsAhebanuM gadya apUrva saudaryathI zobhe che. enI bhASA saMskRtamaya 'otarAtI dIvAle,' 'smaraNayAtrA' dvArA utArI che. kAkA sAhebanAM hovA chatAM emAM sAkSarI zilIne ADuMmara nA, lekabolIne upara A sarva pustako lakhAyAM che te gadyamAM paNa kharI rIte emanI hovA chatAM emAM grAmyatA ke prAkRtatA AvatI nathI. tAdaza zabdakavitA ja gai veze utarI AvI che, ema kahIe to jarA paNa citro, vividha alaMkAre, navA navA zabda prayogo, vividha prakAranI atizayokti nathI. kAkAsAhebe kahyuM che tema "kAvya jIve e ja vAkraya racanA e, komaLa bhA, vineka vaDe te pitAnuM vakatavya evI sAce kavi." e arthamAM gaMgA ane yamanAnA upAsaka yAmanuM suMdara rIte rajU kare che ke te atyaMta manohara ane rasika lAge che RSi je kavi hoya te bhAratavarSanI saMkhyAbaMdha saritAonA AvA apUrva gadyasvAmI, virala nibaMdhakAra kAkAsAheba mATe ucita mugdha upAsaka kAkAsAheba kavi kema nahIM ? ja kahevAyuM che ke teo ' saMskRtinA parivrAjaka' che. - govardhanarAma pachI je be cAra lekhakenuM gadya kAvyasaMgAthI kavi nhAnAlAla-saudaryalakSI gadyakavi kavi : samRddha thayuM che temAM kAkAsAhebanuM sthAna mekhare che. mukhya Ugye praphula amIva4Na caMdrarAja' kahIne temanA pitAnA ja seMdaryazakita, samRddha kaha5nA, saMskArasabhara bhAvanAmayatA, prasaMgamAMthI bemAM kavi kAnta jemane biradAvyA hatA te kavi nhAnAlAla gujarAtI ke hakIkatamAMthI rahasya tAravatI buddhi, sArA kavine paNa zaramAve kavitAnA AkAzamAM sAcesAca amIvarSINa caMdrarAja ja hatA. tevI surakhya ne saTa upamAo zrI kAkAsAhebane kavipadanA arvAcIna yuganA gujarAtanA prathama paMkitanA agragaNya kavine adhikArI banAve che. janma paNa kavi pitAne dhera ja I. sa. 1877mAM amadAvAda zaheramAM - vartamAna yuganA sarvottama ane gujarAtI nibaMdha sAhityanA zrImALI brAhmaNa jJAtimAM kavi dalapatarAmane ghera janmavAnuM sadbhAgya uttama lekhakemAMnA eka nibaMdhakAra zrI kAkAsAheba gaNAya che. temane maLyuM. niba nI saMkhyAnI dRSTie, viSayonA prakAranI vividhatAnI kAvyo ane nATaka, sAhityamaMdhana ane saMsArama thananA lakhANo, daSTie, vicArenI samRddhInI daSTie ke temanI pAchaLanI jIvana navalakathA ane pitAnA sudIrdha jIvana jevaDuM ja sudIrdha jIvanacaritradaSTie ke bIjI kedapaNuM dRSTie jotAM A yuganA teo uttama ardhazatAbdinA temanA sAhityajIvanamAM ekeya kSetra evuM nahIM rahyuM Jain Education Intemational
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMbha kanya ] 371 hoya ke jemAM kavie pitAnI lIlA vistArI nahIM hoya. kavizrInuM piMgaLanA niyamamAM lIdhela chUTo che ane apadyAgadya evuM kAvya vAhana sAhitya sarjana IttA ane guNavattA ubhayanI dRSTie vipula che paNa che. temanAmAM nirvyAja saralatA che ne ADaMbara paNa che. emAM debaddha, geya ane achAMdasa kavitA che. bALakAvyo, rAsa, navasarjananI tAjhagI che ne zailIdAsya paNa che. Ama emanuM vipula gajhalo uparAMta "navayauvanA" jevA citrakAvyo, "vasa tasava' ne sarjana emAMnuM paraspara virodhI ya evuM ghaNuM dekhADe che. temanuM 'dvArikApralaya " jevAM kathAkAvya, "kurukSetra' jevuM mahAkAvya, kavizrInA saMskAradhana gujarAtIo pUrepUruM nahIM mUlave te gujarAta daddhi ane avasAnathI adhUruM rahela "harisaMhitA ? jevuM purANukAvya ane naguNuM banaze. IndukumAra " thI amaravela' sudhInAM abhinava kaulInA caude nATaka zrI kanaiyAlAla mA. munazI-2 gadarzI gaghakasabI che. * uSA' ane 'sArathI' jevI navalakathAo, pAMkhaDIe ' nI gujarAtI sAhityanA navalakathAkSetre prathama padane yogya evA laghukathAo tathA " zAkuntala,' medhadUta,' "gItA" AdinA anuvAdo mAnanIya vaDIla zrI kanaiyAlAla mANekalAla munazIne janma bharUca che. saMsAramaMthana' jevAM a, Theka vyAkhyAta saMpraha che, " sAhityamathana' mukAme I. sa. 1887 nA DIsembara mAsanI 30mI tArIkhe thayo hate. ke jevuM sAhityavivecana che te "kavizvara dalapatarAma' jevo mAhitI. temaNe kAvya sivAyanA tamAma sAhityaprakArone cheDyA che ane samRddha vipula caritragraMtha che. vibhinna prakAranI racanAo karI che. navalakathAo, nATaka, TUMkI paNa kavinuM savize arpaNanuM kSetra te temanAM kAvyo ja banI vArtAo vivecana, caritra, pravAsa, itihAsa, rAjakAraNa saMskRti gayAM. avanavIna bhAva ane bhASA, unnata Adarzo ane temanAM bhAva Adi para temaNe potAnI kalama calAvI che. emanI kalpanA khUba nAbhayo' kAvyo gujarAtanuM citta harI beThAM. temanAM gIte gujarAtI ja prabaLa hoya che. emanI zailI pratApI che. emanAM pAtro kartavyakavitAne temanuM amara arpaNa che. parAyaNa ane gatizIla hoya che. emanI racanAonA prasaMge jhaDapathI jahAMgIra nUrajahAMna, " zahanazAha akabarazAha' vagere eti. cAlatA hoya che ane vAcaka samakSa vibhinna citra khaDAM thatAM hoya che. hAsika nATakomAM temanI kalpanA ItihAsane sonerI rasathI dIptimaMta emanAM strI pAtra zarUAtamAM tejavI, kaDaka pragativAdI, nirbhaya kare che " vizvagItA' mAM AryasaMskRtanA zreSTha ane prajajavala buddhizALI ane manasvI hoya che, paraMtu Akhare praNayanA vaheNamAM prasaMgane meNukArUpe pavI eka bhavya darzanamALAnAM dhArmika do taNAI jaIne puruSa AgaLa namatuM jokhanAra hoya che. zrI munazInI rajU karyA che. rAjarSi bharata' ane ' kurukSetra' dvArA kavie gAMDIvanA racanAomAM UrmizIlatA ane lAgaNInA pravAha sarvatra jaNAya che. TaMkAra saMbhaLAvyA che. sukhaduHkhanA saMdha, jIvana-mRtyunA , rAga virAganA gajagrAha, - kavizrI tIrthanA kImiyAgara hatA. za pAsethI emaNe lIdhela nirbalatA- kAyaratAnI spardhA, Indriya lolupa ane jitendriya pAtronAM kAma apUrva che. kavinA sAhityamAM ItihAsa, kavitAne ciMtananI manomaMthana......vagere zrI munazInI kRtiomAM atra-tatra-sarvatra jovA triveNI jonArane dekhAze. maLe che, muMja, mRNAla, muMjAla, kAka, maMjarI Adi pAtrAe kavine mAtra ninuM Dolana joIe, denuM baMdhana nahIM kahI to zrI munazIne ane temanI racanAone amara karI mUkayAM che. temaNe AgavI DolanazailImAM jayA-jayaMta,' 'IdukumAra ' vagere nATake mInala, maMjarI, mRNAla, prasanna, tanamana, ramA jevI tejasvI, ane kAvyakRtio utArI. ranehALa ane gauravavaMtI nArIe ApaNA sAhityanuM gaurava che. - kavizrInI kalama emanI preraNAne vaphAdAra rahI. te potAnI muMjAla, kAka, tribhuvanapALa jagata, siMha kIrtideva vagere aneka 'saudaryadaSTi, kahapanA, jIvanadaSTi ne zabdo, zabdacitra, alaMkAre, !' pratibhAzALI pAtro buddhi vaibhava ane vIratAthI camakI rahyAM che. zrI bhAvapratIke, vyaMgyArtha vagere yoje che. kaulImAM prauDhatA, mUtrAtmakatA, manazInA pAtromAM retalavaDA, durbaLatA, zithilatA jevAM to te alaMkAritA ane udabodhana e khAsa lAge ne manamAM ramI rahe bhAre ja jovA maLaze. emanAM pAtro te prANavAna ane narbhamamAMthI evAM sacoTa rajU thayAM che. urmikAvyo ne rAsanI to jANe ApatAM hoya che. emanI racanAomAM AvatAM saMbhASaNa, saMvAda kavie paraba mAMDI che emano adbhuta bhASAvibhava, kalpanAnAM ane varNana paNa khUba ja svAbhAvika, kuzaLa ane asarakAraka hoya che. une, bhAvanAnI sarvavyApI samRddhi sAthe uranA uMDANune vividha zrI manazIe tamane lAyaka aneka nATakonI racanA karIne bhAve kavinI kAvyasamRddhimAM makararavarUpe vikase che. gujarAtanuM nATaya sAhitya samRddha karyuM. sAmAjika, aitihAsika ane bhAvanI kumAza, bhASAnuM karNamadhura geyatA pavaka lAlitya, paurANika ema traNa prakAranAM nATake temaNe lakhyA che. uminI ekAgratA ane rasanI sadhanatA, lakSita ane bhavya pratinI , zrI narmadAzaMkara ane zrI narasiMDa mahetAnAM suMdara caritronuM mehaka kalpanAnA vilAsa, saMgItanI mIThAza-A badhuM emanI nirmANa karI zrI munazIe e baMne mahApurAne bhavya aMjali kRtiomAM Aje jovA maLe che, temanA sAhityamAM abhivyakita ApI che. A be mAM narmada caritra' vadhu Adara pAmyuM che. ane rasa sAmagrImAM kautakapriyatA ane navInatA che. tema vakatavya zrI munazIe pitAnI AtmakathA khUba ja rasika rIte lakhI che. ane jIvana dRSTimAM sauSThavapriya praNAlikAnuM anusaraNa che, subhama gujarAtI bhASAnI kadAca A lAMbAmAM lAMbI AtmakathA che. emanI ane madhura sUtrAtmaka ukita lAdhava che te zabdALatA ne prastAra paNa AtmakathAmAM zrI munazIne ahaMkAra atra tatra sarvatra DokiyAM karato che; lAlitya che tema bhavyatA ya che. ziSTa ane sarakArI vANI lAge che; chatAM gujarAtI gadya upara munazInA sarjaka vyaktitvanA sAthe taLapadA zabdo paNa che. niyamabaddha suMdara padyaracanA che to UMDA saMskAra paDelA che. Jain Education Intemational
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ 372 [ bahas gujarAtanI amita zrI unA tAlukA sahakArI khAMDa udyoga maMDaLI li. gIragaDhaDA roDa, unA. (soraTha) zubhecchA pAThave che. (jille-junAgaDha) bharapAI karavA mATenuM zera bhaDaLa .. ... 80,00,000 | zrI gherAjI vividha kAryakArI sahakArI maMDaLI lI. utpAdaka sabhAsado taraphathI .. ... ... 40,00,000 rAjI sahakArI maMDaLI taraphathI ... ... ... 5,00 001 sarakArazrI taraphathI ... .. 35,00,000 (rAjakoTa ji) bharapAI thayela zera bhaMDaLa ... - 68,31,530 utpAdaka sabhAsado taraphathI .. 3733,070 sthApanA tA. 26-4-54 noMdhaNI naMbara-840 sahakArI maMDaLIo taraphathI .. .. . 98,500 zera bhaMDoLa 186000 sabhya saMkhyA-157 sarakAra zrI taraphathI ... ... ... 30,00,000 | anAmata phaMDa 39240-64 samagra tAlukAnI AbAdInI dizAmAM navaprasthAna karatu vallabhadAsa kalyANajI sahakArI sAhasa harilAla karazanabhAI pramukha izvaralAla Ara. zAstrI prAgajIbhAI kAnajIbhAI paTela menejiMga DIrekaTara pramukha maMtrI jA he rA ta jetapura nagara pAlikA navA udyogone AvakAre che. atyAre sADI udyoga ane tene anurUpa anya udyoga vikAsa pAmatA jAya che. jetapura zahera AgaLa bhAvanagara, porabaMdara tathA verAvaLa, rAjakoTanA basa ane TrenanA rastAo krosa thatAM heI, vAhana vahevAnI sugamatA rahe che. tadda uparAMta- 1 navA udyogone pAMca varasa sudhI jagata mAphI, 2 pANInI pUrI sagavaDa, 3 vijaLI meLavavAmAM sahakAra, 4 navAM udyogo ApavAmAM jarUrI zakya teTale tamAma sahakAra nagarapAlikA Apaze. na. vI. vasAvaDA, jetapura, tA.8-10-69, vI. ela. pArekha, jetapura nagarapAlikA. Jain Education Intemational
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha mantha | zrI rAmanArAyaNa vi. pATaka-sakSetrIya mAdityakAra gujarAtanA be samaya vArtAkAra, pratibhAzaya kavi, prakhara ciMtaka, vivecaka ane vidvAna rAmanArAyaNa pAThakanA janma dhoLakA tAlukAnA gANola gAmamAM praznorA nAgara jJAtimAM thayA hatA. gujarAtanA samartha vidvAne mAM emanuM sthAna aneAkhu che. prajAne zuddha sAhityarucinA saMskAra ApavAnuM kArya jIvananA aMta sudhI sanniSTapaNe emaNe karyuM. dharAve che * dvirephanI vAtA ' bhAga pahele prasiddha thayA ne gujarAte eka samartha vArtAlekhaka meLavyAneA harSa anubhavyA. zeSanAM kAvyA * gujarAtane navaliMkAnA kyAyapanA uccatama zikharanuM na prasiddha thayuM ane navIna kavitAnA prabaLa vaheNamAM sAhitya rasikalAdevane DAranAra AzilpI tarIke temanI buka samRddhima 1926mAM pragaTa thayelA dhUmaketunA 'taNakhA' bhA. mAM thayuM'. mane na kalAnI dhArama cAre tarapha prasarI. raMgana, Urmi tattva, bhAvanA Apa ApyA. Urmisabhara dhUmaketue kuzaLa sa'vidhAna, camakadAra lagnanA ane Ana raya viSNu vaDe emaNe navalikAne ba citro ane jIvanasa Mdezane peAtAnI svaccha, saraLa chatAM tI vedhakatAvALI zailImAM navannikA dvArA pratibiMbita karI. temanI navalikAomAM pAtra ane paristhiti, sthaLa ane samayanu AkarSaka vaividhya daSTigocara thAya che. gujarAtI janatA taNAtI hatI chatAM kAvya tattvothI bharyA bharyA kAvyo meLavyAnI parini tevuM anubhavI. svairavivAra " pragaTa thatAM sAthe ja are, tethI ye pahelAM temAM lakhANe 'prasthAna'mAM 1 siddha thatAM rahetAM tyArathI, majJa hAsyakAranA darzane gujarAta kRtArthatA mANI rahyuM. 'kAvya samuccaya' ane 'purvAlApa'nA sapAdane OM sa MpadakanI kAvya rasikatAnA pyAlA ApyA ja hatA paNa 'kAvyanI zakti'nA lekhe tenA lekhakane sama vivecaka tarIke paNa priiSThata karI dIdhA ane 'bRhat piMgala'nA prakAzane teA gujarAtabharamAM sanmAnya banI cUkelA e vidvAnane bhAratabharanA sanmAnanA virArI banAvI dIdhA. Ama zrI rAmanArAyaNe pAnI mukhI pratibhA sAhityanA je je svarUpane paza karatI gai tene tene ajavALatI gai, samRdda karatI gaI. te vArtA, kavitA vagere sarjananA kSetramAM teA temaNe suMdara kAma ka ja che paNa vivecana ane vidvattAnA kSetramAM temaNe kareluM kAma te haju sudhI lagabhaga ajoDa kahI zakAya tevuM ja rahyuM che. zrI pArkaka mU ne rivALA vidAI kakSAnA siddhAMtanI parakha ane pakaDa emanAmAM vizeSa hatI. lAgaNIne pradhAnabiMdue AkhIne emaNe lakhelI vArtAnAmAM girava navA bhAvyAM che, sapAsanA abhAnuM sabhApurvaka nirakhyu karI tenI virAjatA ne maryAdAmAM banane vArtAmAM AlekhI che. emanAM stanamAM uMDANu ane svasthatA che. emanA hAsyamAM nikhAlasatA ane nirdoSatA che. emaNe vArtAmAM zailIne age ane viSayane aMge aneka prayogo karyAM che. anubhava, ciMtana, nirIkSakSu ane mAnasazAstrIya daSTie kareluM nirUpaNa emanI vArtAone samRddha banAve che. svairavihAra'mAMnA nibadhAmAM emane zailI paNa svairavihAriNI ja bane che. emanI vicAraNA maulika, talasparzI ane saMpUrNa taLa che, A nibadhAnI kIkI Ana, haLavI ane sarasa che. emanI zailI sarasa hAvA chatAM emanA vicArone bhAra bahu kSamatAthI jhIlI vyakta karI zake che. kayAMya gUMcavaNu ke saMkulatAne bhAva anubhavAtA nathI, mATe ja emanA gadyane 'kAca jevuM pAradarzaka' magha narIke eMphaLakhavAmAM bhAvyuM che. paribAranA temanA lekho cI eka jo. emane sattA klika thA che. temanI vArtAo vastu, viSaya, jAvA, kaunI ane pAkAM ke gAmamAM mata hatI. temanI sAhitya pravRttinuM prazna cakra sapA niyAmaka baLa te sisTakSA nahIM paNuM ciMtanazIlatA che. emanI jijJAsAvRtti bALaka 373 jevI prabaLa che. bAtrasadaza kutuhala dharAvatA A prauDha vidvAne aneka lekhakAnI maitrI sAdhI taLa tarUpAyate' e nyAye tAruNyanA utsAha TakAvI rAkhyA hatA. taruNa 'dhUmaketu'-yugamUrti navalikAkAra sAhityanA agrima navalikAkAra. A kSetramAM te advitIya sthAna "dhUmaketu"--gaurIzaMkara gopanAma nethI-bhASaNA gujara mAnavajIvananI samasyAe, Adarzo ane ciMtanAne te eka kalAkAranI siddhithI rajU kare che. ane eTale ja zrI DeAlararAya mAMkaDa kahe che, dhUmaketunI navalikA eTale pahelethI chelle sudhI eka kalAkRti. jema kAI zilpI nirjIva paththaramAM peAtAnA TAMkaNAMthI prANa pUre ane e zilpAkRti cetanavaMtI banI jAya tema dhUmaketunI ame kayAthI sAI jAya che. temaNe taNakhA nA cAra mA, avA pradIpa, atikAra nika, trimA, mAkANadIpa, vanamA yArDa sattara nazikA sa'prahe ApyA che. * dhUmaketue navakathAo pazu sudara rIte AlekhI che. mAya pazanI ane guptayuganI navalakathAnI teNe hAramALA ii . A navalakathAmAmAM jIvaMta vAtAvaraNa, dbhUta prasaMga jiMtro ane suMdara, AkarSIka vastuvidhAna jovA maLe che. * jalabiMdu * Rne rahyuM che mAMnA vicAraka dhUmaketu, ' paDadhA ' ane 'ekalavya' mAMnA nATakakAra dhUmaketu, hemacaMdrAcArya, nepoliyana ane hahyu-ena saMgamAMnA caritrakAra dhUmaketu, jIvanapatha ane jIvataMraga mAMnA AtmakathAkAra pUmaketu, ' pAna goSThi' mAMnA kaTAkSa lekhaka ane vinodI dhUmaketu- Ama sAhityanA brahmAMDamAM A dhUnanue cAre tarapha saraLatAthI svairavikAra karyo che. ane ApaNuMne anya sarjanA bhAmAM che. yenAmukhI pratimA dharAvatA dhUmaketu, ApaNA saune mATe gauravarUpa bana raDe che. ' mArA priya lekhaka te 'dhUmaketu' ema sva. zrI mevANI kahe.. ema ja e sau kAnA pi lekhaka che ane raheze, zrI jhaveracaMda me"NI rASTrIya zAyara lokasAhityanA mahAmUlA vArasAne saMrakSI gujarAtanA ghara ghara pAMcADavA abhAga pazrima lenAra beracaMda meghANI gujarAtanA lADakavAyA che. e nara kesarIe sAhitya kSetre je keDIo pADI che te A kAkane mArgadarzaka jUnI ya tema che.
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ 374 saunA lADakavAyA meghANIe sAranI khINA ane DuMgariyALa nadIomAMthI gAmaDAMo ane khetImAMthI kosAhityanA agaya karyAM. bhUsAtA jatA lokagItA, DhALA, bhajane ane duhAne, lokavArtAne ane badhAne, rIya, prema ane bhAnavatAne gujarAta samakSa mUkavA kamara kasIne pArAvAra muzkelIo veThIne teee A bhagIratha kArya naro pUrNa karyuM", "viyALI rAta" nA cAra bhAgamAM rAma ane garabA ne 'cUMdaDI' mAMnA suMdara lAkagItA teoe ApaNane ApyAM ' killola ' ane 'veNInAM phula' emanI aNumAla bheTa che. svAtaMtrya samAna samaye sone navI cetanA, navI sphurti temaNe ApI. gAMdhIjInA jIvananA yAdagAra banAvAne kAvyamaya bAnImAM suMdara rIte AlekhanAra, khuda kaMThe gAnAra medhANI janatAnA kavi anyA, rASTrIya zAyara banyA. janatAnA A kavie gIteA geAtyAM, gAyAM ane gItazailI gujarAtIe emane ya bhArI bhAvakAryA. sAhityanA talasparzI abhyAse 'ravIndravINA ' jevA anupama mAvAnuvAdo ane rUpAMtaraza ApyAM. ApI che. mevANIe seThanI dharatInI padma sAthe bavamAM pazu tasvIra jhINI che. saMskAradhanathI dhagadhI UThatI dharatIne kheDIne, ' zuM 'ma'gALiyo,' ' gujarAtanA jaya ' RtyAdi aitihAsika navalakathA 'saurASTranI rasadhAra' dvANa emaNe rasadhArA vahevaDAvI che. meghANInI AtmakathA jevI ane " nAyaka nahIM, nAyikA nahIM, premano trikALa nahIM evA svarUpanI ciraMjIvIkRti 'sAraTha tArAM vahetAM pANI ' mAM pravartamAna samAja, tenI khUbIo ane khAmIo, tenI samasyA ane Adarzo AlekhAyA che. emanI sAmAjika navalakathAmAM * * nirajana, * * tulasIkayArA, * vizALa' yAda, ' aparAdhI ' emanI anuSA ziktanI uccakaLAnA namUnA che. navalayAkAra meghANI saphaLa navatrikAkAra paNa che. "pratiSThAe ane 'palakArA'nuM sarjana sinesRSTi tarapha vaLavAne kAraNe thayuM. 'vidyApana' ane 'meghANInI navalikAo'mAM paNa emanI navalikAzakti sArA pramANamAM khAdhelI dekhAya che. temanI LarUpa kRti 'mANasAinA dIvA' zrI ravizaMkara mahArAjanA jIvanaprasaMgo parathI AlekhAveza che. A pustaka temanuM zaMkha paranuM prabhutva darzAve che. kiva mevANIe nArasaMge paNa DAya che. DindrabAba rAyanA 'rANA pratApa', 'rAjya' ane rAgoranA dhana rASTra nATakanA muMdara anuvAdo emaNe ApyA che. A upAMta sArAne tArUM nAra' ane 'saurASTranA khaMDera' jevI pravAsasthaLo, bairAnamAM' ane pazcima'mAMnA vivecanA paNa temaNe mApyA che. zrI mevANIe potAnI kRtiggAmAM saraLa chatAM vedhaka bhASAno suMdara upayega karyAM 4. zrI mevANI eTale vaividhyama sAhityano sarjaka-sAhitya mahinA mA. sAmAyinA sAdhana, saMpAdana ane vivacana mATe AjIta kheLa lenAra meghANI gujarAtI bhASA jyAM sudhI jIvaze tyAM sudhI vaze. gujarAtI patrakAritvane navA ghATa te navA raMga ApanAra te mevANI ja purAtana saMskRti ane madhyakAlIna sakhAte prakAzamAM vAvanAra mevANIe gItA. rAme. baravuM ane garabIo dvArA gujAnA kAme karIthI rastA karyA che, { bhUla gujarAtanI asmita zrI viSNubhAI ra. trivedI-samadarzI samIkSaka saMvata 1955nA jeTha vada bArasa eTale 1899nA julAInI 4thI tArIkhe umareThamAM viSNubhAineA janma. pitAnuM nAma raNucheDalAla ane mAtAnuM nAma jeThIbAI zrI viSNuptAnA sAhityakALa pramANamAM A ja. par gummuvattAmAM vipulatAbharyAM che. aMgrejI ane saMskRtabhASAnI uttama sAhitya kRtiothI, gujarAtI bhASA-sAhityanA sarvAMgI parizIlanathI, RtihAsa ane tattvajJAnanA abhyAsathI emanA jIvanane cetebhaya vikAsa sadhAye che viSNubhAinA sAhityavivecanamAM emanA satata mana adhyApanane kAraNe plesa, eAikathI mAMDI kAja ane jha liTa sudhInA samartha vivecakAnI asara paDelI che. vivecananAM siddhAMta, sAhityanAM svarUpo, kAvyanA rAgo jevAM cAsIya vidhAnuM" Da paziIna emaNe karAvyuM che, pratyeka jiya upara ke pAtAnu maulika ciMtana Apyu che. gujarAtI sAlpimAM zrI viSNuprasAdanuM Ana zAtyi vivecaka tarIke ucca che. bhAvanA', vivecanA, parizIlana', 'vacana ciMtAbhA gadya', govardhanarAma mAdhavarAma tripAThI vyAkhyAnamALAmAMnA gavanAma uparanA AkhyAna, mAma pAMca pustako jeTaluM sAhitya emanI pAsethI bhAyune madhu che. matsyaga'dhA' ane 'rAInA pata' vagere nATayakRtie, 'gujarAtane nAtha' ne 'sarasvatIca'dra' navalakathA vagerenAM vivecanamAM viSNubhAInI vivecanazaktinAM lagabhaga badhAM ja uttama lakSaNA pragaTa thayAM che. zrI viSNubhAInI vivecaka sAdhanAmAMthI tarI AvatI vastu e che ke temaNe tapaNe vivecakra dharma banavye che, je kAM zrAvanA paNa vALa sapi pragaTa thayuM che, tenI mamatA karavA be sadAye utsuka rahyAM che. zrI ceAtIndra ha. dave-jIvata hAsya ! vAya che ke eka gAmamA rAkasabAnI rIte na bharI zakAya jo maMca para zrI nyAtIndranI upasthiti hoya te kemake kevaLa vakatavya ja nahIM temanuM vyaktitva paNa zrotAgaNane mATe hAsya preraka banI rahe che. temanA hAsya sarjanane biradAvatAM zrI munazI thAya jatuM. che ke emanI ra ANe vanamAM cAre pAsa karI vaLe che ane je jue che te sAme emanA hADa para AdhuM smita pharakI rahe che; mAsanI nabAne pakaDI pADI, tene hasatAM hasatAM e rajU kare, e vAMcIne mUkha bananAra pote patu hasavA mAMDe. temanA hAsyAsanI Tei vicALa che. emAM vividhanA e bane che temanuM nIya nirIhANu ane temanI samaSTi memAM nathI. TUMka, tIkSNa kaTutA ke DaMkha, temanA hAsyanI pAchaLa sadA tattvajJAna DeAkAtuM rahyuM hai jevI meza kaLa caLatAnAM vAMcanArA aneka vineziyA sAhityakArAthI nokhA paDe e * ame badhAM 'nA sahiyArA sarjana dvArA smaraNonA pAnAne khAlavAne abhinava prayoga paNa kadaradAna vAcakonI cAhanA prA'ta
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbhamAM kanyA 371 karavAmAM saphaLa banI rahyo che. Ama nibaMdhikAo sAthe che thoDAMka navalakathAomAM moTe bhAge gAmaDAnAM janasamAjanuM, tenI raheNIkaraNInuM temanAM maulika hAsyarasa pradhAna kAvyo. to vaLI pratikAvyo paNa ane vyavahAranuM citraNa Ave che. emanI navalakathAomAM koI nAyaka che, ane teya khAsa karIne kavivara zrI nAnAlAlanI pelI zailImAM karatAM janasamAja ja vArtAnuM kendra bane che. pariNAme emanI navala ne vANImAM. kathAomAM pAtro cirasmaraNIya banI vAcakanA manamAM rahetA nathI. | hAsya niSpatti arthe temanAM amodha zastro rahyAM che- viSaya navalakathAomAM prasaMganI hAramALAo Ave che ane A prasaMgo pasaMdagI, ajaba gajabanI avanavI, maulikatAsabhara, haLavI, ramUcha kalpavAmAM emanI siddhi moTI gaNI zakAya. chatAM peTalIkaramAM kapanAo, sUtrAtmaka banI navAM ja sUtre sarjatI zailI, chekApahatuti bhAvanAzIlatA ane kalAnuM bhAna cokkasa ochAM che. emanI kalAmAM zleSane anya alaMkArone upayoga-gahana satyone saraLa banAvavAnI sarvatra ciraMjIva aMza dekhAto nathI. ane sarasa viSayane gahanatara cItaravAnI temanI kalA- A badhAMthI zrI pannAlAla paTela grAmajIvanane gAyaka temanA lakhANamAM upasI AvI che. jyoti. janma I. sa. 1917. sAbarakAMThA jillAnA megharaja gAmanA raMgataraMga bhA 1 thI 6,' pAnanAM bIDAM,' 'vaDa ane TeTA,' vatanI. nirakSara evI kheDUta jJAtimAM janmelA ane kumArAvasthAmAM najara lAMbI ane TUMkI,' trIjuM sukha,' "roga, yoga ane prayoga, " ja majUrI karavA zaheramAM bhaTakatA ane jene sAhitya ane abhyAsa 'retInI roTalI jevAM hAsya pradhAna sarjana ApyAM pachI temanI sAthe kazo sabaMdha nathI evo mAnavI gujarAtI vArtA sAhityamAM AgavI zailIthI temaNe potAnA mitra sahita gujarAtIone potAnI lekapriya sAhitya sarjaka ane e vAta ja Azcaryajanaka che. ane potAnA kuTuMbanI, potAnA vatananI ne potAnA svabhAvanI "mAnavInI bhavAI," "vaLAmaNAM." "maLelA jIva, "bhIru sAthI oLakha ApatAM saryuM " ame badhAM. ! bhA. 1, 2. "surabhi,' 'pAchale bAraNe,' 'nA chUTake, "sukha duHkhanAM hame enAM to ghara vase che" mATe prAthae ke lekhaka zrI dave sAthI,' lakhacorAsI,' 'jIvodAMDa," "jiMdagInA khela, pAnetaranAM raMga.' ApaNAM sahunA haiye emanA hAsya dvArA sadAye vasatA rahe. "oratA,' vAtrakane kAMThe' jamAIrAja' vagere zrI paTelanI sAhitya zrI Izvara peTalIkara-saMsArasudhAraka sAhityakAra samRddhi che. i. sa. 1905mAM gujarAtanAM kheDA jillAnA peTalAda tAlukAnA sAmAnya rIte zrI pannAlAlanI kRtiomAM uttarapUrve gujarAtanuM peTalI gAmamAM eka kheDUta kuTuMbamAM janma. emaNe " janamaTIpa'thI grAmajIvana vividha rIte AlekhAyuM che. emAM ja taLapradezanAM pAtra na sAhityakSetre praveza karyo. temaNe nIcenI racanAonuM sarjana karyuM che- lokabelIne e suMdara ane sacoTa upayoga thayo che ke enAthI navalakathAo-janamaTIpa, lakhyAlekha, kaLiyuga, mArI lekhaka-vAcaka mATe no ja rasapradeza khule thayo che. temanI zreSTha haiyAsagaDI, gharatIne avatAra, taraNA othe DuMgara, paMkhIne meLe navalakathA "mAnavI bhavAI' che. te temanI lekhana kaLAne uttama namUno che. ane pAtALa kUvo, kAjaLa keraDI, kaMkune kanyA, AzApaMkhI, madha- zrI manubhAI paMcoLI (darzaka)-zIlabhadra sAhityakAralALa, bhava sAgara, kalpavRkSa, premapaMtha, zakuMtalA, yuganA eMdhANa, gAMdhIyuganI bhAvanA ane AdarzonA puraskartA, nitya dhyeya RNAnuba dha, jaya-parAjaya, lAkSAgRha vagere. sAthenI kartavyaniSThA ane bhAvanAzIlatAthI gujarAtI sAhitya ( navalikA saMgraha-pArasamaNi, kAzInuM karavata, lohInI sagAI, ane zikSaNanAM kSetramAM UMcA zikharo sara karavA mathanAra. bhAnatA, cinagArI tANAvANa, paTalAInA peca, abhisArIkA, ItihAsanA aTha ga abhyAsI, saMskRtanA pravAhanA pArakhu 'darzaka' AkAzagaMgA, zreSTha vArtAo, mIna piyAsI, kaThaputaLI vagere. upanAmadhArI savazIla sAhityakAra zrI manubhAI rAjArAma paMce rekhAcitro dhUpasaLI, grAmacitra, gomatIghATa, vidyAnagarane LAne janma I. sa. 1914nI 15mI okaTobara ne guruvAre vAMkAvizvakarmA vagere. nera rAjyanA paMcAziyA gAmamAM thayo hato. Ama mAhitya-jIvanadIpa, sAgarane tIre tIre, saMsAranA jIvananA mukhya 9deza tarIke AkarzanI ane jagatasukhanI vamaLa, sudarzana, mahAgujarAtanAM nIrakSIra vagare. jhaMkhanA karatA zrI darzaka' sAhityapravRttine te e " atRpta jhaMkha janamaTIpa" pachI lekhanane vyavasAya banAvI emaNe carotaranA nAnA kepha rUpe ja upAse che. grAma javananA khAsa karIne pATIdAra saMsAranA vividha praznaunI Aja sudhImAM nATaka, navalakathA ane mahAkAvyanA rasiyA, chaNAvaTa karatI ogaNIseka navalakathAo lakhI. "janamaTIpa', ItihAsa ane khetInA aThaMga abhyAsI 'darzaka' pAsethI gujarAtane dharatIno avatAra. lehInI sagAI" ane "taraNA othe DuMgara' nATaka, navalakathA, nibaMdha ane ItihAsanA svarUpamAM "ApaNo vaibhava temanI prathama paMkitanI racanAo gaNAya. ane vAraso,' baMdhana ane mun," prema ane pUjA, "baMdIghara, "dApataLapadI bhASA ane grAma saMsAranuM temanuM paryAlocana ApaNA nirvANa,' 'jhera to pIdhAM che jANI jANI' ane anya bhaLI ekapara vadhu pakaDa jamAve che. temanI vANImAM rahela e taLapadI bolInI vIsa jeTalI kRtio prApta thaI che. mIThAze tathA temanA hRdayanI nikhAlasatA ane sAthe ghaNuM zrI 'darzaka'nuM sthAna govardhanarAmanI paraMparA cAlu rAkhanAra vidyArthIo ne vAcakone Azcaryacakita karI dIdhAM che. agraNI navalakathAkAronI haroLamAM emanI "jhera pIdhAM che jANI samAjadarzana karAvatI navalikAo ane grAmacitro lakhyA hovA jANI" dvArA nizcita thaI cUkayuM ja che. mAnava haiyAnA karaNa chatAM mukhyatve zrI paTalIkare grAmajIvananI navalakathAo lakhI che. emanI maMgala bhAvone kalAmaya rIte murtI karatI, AMtara rASTrIya kSetre kahyuM Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ 376 [ gRhada gujarAtanI asmitA ne vizvazAMtino saMdeza laIne ghUmatAM pAtrovALI, bebhAgamAM prasiddha thayelI ne hajI lakhAtI jatI, gujarAtI kRtiomAM sthApita thayelI, jherato pIdhAM che jANI jANI' dazakanI zreSTha navalakathA gaNAyelI che. zubhecchA pAThave che. temanA jIvanakArya ne saMskRticiMtana artha e navalakathAmAM UtarelA che. zrI DolararAya mAMkaDe tenuM pRththakaraNa karatAM darzAvyuM che tema na baja maitrI, kaccha, muditA ane upekSA e cAra buddha prabaMdhita brahmavihAranuM nidarzana tenAM pAtro ane ghaTanAo dvArA thAya che. UnA lekhakanI kathana ane varNanazailI saraLa chatAM mohaka che. temAM navalakathAnA pAyArUpa vyakitacittanA saMvedanathI atirikta ciMtana sthApanA tArIkha 21-61956 ThAMsI ThAMsIne bharyuM che. tethI Adhunika daSTie tene bAhya prayojana yukta bhAratIya arthataMtramAM khetI sauthI mahatvanuM kSetra kahI zakA". zithila racanAvALI vizRMkhala navala gaNavAmAM Ave che. paraMtu khetI utpAdakatA jagatamAM ochI hoya tevA deze paikI bhArata aitihAsika dRSTie jehae te yugabaLanI cikitsArUpe satya, prema, eka che ApaNe game te adhiniyamamAM niyame ghaDIe paNa Akhare zAMti ane kalyANanA buddha ne gAMdhIbadhita AzAsaka jIvanamaMtro ApaNuM mukhya dhyeya kheDUtane vadhu utpAdana mATe protsAhita karI guMjatI A kathA "sarasvatIcaMdranI yAda tAjI karatI, saskRti sama tene vyAjabI vaLatara apAvavAnuM che. tene mATe khetI utpanna vayano saMdeza ApatI gAMdhIyuganI samartha navalakathA che. zrI paMcolIneya zikSaNakSetre Agavo ane sacoTa khUba jANItA bajAra samiti agatyanuM ane eka ja aMga hoya je thakI kheDUtane | khullI hararAjI, khare tela ane rokaDA paisA...nA vidhAnane. che. te uparAMta teo rAjakAraNanA abhyAsI ane svataMtra vicAraka vAstavika lAbha maLe. che. temanI jJAna-sAdhanA, sAhitya-sAdhanA, vicAra ane zabdanI pAchaLa mukhya zakita saMvedananI che. A kAryamAM sahakAra ApatAM kheDUte temaja vepArIo vizeSa gadyasvAmIonAM sAdhano A pradAna uparAMta gujarAtI sAhityane | | rasa dAkhavI paraspara kartavya bajAvatA deza sevAmAM phaLa Ape gati-vidhi devAmAM sarvazrI saMdarama, umAzaMkara jozI, cunIlAla | ane kAryane saraLa banAvI pragatinA pathe dere e ja abhyarthanA. maDiyA, zivakumAra jelI, priyakAMta maNiyAra, rAjendra zAha, niraMjana | bajAra samitine TuMka ahevAla bhagata, vi. ka. vaida, anaMtarAya rAvaLa ane strI lekhikAomAM lAbhu 1 mArkeTa vistAra - samagra UnA tAlukAne (128 gAmo ne ) bahena, kuMdanikA kApaDIyA, saroja pAThakano phALo paNa noMdhapAtrA Ts, Eaa. mArkeTa vistAra tarIke AvarI levAmAM Avela che. rahyo che e neMdhavuM ghaTe. 2 mArkeTa yArDa - bajAra samiti pAse 9 ekara ane 9gu ThA jamIna che. With best compliments from 3 niyaMtrIta jaNasIo - | unA mArkeTa vistAra mATe bajAra dhArA heThaLa nIce mujaba Ratilal Vithaldas Gosalia 11 jaNasIo niyaMtrIta karavAmAM Avela che jevA ke : bAjare, magaphaLI, ghauM, juvAra, aDada, kada, kapAsa, goLa, tala, eraDI ane maga. PROPRITOR zrI chabIladAsa vi zAha: ceramena THE MAHARASHTRA TILES & TIMBER zrI rAjAbhAI raNamala marI: vA-ceramena SUPPLING COMPANY zrI puttama bha. bhAdarIA : sekreTarI MADHAVNGAR (Dist-Sangli) (Maharashtra ) -kamITanA anya sazrI harakIzanadAsa jA. zeTha zrI durlabhajI haMsarAja >> hasamukhalAla ha. dezI , gulAbacaMda meghajI zA | ,, jamanAdAsa ke. zAha vIrAbhAI dAnAbhAI ,, harajIvanadAsa gI zAha maganabhAI pUnAbhAI dAsAbhAI bhupatabhAI , mAmalatadAra sAhe na , purUtama bhavAnabhAI paTela , sahakArI adhikArI Telephone 238 Telegram TILEWALA - Jain Education Intemational
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanAM bhIMtacitro - - -zrI ravizaMkara ma, rAvaLa bhIMta para citra karavAnI preraNA mANasane AdikALathI maLelI viSayonAM citro khUba ja pramANamAM astitva dharAve che, tenAthI che. hajAro varSa pahelAMnI pASANayuganI guphAomAM phrAnsa, spena, nAgarikonA manamAM citra mATe Adara ane rasikatA TakI rahyAM che. AphrikA cIna ane bhAratamAM mAnave potAnA samayanI bhAvanA A bhIMta citramAM hAthIo, malle, rAma-rAvaNa yuddha, kauravaane saMskAranI eMdhANIe ApI che. e hajAro varSa daramiyAna pAMDe, lekavArtAnAM pAtro ke parAkrama kathAnA prasaMge hoya che. A potAnA jIvananI chApa utAravAnI A kaLA krame krame keTalI UMcI jAtanA pravAsapo paNa lokone parvomAM ke meLAmAM batAvavAmAM kakSAe pahoMcI hatI, tenA namUnA aDhI hajAra varSo pUrvenA bhAratamAM Ave che. A citromAM mughala ke rAjapUta kaLAnI nipuNatA ke ajaMTAnI guphAmAM buddhacaritra ane daskRtanA bhIMtacitromAM sarva pratibiMbano IzAre paNa rahyo nathI, paNa tenA AchA saMskAra prakAranA bhAva ane rasane ati kauzalyathI prakAza maLyo che. sAcavatI khUNe khUNe grAmajanatAe maMdiramAM ke makAnanI bhIMta para prAcIna zAstromAM sUtrarUpe kahevAyuM che ke citra vinAnuM ghara athavA vAhana ke pazu zaNagAramAM tene kalA prema vyakta karyo che. smazAnavat lAge che ane rajAnAm kavara' trima kahI tenuM A kaLAnA kArIgare moTe bhAge zilpakaLA sAthe saMbaMdhita hoya mahAmya vadhAryuM che te sAthe gharamAM ke rAjabhavanamAM athavA aMtaH che. tethI temanuM kArya (zilApaTa parathI) salATI kaLA tarIke oLakhAya puramAM ke devasthAnamAM citro kevAM hovA joIe tenI sUcanAo che. kAraNa ke AvA ja prasaMgacitra ArasanI taktiomAM upasAvelI ApelI che. A bhAvanA ghasAtI bhusAtI chatAM gujarAtanAM gAmaDAM, AkRtiomAM karavAmAM AvatAM. tene saMskRta sAhityamAM ardhamaMdire, havelIo ane junA rAjamahelamAM baso-aDhI varSa citra ke ardha-zilpa tarIke oLakhAvyAM che. A kArIgaro, jyAM pahelAM sacavAtI hatI. kAma maLe te sthaLe jaI kAma karI ApatA. teo pravAsI kalAkAranuM ajantAnI guphAne vaibhava I. sa. pUrve bIjA saikAthI I. pachI jIvana gujAratA. keTalAka grAma cAhakene purANacitromAM moTAM TIpaNAM AThamA saikA sudhI cAlyo ane tenI zailImAM kALakrame avanati AvI. karI ApatA jemAM bhItanA citronI zailI ane raMgeno proga thato. AThamAthI dasamA saikA sudhImAM IluranA girimaMDapanI bhIti para de marAThA ane briTiza samayamAM A citrakAmanI prathA gujarAtamAM cakSuvALAM pAtro citarAyAM che tenI prathA 11mA saikAnA gujarAtanA cAlu hatI ema jaNAya che. te pahelAMnA makAna jarjarita thaI pothI citramAM UtarI che. tene prayoga jaina kalpasUtramAM tema ja bhamadazAmAM hoI citrakAma upalabdha nathI. Itara lokakAvyo bhAgavata ke devI mahAmya vigeremAM 15 saikA sudhI paNa briTiza zAsakee prAraMbhathI ja A dizAnI koI kaLAUtarI Avyo che. A zailI prathama jaina hatapratomAM maLI tethI kArIgarInI zreSThatA ke maulikatAne Adara karyo na hato. tema ja gujarAtI karI hatI. pachI rAjasthAna mALavAmAM tenA namUnA maLyA temaNe sthApelI zikSaNa praNAlImAM tene keIpaNa prakArano ullekha eTale pazcima bhAratanI karI. te pachI te ja samayanA pAlaraulInAM ke pratiSThA karavAmAM AvI nahIM eTale prajAmAM tene Adara ke pracAra citro ane tAMjora taraphanI pratomAM paNa bhaLyA eTale 10mAthI thayo nahIM. briTizonA zAsananA AraMbhakALe kaMI kaMI AvuM 15mA saikA sudhInI bhAratanI apabhraMza raulI karI. citrakAma karanArA hayAta hatA paNa temanI koie khAsa noMdha prAcInatAne taMtu karI nathI. A zailInA bhIMtacitro mAtra IzvaranA bhatA upara maLyAM che. gujarAtanA bhIMtacitro viSe prathama prakAza ane tene vyApakarUpe pracAra thayo haze paNa ghaNA samayanuM aMtara gujarAtanA bhIMtacitronI bAbatamAM prathama dhyAna ApavAne yaza ane yuddho tema ja AkramaNone kAraNe nagaro, mahAla ane bhAvanagara rAjyane Apa ghaTe che. ziheranA jUnA rAjamahelanA khaMDamAM maMdirane vinAza thaye te sAthe naSTa thayAM haze ema kalpI zakAya. bhIMta para uparanA bhAge lAMbA paTamAM vakhatasiMhajI ThAkere citaLa vaLI teramA saikAthI gujarAtamAM muslima zAsana thatAM mAnavamAtranuM para caDhAI karI vijaya meLavyo (I. sa1797) tenA mukhya pAtro citraNa azakaya banyuM haze, tethI gujarAtanA rUpakALanA zilpIo ane senAnA A citrapaTa parathI sarasa nakala karAvI, tenA bAvana rAjasthAnamAM Azraya pAmyA haze. rAjasthAnamAM bhIMta suzobhana mATe khaMDa pADI raMgIna citravALI gaMjIphA rUpe IglaMDamAM chapAvI prasiddha sAgALanI bhIMta para pAkAM citra karavAno rivAja ja che. udaya- karyuM hatuM. mULa citro lagabhaga naSTa thaI gayAM che paNa prastuta nakale pura, jayapura, bikAnera, jodhapura vagere sthaLonAM mahela, maMdiromAM hAla paNa bhAvanagara gAMdhI smRtimAM surakSita che. temAM te vakhatanA aMdara-bahAra bhIMta para dharmanA, vIrenAM parAkrame temaja rasika lazkaranA saradAra, bakhatariyA ghoDesavAre, topacIe, bhiratIo, Jain Education Intemational
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ 378 [ bRhada gujarAtanI asmitA Araba TukaDIe, UMTa, gheDA DaMkA paranA nizAne, aMgreja sainike citArAne parveTiva (dasiMdhAna) ke enAmI (zarIra racanA) vagere, AtAbhAInuM lakara, te vakhatanA peke, pAghaDIo ane nA niyamo nakyA nathI. tene mana bhIta meTo citrapaTa che, prasaMga vAhane temaja saraMjAmane bahu spaSTa khyAla Ape che. deDha phUTa pUro thAya tyAM cAre tarapha lITInI hada bhArI aDoaDa bIju cakaryuM pahoLAIne saLaMga paTa sAdI pILI be para cAlyAM jatAM pAtro, pADI judA prasaMga mUkayo che. te jarUra paDe tema mAnavInAM kada badalI jADI salATI raulInI rekhAmAM batAvelI niru mukhamudrAonuM rUTa nAMkhe che. vaLI koI pAtra zuM kare che tenI akSaranoMdha paNa kare che citrakAma che. te vAcatAM paNa ramUja paDe che. vaDedarAmAM tribakavADAnAM ci citro jotAM ja purANa, rAmAyaNa, bhAgavata ApoApa yAda AvuM ja rUDha cikAma doDha be varSa pahelAM thayelAM guja- AvI jAya che. bhAvika grAmajanone yathArthatA ja ape che tethI rAtanA mahAlayonAM citromAM jovA maLe che. vaDodarAnA tribakavADAnA temanI jIvanabhAvanA ane Adazo vadhu dRDhatA pAme che ane jIvaMta divAnakhAnAmAM bhI 1 upara tema ja bAraNA uparanAM citro vaDodarA bane che. purAtana ane itihAsanA abhyAsIo paNa mULa satya zuM rAjyanA purAtatva khAtAe nakala karAvI prakaTa karyA che. phera eTale haze temAM vivAdagrasta hoya che tyAre grAmajanoe nija kapanAthI ja che ke strIe dakSiNI pipAkamAM che. puranA mAthe TapakAMvALI sarajelI bhAvanAsRSTi bhalene amara rahe. 1936mAM A lekhake A da krANI pAghaDIo che. sAthe sthAnika lekakathAnA lAbhAra jevA citronA samAcAra vaDodarA rAjyanA purAtatva khAtAne pahoMcADavA pAtro paNa che. citrakAma jADuM lekaraMjaka che. tyArathI e maMdira rakSita ImAratamAM mUkAyuM che. jAmanagaramAM kamAnagaronuM kAma najIkamAM lAThI pAse aMTALIAnA mahAdevanA maMdiramAM paNa jAma vibhAnA vakhatamAM jAmanagaramAM kaLAkArIgarIne sAruM A ja prakAranuM citrakAma ghumaTamAM ane dhAradeza AgaLa che. temAM jANItI lokakathAnAM pAtro layalA majanu paNa jovA maLe che. uojana maLatuM. te vakhate kare chamAMthI AvelA kamAnagaranA kuTuMba tyAM vaselAM. te kema bhIMtacitra-kAmane ja vyavasAya karatI. jAma gorALAmAM paNa citrayukta zivAlaya che. nagaranA mahelanI deDhInI bhIMta para bhUcaramorInuM yuddha citareluM che. grAma citrakaLA para saMzodhana te moTA corasa AkAramAM che. temAM yuddhanA vividha moracA batAvelA hamaNuthI A grAma citrakaLAmAM vidvAna saMzodhakenuM dhyAna gayuM che. yupI, araba, siMdhI, kADI ke rAjapUta yoddhAone--azvArohI bane che. vaDodarAnA prasiddha gujarAtI kaLA vivecaka che. maMjubhAIe -yuddhanI vividha jhapAjhapImAM batAvelA che. citra ghaNuM jhAMkhuM thaI jUnI hastapratonA graMthaci parathI ThIka prakAza pADe che. javAhara gayuM che. te taddana naSTa thAya te pahelAM tenI sarasa pratikRti thavI lAla neharU abhinaMdana graMthamAM gujarAta-saurASTranI A zilApaTa joIe, citrAnAM pAtronI oLakhANa ApatAM chatAM citro paNa citrakaLA para A lekhakane eka lekha pragaTa thayA che. chellA basa thavAM joIe. varSa upara graMthomAM je prakAranAM citro thatAM te ja prakAranAM bhIMta jAmanagaranA jUnA rAjamahelanI eka meDImAM te samayanA citro paNuM thatAM. jAmanagaranA lekavananAM citro ghaNI vigate chata temaja bhIMta para bhAvanagaramAM zaheranI madhyamAM bhAyANInA DahelAmAM mahilA cItarelAM che, e ghaNI sArI hAlatamAM che. kuzaLa phoTogrAphara tenI pAThazALAnI zarUAta thaI tyAre e rajapUta gharanI parazALAmAM raMgIna chabIo laI zake to samagra kAmano vistAra graMthastha karI chatane aDatI bhIMta para deDha phUTanA paTamAM, saLaMga laMbAI 51 phUTamAM zakAya. purANa, bhAgavata temaja AbAdanI savArI vagere citro hatAM. tenuM pAMDara sIMganAM citra dabadda TrenIMga karI menAbena kApaDIAe saMgharI lIdhAM che. mULa A pachI noMdhamAM AvelAM bhIMtacitra saurASTramAM dAmanagara citro para te cUno pharI gayA che. A citronI rekhANI bahu pAsenA pAMDaragA gAmanA pAdaramAM AvelI vizvabharanAthanI jagyAmAM ci rucikara ane saMyojanapUrvaka thayelI che. AnuM saLaMga TresIMga che. 24 corasa phITa cetarA 5ra sADA cha phITanI DALI cha ii gujara sarakAranA mAhitIkhAtA pAse che. maMdiranI bhIti ubhI che, te para aMdara ne bahAra bharapeTa citro che karachamAM citrakArI se doDhaso varSa pahelAMnA samAje potAnI jIvanabhAvanA ahIM kacchanuM sAMskRtika darzana mahAgraMtha lakhanAra zrI rAmasiMhajI rATheDe prakaTa karI che, tene keIkane ja khyAla Ave. ahIM rAmAyaNa, A lekhakane kacchanAM aneka makAnamAM citrakAma che, evI mAhitI bhAgavata ane yamalekanI vividha citrAvali che. sthAnika yajJa prasaMganuM ApelI ane A lekhaka sAthe pravAsa karatAM sAthe rahI keTalAMka citravA"AM paNa citra che. temAM yajamAna pahelIAo ane vaNika pRcce ghare temaNe batAvyAM hatAM. temAM rAyaNu gAmamAM dharakhanAtha ne bhaMDAra paNa che ane temanAM nAmo lakhelAM che. karIne sthAna che. tenI DelImAM citro jevAM maLyAM. temAM citravartuno asta pAmatA madhyayuganI A citrakaLA AjanA prekSakane ghaNo vistAra ghaNe hato. surekha bharaNIvALI velapaTIo, moralA, vAghane vinoda Ape che. rAma-lakSmaNane muko ke jaTA hoya te sAthe zikAra, pATAbAjI, eka gAmaDAnuM dazya, IrAnI kalpanAne ApavibhISaNane mAthe baMdara kAMThAnI mAMgaroLI pAghaDI paherAvI che. keTalAka vALA ane kSInA me vALo ghoDe, cAra paiDAno zirAma, aMbADIpAtrone ghoghArI khokhuM paherAvyuM che. apsarAone pAMkhe ApI vALo hAthI, aneka cAla karAvatA ghoDesavAra ane briTIza samayanI che, IrAnI behista ane hiMdanuM varga ahIM ekAkAra banyAM che. navI AvelI vikeTeriyA pheTIna gADI badhAM khUba kutUhala Ape che. Jain Education Intemational
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha vanya ] 1 kAkAze aMjAramAM kacchanA eDaminisTara mekamanA nivAsasthAna teNe yugane mATe upayogI ane mUlyavAna vAraso che. Aje bhAratavarSanI potAnA * 'DamAM kulavADI ane gopa-gopIo ane govardhana lIlAnAM sAmAnya janatAne kalA dvArA uddabodhana karavAnuM eka siddha sAdhana che. citro karAvelAM mejuda che. tenI A zaktine pichAnI be cAra taraNa citrakAroe tenuM AvAM citrakAma karanArane kaimAM kamAMgaro kahe che. temanA hAthe saMzodhana-adhyayana karI potapotAnI AgavI citramALAo sarajI citarAveluM eka moTuM TIpaNuM meM bhujanA myujhiyamamAM joyeluM temAM che temAM lAThInA kumAra zrI maMgaLasiMhajI tema ja lAThInA suvarNa upara jaNAvelAM bhItacitronA badhA prasaMge e ja zailImAM citarelA zIlane kuTuMbanA bhAIzrI vrajalAla bhagata ane bhAvanagaranA zrI hatA. ' kacchanuM sAMskRtika darzana mAM A kaLAnI sArI noMdha eDIdAsa paramArane kALA noMdhapAtra banyo che. levAyelI che. citranA prabhAva mudrAmAM zrI aMjAriyAnA makAnamAM se varSa uparanAM bhIMtacitro A citronuM saMzodhana ane saMgraha karavAthI briTiza zAsananA sArI sthitimAM che. lokajIvanane bahelAvatI A kaLAnA hayAta namUnA AraMbhakALe bacelI janapada saMskRtinA ghaNuM svarUpa pratyakSa karI para rAjya ane vidvAne, A bAbatanI noMdha karavAmAM vilaMba karaze zakAya che. lokajIvananA vizALa stara para vyApaka rUpe thoDI ghaNI to gana yuganA namUnAono lepa thaI javAne pUro bhaya che. paNa preraNA ApavAnI zakti dharAvatAM A bhIMtacitrone jIvanadaSTi | gujarAtanAM gAmomAM sAthe sIdhe saMbaMdha che. te samayanA manuSyonI sabhyatA, sRjanazakti uttara gujarAtanA nagaro ane gAmanI havelIomAM citrakAma ane dayabhAna samajavAne temAMthI sAdhana maLI rahe che. jo ke vilaya pAmavAnI sthitimAM che. evI mAhitI sAMpaDI che. carotaramAM akArajJAnanA sAhityano pracAra thatAM citra prati sekano Adara ane zrImaMta pATIdAronA makAnamAM tema ja bahAranI bhIMta para lIMta AkarSaNa ochAM thayAM che. temAM zikSaNa praNAlIne paNa cheDe ghaNe citro haju najare paDe che. vaiSNava havelIomAM tema ja amadAvAda aparAdha che. daSTithI prApta thaI jJAna ane anubhavane akSaramAM pRravA jatAM daSTine vyavahAra pustakamAM ja samApta thAya che ane ane vaDatAlanA svAmInArAyaNanAM maMdiromAM 100 varSa pahelAMnAM saMsAranAM dazyo ke bhIMtonuM mauna mANasone sadI jAya che. citro samayanAM pratibibo che. relave te vakhatanuM meTuM Azcarya hatuM tethI relavenAM citro le kapriya thayAM hatAM. vaDatAlanI bhIMta paranI AjanA yugamAM aneka nahIM devA jevI pravRttionuM samAja relavemAM be mALanA DabbA jovAmAM Ave che. evA DabA hatA te para AkramaNa thaI rahyuM che. te vakhate citrakaLAnI gauravapUrNa pratiSThA karavAne dezanI paraMparAnAM vAstavika svarUpano abhyAsa ane saMzodhana kharI hakIkata che. sojItrAmAMthI yuvAna kalAkAra bhAI dazarathe aMgreja karI teno marma prApta kare e matimAnone dharma che. to ja para marAThA yuddhanuM dazya batAvatuM eka vizALa citrapaTa utAryuM hatuM. jo : saMskRtinI chAyA ane prabhAvamAMthI ugarI zakAze. rAjapIpaLAnA jUnA rathAnamAM jaMgalamAM chatrI maMDaLanI bhIMta dezanA vAtAvaraNa ane svabhAvamAMthI prakaTa thayelI A kalAparathI bhAI yazvara zukale citro utAryA hatAM te mudhala zailImAM praNAlIne bacAvI, lekazakitarUpe pravAhita karavAmAM Ave to te satvare rAga rAgiNIonAM citro hatAM. have te devaDIe haze ke kema te kRdiAtA ane pragatikAraka banaze temaja jagatanA anya dezo mATe keNa jANe ! A dezanI Adarzo praveza karAvavAnuM mAdhyama banaze. bharUca jillAmAM jaMbusara tAlukAnA gajerA gAmamAM eka havelInI bahAranI AMkho bhIMta citrakAmathI bharelI che. jayaMta ekarekazana inTasTrIjha bAkarolanA zrImaMta pATIdAra zrI cImanabhAI desAInI havelInA trIjA mALa para citrakhaMDa che. temAMthI bhAI anila vyAse eka -: selavanTa plAnTa :citrapaTa utAryo che tene samaye paNa jANI zakAya che. phekaTarI : beDezvara, jAmanagara-2 bhIMtacitronI sArthakatA selavanTa paddhatithI "muna chApa tela banAvanAra A bhIMta citromAM prAcIna bhAratIya kaLAnA bhAva saMnniveza sIMgadANA tathA kapAsIyAnA tela-khoLa tathA ke rekhAnuM mArdava athavA aMga sauSThava ke varNalIlAnI chaTA nathI. tela rahIta eLanA nikAsakAra. ekasarakhI ghaTTa rekhAonI AkRtiomAM ahIMtahIM raMgapaTa ApIne netrAkarSaNa karavA prayatna mAtra thayA che. lipInI jema ghaNI AkRti grAma : DIeIlakeka phona : 945 ghara : para7 enA caherA sarakhA ja ghaDataravALA hoya che paNa vicAra ane 1211 varga nathI te anuprAgIna thaine samAjane saMdeza ApI zake che tethI 1434 sAdhAraNuM janasamAjane sugama ane sucAhya lAge che. vidAna paMDito ke sUkSma viveke ke rasikanA samAgama mATe te yogya na gaNAya. paMkaja oIla mIla paNa abUdha nirakSara grAmajane ke prakRtijanone prasanna karanArI, dharma ane jIvanane sateja rAkhanArI saMskRtinuM smaraNa ApanArI leka sIMgadANa tathA kapAsIyAnA telanA vepArI kalA che. ethI ja tenA citra-saMgo vadhu varNanAtmaka ke kathA-pracAraka ane kamIzana ejanTa ane lokaparicita hoya che. temAM bhUtakALanI ke purANakALanI saMskRtinI greIna mArakeTa, jAmanagara, prazasti mAtra nathI paNa sAthe samakAlIna prasaMge, pAtra ane pari. grAma : suvicAra phona : 54 dhAnonuM samAraka paNa che. aDhAramI sadInA saurASTra, kaccha gujarAtanA lekajIvana ane ziAnuM darzana karAvatI A kalAsaMpatti A Jain Education Intemational
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAta saMdarbhagraMthanA prakAzana prasaMge zubhecchA pAThave mesarsa bI. paTela enDa kaMpanI ejInIyarsa enDa kensekaTarsa saradAra sesa yaTI (phena naM. 151.) visanagara [ji. mahesANuM] gujarAta rAjyamAM "e" kalAsanI mAnyatA gharAvatA kekaTarsa rastAo, nahero, baMdhe vigere sarakArI tathA ardhasarakArI kAmo konTekathI rAkhIe chIe. saMsAyaTInA baMgalAo, kolejo tathA anya moTI ImArato konTekaTathI bAMdhI ApIe chIe. menejIMga pArTanara zrI bhoLAbhAI caturabhAI paTela bI. esa. sI. (onarsa) ela. ela, bI. vi sa na ga 2 nodha : polITekanIka InsTITayuTa pATaNanI bhavya ImArata amoe bAMdhI che Jain Education Intemational
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI citrarolInAM prAcInatama rekhAMkano --DA. maMjulAla majamudAra eziyAnI citrakalAnA prAcInatama avazeSe ajanTAnI guphA-dira ' nAme zilpa-maDapanI bhIMtA uparanAM citrAnI bhALa, zrI emAMnA bhitticitrA che. jo ke enA astitvanI bhALa navIna DI. vI. TAmsana nAme aMgrejane sane 1926mAM maLI. temaNe I. duniyAne aeka sane 1819mAM pahelavahelI eka akasmAtarUpe thaI hatI. sa.nA AThamA zatakanI AsapAsa ane te pachI umerAyelAM navamA ane dasamA saikAnAM jaina bhIMta-citrAnA paricaya karAvyo, jethI trikalAnA RRtihAsamAM eka mahattvanI sayAgI--kaDI umerAI. eka aMgreja miliTarI aphasara pANInI zodhamAM e girI mALAnI AjubAju gheADA para pharI rahyo hatA. tene parvatanA nIcANamAM pANInAM jharaNAM dekhAyAM. e nIce utaryAM. svaccha ane zItaLa pANIthI tarasa chIpAyA pachI, AjubAju najara karatAM aphasarane parvatamAM kArelI guphA dekhAI. emAM praveza karatAM ja ajantAnA kalA-ma`DapeA' enI AMkhe cathA ! enA Azcaryano pAra na rahyo. A paradezI dvArA bhavya zilpA ane tethI ye bhavya bhIMta uparanI citrakalAnAM darzana ApaNane thayAM. ene ramya akasmAta ja kahevA paDe. IravIsananA pahelA~bIjA saikAthI AraMbhIne cheka sAtamA saikA sudhImAM nirmANa thayelAM evAM ajantA, bAdha, sittAna vAsala-vagere rathaLAnAM bhitticitro bhAratamAM prakAzamAM AvyAM; ane bhArata bahAra laMkAmAMnAM sigiriyA ane anurAdhApuranAM bhitticitrothI, vizAla bhAratathI samAna citra-paraparAnA paricaya janatAne thaye|. A arasAmAM, bhAratanI nAnA kadanAM citronI cheka seALamA ane sattaramA saikAmAM, hiMdI-phArasI zailIthI prabhAvita thayelI "rAjapUta" ane 'mugala" kalama vizeSa jANamAM AvI hatI. paraMtu ajantA pachInAM lagabhaga AThaso varSanA gALAnA hiMdI citrakalAne tihAsa jANavAnuM hajI zakaya banyuM nahatuM. daramiyAna, vIsamI sadInA prAraMbhanA dasakAmAM, keTalAka zvetAMbara jaina prathAmAM tADapatra uparanAM tema ja kAgaLa, kASTapaTTikA ke vastrapaTa uparanAM nAnA kadanAM citrAnI bhALa maLavA lAgI. eTale eka tarapha ajantAmAM vyakta thayelI bhIMtA uparanI svastha citrazailI; ane bIjI tarapha rAjapUta ke rAjasthAnI ane mugala kalamanAM citro vaccenI bhAratIya citrakalAnI khuTatI kaDI, prApta thaI. zmIsananA agiyAramA-bAramA saikAthI ArabI, cheka soLamI sadI sudhInA samaya sudhI, svataMtra vyaktitva dharAvatI evI A citrazailIne pazcima bhAratIya citrazailI'' kahevAnuM vidvAnoe pasaMda karyuM. Ane "prAcInatama gujarAtI zailI" paNa kahI zakAya. vAstavamAM, vizALa paTavALI bhIMtA upara dorAtAM citronI karAmata, nAnA kadanA mAdhyama upara, citrakAroe ajamAvavI zarU karI. ajantAnAM guphA-citrAnA anusaMdhAnamAM, IlAnA kailAsa IlUAnAM bhIMta-citrAmAM eka avanavI laDhaNa tenAM rekhAMkaneAmAM jovAmAM AvI. mukhAkRtimAM be-tRtIyAMza bhAga tyAM dekhADavAmAM AvyA che. keTalIkavAra Profile (ardha-khaMDa) rUpe dekhADavA chatAM, bIjI AMkha mukharekhAnI bahAra batAvavAmAM AvI che. vaLI gALa AkArane sthAne, khuNAvALI mukhAkRtie dekhA de che. dehaneA hAtha, paga, AMgaLiye e badhAnA vaLAMka koIka khUNAvALI laDhaNathI AlekhavAmAM AvyA che. A badhAM lakSaNA, tADapatrIya peAthIcitrAmAM tema ja pATalI, vastrapaTa ke kAgaLa upara bAramA saikAthI je citra dorAvA lAgyA temAM, te UtarI AvyAM che. lAMbA aNiyALAM nAka, kAMIka aNiyALI evI haDapacI, geALane badale cAkha'DA AkAranI mukharekhA, ane eka ja bAju batAvatAM evA mukhAmAM, bIjI bAjunI AgaLa paDatI AMkhanuM, spaSTa sUcana -A badhI laDhaNA, pazcima bhAratIya nAnAM kadanAM citrAmAM svabhAvika banI gayelI jaNAya che. (jue AkRti-ra garuDArUta lakSmI IlUrAnuM bhIMtacitro) tADapatra uparanI nAnA kadanAM citrAnI kalA gujarAtamAM sAla yuganA udayanI sAthe prakAzamAM AvelI jaNAya che. saMvata 998mAM mULarAjadeva " gurjara bhUminA cUDAmaNi banyA te pachI siddharAjanA zAsanakALanI zarUAtamAM ja, sa'.1157 (I.sa.1100) mAM, gujarAtanA prAcIna baMdara bhRgukacchamAM lakhAyelI '* nizItharRNI " nI tADa- patrIya pothI pATaNanA saMghavInA pADAnA bhaDAramAM Aje surakSita che. gujarAtanI sacitra tADapatrIya peAthIne, tene prAcInatama namUnA gaNavAmAM Ave che temAM UbhA sarasvatInu citra che. A namUnAthI prAcIna evA sa. 1117 (I.sa. 1060)mAM cItarAyelI tADapatrIya pothI upara derAyelAM, evAM aSTama'galamAMnAM raMgIna citro, jesalamera bhaDAramAMthI AgamanaprabhAkara munizrI puNyavijayajI tathA De. umAkAMta zAhe 1968mAM prakAzamAM AvyAM che; chatAM ahI varSo velAM tAmra zAsanAthI te arvAcIna gaNAya tema nathI, kAra--paTTikAe-- lAMbAM tADapatranI AthIonA rakSaNa mATe, tenI AsapAsa rAkhavAmAM AvatI hatI. A pATalIo upara paNa,
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bahada gujarAtanI asmitA pazcima bhAratIya zailInAM ja raMgIna Alekhana karavAmAM AvatAM Icane hisAbe maLatI bahu nAnI jagApara, citra nirmANa thatAM hatAM. hatAM. khaMbhAta tathA pATaNamAMnA tADapatro uparanAM nAnA kadanAM citro A be mAdhyamonA yuganI vacce AvatAM, tAMbAnA patarA upara jotAM khAtrI thAya che ke, e kALa nI citrakalA, koI AgalI lakhAtAM tAmrazAsanemAM keTalAMka rekhAMkano prApta thayA che je citrapeDhIonA samayathI sacavAtI, ucharAtI ane mAna pAmatI hevI kalAnA ItihAsanI daSTie khUba mahatvanAM gaNavA jevAM che. joIe. citranuM mAdhyama tAmrapaTa che, citranI zailI paNa rekhAMkananI ja mAtra citro doravAno hetu ane citro doravA mATenAM mAdhyama prAcIna paraMparAmAM maLI AvI che ane subhAgye, A tAmrapaTa badalAyAM; chatAM mULa rekhA-pradhAna evI Alekhana kalAnAM badalAyelAM uparanA lakhANamAM cokkasa saMvata varSa, mAsa ane tithi paNa lakSaNo, kAyama rahyAM. maLI AvyAM che. zAsana lakhAvanAranI sahI 'vastA" ema bhIMtacitro, yAtrika-samUhone eka sAthe UbhAM UbhAM jovA mATe chevaTa lakhe che. nirmANa thayAM hatAM, tyAre nAnA kadanAM piothI citro dhArmika samudAyane dhArA-nagarInA paramAre dakSiNanA sArvabhauma rASTrakUTonA sAmanto beThe beThe, ane eka pachI eka jovA mATe athavA batAvavA mATe jAya tarIke, pazcima bhArata upara zAsana karatAM hatA. eTale ja IlUrAnAM hatAM bhIMtacitramAM paNa eka sthaLe, "mUlarA, pramAra, udayA" (mULarAja A pothI-citrAne. anekagaNAM vistArIne. citrapaTa paranAM cAlukya ane udayasiMha paramAra)-evA sAmasAmAM senApationA kacakaDAnI paTI uparanAM citronI jema paDadA upara batAvavAmAM Ave yuddhane akSarathI oLakhAvyuM che. te khAtrI thaze ke bhIMtanuM mAdhyama ane meTA kadanA pheraphAra sivAya IsvIsananA dasamA saikAnuM dhArAnA paramAra rAjA vAkpatirAjanuM badhuM ja temAM ekasarakhuM che. garuDanA Alekhana sAthenuM tAmrapatra "jaina tADapatrIya nizIthacUrNa' bhAratIya citrakalAnI zAstrIya carcA " viSNudharmottara purANa" nA (sa. 1 (saM.1157) nA citra karatAM, savA varSa jeTaluM vizeSa prAcIna maLyuM citrasUtra" adhyAyamAM karI che. temAMthI nIceno leka bahu upakAra che (sa1931 nA bhakipa che. (saM. 1031 nA bhAdrapada sudi 14). zAsanane cheDe rastA che. 'citra' nA mukhya aMgemAM pahelAM "rekhAM,' pachI "vartanA" , dIvA zrIvAtirAvasthA evI sign manual paNa che. (pachI) te pachI " bhUSaNa" (suzobhana), ane chevaTe "varNAkaya', nA- (1) tAmrazAsananA A bIjA patarAne cheDe, garuDanuM Alekhana raMganI bhabhaka: A cAre, sAthe hoya tyAre ja, eka suMdara citra bane che. spaSTa rekhAMkana ja che; ane temAM pazcima bhAratIya citrazailInI laDhaNo upara batAvelAM aMgo, vaLI caDhatA utaratA krame che: bahu AgaLa-paDatI che. (juo AkRti-3 ) AjubAjunI saMskRta lITIothI tAmra zAsananI bhUmikA raspaSTa thAya che. rekhA~ prazaMsanti AcAryAM :, vartanAM ca vicakSaNA: / rekhAMkana, tAmrapatranA eka khUNAmAM yojeluM che. teno vizeSa striyA bhUSaNamicchanti, varNADhayaM itare janA : / / spaSTa khyAla ApavA mATe e AkRtine enlArja karIne rajU karI kalAnA AcAryo rekhAne vakhANe che, vicakSaNo pachInI sure che. (juo AkRti-1). khatAne vakhANe che. strIo AbhUSaNanI bhabhakane vakhANe che, prAkRta (2) bIju tAmrapatra paramAra bajadevanuM che, temAM paNa garuDanuM -jane raMgathI harakhAI jAya che. Alekhana cheH ahIM phera eTalo che ke rekhAMkana mATe eka prakAranuM atyAra sudhInA, pazcima bhAratIya citrakalAnA abhyAsamAM, kahyuM- phrema' batAvyuM che. tenI aMdara, rekhAMkanane samAvavAmAM bhitticitronI paddhatinA pracAranA, lagabhaga AThaso varSa pachI bAramAM AvyuM che. tADapatronuM mAdhyama laghu-citro mATe jyAre svIkArAyuM saikAnA prAraMbhanAM tADapatrIya laghucitro (nizIthacurNanuM I,sa, 1100mAM tyAre, A pramANenA citraphalakanAM vibhAge darzAvavA mATe, cokaThAM dorAyeluM cita)ne gaNAvavAM paDe che. kAraNa ke vaccenAM lagabhaga co javAnuM zarU thayeluM joI zakAya che. tenI ahIM yAda Ave che. cAra varSa daramiyAna-bhitticitro ane piothI citro vaccenA gALAnA A tAmrapatramAMthI saMvata 1078 caitra sudi 14" 25STa vaMcAya ArasAmAM banelAM koIpaNa citro jANavAmAM AvyAM nahotAM. che. (I.sa. 1021.) eTale A garuDanuM rekhAMkana, jJAta thaglA parvatamAM karelI paththaranI aNasarakhI sapATI upara, eka tAMDa 6. , tADapatrIya laghucitro karatAM, eMzI varSa jeTaluM prAcIna che. (juo prakArano 'sudhAlepa' karavAmAM Avato: DAMgaranA chAlAM, mATI ane nIti. 4). chANane sAthe bheLavI, tenuM ekasarakhuM samatala paDa bhIMta upara garuDanI bIjI AMkha sahaja dekhAya che te, AlekhananA ensAjo karavAmAM AvatuM. te sukAI jAya tyAra pachI tenA upara zaMkhajIrU karelA phoTogrApharamAMthI vadhAre spaSTa thAya che. (juo AkRti-5). (sagare) jevA vALA, paththaranI bhUkIne pANImAM bheLavI (3) trIjuM tAmrapatra baMgALamAMthI prApta thayuM che. baMgALanA tenAthI " sudhApa" sAdhavAmAM Avato: AvI tayAra thayelI bhaya saMdarabananA pazcima vibhAgamAMthI jaMgalamAMthI DhaMkAI gayelAM khaMDeronI upara citrakAra pachIthI potAnI kalA ajamAvato. jADI bhItane toDatAM, temAMthI viSNu ane garuDanA AlekhanavALuM Ama bhIMtacitronA vizALa phalakanA yuga pachI, tADapatra upara A tAmrapatra prApta thayuM hatuM. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha ] SCIENTIFIC zrI DI. pI. ghoSa mahAzaye "jarnala opha IDIyana sosAyaTI epha oriyala ArTa' (JISOA, Dece. 1934, Vol. 11, No 2.) mAM A Alekhanane nAnA svarUpamAM pragaTa karAvyuM hatuM. ahIM tene moTuM banAvIne rajU karyuM che. BY FAR zAke 1118 (1196 I. sa.) mAM koI pAhadeva ane tenA mAMDalika zrI madanamohanane koI ayodhyAnA dAtAe dAna ApyAne THE BEST ullekha A tAmra-zAsanamAM che. INDIAN A prakAre, ApaNe joyuM ke bhIMta pachInuM citra mATenuM mAdhyama tAmrapatra jyAre upayogamAM levAyuM tyAre, pazcima bhAratIya citra CLOCK zailInAM lakSaNo paNa temAM spaSTa pratibiMbita thayelA maLe che. MODEL No. 933 A rIte, prAcInatama lipi saMvatavALI tADapatrIya pothI karatAM, tAmrapatranA mAdhyama upara cItarAyelAM rekhAMkane, e citrakalAne Manufacturers itihAsamAM khuba mahatvane aMkoDo banI rahe che. se-doDha varSa | THE SCIENTIFIC CLOCK WIFG. Co.. eTale khAlI gALo A zodhathI samajAvI zakAya che. P. O. Box, 12 Station Road, MORVI-GUJARAT B. Odhavji TERRYLENE SUITING SHIRTING WOOLEN MERCHANTS 129 Ghadial Gulli, M. J. Market, BOMBAY-2 Jain Education Intemational
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ 384 [ bRhada gujarAtanI asmitA - - tAra: khetI beMka rAjakeTa amadAvAda 3608, 3788 * 50515, 50539, gujarAta rAjya sahakArI jamIna vikAsa benka lI. rajIsTarDa ophIsa-amadAvAda 489, Azrama roDa, navaraMgapurA, amadAvAda-9 sahakAra bhavana, DhebarabhAI reDa, rAjakoTa, 181 zAkhAo dvArA jamIna sudhAraNanA judA judA hetuo mATe benke nevyAsI koDathI vizeSa dhIrANa karela che. rAjyanI khetInuM utpAdana vadhAravAmAM tathA Arthika vikAsa sAdhavAmAM benka pitAne namra phALo Apela che. maganabhAI ra. paTela upa-pramukha udayabhANasiMhajI yuvarAja opha porabaMdara pramukha hariprasAda ha. trivedI AI. e. esa. : rITAyarDa: menejIMga DIrekaTara Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ madhyayuganI bhAratIya citrakalA ane - teno gajarAtamAM jena hastapratomAM paripAka _ _ -zrI DIdAsa bhA. paramAra - sitAravA bhAratIya citrakalAnA prAcIna itihAsamAM ajaMtAnI kalA munione AbhArI che. jenazailInA citravALI jaina pothIo zAstrIya citrakalA che. I. sa. pUrvenI 1lI, rajI sadIthI AlekhA- mukhyatve pazcima bhArata, gujarAta, rAjasthAna tema ja saurASTramAMthI celI A kalAlakSmIne strota lagabhaga 7mI sadI sudhI to avirata vetAmbara jainanA graMtha bhaMDAromAMthI puSkaLa maLI AvI che. A vahyA ja karyo che. paNa bauddha dharmanA vaLatA pANI sAthe ajaMtA- badhI ja pothIo 11mIthI 15mI sadI sudhImAM citrita thaI che. zailIne kaLApravAha lagabhaga luptaprAya thaI jAya te chatAM ya kaI kaIka AchI saravANIo to dhIme dhIme vahyA kare che eTale 7mI sadI A pothIo zarUAtanA samayamAM te tADapatra upara ja lakhAtI-cItarAtI hatI. zrI nAmanA tADapatra upara vizeSataH ja pachI ajaMtAnI guphAomAM thayA che tevA vizALa paTane AvarI letAM pothIo lakhAI-citarAI che. tene sauthI jUno citrita namUno bhIMtacitro vilIna thAya che. vacalA kALamAM lagabhaga be traNa saikAne I. sa. 1100mAM bharUcamAMthI maLelI nizIthacUrNa pratane che. gALe vahe che te samayamAM thoDuM ghaNuM citrakAma thAya che paNa tenI citrazailImAM dhIme dhIme ajatA karatA thoDI bhinnatA AvatI jAya Ama zarUAtanA samayamAM tADapatra para pithI e lakhAI- che. A gALAnA samayanA je citra maLyA che te lagabhaga 9thI 10 citarAI. te patrone sAcavavA uparanIce lAkaDAnI be paTTIo rAkhavAmAM sadImAM thayA hoya tema lAge che. AvatI. tenA upara paNa citro thayAM che. uparanAM citromAM tIrtha. kare tema ja paMcakalyANakanAM citro, neminAthano vivAha tema ja lagabhaga 10mI sadI pachI pUrvamAM " pAla citrazailI " ane zehanatarAho vagere citarelA jovA maLe che. Ama tADapatra, lAkaDAnI pazcimamAM eka navIna ja zailI, je ajaMtA zailIne rU5 anusaraNe paTIo para citro thayA te zarUAtanA kALamAM, paNa jenazailIno ane lokasaulI samanvaye, citrita thaI che. tene prathama te kalA , suMdaramAM suMdara citrita namUnAo to kAgaLa paranI citrita pratavivecaka che je citrazailI" ja nAma Ape che. A zailInuM mULa mAMthI maLe che. lagabhaga 14mI, 15mI sadImAM kAgaLa upara pAthIe I. sa. nI 7mI sadImAMnA eka citramAMthI maLI rahe che. dakSiNa lakhAvI zarU thaI hoya tema mAnavAmAM Ave che. ane pachI te bhAratanA rAjA mahendra varmAnA samayamAM baMdhAyela " sitAvAsala" puSkaLa pramANamAM pothIo lakhAI-cItarAI che. te samayamAM vastranI guphAmAM eka citramAM te che. guphAnI bhIMta para judA judA citro paTa upara citro thatA hatA. te lAMbA LiyArUpe thatA, jemAM karelA che. temAM upara eka kamaLa taLAvaDInuM citra che. A citramAM AkhI saLaMga prasaMgamALA ke amuka prasaMga-darzana cItarAtuM. A A kalamanI zarUAtanuM bIja che tema kalA-vivecakenuM mAnavuM che. kApaDanA eLiyAne khAsa karIne vijJapti-patra tarIke upayogamAM Ama sitAvAsanI guphAmAMthI zarU thaI te zailI lagabhaga 9mI, letA. AvA vijJapti-patranuM citra sAthe aitihAsika dRSTie paNa 10mI sadImAM ileromAM vadhAre vikasatarUpe dekhAya che je ajaMtA khUba ja mUla che. kAraNa ke temAM tatkAlIna ghaNI mAhItIo lekhita, zailIthI bhinna prakAranI thaI gaI che ane navo vaLAMka laI rahelI nI citrita hoya che. cAmaDA upara javalle ja cItarAyuM che. A dekhAya che. temAM thoDAMka navA tattavo umerAyA che. A citro sAthe no thoDoka navA navA umerAyA che. A citro sAthe zailIne apavAda namUne kaI maLI rahe kharo. vATA jaina pothInI citrazailInI hastapratanA citrone sIdho saMbaMdha che. eTale ajaMtAthI ilorA, te pachI jaina pothIonI zailI ema A jene rIlIne prathama paricaya karAvanAra DA, AnaMdakumAra bhAratIya citrakaLAne sIdho vArase medhyakALamAM A jaina hastapratomAM svAmI hatA. 1924mAM balina saMgrahasthAnamAMthI temaNe kalpasUtranI chAMtacitro sAcave che. pratamAMthI A citrakaulIno paricaya Apyo. te kALe upalabdha thayelAM citra jainadharmanA ja hatA, ane A zailInuM citrakAma Ama 11thI 15mIthI sadI sudhImAM bhAratIya citrakaLAmAM navI- vipula pramANamAM A pratimAM hatuM. tethI Do. AnaMdakumAra svAmIe natA tema ja daSTAMta citranI suMdara paripATI sarjavAmAM A zailIne A zailIne "jainazailI" e nAma ApyuM. paNa tyArapachI vidvAnonI mahattvane phALo che. A yugamAM kalAkAroe amuka nAnA kada, bhApanI dhakhoLathI A zailInA vizeSa graMtha prakAzamAM AvyA. A ja pethIomAM nakakI karela rUDhIgata niyamomAM rahIne paNa dhIrajathI ghATIe cItarelA jena tema ja jainetera graMthono temAM samAveza ane niSThAthI uttarottara suMdara kAma karyuM che te jenahasta- thato hato. e samayamAM lakhAela graMthamAM A zailInuM ja citrapratamAM vigatathI jovA maLaze. A badhuM karAvavAne yaza kAma hatuM. te jaina temaja jainetara badhA saMpradAyanA graMthamAM maLyuM pratA - pithIe lakhAvanAra dAtAone tema ja kalA - priya tethI che. AnaMdakumAra svAmIe tene navuM nAmAbhidhAna ApyuM : paTa upara ci Jain Education Intemational
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ 386 [ bRhada gujarAtanI asmitA pazcima bhAratanI citrazailI. " paNa vadhAre zodhakhoLa karatAM to te chabIcitra vAstavika to nathI tema chatAM chabacitranuM zarUAtanuM mAravADa, jodhapura, avadha, paMjAba vagere sthaLethI, bhAratanA ghaNu bIja A kalamathI zarU thatuM lAge che, je rAjaputa ane mogala bhAgamAMthI A zailImAM citrita graMtha, oLiyA vagere maLyAM. vidyA- kalamamAM vikasIta bane che. A zailImAM badhA ja pAtra rAjA, rANI, nene have mAtra A bIju nAma paNa ajugatuM lAgyuM. kAraNake mAtra dAsI, natikA ke sAdhu sau amuka nakkI karelA rUDhigata niyamamAM gujarAta puratI ja sImita A zailInuM citrakAma nahotuM paNa A bIbADhALa jevA che. temAM tIrthakare ane rAjA-rANInI AkRtio zailInA citro te bhAratanA ghaNAkharA bhAgamAM pracalita hatAM tethI vadhAre moTI jyAre AjubAjunA sAmAnya lekenI AkRtio saheja A zailIne zrI rAyakRSNadAse " apabhraMza zailI" e nAma ApyuM. nAnI derI che. Ama karavAnuM kANuM moTI vyaktine prabhAva ane kAraNa ke ajaMtAnI zAstrIya zailInI A anugAmI vArasa che, hodo dekhADI sauthI tene judA pADavAnuM che. vaLI dareka cahere Profile jema bhASAmAM temaja A citrazailImAM paNa banyuM che. chatAM hajIye eka AMkha Ave te rIte dekhAtA hovA chatAM temAM bIjI AMkha sAmAnya leke te A zailIne "jainazailI " e nAmathI ja acUka cItarelI che ja. mAnavamAtranA moDhAmAM ardhavartulAkAra, kAna oLakhe che. sudhI laMbAelI bhramara, sauthI AgaLa paDatuM aNIvALuM nAka, meTI AMkha ane puruSanA mukhe dADhI mUcha cItarI, ardhamukhanI eka bAju A jainazIlInuM mukhya AgavuM lahANa uDIne AMkhe vaLage tevI karI che. temAM eka bAjumAM eka ja AMkha dekhAya chatAM bIjI AMkha bhabhakAdAra tenI gItA ane citraNanA ala kArika ane bArika nAkanI uparathI dekhADI che. A jainazailInuM pramukha lakSaNa che. vigato joIne ghaDIbhara te mANasa mugdha banI jAya che. ochA raMgathI khUbaja jhINavaTabharI rIte, nakakI karelA niyama pramANe ane A zailInA citramAM raMgabharIne kALI, joradAra chatAM pAtaLI amuka bhASanA nAnA samarasamAM citrakAroe citranuM suMdara rekhAothI AkRtione suMdara rIte pUrI karI che. AkRtio vadhAre Ayojana kareluM jovA maLe che. A zailI mukhya te zobhana ane jaDa jevI lAge che. mANasa sAthe hAthI, ghoDA, haraNa, gAya, mora, dRSTAMta citro mATenI hoya tema lAge che. junA kALamAM e haMsa vagere dazyamAM cItarAyA che, paNa te jaDa jevA, ramakaDAM jevA rivAja hato ke, jenazAstranA graMtha mAtra jaina muni mahArAja ja lAge che. dazyamAMnA jhADa paNa amuka ja rIte citrita thayA che. vAMce. bahAra zrAvakone to moTethI ja upadeza Ape. eka vakhata jhADamAM bahu vividhatA nathI, paNa zobhanaMtarAhomAM te asaMkhya navIvalabhInA rAjA dhruvasenano juvAna kuMvara gujarI gayo. te ekane natA che. citramAMnAM dareka pAtre paherelA pozAkamAM avanavI bhAta eka ja hato. te rAjAne AzvAsana ApavA mATe tyAMnA jaina- che, je citrakAre khUba ja vigate AlekhI che. vaLI pAnAmAM zobhana sUrie tenI pAse " kalpasUtra" vAMcyuM. tyArathI ja jAheramAM mATe vaparAyela kalpalatAono to koI sumAra ja nathI. jainagraMthamAM kapasUtra vaMcAyu. Alekhi zobhanatarAho to judI mAMga bhAgI rahe teTalI bahulatA ane vividhatAvALI che. temAM pazu, paMkhI, vela, buTTI vagere suMdara mAnava svabhAvathI ja alaMkAra ane zamanapriya che. te jIvananA rIte chaMda gatimAM AlekhyAM che. vaLI zobhana sAthe jaina dharmanAM dareka kSetramAM kalA pAthare che. to A kalpasUtra te dharmane mahAna nI mahAna ATha maMgala pratIke tema ja cauda svapno te suMdara ka5nA vaibhavathI graMtha che. temAM pUjanIya tIrthakaronA maMgaLamaya jIvanane sAra deryA che. samAyela che. te graMtha varavo kema rAkhI zakAya ? pUjanIya dharmagraMtha te suMdara, nayanAbhirAma ane hRdaya ApI zake tevA suMdara hovA jainazIlInA citramAM mULa ATalA raMge mukhyataH vizeSa che. joIene ? tethI kalApriya mahArAjazrIe, zreSThIoe ane zrImaMta- lAla, hiMgaLAka, pILA, nIle, sapheda ane kALe. jyAre bAkInA raMga e A graMthaine alaMkArika rIte senApAnI zAhIthI tema ja meLavaNIthI thayelA che. paNa A zailInA citromAM suMdaratAnI Toca avanavA raMgathI citrita karAvavAnI zarUAta karI haze. vaLI A apanAra sAce sonerI ane rUperI raMga vaparAya che, jenAthI citra graMthamAM lakhANa sAthe citra mukavAnuM kAraNa e paNa hoya ke jhaLAhaLAM thaI jAya che. citramAM sonerI rUperI raMgane, dAgInA, abhaNuM zrAvaka paNa graMthanuM citradarzana karIne samajI zake ke A kapaDAM vageremAM upayoga thAya che. ghaNI pithIe te suvarNAkSarI che kalo tIrthaMkaranuM jIvanacaritra che. je mAtra pUjava mATe haze tema lAge che. A suMdara rIte suzobhita pothIo atyAre ghaNAM jaina graMtha bhaMDAromAM sacavAyelI paDI che. kalAkAre zebhAna zailImAM kayA prakAza karyA vagara A badhA cimAM raMga bharyA che. A sapATa raMge, vaLI amuka cokkasa temAM mukhya to pATaNa, amadAvAda, jesalamera tema ja saurASTra-kacchanA cIlAmAM nakakI karelI ghATI para A citromAM AkRtio AlekhI amuka bhaMDAra vageremAM che. che. A badhA citromAM sAdasyapaNuM nathI. jo ke amuka nakakI A zailImAM cItarAyela jaina temaja jainetara pothIonA puruSa mANasanI chabI banAvavA prayatna thayo che. paNa te pAtranA : munie sivAyanA : kapALamAM "U " aMgrejI , jevuM cAlu zailImAM ja. dA. ta. hemacaMdrasUrIzvarajI ma. vigere. AmAM tilaka che, ane strIonAM kapALamAM goLa biMdI che. A baMne nizAnI vyaktinuM citra derI tenA nAma paNa lakhyA che. A jotA te vakhate kadAca koI paNa saMpradAyanA pratIka na paNa hoya ane kapALanI lAge che ke bhAratIya citrakaLAnA itihAsamAM amuka mANasonI ja zobhA vadhAravA mATenA maMDana hoI zake athavA A parathI evuM paNa A chabI che te prathamavAra ahIM nAma sAthe jovA maLe che. eTale anumAna karI zakAya ke A thiIo cItaranArA jenetara citrakAre Jain Education Intemational
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya ] 687 haze, jeNe A pratIke mUkyA hoya, ane pachI te pratIke paNa citromAM | bIjI vigatonI jema paraMparAmAM cAlyA AvyAM hoya. Stockists and Dealers in all kinds of Minerals jena zailInA sauthI darzanIya namUnAo kAgaLa paranI thiIomAMnA che. jemAM jaina zailInA zreSTha namUnAo jovA maLe che. A "apabhraMza zailIne paripAka karI zakAya tevA namUnAo "kalpasUtra"nI kAgaLanI pratamAM che. Ama " kalpasUtra"mAM jaina tIrtha kare, zrI mahAvIra, zrI neminAtha, zrI pArzvanAthanA caritro cItarelA hoya che. AvI "kahapasUtra"nI ghaNI sacitra prate judA judA sthaLethI maLI AvI che. zrI sArAbhAI navAbe AvI ghaNI pratenA bahuraMgI prakAzane karyA che, tenA chApelA citro parathI paNa A zailIne khyAla maLI raheze. 196_5, - Dut, Bombay-22 --PHONE ORe : 32876 . 572325 R. TULSIDAS & CO. Chemicals * Minerals Sizing Materials 311, SAMUEL STREET BOMBAY-3 BR. Jain Education Intemational
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ 388 [ bRhada gujarAtanI asmitA PLASTICIZERS for the Paint and Perfumery Industries Plastics VENEENSOR DOP-Dioctyl Phthalate DIOP-Di-iso octyl phthalate DBP-Dibutyl Phthalate DAP-Dialphanyl Phthalate DMP-Dimethyl Phthalate DEP-Diethyl phthalate 610P-Di-Alfol 610 phthalate available from Pioneers in manufacture of Phthalate Plasticizers INDO - NIPPON CHEMICAL COMPANY LIMITED Alice Building, P. n. Road, BOMBAY-1. Eram : PLASTCIZER Phones : 251723--252269 Jain Education Intemational
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM saurASTranI grAmaprajAnA pratIka citro -zrI khoDIdAsa paramAra dareka mAnavInuM hRdaya avAranavAra uminAM saMvedane anubhave ja ujamALuM banAvI de che. gharamAM ane zarImAM khaDIthI dheLa kare che. AvA bhAvapaMdanathI enuM aMgeaMga taraMgita thaIne, haiyuM ane te bAkInA badhAya bhAgamAM kuMvaLavALI gAra lIpI nAkhe che. dhULelA heTha, hAtha ane paga kriyAzIla banI jAya che. haiyethI hoThe ane bhAga upara gharanA mukhya bArasAkhanI bAjumAM jAtrALune gayAne keTalA hAthe page jhIlAIne tene umaMga bahAra Ave che, amRta mUrtimaMta divasa thayA tenI yAda rAkhavA jeroja divasa UgatAMveMta ja kanyA thAya che. gIta, nRtya ane citrane deha kaMDArAya che, mAnavahRdayamAM ke vahu kaMkAvaTI laIne cAMdala mAMDe ne tene cekhAe vadhAvIne AnaMdanI paLe jyAre jyAre jhabUke che tyAre tyAre mAnavI haMmezAM jAtrALunuM maMgaLa darache che. Ama roja eka sIdhI lITImAM eka eka kaMIka avanavuM lalita sarjana karyA ja kare che. navo navo cAMdalo mAMDIne divase gaNe che. kAlidAsanA meghadUtanI paNa mAnavajIvana kAcI mATInA ghaDUlA jevuM che. te kyAre yakSiNI paNa uMbare phUla mUkI mUkIne divase gaNe che ne ? naMdavAI jaze te kaI jANI zakyuM nathI. mAnavImAtrathI kaMIka aju pelAM bAMdhI avadhamahIM je mAsa bAkI rahelA, gatuM paNa thaI ja jAya che, paNa tene mAMhyale hado pazcAttApa karIne beThI hoMze gaNatI, kusuma mUkIne uMbarAmAM! - A sarva pApane nivAravA te puNya, dAna ane jAtrAo kare che; pavitra | gujarAtI lokagItamAM paNa virahiNI Amaja dA'DA gaNe che. gaMgA-gomatImAM nAhIne pApa dhoI nAkhe che. Ama dareka dhArmika ..bhAIne eTaluM ke je tamArI gorI dhAna na khAya re, hindunA manamAM yAtrAnI icchA hoya ja che. saurASTramAM te jAtrAne dADA gaNe re piyara pAMdaDe, tela mAsa cha mAsa re." mahimA ati ghaNe che. mANasane ghaDapaNanI chAyA ghevA lAge gharamAM navesarathI gAramaTI thaI jAya eTale strIo jAtrAnA tyArathI ja tene jUnAgaDha ke dvArakAnI jAtrA karavAnI IcchA thAya che. zukanavaMtAM citara Alekhe che. temAM zarIramAM mukhya bArasAkhanI vane TADhaka vALavA ane LiyuM saMtoSavA saurASTranA eka gAma- baMne bAjue, pANiyAre, bahAranI gAralIMpelI bhIMta upara, phaLImAM mAMthI eka sAthe maLIne 20 thI mAMDIne 50 jeTalAM vRddha strI-pu -1 ane ra bAMdhavAnI kendramAM paNa jAtrAnAM zobhana pratIke cItarI 2 | rItra mahinAmAM jAtrAe javA taiyAra thAya che. caitra pitRono mahino kADhe che. A badhAM citro gAmastrIo potAnI kalpanA pramANe temaja gaNAya che. temAM vAra tithi nakakI karI vahAlAM sagAMmAM kaMkotarIo amuka pratIka laIne dore che. ozarImAM ane pANiyAre dheLa karyo lakhAya che, ane javAnA divase e jAtrALuone vadhAvavA sagAMvahAlAM hoya eTale tyAM mAtra kaMkuthI ja ane jyAM gAra karI hoya tenA AvI pahoMce che. jAtrALuna dhara temaja gAma AkhAmAM eka jAtanA upara dhALa-khaDIthI cItare che. prathama bArasAkhanI jamaNI bAjue bhaktibhAvane hiloLe tyAre uchaLI rahe che. so jAtrALu ThAkara maMdire eka corasa cAkaLA AlekhI temAM - kaMkuthI pagalAM, sAthiyA, devake cere bhegAM thAya che. bAlikAo kaMkucokhAthI emane vadhAve che ? ? vadhAre cha derAM, nisaraNI, AMbA ane TIlAM TapakAMthI zobhA kare che. A thayAM ane so vAjategAjate emane pAdara sudhI vaLAvavA Ave che. sAthenuM jAtrAnA pagalAM, tene " jAtrAnA pagalAM pADyAM " ke " pagalAM pAcho strImaMDaLa dhaLamaMgala gAtuM jAya che. karyA' kahe che. A cAkaLAmAM gharamAMthI jeTalA jaNa jAtrAe gayAM mAruM mana re mathurA dala duvArakA, hoya te saunA mobhA pramANe nAnAM moTAM pagalAMnI joDa cItare che. mArA rUdiyAmAM zALekarAma" devaderA, sAthi, nisaraNI, AMbe e sarva zubha ane maMgalakArI amane teDI hAlyAM duvArakA.' pratIka che. pachI te thoDAMka varasa sudhI A pagalAMmAM raMga pUrIne A grAmajane bhale abhaNa, paNa nikhAlasa ane kalAvAi che. te jAtrAnI yAda tAjI rakhAya che ane jAtrAe gayAnA ke AvyAnA tene dareka dhArmika ke sAMsArika utsavaprasaMganI mIThI smRtio sAcavI divase zakti pramANe brahmabhejanuM jamADAya che. Ama pagalAM pUjavAne rAkhavA gharanI divAla upara tenAM prasaMgAnurUpa citro Alekhe che. rivAja "rAmAyaNa'mAM paNa maLe che. bharata rAmanI pAdukA gAdI para grAma bAlikAo ane strIo potAnI AgavI paripATIe gharanI padharAvIne tene pUje che, temaja I. sa. pUrvenA bIjA saikAnAM sAMcI ozarImAM ke bahAra prasaMga pramANenuM citarAmaNa kare che, bhAraddatanAM zilpamAM tathAgatanA pAdapratIkanI pUjA thatI jovA maLe che. bAra paMdara divasane ke mahinA mAsane vedADa karIne jAtrAe saurASTramAM hajI ya lakSmInAM caraNanuM pUjana te sarvavidita che. gaelAM vaDIle devabhavananAM darzana karIne ghera pAchAM phare tyAre tenA devadevInA caraNapagalAM tathA gurunAM maMgala pagalAM pUjAtAM jovA maLe svAgata mATe gharane vALIjhUDI, lIMpIgUMpIne ravarmabhavana jevuM ja che. jyAre svastika to ghaNA junA vakhatathI pUjAto cAlyo Ave banAvavuM joIene ? eTale tevAtevaDI vahu-dIkarIo gharane lIpIgUMpIne *uttaramedha -aa. zrI kilAbhAra Jain Education Intemational
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ 390 che. siMdhukhINumAM tema ja te pahelAMnI pAzAnI citrakalAmAM paNa svastika pUjAnA anusAra dekhAya che. bau jaina temaja hindudharmamAM te tenI sau prathama mAMDaNI thAya che. jamaNA hAtha tarapha cAre dizA bhomAM karanA sAviyA maMgalakArI kekhAya che. jyAre traNa khAMgAnI pUnta pabu Deka prAgaitihAsika kALathI cAlI Ave che. meru-jo-dAnI mudrA upara paNa judAM judAM vRkSanI chApa upasAvelI che. kalpavRkSanI upamA vRkSanuM ja bahumAna che. grAmaprAe e lIluDA AMbAne e sthAna mApyuM che. tenAM pAna maMgaLakArI, kuLa mAM ane chAMyaDA sukhakArI lekhAya che. samaya ApyA e vizALa kuMbhanuM pratIka che, nathI ja vAsonI vaMzAvaLIne AMkho kahe che. A khAnuM AAlekhana be rIte thAya che. ekamAM sIdho sArA karIne banne bAjuthI DALakhAM kArI temA lITAkIya rIte pAMdaDAM mUke che. ane bhIMDA mUkIne phaLa TAMge che teA khIjAmAM cAkaDI jevA AkAra karIne upara e ke traNa lITIo karIne dore che. dhALa lIMpelI bhIMta para kaMkuthI ane gAralIMpaNa upara dheALI khaDIthI saLI ke dAtaNu upara rU caDAbIne zvA bAnA citra AlekhAya che. AvA amRta nAnA lokagIteA paNa majhAnAM che. kriyAbhAI ghera amarata AMkhe rApI, kriyAbhAi ghera Ave vaLatI chAMya, tu khele re mArA rUdiyA paranI kAyala. ' A jAtrA te AtmAne maMgala raMga caDAvavAno anokho rAma praMga che. jAvALu Lane gharamAM mANumonAM manamAM krUDampara na rahevuM nee. tethI jAtrALA ghera hamezAM AnaMdamaMgala gavAya che ane rAja coka purAya che. temAM gharanA uMbarA pAse kumakuma pAM cInI tenI AjubAju caDatI deraDI, eTale juvAranA dANAnI nAnI DhagalI karAya che, cagavALI be DhagalI nAnakaDI derI jevI lAge che. vaLI e cha thI traNa bhIMDAMnI pratIkAtmaka deraDI paNa AlekhAya che. navA to svarganA adhikArI-tyAM pahoMcavAmAM emane raLanA karI bhASA varmana grIDI paNa cItarAya. trAnAM A badhAM maMgala prIya che. sI grAmajano A pratIkane rIpera eLakhe che. dharma ke ghera tA hAMsIlI vastu karIe vArnavadhanAM raMgaragIna muLA ne kAnagopInA rUDAM citrothI sAbhAnI raga caDAvI dIdhI hoya che. agaNyAM pe gAmaDAMmAM mukhya bArasAkhanI bane bAjumAM kuthI amuka pratIko tema ja saMjJAo teA gheraghera cItarelI hoya ja che. A badhAMnI pAchaLa paNa kaMi ne kaMi artha ke bhAvAsanAelI che. gharamAM dIkarIo che dhanavo kare che teno pUtanA pradhae bArasAkhe ke pANIAre ja Alekhe che. ga Dona mananakAnuM mahattva che tenAthI vadhAre saumAgyavatI sanArIne mana pADAnA khUMdatAnuM mahattva che. pAra sau ghaDI vALA hoya paNa mAMgone ubare bALA sAda na hoya, cAtakane bhAganAra na hoya teA ghara manu lAge che, eTale kulavadhuo makarasakrAntithI vaiDiyA (pANAnuM vrata Adare che. te AraMbhAya tyAre e gharanA bArasAkha pAse bhIMta upara enuM pUjJapratIka dhoDiyuM dorIne rANI rAMdalanu tyAM pUjana kare che. rAMdala mAtRtvanI devI che ane A vratathI prasanna thaine e ghera pAraNu dhAvaNe tene teo mAne che. kaMkumAM AvelI AMgaLIthI mAvAyA, bRhada gujarAtanI asmitA dAMDI ane cAra pApAvALA, sAva ja sadA ane saraLa AkAre e dhAyui cItare che. emAM gAyA jevo AkAra karI vacce cAMdo kare che, A cAMdalo te vaLI bALakanu pratikra. e pachI rAja te A pratIka upara caDatA karI ane cekhAe vadhAvI mata Ave temA disa tenI khUba kare che. mAtRtva mATe paikI mAnanArI staramAM gAya ja che ne ? ghane vA" zuM vaiyikriyAne vAlI lAge vALa, bAne vAlI ke vADakI, vATakAne vA'lAM vAge dha 1 to mAnAMnI kuvArAo pachI TIlIgata rAkhe che. rAjarAja bArasAkha pAse cAMdalA karI ene vadhAvIne pachI 11 ke 13 kanyA athavA suhAgana strIonAM kapALamAM e cAMdalA karI Ave che, nAnapazumAM A vrata karavAthI tene cAMdalA-cUDalo akha'Da rahe tevI mAnyatA che. A uparAMta kanyAe nisaraNI ane sAthiyAnu vrata paNa kare che. tenA pratIka pANiyAre ke bArasAkhe kakuthI dorIne rAja savAre tenI pujA kare che. sAthiyA sAsaravATamAM tema ja piyarapa'thamAM badhu maMgala rAkhe, ane nisaraNI svarganI sIDI banI raheze tevI mAnyatA tenI pAchaLa che. mAlaDhArane temaja gharanA mANasane nArga karaDe nahIM te mATe nArI zrAvaLa pa pAMcamane nAma pAM nIke oLakhe che. te divase pa A ! paNa nAgapAMcama rahe che. paranI A sAMje pANiyAre nAganAgaNanuM e ke navakuLa nAganu na karIne ghInA dIvA karI nalavara ane bhAjarAnA loTanI Alekhana te Are che, saurASTramAM te pepera nAgapAMcame khAvuM. nAgapujana thAya che. kappAmAMthI maLela eka mudrAmAM che devatA pAse gu avane beThelAM nAganuM Alekhana che. loko ghUSei paDI tenI pUna kare che. A jotAM lAge che ke te vakhate paNa nAgapujana thatuM haze. ane vana bhAne nAka lokone tagaDI mUkayA hatA je pahADanI ghArImAM narmadAnI khAsapAsa temaja saurASTramAM ne vasyA tA tema manAya che. saurASTramAM ge sthaLe nAga sAthe saMbaMdha dharAvanA nAmo ane gAnA meda che. nAdika devanA to nathI ja. paraMtu pAvAthI hiMdu, bauddha, jaina dharmamAM tene sthAna maLyuM che. rAmanA eka anuja sAthe nAgakuvvatInA janano temaja DAbhAratamAM arjuna nAgakanyA uSAne paraNyA hovAno ullekha maLe che. . sanI prathama sadImAM nAmanApi paNa thayA che ane guptakALamAM to citrA paNa ghaNAM thayAM che. jemAM tenu manuSyadehI nAgarAja tarIke temaja sarpa tarIkenuM Alekhana jovA maLe che. baLadeva paNa zeSa nAmano ja avatAra manAya che. ghaNAM gAmane pAdara jiyo dAdA nAma)nI khAMbhI paNa koThArelI ya che. sApa karaDe tyAre loko tenI nAnatA kare che. vaTavANu najIka to zaramALiyAne eka lAkameLA paNa bharAya che. paNa gharamAM te nAgavAnuM sthAna patyiAre ja hoya che. paNa bApAe tene kayA kArI yAjyiAre pukhtamAM besavA ho ne nizrita patuM nathI. gharanI strI mIthI bhInuM saMkulane nAga N dAdAnA samacArasa gaDha Alekhe che. te gaDhanI cAra dizAe cAra khullA daravAjA rAkhe che. nAganuM sthApana A gaDhamA ja maMDAya che. gaDha sivAya bI tena lekhana karatI nathI. mana vacAvaze nAmanAmanuM eD yA pAMca sAta ke nava nAma bhAlekhAya che.
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha' bandha ] A badhAM pratI moTA bhAge strI ja Alekhe che. paNa pratArA brAhmaNa (ahichatra) pATalA upara navakuLa nAga ane vIMchI paNa cAtarIne puje che. nAtra sthApana mAtra kaMkuthI ja bhAlekhAya che. paNa hoMzIlI strIe kaMku sAthe kALA raMganAya upayoga karI eka nAga kALA ane eka nAga rAteA Alekhe che. lAla ane kALA raMgathI banatI e vaLaviLiyA bhAta kharekhara suMdara lAge che. nAganA gaha pappu goLa ane sorsa AkAranA karI temAM potAnI kalpanA pramANe surAbhana kare che. nAganI AsapAsa TIlA TapakAM umerIneTalAMka pratIko puSo paNa Ave che, paraMtu teoe siMdUrane grAmastrIno bAya Alekhana evu rUpALuM banAvI che ke khaDI thImAM kAlavIne AMgaLIthI dore che. te ke purUSo khAsa gata vastu lAM vainyA pANiyArAnI eka kAyamI zomA ja banI rahe che. teA karatAM nathI, paNa te zaktinA upAsaka hovAthI khADiyAra, cAmuMDA, vALa vage vImAnA bo hoya che. aa devIo saurASTramAM kuLadevI tarIke pujAya che. tenA naivedyane Sase puSa devInA bAne ke trizULane siMdUra lagADe che ane bAkI vadhelAM siMdUrathI devInA thAnake temaja gharanA mukhya kamADa upara enA pratIka rUpa trimULa khAle che, triyaLanA nuM pAMkhiyAmAM vacce devInA mAthAnI ane AjubAju be hAthanI kalpanA hoya tevuM lAge che. koI sonI mahAjananI dukAne ke luhAranI kADhe karI trizULa vaccenA pAMkhiyAnI ane bAja Akho rAme che. te jaNe ke devI AjAjara ekI rAya tevuM lAge che. A biyAne AvazaktinuM pratIka khAna pairanA jaththAM ane bhADAranu bhokhAthI rakSA thAya te mATe caitra vada 13ne jise okhAnA deva kAkA yiAnI pUrjA pazu grAma srIo kare che, tene DhAkaLA terasa' kahe che. te divase strI gALanI kaDhI ane ghauMnI roTalI ja khAya che. sAMjakanA namatA pahere kAkA baLiyAnuM pratIka ALekhAne tenI pR kare che. kAkA baLiyAne orI, achabaDAM, tUbIbI vagere rAganA devatA mAnavAmAM Ave che; tethI te ghera ghera pujAya che. tenuM pujana paNa pANiyAre ja thAya che. prathama kaMkuthI cAra daravAjAvALA gaDha AlekhIne aMdara kAkA arniyAnI joDI cItarI, AjubAju bALakanu vaizvi, sAthiyA vagere zAlanA Alekhe che. kAkA baLiyAnI e mAnavAkRtio aNudhaDavAmAM Ave che, koI tAtiMga jhADanA thaDa ke nadI kAMThAnI bheMkAra vA yA keTI zilAo upara biLanAM pratIka dorIne ghaNA loka puje che. A trizuLanuM Alekhana dhaNu purANu che. meheM-jo-darAnI eka muddAmAM patideva rogAsana lagAvIne beThA che. tenA mAtrA upara ane aNIvALu eka zastra che. te jamAnAnuM e amAnita zastra lAge che, kAraNa ke te pazupatidevane mArca Ana pAmyuM che, ziva sapradAyanI sAthe sabaMdhita hovAthI pAchaLathI te zivanI ardhAMganA zaktinA pratIkarUpa banI gayuM lAge che. hAthe dAvA tApe suMdara lAge che. A kRtine prAgaitihAsika kALamAM AlekhAyelAM mAnava AkArA sAthe sarakhAvI zakAya. paNa prAgaitihAsika citromAM strI-puchyone alaga tAravanI zAkha cAo che, tyA kAkA baLiyAnA beDAmAM strI-pRthvano bheda nathI dekhAto. zarIranA aMga-upAMgonI paNa khAsa ciMtA hatI nathI. gALa mAthuM, peTanA lAMbe lITA, e hAtha ane be paga ATalI ja vigata AlekhAya che. paNa te jotAM ja mAnava AkAra spaSTa thai naya che. A kAkA baLiyAnI eka daMtakathA saurASTramAM pracalita mahAbhAratanA yuddha vakhate citrAMgadA arjunanA putra vAhana laDavA cAlyo tyAre tenI mAtAe tene satyanA pakSamAM cIne laDavAnuM kaheluM yuddha vakhate je jovAM tenuM mAthuM kApIne mukhya dhvaja upara Aropita katu. AAma teNe mahAbhAratanuM yuddha e pachI tenAM e DAkAne amaratva maLyu. ane te kAkA baLiyA tarIke sthapAyu. eTale kAkA baLiyAnA maMdiramAM mAtra DAku ja pujAya che. kAkA baLiyAnuM Alekhana pujana kSatriyavarNa mAM rajaputa kAThI, garAsiyA vagerene ghera pANiyAre nahIM paNa gharatI adara kamADa ughaDe tenI pAchaLanA bhAgamAM jyAM jaldI na dekhI zakAya tyAM citarAya che, tenuM kAraNa e ja ke te maDadAnuM citra che. eTale je te pANiyAre hoya teA laDAmAM jatAM kSatriyavIrane eraDAM hAra nInAM prathama manamAM ja tenuM mukhadekhAya ane parazukana thAya. divALI jevAM sapA parAmAM tA sama vargomAM ghera ghera bara pujAya che. bane nRsiMha bhagavAnanuM siMhAsana mAnavAmAM Ave che. taithI tenA para maMgala sAthiA dorI juvAra ke cokhAthI tene vadhAve che. UbharAtA nIcenA bhAgamAM glosarImAM kayA khAMDanA paganAM, sAviyA, deDI ane khapAvI de che. sarvanA artha evo thAya che ke Akhu varSa sukhamaya jAya ane khUba ja rakata vadhe. khapALIye khapALIye lakhamI ane dhananA Dhaga A 391 DhasaraDAya tevI samRddhi A navAM varSe gharamAM Ave. ujaLiyAta vepArI varNamAM vepArIe khamIjInI sAthe gaNapatine paNa puje che ane navA copaDAnA ArabamAM tenAM prAcitro AlekhI vepAra vaNajamAM ratnAkarasAgaranI mahera ane ekanA savAyA thAya evA ArzIvAda mAMga che. gaNapatidAdA nA khAvaspApana mATenA deva che. sau prathama tenI pujA thAya che. saurASTramAM vaizAkha suda cotha 'gaNeza cotha' manAya che. te divase gaNapatine siMdUra copaDIne lADu jhAre che. ane vadhelAM siMcI paranA bhArA, bAraNA ane uMjhInA khANA temaja sAkha upara purUSa ghI-kAlavyA siMdUrathI theADAka pratIke Alekhe che. temAM 'caDatI dareDI', 'zrI lAbha-zubha', tema 'zrI lAbha savAyA' A mukhya hoya che. gaNapatidAdA sarva vighraharI, vepAravaNaja ane dhaMdhAmAM temaja khetIvADImAM caDatI kaLA rAkhe tema A badhA pratIke sUcave che. gAmanA cakra ke gAma vAstu prasaMge, brAsI gaza Apana ane gAtrIja sthApana kare che. kArya nirvighne patI jAya te mATe A sthApana kare che. kArya nirvighne patI jAya te mATe A sthApana DAya che. mA bhAlekhanA ghara bhInAM kuthI AMgaLIvarDa me AvI adara ja de temAM paNa cAsa gata zrInarIna upara trikALu Sa Ara che. je udhdhatA sarve che, jethI gharanI temaja vamavatanI mezA khatinA rahe tevuM manAya che. gaDhanI dara zanuM sthApana thAya che. temAM svastika reDI, mIMDA vagere Alekhe che. ghaNA sthaLe gAra, phUla, pAMdaDA, mAra vagerenA zobhanA paNa AlekhIne Akhkhu gotrIja sthApanane suMdara rIte zaNagAre che.
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ 392 Phone: 376841 Gram SCRAPYARD Branch: 2nd Lane, Darukhana, BOMBAY-10 : H. MANSUKHLAL & Co. EXPORTERS OF IRON SCRAP Phone Office :- 324134 With Best Compliments From VORA BROTHERS Resi. 476637 Specialits in BAULTS, NUTS AND GENERAL MERCHANT 34, Bibijan street, BOMBAY-3 [bRhada gujarAtanI asmitA Phone Office : 3845 Resi. : 4637 : Branch: BOMBAY NUT AGENCY 202 Nagdevi street BOMBAY-3 Phone: 32937 Head Office: Old Port, Shamaldas Road, BHAVNAGAR
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkRtika saMdabha' granya) A badhA pratIka mAM strIonA temaja purUSAe dorelA saurASTramAM gAmegAma vivADe umaDe tyAre rAtre vALupANI karIne bairAMo AlekhanomAM mAdhyama temaja AkAra baMnemAM phera paDe che. strIoe lagana gALe ghare jAmatI rAte lagananA gIta gAvA mAMDe. dorelA pratIkemAM vizeSataH mUrtapratIka AkRtio vizeSa che jyAre * pAchalI pachIte bhAMDyA che gaNeza re, purUSoe derelA AlekhanamAM mukhyatve mAtra ekathI be prakAranI bAra sAkha lakhaje putaLI re, ja AkRtio ja che. bAkI mIMDAonI saMjJAo ane akSara che. strIonA Alekhane mAtra pANImAM bhIMjavelA kaMkuthI ane I putaLaDI, I pAtaLaDI..bhAI ghera nAra re, koIvAra sAthe bIje raMga laIne karelA hoya che. jyAre puruSa .. vahunI cUMdaDI re" mAtra siMdUrane ghImAM kAlavIne te vaDe ja dare che. purUSa ane Ama sau prathama gaNapatidAdAnI sthApanAnA gIto gavAya che. strIo Alekhano hAthanI AMgaLI vaDe ja dorI zake che paNa strIo dUdALa, duHkhabhaMjaNa dAda sarvavidhana dUra karI raMgecaMge vivAha koIvAra dAtaNa ke IMDAnI pAtaLI dAMDI para 3 vIMTI tene pIMchI ukelI de che. tarIke upayoga kare che. vizeSataH pratIka citrane raMga lAla ja che. temAM kaMku ane siMdura mukhya che. lAla raMga maMgala ane zubhakArI gharamAM dIkarA ke dIkarInA lagana lakhAya tyArathI ja gharanuM manAya che. tethI ja mAMgalika prasaMgoe kaMkunA cAMdalA thAya che. moTAM bhAganuM kAma strIonA mAthe Ave che. tethI strIo A siMdUriyo raMga balidAna, zUravIratA ane zaktinA pratIka rUpa lekhAya divasa lagana pahelAM kAmamAMthI UMcuM mAthuM nathI karI zakatI. che. teno upayoga saurASTramAM mukhyatve puruSo ja kare che. grAmadevIne gAmaDAMnAM mATInA khoraDAM ane comAsuM mAthethI gayuM hovAthI gArasiMdUra ja caDe che. hanumAna, gaNapati, kheDIyAra vagere devane deva lIMpaNa dhevAI gayelAM che, khoraDuM ja kevuM bhuMDuM nabharamuM lAge che. vanI AbhA dekhADavA siMdUrane ja opa caDAvAya che. A pratIka ane A khoraDe vevAIvelA jAna laIne Ave to gharanArIyuM Alekhane lokonI dhArmika zraddhA temaja vahemathI utpanna thatI lAcha mane ? hajI to lANI khaLAMno thAkeya nathI utaryo tyAM bIkane lIdhe paNa thAya che. sadIonA vahANA vAyA chatAM A vivA mAMDyA tethI jAna laIne AvatAM vevANe AvuM khoraDuM Alekhana hajIya e rIte ghuMTAtA maMDAtA AvyAM che. mAnavajIvanamAM joine ja gIta gAya che. pujA, dharma, vahema, maMtrataMtra ane zubhAzubhanI mAnyatAo to meM re......vevAI tane vArI re, mAnava itihAsa jeTalI jUnI che. pUja, bIka, jAtIyavRtti, maMtrataMtra kArataka mAgazaranA lagana na lakha,' ane zubhAzubhanI mAnyatAoe ja mAnavajIvanamAM deva, dAnava, mAMga tArA ghara dUbaLAM re. litA ke bhayaMkaratA mATe avanavA pratIke upasAvyA che. jemAM dUbaLI che ghara kerI nA boraDe nathI gAra, pAchaLathI kalAtatva praveNyuM ne te AkAro amuka suMdara pratIka banI | chorUDAM lajAmaNA re." pUjAvA lAgyAM. jo ke jAti bhede temAM thoDI ghaNI bhinnatA to thaI ja che, paNa tenuM mULa tattva to emane ema ja che. A gharanArInI ochI phatejI kahevAya! dhara to bairAM mANasanuM ja. tethI gharamAM lagana lakhAya ke IdharatIdhara kAma paDatuM bhAratamAM pratIkenI puja ghaNI jUnI che, temAMthI ghaNuM pratIke mukI strIo dhaLa khANe jaI rUpALI patAsA jevI dhoLI goramaTI te prAgaitihAsika kALathI mAMDI, haDappAnI saMskRtimAM paNa dekhAya khAdI lAve. ane te dhULamAM majAnI lADuDI jevI dheDAnI lAda che. tyArapachInA purANakALa, buddhakALa vagerenI sadIo vaTAvIne jana purANa, buddhakALa vagaranA sadIo vaTAvIne bhAMgI bhAMgIne nAkhI suMvALAM rezama jevAM gAriyAM nAMkhe che atyAranA gAmaDAMnA ITa bhATInA ghara sudhI che. tenI sAMkaLa atUTa lAgeya kevAM rUpALAM ! sacavAI rahI che. A gAmaDAmAM thatAM AlekhanamAMnI ghaNI saMjJAo to lothalamAMthI maLelI. muddA uparanI lipi je che. A saMjJAo kaMkuDAnAM gAyiA naMkhAvo, te kALamAM zAnAM pratIka rUpe haze te ApaNe jANI zakatA nathI. hiMgaLAnI pADe e kaLI re." paNa varSothI cAlatI atUTa A saMjJAomAMthI thoDIghaNI saurASTranA AvI rUpALI gArathI gharanArIe gharane lIpIgU pIne pAchuM pratIka AlekhanamAM sacavAI rahI che. AnA mULamAM zAnI asara chachaNatI chIMka Ave tevuM banAvI de che. Ama gAra lIpaNuM haze te te tenA jJAtA ja vicArIne kahI zake. be traNa divase sukAI jAya eTale gharanA mavaDanA bhAgamAM pANi(kumAranA saujanyathI) tyAre bArasAkha pAse, TAMkAmAM badhe ja khaDIne dhoLa karI de che. gharanI aMdara ane pAchaLa pachI te gAra emane ema lAge che. Ama gharanI ozarI, pANiyA dhoLAI jAya eTale tenA para citro pAke laLuMba jhaLaMba thatI zarada Rtu purI thAya ane ziyALu oLakhacitro kahe che. temAM raMga sAmagrI nahIMvata ja che. ghaLelI tara-vA pharakavA mAMDe kArataka puro thAya ne mAgazaranA maMDANa thAya bhIMta hoya to lAla gera ane pILI mATIne phADI ke tyAM to leke ya khaLAze uzkelIne kAma ATopavA mAMDe. devadivALIe pATIyAmAM palALI tenAthI pitAnI kalpanA pramANenA managamatAM taLazI ThAkoranA lagana ujavyA pachI ja leke dIkarI-dIkarAnA lagana Alekhana citro doravA mAMDe che. bhIMta thara ekalI gAra ja hoya te bhADe. Ama gAmegAma mAgazarathI ja bhaMgInA tela DhabUkavA mAMDe. peLI khaDI pILI mATI ane gerUne upayoga kare che. gharanA bAra Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ 394 sApa upara prathama gaNezane ja citare che. pachI tA paranI bakhanI ja jevI ne ja pUtaLuM rUpe citare che, te kevI ANe ke vadhUne rUpALI caMdramAnAM roja ! ane pachI to cinanAra nArInaya kalpanA ja rabate ake che. te vAMsanI saLI upara ke vIThA ke hAthanI carTImAM luMgaDuM" rAkhI te mAMDe citaravA. lIluDI bhomakAnA AMbA, kA bharyo vaDalo ane kALiyA mAMDo nIva DokANA mAlA sAthe zrI raeNDI jhADI vApara paDe. lIlI mAne caDI cAMca Do hato jANe veda bhaNe! UDaNa carakalaDInA tA kAI pAra ja nahIM, evInI citra vacce jayAM jagyA rahI tyAM nAnakaDI cakalI teA hoya ja. vanarAjIno navamI evA mabaLato hAyADA dAra te tene mAthe akhADI dhanagananI tendrane mAthe pItaLIyA palANa ane savAra gorInA sAyA dUdha bharI gorI gAvalaDI ane caTTApaTTALA citarA tenI kaDa teA mUphImAM samAya savA vAMkavA ane pachI teAka phaeNTalAMya koi sudaDAM roAbhanA grAmanArI peAtAnI mana udbhijja kalpanAthI dAye rAkhe temAM mAtra paNIvAra AkAra da na paNa taiya, dekhAya mAtra kalpanAnuM abhijAta manabhara uDDayana, Ama meAkaLa kalpanA bhAbhamAM viharatI ane DhAMLA para kAranI. bokanArIne tyAM pramAbhAya ke ga racanAne tALe! na hoya hoya tyAM te narI kalpanA zAbhA e zALAmAM mAnI e A avanavAM citro dora jAya che. mAne nIta rAnI putI pachIta badhe ja mananI bhIta citarI kAre che. pazu paMkho ane vana pachI Ave . nodhI, aMkaLiyA jevu ja bAkanArIna kya. temAM ja kAnagopInA vAsa. kAnagopInA dhAMya gIto teNe rAmaDAnAM gAyA ne vara vadhetu" vAvatAM banne bhAkhe che. je vyA ha che. kAnabhAine po. te netare kAnAja kAra heDale rAdhAjI gorA re lola; Aja mAre leNe vAra che ? lAla." 64 Ama mahiyArI ane kAnajI mArAja,kAvaDavALe saravaNu, gharanI sAja sAvadhI, kukkeDa, gaLuM ne cA, cAya to cAnA te esArA jozene! tethI ja tA, cAsara nAkhIne cALA 3, parIyA mAthA bAjo; esA ne vararAjiyA re". Ama tAraNa cAkaLA to rUDI gharanI roAbhA. vaLI banate ganADImAM ke sAthI basamAM Ave tethI gharane bagADI ne asa citarI kADhe. aMkAze UDatu alama' paNa rahI na jAya ane jhADave jhADave vALa paDadhama dere. Ama grAmanArI haiDe caDe eTalu citaye ja rAkhe; basa citaye ja Aya, A badhAMya citrAne ALakhacitrA kahI zakAya. je khAsa gaDhiyAnA kaDAnA gAmamAM vadhAre tAya che. [ bRhada gujarAtanI asmitA ni judIjudI hovA chatAM te citronA zrAlekhana ane zatrimAM phaeNra nathI thato. pareDa ane rIta nA sarakhI paNuM saunu' AkAra vaividhya mauliMka TAya che. kAvAra ALacitromAM hI, lAyaba, yoga vagerenA upayoga grAmastrI kare che, paNa te te| javalle ja. AvAM citromAM lITI bhurA raMganI karI temAM vahecanA raMga pure che. paNa vAM vadhAre gI icatrA Da AsanA nathI. jyAre baTI ane genA citro gAra ke pALa para enA zAne che. Akha citro, mAna prAthamika kakSAnI citranI najadIka bese tevAM che. A nArIAe vastu, AkAranu hAI atha tene sAdu rAmana pratIka banAvI, potAnI raiyA unnatathI A citro dorI kADhayA che. paNa A citro 'sTAilAjhaDa' vadhAre che. grAmajanatA A citrone manabhara rIte rAMcI mAge che, e ja dAMnI sAtA che ne? tethI ja lagna khArANu jevAM umAmAM bappA lakhA ghare Akhe AAM citro hoMze hoMze Aje paNa dore che, je bharata kAmanA ALekha jevAM che, mAM dareka mitra bAkAramAM te te nArInI bhautrinA spaSTa dekhA Ave che. ( uttarAnA saujanyathI saurASTranA gAmaDAmAM kharaka, keLa, palevALa ane yara tema ja koI kheDUtanI strIe AvAM citro kare che. vAdharI ane bhagI jevI pAta kAmamAM paNa kaI kAra A citro khAvo che JAYANT CHEMICALS (Prop. : HIMAT PANDYA) - 'DEALERS IN - INDUSTRIAL SOLVANTS, HEAVY & FINE CHEMICALS DREAMLAND, Opp.RU.Station, GOREGAON (East) BOMBAY-63 (NB)
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI sAMprata kalA -zrI ti bhaTTa pAraMparika bhAratIya kalAnA itihAsamAM gujarAtanuM pratinidhitva peThe khyAti meLavI cUkelA. gujarAtI sAmayike temaja Albama ghaNuM ochuM jovA maLe che. mUrtizilpamAM moDherAnA sUryamaMdira tathA dvArA ravizaMkara rAvaLa, kanu desAI, semAlAla zAha, rasikalAla AbunA jainamaMdiramAM thayelA zipa bhAratanA bIjA sthaLee thayelA parikha, chaganalAla jAdava, bhIkhubhAI AcArya tathA baMsIlAla varmAnA ziponI sarakhAmaNImAM ghaNuM uMcuM sthAna dharAve che. paraMtu citrakSetre nAmane dareke dareka saMskArI gujarAtI jANo tema ja temanI kRtione evI paristhiti nathI. madhyakAlIna jaina temaja hindu pothIci okhaLato thaI gayela. A eka evI siddhi hatI ke je tyAra bAda kalAnA itihAsamAM ghaNuM mahatvanuM sthAna pAmela che. jovA maLI nathI. Ane yasa mukhyatve ravizaMka rAvaLanA prayatnone nAnA moTA maMdire, havelIo ke rAja rajavADAnA darabAragaDhamAM maLe che. gujarAtamAM kalAkSetre Aje te ghaNuM thayuM che paraMtu bIja bhIMta para citro ghaNA thayA che. grAmajane pitAnA nijAnaMda mATe ropanAra tarIke emanuM ja nAma ApI zakAya. ethI ja temane gujarAtItemaja pUjA ane anya dhArmika vidhi prasaMge bhIMta para praNAlIgata e "gujarAtanA kalAgurU' nAme navAjyA che. ALekho paNa deratA rahyA che. paraMtu AjanA kalAkAronA kAmane Aje chaganalAla jAdava ane somAlAla zAha e be apavAda tenI sAthe joDI zakAya nahIM, kemake kalA temaja sarjana prakriyA aMge bAda karatA e samuhanA bIjA koI citrakAranuM atyAranuM (Recent) sabhAnatA ane samaja dharAvatA sAMprata kalAkAronA kAmanuM mULa e kAma pradarzita thayeluM jovA maLatuM nathI. je kaMI jovA maLe che te paraMparA sAthe joDAyeluM nathI. pAThaya pustaka ke sAmayikenI purANI phAilamAM maLe che. keTalAka eka saikA pUrve briTiza jamAnAmAM dezanA judA judA mukhya kalAkAroe citrakalAno rAha badalI phIlmamAM kalAdarzana, gRha sajAvaTa zaheromAM sarakArI kalAzALAonI sthApanA thavA lAgelI. tenA tema ja vartamAna patro mATe kaTAkSa citro doravAnuM kAma apanAvyuM pratyAghAta rUpe kalakattA tathA zAntiniketanamAM (rASTrIya bhAvanAnI che. ane temAM vadhu saphaLatA paNa thaI zakayA che, (kanu desAI, prabaLatA vadhatA) kalAnA zikSaNa ane mUlyAMkananI briTiza rUDhIomAMthI bhIkhubhAI AcArya, baMsIlAla varmA "cakera"). chUTI, bhAratIya tathA anya paurvAtya kalAzailIomAMthI preraNA meLavavAnA prApti pachI prayatna zaru thayelA. zaruAta sArI hovA chatAM vadhu paDatA lAgaNIveDAne laIne te samayanA moTAbhAganA kalAkAronuM kAma nabaLuM ane bIjA aneka kSetronI jema kalAkSetre paNa vikAsanI aneka aiNa thatuM cAlyuM, je Aje lagabhaga bhUlAI javA pAmyuM che. zakayatAo UbhI thavA lAgI. kalAne abhyAsa karavAnI sagavaDa vadhI amadAvAdamAM ravizaMkara rAvaLe gujarAta citrakalAsaMghanI sthApanA tema ja te saraLa paNa banyuM. kalA aMgenI tema ja deza paradezanI trIsInA arasAmAM karI jemAM briTiza ane baMgALa zailIonuM mizraNa kalApravRttinI mAhitI ApatA aMgrejI purata ane sAmayiko thayuM. bIjI koI sArI kalAzALAnA abhAve tema ja gAMdhIvAdI moTI saMkhyAmAM sahelAIthI prApya banyA. kalA tema ja javALanI asarane lIdhe gujarAta kalAsaMdhanI nAmanA gujarAtamAM sArI kalAkAronA lAbhArthe sarakArI dhoraNe ziyAttie tema ja peThe prasarelI. vaLI Aje jenI neTa jaNAya che te--kalAkAre ane akAdamInI zarUAta thaI. dezamAM kalA pradarzananI saMkhyA loko vacce sAMkaLanuM kAma karatA- kalA aMgenA lakhANe paNa tema ja sthaLemAM vadhAre che. dariyApAranA kalAkAronI kRtione kumAramAM niyamita prakAzita thatA hatA, mULa svarUpe jovAnI zakayatAo paNa vadhatI cAlI...joke A bhAvanagaramAM cAlatI dakSiNAmUrti saMsthAmAM abhyAsanA bIna badhAMne lAma mukhyatve te dilhI ke muMbaI jevA moTA zaheramAM viSayo sAthe kalAzikSaNane paNa mahatva ApavAmAM Avela. tyAM rahenArane ja maLI zakate. somAlAla zAhanI deravaNI nIce ghaNA vidyArthIoe citrakalAnI tAlIma muMbaImAM vasatA keTalAka gujarAtI kalAkAro kalAkSetre yuropamAM lIdhelI. A saMsthAomAM citrakalAnI prAthamika tAlIma bAda vidyArthI zaru thayela krAMti "Adhunika kalA' tarapha A samaya daramyAna Akao vadhu abhyAsArthe sarakArI kalAzALAo temaja zAntiniketana jatA, paTela (zyAvakSa cAvaDA, vajubhAI bhagata, bhAnuM smArta, vinAyaka trIsInA chellA varasa daramyAna dakSiNAmUrti saMsthA baMdha thaI paMDyA, madhukara zeTha ane kumAra maMgaLasiMhajI) A kalAkAro paNa jyAre 1950 pachInA varSo daramyAna gujarAta citrakalAsa ghanI pravRti baMgALa zailInA kalAkAro pramANe potAnI kalAne aMgrejI "ekeDeochI thavAnuM zaru thaI gayuM. svAtaMtryaprApti pahelAnA samayamAM A mika zailI"nI asarathI bacAvI tene bhAratIya svarUpe raju karavA saMrathA sAthe eka yA bIjI rIte saMbaMdhita ghaNA citrakAro sArI IcchatA hatA. paraMtu temane Agraha prAcIna bhAratIya kalAnuM anu Jain Education Intemational
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA karaNa karavAne badale temAM rahela kalAtane "Adhunika' rIte raju vikAsa thavAnuM zaru thayuM. A kalAkAro (be ke, pradeza dAsaguptA, karavA bAbata hato. temanA citromAM temanI AjubAjunA vAtAvaraNa zaMkho caudharI, ke. jI. subrahmaniyana ) zarUAtathI ja saMsthA sAthe mAMthI preraNA lIdhela viSe jovA maLatA, (rAdhA-kRSNa ke gAMga kI joDAyA, ( dAsaguptA vadhu samaya rahela nahI ). prathamakakSAnA kalAkAra gorI ne badale muMbaInI mAchaNa ke gevAnIjha AyA vagere.) paraMtu hovA uparAMta uttama zikSako paNa teo nivaDyA. muMbaI, indora, temAM viSaya vastu, ragAlekhana, avakAza Ayojana vagerene "bhAratIya- kalakattA ane bhadrAsanI kalAzALAo uparAnta zAntiniketana tathA tA' no opa caDelo rahe, (svargastha) madhukara zeThano kalA abhyAsa paradezanI, kalAzALAo, kalAraulIo ane kalAkAranI A zikSakane zAntiniketanamAM tha hoI temanuM kAma jarA judu jaNAI AvatuM jAta mAhitI hatI. bIjI kalAsaMsthAonA zikSake jema mAtra kalAnI jayAre vajubhAI tathA (ravargastha) bhAnuramArta nA kAmamAM jagannAtha kArIgIrI ja zikhavavAne badale kalAnA itihAsa phIlasuphI pIvoya ativAsInI rapaSTa asara jaNAtI. mAvakSa cAvaDA tathA vinAyaka temaja pAzcAta saundarya zAstra, sAhitya, saMgIta tathA aneka prakAranA paMDayA nA kAmamAM joradAra layabaddha rekhA mATe Agraha khAsa hastaudyogonA teo jANakAra hoI vidyArthIone te badhAMne lAbha dhyAna kheMcato. A samuhamAM kumI dAlAsa tathA ratI pITITanA nAma paNa ApavA lAgyA. thoDA ja varSomAM vaDodarAnI kalAzALI dezanI paNa umerI zakAya. A badhAmAM zyAvakSa cAvaDA e kadAca ekaja agraNI kalAsaMsthA banI gaI. A zikSakonI rAhabarI nIce taiyAra citrakAra che jemaNe dezabharamAM khyAti meLavI, tathA Aja sudhI sakriya thayelA keTalAye vidyAthIe Aje kalAkAra tarIke khyAtanAma thaI gayA rahyA che. emanuM sthAna Aje dezanA prathama paMkitanA kalAkAramAM che. gujarAtamAM citrakAranI sarakhAmaNImAM mUrtikAro ( zilpi)nI gaNavAmAM Ave che. saMkhyA ghaNI ja ochI hatI. rasikalAla parIkha tathA jagubhAI zAhe te arassAmAM aMgrejI sAmayiko ane "kumAramAM Adhunika zilpakalAnI tAlIma meLavelI. paraMtu temano sakriya phALo mAtra citrabhAratIya kalAkAranI kRtio chapAtI hatI. e dvArA gujarAtamAM kalAnA kSetre ja rahyo che. ( joke kalA zikSagunA kSetre ApelI sevAo vasatA kalAkArone Aju bAjunA kalAjagatanI pratti aMge mAhitI amUlya che. ) maLavAnI zaruAta thaI cUkI hatI. paraMtu benke ane tyArapachI vaDodarAnI kalAsaMsthAnI saruAta pachI zakhe caudharInI doravaNI hembaranA gujarAtanA pravAsa daramyAna temanI joDe saMparkamAM Avela nIce taiyAra thayela yuvAna zikSi - rAdhava kaneriyA, rajanikAna keTalAka kalAkAroe " Adhunika ' be kAma karavAnuM zaru karyuM- paMcAla, narendra paTela, mahendra paMDyA, girIza bhaTTa, nAgajI paTela tathA (chaganalAla jAdava, bhAskara bhaTTa, vanarAja mAlI). jo ke emAMthI kurNa chAtapaNAnuM sthAna Aje bhAratanA gaNyA gAMThathA zipionI chaganalAla jAdava sivAya bIjA bane citrakalAne mukhya vyavasAya tarIke hoLamAM che. cAlu rAkhI zakavyA nahIM tema ja kalAkAra tarIke Aje temane leke te saMsthAmAM taiyAra thayela gujarAtI citrakAro che :- zAnti dave, oLakhatA paNa nathI. bhAskara bhaTTe karelA avanavA prayogo thaLa- gulAma mohammada zekha, bhUpena khakhara, himmata zAha, bAlakRSNa kALanI dRSTie vicAratA kharekhara mahatvanA kahI zakAya, tema ja paTela, vineda zAha, vinedarAya paTela, bhAnu zAha haku zAha, phIrAjha bhAvanagaramAM kalAnA abhyAsanI zarUAta karatA keTalAye vidyAthIone kaNapiTiyA jayaMta parIkha, prabhAbena DAMgare vagere A uparAMta A navI rAhe doranAra, tathA utsAhapreraka nIvaDyA. yAdImAM umerI zakAya tevA bIjA ghaNu nAma che je chellA traNa bhAvanagaranI be zALAomAM samAbhAI zAha tathA jagubhAI cAra varSa daramyAna prakAzamAM AvavA lAgyA che. zAha citralAnA vargo calAvatA hatA. tyAM paNa ghaNA vidyArthIone muMbaInI sara je. je. skula opha ArTasamAM mukhyatve jagannAtha Adhunika kalA taraphanI abhirUcI keLavavAnI taka maLelI. (e ativAsInI deravaNI ke vyaktitvanI asara nIce taiyAra thayelA atyAranA vidyArthIomAMthI keTalAye Aje kalAkAra tarIke nAmanA meLavI che.) kalAkAromAM jerAma paTela pradyumna tannA tema ja bhUpendra kAriyAnA nAma joke tyAM thayela badhA "navatara prayogo' mukhya AkarSaka rUparacanA ja mahattvanA che. joke zarUAtanuM kAma bAda karatA teonI navI kRtio banI rahetA saurASTranI lokakalAnA rUpe (MOIFS) parathI preraNA para ahivAsInI chApa jovA maLatI nathI eTaluM ja nahIM paraMtu dareke laIne citro banAvavAnuM kAma tyAM ghaNuM thayuM, jene eDIdAsa paramAre potAnI AgavI zailI vikasAvI che. jyAre dineza zAha tathA vAsupotAnI AgavI zailI tarIke vikasAvyuM. tyAra bAda temanA paMthe deva smArta haju eja asara taLe niSThApUrvaka kAma karI rahyA che. rAjakeTamAM manahara makavANA ane bhUpata lADalA paNa e paraMparAmAM muMbaInA ja eka citrakAra rasika rAvaLanuM kAma (gujarAtamAM kadAca bhaLyA. khAsa jANItuM nathI thayuM paraMtu ) Adhunika kakSAnA AzrayadAtA 1950mAM vaDodarAmAM mahArAjA sayAjIrAva vizvavidyAlayamAM lalita ane jANakAra gaNAtA lekemAM temaja paredezI pravAsIomAM khUba ja kalAnuM zikSaNa ApatI saMsthA zaru thaI. tenA mukhya vyavasthApaka ane cAhanA meLavI zakyuM che. eka jamAnAmAM kanu desAdanuM hatuM tevuM ja vaDA zrI mAkaDa bhaTTa saMkucita manovRtti ane lAgatA vaLagatAonA sthAne Aje tenuM che. kanu desAinA ane rasika rAvaLanA citro ghaNI dabhAgonI zehamAM dabAyA vinA saMsthAnA mukhya adhyApake tarIke sAmyatA dharAve che. bannenuM kAma nabaLuM, nIcuM (Vulgar) ane rASTrIya khyAti meLavI cUkelA prathama kakSAnA kalAkArone lAvI zakayA. broNa rahyuM che. chatAM lokenA cittane AkarSI sake che. rasika rAvaLanA mAtra gujarAtamAM ja nahIM paraMtu dezabharamAM Adhunika kalAnA kSetre citromAM Adhunika kalAnA dareka bhASya lakSaNa ane tarakIbeno bhara A eka ghaNuM ja agatyanuM pagaluM hatuM, je rasImAthaMbha banI paTaTe upayoga thayo hoya che, tema chatAM bIjA koI paNa dezanA leke gayela che. tene pariNAme ja gujarAtamAM tyAra pachI kalAne uttarottara bhAratIya mAnI bese tevI nagna strIo ane nagnatAneja agrasthAne Jain Education Intemational
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha) 297 dekhADe tevI galagaliyA karatI raMga ane rekhAnI yojanA tenI sapha- zarU karyuM. tyArabAda pAMceka varase amadAvAdamAM progresIva peInTarsa LatAnI cAvI banI gayA che. nAme prapa zaru thayela. surata, rAjakoTa tathA bhAvanagaramAM paNa kalA lagabhaga AvI hakIkata AjanA gujarAtI kalAkAromAMthI moTA- maMDaLanI sthApanA thaI che. paraMtu temAMnA ekAda be sabhyonA kAma bhAgane lAgu paDe che. Adhunika kalAnA hArdane samajanAra varga ApaNA bAda karatA maMDaLa taraphathI kalAkSetre kaMI khAsa noMdhapAtra phALe dezamAM haju ghaNo nAno che, paraMtu samajavAno DoLa karanArAo apAye nathI. aneka che. eTale moTAbhAganI Adhunika kalA kharekhara jatAM navI baroDA grupanA kalAkAroe kalAkSetre gujarAtanI khyAti gujarAta rIta-navA mAdhyama dvArA karelA-cAkaLA caMdaravA ke toraNa-laTakaNiyA bahAra vadhAravAmAM pahela karI temaja ghaNo phALo Apyo. paraMtu jevI zobhAnI vastu banI rahe che. temAM kiDiyAM motI, chIpAnA gujarAtamAM temaNe 1967 sudhI eka paNuM pradarzana karyuM nahIM te lAkaDAnAM bIbAM, jarI-purANI (Antiques) vastuonA avaze, hakIkata dhyAna dore tevI kahevAya. gujarAtamAM kalAkAronI saMkhyAnI raMganA thatheDA, retI, khIlI vagere ghaNuM ghaNuM jovA maLe che. dakSiNa sarakhAmaNImAM kalApremIo ghaNA ochA che. temAM paNa Adhunika bhAratanI phIlma peThe dareka jAtanI vastuonI khIcaDI jevI AvI kalAmAM rasa dharAvanAranI saMkhyA to ghaNI ja ochI. (rasa paDe toye Adhunika kalAnI sapATI pahelI najare jonArane AkarSaka lAge tenI pAchaLa samaya ke paisA kharacanAra gujarAtamAM rahetA gujarAtI tevI jarUra hoya che paraMtu e dvArA kalAkAra kharekhara kaMI kahevA ge paNa jaDe nahIM) te uparAMta kalAkRtio pradarzita karavA yogya dhAre che ke nahIM te aMge zaMkA thAya tevuM che. temaja prayatna gelerI tathA jarUrI sAdhana vyavasthAne paNa sadaMtara abhAva rahyo che. karanArane AjanI gujarAtI Adhunika kakSAnI pokaLatA paNa jaNAI (amadAvAdamAM saMskAra kendramAM klAkAre potAnuM kAma raju karI zake AvyA vinA rahe nahIM. jo ke AmAM apavAda jarUra che, paraMtu te mATe ghaNA niyamo ADA AvatA hatA.) A kAraNone laine AMgaLInA Terave gaNAya teTalA ja. gujarAtamAM kalA pradarzana karavAnuM kAma ghaNuM ja kharcALa tathA kaparuM muMbaImAM vasatA ane deza-paradeza bhamyA karatA, bhAratanA agra rahyuM che. tenA badalAmAM kalAkArone Arthika lAbha to javalleja gaNya kalAkAromAMnA be, makabula phIdA husena tathA akabara padamasInA * AtA maLe, paraMtu temanI kRtionI kadara thayAnA anya koi lakSaNo paNa kuTuMbanA mULa gujarAta sAthe saMkaLAyela che. bhAgye ja jovA maLe. eja pramANe Adhunika bhAratIya kalAkAromAM agatyanuM rathAna AvA kaparA saMjogomAM paNa progresIva peInTarsa taraphathI varase dharAvatA sAbAvAlA, dAviyeravAlA tathA pIlu pocakhAnAvAlA paNa varasa amadAvAdamAM ja citra pradarzana thayA, eTaluM ja nahIM paraMtu mAtRbhASAne laIne gujarAtI kahevAya. paraMtu temanA kAmane gujarAtI tyAMnA vartamAnapatroe sAmAnyarIte jovA maLatI kalA taraphanI sAMpratakalAmAM samAvI levAno prayatna cAlatI gADImAM caDI besavA udAsInatA ochI karI ane maMDaLanA tathA anya pradarzananI noMdha jevo behude gaNAya. chApavI zarU karI. | gujarAtanA kalAmaMDaLa pAse khAsa karI ke evA eya ke kArya - 1955 pachI ghaNu yuvAna gujarAtI kalAkArone paradeza javAnI krama na hatA ke jene lIdhe kalAnA vikAsamAM teo sakriya phALo temaja tyAM kalAnuM zikSaNa meLavavAnI taka maLavA lAgI. dezanA ja ApI zake. kalA aMge tenA sabhyonI mAnyatA, dhoraNe tathA udeze judA judA bhAgomAM vasatA kalAkArone maLavAnuM, ekabIjAnuM kAma hA jA temaja mukhyatve to aspaSTa ja rahyA che. paraMtu jovAnuM tathA vicAra vinimaya karavAnuM to banatuM ja rahyuM hatuM. juthamAM rahIne pradarzana karavAnuM, temaja kyAreka jUnavANI vicAraAne lIdhe gujarAtI kalAkAromAM prAMtIyatA ane saMkucitatA ochI thatI saraNI dharAvatA pratyAdhAtIo ane sattA dharAvatI vyaktio sAme cAlI, jyAre temanA kAmanI sImAo vadhune vadhu vikasita thavA lAgI. pratikAra karavAnuM saheluM banyuM. progresIva peInTarsa maMDaLamAM joDAamadAvAdamAM razima kSatriya ghaNA samayathI taddana amUrta yela sabhya cheH jerAma paTela, pirAja sAgarA, bAlakRSNa paTela, himmata (Abstract) citro karatA hatA. paraMtu muMbaIthI vaDodarA thaIne zAha, bhAnu zAha, ramaNika bhAvasAra, razmi kSatriya, mAnasiMha chArA, Adhunika kalAnI havA to 1956 pachI ja tyAM phelAI. zAMti dave dazaratha paTela, janaka paTela- baraDA 25 temaja progresIva peInTarsa ane tyAra bAda bAlakRSNa paTela tathA himmata zAha vaDodarAmAM kalA hAla maMDaLa svarUpe kAma karatA nathI, abhyAsa karI pAchA amadAvAda gayA tyAre temanA saMparka ane zaraAtanA kAmamAM gujarAtI Adhunika kalAkAronA kAma para asara taLe ghaNA yuvAna kalAkAre raMgAyA. A taiyAra vAtAvaraNamAM kyubIjhamanI azara dekhAtI hatI, tyArabAda amUrta kalAe tenuM sthAne jerAma paTela tyAM pahoMcyA. tenA kAmanI temaja vyaktitvanI asara lIdhuM. je hajI paNa jovA maLe che. chellA traNeka varSathI kAmamAM navA amadAvAdanA moTA bhAganA yuvAna kalAkAro para paDI je Aje pheraphAro zaru thayela jovA maLe che. kalAkAro bhAratIya vAtAvaraNamAMthI, sAta-ATha varSa bAda paNa bhUMsAI zakI nathI. (jerAmanA kAmanI lelA tAMtrika kalA, temaja zaheranI galIe galIe jovA maLatI dilhI tathA kalakattA vyavasAthe rahetA keTalAka gujarAtI tathA bIna lekabhogya (popular) kalAmAMthI preraNAdAyaka to meLavavA lAgyA gujarAtI kalAkAra para paNa ghaNI ja asara jovA maLe che.) che. temanI kRtionuM svarUpa amUrtamAMthI mUrta thavA lAgyuM che kalAmaMDaLo : temaja temAM prauDhatA paNa vadhatI jovA maLe che. mAtra nirarthaka rUpa vaDedarAnA kalAkAronA maMDaLa baraDA grupa (1956)nI zarUAta racanA jevI kRtione sthAne kaMIka kahevAne, AjanI paristhiti pachI gujarAtI kalAkAroe kalAjagatamAM lekenuM dhyAna kheMcavAnuM aMgane saMketa temaja kalAkAronA mananI muMjhavaNa, viSAdanI bhAvanA Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ [bRhada gujarAtanI asmitA ane hatAzA vagere bhAvAne parokSa ke aparAla rUpe pratikAtmaka rIte paDe che, ne tyArabAda maLatA kAjala samayamAM ja kalAnI upAsanA rajI karavAno prayatna paNa dekhAvA lAgyo che. karI zake che. ulmamAM gauDa, 195 parA manI melabAlA hatI tevA klAkAro mAnA pAna kalAkArane maLatI sanA, savo, InAmo te pramANamAM sahelAIthI maLatI. prasiddhi konI be paitAna terjAvama anubhavI aa taiya tevuM jaNAya che. AnA kAraNe jUnA tathA navA, dharA" ane "brekaraDA' kalAkArAnA e jUtha paDI gayA hoya ane rADara enI sAthe vikhavAda cAlato hoya tevI havA paNu kyAreka evA maLe che. AjanA gujarAtI klAkAra pote gujarAtI e aMge gIta anubhavI zake tevu kaI paNa kAraNa tene maLatu nathI. kalAnA rakSaNa ane vikAsArthe stha pAyelI rAjya lalitakaLA akAdemInuM kAryakSetra banne pakSA''ne sa'kucita ane pApaDI jaNAtuM hoi teono vizvAsa gumAvI eDI che. e kamanasIbI ke ke A viti sudhAravA kaI sadIya pagalA levAne badale akAdemI AMkha ADA kAna dharI peAte je karyuM' che te ja cogya The tevu sArjita karyA potAno karaze pIvAmAM vyasta rahela che. Ama chatAMye sAMprata prakAzana babi vadhu dekhAya che. ke temanA mAdhyamane bhASA, sthaLa ke kAryanuM pena khAsa natuM nathI. samAja ke adhikArIonI maLe ke TIkAone te temanuM kArya aTakI paDatuM nathI. temanI dRSTi ane kAryakSetra vadhu vikasita thaI dUra AiMtine sudhI poMcavA lAgyA che. temanI kAnimba kadara karI nA-maMtra khIma gujaratI bhAratIya ke paradezI-rasanAnI saMkhyA pazu vadhatI jAya che. 3 ekadara jotA bAra varSamAM mA badhA kajhAkAroe dezabharamAM huM temaja paradezamAM paNa sArI nAmanA meLavI che. putrIyama, ArTa gelerI, hera temaja audyogika khAnagI paikAo vagerenA kAyamI sapAmAM teonI kRtie jovA maLe che. ghaNAkharA kalAkAronI kRtio rASTrIya dhAraNe thatA kalApradAnemAM prati thai che temaja puraskAro meLavI zakA che. AMtararASTrIya kalA prazanomAM paNa bhAratanuM pratinivi karavA teggAnI kRtionI pasaMdagI vAraMvAra thatI rahI che. bhAratamAM temaja paradezeAmAM temanA kAmanA vyaktigata dhAraNe prazne (One man shows) paNa ghaNA thayA che. kaDInA bokasabhAmAM, rASTrIya krUrAjya dhAra cAlatA sarakArI vibhAgonAM khAnagI temaja jAhera peTImAM, zALAo, kolejo, raMgabhavanA ane audyogika pradarzanAmAM bhIMta citrA paNa teoe khUba ja karyAM che. AjanA gujarAtI kalAkAra judA judA paNA mAmAmAM prAci dharAvato thaI paDe che. plAsTika, ekaliMka dhAma padhdhara, sImenTa vagere padArthone temanI kRtiomAM sanA zasyA che. laghucitro paNa te karI zake che ane sAthe! sAtha vizALa (15 thI 25 cArma rUA mAne citro (50 thI 200 gesa kura) paNuM eTalI ja sahelAIthI karI zake che. kenavAse paraMtu para ho teonA kAryakaryo dAsInatAnuM teja aMge dezabharyu. vAtAvaraNa rahyuM che. A ghaNI khedajanaka tathA navA taiyAra thatA kalAkArone hateAtsAha karanArI paristhiti kahevAya. AnA lIdhe kalAkAro paNa AsapAsanA vAtAvaraNa tarapha ekikarA bharyuM jAna rAkhavA temaja piini mAravA aMgenA hainA paNa prayatnone zakAnI najare jotAM thaI gayA che. sarakArI dhoraNe cAlatI lalitakalA akAdemI, myunisipalataMtra nIce cAlatu amadAvAdanuM saMskAra kendra, judA judA zaherAmAM myujhiyamo, ArTa gelerIo tathA yunivarsiTIomAM leAkeAmAM kalAnI samaja tathA abhirUcInuM pramANa vadhe te mATe khAsa kazA ja prayatna thatA jANavA maLyo nathI, kalAkAronI kRtinA rathyADyA prAthanA, pradhAnAne hAthe utpAdana tathA puraskAra stithI kDAne OM sAkArAne khabara kaI ja kAma thato nathI. (keTalAye kalAkAro gujarAtarAjya jaiina kalA kadamInA praznomAM bhAga SAnu dhya grupa che) temaja lokAne paNa sArI kRti jevA raLI zakatI nathI. lekhA, pustikAo, slAIDA sAthe vyAkhyAnA teja khAsa yAra karela pradasanA i. dvArA samAjamAM kakSAnI samaja vadhe e smArTa prayAsa karavAne banne sAmAyikA, vamAnapatro temaja adhi kArI varga *lAkArAnI ane temanA kAryanI hAMsI uDAvavAnA prayatna vadhu kare che. Aje gujarAtI kalAkAro bhUkhe nathI maratA temaja pe tAnu kAma karavA mATenI sagavaDa meLavI zake che. paraMtu temanI kRtionI dara karanAra ke. kharIdanAra varga bIna gujarAtInA che, temaja eka be pavAda sivAya dareka kaDakArane kAraNe koI sthaLe. nArI karavI paraMtu AjanI sthiti jo cAlu raheze te gujarAta cheDI hAra jaI vasanArA kalAkArAnI sakhyAmAM paNa ghaNA vadhArA thaze, ane peAtAne gujarAtI kahevarAvavA badala teo zarama paNa anumavaze. manajI lakSmIdAsa sItalA coka, amArI khANunAM pArakha dI patthara, maMdira kAma mATe pILA pathara tathA chaDIyA (lAIma sTIna cIpsa)nAM vepArI phona : 2 pAradara karAra ( gujarAta )
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanuM kASThakAma gujarAtanI jUnAmAM jUnI AdivAsI prajAe kALA, kALA, bhIla ane nAga dhAsa ane vAMsanA jhUMpaDA banAvavA uparAMta kathareTa, davAo, kALo ane khetInAM upayegamAM levAnAM cAThA kharA sivAya bIjuM koI prakAranuM kAkhakAma natI nahAtI. tyArapachI gujarAtanI leAthala saskRtinI prajA ThIkaThIka kAkAma jANatI hatI. paNa durbhAgye le cala ke rAjaDInAM TIMbAnA utkhananamAM kAkAmanAM koI avazeSo ke namUnA maLyA nathI. tyArapachI gujarAtamAM A vyA. AmAM dareka prakAranuM kAma kAma jANatA hatAM. AryA nagarane rakSatA killAo, gAmane AnI divAle ane rahevAnAM makAno ekalA kAnAM ja banAvatA. ta uparAMta yajJamaMDapo ne dhruvanA paN kAmAMthI banAvI zakatA. ka samrATa go nA samaya sudhI rnimAM mAM mAMTe bhAge kAhanA ja pAtra thatA hatA. mahAbhArata racAyuM tyAre eTale ke nava-nadInA samayamAM nAnI rAjadhAnI pATalIputra nagara, je e samayanuM, duniyAmAM meTuM zahera gaNAvuM. e nagarano Akho nA kApano hato ane nIMdarAnAM mahele paNa kAnAM ja hatAM. e samaya bAda racAyelAM keTalAka guphA-dizanuM midarAmAM rAjamahAlayemanAM pratIko kotarAyA hoya tema spaSTa dekhAya che. khAsa karIne rAjA kaniSTha ane viSNunA samayanI hinayAnathI baudhamanI gAmanAM pano, hato tathA torayogomAM kAkAnuM aMkanuM eka dekhAya che. bihAranAM viSNura gAmanAM taLAvamAMthI eka pratimA -- je be hama vadhu jUnI dAvAnuDAsTara DI. pI. caita ya che. AvI AvI che. A bAbatanI noMdha zrI kanaiyAlAla bhAIzaMkara davee lakhela pATaNanAM kApa nA lekhamAM kSetra che. C paradezI musakAnAM bakhALuM mukhya sevananA sAtamA saikAmAM prabhAsapATaNanI pura divAla kADhanI ja hatI. cAvaDAenAM samayamAM racAyela somanAthanu chapanagaja UcuM dara mad a Mze prAptanuM ja hatuM. gujarAtamanAM dhAtA moTAbhAganA mardizakAnAM ja AMdhavAmAM AvatAM. taduparAMta kayAMka kayAMka dezamAM kASThanI pUjanIya mAtrA jevA maLatI. savatanA bAramAM saMghonAM racAyelA eka pUjanIya bhUrti pANanI rAnInA maMdiramAM hAlamAM zilpazAstranAM keTalAMka pustakomAM gharamAM banatA sudhI pappA upayega na karavA tema jaNAvela che. A vAstuprathA gujarAtanI meoTA bhAganI janatAe svIkArI hoya tema purANA bAMdhakAma uparathI lAge che. gujarAtamAM pUrNa padhdhariyA deza pAyA tyArapachI paNa --DA. hirabhAI gaudAnI gujarAtamAM maitraka, cApa, rASTrakUTa, pratIhAra, solaMkI ane vAghelA kALa daramyAna koi rAjyamAe potAnA rAjayamAM saMpUrNa paNe paththaranA kSetra kayAM hoya ema havA ja nathI. saMvananA khA paikAmAM Avela jhanA puththaronA gaDhamAM vaDI meDInA rAja mahela, je hAlamAM ubhA che, temAM moTe bhAge paththaranuM bAMdhakAma thayela che chatAM tenAM dvArA, kaTherA vigere kASTanAM ja haze tema kahI zakAya. kima AvyA te pAnAM gujarAtanAM ane ekAo pAnAnAM thApA kALAM bAMdhatA mele e samayanuM ma bAMdhakAma hAlamAM jovA maLatuM nathI. gusmRtamAM kAmaMdiranuM kAna mahaMmada gajhanInA AkramaNu pI lagabhaga aTakI gayuM hoya tema kahI zakAya. chatAM nAnAM devamaMdira, dharanArA paNa derAsara, vigere briTizaronA bhAgamana sudhI saMpUrNa kAnAM ja banatAM e samayAM AvA keTalAka namUnA hAlamAM majUda che. saMvatanA caudamA saikA pachI gujarAta muslimonA bhAgane ghane paththaramAMthI bAMdhakAma aTakayu' eTale gujarAtanAM paththariyA maMdizanI praNAlikAgata bAMdhaNI bhUlI gayA. jyAre gujarAtanAM sudhAra kASThakAmanI praNAlikAgata bAMdhaNI bhUlyA nahIM kemake devamAM dezanuM bAMdhakAma karyuM paNa rahevAnAM makAno, jelI, khAvo vigerenuM bAMdhakAma to pUrANI bAMdhaNI mujaba cAlu rahyuM upara vAraMvAra thatA bAMdhavAmAM AvatAM sAmapurA zilpI kethalanAM aMdaranAM bAMdhakAma uparathI nakkI karI zakAya ke skrIsana pUrve jevI tI hara vadhu pAAM badhAnA sAcavanA badamAM sekaDA vaDAnI Aya ne pachI haze eTale be samaye jagatanI kothala saMskRtinI prapta vAtonuM bAMdhakAma AvatI haze. gujarAtanAM pA vAyiA), pradeza (meniyA, yavano (arabastAna), alAsuMdara (hAlanA tanu elekjhAMDrIyA), yadIpa (havA), sumAtrA, lakSadvIpa, sileAna vagere dezo sAthe samudrIya vepAra kA. A samayamAM gujarAtanA taLAjA, somanAtha gadhelI, dvArakA, kanakAvatI, bhadrAvatI, dhodhA ane dhAle baMdara upara vahANonu dhAna thatuM. sapatanA mAMsAmAM cAvo. dhAra kALAgyo ane TrAya putanAM vahANa dariyA upara krUratA mA samaye madhubhavatA maDayA, nAgapurI (tAna) vizenAM vahANa vADA AMdhakAma mATe prakhyAta hatAM. gujarAtanAM bhRgukaccha, ratabhatIrtha ane sApArA tathA kacchanA mAMDavI ane koTezvara baMdarAmAM vahANAnuM bAMdhakAma thatuM. vANu bAMdhakAmanI vArasAgata praNAlikA gujarAtanAM vahANa bAMdhanArA bAja zi sudhI AvI kho
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ 400 [ bRhada gujarAtanI asmitA mahesANA jIllA sahakArI kharIda vecANa saMgha li. rAjamahela reDa, mahesANuM tAra : "sahakAra 2 naM. 466 zera bhaDaLa :- rU. 1,99,273-00 rIjharva tathA anya phaDa :- re. 5,30,460-00 kAmakAjanuM bhaDaLa:- rU. 25,27,00-00 58,49,378 1,10,000 kula uthalo :cokhkho napho:eDITa varga - ' tathA 1 kheta utpAdana vadhAravA jIllA bharamAM kheDUtone uccattama kakSAnA oIla enajIne jevA ke kupa2, 2sTana, nezanala, ajIta, vijaya, raNajIta, zivAjI ane kompaTana, ti, kirloskara I meTarsa vigere kiphAyata bhAve purA pADe che. 2 varSa dahADe 75 lAkha rUpiyAnuM khAtara kheDUtone samayasara ane pUratA pramANamAM pUrAM pADavAmAM Ave che. 3 kheta utpAdananA vyAjabI bhAvo maLI rahe te mATe saMdha mArkeTa yArDamAM kharIdI ane saMgrahanI vyavasthA kare che. 4 kheDUtone khAtrIdAyaka ejIna, rUperapArTasa tathA pAIpa phITIMgsa kiphAyata bhAvathI maLI rahe te mATe "kheDUtahATa" calAve che. apanAhATa" temaja "anAja vecANa hATa calAvI kiphAyatabhAve grAhakone dareka prakAranuM kApaDa tathA provIjana mAla ane anAja purA pADI grAhake nuM rakSaNa kare che. nAmadAra sarakAra taraphathI soMpavAmAM AvatI levI aMgenI kAmagIrI tathA niyaMtrita cIja vastuonI vaheMcaNInI vyavasthA kare che. kAntIlAla DI. rAvala menejara bAbubhAI ha. paTela mA. maMtrI kalyANabhAI rAyakA pramukha Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha trunya ] 481 che. vahANomAM bAMdhakAmamAM kAIne ja upayoga thato ane vahANone makAnanAM bAMdhakAma uparAMta gujarAtanAM sutAre anekavidha zaNagAravA mATe mahorAM upara pUtaLIo ane vahANanAM kinArA upara prakAranAM ghara vaparAzanAM kAnAM rAcaracIlAnuM sarjana karatA AvyA judA judA prakAranI vela vigerenuM kotarakAma thatuM. che. kAchanA paTArA, peTI, majaju, keTale, icchetara, ghaMTInA thALA, cheka bhagavAna zrIkRSNanAM samayathI makAnanAM bAMdhakAmamAM gavAkSa, pATalAe, siMhAsana bAka, sAMgAmAcI vigere gujarAtanAM aTArI, bArazAkha, jALIyA, DokAbArI, gaDakabArI, jharUkhA, toraNIyA, suthAranAM uttama sarjana gaNAya. navakhAnIyA traNakhAnIyA, vaLagaNiyo, khIMTIo, jhummA vigere chehalA agiyAra varSathI gujarAtanAM sutAe kAIkAmamAM ketarakAmathI bharapUra thatAM ane A badhAM kASThamAMthI banatA. kRSNanAM saMgheDAne upayoga zarU karyo hoya tema lAge che. kASThakAmamAM saMgheDAnAM samayanI dvArakAnuM varNana karatA kavi premAnaMda lakhe che ke - Agamana pachI pArAo, palaMga, kAcakAo, oraNIo, "aTArI, jALI, meDI, mALa, jaDItra kaTherAM jhAkajhamALa, khIrIo ane vividha prakAranAM ramakaDAnAM sarjanamAM zuddha goLa caLake kAma tyAM mInAkArI, amarApurI nAMkhu evArI. ' prakAra dAkhala thayA. dhIre dhIre saMgheDAnI sAthe sAthe saMghATamAM raMgakAma ane lAkhakAma bhaLyAM. A kAma bhaLatAM sukhAsana, eka bIje kavi koI rAjAnAM mahelanuM varNana karatAM lakhe che ke- sAMgAmAcI, hIMDoLAo, chaMbo tathA ramakaDAomAM ghaNI ja chajA, jALIyA. mALIyA khUba sAje zobhA vadhI ane A prakAre taiyAra thayela mAla padeza paNa javA lAge. mahuvA tathA saMkheDAnuM phanacara tathA ramakaDAnuM kAI kAma meDI bhALa ne gekhanA rU5 rAje.' duniyAbharamAM jANItuM thayuM che. chellA paccIza varSamAM purANuM purANuM makAno bAbata AvAM to keTalAMya varNano gujarAtanAM kAkAma visarAyuM che paNa hAlamAM "gujarAta rAjya hastakala kavio karI gayAM che. maMDaLa" nAmanI saMsthA A kAmanuM navasarjana karI rahI che. phena naM. 40 zrI upaleTA tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMgha lI. upaleTA ApanA pAkonuM utpAdana ochuM Ave che tenuM kAraNa che ApanA pAkane samatala khorAka maLato nathI. ApaNe "gulAba chApa" mizra khAtara banAvIe chIe. A khAtara e dareka pAkane samatala khorAka che. to pachI vicAra zuM karo cho ? ApanA pAkanuM utpAdana vadhAravuM hoya to ApanA pAkane mizra khAtara Ape ane te paNa "gulAba vadhu anukuLa che. mATe Aje ja ApaNuM "gulAba" khAtara kharIdo ane ApanI khetI Arthika dRSTie pagabhara banAve. sabhAsada saMkhyA : 39 zera bhaMDoLa : 64:290 anAmata bhaMDoLa : 65,402 anya bhaMDaLa : 45,3para parazottamabhAI jIvarAja paTela menejara ramaNIkalAla ke. dhAmI bI. e. ela. ela. bI. eDavokeTa pramukha Jain Education Intemational
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ xes [ bRhada gujarAtanI asmitA CABLES "KHANSTEEL" PHONES 375463 375750 KHANBHAI ESOOFBHAI Shipchandlers, Secondhand Ship Stores Metal & Machinery. DARUKHANA, MAZAGAON BOMBAY 10 Phone : 376297-377510 Gram : POTIACO POTIA TRADING CO. PVT. LTD. FOREMOST NAME FOR ALL YOUR TIMBER REQUIREMENTS. STOCKISTS OF DEALWOOD, TIMBER, IRON & STEEL SCRAP AND BUILDING MATERIALS. Quay Street, Darukhana. BOMBA Y-10 ( DD ) Jain Education Intemational
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAgujarAtanI staMbhasRSTi - Do. haribhAI gaudAnI " eSa tArAmayaH stambho nAstameti na vodayam / zarUAtamAM manuSya tAmradhAtu zodhI kADhI. pachI lohadhAtu zodhI nakSatra 6 sUraja kAtArA: sad " kADhI. ghAtuonuM saMzodhana thatAM taMbha sRSTimAM ghaNA pheraphAra thayA. nakSatro, sUrya, caMdra, tArAgaNe, graho ane nihArikAo e manuSya ghAtumAMthI chINI, hADI, karavata, raMdhA, vIMdhaNI, zAraDI zAzvata staMbho che, jeno udaya ke asta nathI. temaja bIjA anekavidha hathiyAro banAvyA. pachI e hathiyAronI upara jaNAvela taMbho zAzvata gaNAya che, paNa jene ApaNe madadathI kAi tathA paththara upara kotarakAma karavAnuM zarU karyuM. samaya rataMbha tarIke saMbodhIe chIe temAMnAM ghaNAM a95jIvI, saikAvI, jatAM manuSya DhALa kAma zIkhyo tyAre sakhta garamI sahI zake tevI daza saikAvI, lAkho varSavI hoya che. agnistaMbha, vAyutaMbha ane mATInAM bIbAM banAvI tenAM upara dhAtunA staMbhanuM DhALakAma zarU jaLastaMbha apachavI hoya che. kAztastaMbha eka saikAthI mAMDIne dasa saikAvI karyuM. AvA DhALakAmAM manuSya kIrtistaMbha, dharmastaMbha tathA AlayanAM hoya che. IMTarI staMbhanuM AyuSya kASThataMbhathI vadhAre hoya che. bAMdhakAmamAM upayogI evA staMbha banAvyA. AvA DhALakAmavALA pathariyA staMbhamAM tenI jAta pramANe hajAra varSathI mAMDIne lAkheka staMbhanAM be purANA namunA hAlamAM bhAratavarSamAM mejUda che. varSa sudhInuM AyuSya hoya che. kATa na lAge tevI dhAtumAMthI banAvela jemAM eka dilhInA kutubaminAra pAse ane bIjo madhyapradezanAM stanuM AyuSya pathariyA staMbhothI paNa vadhAre hoya che jyAre ratna dhAranagaranI lATa masjida pAse paDyo che. taMbhonuM AyuSya sRSTi paranAM staMbhomAM sauthI vadhAre hoya che. dhAtunAM saMzodhana pachI pathariyA staMbhachimAM krAMtikArI dunyavI saMbha sRSTimAM kIrtistaMbha, vijayastaMbha, mANekastaMbha, pheraphAra karyA. isavIsana pUrve cAreka hajAra varSa pahelAMnI staMbhasamAdhItaMbha, yuddhastaMbha, sImAstaMbha, vadharataMbha, dIpikAstaMbha, sRSTimAM dhAtunA saMzodhana pachI ketarakAma vadhyuM, stanAM zaNagAra jaLastaMbha, vAyustaMbha agnitaMbha, dharmastaMbha ane sAmAnyastaMbha , ja vadhyA. staMbhanI nIce kuMbhI ane upara sarAM gaThavAyA. AvI jAya che. A vizALa sRSTimAM manuSyane sAmAnya staMbha (thAMbhalo) jevuM bIjuM koI upayogI aMga nathI. ghara, devamaMdira, bhAratavarSanI staMbha sRSTimAM harapA, mehana-jo-daDe ane samAdhimaMdira, rAjamahAlaya, jharUkhA, taLAva, kuMDa ane vAva uparanAM lothalanI saMskRtinAM sau prathama InTarI staMbha ke kAkanAM cerasa vihAra sthaLe tathA vAvanA tAkane TekavatA taMbho e rastaMbhonI vizALa taMba mUkAyA haze. tyArapachI IsavIsana pUrve pAMcathI eka sRSTimAM sauthI mahatvanAM aMga gaNAya che. hajAra varSa vaccenAM pAMca varSanA gALAmAM kANataMbemAM anekavidha | sAmAnya taMba banAvavAnI zarUAta kayArathI thaI e kahevuM zreNInAM taMba banAvAyAM haze, A gALAmAM naMdenAM samayamAM muzkela che chatAM eTaluM anumAna thaI zake ke manuSya jhUpaDuM bAMdhavA kAkataMbA upara suvarNa tathA rUpAnAM patarAMo jaDI tenA upara zIkhyo haze tyAre jhuMpaDAne ke jhuMpaDAnI osarIne TekavavA mATe sAdA ratnonuM jaDatarakAma karavAmAM AvyuM haze tema keTalAka lakhANa rataMbhanI jarUra paDI haze AvA taMbha jhADanAM DALAmAMthI banAvavAmAM uparathI anumAna thaI zake che. AvyA haze. samaya jatAM manuSya gheDa saMskArI banyo haze tyAre | gujarAtamAM sau prathama staMbha sANAnI, taLAjAnI, junAgaDhanI tenuM lakSya kaLAkArIgirI tarapha vaLyuM haze. e samaye manune lAkaDAnAM stabene paththarathI ghasIne suMvALA banAvavA prayatno karyA haze. manuSya ane kaDIyA DuMgara nI guphAomAM ketarAyAM haze. sau prathama to AvAM taMba corasa ke goLa vatata prakAranAM kotarAyAM tema upara nI buddhine zeDo vikAsa thayo haze tyAre taMbhanAM suzobhana mATe taMbhanAM cheDe tuMbaDuM goThavyuM haze jyAre manuSya sAdhAraNa citrAmaNa jaNAvela guphAomAMthI maLI AvelA staMbha uparathI sAbita karatAM zikhyo haze tyAre mATInAM raMgathI ke kolasAthI taMbo temaja divAle upara citrakAma karyuM haze. samaya jatAM manuSya alpajIvI gujarAtamAM pathariyA maMdira bAMdhavAnI zarUAta guptakALamAM citrakAmanI jagyAe dhAradAra paththara ke jalatA rabADIyA dvArA taMbe thaI hatI tene ullekha junAgaDhanAM azokanA zilAlekhamAM thayA che. upara khodakAma karI ke niyata jagyAe bhALI rataMbhane rUpALe banAvyo A kALa pachI racAyela hAlAramAM gepanuM maMdira mejuda che paNa haze. upara jaNAvela prakAranAM staMbhanAM namUnA varSothI jUnA temAM keI staMbha dekhAto nathI. kSatrapa kALa pachI maitraka kALa daramyAna praNAlikA jALavI rahenAra AdivAsIonAM jhuMpaDAmAM hAlamAM paNa gujarAtamAM ghaNuM maMdiro racAyAM e maMdiramAM vadhAre paDatAM jovA maLe che. corasa staMbhe jovA maLe che. thAya che. Jain Education Interational
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ 404 [ bRhada gujarAtanI asmitA tyArapachI cApa, pratihAra ane rASTraka tathA saMdhavanAM samayamAM devamaMdira ane purANuM mahAlamAMthI maLI AvyA che. saMvatanA aneka maMdira, vAva, kuMDo vigere racAyA. sAthosAtha gujarAtanI aDhAramAM saikAmAM racAyela surendranagara pAsenuM dudharejanuM maMdira taMbhAvalimAM 3 pakAmavALA taMbhono umero thayo. A kALa pachI zAstrokta uparAMta bIjA anekavidha staMbha suzobhanathI a kita che. selaMkIkALamAM tathA vAghelA kALamAM gujarAtamAM seMkaDe nahIM paNa gujarAtInI staMbha sRSTimAM staMbha upara anekavidha suze mane hajAronI saMkhyAmAM maMdira, vAva, taLAva vigere baMdhAyA A kALa jovA maLe che. AvA suzobhanamAM deva-mUrtio, ya, gAMdho, gujarAtanI taMbhasRSTimAM suvarNakALa gaNAya. tyArapachI muslimakALamAM bhakto, dhArapALe, kIcake, pakSIo, sainika, pazuo, vAhana, phUla majida tathA vAvomAM bhUmitinAM keNu tathA phUla suzobhananAM navA buTTIo, suzobhanevALI kuMbhIo, kaLaze Amalake, vatatA, AkAravALAM taMbho umerAyAM. chevaTe paradezIonAM Agamana pachI grAsamukho, sAMkaLA, ghaMTAo, AMtara, ane barlinalikAo, vartIta gujarAtamAM grIka tathA romana zailInI asaravALA payiA tema ja nalikAo vagere ghaNI jagyAe jovA maLe che. kASThataMbha banyA paNa e rastaMbha bahu jokapriya banyA nahIM. gujarAtanA lokagItamAM lakhAyuM che ke - gujarAtanAM jANItA zilpazAstranAM purataka "dIpArNavamAM 'vIra mAre, ghara vacale thaMbha, bhAbhI kekAnI pUtaLI re." staMbhanI pAMca jAto varNavI che-corasa (caka), trinAzaka (bhadrajAta), gujarAtanA eka bIjA sekagIto lakhAyuM che ke--pratiratha (vardhamAna), cha khUNAvALA (pacakra) ane ATha khUNAvALA batrIsa bhAtanAM thAMbhalA, ne Ine raMgyAM bhAtIgaLa raMga; (svastika). staMbhonI A prakAranI jAto uparAMta bhAratavarSanA anya rAnI sabhALAM meM to nIrakhyA, moMDA amarApura saMga." jAta zilpa viSayaka anya pustakamAM lakhAyelI che paNa ahIMyA vaLI eka anya lokagImAM paNa noMdhe che- ApaNe gujarAtanAM taMbho pUratuM ja varNana karIzuM. "AMgaLI na thAya thAMbhale, na thAya thAMbhale minAra; staMbhanI jAtanuM mULa mAnasI zivaliMgamAMthI utpanna thayuM minAre na ye AbhaluM, ema kahe kavi jenAre." hoya tema kahevAya che. mAnasI zivaliMgano nIcene brahmA bhAga cerasa hoya che, vacale viSNubhAga AkhUNAvALo hoya che ane upale zivabhAga goLAkAra hoya che. gujarAtamAM maLI AvatI taMbhazreNImAM cerasa, bhadravALo (ATha ghasIovALA), upabhadravALA (soLa khuNAvALo), chagIza khuNAvALo, ATha khuNAvALA, bAra khuNAvA, seLa khuNAvALA, batrIza khuNAvALo ane goLa eTalI jAto maLI AvI che. [ saMbhanA judA judA aMgomAM nIce kuMbhI, tenI upara staMbha, | che. hA, pipaTalAla bhIkhAcaMda tenI upara karyo ane tenI upara sarU Ave che. doDhiyA stabemAM nIcethI kubI tenI upara cAMbhalo, tenI upara ghaMTAsa'. tenI upara 80. st/3 jhaverIbajAra,mahAjana esosIezana-muMbaI-ra. TekI ane tenI upara bheTAsarUM ema pAMca bhAgo hoya che.] | phona naM. 311513 | gujarAtanI staMbhamRSTimAM kubhInI zarUAta lAkaDAnAM staMbha | vidya thI enA cAritrayanuM ghaDatara temanI be lyavasthAmAM vAvela nIce tuMbaDuM goDavavAthI thaI haze. pachI tuMbaDAnI jagyAe suze. | dhArmika saMskAra para nirbhara che. bhanavALI kuMbhI zarU thaI haze. samaya jatAM kuMbhIo corasa ane | saMsthA A mATe nIcenI yojanAo raju kare che - judA judA khuNAovALI banI haze. ziSyavRttio | gujarAtamAM cArazreNIne sau prathama staMbha sANa tathA taLA- | jAnI hinayAnapathI guphAomAMthI maLyo che. gujarAtanAM goLa kelejamAM prathama varSathI saMsthAe niyata karela jene dhArmika rataMbhane jUnAmAM jUne namUnA jUnAgaDhanI uparakeTanI azekaguphAmAM abhyAsakrama karanArane mAsika rU. 25 thI 50 nI ziSyavRtti, jarUrI jovA maLe che. sAdA rata be pachI bhadravALA, upabhadravALA ane vArSika pustaka tathA vArSika parIkSAmAM AkarSaka inAma ApavA pratirathavALA staMbha gujarAtamAM solaMkIyugI maMdire tema ja vAve | jethI vidyArthI grejyueTa thAya tyAre paMDitanI kakSAnuM dhArmika mAMthI maLe che. soLa khuNAvALA staMbhe gujarAtamAM delavADAnAM zikSaNa pAme ane pote zraddhAzIla zrAvaka bane. derAM zivAya dekhAtAM nathI. dAna : vighAthI dITha vArSika rU. 600, pramANe varSanI rUA. upara jaNAvelI zailIo uparAMta goLAkAra staMbhomAM nIcethI | 2500nI ziSyavRtti ApI dhArmika saMskAradAna karAvaze. jADA ane uparathI pAtaLA sAMbelA AkAranAM, AMbaLAnA suze. bhanavALA, naLAkAra suzobhana vigere prakAranAM taMbe gujarAtamAM | jaina AdhyAtmika zikSAyatana samiti Jain Education Intemational
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanuM bharatakAma 'bha" e sa'skRta zabda che. tene artha dhAraNa karanAra thAya che. bharavuM ke bharata A zabda uparathI banelA che. koIpaNa vAhana upara bhAra bharavAmAM Ave teA tene vAhana 2 bharata kareluM kahevAmAM Ave che. rezamI, sutarAu, UnanA kApaDa upara tathA ca upara rAkhI, satarA, utI ke dhAtunA nAthI vibaMdha prakAranuM bhaktara karavAmAM Ave tene barna karavAya che. cheka ArthInA kALathI saurASTra ane gujarAta upara samudra mArge vaSA janIna mArge aneka paradezI miA AvI. AvI I laI AvanArAomAMnAM ghaNAM A pradezane bhUrIne cAlatA thayA ane ghaNAM bhA pradezamAM zakAI gayA. gujarAtanI khAdivAsI prazna nAga, kALA, kAvyA ane bhIla kAme bharatakAma jANatI hatI ke nahi te aMge kAMI jANavA maLyu nathI. gujarAtamAM AvanAra AryAM ane A pattara narnimA gujarAtamAM AvI tyAre potapotAnI AgavI bhanayaMNI leDI AvI ane e rIte gujarAta bharatanI anekavidha zreNIothI sAM thayuM. gujarAtamAM bahArathI AvI vasanAra kAmeAmAM ya, kADI, sadhAra, Avara, kA, paNIno, gujako, za, merA, AAMbAza, bArIo nAgarA, pATIdAra ane amuka kAmonA kArIgaro gaNAya. A badhI kAmeAtA bharatakAme gujarAtane bharatanI judI judI zreNIothI samRddha karyuM. eka bAju kAzmIranuM kAzIdA bharata. pAbanuM bAdha ane phusakI bharata, cabAnuM bhAva bharata, paganI TekarIonu pAkhI bharata lakhanau ane DhAkAnu cikatakarI bharata, bihAranuM kAzIdA, sujanI ane katarA bharata, baMgALanuM kathA bharata, murzidAbAda ane TAkAnu baMgALI bata, AsAmanu bIpurI bharata, rAsyAnanu rAnI bharata. madhyapradezanu` mALavI bharata, mahArASTra ane myusaranu kAtI bharatanAgAmanuM nAgabharata e badhI jAtA ane bIjI bAju gujarAtanI bharatanI jAtAne trAjave teALIe te gujarAtanA bharatanuM vajana vadhI jAya. eTale ke eka bAju AkhA bhAratavarSanA bharatanI hato ane bIjI bAju ekalA gujarAta bharatanI temane sarakhAvavAmAM Ave te ekalu gujarAta bharatanI ntatAnI dRSTie bhAratanA bInna badhA bhAgo karatAM vadhI naya. gujarAtanI bharatakAmanI jANItI zreNImAM kADI bharata, meAcI bhata, mahAjana bharata, lADANA bharata, bheTI bharata, mera bharata, Do. harabhAI gaudAnI sathavArA bharata, bannI bharata, hAlAsa, gohilavADI ane gujarAtI kaNabI bharata, sagara bharata, rabArI bharata, cAraNa bharata, khasIyA bharata, khADa bharata, banAsakAMThAnI judI judI kAmeAnA bharata tathA mAlesalAma garAsIyAnuM bharata vigere AvI jAya che. bharatakAma meTe bhAge sutarAu, rezamI tathA UnanuM kApaDa ane kavacita cAmaDA upara thAya che. bharata bharavAmAM mATebhAge sutarAu, nI ke UnanA tAra vApavAmAM / / OM kavacita sonA-rUpA ane nAMbA jevI dhAtunA tArano paNa uga thAya che. bApa, sAkarIyA meAtI, satArA, kaTArI ane amuklR jAnavaranA vALa tA pI vize bharatakAmanAM kAgAranA aMgA gaNAya. bharatanA judA judA prakAromAM kathIpA, vADIvelo, vAMkaDI buTI, ArI bharata, meAcI bharata, kenavAsa bharata, DoDavaDI bharata, sAMkaLA bharata, adaDIA bharata, rabArI cAkaDA bharata, gAMTha bharata, kALI phulabharata, meAtI cAka bharata, tAra pArIyA bharata, kanakatAra bharata ane halabharata vigere prakArA jANItA che. bharatakAma mukhyatve cAkaLA, ToDaliyA, tAraNa, pAna kothaLIA, besaNuM, pachItapATI vIMjhaNA, takIyA gAlamasUrIA, AzIkAM, gAdaDA DhAMkaNIA, caMdaravA, uleca vigezadAnA sadhanA upara tathA sADIno dharAvavI, kAro, yiA sADInA pAlava, TopI, AMgaDI, bagI, kethaLI vigere upara karavAmAM Ave che. gAdaDA DhAMkaNIA, devazthApana (gaNeza sthApana), gaumukhI ane vAMsaLI upara paNa bharata karavAmAM Ave che. pazu SonAM zaNagAramAM baLadonA zaNagAramAM jula, khAMbhA (ziMgaDA), matharAvaTI, meraDA, kheDA, vigere, gheADAnA zaNaSAramAM pAyA, sudhI ane mato vigere upara bharatakAma hatuM ane thAya che. gADA sagarAma, vela tathA pAlakhInA mAphA upara bharatakAma thatu je have visarAtuM jAya che. gujarAtamAM bharatakAmanI STie saurASTra, kaccha ane banAsakAMThAnA bezaka bhAga evA pradezo khUba ja samR gaNAya che. gujarAtanAM bAkInA pradezamAM bahu ochuM bharatakAma thatu ane thAya che. gujarAtanA purANA bharatakAmamAM kArI bharata ane mahAjana bharata vadhAre purANA gaNAya. A be bharatazreNIomAM kaI zreNI vadhA junI haze te kahevu muzkela che.
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ "hada gujarAtanI asmitA purANuM kAThIbharata moTe bhAge jAMbalI ke gherA vAdaLI sutarAu vanasapatinA vividharaMge utAravAnI preraNA maLI hoya e banavA kApaDa upara karavAmAM AvatuM. A bharatakAmamAM moTe bhAge rezamanA joga che. derAne upayoga thate. junI kADIzreNInA bharatakAmamAM manuSya, prANa rabArI ane banAsakAMThAnI keTalIka kAmamAM rabArI cekaDAnuM tathA pakSIonI pratikRtionuM bharata thatuM. valoNAnA dRzya, pAlakhI, bharata dhaNu pracalita che. A prakAranuM bharata mukhyatve caNiyA, kApaDA, kAvaDa, baLadagADI, UMTagADI vigerenA do, UMTa, hAthI, ghoDA ane sADInA pAlava, keDIyA, rUmAla, thelIo, cAdara vigere upara karavAmAM accara upara savArInA da vigere jUnA kAThI bharatanA AgavA Ave che. rabArI bharata moTe bhAge vAdaLI ke tapakhIrIyA raMganA aMge gaNAya. kAThI bharatamAM kayAMka kayAMka devanI pratikRtionuM kApaDa upara karavAmAM Ave che. A prakAranuM bharata kavacita caMdaravA bharatakAma paNa karavAmAM AveluM jovA maLe che. purANu kAThI bharatakAma tathA godaDA-kaNiyA upara thatuM jovA maLe che. rezamanA tArene vanaspatinA raMgathI raMgIne karavAmAM AvatuM. AvAM bharatakAmamAM sapheda, lIle ane kathAI ema traNa prakAranA raMgane | bannI tathA kacchanuM levANA bharata eka bIjAthI judu paDe che. upayoga thato. paNa TAMkA maLatAM Ave che. kaccha pradezamAM jANItuM A "bharata moTebhAge caNiyA, kApaDA, oDhaNA, ochADa vigere upara, karavAmAM mahAjana bharata moTe bhAge gUThA lAlara nA sutarAu kApaDa Ave che. A pradezanI muslima kemanI strIone paheravAnA haba, upara karavAmAM AvatuM ane e bharatakAmamAM e ja raMganA rezamanA eTaNA vigere upara thatuM bharata bannInAM tathA kacchanAM lohANA tArano upayoga thato. kayAreka kayAreka saphedaraMganA rezamatArane upayoga bharata ane cikanabhAratamAMthI upajAvela bharatanAM mizraNa jevuM dekhAya che. sAMkaLImAM ane motIdANAmAM karavAmAM AvatuM. kabIbharata ane 6 bIjI keTalIka khetI karatI kemonA bharatamAM vividha raMganA kApaDane gujarAtanI pArasI, vahorA tathA keTalIka zrImaMta komee bhAratatemaja rezamano upayoga karavAmAM Avato. bharatakAmamAM kavacita varSa svataMtra thayuM te pahelAMnA pacAsa varSanA gALAmAM pazcimAtya UnanA tArane paNa upayoga karavAmAM Avato. kudaratane khoLe ramatI zreNInuM bharatakAma apanAvyuM hatuM. AvuM bharatakAma mukhyatve sADInI kabI kemane potAnA bharatamAM najara sAme ramatAM pu ane kera, pAlava, dhana-kethaLI (Money-Purse) vigere upara thatuM. TEXO DYES & CHEMICALS IMPORTERS, DEALERS & MANVFACTVRERS. : Mfgrs. Representative of : Nasthels, last Basco, Diret Colours, Basic Colours, drid Colours, ACETATE COLOURS, POLYESTER COLOURS & CHEMICALS. 257-265, Narsi Natha Street, BOMBAY - 9. Gram : OURSHIPPER Phone : 3 2 9 3 3 2. Jain Education Intemational
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM sauraSTranA lokarAnI cAbhanamAtA bane bharata paraMparAnI e dhANI --zrI khoDIdAsa pAra mAnavajIvananA uSa:prabhAte mAnavI jagale jaMgala bhaTakatA pharatA kaho, pachI budiyAnuMmaMthI te cukAmAM vasato thayo. RtununA vAyathI te peAtAnI jAtanuM rakSaNa karatA ja. ane jyArathI zarIra che. pATIyA parA, ujamALA gharabAra, ane staMbhana mArkanI sa karI zobhA, zabda, mana, sumana vagere to mAnavakRta ja zradha rU| ane rasanA sauMdaryanA ghele mAnavI bhalene A akhaMDa dharatIne nAno zo kayuM kAya. paNa je kare ApyuM che. te pote hAthe satyaM che te badhAne teNe rUDI rIte gAyuM che. ane gAna vita karIne vadhAre sau pUrIta karI dekhADyuM tyAM ja te vAMcchu che tevI bhAvanA dekhAi Ave che. vaLI A kAyAnI mAnava mAtrane mAyA tA che bhale mAnavajJatanuM ane prakRtinuM rUpa ane saudazvaradatta hoya, temAM rUpa, raMga ane kumAza abhare bharI hoya, badhe ja sauMdaryanA Ava uchaLatA hoya, paNa saudaryadarzI mAnavI to te prakRtiparAyaNa sauMdaryanA mAthe pazu TALIka karI tene dhAre dIptimAna banAvatu mATe te zikAra karelA prANIonAM mAmAM zarIra upara vItato co sAthI ja tenAmAM zarIra sagAra mATenI vRttio udabhavatI gai. te kAnI nArIe che. AmAnI bAlane satImA bharIne eka banAvI khArI A duniyAmAM sIvaSNu bharatanA mIThA rezmAnI zAta para tema karI zakAya A cItrAI bhAre te kALa mRtaprInA tIkhA nAra, dAMta ke patnI aNIdAra karmanA soya ke tarIke upayAga thayo che ane prAnAM pAnathA sthAMnA ke gAmaDAnI pAtaLI nI vIvaDe kho che. khAne kAMka bharIne jyAre tene eka banAvI hatI. te saNu TakrAnA prathama prakAra banyuM.. A kheDAmAMthI eka khAvA cAmaDAnA aMga DhAMkavAna cophALa nyo, jenI be mAtra vacce yakSita rIte evA kAMkamA hame ke maeNka bAjunuM gAma chu AjunA cAmaDA sAthe joDAine . sau samukha guru ne ! kAyAnI bhASAne lIdhe DhAMkaNuM lugaDAM mAthe, rahevAnA gharanI upara, pALelI nAvara mArka, lagabhaga jIvana ghariyAtanI dareka pIvuM tuM upara mAnavIe. vigate tema ja surUcipU mAM ne to karI ja che, ane mo bALa bika sujhobanathI dareka vastu doSI ke . pIka vAra huM javA mATe paNuM zAnamaDanathI rUpanI ralAmAM adhoLAtA dIpe che tethI ja karyuM che ne ke " eka nura mAnavI hajAra nu paDatuM ' sArI rIte rAbhakti kSetro mAnadaMDa bajAra 35suMdara to lAge ja chaeN, te nara-nArI ke pALeluM pazu game te hoya, saunA bhAvane cAra rUDI pure doyAve che, ane A 31 sauMda jANavuM, mAgyuM ane temAM rasa naheThaLa thavuM teja sauMdaryadarzI mAnavInuM sAcuM darzana karI ne ? para khIla thayuM. varSo A kAma gharamAM aiAnu ja hovAthI teNe te umA nArInI AvaData pramANe jarA jAre sthita ane sArA dekhAya te rIte lIdhA haze. Ama A cAmaDAnI khAtranA khIlavara 2bhAkhiyA te ja sIvaNa-bharatanA prathama avatAra bhaDANa25 banyA tema kahevAya. na ane mAnavInI saMskRti dhIme dhIme vikAsa pAmI gaI ane pragatinA paMthe AgaLa patI gaI. bhAratavarSanI bhUminA bhAva rahevAsI anAya temAM mAhe jo-DezanA rahevAsI, leAthala ane puravAsIoo vagerenA TIMbAnA bAjumAMthI bAMdhAnI soya ghaNI meLA che. paraMSaramAM soya nA hovI ja joie, kAraNa ke pAMne sAMdhavA, khIlavA, khIlavA, tRnavA ane bharata bharavA mATe seAya eka gatyanuM sAdhana hatuM. thaLA me eDAnA gAmamAMthI nIkaLelI pUjArInI mUrtinA upavastra upara je traNa pAMkhaDIvALA buTInI bhAta che te upasAvelI hAvAthI te bhareluM bharata haze tema anumAnI zakAya, ke bhAta chApavAnI prathA pAchaLathI zarU thaI che. nathI te bharata ja haze tema mAnI zakAya che. te kALamAM loko chUTA upara ane vastro para kheDe. te kALamAM nA saskRtimAM vastro khAsa gIna nAnA paNa sAthe pALA ja do tevu vinANe anumAnyuM che. vaLI AkhI prata sauMdarya zokhIna tA hatI ja, tene mAtra sAva sAduM kapaDuM' kema game ? tethI te dhALA ke rAtA kapaDAM upara keka rAbhIbeMka bhAta bharI haze. te kAnA mATInA vAsaNA tyAM A gALA, haikI kyA, kolA, cAra page Upara teoe DI rIte canAmAM karyAM che, je sau pAumAM mAnavI jove che jenuM mana uDDayananA vihAra tage ane minA rasahitA vicaratuM rahe che. gamaagocaranA khuNekhuNA phaLatuM ane vyakti cagaDoLe pharatuM mana siSTa ane mAnavInA zArIrika zaNugAra mATe haMmezAM rasalApa hoya che. paN gAya te pagarI nArInuM mana to jyAM jyAM rUpa, racanA, suMdaratA vagere tue che tyAMthI madhamAkhInI jema te zrI cImakA che te ronA pu banAvIne temAMthI racanA gAbhAnI AbhA racI namAvIne tarUpe sAdasya karI dekhADe che. juigathI ja nArInA hAtha prAne devAmAM jAta-havana ane bAjubAjInuM vAtAvaraNuM zamAA, sAmAvavAmAM kazIya mo rAkhI nathI. rUpa-racanA sauMdaryanI pipAsu nArIe ja sau prathama zAlA kAgAranA zrI gaNeza mAMthA che. jenI kRti ane paraMparA hajI Aje paNa akhaMDa rIte thayA ja kare che. Ama vizeSataH nArInA karakasabamAMthI ja lokakaLA sarjA che, ane uttarAuttara avanavA rUpe te sarvatra jovA maLe che.
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ [bRhada gujarAtanI asmitA vAgyAnI bAno virodha bharADI haze. tema karI zakAya, kAra + ke jevuM citrayumAM hoya che, mAthI thoDAka ja aurakAravALu jarA vadhAre sAduM bharatamAM bharI zakAya che. tethI mauryakALa daramyAna bharata, vaNAnA citro, vagerenA judAjudA varganA mITiMbanA arthazAstramAM jovA maLe che. bharata samayathI bharAtuM ane bharatA bharatakAmane te khacitama tevu kahe che, khatima zabda dvArA te AthI bharelA bharatakAmano te ullekha kare che. gAma I. sa. pUrve ka-kathI sarvemAM bapazAstramAM paNa bhastakAmanA ullekha thayo ja che, budghakAlIna samayamAM loko sIdhelAM temaja kAya bI prakAranA vastro pahere che to makAna te lagabhaga strI ane puruSo judAjudA prakAre be thI traNa sIvelAM ane aa vao paDavA vAgyA che. temAM mAnA oM viga rIte mukAvelA- bharata bharelA jevAM che teno khyAla sAMcI bhArata vagerenA pAnA chIkarA tIyu ( Low Relic)nA sipA mAMthI jovA maLe che. puruSanA mAthANAmAM paNa suMdara kArelI upasAvelI bAno che, paNa vizeSatA ahIM pazuonA sArAbhagAramAM upasAvelI bhAte puSkaLa dekhAya che. temAM hAthInI skUla mAthe, te dhADAnA chana ane mArA para atyAranA beDUta jAtanI romA pa nADI bhAga jevI ja mAnI bAA che. tenA " poSaNavata ja * vijaLIvela '* aDadiyA ', vagere jevI zAbhanabhAtA temaja hAthI, dhADA, jhADa, mora, popaTa, sika, pADI vagere jevA sAMcInA teArAmAM che, tenI jevAja paNa jUja pheraphAravALA hajI Aje ya saurASTranA bobastamAM bharAya che. 2200 varSanA gALA pachI saurASTranA lokatamAM sAMcI-mApanA cipa kAranI bhAto tevAne tevI ja vedomAM ** pachI to uttara sInADA vaDIne ubarI ane rUpa Aryo bhAratamAM AvyA. utpala majabUta zarIra mAthe sUryanA teja jevo pAta ane kesara rapa temaja ga ra temanA geraMganA pancesa tA Avo raMgIna paheraza ghaNA sthaLe kokha che. temaja puro sIvyA vagaranAM strIo chuTA vastro dhAraNa karatA. dhaMdhAmAM pazupAlana temaja khetI mukhya hatA, vaLI A kuLamAM saMyukta kuTuMbanI ja bhAvanA mahadaMze hatI. kuTuMbanA dareka strI-purUSonA vacce eka sAthe rahetA ane vastrA sIvyA vagaranA temaja eka sarakhA hovAthI aMdara aMdara bhalA bAnA sabava kharo, tethI dareka vA upara tenA paheranAra amuka nizAna karavA . veda patinA vastranA cheDe ke daranA bhAgamAM amuka raMganA cUkaDAnuM thIgaDuM bharatuM nAnakaDamAM bharatI jovA maLe che. ajaMtAnI guphAo ge te bhAratanI ke mIDuM ke amuka AkAra raMgIna dorAthI bharAtA haze. jethI strIparipakava kaLAlakSmInA adbhuta khajAno che. lagabhaga i.sa. pUrvenI purUSA au saunAM kapaDAM judAM paDI jAya. A rivAja mAladhArI A yiA makadhArI 1thI, rajI sadIthI maiM bAThamI sadI sudhI temAM kalAsanI vividha strIo potAnA bhANA, dhAbaLA, vALa, paheDI vageremAM para mAdhyamA pAMgarI che. sthApatya, zilpa, citro ahIM triveNIsa'gama darzAvelI rIte nizAna kara . bAya sarakRtimAM sAyA che. tenA citranAmanonAM lImitika temaja muktAthe lAM priyA dUratI nathI, tenI sAMkaLanuM sAtatya jaLavAi rahe che tethI 'dagativALA zobhanothI vidyutaH tara kRta va che. bhAvA thaI A vastu dakALamAM karaze tema anumAnI zakAya tevI che. vaimAM bhaumitika AkAre khAsa karIne kADI bhatamAM kavipata rAya che. bhakta kAmanA ullekho temaja sAyanA ghaNA kallekha che. temAMya tyAre rAmanavelImonI bhAtano upayega tA lokabharatamAM Thera Thera Rgveda, yajurveda, cetezya zatapatha lAhmaNu vagerenAM te sAyanA pApelo che. ajaMtAnA mitronA pAtrAnA varSo upara bhAtabhAtanuM "" yA ullekho che ja. vATa, chApakAma ane bharatakAma thayeluM dekhAya che. dA. ta. guphA na. ranA vizvara pati tanA citramAM bApUNaka je besaNA upara beTho che. te gAdI bharatathI bharelI che. kAya ( khAMdhe che ane sArA vA bhAna che. saurASTranA bharatanI ghaNI bhAtA temaja rAka TImanAM maLa A ja che, tema kriyA, vAM, mAkhI, dA yaMtra, phUlavela, vagere puSkaLa bAno ahI evA ma che; A bhAvo kheDUtamatamAM atyAre pazu khUba ja bharAya che. kapi kAliMdAsa tenI kRtiomAM ragamAMjaranI vAta kare che tene ApaNe atyAre 'kADIbhAna' OM sabaLanA nAza. kahIe chIe. kAbarI temaja tyAM ti mAM Thera Thera bharatanA ullekhA maLe che. rAjazrInA vivAha vakhatanA kapaDAmAM bharatanA klekha che. vaLI nivinikAlIna kaTika * nAkamAM ' ' paherIne beThI che, haze tenA kA tethI kalpanA karI 48 loka AvI nAnI nAnI zaLarAja upayoganI vastune zAsana gati kare te acUka potAnAM kapaDAMlattAM vagerene nA mugAra ja ne ? A kapaDAM paranAM zaNagAra-zAbhana ghera beThelI strIe ja karyuM ne ! tenA gAmane saMskAranI bhAta sAdI bhaumitika gAkArobALA temaja belaDIne smAniyAna hoi zake. haDappAnA TIMbAnA khAdAniyA maLezA eka IkarA upara atyAre bharAtI mA cApI' jevI bhAta che. te sAthe jhADa, bIDI vagaranA bhAkAra te no haka kathAnaka jevA bharatamAM jovA maLe che. Ama rAyelI viDa saMskRtimAM paNa bharata thavuM ja te temAMthI maLelI sAMkhAnI sAyanA sthA pakSI, zAsanamAno parathI anumAnI zakAya tema che. vaLI tenI amuka banAbato Apa pAma mA bhare che. dU paurAki kALamAM to mAnavadhanA temaja bhAnabhAtanA kapa varNana temaja ullekho maLe che. rAmAyaNa ane madhyabhArata kALamAM loko suMdara kapaDAM paheranA temAM sonApAnA tAranuM jInuM bharata kAma paNa bharAtuM tevuM varNana che ane A kALa pachI to zaka yavana, nAga, sa ane dAnavo vagere paradezI bAda bhAratavarSamAM AvuM che. tegmAmAM ghaNAM vividha rIte vezAM kapaDAM pahere che, ane sudara cidhAthI sIvelAM kapaDAM upara dhArI, sagu vagere bAMdhelI doSa che, te ghaNAM jUnA zilpo ane citromAM khAya che. budakALa temaja tyArapachInA kALamAM A prathA bhAratamAM uttarottara cAlu ja hatI, te kALe Aira, vana, stUpa vagerenA thekkana mATe kula chaMdagativALI velA, vagerenA suzobhanA bhIMta upara cItaratA, buddha-nAyikA vasaMtasenAnI mAtA bharata bharelA banne jIvaMta kAla daramyAna temaja te pachInA vakhatamAM Avu citraNa thatuM tema viduSaka varSe che, A bharatanA prakAra kevo hatu tenI vigate khAtA nanakakathAAmAM maLe che. A kALamAM zekhana ullekha nathI ke namUnA paNa maLavA azakaya che.
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha' grantha] 409 zakAya ke temAM suMdara majAnI zobhana bharelI haze ane sAdA DhAMkaNiyo) caMdaNI vagere bharAvo zarU thayA haze. zarUAtamAM to TebhAthI te bharyuM haze ema anumAnI zakAya kharuM. dareka kalA ane devasthAnonI bhIto zobhAvavA mATe A zaNagArarUpa zarU thayA haze. kasabanI zarUAta bahuja sAdagIthI thaI hoya che. jethI sAmAnya pachI kATa naLiyA cALyA gharamAM uparathI dhULa khare te jhIlavA mATe mAnavapa te karI zake tevuM hoya che. saurASTranI lagabhaga dareka grAma upara uleca khAsa karIne rAja rajavADAM, ThakarAto temaja ujaLiyAta nArI abhaNa hovA chatAM kasabakAra to che ja, ane sAdAIthI suMdara kasadAra varNamAM bAMdhatA. upara bAMdhelA uleca varavadhapha na lAge tethI majAnuM bharata bhare che jene TAMke sAdo , tethI te suMdararIte ane gharanI strIo temAM nayana manohara bharata bharIne pachI ja uleca TAMgatI, sahelAIthI bharI zakAya tevuM che. temAM raMga, AkAra vagerenuM vaividhya AvA ulemA zobhana bhaumitika AkAre uparAMta kRSNagopInI rAsalIlA khAsa bharatI; je hajI Aje paNa kAThI darabAronA ulecamAM | mI 15mI sadI sudhImAM chApakAmamAM temaja citra, bharata, jovA maLe che. ane chellI be sadIomAM samagra ghara pazu vagerenA zi95 vageremAM puSkaLa zamanabhAto jovA maLe che. temAM ilerAnA zaNagAra mATe bharata bharavA ane prajAvA lAgyuM. je bhIMtacitranI citro ane zilpa, veraLanA zilponI bhAto, moTerA, Abu jema sthira nathI hotuM. kapaDAM upara hovAthI sArA prasaMge thoDAMka vagerenA zilpakhacita maMdiramAM kaMDArelI bhAta vageremAM avanavA divasa ghara zaNagArIne pAchuM sAcavIne mUkI daI zakAya che. bharata puSkaLa zobhano thayA che. vaLI IrAnA maMdiranI bhIMta upara cItara e te mAnavajIvanano eka amUla saMskAra che. je gharamAM cItarAyela jarAka navIna zailInA citronA mAnavapAtronAM vastromAM AvuM suMdara zobhana nathI, jenA bAraNe tAraNa nathI, divAla aDavI puSkaLa avanavI bhAto che. A citromAM raMga paNa ghaNA ochA che te ghara smazAnavat che tevuM manAya che. tethI saurASTramAM ghaNAM jUnAM pramANamAM che, je cArathI cha raMge tyAM vaparAya che tenI hAramALA vakhatathI loke maMdira havelI ane ghara, rAjamahela vageremAM hoze hoza hajI Aje paNa gheDAka pheraphAra sAthe bharatakAmamAM dekhAya che. leka citro paDAvatA ujaLiyAta vargo temaja nAgaramAM te dara be traNa belImAM bharata-cItara sAthe ja bolAya che. je prathama cItarAya che varSe navarAtramAM navadurgAnAM citro, dazAvatAranA citro divAla upara pachI bharAya che. 11 mIthI 14mI sadImAM citrita pAlazalInI citarAve ja che. vaLI sAmAnya lokomAM paNa gAramATInA ghara upara pothIomAM pAtronA vastronI zobhanabhAta cheDIka "sTAIlAIjhaDa" ane cerAmAM paNa strIo ke grAmINa kalAkAra pAse teo citra bane che. temAM bhUmitinA AkAravALI bhAta temaja zobhanaulInI karAvatA. AvI prathA hajI gayA chellAM 50 varSa sudhI satata hatI. bhAte eka ja kapaDAM para cItarelI dekhAya che. vaLI temAM kAMTA, AvAM raMgIna citrothI maMdira, ThAkaradhArA havelIo, ghara vagere zobhItA kAMgarA, aDadiyA, cAkaDA vagere kheDUta bharatanA dhAdharamAM jema ane thatA ane citro ghaNAM samaya sudhI te para TakI rahetA. paNa je rIte bharAya che tevI rIte ghaNAM vastromAM jovA maLe che. te gAramATI lIpyA dharomAM AvAM citra rItaDI kAcI ane gAranI raMgamAM paNa dhoLA, pILA, bhUro, lIla, lAla gulAbI, kALe popaDI ukhaDe tevI hovAthI citro be-pAMca varasamAM gAranA popaDA vagere mukhya che. saurASTranA lokabhAratanA ghaNA A pAlaulInI citra sAthe ukhaDI jatAM tethI ghara zobhanamAM rAcatI strIone A kharAba pothIonI bhAtamAMthI maLI rahe che. upara kathA te badhAja raMge lAgatuM ane pachI upara gAra karIne citrone chAMdI detI. vaLI gAra kAyama saurASTranA lekamaratamAM vaparAya che. temAM bahu ocho pheraphAra karelI bhIto varavI cUDelanA vAMhA jevI dekhAtI haze. tethI citrano thayo che. madhyakAlIna apabhraMzaraulI (jaina pothIo nI pothIo jevuM paNa vadhAre TakI zake temaja heravI pheravI zakAya tevuM kApaDa paranA zobhananI jude ja svAMga dhAraNa kare che, temAM IrAnI zobhananI upara bharata bharavAnuM zarU thayuM haze. ane AvuM bharata ja sAcavIne asara paNa umerAya che. temAM velapattIo, pazupaMkhIo, khUTI ane rAkhe te lagabhaga 100thI 150 varSa sudhI sacavAI rahe kharUM. vaLI taraha temaja avanavA bhaumitika AkAro A jaina kahapapa kalpatara, jyAM bAMdhavuM -TAMgavuM hoya tyAM pheravI zakAya. tethI lokomAM bharatane vageremAM puSkaLa cItarAyA che. saurASTra lekabharatamAM thoDA ghaNA phera cAla vizeSa thaI gayo. gAmaDAM gAmanA iTa, roDAM, ane mATInA phAra sAthe tevA AkAro Thera Thera jovA maLe che. dA. ta. siMha, vAgha lIMpelAM gharamAM AvuM bharata suzobhana mATe ati DuM lAgatuM tethI gAya, hAthI, vyAlI, vagerenA ghATaghUTa ane AkAro De aMze badhI ja rIte te khUba ja lokapriya thaI paDyuM. vaLI te mAMDavAmAM, jaina pothIomAMnA ladhu citro jevA ja lAge che. vaLI kalpasUtra, ghare bAMdhavuM hoya te be-cAra divasa TAMgIne be cAra divase laine kAlakakathA, vasaMtavilAsa, bAlagopAlastuti, caMDI mAhAnya pAchuM mUkI devAnuM hovAthI jhAjho samaya sudhI sAruM rahe che. Ama vageremAMnA zobhana se, pazupaMkhA, ghara temaja mAnavapAtro ghara-zobhana, pazu-zaNagAranA bharatanI zarUAta thaI, bAkI paheravAnA kAlpanika rIte AlekhAyAM che, chatAM AkArasahita prAkRta ane sIdhe. vA to ghaNAM jUnA kALathI bharAtA AvyA che. sAde, ane mArI ane temAM rage paNa prAthamika hovAthI AvA bharatakALanA jUnAM namUnAo mugalakALanA maLI rahe che. bAkI prakAranA AkAro bhaktamAM sahelAIthI bharI zakAya tevA che. A rIte kapaDuM phATI jAya tevuM hovAthI bahu jUnAM namUnAo maLatAM nathI. prAkRtaulInuM citraNa e lekaulI ja hovAthI tene bahALI rIte mugale dareka lalitakaLA ane kasabanA zekhana hatA. tethI teo bharatakAmamAM vakhato vakhata upara thayela che. jene aNasAra Apa. jAma, dupaTTA, acana, caMdaravA, gAlIcA, caMdANI vagerene bhaktathI Nane kAThInA leka bharatamAM maLe ja che. vaLI vaiSNava havelImAM bharAvatA hatA. A bharata bharanArA kArIgare meTAM bhAge vyApArI 16mI sadI pachI lagabhaga pIchavAIo cItarAvI zarU thaI che. te rIte bharata bharatA. bharatanI zobhana jAtemAM IrAnI raulInI velapattI pachInA kALamAM mAtAnI pacheDIe, uleca, caMdaravA ghANiyA daDAM vagerenI asara ghaNI che. vaLI sUtaranA raMgamAM paNa judAM judAM AchA Jain Education Intemational
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ | bRhada gujarAtanI asmitA gherA "zeIDa' mUkAyA che, ghaNIkavAra phulapAna vageremAM te vAstavika kalpalattAo vagere upara jena piothI citro tema ja rAjasthAnI jevuM banAvavAno prayatna thayo che. A bharatanI asara kacchI bhAratamAM citrakRtionI thoDIghaNI asara che kharI. temAM mocI bharatamAM thaI che, te dvArA te saurASTranA macI kAmanA bhAratamAM paNa AvI te AkAra upara asara dekhAya che tema chatAM chellAM 100thI125 che, bAkI mugalakAlina bharatanI bhAtonI asara lekabharata upara bahu varasa pahelAMnA kAThI bharatamAM taLapadI AkAranI ja vadhAre suMdara jUja che. kAraNa ke tenA vaLAMka, racanA ghaNI pAMkhaDInA goTa', pAna, racanA che. te vadhAre saurASTranI zailInuM vizeSa che. moTA bhAge paMkhIo vageremAM bahu pANuM sAcavavAne kArIgara prayatna karato temAMthI jUnAM citraNenI asara sAva echI thaI gaI che ane hoya che; vaLI ne grAmanArI ke-grAmacitAra hAthe citarI zake tevA AkAranI rIta, dhareDa vagere maulika thaI gayA che. dA. ta. bhAvanagara nathI, DAM agharAM hovAthI grAmaprajAe A apanAvyuM nathI. mAtra gAMdhI smRti saMgrahAlayamAM "zizupAlanI jAta ane rUkhamaNI thoDIka buTTI ane buTTAne vadhAre sAdI rUparacanA ApIne vadhAre sahelAM haraNu" zuddha taLapadI kAThI zailIne suMdara namUno che. purUSa pAtronI banAvI dIdhA che, 17mI sadImAM gujarAta saurASTranuM bharata bIjAM pAghaDInA AMTA, makAna, paheraveza vagere suMdara rIte saurASTra zailInA dezamAM paNa caDatuM ane kArIgaro tene vyApAra karatAM 17mI sadI ja che. ane samagra karApATImAM nayana manahara raMga, bharatanA viSayanI pachInA yuropIya chApakAmanI bhAtanI asara bharatamAM AvI che, racanA vagere suMdara che. kAThI bharatamAM mAnava, pazu, deva parIe, eTale e jamAnAmAM IrAnI, mugala ane yuropIya asarano sAro paMkhI vagere jIvaMtato vadhAre bharAya che. te kheDUta lekenA e sumeLa vyApArI bhAratamAM thayo che, te kAzmIrI bharatanI bhAtamAM bhAratamAM mAtra zobhanatatva ja, te paNa prAkRtika rozana tema ja Aje paNa dekhAya che. 19mI sadImAM aMgrejI amalamAM vyApArI bhaumitika AkAro vadhAre hoya che. temAM lIMboLI, pAna, pazu, rIte bharata bharAtuM temAM maMdI AvI ane dhIme dhIme lupta thayuM. putaLI vagerenA AkAra vyavasthita goThavI ne saje che. vaLI ghaNI paNa grAmaramIonuM lekabharata te TheraThera cAluM ja hatuM ane te vAra te bhAratanA vaLAMka ane ghAgharAmAM bharata ThAMse ThAMsa bharavA uttarottara vadhAre bharAtuM gayuM. Ama mugalakALathI bharatakAmane vikAsa mATe thaIne zobhane bhAta vaLAMkavALI, sIkala ke beTI Ave tema avanavI rIte thato gayo. temAM vepAra mATenA bharata sAthe lekarIlInuM bharAya che. jemAM vadhAre vigate nathI hotI paNuM vadhAre sAdAI bharata paNa leke hoMzathI bharI paheratA. akabarakAlina citramAM hoya che ane vacce vacce kAca (khAMpa) AvI jAya che, jenapothIrastrIonAM bharelAM kapaDAM vagere TheraThera citramAM jovA maLe che. 18mI citraNamAM sonerI raMganI jema ja kheDUta bharatamAM kAca vadhAre ane pachInI sadImAM to lekabharata ghera ghera zobhA, sajajA mATe vaparAya chekheDUta bharatanA ghaNAM AkAramAM to jovA besIe to bharAtuM', te bhAratamAM mahata, grAmINa AkAra, zaibhanabhAta, bhaumitika Adi mAnavInI citrakaLAnI jevI paripATI dekhAya che, temAM AkRttio vagere tejasvI hIra, sutara vigerethI bharAyuM che. raMgaraMgIna vIMchI, pUtaLI vagere jevA jevI che, A badhuya lokanArIoe pitAnA kapaDAM upara bharAyeluM A bharata racanA, saudarya vagerenI hAthe AkhyuM hoya che, tyAM tenI kharI maulikatA dekhAya che. daSTie khUbaja suMdara thayuM che, kADI tema ja mocI bharatamAM AkRti citraNa citra sadRza che, jyAre saurASTranI zuravIra kemerA temaja kaIkaI kAMTiyA varaNanA kheDUta bharatamAM zobhane vadhAre maulika tema ja ati prAkRta mAnabharatamAM mAnavAkRtio, pazu-paMkhIonA AkAra, temaja raMgamAM vInA citraNa jevAM che. saurASTranA leka bharatanA AkAra ghaNAM sIdhA ghaNAM ThekANe rAjasthAnI kalamanA citronI asara dekhAya che temAM sAdA che. temAM dhaMdhe vyApAra tenA bharatamAM dekhAya Ave che. lAbhAravALI sAMDhaNI ke kaI kaI ghaDesavAra- banaDAnA pozAkamAM chellI sadImAM kAThIbharata, kheta bharata, mahAjAniyA bharata, mocI ke ghughariyALI velamAM beThelI strInA citraNamAM te asara thoDIka bharata, kaTAvakAma, kenavAsa bharata vagere puSkaLa pramANamAM bharAyuM che. dekhAya che. te kALe jUja pheraphAra sivAya lekene paheraveza AjanI paNa atyAre te gAmaDAMnA lokabhAratanA sAva vaLatAM pANI thayA che. jema badhe sarakhe hato. tethI A citraNa-bharata vadhAre te saurASTra gharamAM je lekabharatanA namUnAo che te paNa have to grAmastrIo zailInA ja che; te jotAveMta ja kahI zakAya ke A saurASTra ja bharata che. kADhavA maMDI che ane dhIme dhIme A badhuMya bharata paradezanI bajhA samakAlina kALamAM dareka kalAkasabanI eka bIjA upara asara romAM kaLAne suMdara namUnA tarIke vecAvA mAMDayuM che. to hoya ja che. tethI citranI asara bharatakAma upara mAnavInuM mana evuM che ke tene kaMIka avanavuM jevuM khUba ja vadhAre che. kAraNa ke prathama citrita ALekha karavo paDe che. kAM to game che. vaLI Adhunika saMskRti ane saMskAranI asara mAnava bharanAra pate hAthe citarIne bhare ke pachI koI sthAnika citArA jIvana upara dRDha thatI jAya che. navuM apanAvavAnA mehamAM ghaNI pAe te citarAne che, tethI AlekhamAM rathAnika vyaktitvanI tema vAra mAnavInI jUnI sArI vastune kathIra jevI gaNIne visArI mele ja tatkAlina zailInA citronI asara Ave che. Ama chatAM che. AvuM ja saurASTranA lekabharatanuM thayuM che. Adhunika kaulInA saurASTranA lokamaratamAM kheDUta bharatanI ghAgharAmAM bharavAnI bhAte AkAranA mehamAM grAmaleke potIkA AkAra ane racanAne grAmINa ane AkAre moTA bhAganA maulika che. te AlekhanAra strIo ja gaNIne choDavA mAMDayA che. chellAM 3thI 5 varasathI dhIme dhIme che, tethI temAM tenA zobhana saMskAra vyakta thAya che. te vadhAre grAmaprajAmAM yupIyaAkAranI asara vadhAre samUhagata rIte thaI che. zobhana yukta hovAthI bharavAmAM suMdara ane suMdara gativALAM lAge che. temAM bhAratanA AkAramAM yuropIya paddhatinA goTA-gajaro vagere saurASTranA Azare 18mI sadInA kAThI bharata tema ja pachInA vadhu pramANamAM dAkhala thayA che. paNa chellAM 10 varasamAM leka meca *ratamAM mora, popaTa, pUtaLI, hAthI, ghoDA, siMha, phUlachoDa, bharatanA AkAranI je hAMsI thaI che te joIne duHkha thAya che. Jain Education Intemational
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha banya] 411 thAya che. vaLI vALIne bhale laga che. yuropIya paddhatinI hubahu zailIne hAthI, siMha, haraNa vagerene gAma- kalpanA pramANe dareka AkAramAM suMdara maulikatA dekhAtI ja. jyAre DAMne grAma kalAkAra citaravAne prayatna kare che, temAM pramANubhAva Adhunika kALamAM bIbAchApa bhAratamAMthI vividhatA cAlI gaI che jaLavAtu nathI bharata prakAranA keI guNo sacavAtA nathI tevo AkAra ane ekavidhatA vadhI rahI che. derIne tenA parathI bIjuM taiyAra karAve che. ane A AkArane vaLI grAmanArIo je potAnA bhatathI ja vicAra karIne pote jUnI suthAra vadhAre apabhraMza banAve che. tethI te prANI, pazu ke mAnavano rIte grAmaraulImAM ALekhanAra strI ke purUSa pAse ALekhAvIne bhare AkAra sAva eDaLa thaI jAya che. ane bharAya tyAre to khUba ja to lekabharatanI jUnI camaka pAchI jarUra Ave. paNa have to zahera bhadrA jevo lAge che. bharata prakAranA lagabhaga badhAM ja guNa temAMthI ke kasabAmAM bIbAe chApelAM toraNa, cAkaLA, takiyA vagere chApelo. cAlyA jAya che. vaLI samakAlina samAjamAM ekabIjA deza ane taiyAra laIne pheriyAo gAme gAma pahoMcI jAya che. ane strIo prAMtanI asaro paNa ekabIjA upara thaI rahI che. saurASTranA zahere tene ja kharIdIne bharavA mAMDe che, tethI badhAMya AkAre badhAM lekatema ja gAmamAM have to avanavAM TAkAnAM bharata bharAvA zarU thayA bharatamAM ekasarakhAM thAya che. vaLI junuM je gharamAM che te have che. sane 1947mAM siMdhIo AvyA. temaNe nAkAbharatano paNa strIoe kADhI nAMkhavA mAMDayuM che. je pANIne mule pheriyAo laI bahoLA pracAra karyo che. to mazIna bharatanI mohinIe hAthe jAya che ane moTAM zaheromAM khUba moTI kIMmata laIne vece che. bharavAnuM choDavA mAMDayuM che. ane aradhuM paradhuM bhaNelI strIo grAmastrIone eTale paNa je savicAra Ave ke navuM bharata na e lekabharatane dezI grAma | gaNIne kADhI nAMkhavA mADayuM che. tenI bhare te koI nahIM paNuM jUnuM te jarUra saMgharI rAkhe. junuM bharata jagyAe yuropa zailInA sAmAnya AkAravALAM dhaLAM kapaDAM paranA kharekhara kaLA kArIgIrI ane sauMdaryanI dRSTie bahu ja suMdara che. bharate sthAna levA mAMDyuM che. bArasAkhanA rUpasuMdara lekamaratanA teraNa ATaluM karaze toya dezanI - saMskRti ane kaLA saMskAranI sevA karI kADhIne tenI jagyAe be trikoNa joDIne banAvelAM dhoLAM kapaDAM upara gaNAze, kAraNa ke lekabharata te te nArInA karane kasaba che, je bharelAM paDadAe sthAna levA mAMDyuM che, jemAM nALiyerI, kutaro, dvArA tenI urminuM Akalana kaLI zakAya che ane te bharata dvArAja lAlajI, eroplena, bhadrA, gaNapati, "well come," sweet te gRhajIvanane rUpALuM banAvI zake che ne? dream,' jayabhArata vagere zabda paNa bharAya che. to zAkabhAjI levAnI * navakhaMDa dharaNImAM baLa be jaNAvyA che narane nArya, thelIo jUnI kothaLInI jagyAe AvI che. navA prakAranA bharatamAM vadhA re AviyA Abe varasAvyA mevalA; je kaMIpaNuM upayogI vastu vakhANavA jevI lAge to A thelI che. dharaNIe dIdhA zaNagAra, vadhAvo re AviyA." te navI hovA chatAM temAM strIo avanavI rIte bhare che. temAM potAnuM ("strIjIvana " nA saujanyathI.) kauzala sArI rIte vApare che. A Adhunika saMskRtinI sAthe rahevA prayatnazIla mAnavI avanavI vastuo saje ke apanAve te to jamAnAne anurUpa che. potAnA kapaDAM-lattA para navI DhabanA AkAro temaja raulInuM bharata bharIne pote yuganI sAthe che, te dekhADavAno prayatna thAya che. chatAM Adhunikayuge apanAvelI badhIya bhAta bahu raDhiyALI ane derAthI bharI zakAya tene anurUpa nathI. dA.ta. lakSmI ane lAlajanI AkRtio bharavAmAM phAve tevI nathI tethI trAo te bhare che tyAre AkAra vikRta thaI koTaDAsAMgANuM (ji : rAjakoTa) jAya che. paraMparAnI gemana bhAte temaja AkRtione bharI zakAya tevI che. te ALekhanAra vicAra karIne AkRtine ALekha karatA. tAlukA saMghe cAlu sAle mekisakana gha3 paNa atyAranI zobhana bhAtomAM te bharI zakAze ke kema tevuM ghaNAM AkAramAM prathamathI vicAryuM nathI ane bIjuM taiyAra karIne chApavA temaja hAibrIDa biyAraNanI vitaraNa vyavasthA mAMDayuM che, ane navinatAnA lebhestrIe te chapAve che. paNa bharatanuM karI che. temaja samAjamAM kheta utpAdaka gauravamAdhyama derAthI te AkAra bharavAne hovAthI bharyA pachI te vikRta bhera jIvI zake tevI artha racanA goThavAya te thaI jAya che. Ama navinatA temaja jamAnAnI sAthe rahevA navina AkAra bhAta vagere strIoe kapAvA mAMDyA, paNa temAMthI bharata A saMghane dhyeya rahela che. kAmane guNa temaja saurASTranA bharatanI maulikatA naMdalAtI jAya che. navinatAnA mehamAM bIbAMthI maMDIta (chApelI) bhAte eka ja jAtanI hovAthI badhuMya bharata bAbAchApa ekaja thAya che, temAM kayAMya vividhatA haMsarAja devajIbhAI paTela dhIrubhAI dhAbaliyA dekhAtI nathI. jayAre jUnAM dezI bharatamAM AkAra ALekha strI ke menejara pramukha purUSa hAthe citarIne bharatA, tethI bharate bharatanA namUnAmAM vividhatA tA. sa. kha. 1. saMdha li. tA. sa, kha. 3. sa dha. li. dekhAtI eka namUne bIjAthI cheDoka paNa jude thato ja, ane " bAra gAue bolI badalAya' tema paMthake paMthakamAM ALekhanAranI | koTaDAsAMgANuM tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMgha li. Jain Education Intemational
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA Phone No. 252 & 205 Telegram KANTI The Kanti Cotton Mills Private Limited SURENDRANAGAR. Manufacturers and Exporters of; GREY LONGCLOTH, SHEETINGS, CANVAS AND YARN SINGLE AND FOLDED. Managing Agents : CHANDULAL RATILAL & CO. SURENDRANAGAR (Saurashtra). SAIMAN MANUFACTURING CO. MANUFACTURERS OF WIRE & PLASTIC PRODUCTS 19, Tardeo Bridge, BOMBAY-34 (WB) PHONE 371208 Jain Education Intemational
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanuM lokazilpa -Do. haribhAI gaudAnI jIvananAM dareka kSetramAM bhAratane gujarAtanuM kaMIka viziSTa pradAna gujarAtanAM maitrakakALa pachI rASTrakaTa, seMdhava ane cApakALa darache. lalitakalAonAM kSetramAM jagatabharamAM bhAratane sthAna apAvanAra myAna gujarAtanuM zilpa dhana ThIka ThIka aMze guptakAlIna asara nIce gujarAtanuM zilpa sthApatya ApaNAM badhA mATe gauravane viSaya che. AvyuM chatAM A zilpamAM gujarAtanAM lokazilpanI AgavI asara gujarAtIo mAtra vepAra karI jANe" ema kahenArane A zilpa- jovA maLe che. AvA zilpa raDA thAna, maithANu, dedAdarA, vardhasthApatyo paDakArarUpa che. mAnapura (vaDhavANa), kacchanAM kerAkoTa, kaMthakoTa, puerAne gaDha, kAraNa, lokari5 eTale sAdhAraNa jana-samAjanuM zilpa, A prakAranuM dhumakala, vaDanagara vigere jagyAe jovA maLe che. zi95 praNAlIgata zilpa karatAM judu paDI jAya che. lekazilpamAM khAsa karIne saMvatanAM sAtamA saikAthI dasamA saikA sudhImAM lokaci ane lokakaLA mukhya bhAga bhajave che. baMdhAyelA maMdiromAM lekakaLAnI jhAMkhI thAya che. mUrtividhAnamAM vezabe lAkha varSa pahelAMnI pAvAyugI manuSyanI vasAhatomAMthI maLI paridhAna ane AbhUSaNomAM lekaza95nI sthAnika asara spaSTa dekhAya AvelAM pazu-pakSI ane phaLa-phUlanAM aNaghaDa AkAra lokazipanuM che. dedAdarA mahuvAmAmAnuM maMdira vigeremAM kotarAyelI phalapaTTIo prathama sapAna kahevAya. gujarAtanAM kASThakAmanAM namUnAo uparathI katarAI hoya tema spaSTa | gujarAtanI tAmrayugI vasAhatomAMthI maLI AvelAM pakavelI mATInAM dekhAya che. zramaTha, maiyANa vigerenAM devamaMdiromAM ketarAyela kAcakAonI ramakaDAM dAsvIsana pUrve be hajAra varSa pahelAnAM lokazipanI jhAMkhI paTTI (lUma pATikA)e gujarAtanAM lekazilpanuM AgavuM aMga kahI zakAya. karAve che. | gujarAtamAM maitrakakALamAM maMdiro, rAjamahAlaya, graho, taDAgo kSatrapa kALa daramyAna gujarAtamAM keTalIka hinayAnapathI bauddhaguphAo vApI, De vigerenAM bAMdhakAmanI koI sthAnika pATha zarU thaI haze ane jainaguphAonuM sarjana thayuM. AvI guphAomAM taLAjA, khAMbha- tema e yuganA bAMdhakAmanI ekasUtratA uparathI kahI zakAya. tyAra pachI lIDA, junAgaDha, kaDI DuMgara, sANA. nera, DhAMka rAzupura ane rASTraphara saidhava, cApa vigerenAM samayamAM rAjasthAna ane hAlanAM pazcima kacchanI guphAo vigerenI gaNatrI thaI zake. taLAjA, sANA. gujarAtamAM kaI pATha zarU thaI hoya tema e samayanAM maMdiro, kuMDa nera, jUnAgaDhanI hinayAnathI guphAomAM kayAMka kayAMka lokazipa ane vAvanAM bAMdhakAmanI ekasUtratA uparathI kahI zakAya. najare paDe che. jo ke A badhI guphAo mahadaMze sAdI che. jetapura selaMkIkALa daramyAna gujarAtamAM hareka prakAranAM bAMdhakAma aMgenI pAsenI khaMbhAlIDAnI guphA tathA bharUca jIllAnI keDIyA DuMgaranI guphA- vyavasthita pITha zarU thaI. A pIThanAM semapurA ratnAtake ke guruparaMparA emAM thoDuM praNAlikAgata zilpa dekhAya che. paNa temAM lokazilpanI jALavI rAkhanAra kArIgaroe lekakaLAne khUba Adara Ape. gujapaNa jhAMkhI thAya che. DhAMkanI jaina guphAonI mUrtionA bhAryAno rAtanAM somapurA sipIoe tathA salAToe gujarAtanI lokakaLAne jhoka vadhAre paDatA lokazilpa tarapha dekha ya che. | murtividhAnamAM tema ja rUpakAmamAM maDhI lIdhI. kSatrapALa daramyAna sAMbarakAMThA jIllAnAM zAmaLAjI najIkanAM gujarAtamAM vaparAtA hareka prakAranAM vAhano e samayanuM gujadevanI merInAM ratUpanI jagati upara ardita perikA (aDadIyAnI rAtanuM lekajIvana, lekara mate, vezabhUSA, AbhUSaNa kezagUMthana, ane paTTI)nAM lo ripanI be parikAo dekhAya che. devanI morInA A paridhAna, astra-zastrane upayoga vigerene gujarAtanAM zilpIoe tRpamAMthI maLI Avela arditapadi kAnuM lokazipa paththara upara temaja mUrtividhAnamAM suMdara rIte vaNI lIdhuM. bharatamAM jovA maLe che. telaMkI kALamAM gujarAtanAM grAmya vistAramAM rahetA sAdhAra trakALa pachI maitrakakALamAM racAyela maMdiro, vAvo kuM? kArIgaroe e yuganI sattAvAra solaMkI zreNInuM amuka bAbatamAM vigerenAM bAMdhakAmamAM gutakAlIna caMdrazalAkAnAM zilpo dekhAya che paNa anukaraNa karyuM hatuM. jayAre amuka bAbatamAM to lekakaLAne jALavI A zi95mAM paNa gujarAtanI lokakaLA dekhAI Ave che. maitrakakAlIna rAkhelI dekhAya che. AvA sthAnika kaDIyAo ke bIjI komanAM kArImaMdiro mahaddaaMze gujarAtanI sthAnika bAMdhaNInAM vikAsamAMthI uda- garoe kareluM ketarakAma ke mUrtividhAna vadhAre paDatuM lekakaLAnuM avabhavelAM haidane AvAM maMdire gujarAtanI lekakaLAnAM aMge kahI zakAya. laMbana karatuM dekhAya che. dAkhalA tarIke pozInA paTTA (sAbarakAMThA jillA) maitrakakAlIna lekazilpanA uttama namUnAo gepa, visAvaDA, miMyANI, mAM Avela zekhAnA mahAdevanAM maMdiranuM bAMdhakAma amuka aMze selaMkI upalI dhumalI, kaLasAra, khImezvara, bilezvara, bhUvanezvara, pAtara, ane pratIhAra zreNIne anusare che jyAre amuka aMze lokakaLAne kadavADa, sutrApADA, bhImadevaLa, lAkaroDA, bAmaNa, DhAMka zrama vigerenAM anusare che. A maMdiranAM taMba upara kotarAyela kaLazakanyA, cAmara maMdiromAM jovA maLe che. dhArINI vigerenuM zilpa lokakaLAthI sabhara bharyuM dekhAya che. A ja Jain Education Intemational
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ 414 [ bahada gujarAtanI asmitA rIte paMcamahAla jillo, jhAlAvADa, sAbarakAMTho ane saurASTranAM keTa- jillAnA joraNaga gAma najIkanI jaina muninI eka khAMbhI kuSANalAka bhAgamAM Avela maMdironAM zilpakAmamAM lokakaLAnAM darzana thAya kAlIna zilpathI paNa suMdara lekazilpa batAvatI hAlamAM mejUda che, che. saurASTramAM baMdhAyela keTalAka solaMkIkAlIna maMdironAM mUrtividhAnamAM gujarAtanI rAjyasattA muslimonAM hAthamAM gayA pachI maMdironAM e vibhAganAM kArIgaroe lokakaLAne IrAdApUrvaka utArelI dekhAya che. bAMdhakAmamAM oTa AvI paNa masjidanuM bAMdhakAma zarU thayuM. masjidanAM lokazipanI vadhAre paDatI jhAMkhI pALiyAo ane khAMbhIo bAMdhakAmamAM gujarAtanI lokakaLAne AdhArita phulele bhUmitinA kaNaupara dekhAya che. sAdhAraNa kArIgarathI mAMDIne sArA zipIo ke vALI jALIo cho, velIo vigerenAM kotarakAma manaramya rIte AdivAsI kArIgaroe khAMbhIo ke pALiyAone lekakaLAnAM zipathI banAvIne gujarAtanAM kArIgaroe gujarAtanI lokakaLAne jIvaMta rAkhI. zaNagAryA che, eka hAthamAM bhAlo dhAraNa karI, bhuMDane zikAra karato saMvatanA paMdaramAM ane soLamA saikAmAM tathA tyArapachInA kALamAM ghoDesvAra -jene ajayapALa kahevAmAM Ave che- e prakAranI aneka baMdhAyelAM hindu tathA jaina ma diranAM bAMdhakAmanA kArIgaro solaMkI khAMbhIo gujarAtanAM lokazilpane vAcA ApatI gujarAtabharamAM jovA zailInuM mUrtidhAna ke rUpakAma bhUlI jatAM mUrtividhAnamAM lekakaLAnuM maLe che. kahevAya che ke saMvatanA AThamA saikAnA aMtabhAge gujarAta anukaraNa karyuM A kALamAM kotarAyelI keTalIka mUrtio lekakaLAnAM upara caDhAI laI Avela paradharmIo sAme ka7nAM aMjAra zaheramAM uttama namUnA jevI che. supeDI pAsenuM muralI manaharanuM maMdira, ajepALa nAmanA eka saMnyAsIe dharmayuddha khelavA senA taiyAra karI jhAlAvADanuM dUdharejanuM maMdira, rAdhanapura pAsenuM devagAmanuM hemAmAtAnuM hatI. A senAnA je sainika yuddhamAM mRtyu pAmyA tenI yAdamAM aje- maMdira, cuvALanuM bahucara mAtAnuM maMdira, amadAvAdanuM haThIbhAInI pALa zreNIne pALiyo racAya. vADInuM derAsara, vaDanagaranuM hATakezvara mahAdevanuM maMdira, banAsakAMThAnuM delamAlanAM jeTI pahelavAnanAM pALiyAo, sAbarakAMThAnA piLAnAM junA DIsAnuM sidhyAmbikAnuM maMdira vigere maMdiramAM mUrtividhAna jaMgalanAM kenyATA mahAdevanA maMdira, sAraNezvara mahAdevanAM maMdira tathA temaja rUpakAmamAM lekazilpa ane lekakaLAnAM keTalAMka aMgAne zAmaLAnA raNachoDarAyajInAM maMdira pAsenA pALiyAo, sokhaDAnAM vikAsa thayele spaSTa jovA maLe che. vaijanAtha mahAdevanA maMdiranI khAMbhIo vigere tatkAlIna lekazilpanA keTalAka cakhaliyAe lekazilpane ke lekazilpanAM mUrtividhAnane jhAMkhI karAve che. beDoLa gaNe che paNa najare joyela ne murtividhAnamAM ke zipamAM selaMkIkALa ane te pachInA samayanI khAMbhIomAM ghoDesavAra, utAravAno prayatna kare tene beDoLapaNuM kahevuM te narI mUrkhAI che. UMdasvAra, rathArUDha, baLadagADImAM beThela, zaradhAna karatAM zikAra sAdhAraNu janasamudAya, khAsa karIne UMDe khUNe rahetI AdivAsI khelatA vigere prakAranA manuSyanAM zilpo leka kaLAthI sabhara dekhAya che. prajAe vigerenAM jiMdA jIvana vyavahArane ripa9 mAM utAre tene saMvatanA sattaramA ane aDhAramAM saikAmAM racAyela jaina muninI lokakaLAno jANakAra zipI kahI zakAya, ane je lekazipamAM lokakhAMbhIomAM lokakaLAnA AgavA aMganI jhAMkhI thAya che. mahesANA hArda nAM dhabakAra saMbhaLAya te ja khelekazipa kahevAya. bhecchA sAthe ekatra saMsthA bhAratamAM tene sAtrikIkarA nA raTIla che - heDa oNphisa,erakanDIzana zorUma: - 35, kAlabAdevI reDa, muMbaI-ra phona naM: 38743-ra3976 grAma: sephA-Dama-beDa, muMbai zAkhA: 29, phrenca reDa, pATI, muMbaI-7 amadAvAda zAkhA: rIlIpha reDa, phona naM. 2 2701 'ero' iTTIrIyara DekoreTarsa DIjhAInarsa ane pharanIcarsa Jain Education Intemational
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha grantha] khetI utpAdana - e ApaNA dezane prANaprazna che! vadhu a nA ja u gA Do ! ! * kirloskara" - khetIvADIne lagatI dareka jarUrIyAta purI pADI dezanA khetI utpAdana kSetre mahatvano phALo Ape che. * kirloskara* - khetI upayogI sAdhano Aje ja vasAvI samRddha bane. kalaka8 kirloskara eTale kavolITI kirloskara eTale kAryakSamatA : adhikRta vikretA : ke. Ara. gohila enDa kuM. gareDIyA kuvA reDa, rAjakoTa, mahAtmA gAMdhI roDa, nyu mArkeTa, surendranagara, vANIyAvADa, bhuja(kaccha) junAgaDha Jain Education Intemational
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ 416 | gRhada gujarAtanI asmitA zrI tAladhvaja girI tIrtha- taLAjA (saurASTra) zrI siddhAcala tIrtha pAlItANAnI najIka tenI aSTamI TuMka tarIke prakhyAta zrI tAladhvaja girI tIrtha taLAjAmAM prAcIna ane bhavya che. A tIrtha to anAdithI zAzvatu che. paraMtu temAM samaye samaye uddhAro thatA rahyA che. muLanAyaka sAcAdeva zrI sumatinAtha bhagavAna taLAjAmAM prakaTa thayA. te girIrAja uparanAM prAcIna paramahaMta zrI kumALapALanA baMdhAvela jinAlayamAM saMvata 1872nA vaizAkha suda 13nA pratiSThA thaI. zrI caumukhajInI pratiSThA 1877mAM thaI che. tyArabAda saMvata 1980mAM sAMkhaDAsa gAme pragaTa thayelA zrI ciMtAmaNI pArzvanAtha bhagavAnanA jinAlayanI pratiSThA vaizAkha 1nnA thaI. gAmamAM zrI zAMtinAtha bhagavAnanA jinAlayanI pratiSThA saMvata 1925nA mAgasara suda 6nA thaI. bAvana jinAlayanI 11 derIonI pratiSThA 1980 pachI gurUmaMdIra vi.nI thaI. nadIkinAre bAbunI jena dharmazALI hatI. A badho vahivaTa taLAjA saMgha kamiTI hastaka cAlatuM hatuM. saMvata 1998mAM zAsanasamrATa AcAryadeva zrI vijayanemisUrIzvarajI sAhebanI preraNAthI suvyavasthita vahivaTa calAvavA zreSTivarya zrI bhogIlAlabhAI maganalAla zAha bhAvanagaravALAnI AgevAnI nIce zrI tAladhvaja jena ve. tItha kamiTInI racanA karI tene Aje 25 varSa purA thayA che. temAM tIrthanI pragati uddhAra javalaMtarIta thayela che. A rajata mahotsavanAM 25 varasanI kAryavAhInuM TuMku digdarzana samAja samakSa raju karatAM AnaMda thAya che: (1) saMvata 1999 mAgasara suda 10 zrI jaina yAtrika bhojanazALAnI sthApanA. (2) saMvata 2000 vaizAkha suda 11 zrI tAladhvaja jaina vidyAthIgRhanI sthApanA. (3) saMvata 2000 thI zrI caumukhajI TuMkano jIrNoddhAra tathA kirataMbhane jIrNoddhAra. (4) saMvata 2000 thI zrI sAcAdevanI TuMkamAM bAvana jinAlayanI 24 derIo, vIza viharamAna derAsara tathA mahAvIra prAsAda bAMdhavAnI zarUAta thaI. zAMtikuMDanuM muhUrta thayuM. gAmamAM zrI zAMtinAtha derAsarane jIrNoddhAra, citrakAma karAvavAmAM AvyuM. (5) saMvata 2010 nA vaizAkha suda panA mahAvIra prAsAda, viharamAna bAvana jinAlayanI derIonI abhUtapUrva pratiSThA thaI. (6) saMvata 2011 nA zrI bAbunI jaina dharmazALA junImAM pazcima bAjune bhAga bAMdhavAnI zarUAta thaI. (7) saMvata 2014 thI saMsthAe "iTayajJa" zarU karI tIrthanA jarUrI kAryo karavA mATe zarUAta karI. pazcima bAjunI dharmazALA - saM. 2015mAM pUrNa karI. (8) saMvata 201pamAM girIrAja upara yAtrikene pUjAsevA karavA mATe "nUtana snAnagRha" Ara.sI.sI. plAnathI bAMdhavAmAM AvyuM. (9) zrI sAcAdeva jinAlayano tathA junI 11 derI gurUmaMdIrano jIrNoddhAra karavAmAM Avyo. cekamAM lAdI patharAvavAmAM AvI. (10) saMvata 2015mAM zrI jaina vidyAthagRhanA navA makAnanuM raTezana pAsenA saMsthAnA leTamAM khAtamuhUrta karavAmAM AvyuM. bhavya gRha baMdhAyuM. saM. 2016mAM tenuM uddaghATana thayuM. (11) saMvata ra016mAM zrI jaina bhojanazALAnA navA makAnanuM khAtamuhUrta junI dharmazALAnI dakSiNa bAjumAM Ara.sI.sI. plAnathI navuM bhavya makAna baMdhAyuM. tenuM uddaghATana saM. 2018mAM thayuM. (12) saMvata 2019mAM girIrAja upara caDavAnA navA pagathIyA rAjulA pattharathI sahelAIthI caDI zakAya tevA bAMdhavAmAM AvyA. (13) saMvata 2019mAM junI dharmazALAmAM uttara tathA pUrva bAjumAM nutana upAzraya, sAdhanAmaMdira, AyaMbIla bhuvana, jJAnamaMdira Ara.sI.sI. plAnathI bAMdhavAnuM khAtamuhUrta thayuM ane saM. 2022mAM tenuM uMghATana thayuM. (14) navI dharmazALAne jIrNoddhAra karAvavAmAM AvyA. pArevAne juvAra mATe cokamAM Ara.sI.sI.thI raMgamaMDapa bAMdhavAmAM Avyo. naLa, lAITa, gaTara kanekazana, gesTarUma, bAtharUma vi. Adhunika sagavaDatAo vadhAravAmAM AvI. (15) saMvata 2020mAM zrI jaina vidya thagRhamAM nUtana jinAlaya bAMdhavA mATe zIlA sthApana thayuM ane zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM bhavya jinAlaya baMdhAyuM. saMvata 2023nA vaizAkha suda 10nA tenI bhavya pratiSThA thai. (16) saMvata 2022nA zrI jaina zrAvikA upAzrayanA navA makAnanuM khAtamuhUrta thayuM. je makAna baMdhAI rahela che. (17) saMvata 2023nA jeTha suda 10nA gAmamAM zrI zAMtinAtha jinAlayanI bAjumAM prAcIna bhavya pratimAjI zrI mallInAthajI bhagavAnanuM nUtana jinAlaya bAMdhavAnuM zIlA sthApana karavAmAM AvyuM. je kAma cAlu che. A rIte tIrtha kamiTIe javalaMta kAryo 25 varSanI kArakIrdImAM kyAM che ane cAlu che. "ITaya" saphaLa thayo che. yAtriko sAre lAbha laI rahyA che. taLAjAnI AbohavA, pANI, naisargika sauMdarya raLIyAmaNuM che. lagabhaga 10 lAkha A rIte jIrNoddhAramAM khacAryA che. haju te pragati cAlu che. saMdha samastanA sahakAra badala AbhAra. che. bAbunI jaina dharmazALA, taLAjA (saurASTra) Te.naM. 3 0 zrI tAladhvaja jaina ve tIrtha kamiTI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM nejavAnuM kASTazilpa -zrI jorAvarasiMha dharatI para mAnavInuM Agamana thatAM ja enI sarjanAtmaka zatruMjaya temaja bIjA aneka tIrthasthaLemAM kASTanA aneka nAnAM anubhUti jAgI UThI; je samaya jatAM vividha prakAranA kalAbharyA moTAM maMdira banAvavAmAM AvyAM hatAM. gujarAtamAM makAnanI mAdhyamedvArA abhivyakta thaI. e anubhUtie kalAkArane pIMchI, aMdara kAchazilpanA nAnAM moTAM alaMkaraNo mUkavAnI sAmAnya zi95kArane TAMkaNuM ane kArIgarane potAnA sAdhane hAthamAM levAnI paraMparA prAcInakALathI UtarI AvI che-pachI e ghara sAmAnya preraNA ApI. "saMskRtinuM mahatvanuM aMga te kalA. prajAnI manuSyanuM hoya ke dhanADhaya zreDhInuM hoya paNa dareka jaNa potapotAnI sarjanAtmaka zakti sRSTinA rasa, raMga, rUpa ane AkArano anubhava zakti pramANe kASTanA ale karaNe kamADa, dvAra, bArazAkha, dhaMbe letI sau daryanI saMprApti meLave che. enA Urmi uDDayana ane bAravaTe, gekhalAo, AvIyAM, jALIo, kabATo ane sAmAnya bhAvanAjukI jIvana prasaMge mAMthI vAstavatA ane Adarza zedhatA upakaraNo palaMga, keca, Tebala tathA virAmAsana vageremAM karAvatA. zodhatA kavitA kare che, gIta gAI UThe che, citro upajAve che, Aja paNa keTalAMya zahera ane gAmaDAonA makAnamAM evA ramakaDAMthI mAMDIne vizALa mUrtio ghaDe che, latAvibhUSita jhuMpaDAMthI avazeSo maLI Ave che." 3 mahAna mahAlo UbhA kare che. prajAjIvananA AvA kalAmaya pAsA kASThakaLAnA pratIka nejavAM : rAjakIya itihAsa karatAM vadhAre mahatvanA saMskAra saMbhAra sAcavI | gujarAtamAM sacavAI rahelA prAcIna kaLAnA vArasArUpa jUnAM rAkhe che." 1 makAnanA kAchazipe paradezI mahemAne, saMskRtinA saMzodhaka zAstrakAroe te bhAratIya kalAnI vyApaktA cauda vidyA ane ane kalApremIe kAje AgavuM AkarSaNa janmAvyuM che. evA saTha kaLAnA bhedo nIrUpIne batAvI che. temAM khAsa karIne jUnAM makAne, maMdira ane cabUtarAomAM gurjara kalAdharane hAthe zilpa, sthApatya, citra ane saMgItakaLAe apUrva vikAsa sAdhyo kaMDArAne namaNuM rUpa dharIne beThelAM nejavAM A viSayanA che. zilpakalAne vizvakarmAnuM gahana zAstra gaNavAmAM Ave che. Aje abhyAsIone saMskRti ane kalAnI dRSTie aneka mAhitIo te moTe bhAge pASANa para avalakavA maLatI zikalAne kalAkAroe pUrI pADe che. upabhAgane rUpALA banAvavo enuM nAma ja kaLA. prAcIna kALamAM mATI, dhAtu ane kASTramAM utAravAnA paNa bhagIratha jUnA kALamAM hathiyAra zikAra mATe jarUrI gaNAtuM. paraMtu mAnavIe prayatno karyA hatA. ene katarelAM ane pAchaLathI senAnI mUTha lagAvIne suzobhita karyA. kAzi95nA itihAsa para daSTipAta khorAka hAthamAM laIne pharatAM pharatAM khAI zakAya che, paraMtu thALI zipabuLAne prAcIna bhAratamAM pracAra thaye te pUrve kASTra pATalA para besIne AMkhane game te rIte khAo tenuM nAma ja zilpanI bhAratamAM bolabAlA hatI. Aje to maMdira, mahAlayo, gRha, kaLA. evuM ja ghara, maMdira ane jharUkhA zobhAvatA nejavAM vize kahI zakAya. nejavAM e ghara mATe jarUrIAtanI vastu gaNAya che. kilAo, prAsAda pASANa, iTa, cUne ke simenTanA banAvAya che paraMtu jUnA samayamAM to e majabUta lAkaDAmAMthI banAvatA. paraMtu ene kalAmaya banAvavAmAM ja sAcI saMskRti rahelI che. enA "ApaNuM atiprAcIna sthApatya siMdhunI saMskRtinuM, ITa paththaranuM vize kaLAkAro sadAya jAgRta rahyA che. pariNAme, prAcIna kalA vaibhavane sAcavIne beThelAM AvAM nejavAM Aja gujarAtane gAmaDe sthApatya, makAne, morI, nAnagRha, keTa vagere vedakAlIna sthApatyanA te mAtra varNana maLe che, koI namUnA maLatA nathI. kAraNa ke meTe gAmaDe jovA maLe che. bha ge kASTanuM sthApatya hatu." "vAsudevahIMDInAmanA graMthamAM kASTa | gRhanirmANa kalA ane nejavAM : zipanI eka suMdara kathA saMgrahAI che. tenA AdhAre I.sa.nA ke gujarAtanI gRhanirmANukalA para daSTipAta karIzuM to jaNAze ke saikAmAM kAchazi95no pracAra bhAratamAM vyApaka banyA hovAnuM jANI pIMchA vinAnA meranI kalpanA AvavI jeTalI muzkela che teTalI ja zakAya che. A paraMparA paNa gujarAtamAM utarI AvI hatI. nejavAM vinAnA gharanI kalpanA karavI muzkela che. nejavAM e te gharanI seminAtha : prAcIna maMdira sau prathama kASTanuM ja banAvavAmAM AvyuM zebhA che. gAmaDAMomAM Aje paNa leka ghaNuM karIne ugamaNA ke hatuM ema zrI kanaiyAlAla dave nedhe che. "prAcInakALamAM kASThakaLAne 1. bhAratIya saMskRti. zrI 2. va. desAI. juo pR 171. pracAra sArAye gujarAtamAM, zrImaMtathI mAMDIne sAmAnya janatAnA 2. bhAratIya saMskRti. zrI 2. va desAI juo pRSTha 187. gharomAM sarvatra phelAyo hato e vAta Aje maLI AvatAM prAcIna 3. pATaNanuM anupama kAchazi95. navacetana dIpotsavI aMka ghara, maMdiro ane temAM vaparAyelAM upakaraNo dvArA jANI zakAya che. 1965. kanaiyAlAla bhA. da. Jain Education Intemational
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ 418 [ bahada gujarAtanI asmitA otarAdA bAranA ghara banAve che. gharane be ke traNa paDALa hoya che. vAnara vagere paNa kASTazilpamAM kaMDArAyelAM najare paDe che emAM mAnava jyAM A paDALanA nevAM paDe che enAthI be hAtha dUra motiyuM Ave suSTi ye AlekhAya che. hAthamAM talavAra ane TAla laine ube yoddo, che. motiyA nIce paththaranI ke kASTanI kaMDArelI kuMbhamAM nakazIkAma- rAjAne darabAra ke rAjasavArI, bhUMgaLa vagADato bhavAyo ke nagAru suMdara majAnI thAMbhalI hoya che. thAMbhalI ane kuMbhI vacce lAkaDAnI vagADato mANasa vagere paNa nejavAmAM AlekhAyelAM najare paDe che. goLa dhaNI goThavI hoya che. thAMbhalI upara ADo phADe Ave che. A uparAMta potAnI sUjha ane AvaData anusAra sutAra majAnI A phAMhaDA ane thAMbhalIne kATakhUNe nejavuM mUkavAmAM Ave che. phUla ke kAMgarAnA pratIkane paNa nejavAmAM utAre che. jeTalI thAMbhalI hoya eTalAM nejavAM mUkavAmAM Ave che. nejavAMthI saMskRtine samajavA upayogI banelA nejavAM ozarInI zobhA anupama bane che. eka gharamAM pAMca paMdarathI mAMDIne A nejavAM kevaLa e samayanI lekakalA samajavAmAM ja upayogI nathI mIrathI eMzI jeTalA nejavAM jovA maLe che. jema nejavAM vadhu ema ghara namaNuM ane rUpALuM lAge evI loka mAnyatA gAmaDAMomAM banatA paNa e samayanI saMskRti-Culture-samajavA kAje paNa eTalAM ja upayogI banI rahe che. nejavAmAM AlekhAyelA yoddhAnuM A vyApaka pramANamAM pracalita che pustakamAM apAyeluM citra juo. enA parathI e samayamAM thatAM - kASTanA nejavAM traNa phUTathI mAMDIne sAtathI ATha phUTa lAMbA hoya yuddho e samayanA zastro tema ja vastrAbhUSaNo vagere aMge paNa che. sAmAnya gharamAM aDhIthI traNa phUTanI laMbAIvALAM nejavAM ThIka ThIka mAhitI maLe che. e citra jotAM jaNAya che ke e samaye najare paDe che. gharanI pAchalI pachIte nevAMne Take ApavA paNuM nejavAM bevaDI eTIALI pAghaDI paherAtI. yoddhAo kAnamAM senAnA makAya che. dhArmika leka saMskAronI yAda ApatA kAchanA cabUtarA- kuMDaLa paheratA. purUSo pagamAM cAMdInI beDIo, gaLAmAM senAne enI chatrI nIce geLa karatAM nejavAM mUkAya che. amadAvAdamAM hAra ane keDe kaMdare paheratA. thobhiyA rAkhavAno ane mUchanA kAchazilpanA benamUna nejavAMthI epatAM cabUtarA Aja paNa mejUda AMkaDA vALavAne rivA ja paNa e kALe haze ema lAge che. che patharanA cabUtarA tathA jaina maMdiramAM paththaramAMthI kaMDArIne bhAratanI prAcInakalA dharmanuM avalaMbana laIne ja vikasI che. taiyAra karelAM nevAono upayoga thAya che. enI sAkSI to maMdire, caMdaravAo ane nejavAM Ape che. sutAkAchazipavALAM jUnAM maMdiro ane makAnamAM Aje paNa kalA roe nejavAmAM mAnavasRSTi ane pazusRSTinI joDe joDe devasRSTi paNa maka nejavAM jovA maLe che. pATaNamAM Avela teravADAnA maMdiranA khaDI karI che. e sutAranI draSTi ane kalpanA vizALa hatA ema baDA kASTamaMDapa ane ghUmara, kuMbhAriyAvADAnA kASTa maMDapane ghummaTa tathA kahI zakAya. kapura mahetAnA vADAnA maMdirane kASTa maMDapa e sarva prakAranAM AkarSaka prAcIna kalAne vikasato vAra nejavAMthI zobhI rahyA che. dhaMdhukA tAlukAnA bhImanAthajInA maMdiramAM - kASTakalAnA A prakAra para prAcIna kALanA lake mugdha banatA. tathA e tAlukAnA AkarU, parabaDI, kharaDa vagere gAmanA prAcIna Aje evuM rahyuM nathI. pariNAme ApaNI prAcIna ane samRddha gharamAM suMdara nejavAM Aje paNa jovA maLe che. kASTakalAnA vaLatAM pANI thayAM che. Aje ya hajI alpa pramANamAM ne javAnuM anupama zi95: nejavAM sarjAya che. paNa enI nakazI ane enI kalAmAM have eka gAmaDAMomAM mATInA gharanuM caNatarakAma te oDa loko kare che, AvI che. prAcIna kalAne A vAraso Aje visarAvA mAMDayo che. paNa bArasAkha ane bArIbAraNAthI mAMDIne pANiyArA sudhInuM tamAma ukRSTa prakAranuM kahI zakAya evuM navuM sarjana thatuM nathI, jyAre kAma suthAre ja kare che. dharanuM caNatarakAma pUruM thAya eTale sutAra nA saja nA have vecAvA mAMDayA che. Aje kalAtmaka nejavAM ghaDavA bese che. jarUra jevAM nejavAM paNa e ja ghaDe che AvAM nejavAM kharIdanArA paradezIo gujarAtamAM Thera Thera pharIne moMmAgI kiMmate mAMthI banAvavAmAM Ave chesaMskRtine A vAraso kharIdI le che, pariNAme lokonA gharamAMthI nejavAnAM ghaDataramAM prAdezika kalAkArIgarInuM pratibiMba jovA maLe che. namaNAM nejavI adazya thavA mAMDayo che, ane A samRddha prAcIna kALA atAM vAMsanI hAlamAM kalAne vAra paradezamAM cAlyo jAya che. gujarAtano kalAvaibhava ghaNuM sAmya najare paDe che. Aje nejavA sAdAM, susavAvuM ane saLa- sAcavI rAkhavAmAM ApaNe kharekhara udAsIna ja chIe. vaLiyA ghATanA vadhu pramANamAM jovA maLe che. prAcInakALamAM to nejavAM upara evI ati suMdara nakasI ketarAtI ke devonAM evAM to suMdara pratIka kaMDArAtAM ke eka juone bIju bhUlo ! evA prAcIna nejavAMo Aje paNa jUnI kASTakalAnA yazogAna gAtAM UbhA che. evA nejavAmAM vinanivAraka dudALAdeva gaNeza, baMsarI vagADIne gAyo carAvato ne gopIone ghelI banAvIne nacAvate kane, hAthamAM parvata ucakIne haDI kADhatA hanumAna, kukaDA para beThelI bahucaramAtA vagere kaMDArAyA hoya che. devasRSTi uparAMta pazusRSTimAM chalAMga mArato siMha, ghUrakato vAgha, deDatuM haraNa, nAcatA Jain Education Intemational
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM ziSTa saMgItano udbhava ane vikAsa -zrI harakAnta zukla AryonA Agamana pahelAMnI siMdhu saMskRtinA samayamAM hiMdanA te yAdava kALa vakhatanA mANase saMgItapremI hatAM ke nahIM te aMge maLelA avazeSa vedakALa pachI Arya saMskRtine phelAvo karanAra je je jAtio uparathI koI ulekha maLato nathI; tema ja gujarAtamAM tAjetaramAM ane kuLa ahIM AvyA che. temAM yAdavakuLano saurASTravAsa gujarAta lothala, raMgapura vagere sthaLonAM thayela khodakAma uparathI ahIMnA mATe atyaMta upakAraka banyo che. A yAdavakuLanA mahApuruSa zrIkRSNa saMgIta vize kaI khyAla Avato nathI. e eka mahAna vijetA hatA eTaluM ja nahi, paNa teo eka virala ApaNe joIe to gujarAtamAM pracalita thayela saMgIta e uttara saMgItakAra ane nRtyakAra paNa hatA, jemaNe ApaNA bhAratIya saMgIta hiMdanI paddhati pramANenuM saMgIta che eTale tenI utkrAnti tapAsavA ane nRtyanA vikAsamAM mahAna phALo Apyo hovAnuM kahevAya che. mATe ApaNe cheka vedakALa sudhI javuM paDe che. chaMda ane prAsamAM ApaNA prAcInatama vAdyo che Damaru ane veNu, gunA nAda vaDe to racAyelA ApaNA vedanA Rveda, yajurveda, atharvaveda ane sAmaveda zrIkRSNa badhAMne mugdha karyA hatAM. dvArikAnuM je jAtanuM varNana thayuM evA cAra bhAge che, vedanA maMtra bolAtA nahi, paNa gavAtA ane che te jotAM kahevAya che ke, dvArikAmAM zrI kRSNa ane yAdavonI mahelAta e gAvA mATe udAtta, anudAtta ane svarita evA avAjanI sthitinA saMgIta ane nRtyathI dhamadhamatI ane tenI asara saurASTrabharamAM thatI. mAtra traNa vibhAge ja nakkI thayA hatA. hajAro varSo sudhI vede zrIkRSNanA vakhatamAM pracalita thayela daMDa-rAsaka, halasaka tathA brAhmaNonA gaLAmAM gavAtA rahyA che ane te barAbara yAda rahe te upAe pracalita karela lAsya nRtyo saurASTra ane gujarAtabharamAM Aje mATe kilaSTa evA vedanA jaTApATha ane dhanapAThanI gAna paddhatio paNa loka-svarUpe jovAmAM Ave che. haju paNa cAlu rahI che. gujarAtamAM vedaRcAo prAcIna samayamAM zrIkRSNa dvArikAmAM hatA tyAre " likarSagAna " je e vakhate belAtI te rIte Aje paNa belAya che. uttama kerinuM ziSTa saMgIta gaNAtuM tene ullekha mahAbhAratanA yajurveda pachI eka evo veda ApaNe tyAM che, jene saMgItanA harivaMzamAM jovAmAM Ave che. A chAlikSyagAnamAM zrIkRSNa, balarAma veda eTale sAmaveda kahevAmAM Ave che. kahevAya che ke A pahelo tathA kRSNaputra pradyumna, sAMba tathA pautra aniruddha vagere kuzaLa hatA. vara samUha traNa svarene banelo hato. pachI temAMthI pAMca thayA kahevAya che ke chAliyagAnamAM vaDagrAma rAge AvatA. zrIkRSNanuM ane sAmavedakALa sudhImAM to rItasaranA sAta svaronuM saptaka baneluM baMsI uparanuM prabhutva adbhuta hatuM. paNa temanA putra pradyumna to jevAmAM Ave che. A varenA nAma "sA re ga ma pa dha nI sA" jalavAdya- je jalataraMga jevuM vAdya haze tema mAnI zakAya tathA na hatAM, paraMtu haSTa, prathama, dvitIya, tRtIya, caturtha, paMcama ane nAMdi nAmanAM vAgha vagADavAmAM kuzaLa hatA. nAMdi e eka tela ke ativArya evAM nAme jovAmAM Ave che. kahevAya che ke A vara nagArA jevuM vAdya hovAnuM kahevAya che. A vakhate zuSira vAdyomAM prathama avarehamAM zodhAyA hatA, paNa A ravara saptakamAM prathama veNuM, taMtuvAdyomAM vINA ane taMtrI, ane carmavAdyomAM nAMdi upayogamAM svara kyAMthI zarU thatA agara te A svarathama kAphI ghATanuM hatuM ke hatAM te hakIkata harivaMza uparathI maLe che. A uparathI eTaluM kahI bilAvala ghATanuM hatuM; agara te kaI bIju e jANavAnuM keI zakAya ke ziSTa saMgIta ane nRtyanI bAbatamAM prAcIna saurASTrane zrI kRSNa sAdhana nathI. ziSTa saMgItamAM jema uttara bhArata ane dakSiNa bhAratanuM ane tenA saMbaMdhIothI moTo lAbha thayo hato. saMgIta ema be paddhatio paDI gaI che tema grAma saMgItanI rAmAyaNI, vedakALanA sAma saMgItane vArase jema ApaNA brAhmaNoe jeminI ane kauthumI tevI traNa paddhatie ApaNe tyAM jovAmAM sAcavI rAkhyo che, te rIte zrI kRSNanI vAMsaLI vAra gujarAtanA Ave che. AmAM khAsa karIne pazcima hiMdamAM eTale ApaNe tyAM gepanee jALavI rAkhyA che. Aje paNa gAyone carAvavA jatA pracalita thayela zAkhAne kauthumI zAkhA kahevAmAM Ave che. kauthumI bharavADa agara rabArI pAse lAkaDI, kAmaLI ane vAMzaLI e traNa zAkhAnA sAmagAhe Aje paNa saurASTra ane gujarAtamAM haju bhaLI vastuo te avazya hAya ja. ane enI vAMsaLImAMthI nIkaLatA Ave che; ane khAsa karIne jAmanagara, paDadharI ane cANoda karanAlInA svare sAMbhaLo te prAgaitihAsika svarene lagabhaga maLato Ave che. brAhmaNoe A prAcIna veda saMgItane vAraso haju sudhI surakSita yAdavonA nAza pachI gujarAtamAM lagabhaga eka hajAra varSone rAkhele che; te kharekhara ApaNuM ahobhAgya che. gujarAtanA eka aMdhakAra yuga Ave che. I.sa. pUrve cothI zatAbdImAM gujarAtamAM jANItA sAmagAhe gAyelI sAmatrAcAe ApaNe sAMbhaLIe te sthapAyela caMdragupta mauryanI sattAthI ApaNA rItasarano ItihAsa AnI ApaNane khAtarI thAya che. zarU thAya che. paraMtu maurya, kSatrapa, gupta tathA vallabhIkALa sudhI
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ *20 ApaNe tyAM rAva, bauddha, jaina ane vaiSNava dharmanA pradAyo pracalita thayA, paNa bA vakhatamAM saMgItakalAnI sthitino kapa lekha kahevAmAM Avato nathI; sivAyaz valabhIkALamAM bakkAnI jillApImAM saMgIta ane nRtyanA viSayo abhyAsakramamAM dAkhala thayela jovAmAM Ave che. huM spena aMge sAtamI zatAbdImAM ApaNA dezanI muAkAta lIdhI hatI. paNa sacIna bAbata ko kalaba karyA nathI. sAva che ke tene saMgIta karatAM dharma tathA tattvajJAnamAM vadhu rasa hoya rAjapUta kALa ApaNe tyAM gADAmonA pattana pachI gujarAtanA para kALa so soMlakI yuga zarU thAya che. A kALamAM guvAnanI sAMskRnika rAjkIya tema ja Arthika samRrtimAM moTA pATA Ave che. paraMtu A kALamAM paNa jeTaluM sAhitya tathA zilpa-sthApatyanI kSAone protsAhana maLyuM che teTalu saMgItane maLyuM hovAnuM manAtu nathI. A kALamAM saurASTramAM najara karIe te ghaNI rAjkIya aMdhA dUdhI pachI saurASTramAM navamI zatA dIthI cUDAsamAonuM rAjya sthira paya che, ne vadhelI bharIne junAgaDha karIthI saurASTranI rAjadhAnI bane che. bI rIte mAtra putra e. gujarAtano suvarNa yuga che. tevI ja rIte cuDAsamA yuga e saurASTrano suvarNayuga che. samaye saurASTra sarakAra vize paNI pragati karI hatI ane jUnAgaDha saMgIta ane bIjI kathAonuM dhAma banI gayuM hatuM. cUDAsamAM vaMzamAM ghaNA gAza thaI gayA, paga kheMgAra cIna mATe tA vAyu che. pa dilhImAM mogala sattAnI sthApanA thayA bAda vaLI pAchA gujarAta paranAM hallAo zarU thayA A kALamAM eka evuM dRSTAMta maLe che ke jenAthI dareka saMgItapremI gujarAtanI chAtI phUlAya che. A vAna ke OM saMgItAcArya majunI, kayAya * * khaju cAMpAneranA sIya hatA. dAvanamAM tathA gAjhiyaramAM ne teNe mInanI parama sAdhanA karI, te gAyaka ane nAyaka bane thayA hatA. Aja sudhI baijunI cIjo AApaNA ziSTa 'gItakArA gAya che ane tenI bapeja paNuM kharekhara adbhUta che. akabaranA samayamAM dilhI ane uttara hiMdamAM saMgIta kAluM-tayuM, paNa gujarAtamAM tenI zI iisthati hatI tenI cokkasa mAhitI maLatI nathI; sivAya ke vaDanagaranI me nAgara kanyAo tAnA ane rITIe mahAra gAIne tAnasenanA dIpaka kAya thamAvyo. A daMtakathA sAcI hoya ke niha, paNa gujarAtanI prazna ucca kArtinAM saMgItajJAna mATe prasiddha hatI tema te! A uparathI jarUra karI zakAya. gujarAtanAM maMdironA phALA 'dvIpanava kahAM, sAmeza sthApanAkatA yannanavaMza nibhartA, khaMgAreA nAdavetramuddhartA. ' A zilAlekha haju paNa jUnAgaDhamAM dAmAkuMDa tarIke eLakhAtA thaLe kheMgAratrIjAnI sagIta sevAonI sAkSI pUre che. sAmanAtha je A samayamAM pazcimahiMdanuM mahAna tIdhAma hatuM. tyAM so jeTalI narnikA ja sa bhAratIvakhate nRtya karatI ane tenI sAthe uttama kerinA saMgItakArA paNa saMgIta karatA ane vAdya jAvatA. daramI zatAbdImAM naha mahetA eLavavAmAM ane tenA vikAsamAM zino phALo ghaNo che. hudhA hiMdamAM dhArmika saMgIta ane ziSTa saMgItanI alaga alaga utpatti nathI. hiMdanuM saMgIna vacce bApe' saMgIta ane tenI para parA kAvya, saMgIta ane bhaktinA triveNI saMgama jUnAgaDhamAMthI rA karyAM. narasiMha mahenA bhakta-kavi uparAMta uttama mahinA saMgItakAra patu hatA. kAra rAma gIdha mukanAra kavie mahAga, cAra, zikA, sAraMga, vaijJAvalI, bhAlavAya vagere rAgamAM temaNe bhajano lakheTAM ane gAyelA. temanA eka putra zAmaLAnuM maLyuM thayuM te vakhate tenI putrI kuMvarabAine AzvAsana ApavA mATe temaNe "je game te jagataguru deva jagadIzane, te taNo kharakharo phoka karavo " nAmanuM bhajana lakhelu je savAranA rAgamAM lakhAyeluM che, je batAve che ke temane saMgItanuM sAruM jJAna hatu. narasiMha mahetAnuM vajana mu bhajana to mAmo Apatu lagabhaga 'rASTra-bhajana' banAvI mahiM e ApaNI badhI lalitakaLAonuM kendra hatuM. prAcIna gujarAtamAM zaiva dharmo ane vaiSNava dharma sagItane vadhu pALyu che. prabhAma bhaMte dArikA e baMne prAcIna gujarAtanAM bhAti dharmasthAno hatAM. madhya yuganAM ane khAsa karIne mogala kALamAM vinA khAna keMI gu prema karatAM saMgIta, nRtya ane kAryanI kalAne cAcAnIta karavAmAM kalamanA moTA kALA che. gujarAtamAM kRSNabhaktie pAnanA bhaktone khAAM che, jemAM rAjasthAnanA goraMbhAInuM sthAna aneDa che. mAe gadhdhAnI ane khAsa karIne gujarAtImAM je gIto ane bhajano lakhyAM che, te Aje khApaNAM saMgItanA mUkhya yo banI gayela che. puSTimArganA sasthApaka vallabhAcAryanA Agamana pachI vRMdAvana ane zrInAthajI e A dharmanAM maha vanAM rathAne ahIthI kRSNa-bhaktoe vinA saMskRta pro ane kRSNa bhaktinAM padA dvArA saMgItanI dhrupada dhamAra patinA phelAvA karyA. rAjasthAnamAM Avela zrInAthajIe cAlu karela dhrupada dhamAranAM kRSNu-gItA gujarAta saurASTranI velIomAM pratrita kanyo gujarAtamAM blU bhajano gujarAtI ane guja bhASAmAM racAyAM. gujarAtanAM bhakti saMgItamAM ' che. nyAM. * kaslima kALa I. sa. 1298mAM dilhInA sulatAna allAuddIna khIlajInA tathA taghalakhAnA gujarAta uparanA AkramaNa pachI gujarAtanI saMskAra pragatimAM vyasta jhoka Ave che, je 181 sudhI cheka cAlu rahe che. A so varSa daramiyAna gujarAta rAjkIya rIte ane | gujarAtanI bhUmikA dama saskRtika rIte aneka vakhata roLAyuM" ane bhAMgIne bhUko thayuM. gujarAtanA sulatAnA dilhIthI svataMtra thayA pachI ja gujarAte ba be ane vAravAra thatA yudghanA bhagAramAMthI gujarAta karI pANa kheMcyA UbhuM thavA lAgyuM. amadAvAdanI sthApanA thaI. jo ke amadAvAdanA sunnatAnA ne mA vacce khUnakhAra spardhA caDyA ja karI ane hatI. chatAM A ma thaya raniyAna gujarAte pAyAnA kAna karI pAchA meLavavA thoDA prayatna karyA. A vakhatamAM gujarAtanA sulatAna bAdazA upara cIpo, jenuM gamonA hAthe karapA rIte dIvamAM khUna thayuM, tene sagInano pardhA zokha hoya ane te vakhatanA hiMdanA suprasiddha saMgItakAra nAyaka sa gujarAtamAM rAjyagAyaka tarIke lagabhaga daseka varSa rahyo hatA. paNa A kALa daramiyAna gujarAtamAM zilpa-sthApatyamAM jeTalI pragati thaI teTalI saMgItamAM na thaI. te
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha trunya]. 421 kaI bhakta-kavione moTo phALo hoya to te jUnAgaDhanA narasiMha hara enA pitA gopAlarAma barve, paMDita geviMdaprasAda tathA mAstara mahetA, prabhAsanA kAyastha kezavadAsa, DabhoInA kavi dayArAya ane lakSmIzaMkara trivedI jevA saMgItazAstrIone rokelA. aSTasakhAmAMnA eka gaNAtA carotaranA kRSNadAsa tathA giradhArI che. | gujarAtanA saMgIta-graMtha dayArAme te kRSNabhaktinAM gIto, garabIo tathA kumarIo mAtra gujarAtImAM ja nahi, paNa vraja, urdU, marAThI tathA paMjAbI prAcIna gujarAta saMgItazAstramAM paNa rasa letuM hatuM te pracAra bhASAomAM paNa lakhela che. gujarAtanI havelIomAM A saMgIta karavA mATe gujarAtamAM saMgIta upara aneka mananIya graMtho racAyA che, jemAM soLamI zatAbdImAM jAmanagaranA kavi zrIkaMThe nATaya ane saMgIta haju sudhI jaLavAI rahyuM che, eTaluM ja nahi, paNa keTalAka havelIonA mahArAje te hiMdabharanA ziSTa saMgItakAranI haroLamAM besI zake upara saMskRta bhASAmAM "rasakaumudI" nAmano graMtha racyo che, je Aje paNa upalabdha che. saMgIta upara gujarAtImAM lakhAyelA tevA saMgItajJa hatA, jemAM jAmanagaranA sva. vrajanAthajI tathA porabaMdaranA sva. ghanazyAmalAlajInAM nAma mokhare che. saurASTra tathA graMthamAM jAmanagaranA AdityarAma vyAsanuM 1889mAM "saMgItAdiye" gujarAtanI havelIomAM haju paNa A jUnI paddhatie gAnArA tathA bhAvanagaranA DAhyAlAla zivarAme 1901mAM lakheluM " saMgIta kalAdhara" dhyAna kheMce tevA graMtha che. A pachI gaNapatarAva barvenA kIrtaniyAo paDyA che ane A badhA adazya thAya te pahelAM gujarAtImAM lakhAyelAM "nAdalaharI" tathA "zrutisvarasiddhAMta", A paddhati sAcavI rAkhavAnI jeTalI Aje jarUriyAta che teTalI jAmanagaranA mULajI jeThArAma vyAsanuM "sa gIta ciMtAmaNi", kaI vakhate nahotI. vAMkAneravALA nathurAma suMdarachanAM " bharata nATayazAstra" tathA "saMgIta gujarAtamAM vaiSNava dhama pachI bIjA koI saMpradAye ziSTa ratnAkara"nAM gujarAtI bhASAMtara, vallabhajI jaTAzaMkara ojhAnuM "nAda saMgItane puSTi ApI hoya te te svAmInArAyaNa saMpradAya che, jemAM ciMtAmaNi", haDALAmAM rahIne lakhAyela satAravAdaka bhavAnarAva gaI sadImAM thaI gayelA svAmI premAnaMda, muktAnaMda ane brahmAnaMdanAM piMgalenuM "inDIyana myujhIka". suratanA mahArANIzaMkaranuM "bhAratI nAmo khUba pracalita che. svAmI premAnaMdanA tathA brahmAnaMdano saMgItakalA", dharamapuranA prabhAta devajInuM " saMgIta prakAza', lagabhaga nava hajAra jeTalA gujarAtA ane beja bhASAmAM lakhAyelA dharamapuranA mahArAjA vijayadevajInuM " saMgItabhAva '', prophesara khano bhajano tathA gIto gujarAtane eka samRddha vAraso che. A saMpradAyane " saMgIta bAlavinoda " tathA " saMgIta rAgadarzana", vibhukumAra saMgIta vArase Aje te svAmI vallabhadAsajIe jALavI rAkhyo che. desAInuM " uttara hiMdaratAnI saMgItane itihAsa " tathA saMgItAkALe karIne gujarAtanAM jaina maMdiromAM paNa saMgIta dAkhala thayuM. cAya paMDita omakAranAthajInAM '' praNava bhAratI " vagere pustake bhojaka kAmanA gAyako jaina maMdiromAM pUjA gavaDAvatA ane e rIte hiMdanA ziSya saMgItanA zAstra mATe noMdhapAtra phALe gaNI zakAya. saMgI ne jaina maMdiromAM paNa Azraya maLyo che. A graMtha prakAzana pravRti uparAMta paMDita bhAtakhaMDenA prayAsathI dezI rAjyono phALo 1916mAM pahelI akhila saMgIta pariSada vaDodarAmAM bharAyelI hatI. gujarAtamAM ziSTa saMgItanuM rakSaNa ane vikAsa karavAmAM moTe A pachI 1921mAM ane 1923mAM amadAvAdamAM saMgIta pariSada yaza gujarAtanAM dharmasthAne tathA dezI rAjyone phALe jAya che. bharAI ane 1949mAM rAjakoTamAM rASTrIya zALAnA suprasiddha saMcAlaka briTiza lekane saMgItamAM rasa na hato eTale tenI sIdhI hakumata taLe zrI purUSottamabhAI gAMdhIe saMgIta pariSada bharI hatI. Ama samagra gayelA gujarAtanAM pradezamAM je kaMI saMgIta hatuM te dhIre dhIre rIte joIzuM to bhUtakALamAM gujarAtamAM ziSTa saMgItanA surahANa, adazya thayuM ane dezI rAjyomAM jaI bharAyuM. gujarAtamAM ziSTa - vikAza ane pracAra mATe chUTAchavAyA prayatno thayA che. saMgItane rItasarano Azraya ApI tenA vikAsamAM sakriya phALo Apyo hoya tevAM rAjyamAM vaDodarA, jAmanagara, junAgaDha bhAvanagara, arvAcIna gujarAta ane saMgIta ka7, dharamapura, vAMsadA, choTAudepura, vaDhavANa, haDALA vagereno samA- gujarAtanI saMskAritAmAM palaTo Avyo briTiza sattAnA udaya viza thAya che vaDodarA rAjya maulAba phayAjhakhAna jevA khyAtanAma sAthe. briTiza sattAdhIzone saMgItamAM kadApi rasa thaye ja nahi. saMgItakArone saMdharyA. eTaluM ja nahi, paNa saMgItanI zALA ane aMgrejI bhASAmAM keLavaNI zarU thaI tyArathI prAcIna saMskAritAnAM keleja sthApI gujarAtamAM ziSTa saMgItanA surakSaNa mATe sArA prayAso mUlAkano pharI gayA. bIjI taraphathI saMgIta evA mANasenA hAthamAM karyA. jAmanagare AdityarAmajIne paMkhyA ane rAjyagAyaka banAvyA, hatuM ke jenA svabhAvathI mANasene khuda saMgIta pratye ja aNagamo bhAvanagare paNa rahImakhAna, caMdrakamAM, DAhyAlAla zivarAma, dalasukha- thayo. UparAMta saMgIta zIkhIne zuM karavuM ane saMgIta jIvananAM rAma tathA bInakAra mahamadakhAna vagerene rAjyAzraya Apyo. vaDhavANe bharaNapoSaNamAM zuM upayogI thAya tevI sahaja vyApArI buddhie paNa kezavarAma vyAsa, sItAravAdaka dhArapure ane bhavAnarAva piMgalene saMgIta zIkhavA bAbatamAM thoDIka upekSAvRtti ubhI karI. Ama navI rAkhyA. jyAre dharamapuranA ghaNAM rAjavIe te pote ja saMgItakAro keLavaNI, navA mUlyAMkano tathA navI paristhitinA A badhA pravAha hatA ane kumAra pramAdevajI tathA mahArAja vijayadevajIe to saMgIta ane AMtarapravAhanA vamaLamAM saMgIta cheka taLiye jaI pahoMcyuM. upara graMtha paNa lakhyA che. vAMsadAmAM paMDita vADIlAla ane kacchamAM gujarAtamAM ziSTa samAjathI ataDAM paDI gayelAM saMgItane prajA lAlakhAna varSo sudhI rAjyAzraya pAmyA. A uparAMta rAjakoTamAM saMparka karAvavAmAM mahAtmA gAMdhIjIe amadAvAdamAM sthApelA rAjakumAra koleja nAmanI saMsthAe paNa saMgIta zikSaNa mATe mana- sAbaramatI Azramane phALe mahatvano che. Jain Education Intemational
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ bruihada gujarAtanI asmitA STOCKISTS & DEALERS Aje jyAre saMgItakArone mATe saMgIta zIkhavAnI pUrI taka che temaja saMgItakAra pharI pAchuM mAna meLavavA mAMDyo che, Aje jyAre yunivarsiTInA zidhAmamAM saMgItane sthAna maLavA mAMDyuM che. tyAre kamabhAgyanI vAta eTalI ja che ke Aje gujarAtamAM zreSTha gaNI zakAya tevA saMgItakAro AMgaLIne veDhe gaNI zakAya teTalA ja che. je gujarAta prAcInakALamAM saurASTikA, bilAvala, ahira bhairava, gurjarI TeDI tathA khaMbhAvatI jevI rAgarAgiNIonI hiMdanA ziSTa saMgItane bheTa dharI che ane keTalAka saMgItAcAryo paNa ApyA che te pradezamAM saMgItakArono ATalo duSkALa te kharekhara vidhAtAnI balihArI ke purvakALano paripAka che. sarakAra ke yunivarsiTI taraphathI cAlatI agara khAnagI saMgIta saMsthAoe ja ziSTa saMgItane jivADavuM haze te saMskRta ane hindImAM bhaLatA saMgIta uparanA graMthanuM gujarAtI bhASAMtara karI saMgIta uparanuM sAhitya samRddha banAvavuM paDaze. tema ja saMgItazikSAne paddhatisarane abhyAsakrama goThavI sikSaNanI AgavI paraMparA mujaba saMgIta zIkhavavAnuM hAtha dharavuM paDaze. atyAre kolejamAM ane zALAomAM je rItanuM uparachalakiyuM zikSaNa apAya che tethI vakhate temAMthI saMgItavettAo nIkaLaze ke saMgItanA vidyAthI nIkaLaze, paNa saMgItanA kalAkAro pedA karavA haze to prAcIna samayamAM je rIte ghaniTajJAna maLatuM te rIte zikSaNa ApyA vinA chUTake ja nathI | gujarAta pAse ziSTa saMgItanI bAbatamAM bhale saLaMga ane bhavya bhUtakALa na hoya, paNa saMgItanI divyajyoti pragaTAvanArA bIju, AtiyarAma ane omakAranAthajI jevA mahAna jyotirdhara to jarUra jovAmAM Ave che, jenI kalAnAM tejavI kiraNa sadIAnAM aMdhArA vacce Aja sudhI gujarAtanI dharatIne prakAzamaya ane daidIpyamAna banAve che. A jyotane ajavALe gujarAta te saMgIta-kalAnA jJAna ane zikSaNane vadhu ujajavaLa ane tejasvI banAvI zake. (mAhitI khAtAnA saujanyathI ) UNITED OVERSEAS TRADING CORPORATION 32, KIKA STREET, GULALWADI, BOMBAY-4 Phone 263107 Grams GERLIGHTCO INDIANOIL C. CANTT & CO. I. O. C. PETROL & DISEAL OILS MANOR, WADA, PADGA, H, O, 105, Moday Street, BOMBAY | Jain Education Intemational
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI nRtyaparaMparA -zrI dharamazIbhAI zAha bhAratanAM rAjamAM gujarAtanuM potAnuM AgavuM sthAna che. taraphane bhaktibhAva vyakta thAya che. garabAnI utpati viSe bIjI tene vizALa dariyAkinAre, giranAra, pAvAgaDha ane zatruMjaya jevAM paNa aneka mAnyatAo che. jemAM parvata tathA DAMganuM jaMgala. siMhanI eka mAtra bema giranuM jaMgala sUrya pUjA-zakita puja : to advitIya che. tevI ja vividha jAtio gujarAta, saurASTra ane vedakALathI sUryapUjA cAlI Ave che. purANA kALamAM gujarAtamAM karachane baLe utarI che. ane e jAtionI khAsiyatomAM kaLA- paNa TheraThera sUryamaMdire hovAno ullekha che. (moDherA, prabhAsasaMskArane vAraso che ane che. tevI ja rIte DAMgI AdivAsI pATaNa, thAna) ane tenA avazeSa Aje paNa jovA maLe che. AmAM jAtionA saMskAra paNa gujarAtane maLelA che. garabo brahmAMDa ane jyotanuM pratIka banyuM. ane e rIte sUryapujA vepArakSetre dariyApAranA dezomAM gujarAtanuM nAma gauravavaMtu che. garabA dvArA AvI. Aje saurASTramAM kAThIo jenA nAma parathI kacchanA vahANo ane surata baMdaranuM nAma vizvabaMdaranA Iti- kAThiyAvADa paDyuM teo sUrya-pujaka che. sUryanA vaMzaja kahevAya che. hAsane pAne haju paNa camake che. kaLA-lokakaLA kSetre paNa A sUryanA patnI rannAde-rAMdalanI pUjA adharaNI vakhata thAya che. gauravavaMta vArase samagra gujarAtane maLelo che. saMgIta, nRtya, putranI denArI sUrya patnI rannAdenI pUja vakhate gIto gavAya che ane nATaya (bhavAI) kSetre paNa vizikarIte pAMgaryo che. nRtya thAya tene rAMdalano ghoDe khuda kahevAya che. hamacI khuMdI e kharuM ke gujarAtane keTalAMka rAjyanI jema zAstrIya nRtyanI kahe che ghoDA sUryanA rathanA vAhaka che. Ama garabe sUrya pUjA ane praNAlI nathI. paNa AdivAsI nRtya (Tribal Pances ) ke tevI mAnyatA dharAve che. lokanRtya -laka nATayanI praNAlI vizikarIte pAMgarI che. Aje paNa te gabe sAmAnyarIte Adi mAnava nRtyonI jema goLAkAre lokanRtya khAsa karIne garabA-garabI, rAsa rAsaDA, TippaNI ke levAto paNa hAla temAM ghaNI vividhA che ane asala mAtAjInI bhaTakI ema anokhI rIte astitvamAM che. tuti sAthe sAthe bIjA aneka gIto, zrIkRSNanI jIvanalIlAnA lekanRtyo lokonA hRdayamAMthI lokonA sahakArathI ane leke varNana ke samAjanA aneka viSayone anulakSIne paNa gIto umerAyA mATe ubhavyA, sarajAyA, vikasyA ane poSAyA che. tethI ja lokenuM che. ane te rIte garabA dhArmika temaja sAmAjika prasaMgoe paNa eTale ke samAjanuM darzana lokanRtyomAM, tenAM gItanA bhAvamAM samAjamAM sthAna pAmyo che. te dvArA samAjanAM sukhaduHkhanA darzana vyakta thatAM jovA maLe che. samAjajIvananAM sukhaduHkha ke caDatI- paNa te gItamAM jovA maLe che. kuTuMbIka jIvananI jhAMkhI paNa paDatInuM darzana dRSTigocara thAya che. A darzane ja samAjanA garabA gItamAM jovA maLe che. mananuM svAbhAvika darzana bane che. - khAsa karIne taLa gujarAtamAM ke gujarAtanAM bIjAM zaheramAM bhAratanA AdivAsI nRtya (Tribal Dances) lekanRtyo lekanRtyanA aMga sAthe sAthe ziSTa sAhitya ane saMgItanA avanavA ke zAstrIyanRtya AmAMnuM koIpaNa vyo paNa tenI pRSThabhUmi dharma tatva sAthe samAjamAM pradazita thAya che. jyAre gAmaDAmAM ke rahyuM che. samAja tenAM vividha vibhAganuM darpaNuM banatuM rahyuM che. samAjanA upalA thara sivAya lokavANImAM ane te kenA viziSTa ane tethI ja Aja divasa sudhI A badhI ja kaLA saMgIta, aMgathI rajU thAya che, ziSTa sAhityanI sAthe buddhicAturyo paNa no. gIta citra ke bharata; are, zilya paNa navA navA svarUpa bhaLyuM ane nartananA avanavA AkAra-prakAra paNa umerAyA. tAlanI ane a gavI rIte astitva dharAve che. A sarva kaLAnuM samanvaya vividhatAo paNa bhaLI. Ama samAjanA sarva mAnya strI vargane te lokanRtyo, rAsa garabA, garabI, rAsaDA ke TipaNI A badhA ane sarva staroe svIkArAyela garabo lekapriya lekanRtya prakAra che. viSe vigatathI joIe to te eka pustaka bharAya eTalI sAmagrI bhAratanA bIjA pradezamAM paNa AvA nartana prakAre jarUra nIkaLe. paNa ApaNe TuMkamAM je e. jovA maLe. jemake keraLamAM " kai kudI kullI " paNa A garabo garabo : gujarAtanI strIone mahAmuluM priyanartana prakAra che. ane sarva loka nRtyonI pRSThabhUmi dharma che, te A garabA dvArA pUrNapaNe ratarane hAI vividhatAnI sabhara che. mUtamaMta thAya che. gara samAjamAM kevI rIte sthAna pAmyo te rAsa : viSe judI judI kalpanAo che. garabo eTale garbha-dIpa. garbha A ja bIje strIone nartana prakAra te rAsaDe. A eTale ghaDo-brahmAMDanI kalpanA. ane aMdara jota-jIvananA sAtatyanI rAsaDAmAM aMgamaroDa ke AkAra prakAranI vividhatA samAna che. tenA jhAMkhI karAve che. mUkSma tathA pragaTa rIte Adya zakti jaganmAtA lAMbA gItomAM varNana mukhya hoya che ane nartanamAM paNa ekatAlI Tribal youtube 3. Jain Education Intemational
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ 424 bRihada gujarAtanI asmitA ke traNAlI mukhya hoya rahe che. sAmAnya goLAkAre ja pharAya che jovA maLaze. taravarATa karatAM pIDhatA pracUra rAsa maLaze. jIvananI saraLa hoI dareka samAna rIte bhAga laI zake che. sthiratAne kAraNe bhakti-pradhAna zraddhAbharyA gIta rAsa calana vagere garabo ane rAsaDe jema strIonA nartana prakAra che. tema para ApaNe tenI asara jovA maLavAnI che. AmAM vividha kemanA rAsa garabI mukhyatve purUSo yogya nartana prakAra che. rAsanI vividhatA ravabhAve vyavasAya ane tenA lakSaNane kAraNe rAsa garabI : ghaNuM vaividhya sabhara banyuM che. ane mATe ja te kSaNe kSaNe ane prasaMge rAsaDAmAM jema nartananI vividhatA ochI che tema garabImAM paNa prasaMge te ApaNe tenI pradarzana rIte nAvInya dekhADe che. ane tethI tema che. mAtAjInI bhaktirUpe raju thate A prakAra purU dvArA cira raMjana puruM pADe che. pradarzita thAya che. eka tALI ane traNa tALI AgaLa pAchaLa TippaNI - samuhamAM eka sAthe goLAkAre aMdara bahAra evA prakAre raju thAya keTalAMka nRtyo jIvana-vyavahAramAMthI udabhavyA che. jemake - TippaNI che. garabI nAma nArIjAtaka sUcaka hoI ghaNuM tene strIonuM nartana thoDAM varSo pahelAnI vAta che ke jayAre ApaNe tyAM chata ke agAzI samaje che paNa te bhramaNA che. para lAdI nAkhavAno rivAja nahotuM. tyAre chata para cUnAthI dhAbo rAsa-dAMDiyA rAsa : devAto. A dhAbo dharabI dharabIne pAke karAto, ane chene lIsI rAsa e khAsa karIne saurASTranuM AgavuM evuM loka nRtya che. banavAtI. A dharabavA mATe vaparAtuM sAdhana te TippaNI, eka lAMbI nartaka temaja prekSaka badhAyane rasa taraboLa karAvatuM nRtya prakAra che. lAThI ke lAkaDIne cheDe geLa ke cerasa lAkaDAnA vajanakAra kaTakA etihAsika daSTie mahAbhAratamAM halisaka kaDAM ke ' daMDa rAsaka' lagADatA. kayAMka leDhAnA paNa vaparAtA. A TippaNIthI bAIe ghaNA tarIke varNavAyeluM che te ja A rAsa ke dAMDiyArAsa. zrIkRSNane gopa divasa sudhI eka sarakhI TIpyAja kare. A ekadhArA kaMTALAbharyA gopIo sAthenI rAsalIlAno A vArase che. rAsa e rIte gepa- kAmamAM rasa lAvavA gIte e sthAna lIdhuM. ane pachI te kAma jaladI saMskRtinuM eka aMga che. pAchaLathI judI judI jAti kema ane ukelavA mATe sAthe thAka na lAge ane rasa jaLavAI rahe te mATe gIta pradeza pramANe vividhatA umerAtI gaI. ane khetI-pradhAna janasamUha sAthe Dhola zaraNAI umerAyA. A TippaNI kAma karanAra bahene mATe dariyAvAsI janasamUha ane gopa-pazupAlana janasamUhanI ema saunI bhAge keLI kemanI rahetI. temanA zaraNAI jevo tINo avAja dhaba AgavI evI halaka---ba A rAsa-dAMDiyArAsamAM umerAtI gaI. dhaba TippaNIne avAja A tAla-sUranI ramajhaTane kAraNe kAma karavAnI rAsamAM prakAro paNa aneka che. deDhiyA, paMciyA, aThiyA, bAriyA rItamAM paNa nAvInya bharyuM. ane temAMthI nRtya sarjAyuM. bahenanI beTiyA, namana ane maMDala. evA aneka prakAranI goThavaNI paNa saMkhyA-rasa pramANe temAM AkAra-prakAro racanA vadhavA mAMDI. ane vividha che, Ama vyavahAramAMthI leka-nRtya sarajAyuM. Aje coravADanI bahenoe hAla rASTriya utthAna sAthe lekanRtyane mANavAnI samAjanI TiNImAM potAnuM AgavuM sthAna sAcavI rAkhyuM che. temanuM aMga khavAhIza paNa vadhI che ane loka-nRtya pAdara ke corA cekamAMthI sauSThava-tAkAta, ane asala jhalaka jALavI rAkhI che. ane have te te khaseDAine raMgabhUminuM pradarzana prakAra banyuM che. ane tethI temAM eka utsavanuM pratika banI gayuM che. buddhi-cAturya ane vijJAnanI navI zodhoe pradarzanane vadhu sabhara A keLI bahenane bhagavAne zarIra pa evAM ApyAM che ke jANe banAvyuM. raMgabhUminI sAthe sAthe samaya maryAdA paNa AvI. ane tethI ekaja bIMbAmAMthI badhI putaLIo na utArI hAya ! zyAma varNa, e chA samayamAM vadhu tarakIbo batAvavAnI vRtti paNa bhaLI. A rIte pAtaLI deyaSTI, chatAM tAkAta paNa kama nahi. sAja zaNagAramAM lIlA navI navI kalpanAne rathAna prApta thayuM. ane sarjana zaktine vika- kamakhA, kethamIra bhAtanI sonerI karanI cuMdaDI nAkanAM vALiyuM pagamAM savA-prasaravAne avakAza vadhe ane tethI rAsamAM gavAtAM gItone- kabI ane pachI banne hAthe TippaNI uMcakI nIce paTakAve tyAre DAma anulakSIne AkAra-prakAra paNa racAtA gayAM. jemake :-gItamAM hAtha e te bharethI pAchaLa dhakelAya ke jANe kaMI zAriya nRtya mAtAjInuM varNana hoya to mAtAjInA prattike dhajA, svastika, trizULa tenA cokkasa aMga pravaMganI rIte na goThavAyA hoya! ane jamaNa vagere AkAro rAsa ramatAM ramatAM racatAM jAya. kAna-gopInuM gIta hAthanI TippaNI sAthe zarIranA hile che tye tyAre evo te suMdara hoya te kRSNa baMzI vagADe tevI racanA racAtI jAya ke valeNAnA zarIra maraDe racAya ke basa joyAja karIe, ane te paNa dareke darekane AkAra paNa race. Ama aneka vidha vividhatAo AviSkAra pAmatI eka sarakhA bibAMDhALa pUtaLI jevo. Ama sUra-tAla ane aMga jAya che. maraDAnI navI navI upaja gatimAM racAtI jAya ane ramajhaTa jAmatI A rAsamAM bIjI paNa eka khAsiyata jovA maLe che ke je kema jAya. dvArA pradarzita thAya tenuM AgavuM aMga umerAya. jemake:- paDhAranA gohilavADanA bahenanI TipaNI jovA maLatI nathI paNuM rAjakeTanI rAsamAM samudranI mastI tAkAta ti vagere acUka jovA maLe, te bhIla benonI TIpaNI Aje paNa jovA jevI che, teo aneka keLIma vyavasAye zikArI hoI temAM skurti ke cAMcaThya paNa acUka prakAroe pradarzita kare che, dhImI halakathI gIta nRtya zarU I avanavA dazyamAna thavAnuM temanA paganI calana khUba jarUra temanA rAsamAM vaNake sAthe cagAvatAM jAya che ne ke kaLe ane gIta, nRtya. vAgha evAMto rathAna pAmavAnI. cage che ke te traNenI ramajhaTana varNanane bhASAmAM varNavavA phIkakA bhAse kaNabInA rAsamAM vyavasAye khetI pradhAna hoI sauptA vizeSa che. lokanRtya te dazyakalA che, bhASA varNana tene pUrNa nyAya na Jain Education Intemational
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 425 Apa phAke gItanA zabda, svaranuM guMjana, zaraNAI je bahenanAM kuMDALAmAM jamIna sarakhA sUI jAya che ane dhImI gatie maMjIrA gaLAM lazaraNAInI sAthe sAthe TippaNIne TapaTapa TapAkAne ekadhA vagADatAM vagADatAM beThA thAya che ane sue che. Ama satata kriyA tAla ane surane dhodha vahe te raMganA nartaka ane prekSaka raMgAI jAya cAlatI rahe che ane layamAM majAnAM bhAva utpanna kare che ane e che. jUnA rajavADAnA samayamAM A raMgane mANavA mATe rAjAe phIdA rIte sAgarakAMThAnuM temanA jIvananuM pratibiMba khaDuM thAya che. AvI thaI jatA ane gora raMgata lAvavA teo nartakone ceDA thoDo kepha ja beDI kriyAmAM meTuM goLAkAra tarapha pheravI ekabIjAnA paganI paNa karAvatA, jevI thAka ocho varatAya ane nRtyanI raMgata jAmatI pahoLAImAM goThavAIne goLAkAra taiyAra kare che, ane pachI vividha rahe. Aje te A badhAM saMbhAraNuM rahyAM. saurASTranA pradeza pradeze prakAre maMjIrAnA tAla Ape che. AmAM kayAreka pagamAM maMjIrA thoDA pheraphAro sAthe A jevAne hA ora hatuM. Aje te A bAMdhI pIpara suI hAthanI jema bane pagathI maMjIrAnA tAla Ape TippaNI have raMgabhUminuM eka gharaNuM banI gayuM che. kAraNa che. Ama avanavI tarakIbathI maMjIrAnA aneka prakAre cha tAlanuM vyavahAramAMthI to sImenTanA makAne thatAM dhAbAnAM kAmo ane kAma ajaba vAtAvaraNa sarje che. tAlanI sAthesAtha tINa moralI jevA karavAnI A kaLA paNa naSTa pAmI. have te tenuM nartana aMga avAjee gIta laherAya che. tAsaptakanA surathI vAtAvarane bharI sacavAI rahyuM che. de che. utsAha ane uttejanA phelAvatuM A maMjIrAnRtya eka maTakInRtya : anekhI bhAta pADatuM lokanRtya che. manuSya bhAvAvezamAM AvI pitAne hAtha paDelI nAnI ke meTI AdivAsInatya : vastune mAdhyama banAvI bhAvane advitIya rUpe vyakta kare che, tevA lokanayanI jema gujarAtane AdijAtinA nRtyane vAraso paNa nRtyomAM "maTakInRtya" tathA "maMjIrAnRtya"ne mUkI zakAya. maLela che. DAMganA lekanRtyomAM AdimAnavanI keTalIka khAsiyata saMbhava che ke A bhaTakanRtya kRSNalIlA ke dANalIlAmAMthI jovA maLe che. gaLAkAranI racanA te tenI viziSTatA che, je madhyaudabhavyuM hoya. gopavanamAM pazupAlanamAthI dUdha e mukhya vyavasAya pradeza ke bIjA Adima jAtinI khAsiyato sAthe sarakhAvI zakAya. hatA. dUdha ke gerasanuM A sAdhana maTakI ke tAMbaDI A nRtyanuM AvuM ja eka bIjuM saurASTranA jApharAbAdanA dariyAkinAre mAdhyama banyuM. A bhaTakInRtya Aje saurASTra ane kaimAM ghaNuM sIdIonuM masirAnRtya che. jemAM AphrikAnI AdivAsI jAtienA jANItuM che. kacchamAM kacchI bolImAM maTakIrAdha"nA nAme oLakhAya lakSaNo vizeSataH jovA maLe che. jemAM bhAratanI saMskRtinA to che, (rodha eTala ramata). ghaNAM ja ochI che. gujarAtanA bIjA aneka lekanRtya che paNa pittaLanA khAlI ghaDA ke tAMbaDIne AMgaLIomAM veDha paherI vividhatA ane rasanI daSTie ApaNe je kAMI joI gayA e hAthamAM A tAMbaDI ke ghaDAne Amatema jhulAvatAM jhulAvatAM aneka mukhya prakAra che. aMgamaroDa dvArA navAja prakAre mastImAM raju thAya che. khAsa have ApaNe zAstrokta nartananA traNe prakArene jemAM samanvaya karIne jAgaraNanA divasomAM bharavADa ne rabArI kemamAM bahene veDhA hoya tevA prakAra vize joIe. ane tAMbaDInA TakaTaka sAthe DholInI saMgamAM evI te ramajhaTa bhavAi : bolAve che ke ghaDIka duniyAne badhA ja rasamAMthI khasIne A bhavAI e lokanRtya nATakane eka viziSTa prakAra che. gujarAta layamAM lIna thaI javAya che ane tenI paNa A layanI sAthe maratamAM ane rAjasthAnamAM eka ja nAmathI paricita ane pravRtti ane Ara cage che. vyavahAramAM paNa samAna rIte nRtya nATya che. A lekanATaya maMjIrAnRtya : bhAratanA lagabhaga badhA ja rAjyamAM vividha nAmathI ane prAdezika AvuM ja bIjuM nRtya te maMjIrAnRtya. maTakInanya karatAM AmAM aMge dvArA rajU thAya che. baMgALamAM tene jAtrA kahe che. jyAre eka judI majA che. A nRtyamAM maTakI karatAM zarIranI ritharatA bihAramAM navadaMjhI ane AMdhra pradezamAM yAgAnanA nAmathI oLakhAya vadhAre che. paNa tAla ane layanA vividha prakArone raju karavAno che. jyAre uttara pradezamAM rAmalIlA ane mahArASTramAM tamAzAnA vadhAre avakAza maLe che. nAme oLakhAya che. Ave ja nRtya prakAra rAjasthAnamAM che. jene terAtAla kahe che. bhavAdanI utpatti viSe aneka mAnyatAo che. rAmAyaNamAM lavapaNa ApaNA gujarAtamAM zarIrano vega ane maratA paNa vadhu che. kuza kathA raju karatA ane temAMthI kathaka nRtya paddhati vikAsa pAmI. gujarAtamAM khAsa karIne be prakAre A nRtya raju thAya che. eka bhavAInA tatvamAM A badhA ja aMge Aje paNa vidyamAna che. bhajanike dvArA. bhajanike bhAvAvezamAM jyAre bharata bane che tyAre saMbhava che ke tenA mULa A rAmAyaNathI maMDAyA hoya. AjakAla teo maMjIrAne avanavI rIte uchALIne layanA aneka prakAre bhajananI karatAM gujarAtamAM cAra varasathI lokamAnasanuM rajana karatI bhavAI sAthe layanuM eka suMdara vAtAvaraNuM khaDuM kare che. aMgabhareDa karatAM astitva dharAve che. bhAva ane layane vizeSa sthAna che paNa pAlikonA rAsamAM je sAmAnya rIte bhAratanI dareka kaLAnI puSTabhUmi dhArmika che. dariyAnA mejAnAM hilloLA jevA sakatA avanavA prakAre jevA bhavAImAM dhArmikanI sAthe sAthe sAmAjika temaja aitihAsika paNa maLe che. tevA ja nAvinya bharyA AkAra prakArane racanA paDhAranA puSTabhUmi rahI che. bhavAinA pradarzanamAM nartananA traNe aMge nRtta, maMjIrAnRtyamAM jovA maLe che. teo sAmAnya rIte zarUAtamAM goLa nRtya ane nATa ane bhASA saMbhAraNuM jeTaluM ja gIta saMgIta paNa Jain Education Intematona
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ 426 sthAna dharAve che ane nATyamA bhAvivabhAvanI sAtheAsAtha AMgikA abhinaya ane yAmikA abhinaya paNa prAnapade . A traNe agathI vibhUSita lokanRtya nATaya Aje paNa eNluM ja janajana kare che. ane.. bhavAI sabava che ke bhagatI mAtAnI bhakti mATe yA to. bhAvayinanI ArAdhanA mATe paNa tenuM yAjana thayuM hoya. bhAratIya saMskRtimAM vizrvanAM gaNapatinI stuti pachI zubhakAryanI zarUAta thAya che. dUMdALA du;khabha Mjane sadAya vAle veza ! avasara peleA samariye, gavarI putra gaNeza / / bhavAi karIe bhaktithI aba merI Iza ! enDru eju elIe, te rakhe dharA tame rIza !! Ama aMbAjInI stuti pachI je kAi veza ke vAta hoya te raMgalA raMgalInA vezathI zarU karAya che. bhavAmAM sAmAnya rIte badhA rasanA samAveza thAya. paNa pradhAnapaNe zu'gAra temaja hAsyarasa dekhA de che. bhavAnA prekSakava sAmAnya rIte bane gAmaDAnA daI tenI bhASA ane vAta OM vArtAnI guthaNI vadhu aTapaTI na rahetAM saraLa hoya che. ziSTa sAhitya sattaranI daSTie keTalIka vakhata nimna prakAranI paNa banI jAya che. mukhya udeza janarajana hAi kaLAnI TekanIkamAM paNa chUTachATa levAtI hAya che. na zyAma A loka nRtyo tathA loka nAsya gujarAtanuM eka mahA A bhavAi prakArane sAcavI rAkhavAno yaza bhavaiyA'"ne (bhAjaka) A patu che. bhAjanI vastI khAsa karIne uttara gujarAtamAM che. uttara gujarAtanuM prAcIna nAma Ana che. A na zabda nRtta sAthe sabadhita che. khAma dhyAnane natakA- noTAnA pradeza kahIe to ajugatuM nahIM ja kahevAya. gujarAtanA raMgabhUminA ghaNAM nAma saMskAra dhana che. samaya kaLa pramANaeN temAM navA navA parivananA saMgItakAro, gAyako, vAkonI janmabhUni A uttara gujarAta ja che. paNa pragaTI jAya che. mAne teja vikAsanI dizA banAve che. AvA vAdane atyArasudhI jIvaMta rAkhavAnu ya A ana vAsIne vikAsa thato rahe tevI IcchA. ane bhAratamAM tenuM AAgavuM sthAna TakI rahelI ApaNI saunI mahenata ane mahecchAe raheA. phALe jAya che. sAMskRtika saba' anya ] javAnI rajuAta tenA deza svAMga para bAdhArita che. je kAI mukhya viSaya ke vAta hoya te ja muddeza raju thAya. sAmAnya rIte bhavAmAM purUSo ja mAnI bhUmikA bhajave che, jene kAMcaLiyA kare che. nAnA netAne nAyaka kahevAya che. gAmaDe gAmaDerI bhavAI tiAsika ke sAmAjika paNa Toya che, ane dezamAM hamezAM je te raju karAya che. AgaLa kahyuM tema bhavAImAM viSaya dhArmika uparAMta, yuganI parivartita paristhiti ane pAnAono samAveza thAya che. darekavezamAM eka prasaMga rahe che je saMpUrNa hoya che. gaNapatinA vezamAM gaNapatinA, kAlikAnA vezamAM kAlikAne, kAnageApInA vezamAM kAnagopI ane zakapAvatInA vezamAM zakarapArvatI, nRtya, gIta, abhinayadAA stuti karavAmAM Ave che, lo ane raMgalInA pAtra dvArA je deza rajU karavAno hoya teM darzAvAya che. AvA vaizamAM prANa, dara, mArI kasAra. mIyAbIbI ke vabujhArA ane vANiyA AvA aneka vomAM te te jJAti ke vyavasAyAnI khUbI khAmIo, TIkA ane hAsya bharapUra viziSTatAthI rajU karAya che. bhavAnI eka bIjI khAsiyata e che ke zAmAjika rivAjo para kaDaka rIkA, pArA, hAsyabharapUra abhinayA tenA upahAsa darzAvAya che ane je viSaya ke vAta ke vicAra tarapha dorI javI hoya te tarapha Aneka navI tIkho coka jananAnI sahAnubhUtti phanI kare che. Ama karavA mATe keTalIka vakhata kalAnI dRSTie nIcuM sattara jatu jAya paNa tene kSamya gaNI vicAro ke rIyAjane matvanuM sthAna ApI vezane rajU karAya che. jAherAta dhI egrIkalcarala proDayusa mArkeTa kamoTI. mahuvA jIllo bhAvanagara. dhI egrIkalcarala pre|Dayusa mArkeTa kamITI mahuvA satata vikAsa pAmatI saMsthA che. make*Ta kamITInI sthApanA pachI cArDanA sthaLe ephIsa bIlDIga AAze, pagI kavArTara dhruvaTarI khvAka vAyara phensIga 30 goDAuna tathA kenTIna tathA pazuone pANIne mATe havADAnI sagavaDa rAkhavAmAM Avela che. thAmAM AvatI mAla khutrI harAjI thI vecAya che. tathA taka paNa yArDamAM thAya che. yArDanA rAtrinA samaye AvatA kheDutonA mAlanI sAmatI khAtara lAiTa tathA cokIdAranI vyavasthA che. mArkeTa yArDanA kAmakAjamAM kamITInA sTAphanI satata dekharekha rahetI hovAthI kharIdanArane snekavA pramANamAM sApha mAla maLe che, ane vecanArane vyAjabI dAma maLe che. khullI hararAjI kharA tela tathA rokaDA paisA eja amArI mudrAlekha che. sArI rIte rASTranA nava nirmANamAM mArkeTa kamITI nA pharaja bajAve che. jugalAsa vallabhadAsa ceramena zrI amI. prA. mA Ta kamITI
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI gavAkSasaMpatti g -zrI haribhAI gaudAnI "gokha joyA meM bAraNe, ukhanana daramyAna maLI AvyA che. sAranAthanAM dhammaka stUpamAM paNa joyA pura ne ThAra. devagavAnAM pagerAM maLyA che. joyA meM deva maMdira, saMvatanA Azare bIjA saikAthI mAMDIne caudamA saikA sudhI joyA minA rA mAM ya." ketarAyela bhAratabharamAM ane bhArata bahAra Avela guphA maMdiramAM "gekha gavAkSa ne prAgrIva e traNe mArA nAma. aneka devagavAkSe jovA maLe che. dIparakSA, devAsana, susaMjJA e traNa mArA kAma." gujarAtamAM devagavAkSo banAvavAnI prathA saMvatanAM bIjA saikAmAM gavAkSane zilpaviSayaka bhASAmAM gokha, gavAtA ke prAcIva kahe- baMdhAyela devanI morInAM stUpathI thaI haze tema lAge che. maitrakAlIna vAmAM Ave che. taddauparAMta matAvaraNa, matyAlaya ane bharAlapANI maMdiramAM devagavAkSo ane suzobhana gavAkSe maLI AvyA che. e traNe gavAkSanAM avara nAme che. jUnA samayathI gavAkSane upaga maitrakALa pachI gujarAta ane dakSiNa rAjasthAnamAM uddabhavela mUrtio mUkavAmAM, suavasare dIvA mukavAmAM ane saMjJAsUcaka vastuo mahAgurjara zailInAM maMdiromAM, kuMDamAM, vAvomAM, phUpamAM ane taLAmUkavAmAM thato Avyo che. eka zilpakAra lakhI gayo che ke- vomAM kalApUrNa gavAkSo maLI AvyA che. bhadrasUtane na oLakhe te samapure kahevAya solaMkI kALamAM gavAkSonAM subhano parAkASThAe pahoMcelA tenA kayo tene jANavo, dratha laI poSAya." uttama namUnA DabhoInI hIrA bhAgoLa ane Abu upara AvelA gujarAtanAM prasiddha semapurA brAhmaNa zipIomAM gavAkSa keTale delavADAnA derAnA samUhamAM Avela vastupALa-tejapALe baMdhAvela jANI ane gavAkSanuM sthAna keTaluM AdaraNIya che te uparane dahIM lUNIMga vasahInAM jana cetyomAM jovA maLe che. kahI jAya che. musilama kALamAM maMdironuM bAMdhakAma aTakI paDyuM tyAre guja | maTe bhAge gavAkSanI traNa jAto jovA maLe che. pahelI jAta rAtanAM keTalAka somapurA zipIoe rojI meLavavA mATe bharijade dvArazAkhanI baMne bAju mUkAtA dIvAo mATenAM nAnA ane makabarAnAM bAMdhakAmamAM hAtha keLa, tenA pratApe gujarAtanI gavAkSe. bIjI jAta nagaranAM ke poLanAM daravAjAnI banne bAju masjida ane makabarAnI duniyAbharamAM khyAti thaI. rAja mahAlaya, nagara rakSaka dipAle ane zukunadeva mATe banAvavAmAM AvatA gavAkSe. makabarA, vA, bhammariyA phUpa ane taLAvonA suzobhanamAM uttama trIjI jAta maMdiranA bhadra bhAga upara banAvAnA je te maMdirane prakAranA navA baMdhAyA. gujarAtanAM musilama rAjya amala daramyAna anurU5 devAnAM gavAkSo. gavAkSomAM devatAone badale cirAga ke kamaLaphUla keravAno rivAja upara jaNAvela traNa jAte uparAMta vA, che, taDAganAM ghATo pracalita thayo ane e rivAja marAThAkALa sudhI cAlu rahyo. ane kRpamAM gavAkSe banAsa temAM devadevatAonI mUrti e mukavAne marAThAkALamAM gujarAtanI gavAkSa saMpattimAM ke tenA suzobhanamAM rivAja saMvatanAM pAMcamA saikA pachI gujarAtamAM pracalita thayo hoya mahArAjA sayAjIrAva gAyakavADanA rAjya amala sivAya bIjA keI tema keTalAMka purANA bAMdhakAmamAM maLI AvelAM gavAkSe uparathI khAsa umero thayA nathI. mahArAjA sayAjIrAva gAyakavADe gujarAtanAM sAbita thAya che. selaMkI yugI ane mahAgurjara zailInAM purANA aMgomAMthI gujadevamaMdiro ke devasthAnakomAM gavAkSe banAvavAno rivAja bhArata- rAtanAM devamaMdira bAMdhavAnI navIna prathA zarU karI paNa gavAhA varSamAM isvIsana pUrve be-eka saikAthI thayA hoya tema lAge che. saMpattimAM bahu pheraphAra thayA nahIM. siMdha, paMjAba, gAMdhAra (aphaghAnistAna) ane gujarAtanAM banAvAyela "vAta karavA madray 7 niyama mUfutana gharavAra maLa : tUpanI gati upara Avela pradakSiNA pathavALA bhAge stUpanI cAre taimai chAra tinA saMyutai: affahajunA raDhiAnavatAnA bAju gavAkSe banAvavAmAM AvatA ane temAM bhagavAna buddhanA judA maMdiranI jaMdhA uparanA bhadra bhAga para AvelA bhadradevatAnAM gavAkSo judA avatArI purUSonI pratimA mukavAmAM AvatI. siMdhamAM Avela kevI rIte karavI te bAbata "zipa-ratnAkara "mAM uparanA bleka mirapura mAsanAM saMvatanAM bIna saikAmAM baMdhAyelA stUpanI pAsa lakhAyelo che. deva pratimAonAM gavAkSo maLI AvyA che. pAkistAnanI vAyavya bhadramAM gavAkSo karavA ane nirgame suzobhita paMcAra bhaNake, dizAe Avela tAyaphrAvALAnAM vistAramAM maLI Avela takhtAI ta , chAgho, tilaka tema ja brahmA, viSNu ane mune sthApI. bhAInAM bauddhatUpamAM aneka gavAkSe maLI AvyA che. gujarAtamAM dakSikAlavaNa karavAM. zAmaLAjI pAse Avela devanI merInA stUpamAM suMdara devagavAkSo gavAkSo kevA banAvavA ane gavAkSe upara kayA kayA ane kevA Jain Education Intemational
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ 428 bUida gujarAtanI Ama kevA suzobhana karavA te bAbata zilpaviSayaka pustakamAM ThIka ThIka parivartana AvyuM. zilpazAstranI praNAlI mujaba gavAkSanI baMne bAju lakhAyela che chatAM e bAbatanuM vipula sAhitya maLI zakatuM nathI. sthabhikAo uparAMta zAkha banAvavI hoya to e zAkhA madhyaisavIsana pUrve 100 varSa pahelAnAM maLI AvelA gavAkSo moTe bhAge zAkhanI baMne bAju caDaUtara banAvavI joIe paNa luNIMgavasahInAM tUpanI cAre bAju eka bIjAne aDI hArabaMdha maLI AvyA che. gavAkSamAM A prathA jALavavAmAM AvI nahIM ane gavAkSanI baMne AvA gavAkSomAM nIcethI devanI beThaka gavAkSanI baMne bAju ardha- bAjunI zAkhAne eka pachI eka ema sIdhe utAra ApavAmAM thaMbhikAo ane gavAkSane mathALe goLAkAra gaDadI ke chajI upara Avyo. kathayAM utara caDa banAvavAmAM AvI nahIM. A kAraNane caitya kamAnanA suzobhanavALA zaMku AkAranA uddagamo banAvavAmAM laIne derANI-jeThANInAM gavAkSo dvArazAkhanI baMne bAjunI AvatAM. kivAlamathI upasI AvatA hoya tevA dekhAya che. A gavAkSane guphA maMdiramAM amuka mUrtio sivAya ubhI mUrtio mukavAno nIcale bhAge tharanI padikA banAvavAmAM AvI, je rivAja pahelAM rivAja vadhAre pracalita hodane guphA maMdiranAM gavAkSonI laMbAI dhaNI bahu pracalita nahoto. vadhAre ane pahoLAI ochI banAvavAmAM AvatI. guphAmaMdiranAM gavAnAM suzobhana tUpanA gavAkSane maLatAM banAvavAmAM AvatAM. | gujarAtamAM muslima satanata sthira thayA pachI mahamada begaDAnA guphAmaMdiramAM devagavA uparAMta eka ja caityakamAnanA mathALAvALA samayamAM amadAvAdanI uttara dizAe sADA ATha mAIla dUra Avela nAnA nAnA suzobhana gavAkSo banAvavAnI prathA savaMtanA cothA aDAlaja gAma pAse eka suMdara vAvanI racanA thaI che. A vAva saikAthI zarU thaI. AvA saMkhyAbaMdha gavAkSo gujarAta, mahArASTra, banAvanArA kArIgare hindu somapurA hatA chatAM temano hAtha madhyapradeza, bihAra ane orissAnI guphAomAM jovA maLe che. masjidonAM bAMdhakAmane laIne thoDo muslima zilpa-sthApatya tarapha gujarAtamAM Avela tAladhvajagiri (taLAjA) upara Avela ebhala- vanyo hato tethI e vAvamAM dAkhala thavAnI nALanI baMne bAjue vALAnAM bhoMyarAnI bAjunA eka beyarAmAM caityakAmananA suzobhana- racelA be suMdara gavAkSo hindu-muslima zilpa sthApatyamAMthI upajAvela vALA eka suMdara gavAkSa hAlamAM paNa mojUda che. zilpanAM eka navA aMga samA banyA: A gavAkSonI nIce banAvAyela paTTIne thara ane temAM thayela mUrtionuM kaMDArakAma maitrakakAlIna maMdiromAM ane bIjA bAMdhakAmomAM thayela gavAkSomAM khAsa karI bahu khAsa suzobhanone umere thI nahIM paNa tyArapachInAM mahAgurjakaulInAM samaya daramyAna gujarAtanI gavAkSa saMpattimAM keTalAMka muslima kALamAM baMdhAyela puradhAra (nagara daravAjA nI baMne navA aMge umerAyA. khAsa karIne gavAkSanI nIcalI beThaka upara bAjunA gavAkSomAM madalanA suzobhanamAM ubhA toraNiyAnI jagyAe dvArazAkhAnI jema eka zAkhA, dizAkhA, trizAkha ane paMcazAkhA hAthInA zilpane umere thayo jene namUne amadAvAda dariyApuranAM sudhInA aMgo umerAyA. AvI zAkhAmAM phUlavela, kuDacalavela, daravAjAnI baMne bAjunAM gavAkSamAM jovA maLe che. kamaLapatra vagerenAM rUpakAma karavAmAM AvyA. gavAkSane upale mathALe devagavAho zivAya dIpa-gavAkSo banAvavAno rivAja cheka ceyakamAnanA caDautara zaMku AkAranA uddagamo kotaravAmAM AvyA. Aryottara kALathI zarU thayo hoya tevA vidhAne maLe che. jUnI solaMkI kALanI zarUAtamAM mULarAjadevanA samayanAM pahelA vIsa varSamAM travAkSa saMpattimAM koI khAsa umero thayo nahIM. paNa lethala ane mohana-jodaDe saMskRtimAM sAdA dIpa-gavo banAvAyelAM maLI AvyA che. paNa temAM eka corasa khADA sivAya bIjuM jyAre vatinAdi zreNInA ekAMkI prasAda baMdhAvAnuM ochuM thayuM ane koI kotarakAma ke rUpakAma jovA maLyuM nathI. tyArapachInA samayama kAMDI prasAde baMdhAvA lAgyA tyAre gavAkSenAM suzobhanomAM zAkhA dIpagavAkSo sAdA ja banatAM. maitraka kAma ane cApakALanAM maMdiromAM ochI thaI paNa banne bAjunI thAMbhalIonAM kotarakAmamAM valaya ane dIpa-gavAkSo jovA maLatA nathI. paNa saMvata teramA saikA chI upale mathALe zirAvaTamAM jhINuM kotarakAma zarU thayuM. samayanAM vaheNa sAthe gavAkSenAM upale mathALe thaMbhikAo upara taraNiyA raheNAMkanA makAnamAM ane mahAlayomAM zaNagAravALA dIpa-gavAkSo banAvavAno rivAja zarU thaze. A rivAja zarU thatAM e bhAganI banAvavAnI zarUAta thaI haze tema lAge che zobhA udgamane badale teraNiyAthI khUba ja vadhI gaI. bhAratavarSamAM aphaghAnonAM Agamana pachI bAMdhakAmamAM khAsa solaMkI kALanA aMta bhAganA chellA saikA daramyAna eTale ke jAtanA cUnAno umero thayo. A ume thatAM ja ITa-cUnAnAM saMyogathI aneka bhavya ImArata ubhI thaI saMvatanA paMdaramA ramaikA vAghelA kALa daramyAna Abu upara Avela delavADAnAM derAnAM caityasamUhamAM luNIMgavasahI nAme varatupALa tejapALe baMdhAvelA navA ane seLabhA saikAmAM gujarAtamAM cUnA ane iMTanA caNatarathI catyano umero thayo. e caityanAM bAMdhakAmamAM hareka bAbatamAM aneka prakAranI ImArato baMdhAI. AvI ImAratomAM cUnAnA zilpaviSayaka pustakomAM na lakhAyA hoya tevA navA aMgo zarU plAsTara dvArA dIpa-gavAhonI copAsa ane sthaMbhikAo upara karavAmAM AvyA. AvA aMgoe dhaMbha, vitAne, dhAro ane vividha prakAranAM suzobhana karavAmAM AvyA. khAsa karIne phUlavelanAM gavAkSAnI duniyAmAM uthalapAthala macAvI dIdhI. tethI taddana navA suzobhanee dIpa-gavAnI zobhAmAM abhivRddhi karI. pheraphAro thayA. luNIMgavasahInA mukhya cayamAM dvArazAkhanI bane bAju solaMkI kALa ane te pahelAMnA samayamAM raheThANanAM makAnanAM kotarAyela derANI-jeThANInA gokhalAe gavAkSanI duniyAmAM ajaba bAMdhakAmamAM, kaI kaI rAjamahAla sivAya paththarane ke Arasano Jain Education Intemational
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha ] upayoga thato nahIM. eTale dIpagavAkSo kA chanA ke sAdI iTonA AvatI. kayAreka jAsUsa AvI saMjJAone upayoga karatA. paNa banatAM. A prathA musilama kALamAM ane marAThA kALamAM paNa cAlu moTe bhAge gaDhane duzmanonAM lazkare ghero ghAlyo hoya tyAre duzmananA rahI. selaMkI kALathI mAMDIne saMvatanA ogaNIzamAM saikA sudhI lazkaranI pAchaLa goThavAyelI gerIlA TukaDIone saMjJA ApavAmAM kAmAMthI banatA dIpagavAkSomAM suMdara kotarakAma thaye ja gayuM. saMjJA gavAkSone upayoga thato. zivAjInA samayamAM marAThAoe AvA gavAkSomAM baMne bAju sthabhikAo. uparane bhAge zaMku AkAra A prathAno khUba lAbha lIdho hato. uddagama jevAM suzobhana ane nAnI nAnI lUMbIonAM suzobhane ghaNI vakhata rahevAnAM makAnanA daravAjAnI baMne bAjue Avela mUkAye gayA. A prakAranAM gavAkSane suMdara namUno rIlIpha roDa upara gavAkSamAMthI keI eka gavAkSano upayoga amuka prakAranI saMjJA mATe premIo AvelA gujarAta rAjya hasta kalA hATamAM mUkAyela che. e namUne karatA. keI makAnamAM rahetI preyasIne tenA premIne amuka jagyAe meM pATaNanAM eka makAnamAMthI meLavyo hato. maLavAno saMketa karavAnuM hoya tyAre dvArazAkhanI bAjunA gavAkSano saurASTra tathA kacchane dariyA kinAre ane bIje keTaleka sthaLe suMdara upayoga thato. dAkhalA tarIke premikAne tenA premIne amuka khAra paththara maLI Ave che. tyAM eka ja paththaramAMthI dIpa-mavAkSo jagyAe maLavuM hoya to mATe tenA gharanA dvAranA bAjumAM Avela kotarI kADhavAmAM Ave che. A prakAranAM gavAkSanAM uttama namUnA gavAkSanI sopArI ane tenI pAchaLa khajUrInuM pAna preyasI mUke te porabaMdara, mahuvA, dIva, jApharAbAda ane dhrAMgadhrAmAM jovA maLe che. premI samajI leto ke pholazAhanAM (phepha-sopArI) makAnanI saurASTramAM tathA kacchamAM ekalI mATImAMthI makAna banAvavAmAM pAchaLa Avela khajurI pAse maLavuM. khajUrInuM pAMdaDuM sIdhuM hoya te savAre maLavuM, adhethI vALela hoya te bapore maLavuM ane pAMdaDuM Ave che. tyAM dIpa-gavAkSo paNa mATInAM ja banAvAya che. AvA ADu mUkAyela hoya to rAtre maLavuM. ema saMjJAmAM vakhata paNa gavAkSonAM suzobhanomAM keDIo, caNoThIo, chIpo ane zaMkhalAo darzAvavAmAM AvatA. AvI saMjJAmAM lAkaDAnAM cerasa TukaDA upara eDavAmAM Ave che. AvA gavAkSonAM suMdara namUnA mahuvA baMdara pAse dizAdarzaka nAmo lakhAne tenA upara amuka prakAranA citrAmaNa derI, Avela katapura gAmamAM jovA maLe che. zaheranI kaI dizAe kayAM maLavuM tene nirdeza thato. koDI, zaMkhalA, saMjJAsUcaka gavAkSo keTanAM kAMgarA upara tathA keTanI bahArathI mALAnA maNakA, hAthI dAMtanA TukaDA, pAMcIkA vagere cIne upayoga dekhI zakAya tevA makAnonAM upale bhAge karavAmAM AvatA AvA saMjJAmAM karAto. bhATa, cAraNo ane vArtAkAro pAsethI A saMbaMdhe gavAkSomAM judI judI saMkhyAmAM dIpaka mUkI saMjJAo karavAmAM suMdara mAhItI maLe che. zubhecchA pAThave che zrI paDadharI mahAla sahakArI kharIda vecANa saMgha lI. paDadharI sthApanA tA.14-1-63 zera bhaMDoLa 84800 sabhya sa khyA 137 noMdhaNI naM. 5719 anAmata bha DoLa 62090 oDITa varga-a. kAmagIrI : dareka prakAranA nAITrojana khAtaro, suparaphAskeTa, mizra khAtaro tathA kaDa oIla khetIvADI ejA, ImAratI lAkaDuM ane jIvana jarUriyAtanI tamAma vastuo jevI ke khAMDa, tela, ane anAjanI vahecaNI kare che. mehanalAla je. paTela menejara goviMdabhAI je. paTela pramukha prAmAyaNa ane makAna ane Jain Education Intemational
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ 830 1 Jain Education Intemational With Best Compliments From: For Efficient Handling, Quick Despatch and Early Clearance of your Cargo IMPORT or EXPORT At saurashtra Ports CONTACT M/s. H. K. Dave [ bRhada gujarAtanI asmitA Clearing, Forwarding & Shipping Agents and Transport Contractors Head Office: KHARGATE, BHAVNAGAR. 2331 Phone: 3786 Telegram: HEMPYARN : BRANCH OFFICES: NEW KANDLA: DEZ-S 158A, Gandhidham Tel; 2154 NAVLAKHI: Government Clearing Agents, Navlakhi Tel: 29-30 MAGDALLA 4F, Resham Bhuvan. Lal Darwaja Surat Tel: 24525 VERAVAL: 59, Commercial Building, Veraval Tel: 192 & 414 BARODA: 505 Yashkamal' Tilak Road Baroda Telegram: ALL PLACES 'HEMPYARN'
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ te ApaNA prAcIna vArasoH gujarAtanuM sthApatya -zrI jayendra ema. nANAvaTI che. bhAratIya zi ane viziSTa kalIka guphAo che. ' pAse tAje che. A vAtanI pala paNa apUrva ane zAna pAse pANInI aitihAsika ane kaLAmaya imArato ke tenAM avaze ApaNo che. saurASTranI zetruMjI nadInI thoDe dUra temaja bAbarIyAvADAnA unA prAcIna gauravabharyo vAraso che. bhAratIya zilpa sthApatya kalAnA pAse zANAnI guphAo, bhImArInI guphAo hajI paNa "buddhama itihAsamAM gujarAtanI kaLA-samRddhie paNa apUrva ane viziSTa zaraNam gacchAmi " nI yAda Ape che. khaMDanI pazcime jhIMjhurIgaramAM phALo noMdhAvyo che. A vAtanI pratIti karAvatAM haDapiya saMrakRtinA keTalIka guphAo che. jAmanagara jillAmAM rANupara gAmamAM keTalIka mATInA pAtrakhaMDa, alaMkAre, te pachInA yuganA zilAlekho, guphA jovA maLe che. goMDala pAse tAjetaramAM khaMbhAlIDAnI guphA tAmrapatro, guphA ane vihAre, ratUpo, maMdira ane masjida, maLI AvI che. A bauddha guphA kSatrapa ane guptakALanA saMkrAMti mahelo ane killAo, vAvo tema ja kuDe gujarAtanI bhUmi upara samaye kotarAyelI hoya tema lAge che. A guphAomAM vihAra, sabhAmejUda che. maMDapa ane caityagRhe che. 4000 varSa jeTalAM junA sthApatyanuM darzana dhoLakA pAsenuM caityagRhanAM pravezadvArAnI baMne bAjue lagabhaga 6' UMcI lethala ane geDala pAsenuM rojaDI karAvI jAya che. bhArata ane bodhisattva pApANI ane alaukitezvaranI mUrtio kaMDArelI che. pAkistAna-bhAgalA paDavAthI jagatanI prAcIna saMskRtiomAM tenI banne tarapha vRkSe dekhAya che, jenI chAyA taLe yakSa yakSIonA ajoDa sthAna dharAvatI haDapiya saMskRtinA sImA cinha samA vaMde najare paDe che. zilpanA bharAvadAra zarIra, gAtrenAM vaLAMke, mohana-jo-Dere vigere agatyanA sthAne bhAratIya bhUmi uparathI rekhAo, mastara paranA paheraveza jotAM A guphAo I. sa. bIjA gumAvI beThA tyAre jagatanuM jUnAmAM jUnuM kahI zakAya tevuM daTAyela sakAonI heya tema phalita thAya che. zilpamAM mukhAviMdanA bhAvo, baMdara levala gujarAtanI dharatImAMthI bahAra Ave che. bhAratIya moDe, vezabhUvA ane caMya--gavAnanI sthApatyanI zailI gupta kALanA saMskRtinI mahAmUlya bheTa rASTrane caraNe dharAya che, e gujarAta mATe prAraMbhanI asara sUcave che, gaurava levA jevI vAta che. sauthI agatyanI vastu lothalanuM sthA- bhAvanagara jillAmAM taLAjAnAM DuMgaramAM kaMDArAyela lagabhaga 30 patya che. tyAMthI 710' lAMbI, 120' pALI gAdI jevI eka moTI ITathI guphAo Azare 320' uMcAIe AvelI che. A guphAomAM ebhala. cagelI ImArata maLI che. A sthaLa pUrva pazcimI duniyAne sAMdhatuM maMDapa sauthI vadhu dhyAna kheMce tevo che. rANunA DuMgaramAM lagabhaga 62 ane AMtara rASTriya saMbadha darzAvatuM dariyAI vepAranuM e yuganuM jeTalI guphAo AvelI che. A badhI guphAo sAdhuonI satyadhIkatuM baMdara haze, emAM zaka nathI. lothala 4000 varSa pUrvanI zivama-saMdaramanI sAdhanA artha ane vasavATa mATe racavAmAM AvI gujarAtanI nagara racanAnuM darzana karAve che jyAre goMDala pAse hatI. A badhAM sthApatyo khaDake mAMthI kotaravAmAM Avela che. rASTranI Avela rojaDI tAtkAlina grAma racanAnuM darzana karAve che. A dharmabhAvanAnuM pratibiMba mAtra paththaromAM ketarAine na rahetAM koIpaNa pradezane AtmA mUrta svarUpe oLakhavo hoya to te lAla ITAnA caNataramAM paNa mUrtimaMta thayuM che. bauddha sthApatyamAM pradezanAM zilpa sthApatya tarapha dRSTi karavI joIe. AjathI 2200 caitya ane vivAranI racanA khAsa prAdhAnya bhogavyuM che. stUpa eTale varSa pahelAM bhAratIyatA kevI eka rasa thaI unnata ane ajoDa aMDAkAra, ardha goLa narama racanA jemAM bhagavAna buddhanA ke mahAna e dharma-saMdeza vizvane Ape che ! jenI sAkSI giranAra pAse bauddha AcAryonAM kaMIka avazeSo eka nAnI peTImAM rAkhavAmAM Ave azokano zilAlekha Ape che. temAM bhAratanuM. te samayanI, bhavya che. AvA stUpa sahitanAM prArthanAgRha eTale ja caitya, vikArone manodazAnuM pratibiMba che. je bhAvanAmAMthI janme che. ApaNI artha AzrayagRha che. gatyanI bAMdhaNI pUrNa cApAkAra hoya che. jyAre tatkAlina sthApatya kalA-bhAratIya kalA-- AvI sahaja vRttinuM pari- vidhavAra cerasa AkAra hoya che. tenI eka bAju khullI hoya che. tene NAma che. ane bhAratIya sthapati eTalI ja uMcI sapATIe uyana pharatA varaMDA hoya che. jenI AjubAju pharatAM khaMDa hoya che. kare che. A bhAvanAnA pratIka samI gujarAtanI A bhUmi paNa sAbarakAMThA jillAmAM IDara pAse zAmaLAjImAM devanI merI nAmanI te samayanAM viziSTa sthApatya rajU kare che. e yuganA darzana karAvatA jagyAe eka vizALa ghummaTa sAthe A lAla ITono stUpa ghaNe paththara tema ja iMTonA sthApatya khaMDere saMgha bhAvanAnI sAkSI pure adabhUta lAge che. tenI jagatI 86 carsa phUTa che, stUpanI uMcAI che. sAbarakAMThA jillAmAM Avela rAmaLAjI AgaLa devanI merIne 37 phUTa che ane stUpane 70 phUTa vyAsa mapAya che. A khedakAmathI tUpa ane vivAra, jUnAgaDhamAM sudarzana taLAva, pacezvara, bAvA pyArA buddha bhagavAnanI mATI ane retIthI banelI dhyAna mudrAmAM mUrtio khAparA-keDiyAnA raheNAka, uparakeTanI guphAo hajI paNa ubhA maLI Avela che. temAMthI amuka spaSTa gAMdhArakalAnI asaravALI che. Jain Education Intemational
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ 472 [ bRhada gujarAtanI asmitA taMbenA zirebhAna kapotanA bhAga ane judA judA bhaumitika ane sarjAya che ane khUba ja alaMkRta zilpayukta thaI jAya che. kuMbha phulavela bhAtanI zilpayukta asaMkhya corasa ITA siddhapuramAM Avela uddagama ane ardharanI zilpathI zobhe che. pahelI ja vAra suMdara nakazImIrapura khAsanA prakhyAta stUpanI yAda ApI jAya che. A stUpa vALA tAraNomAM devadevInI mUrtio beThelI ane dekhAya che. kaLaza I. sa. 300 thI 400 mAM racA hoya tema anumAna karAya che. ane aMttarapatra suMdara dekhAya che. zikhara upara urazaMge vadhAre ne mahatvanI vAta to e che ke A stUpamAMthI eka ukIrNa asthipAtra vadhAre lUchAtAM jAya che. ane saMpUrNa selaMkI zailIne khyAla Ape hAtha AvyuM che. stUpanI pAse je eka ITAne banelo borIyA stUpa che. khaMbhe para paNa vividha alaMkAro jovA maLe che. A yuganA giranAramAM pazcima DhoLAva tarapha AveluM che. A sthaLa muMdajaLI rathApatyamAM saurASTra gujarAtanI bhAtIgaLa raulI ane pazcima rAjahemajaLInAM vaccenA vistAramAM daTAyelA paDyA haze. hajue iMTenA sthAnanI sthApatya zailIne addabhUta samanvaya jovA maLe che. kamanasIbe khaMDere saMgha bhAvanAnI pavitra yAda Ape che. gujarAtanI dharatImAM semanAthanAM bhavya prAsAda Aja ApaNI pAse mejUda nathI. paNa AvA keTalAye tUpo ane vihAro hajIe daTAyelA paDyA haze. tenA avazeSanuM darzana prabhAsa pATaNa myujhiyamamAM thaI zakaze. jAma gujarAtanAM prAcIna maMdira sthApatya kaLAnuM darzana te jAmanagara nagarathI dakSiNamAM 60 mAIla dUra baraDAnI taLeTImAM dhumalI pAse jillAmAM Avela sauthI prAcInatama maMdira gepathI karavuM rahyuM. gopanA eka mahAkAya maMdiranA bhAganA avazeSe A yuganA benamUna sthAmaMdirane kALakrama I. sa. 575 AsapAsa ravIkArAyela che. tenA patyanI sAkSI pUre che. gajatharanA eka eka gajanA aMgamaroDa, avazeSo jotAM lAge che ke tenI racanA bahu sAdI lAge che. maMdiranuM suMDhanA maroDA 13mI sadInA zilpa sthApatyanI kalAno vikAsa darzAve garbhagRha aMdarathI 9 -10" che. tenI uMcAI 23' nI che. keIpaNa che, ane maulikatAnuM darzana karAve che. maMDapanI divAlamAM hIrAbhAta prakAranA sImenTano upayoga karyA sivAya AvA prAcIna maMdiro moTA cakabhAta ane hasAvali vividha bhAta pUrI jAya che. paththarothI bAMdhavAmAM AvatA. sauthI vadhAre dhyAna kheMce tevuM A okhA maMDaLamAM barADIyAnuM maMdira ane dvArakAnA maMdiranI maMdiranuM zIkhara che. kerebala ArkanA siddhAMta pramANe aMdarano bhAga racanA A aMtima samayanA darzananI yAda Ape che. solaMkI yuganu pile che. ane bahArathI pagathiyAnA AkAranA pirAmIDanI paddhatie soLe kaLAe khIleluM evuM adbhuta sthApatya ane zilpa jagavikhyAta AgaLa vadhe che. tenI dareka bAju babe mayUrapIche; caitya gavAkSe; moDherAnA sUryamaMdiramAM joI zakAya che. jenA staMbha upara tema ja ane tenI upara eka mayUrapIMcha chetaryuM hoya tevA AkAranA vauya vitAmAM gujarAtanA lokajIvananAM aneka pAsAo suMdara rIte gavAkSe mUkavAmAM AvyAM che. A jAtanuM zikhara zilpa sthApatyanAM kaMDArAyelA che valoNA pheravatI strIo, naTanA khela, mallayuddha, sophAo itihAsamAM apUrva bhAta pADe che. ane zikharanI krAMtinI prAthamika jevI beThaka, tatkAlina vezabhUSA ane rAcaracIlA ane Ayu lekaavasthA pUrI pADe che. jIvana upara prakAza pheMke che. rAmAyaNa ane mahAbhArata paNa A cAlukya kALa pahelAnA madhyakALamAM eTale ke saurASTranA maitraka maMdiramAM kaMDArAyelA dekhAva parathI jIvaMta lAge che. chatamAM bhISmanI ane siMdhavakALanA zilpa sthApatyanA asaMkhya avazeSo jevAM ke go5, bANazayAnA dekhAva, ajuna-karNanuM yuddha, rAmAyaNanuM yuddha, hanumAna, sena-kaMsArI, visAvADA, bIlezvara, sutrApADA, kadavAra, reDA, lAka- matsyavadha, nRsiMha avatAra, arjuna, subhadrA-haraNa, rAdhA, kRSNAvatAra reDA, thAna vigere gujarAtanI bhUmi upara aNanama ubhA che. krame krame vagere Abeba jovA maLe che. sauthI vadhu kalA samRddhi A sabhAgujarAtamAM I. sa. 1000 sudhImAM te 100 upara saMkhyAmAM to maMDapanA aneka sukhAsane ane bhAgAsano rajU kare che. maMdire racAI gayAM che. tema purAtatvavidenI zodhakhoLa uparathI jANI A uparAMta giranAra temaja zaitruMjyanA jaina maMdira iDara pAse zakAya che. I. sa. 1000 pachI gujarAtanA itihAsamAM suvarNa yuganA poLonA jaMgalenAM maMdire gujarAtanAM maMdira sthApatyanI kalAnA sAkSI puratA vikasita selaMkI zailInA maMdira-thApatya gujarAtanI aMtima darzananI kakSA che. jene najare jonArA ja AnaMda mANI zake. dharatIne AvarI le che. jenAM darzana merA, kuMbhAriyA, suNaka, muslima sthApatyamAM uttama namUnAomAM amadAvAdanI vizALa gaLatezvara, bArI, sejakapura, somanAtha, miyANI, ghumalIyA vageremAM jumA masjida, kAchanI marijada, rANI zIparInI masjida, sIdI thAya che. vaccenA gALAmAM vaDhavANanA rANakadevInuM maMdira, thAnanuM saiyadanI masjida ke jenI jAla samRddhi vizvanA kalA-vivecakone munIbAvAnuM maMdira vigere maMdira sthApatyanA saMkrAtinA aMkeLA avApha kare che. AvI asaMkhya majida ane minArAo gujarAtanI samA banI itihAsa sarje che. kacchamAM keTAI, kerA, kaMthakoTa ane bhUmi para rASTrIya ekIkaraNanI sAkSI pUre che. khaMbhAtanI jumAM pUre gaDhanA maMdire paNa A yuganuM lAkSaNika darzana karAvI jAya che. masjida, prabhAsa pATaNanI mAyApurI ane jAmA masjida, mAMgaroLanI gujarAtamAM solaMkIyuganA eTale ke 11mI sadInI zarUAtathI jALI ane raiyata majida ane aneka makabarA vizALa ane 13mI sadI sudhInA suvarNakALamAM gujarAtanI bhUmi upara vizALa benamUna che. ane te samayanAM sthApatyanI abhUta rajUAta kare che. ane benamUna maMdironI racanA jovA maLe che. A yuganA maMdiranI maMdira sAthe kuMDa ane vApIonI racanA gujarAtanI dharatInI racanAmAM tenA dareka bhAgo bhiTTa ane temAM jAkuMbha ane grAsapI, viziSTatA che. moDherAnA sUryakuMDa, zihoranA brahmakuMDa tenA zilpa taMbhamaMDapa, zikhare, vitAna ane tAraNe saMpUrNa vikAsa pAme che. sthApatya mATe ghaNAM jANItA che. junAgaDhamAM raizata kuMDa ane dAdarapIThanI prANapaTTImAM grAsamULanuM mukha vadhAre rUDhicusta bane che ane kuMDamAM Aja paNa aneka yAtrALuo snAna karI pAvana thAya che. atyAra sudhI nahIM dekhAyelA tevA be tharegajathara ane narathara pITha chelle chele tulasIzyAmanAM kuMDa bhUlAya tema nathI. vApIkAnI racanA bhAgamAM umerAya che. maMdiranI divAle eTale ke maMDevaramAM paNa krAMti mALavALI che, jemAM pAnanI hAramALA ane suMdara vitAne najare Jain Education Intemational
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granyo. 433 paDe che. zahInI vAva, vaDhavANamAM mAdhAvAva ane gaMgAvAva, kaMkAvaTI bhAvanagara, dhorAjI, jAmanagaranA darabAragaDha temanA divAlacitra mATe mAtrAvAva, morabImAM kuberavAva, jUnAgaDhamAM kheMgAravAva, dhUmalImAM mazahUra che. jAmanagarano lAkhoTA kaTho 19mI sadImAM racAyelo hovA vikIyA vAva vigere aneka vAvo selaMkI yuganI yAda Ape che. chatAM sthApatyanI apUrva racanA rajU karI jAya che. tyArapachInAM yugamAM gujarAtanAM sulatAnanAM samayamAM bhavya ane bena cAra hajAra varSa pahelAMnI AsapAsanA samayanI harappA saMskRtinA mUna vAvonA namUnAo amadAvAda pAse aDAlajanI vAva, dAdA harInI che loko ane tyArabAda yAdavo, Ahiro, InDo-grIka, zaka, hUNa, mera, vAvamAM jovA maLe che. trako, saMghavo, cAvaDA, kAThI, gohila, jADejA ane chelle siMdhIo A pradezamAM AvyAM, vasyAM ane samAI gayAM. uparA upara dhasI gujarAtamAM durga-sthApatya agatyano bhAga bhajave che. jemAM Dabhoino killo, uparakeTa, dhumalI, kaMkAvaTI, jhIMjhuvADA ane prabhAsanAM AvatI jAtioe A pradezanI pAMgaratI saMskRti upara potAnI durgo ghaNAM jANItAM che. DabhoIne hirAbhAgoLa tarIke jANI to temaja hera mArI ane vividhatAmAM ekatA evA dhvanithI gUMjatI saMskRtinuM sarjana thayuM. bhAratIya saMskRtinA A dhvaninuM gUMjana karatAM A surendranagara jIllAmAM jhIMjhuvADAmAM selaMkIyugane khyAla ApatA, gujarAtanI saMskRtinA amApa gauravanA pratIkarUpe uttama ane bhavya siMha bhUmi upara AvelA aneka prakAranA avazenuM Aje ApaNe banata dvAro haju paNa ubhA che. karIe chIe. A avaze ApaNe potAno ja ItihAsa che. gaurava bharyo vAraso che. rASTranuM pratibiMba che. mAnavajAtanI mahAmUlI mUDI chelle chelle gujarAtanA rAjavIonA mahAlayo gujarAtanA sthAne che. bhaviSyanI preraNA che. te avazenI jALavaNI, tenuM darzana ane patya kaLAnI asmitAnA darzana karAve che. haLavadana rAjamahela I. sa. tene abhyAsa te ApaNI pavitra pharaja che. A naitika RNa ApaNe 1710mAM saMpUrNa thayo hato. jenI kASTakalA sarvottama che. vaDodarA, kadI na bhUlIe te ja prArthanA. E Adhunika DIjhAinamAM lena prInTa keTana sIntha prInTa che 3 DIscArja prInTa brAsa TAipa barTa banArasI TAIpa 2 vigerenA vikretA dIneza DAiMga enDa prinTIMga varkasa phulavADI, dIneza coka jetapura (gujarAta) Jain Education Intemational
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ 434 Jain Education Intemational. A House of Tool & Alloy Steels Prompt Service For Cut Length Bars & All Sections CARBON STEEL, O, H. N. S., H. C. H. C. Hot Die Steels, Stainless Steel, High Speed Steels, EN-8, EN-9, EN-24, EN-36 And Other En Specifications Steel ETC. ET. C GONTACT Grams STEELLORD SHAH ENGINEERING & EQUIPMENT CO. Kassara Street, Darukhana BOMBAY-10. AHMEDABAD-2 [ bRhada gujarAtanI asmitA BRANCH Tele. 377795, 377937 Telephone Clo 53835 Specialist in Mild Steel & Mild Steel PROFILES, BEAMS, CHANNELS, ANGLES, ROUNDS, PLATES, FLATS, SLABS ETS. ETC. CONTACT Mahendra Brothers 3rd Lane, Darukhana, BOMBAY-10 Telephone 377795
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM mRtyu smArako ane tenA zilpa pratiko -zrI kheDIdAsa bhA. paramAra gujarAtanI khamIravaMtI bhUmine sAthe behaNAM to jeka nara- meMghA mAnavInA rUpa-arUpanA paDachAyA to tyAM gAmane pAdare ja nAranA ja che. AkhuM saurASTra karo, malaka AkhuM pharI vaLe, to TheraThera UbhA che, pALiyA ne khAMbhIrUpe ! dharamanI dheluDI dhajA, pIrANAne lIluDA nejavo ane gaganacuMbI pALiyA ne khAMbhIo mRtanA smAraka te zuM mAtra madhyakAlIna maMdironI sAthe dareka dharamanA devanA cihnavALI vAye pharakatI dhajAyuM yuganA ja balidAnanA pratIka che ? ke tenI prathA sagaDa AdherA pharapharatI haze. dareka dharamanA dhAma sAthe jAtarALunA tharathara UbharAtA bhutakALa bhaNI laI jAya che ? A khAMbhI-pALiyAnA mAraka che haze ne paMDyane pAvana karIne, IzvarasmaraNa karatA sau pAchA pharatA haze. zuM ? tenI prathA bhAratamAM kayAre zarU thaI, A je jhINI najare joIe ne anumAna karIe to, A pALiyA, khAMbhI smArakana AvA e rUDA ne dihata dezanI capaTI dhULa mATe ya mAnavI rivAja to saMskArasiMcI sadIo lidhIne cheka vedakALanA sImADe. ahIM marI paravAryA che. je saurASTranI bhUmi, jenI AthamaNI dharAne mRta mAnavInI rAkha-kUla upara UbhI karAyela deraDIe-tUpa sImADe dhUdhavato mahAsAgara uchaLI uchaLIne A bhUminA paga pakhALe sudhI jAya che. RgredamAM AnI thoDIghaNI jhAMkhI to thAya che. che. tevA A saurASTranA dariyAkAMThAnA gAmaDAnI kerapagathArane kAMThethI mRtyu pAmelA mAnavInA mAthe tenA kuTuMbIo mATIthI AvI te gAme gAmane sImADe ne zeke, pAdare ne De, gaDhanI rAMge ne traNa mRtio racatA. anumAnAya che ke teno AkAra cetya-derAM jevo ja ara tara) khaLakhaLiyA nerAne kAMThe ke UMcA dhAroDInI mAthe, haze te pAchalA kALamAM maLatA caityaratUpAnA ghATa-AkAra parathI jyAM juo tyAM zUravIronI siMdUraraMgI khAMbhIo kheDelI haze A - kalpI zakAya che, kAraNa ke paraMparA bhAratamAM nAza pAmatI nathI, khAMbhI-pALiyA e to saurASTranA hADabaLukA mAnavInA prema, zoya tethI ja kahI zakAya che ke mRta mAnavInI upara nAne catya ke stupa Teka ane nekanI bhavya kathAo kahI jAya che. keI gAmane khAtara, koi tenA maraNacihna tarIke te kALamAM bAMdhatA. A prathA pachInA kALamAM abaLAne khAtara, to koI dharmane mATe, are eka nAnA evA tetara paNa paraMparAgata cAlI AvI che. jenuM rU5 I. sa. purvenI 2jI paMkhIDAnA kAje paNa vaTane khAtara, Avo eka eka mANAmotI jevo ane 3jI sadIonA stUpamAM ApaNane jovA maLe che. dA. ta. jorAvara AdamI tyAM mANe che ke je marIne paNa AvI gayo che tevA sAMcI, bhArahuta vagere. zUrAnAM ne devalAMnA pALiyA ne khAMbhIo Thera Thera pUjAya che. te saunA bhAratIya vedika darzanamAM suvarNa pItta agniprakAzanuM pratIka che te zauryanA A badhA dehita pratIka UbhA che. jene hajI Aje ya paNa sUryarUpe savAre prAcimAMthI zata zata kiraNo sAthe tamasabharI pRthvI upara tenA kuLanA kuTuMbIo bhAvabharI aMjali Ape che, kulavadhUo tyAMthI Ave che. ane pRthvImAM tejomaya sUrya banI prakAze che. lekane teja, nIkaLe to paNa lAjano dhUmaTo tANIne tenI adaba rAkhe che ane jJAna ApanAra te sUryadeva che. tene te kALamAM surya agnine vedI kuTuMbI puruSa pAghaDIne AMTo choDI, tene gaLAmAM DIMTIne A pALIyA, banAvIne te dvArA leke pujatA. leke vedImAM bali homIne A dvArA khAMbhIone juvAre che. agnine pUjatA. Ama agninA bali mATenI vedI-pUjAsthAna, te rUDerI e saurASTranI AthamaNI dharAne mAthe, parabhAtanA paramAM bhAratavarSamAM A rIte prathama thayuM. ane pachI to vedI brahmanuM jyAre sUrajanArAyaNa kirayuM kADhe che tyAre e sonalavaNa kiraNomAM pratIka banI rahI. A balidIne graMthamAM "caMtya" kahe che, ane gAmane pAdare, TIMbAne mAthe sAmI chAtI kADhIne UbhelA pALiyA hasI pachI A caityamAMthI IzvaranuM maMdira, yakSanuM maMdira, pavitra vRkSane UThe che. siMdUra cepaDyA ne khAMbhIo maDhayA, A dezanA zarAbaMkAo eTe, mRta uparanA smAraka vagere AvyA. A rIte mRta zarIra gayA yuganI baLukAInI jhAMkhI karAve che, te sAMjane TANe jyAre sUraja uparanA smAraka ke oLakhasthAna te vedI-caityanA rUpamAMthI udbhavyA mA'rAja mera bese che tyAre AthamatA paDachAye ne sAMjanI rUjhayujhikyu tema ja mAnI zakAya. tyArapachInA kALamAM dhIme dhIme vedInI veLAe A vIranarenI khAMbhIonA paDachAyA lAMbA virATa banatA lAkSaNikatAne maMdira-nirmANa athavA keIpaNa sthApatyamAM AvarI jAya che ne tane mUThImAM rAkhI karanAra zuravIronI yAdI tAjI kare lIdhIne pachI vizALarIte dhArmika, pUjanIya ke smAraka saMskAranuM che ane saMdhyATANe ja mAnavI atItanuM smaraNa vAgoLe che ne ? ane rUpa ApI dIdhuM. Ama mRta mAnavInuM mAraka paNa caityamAMthI thayuM che. te ja samaye gAmamAM ThAkaradhArAnI jhAlara raNajhaNI UThe che. mAnavInuM paurANika kALamAM paNa A rivAja hato te bhinna bhinna mana bhaTakatuM bhaTakatuM bhUtakALamAMthI vartamAnane sImADe, pAdaramAMthI bAbatomAM avanavI rIte jaNAI Ave che. rAmAyaNamAM chavaMta vaDIla jIvaMtajAgata gAmamAM pahoMcI jAya che. paNa gAmanA gata samayanA baMdhunA smaraNanuM pratIka lAkaDAMnI cAkhaDIo rasthApI bharata puje che Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bahuda gujarAtanI asmitA te azvamedha yajJamAM rAmacaMdra sItAnA pratIka tarIke darbhanI sItA banAvaDAvIne tene pAse besADe che. jyAre mahAbhAratamAM ekalavya khAMbhI mRtanA pratIka che tene puje che. i. sa. purvanA stupacaiyA uparanA bAhyAkAra pIpaLAnA pAna jevA, gheADAnI nALa jevA, ho sunI mArI ke padhdharanI khAMbI banAvIne tene puje che. vAgoLa vagere prakAranA che, jyAre kAzIne vakhatanA mukhyanA mA-pALiyA-khAMnI vaccenA mALe Ave ja AkAra hoya che. tethI mAnavAne kAraNa maLe che ke pALiyA-khAMbhI te jUnA vakhatanA stupanA ja rUpa che. kALa pramANe nAma ane ka temaja aMdaratA tarakAma pratIkamAM thoDA phera paDyo che. zaMgakALamAM thayelA nATayakAra bhAse tA 'pratimAnATa' nAmanuM eka nATaka saMskRtamAM racyuM che; jemAM mRta rAjA dazaratha temaja tenA vaDavAnI pratimA-khAMbhInI vAta karI che. A pratimA mANusanA mRtyu pachI ja muDhDhAya che. te jamAnAmAM tene amuka zabdanI te 'pratinA' ema kahevAnuM karo. (bayAre paNa khAvo mukavAnI prathA che ja ne ?). zRMgakAlanA pureAgAmI kALamAM paNa AvI pratimA mukAtI tenA dAkhalA meAjuda che. I. sa. purvanI 3jI sadInI AsapAsanI AvI eka pratimA maLI che. te paramAMthI maLI che. tene bahAra kare che to kA rAjA ajAtazatrunI' pratimA tarIke gaNAve che. A pratimA jotAM lAge che ke te kALamAM mAtra Relief ke Bas Relief nahi paNa samagra manuSya jevI AkhI pratimAe! kaDArIne tenuM sthApana karatA haze. I. sa.nI sadIomAM paNa A rivAja to cAlu ja hatA. mAM sudhImAM teA bhAratamAM pavana, asura, nAga vagere jAtinA lokoe bhAratIya judA judA dharmo apanAvI lIdhA hatA. temAM paNa pALiyA--khAMbhIno matyu tarInA rivAja cAlu ku tema jovA maLe che. dA. ta. kuzavI rAjA kaniSTanI kha`Dita khAMbhI-mUrti Aje paNa mAjUda che. ahIM'zilpakAmamAM paradezI zilpanI asara dekhAya che, vaLI che. sa.nI pUrvanI prathama strInI AsapAsanI 'gAMdhAra zailI'mAM A dekhAya ja che ne? gAMdhAra zaighInI khAnamAM pavana ziSa (grIka)nI asara che ja, tema ja guptakALamAM zilpakaLA judo ja svAMga dhare che. zilpa sthApatyanAM vividhatA sAthe lagabhaga saMpUrNapaNuM AvI ztaya chaeN, khA zailImAM mRta mANasonI pratimAo-khAMbhIo ghaDAi che te temAMnI ghaNI te| pAchaLathI deva thaine pUjAvA lAgI che. 436 mahAbhAratanA yuddhamAM babruvAhananA DokAne paNa pukhtavAnuM varadAna maLe che. Ama mRta ke jIvaMtanA smAraka ke badhA khAMbhI ja te ? vaLI mahAbhArata kALamAM te bhAratamAM paradezIe pazu AvyA che. mayadAnava vAstumAM khuba ja pAraMgata hatA. te asura hatA. teNe suMdara bhavana nirmANu paNa karyuM hatuM. Ama A kALamAM bhAratIya zilpa-sthApatyamAM thoDIka paNa paradezI asara zarU thai gai haze ja. paurANikakALathI mAMDIne i. sa. purvenI sadIemAM paNa mRta mANusane bALyA ke daphanAvyA pachI tenA meAbhA pramANe tenA upara koi caitya ke stUpa banAvavAmAM AvatA ja paNa zarUAtamAM A badhuM mATI, patthara ke lAkaDAnuM ja thatuM. tethI te bahu jhAjho samaya na TakI zakatuM, paNa gheADA varSomAM nAza pAmI jatuM. chatAM maurya - kAlIna samayanA tema ja te pachInA yuddhanA AvA stUpe! Aje hajapaNa UbhA che. jenA parathI maraNu stupanA rivAja, AkAra vagerenA ApaNane thADA khyAla maLe che. buddhu samayanI AsapAsa tema ja te pahelAM paNa A rivAja cAlu ja hato. tyAre te jamAnAmAM lAkaDAno paN cAla hatA. mRta mAsanA smAraka tarIke lAkaDAnA amuka AkAranA staMbha kheADI tenA upara thoDA kaMDAra paNa thatA haze. jenI rIta 'Law Relief''nI hatI. temAM zuM kaMDArAtuM te koI namUnA maLyA nathI, tethI kahI zakAtuM nathI. paNa gujarAtanA AdivAsIonI AvA ja prakAranI zAkaDAnI khobAmA tyAre jovA maLe che. jo ke te bahu jUnI te nathI ja paNa paraMparAnA tenA parathI khyAla laI zakAya. bhAratIya para MparAnI sAMkaLanA aMkoDA ekabIjA sAthe cokkasa eDavelA che ja. anugAmI mATe bhAge purogAmIne anusarato hoya ja che. tethI mULa hiMnta cAlI AvatI praNAtrikA catra rahe che. vacce navo vaLAMka maLyA chatAMya mULa vastunA guNo ne te rIta te mATe bhAge jaLavAi ja rahe che. dA. ta. vedakAlIna samayanA mRtyu pAmelAnA smRti stupa ke staMbA nAza pAmI gayA che, paNa te pInA kALamAM paNa coDA ghaNA pheraphAra sAthe te tevA ja pADe te rUpamAM baMdhAtA rahyA che. buddhu samayanI AsapAsa paNa AvA caitya I. sa.nI kaDI sahImAM khANe citramAM lakhyuM che. rANI yazAti tenA pati pAchaLa te satI thAya che tyAre hAthamAM eka patAkA (va) TrAya che, jemAM tene pita pADA upara beTo che tevu -tuSa Thera Thera hatA, ane tenA AkAra patra tenA anugAmI pazu stUpo - caityA jevA ja haze, tevu anumAna jarUra karI zakAya che. rAjA, pradhAna ke mahAna dharmopadezaka vagerenA stupa kadAca moTA merA haze pratIka che. madhyakAlIna tema ja adyatana pALiyA-khAMbhImAM pAchaLathI A pratIka ' mRtanA pALiyAnA pratIka '" tarIke rUDha thaI gayuM che. jyAre sAmAnya prajAnA stupa nAnA ane lAkaDAnAM haze. tejo ke I. sa. pUrvanI sadImAM sAMcInA tAraNa upara kaMDArelA samayamAM lADu ja vizeSa vaparAtuM tethI ja tA. pachI mAMsa kAva ArookanA vakhatamAM ziSa caramAM kAranuM zarU thayuM ane zuM phAlamAM sAMcIno stupa lAkaDAM upasthI kAra zailInI rIke padmaramAM kaMDArAIne banI gayA. sAMcInA tAraNanA amuka daravAjAmAMnA zilpanI sapATa pattharanI pATaDImAM zilpIo te lAkaDAmAM kotarAnA hoya tevu lAge che. chatAM te zilpa padhara upara ja karavuM. che. bhArahuta, sAMcI vagerenA zilpamAM buddhanA pratIka tarIke ratala huM stutyane loko pUje ja A rIte mRta mAnusa upara Avela starache. A tA-stupa vagere punIya che, tevI ja rIte loko kare pALiyA AvA ghoDezvAra zilpa teA che ja, paNa mRta smAraka pALiyAnA pratIka tarIke A hI sadInI AsapAsa jovA maLe che. (jugmAvatta 6 madhyayana-zrI cAmuvAra gayA, sAtamI haiM AThamI sadImAM A prathA dhIme dhIme sarvatra prasarI gai. tyArapachInA madhyakAlIna samayamAM te sAmAnya vIrAnA pALiyA ane rAjAmahArASTranI chatrI vagere aNu tarIke jAthI ubhA thavA lAgyA, jene khulluM maMdira ja kahI zakAya, jemAM mRta rAjavInI khAMNI kaDAtA. temAM tenA jIvananA chattAMta katarAto, sAthe tenI jeTalI rASTrIo satI thai hoya tene paNa be hAtha joDIne rAtanA
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya 437 "zurApurA na karAyA che. te badhI davA te ahIM pura ghoDA pAse UbhelI kotaratA. gAma, deza, abaLA ane Tekane khAtara te sAmI chAtIe laDatA bhAratamAM muslima pAdazAhanA vakhatamAM A prathA vadhAre vegavaMtI marAyA che, tyAre tenA mRtyu pachI jyAM laDatA kAma Avelo hoya banI. hiMdu-muslimanA yuddhomAM kaMI keTalAM ye loke marAyA ne tenI tyAM athavA mRtyu pAmelAne AtmA jyAM karamAve tyAM, potAne pAchaLa asaMkhya strIo satI thaI. pachI mRtyu pAmelA vIranA pAdara ke duzamanane gAmane pAdara tene pALiyo kheDAya che. zarIraane satInA pALiyA ne khAMbhIo Thera Thera kheDANA. jUnAmAM jUnA tApUrvaka laDanAra dareka raNa jeddo pUro zUravIra che ja. AthI kAThI I. sa. nI AThamI sadIne pALi siMdhamAM che jyAre 14 mI thI leke pitAnA vaDavAonI temaja bIjA jaNanI khAMbhI pALiyAne 15 mI sadInA pALiyA mAMDIne gayA varSe besADelI khAMbhI saurASTramAM "zarApurA' nAma Ape che, te khAMbhI ke pALiyAne zApurA ja jovA maLaze. kahe che je raNamAM marAyA che. te badhI ya vAte purA zaravira hatA. bhAratIya zilpa temaja sthApatya baMnenI Dhabe saurASTranI khAMbhIo teo purA nAmadhArI TekarakhA ne bahAdUra hatA te ahIM purA thayA pALiyA vageremAM kaMDAra zilpa jovA maLe che. pALiyA ane khAMbhIne che. je te che. je raNamAM khapyA che, te zurA banI gayA che. tenI yAda A samagra bAhyAkAra e samagra sthApatyanuM pratIka che jayAre tenI vaccenAM zurApurAnA pALiyA Ape che. A zurApurAnAM kAThI galaDherAnI bhAgamAM katareluM tANakAma, tenI paddhati AkRti te zilpakAmane khAMbhI-pALiyAnI vaccenA ghaDesvAranA pratIka sAthe ke laine prakAra che. saurASTranAM pALiyA- khAMbhImAM I. sa. pUrvenI 1lI, rajI nIce cAlato vALaMda, vALI hADamAM haDeDIne pAto caDAvanAra amalanI sadInI zilpa zailInI rItano bhAsa thAya che. te khAMbhI-pALiyAnA kharala paNa katarelI hoya che. kAThInAM zurApurA A pratIkethI paNa khAsa AkAramAM jUnA stUpacaitya vagere sthApatyano aNasAra che. AmAM judA tarI Ave che. AvA pALiyA gaDhaDA, citaLa, jasadaNu vagere pALiyA-khAMbhImAM zuddha bhAratIya paraMparAnI ja jhAMkhI thApa che. ema tema ja kAThInI vastIvALA gAmamAM jovA maLe che. chatAM tenAM upara paradezI thoDI ghaNI asara to che ja. temAM yavana temaja (2) pALiyA : saurASTrabharamAM ghaNI badhI jAtanA loko vase muslima saMkRtinI thoDI ghaNI asara thaI ja che, tenI nA nathI. che. temAM ghaNAM zuravIra jAtinA paradezIo paNa A dezamAM A saurASTranA pALiyA vadhAre to leka zailInA zilpanA ja che. tyAMnA rItarivAja ane dharma ravIkArIne rASTrIya banI gayA che. tethI kahevuM hoya te karI zakAya ke bhAratIya pattharazilAnA zilpanI paNa pachI te jyAre jyAre lAga maLe tyAre baLa pramANe teoe zarUAtane tabako hatA tenA karatAM paNa jarA avazvaza AkAramAM mAthuM ucakayu che makALamAM to bhAratabharamAM avyavasthA hatI te saurASTranA pALiyA ghaDAyA che. te tabakakAnI rIta-raulI kALamAM saurASTramAM ghaNAM nAnA rAja-ThakarAto hatI temAM rAjapUta ahIM hajI emane ema ATalI sadIo gayA chatAM jaLavAI musalamAna kAThI, mera, khasiyA, keLI vagere jAni mAM che ! '' che , rahI che. hajI Aje paNa khAMbhI-pALiyAnA dhaDanArA gAmaDAnAM ThakarAte bhogavatA hatA. e jamAnAmAM che mAre enI talavAra ane loka kalAkAra, rathAnika salATo jUnI paraMparA pramANe ja jIte tenuM rAja" e nyAya hato, tethI dareka baLavAna mANasa ghaDe che. A saurASTranA moTA bhAganA pALiyA grAma salATIe thaDAM jhAjhA mANase bhegA karIne AsapAsanuM gAma ke mulaka kabaje ghaDyA hovAthI tene bAhyAkAra, pratIke ane chIcharA takSanI karavA lUMTavAno prayatna karyA karato te rAjA ane ThAkero paNa ghaDavAnI rItamAM kazeya phera paDato nathI. badhuM ya rUDhigata, zAstra dhaNIvAra nAnI moTI laDAI laDIne koIne mulaka paNa laI letA pramANe karyuM hoya che. salATa gAmaDAnAM hovAthI temAM vigata baLakA kAMTiyAvaraNanA bhANase paNa TALI jamAvIne kasadAra gAmaDAM ghaNIvAra adhurI rahI jAya che. AkAra vadhAre prAkRti bane che, chatAM lUMTavAno prayatna karyA ja karatA. te jamAne ja e hato, talavAra eka jAtanI saLaMga paraMparA temAM acUka jaLavAI rahe che, te che sAthe talavAra athaDAtI, gAma, Teka ane nAkane khAtara paNa mANasa phanAAkAra ane pratIke. phAtiyA thaI jato nAka ane Teka to nahoto. saurASTranuM prakhyAta saurASTranA gAme, zahera saMgraharathAne vageremAM je pALiyA bhUcara morInuM yuddha e eka AzarAdharmanI TekanuM ja yuddha hatuM ne? khAMbhIo vagere atyAre mojUda che temAM judI judI cArathI pAMca jUnA vakhatamAM gAma upara nAnAM nAnAM pALa caDI AvatA. A kakSAo thaI zake. A vibhAge pALiyAnA kotarakAma pramANe na pALamAM eka nAyaka rahetA. te 40 thI 50 mANunI TALI racI pADatAM tenI judI judI kakSA pramANe jema ke--tenA devatva, vIrava hake I gAma jItavA. bhAgavA ke lUMTavA caDI jate. te kAM to koI tema ja smRtisthApana vagere pramANe pADatAM A pramANe thAya che.--: nAnI ThakarAtane kaI ThAkora hoya athavA kAMTiyA varaNane baLuko (1) zurApUrA : medAna zarA kAThIoe sUrya upAsaka jAtinA ane chAtIka AdamI ja hoya. Ama te pALa nakakI karelA gAma che. kAThI leke kacchamAMthI saurASTramAM AvIne vaselA che. te loke upara trATakI paDatA. tyAre je gAmamAM te pALa trATakatuM te gAmanAM eTalA to baLavAna hatA ke tene AvyA pachI saurASTranuM nAma ja loke pAvara mANasothI bIne nAsI jatAM je hAtha paDayuM hathiyAra kAThIyAvADa paDI gayuM. mULa to A leke kaI paradezI prajA che, AvyuM te jhAlIne sAmI chAtIe gAmanuM rakSaNa karavA, pALa sAme te sithiyana haze ke grIka tenI vidvAnoe carcA karI ja che. A laDavA gAmane pAdara jatAM temAM pAghaDIne AMTe laI janAra sau kAThInI deha daSTi, tenI raNajodhAra ghoDIo ane A ghoDIne cheDe- juvAna, vRddha ane ghaNIvAra to sAMbelA laIne gAmanI strIe paNa vAra beya raNuzarA hoya che. saurASTra mAM TharIne ThAma thayA pachI gAmanA rakSaNa mATe ubhI rahetI. lagabhaga pAdaramAM ja pALa sAme teoe saMpUrNa rIte dezI lekenA rItarivAja apanAvI lIdhA che. sau gAmaDu jambara sAmano karIne laDatu. kAM to pALAnA AdamIone tAramAM carcA karI che. juvAna, 2% , ubhI rahetI. * Jain Education Intemational
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ 438 [ bRhada gujarAtanI amita calAvI pALa tyAM pAdaramAM patie patharanI ke mArIne gAme bhagADI mUkatuM athavA gAmanA sau zuravIronA te paNa Theza' besADe che. paNa AvuM to javalle ja bane che. mAthe paDayA pachI ja pALanAM leke gAmamAM jaI zakatA, ane pachI ja devuM karIne ya leke khAMbhI to kaMDarAve ja che, to bIjuM kAraNa te gAmano kabajo letA ke lUMTa calAvI pALa vALA cAlyA jatA. gAmathI khUba dUra bharyo hovAthI tenA kuTuMbIo dara varSe tene nALiAma pALanI sAme gAmanAM leko laDatA, khapI jatA tyAM pAdaramAM yera vadheravA ke naivedya jhAravA jaI zakatA nathI tethI paNa mAtra tyAM pAchaLathI tenA kuTuMbIo tenI zuravIratAnI yAdIrUpe pALi ubho smRtirUpe patharanI "Theza" besADIne maranAranI mRtyubhUminI yAdI rAkhe karatA ne tenAM vaMzajo ja mAtra A pALiyAne pUjatA. vaLI pALa che. mAtra lagna pachI varADiyA ke kuTuMbanA prathama putranA janma sAthe AvelA mANase paNa tyAM gAmanA pAdaramAM bharAtA, tenA pachI tyAM page lAgavA javuM paDe che. bAkI te dara varasanA nava kabIo paNa dhIgANuM thayuM hoya te gAme AvIne pALamAM tenA gAmane pAdara je ghaDele pALiyo kheDyo hoya tene ja jhAre che. Avele paNa laDatamAM marele tenA mANasane pALIye te gAmanA (4) khaMbhI-khAMbhIne artha ghaDelI ne kotarelI zilApAra, pAdaramAM kheDI jatA. thaMbha ane amuka rIte karelI mUrtio evo thAya che. lagabhaga Ama pALiyA baMne pakSanAM boDAtA. pALa sAthe gAma devasthAnanI mUrti sivAyanI dareka jAtanI katarelI zilApATa ke jItavA, bhAMgavA ke lUMTavA AvelA mANase te gAmanA lokenI thAMbhale, khUTo vagerene khAMbhI ja kahevAya. pachI bhale mAtra te sAthe laDatA bharAyA tethI te paNa zuravIra to kharAne ? tethI zilAlekha hoya ke dAnapatra ke AjJApatra hoya tene khAMbhI ja kahe bharAyo mATe tene paNa pALiyo so . to vaLI ghA eTale che. A khAMbhI zabda mULa saMrakRta-mahUma parathI khAMbhI' Ama rakSanAra. A Ti > ane gifma te "pALiyo' Ama thaI gayo haze tema lAge che. ane A khAMbhInA arthamAM ghaNI ghaNI zabda thayo haze. gAma leke potAnA gAmanuM pAlana karatA marI bAbatonA thaMbha, mUMTA, zilAlATa vagerene samAveza thaI jAya che. gayA che, teoe potAnA mRtyu sudhI gAmanuM rakSaNa karyuM ne dA. ta. laMbacorasa vakhANavALI ke ketarakAmavALI zilAlATa, goLa Ama rakSaNa karatAM bharyA hovAthI rakSaNa karanAra, pAlana karanArAnA thAMbhale, samRti sthaMbha, AjJApatra ke dAnapatra bAbatamAM katareluM ke arthamAM prayojAI gayo. tethI tenA arthamAM "pALiyo " zabda kaMDAreluM pratIka zilpa paNa hoya che. vaparAya che. ghaNIvAra mUMgA pALelA jAnavaro ane pazuoe mAnavatAbharyA (3) keza :- saurASTranA gAme gAmanA pAdaramAM yuddha khelANA tema ja bahAdarInA kAmo karyA hoya tenI yAdamAM 5NuM tenI pAchaLa ja che. temAM keka zUravIro kAma AvI gayA che, te sava nA pALiyA tenA kaMIka pratIka sAthe tenI khAMbhI UbhI karelI hoya che. (dA. ta. gAmane te pAdara hArabaMdha kheDANA che. temAM ghaDelA ane kaMDArelA pALi- naLAjA pAsenA sAkhaDAsaramAM nimakahalAla kutarA nI AvI khAMbhI yAnI sAthosAtha vaNAMka to dhaDA vagaranA emane ema aghaDa para che. jemAM tenA eka paganA paMjAnuM pratika kaMDAreluM che.) te ubhA karAne mAthe sidara paDelAM che. AvI jAtanA je pAchiyA hoya vaLI koIe gauhatyA karI hoya to tenA prAyazcitanA pratIkarUpe che tene keza" kahe che. gAyanI khAMbhI karAvIne kaI devasthAne tene khoDe che. ( zihera pAse te jamAnAmAM laDAIo mAtra rAjya ke prAMtamAM ja nahotI thatI. vaLAvamAM AvI savachI gAyanI khAMbhI che. ) vaLI rAjavIo e jamAno ja evo hato ke bhaDavIra nara khaDiyAmAM khAMpaNa laine gocara mATe ApelI jamInane kAMThe paNa vAcharu dhAvatI gAyanA khudA ja pharato. jyAM anyAya dekhe tyAM mArato ke bharato. vaLI laDavaiyAo khoDAve che tethI gAma le ke tenAthI jANe che ke A gaucara che; te lazkara sAthe laDAI laDavA mATe potAnA gAma ke dezathI AgherA kheDAya nahi. saurASTrabharamAM nAgapUjAnuM mahattva che ja. moTA bhAganA paNa nIkaLI jatAM ane paradharmIo ke dezanA ja kaI rAjA sAme gAmane pAdara, nadIne kAMThe ke gheghUra vaDalAnI chAMyaDI heThe nAgadAdA medAnamAM utA laDatA tyAM ja khapI jatA. tene deza, gharabAra te (zaramALiyA dAdA)nI khAMbhI nAga-nAgaNanA jeDAvALI ke mAtra khUba ja AghA hatA tethI te maranArane pALiyo tenA kuTuMbIo eka nAgavALI hoya che. tyAM laDAInA medAnamAM na besADatA paNuM bharanAranI bhUvA dvArA rajA A badhI khAMbhIo laMbacorasa zilAne kaMDArIne temAM kerelI meLavIne teno pALiyo potAnA gAmane pAdara ja ghaDAvI kaMDarAvIne hoya che. temAMnI ghaNIne bAhyAkAra pALiyA jevo ja hoya che. kheDatA. paNa te raNa joddho jyAM aneka jakhkhothI ghavAyele, jenuM aMdara paNa sUrya, caMdra vagere pratIke temaja mathALAne AkAra zarIra janmathI cAraNI jevuM thaI gayuM hatuM ne te pachI bhAne na gaLa, sapATa ke caMtyAkAra hoya che. khAMbhInuM ne pALiyAnuM bAhya rahetA dhaba da ne jyAM hamezane mATe DhaLI paDaye, bhUmi zayana karyuM svarUpa sarakhuM ja hovAthI leke ghaNIvAra "khAMbhI" ane " payA" lAM tenA 5 bAnI ramRti paNuM tenA kuTuMbIo rAkhe che. te sthaLe evo bheda ja na karatAM AvI jAtanI zilApAne khAMsI ke pALiyo game tevo paNa uparathI aNiyALe aNudhaDa para tyAM pharIne kahe che. paNa khAMbhI ne pALiyAmAM be che ja, pALiyo bharelA vIranI tenI upara siMdura copaDI de che. A thayuM mRtyu pAmanAranuM, te jyAM smRtirUpe che. jyAre khAMbhAmAM te dAnapatra, AjJApatra, pazu, nAga medAnamAM paze tenuM, mRtisthaLa. ane tyAM ja tenA nAmane paththara vagereno samAveza thAya che. vaLI satI temaja vIrAMganAo paradhamanA U karyo te pelA maranAranA nAmanI keza'. hAthe na paDatA AtmabalidAna ApI "jauhara' karIne marI jatI ke keza besADavAnuM kAma vyavahArika paNa che. ghaNA leke potAnI satI thatI athavA sAmI chAtIe laDatAM keI maratI to tenI khAMbhI atisAmAnya sthitine kAraNe pALiyo ke khAMbhI na kaMDArAvI zake te pALiyA beDAya che, Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha trunya ] 439 saurASTramAM koIka sthaLe bibhatsa dazyanA kaMDAravALI khAMbhIo ke rahI gaI hoya che. ane tethI tenI asadagati thaI hoya che. te zilAo jovA maLe che. temAM strI sAthe gadheDe, ghoDe, kUto vagerenA mATe te pAchaLa rahelA kuTuMbIomAMthI koIne kanaDe che. kuTuMbIo akudaratI saMbaMdha kaMDArele hoya che AvI jAtanI khAMbhIo e bhUvA pAse dANA jevaDAve che. bhUvo dANAnA vAsA vadhAvA (ekI dubhAyelA salATInI mUrtimaMta gALo che. AvI jAtanI khAMbhIo vAva, bekInI gaNatarI) joIne anumAna karIne kahe che ke tamane tamAro maMdira ke koI gAmanA TeDe kheDelI jovA maLe che. tene "gahA gALa" purvaja, je kamote maryo che, te naDe che. pachI pUrvajanA nAme DAkalA kahe che. jUnA vakhatamAM loke temaja rAjavIo vAva maMdira vagere mAMDI, mAMDalu besADe che. temAM bhU dhUNe che. tyAre gharanAM ke baMdhAvatA. te mATe paragAmathI salATane teDAvatA. teo premathI bAMdhakAma, kuTuMbanAM koI AdamInI saramAM te purvaja Ave che, ne potAne zilpakAma karatA. temAM je baMdhAvanAra mAlika te salATane pUrA paisA besavuM che tema kahe che, pachI vadADa pramANe maranAranI khAMbhI dhaDAvI ke sAruM khAvAnuM na Ape ane bIjI rIte kanaDagata kare to te rasalATo tene deva samete che. ( sUradhana tarIke besADe che.) A rIte suradhana adhUrA kAma ke kAma pUruM thaye AvI rIte zilAomAM gaMdI gALo besADe che. uccavarNamAM paNa Ama sUradhana pUjAya che. vaLI bAvAmAM kaMDArIne rAtorAta te sthaLe khoDIne bhAgI jatA. A gALo baMdhAvanAra koI mare tyAre tenI samAdhi upara khAMbhI kaIka kheDe che, temAM mAlikane detA je zAzvata TakI rahetI. vaLI rAjA-prajAnI takarAramAM palAMThI mArIne te samAdhi caDAvIne beThele hoya tevuM pratIka citra ke dharmonA vaDevADAnI takarAramAM paNa AvI gALo ApI leka bhAgI kaMDAre che sAdhubAvA paNa dharmayuddhamAM laDatA bharAyA hoya te tene jatA. tevI gALAnI bolImAM lakhANa paNa lakhatA. AvI gALAnI paNa pALiyo kaMDArAya che. dA. ta. bhUcaramorInA yuddhamAM nAmaDAkhAMbhIo ghoghA, bokhalIvAva vagere rathaLe che, te vaLI kaI kaI bAvAne pALiyo thayo che. AvI samAdhinI khAMbhI AkhalelamAM khAMbhIomAM pazu-pazunu maithuna vagere kaMDAreluM hoya che. AvI jAtanI chellA dasakAnI paNa jovA maLe che. khAMbhIne "lAMchana" kahe che. ghaNA leke vAva, maMdira havelI vagere saurASTranA lekamAM nAgapUjAne mahimA khUba ja che. zrAvaNa vada suMdara majAnA banAvaDAve che. te suMdara majAnA hovAthI koI maMtrataMtra pAMcamane divasa nAgapAMcama kahevAya che, gharakITha eka eka vyakti te jANanAranI melI najara tenI upara paDe tethI maMdira, havelI ke vAvane divase TADhuM khAI ne nAgapAMcama kare che. pANiyAre nAganuM joDuM dALavA thaI jAya che. tethI te thAtyamAM amuka sthaLe kharAba zilpavALI cItarI tenI pUjA kare che, AthI nAgadAdAnI khAMbhIo paNa ghaNAM lAMchanarUpa ekAdI khAMbhI bAjumAM kheDI de che. jema rUpALA bALakanA gAmamAM che. sApa Dese tyAre A nAmadAdAnI mAnatA manAya che. gAle mezanuM TapakuM karavAthI tene keInI najara na lAge tema A jyAre moTA bhAganA saurASTranA leke nAgane pUrvaja rUpe paNa mAne khAMbhIo paNa mezanA TapakAnI ahIM garaja sAre che. zi95mAM paNa che. gharamAM aThavADiyuM sApa dekhAya, pavanamAM sApa dekhAya to teo te mezanI TIlIrUpa ja che. (AvI kUtarAnI joDI khAMbhI gAMdhIsmRti mAne che ke pUrvaja naDe che, je sApa rUpe dekhAya che. vaLI kaI saMgrahAlaya-bhAvanagaramAM che.) dharma ke maMtrataMtranA nAme ghaNIvAra lebhI dhana dATIne bhare te te acUka kALo nAga thAya che, ne tenI mAnasika rIte saDelA ke atRta vAsanAvALAno A rasIdhe umaro ja che. mAyA mAthe bhArIga thaIne bese che. zrAvaNuM vada 14 ane amAsanA tulasIdAsajI tenI vinayapatrikAmAM lakhe che ke te kALamAM bhATa lekene divase puruSa ane strIo A pUrvajane jva- tala ane lIlI dhro rAjA mahArAjA Icchita dAna na ApatA to tenA pratIka pUtaLA sAthe beThAM pANI reDIne TADhA kare che, Ama nAga zuM kharekhara banAvIne tene gALe detA, gAma vacce TAMgatA vagere karatA. "kuratA saurASTra lekanA pUrvaja haze ? vidvAnoe vicAravA jevuM che. vaLI idhanA '' hajI ya hiMdImAM kahevata tarIke kAya ja che ne? pati avato hoya ne strI kamote ke akasmAta mare to ghaNI jJAtimAM kaI sthaLe pAtaLI zilAo ubhI karelI hoya che. te capaTa tenI khAMbhI kheDAya che. tene " zitara'nI khAMbhI kahe che. temaja goLAkAra paNa hoya che. tenI upara mAtra lakhANane mathALe saurASTranI sau jJAtinA lokone potapotAnI kuLadevIo hoya che. thaDe kaMDAra ke kaMIka pratIka hoya che. te koInA phala dArayA hoya te devIne kuTuMbadITha eka bhUla hoya che. tene mAtAne peDiye" tenI para ubhI karavAmAM AvI rahyu cheAvI jatA ane kahe che. te peDiye mare tyAre tene sametIne mAtAnA maDhamAM besAsaurASTramAM " lAM' kahe che. mULa saMskRta zabda yaSTilAkaDI parathI DAya che. tenI paN cetya--ratUpa AkAranI khAMbhI banAvAya che. te A thayuM lAge che. bhUtakALanI lADInI zuLIne paNa leka "lAMDInI mAtra cAMdInI ja banAvavAmAM Ave che. temAM kazuMya pratika nathI hotuM. lAMkya ' kahe che. AvI lAMTha bhAgye ja jovA maLe che. pAMca tene "phaDeluM" kahe che. Ama eka bhUvAnuM kaheluM mAtAnA maDhamAM se talAvaDAmAM AvI eka lAMbe Aje paNa che. varSa sudhI rakhAya che. pachI te kalAne dariyo ke kuvAmAM padharAvI (5) sUradhana :- badhA ja kSatriyo ke bIjA varganA lake kAMI devAya che te tenI jagyAe bIjA bhUvAnuM Ave che. laDAImAM ja khapI jaIne zuravIratAbharyA mRtyune varatA nathI ane A rIte saurASTranA pALiyA-khAMbhI vageremAM ghaNI vividhatA have te evI hAthe hAthanI laDAI ja kayAM che ? jamAno ja badalAyo che. paNa moTA bhAganAne bAhya AkAra, ghaDatara, uparanA kaMDAra ane che chatAM khAMbhIo haju ya navanavI gAmaDAMmAM khaDAyelI dekhAze, pratIke te lagabhaga amuka cokakasa prakAranA ja che. cAlI AvatI A khAMbhIone "sUradhana' kahe che. A khAMbhIo akasmAta, rUDhi pramANe tenA kaMDAra 'Motif'ne cIle rUDhigata rIte cAlu ja ApaghAta, khuna ke akudaratI rIte mANasa mare che tenI che. mANasa che. khAsa paraMparA pramANe ja tenI racanA thAya che. vaLI A sarva A rIte bhare tethI pretayonimAM jAya che tene jIva bhaDake baLe che. grAmasalAToe ja mukhyatve ghaDayuM hovAthI kaulInI asara tenA te valakhA mAre che. kAraNa ke akudaratI mRtyu thavAthI tenI vAsanAo upara prabaLa dekhAI Ave che. gAmaDAnAM badhAja salATa pAvaradhA Jain Education Intemational
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ 440 [ bRhada gujarAtanI asmitA Gram UTENSILS Phone 332608 MASTER Metal Industries kheDuta chApa sutara vAparo utpAdaka dhI vizanagara ke. opareTIva pInIMga mIlsa lImITeDa vIsanagara. u. gujarAta sahakArI kSetre eka vadhu sAhasa sutara AMTI tathA kananA rUpamAM. 14esa thI 38esa sudhInA kAunTamAM maLI zake che. hAthazALa tathA pAvara-lumsa mATe uttama sutara meLavavA sAIjha bIma paNa taiyAra maLe che. mAhe jAnyu. 28 thI 30-6-69nA deDha varSanA gALAmAM sutaranI guNavattA sArI hovAnA kAraNe rUpiyA paMcAvana lAkhanuM sutara nikAsa karela che. Mfg & Dealers in Stainless Steel Oares & Spoons Articles MASTER BRAND STAINLESS STEEL UTENSILS 15, Bada Mandir Gaushala, 3rd Bhoiwada, BOMBAY-2 sAMkaLacaMda kALIdAsa paTela pramukha ramaNIkalAla maNIAra menejIMga DIrekaTara, zubhecchA pAThave che zrI mahesANA tAlukA saha kha.ve. saMgha lI. sahakArabhuvana rAjamahela roDa mahesANA (gujarAta) TelIphena naM. yara sthApanA tArIkha 3-2-64 seMdhaNI naMbara jI. 5. 1438 zera bhaMDoLa 66 000-00 sabhAsada saMkhyA 123 anAmata phaMDa 23390-00 anya phaMDa 42400-00 gaNezabhAI zaMkaradAsa paTela pramukha Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha banyA 441 nathI hotA, hoI zIkhAu ane aNaghaDa hoya che. teNe ghaDelA . ravAmAM Ave che. tene hAthamAM DhAla talavAra laIne raNa vacce jhujhato pALiyA-khAMbhIonA AkAra ghaNAM ja apabhraMza ane pramANa vagaranA hoya te rIte kaMDAre che. tenuM kAraNu vasavAyAne ghoDe na besAya e temaja ochI vigatavALA hoya che. te vadhAre grAmINa dekhAya che. to ja mAtra che. jyAre koI rAjavI ke musaddI mahAjana divAnanA hAtha besI gayelA salATe ghaDelAM darzanIya paNa hoya che. A badhA pALiyA upara tene rathamAM besIne laDatA kaMDArelA jovA maLe che. ja kaMDArakAmanI rIta chIcharU takSaNa (Law Relief)nI che. tenA mekhaDAjI, vatsarAja vagere akabaMdhanA pALiyA kaMDArAyA che. zobhana, pratIke, samagra pALiyA khAMbhIne AkAra ane racanA mAMDaNInuM vALukaDanI zarIra kaNabaNe chAza vAvatAM cha lUTArAne mAryA hatA, ghaDatarakAma badhuMya cIlAcAlu ja thAya che. tethI aneka kArIgaree tethI tenA pALiyAmAM tene chAza levatI kaMDArela che. tyAre satInI - jude jude sthaLe A badhu kaMDAryuM hovA chatAM anekatAmAM AkAramAMDaNI khAMbhI ane pALiyA upara sUrya caMdra ne vacce kATakhUNA jevo AzI ne pratIkenI ekatA badhe ja lagabhaga sarakhI ja lAge che. vada mudrAvALA hAthanuM pratIka hoya che. keI brAhmaNa, cAraNa ke - khAMbhI-pALiyAmAM vaparAte pathara, retI athavA jyAM je bAreTanI strI mATe mAtra hAthane paMje paNa hoya che. ne kaLInI jAtane patthara maLI zake te vaparAya che. te mRtyu pAmelAnAM zikAtaranI khAMbhI mAthe baMne hAtha koIvAra karelA hoya che. ghaNI mAraka hovAthI tene uparanI temaja bAthAkAra caitya, sUpa, goLa khAMbhIomAM gAya-vAcharuM, khAra, je dariyAI laDAmAM ke akaramAtathI 'ghumaTa. zikhara AkAra ke zaMku jevo temaja sapATa paNa hoya che. maryo hoya to vahANu sAthe paNa kaMDArelI hoya che. mAtAjInI temAM karelA pratIke je te prakAranI khAMbhI-pALiyAmAM lagabhaga khAlImAM trizaLa ja hoya che, temAM sUrya-caMdranA pratIka hotA nathI. "maLatA AvatA hoya che. ghaNumAM jJAtibheda pramANe paNa pratIke AvA sarvaprakAranA khAMbhI-pALiyAe saurASTramAM Thera Thera jovA kaMDArAya che. dA. ta. garAsiyA, rajapUta, kAThI, Ayara, bharavADa, maLe che. moTA bhAge tene AkAra zilApATarUpe laMbacorasa hoya che. keLA, mocI, kaNabI vagere. kSatriyA ne kAMTiyA varaNamAM pALiyA, te savAgaNI pramANe mApIne ghaDAya che. dara zrAvaNI amAse ke A khAMbhI ke suradhana upara cityAkAra ke bIjA AkAranA gaLAkAra nI vada caudasa ke besatA varSe pALiyA satIne ghI-siMdUra cepaDIne e haMmezA cAMdA sUrajanA pratIke hoya ja che. tene artha jyAM cekhA, nALiyera vagere jhAre che te tenA kuTuMbI sau page lAge che. sudhI sUrya-caMdra tape che tyAM sudhI A vIranI kIrti amara raheze. khAMbhI ane pALiyAne bAhAkAra tema ja chIcharA takSaNanI rIta athavA cAMdA-surajanI sAkSIe A devatA sthapAyA che. paNa cAMdA ghaNA janI zailInI che. bhAratIya zilpakaLAnA bhArata, sAcI vage suja-e "gAyata naMdra tivArI" nuM pratIka che. satInA pALiyA renI zilApATamAM AvI zailInuM kaeNtarakAma thayuM che. vaLI ghoDesavAranA ane dAnapatramAM paNa A pratIka sAhIrUpe, amarapaTArUpe pratIko paNa temAM sArI rIte thayA che, paNa pALiyA ne khAMbhInA kaMDArAya che, ghoDesvAronA pratIko te madhyakALamAM ja rUDha thayA che. chaThThI sadIthI A surya--caMdranA pratIkanI nIce, vacalA madhya bhAgamAM je yoddho zarU karIne lagabhaga 12mI-14mI sadImAM te te atyAre maLatA ghaDe. zahIda thayA hoya che jenI khAMbhI kaMDArelI hoya tenuM pratIka chIcharA svAranA pratIkanuM cekasa 25 dhAraNa karI le che. ane pachInA takSaNathI kaMDAreluM hoya che je te yoddho kSatriya ke kAMTiyA varaNane kALamAM te loko tema ja salAToe e pratIka upara ja pitAnI hoya to tenuM pratIka ghaDesavAranuM hoya che. jamaNA hAthamAM bhAluM ke mAra mArI dIdhI che. pALiyA khAMbhI, suradhana vagere mATe rUDhi talavAra, DAbA hAthamAM DhAla ane sAmuM ApyuM moTuM pALiyAmAM paraMparAne A AkAra ja pratIka banI gayo. vaLI 17mI-18mI koI divasa Profile (ekacazma) moTuM nathI kaMDArAtuM, kAraNa ke, sadInA salATIaulInA saurASTranA citromAM paNa A AkAra dRSTi ema thAya to devatva pAmelA purUSane je eka AMkhavALo kaMDAre gocara thAya che. jevA ke "bhUcara morInuM yuddha", jAmanagara. vaLI to te mUrtinI kheDa ke lAMchana rUpa lAge che. devane eja AMkhe "cittaLa ane rANAnI laDAi," ziherane darabAragaDha vagere tema ja hevI joIe. jene laghucimAM paNa A ja praNAlikAthI be AMkho kAThI zailI, lekaraulI, kaTAvakAma vageremAM lekabharatamAM ghoDe caDe mUkAya che ne ? pAtrane mAthe mugaTa ke pAghaDI, ke zarIre aMgarakhuM, ke zUravIra, tenI besaNIne tenA hathiyAra jANe ke pALiyA jevA ja keDiyuM ane nIce suravAla upara beTa bAMdhelI ane keDe talavAra ke jamaiyo, bhAse che. barachI A puruSone poSAka. pachI me moTA bhAge Profile' ja A pALiyA-khAMbhI vagere dvArA sairASTranuM jema mUrtimaMta thAya hoya che. A rIte te pracalita pALiyAnuM pratIka kaMDAreluM hoya che. che. tenA bhUtakALanI jhAMkhAne raMga siMdUroi che je tenA vIronA keIka pALiyAmAM te sAthe AkheTanuM pazu siMha, vAgha ke suvara hAya pALiyA upara ja paDe che. Aje ya e kaI koDabharI ramaNIne che. koI sAthe satIne paMje paNa hoya che. te pachInA nIcenA nara kesariyA vAghA sajIne gAmegAma ne pAdara atItanI Alabela khAlIbhAgamAM te yoddhAnuM nAma, gAma, tithi, saMvata ane kaImAM tenI dete ume che. -mAhitIkhAtAnA saujanyathI. mRtyu kathA TUMkamAM lakhelI hoya che. moTA bhAganA pALiyA, khAMbhInA saMdarbha racanA ne prakAra AvA ja hoya che. (1) bhAratako saskRti aura kalA-zrI rAdhAkamala mukarjI kAMTiyAvaraNamAM rabArInA pALiyA-khAMbhIbAM ghoDAne badale tene (2) mAratA vitratAthI vArayta para jhA sAMDhiyA upara besADela hoya che. te darajI, hajAma, suthAra, mocI. (3) gujarAtanA pALiyAnuM vaividhya che, zrI caMdramaulI ma. bhaMgI vagere vasavAyAnA pALiyAmAM tene nIce poyaNI laDatA ke majamudAra (lekagujarI aMka ce.) Jain Education Intemational
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ [bata gujarAtanI asmitA zrI morabI mALIyA prosesIMga ke-opareTIva sosAyaTI lI. morabI/ zrI mahuvA nAgarika sahakArI benka li. rajIsTara ophisa: darabAragaDha pAse, morabI. mahuvA prosesIMganA kAmakAja mATe maMDaLIo ane kheDutone rajI. thaI hoya tevI A A sosAyaTInA sabhya sahakArI sAhasanI eka agragaNya saMsthA. maMDaLI rAjakoTa jIllAmAM banavA mATe AgrahapUrvaka sauthI prathama ane pahelI ja che. vinaMtI kare che. jarUrIyAte sastA vyAje- lona ApanArI sosAyaTInA sabhAsane mAla prosesa phAjala nANA AkarSaka cAje, thApaNa svIkAranArI karI vyAjabI bhAve vaLatara Ape che. lekanI-lekathI-kevaDe cAlatI sahakArI benka. A sosAyaTImAM sabhAsada : maMDaLI : 51 zerabhaMDoLa rU. 29,300 = 0| vyakita : 187 anAmatabhaMDoLa rU. 3, 35,715 = 42 , 238 anya bhaMDoLa rUA. 51,453 = 96 sabhAsada zerabhaMDoLa thApaNa vArSika Tarna ovara 1400 270,000 cAra lAkha 70 lAkha varkIga kepITala 11 lAkha. "sahakArI oIla mIla vejITebala roDa, morabI. bhAskararAva ThAkara pramukha gajendra desAI menejara rasIka mahetA ekAunTana nAthAlAla eca. paTela menejara gokaladAsa paramAra pramukha Quality is a key to your Success Remember PANKAJ For Quality Products FOOT-VAWES PIPE-FITTINGS WATER PUMP SPARES OIL-ENGING SPARES SOLE-SELLING AGENTS PANKAJ SALES CORPORATION Phone-286 : 558 PATAN (N. Gujara") A mark of PANKAJ quality to be precise. Jain Education Intemational
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtI raMgabhUmi -zrI ramaNikalAla jayacaMdabhAI dalAla bhAratanI nATya paraMparA be hajAra varSa purve pAMgarI hatI. nATayakAra kavizrI narmade paNa iravIsana 1876thI nATapravRttimAM prAdezika bhASAomAM nATakanuM Agamana cheka ogaNIsamI sadInA jhaMpalAvyuM. udara-nirvAha mATe nATaka lakhanAra zrI narmada Ama uttarArdhamAM thayuM. gujarAtI nATaya paraMparA deva devIonA vividha prathama vyavasAyI nATacAkAra gaNAya. "nATaka uttejaka maMDaLI'e emanAM umAM pAMgarI madiranA cokamAMthI samAjanA cogAnamAM nATaka chae nATaka bhajavyAM. ramatuM thayuM. Ama pArasIoe gujarAtI raMgabhUmine prAraMbha karyo. gujarAtI AryonI bhASA saMskRta eTale emanAM nATako paNa saMskRtamAM ee e raMgabhUminI jamAvaTa karI. e gALAmAM gujarAtI nATake e hatAM. gujarAtamAM paNa bAramI ane teramI sadInA gALAmAM saMskRta gujarAtanA zAstrIya saMgItane mazahUra banAvavA saMgIna phALo Apyo. nATako hatAM. jene kaMTha sAre hoya, je suMdara gAI zake tene ja raMgamaMca para saMskRta bhASAne lokasaMparka ghaTato gayo tyAre prAkRta bhASAnA sthAna maLe. kavioe nATaca zailImAM navaprasthAna karyuM. uttara bhAratamAM nATake zrI raNachoDabhAInA samayamAM je raMgabhUminI praNAlikA rathApita rAmalIlA' ravarUpe prAkRta vAMga dhAraNa karyo. vraja bhUmimAMthI rAsa- thaI gaI hota ane uttama raMgabhUmi jeTalI mAlikanI hatI eTalI nATake ne rAsalIlA gAmegAma pahoMcatA thayAM. ja jo nATayakAranI heta; to pachInA lekhakenI zakti vadhAre samRddha gujarAtamAM bhavAI lekanATaya tarIke oLakhAI. saMskRta nATakane rIte phaLI hata. paraMtu pAchalA yugamAM jema dalapatarAmanI kavitAnI Adhunika nATakanA vacagALAnI e agatyanI nATaya paraMparA, paraMtu avagaNanA thaI ema zrI raNaDabhAInI raMgabhUmi paNa avagaNAI. ene gujarAtI nATakanuM mULa na ja kahevAya. - uttama sAhitya-zakti raMgabhUmi prati AkarSAI nahIM ane je Aka- narasiMha mahetAnI kavitAmAM ane premAnaMdanA AkhyAnomAM I tene Avazyaka protsAhana maLyuM nahi. nATaka' zabdane ulekha che, paraMtu gujarAtI nATako lakhAyAM che chatAM eka kapriya zailI upasI AvI. ItihAsa purANanAM bhajavAyAM hoya evo kayAMya ulekha nathI. keTalAka gujarAtI lekhake nATakamAM A zailI lAkSaNika varUpe kholI. agaNita lokonuM manae gujarAtI nATako lakhelAM paraMtu emAMnuM eka paNa nATaka tatA raMjana karyuM. janasamAjanI dharmaparAyaNatA tathA manoraMjanane prazna sudhI pahoMcavA pAmeluM nahIM. lekanATaya paraMparA pachI A vyavasAyI raMgabhUmi nimitte navesarathI parantu muMbaImAM pArasIoe prathama nATaya pravRtti upADelI. siddha thaze. emaNe raMgabhUminI bhASA tarIke gujarAtIne ja apanAvelI, chatAM zuddha gujarAtI bhASAnI emanI moTI mathAmaNa rahetI, evAmAM vikrama saMvata 194panA arasamAM khaMbhAtanA vyApArI zrI choTApArasI nATaya pravRttinA agatsya zrI kekhuzarU kAbarAjI, mahudhA lAla mULacaMda paTela, jUnAgaDhanA zrI dayAzaMkara vasanajI purohita, nivAsI zrI raNachoDabhAI udayarAmanA saMparkamAM AvyA. pariNAme suratanA zrI kirapArAma ane zrI kalyANajI mAvajI : A cAre jaNa isvIsana 1860 nI sAlathI gujarAtI nATaka raMgamaMca para mUkavAno bhegA thaI akSaya tRtIyAne roja zrI muMbaI gujarAtI nATaka maMDaLI' prAraMbha thayo. nI sthApanA karI. zrI dayAzaMkare menejara, digdarzaka ane mukhya naTanI muMbaInI raMgabhUminA jyortidhara zrI khurazedajI maheravAnajI kAmagIrI saMbhALI. nAyikA tarIke zrI jeThAlAla durlabharAme kAma bAlIvAlAe potAnI kaMpanI laI raMgUna jaI, "caMdrakalA' nAmanuM svIkAryuM. kavi tarIke amarelInA vatanI zrI mULazaMkara harinaMda mUlA. gujarAtI nATaka bhajaveluM. muMbaInI pArasI impIrIala nATaka NIne rokI lIdhA. peTI-mAstara zrI gulAmaalI ane sAraMgI mAstara maMDaLIe "saMsAra naukA' gujarAtI nATaka bhajaveluM. zrI zivarAmabhAI hemacaMda hatA. muMbaInA geITI thieTaramAM naDiyAdanA - zrI raNachoDabhAIe nATakarSa mATe sabhAnatA keLavI, eTaluM sAkSara zrI maNilAla nabhubhAI dvivedInuM 'kAntA' nATakanuM "kulina nahIM paNa javAbadArI upADI siddha karI, sAcA arthamAM nATakane kAntA urphe vanarAja vijaya" nAme naDiyAdanA bIjA sAkSara ane lokapriya banAvyuM ane gujarAtI lekhakavargane nATabhimukha karyo. muMbaInA zarIpha zrI jhaverIlAla umiyAzaMkara yAjJikanA varadda karate isvIsana 1875mAM keTalAka zikSakanA sahakArathI "nATaka urojaka tArIkha 29 jUna 1889nA roja uddaghATana thayuM. sanniveza maMDaLanI sthApanA karI. cha dazakA sudhI ekale hAthe nATopAsanA zrI DosAbhAI mistrIe taiyAra karyo hato. nATaka sAruM ucakAyuM. karI, paMdareka nATako lakhI e gujarAtI raMgabhUminA AghA eTale bIjA nATake rajU thayAM. zrI dayArAma ane zrI jeThAlAlanI gaNAyA. joDI mazadara banI. IsvIsana 1890mAM zrI bApulAla babaladAsa nAyaka Jain Education Intemational
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ 444 " ane saMgItazAstrI zrI vADIlAla zivalAla sA joyA. berIsTara zrI vizvanAtha prabhurAma cai hiMda' lakhI ApyuM. agrejI mahinAnA hennA zanivAre nA mAre khAsa khela nAkhavAnI zarUAAta isvIsana 1892thI navuM nATaka rajU karatAM pahelAM sarakAranI paravAnagI levAnI prathA dAkhala thai DIsana 1896mAM zrI muMbAI gujarAtI nATaka maMDaLIe ii viSeTara kharIdI lIdhuM. bhAgya ane amadAvAdamAM peAtAnA khela rajU karyAM. tA. 5 sapTembara 1896nA roja zrI naMdazaMkara tuveza'kara mahetAnu' ' karo bhajavAyuM. zrI mUlANInu' 'ajabakumArI' temanu zreSTha nAka nIvaDyuM. temanA 'vikrama caritra'mAM paDelI ja vAra zrI jayazaMkara bhUdharadAsa bhojaka gamaMca para AvyA. pachI zrI vibhAkare raMgabhUmimAM parivartana AvA prayAso karyAM. emanAM nATakomAM vizvanuM nAvInya, sAhityika guNyanA ane takhtAlAyakIne sumeLa sAdhyA. zrI vibhAkarayuga jAmyA. zrI bApAtra saMrInI balA paI vIsana 1892mAM zrI haiyAsa kApaDiyAe zrI muMbaI gujarAtI nATaka maMDaLI ke zrI bhAvALa nAyane kai dIdhI : * * zrI caMdulAla dalasukharAma jhaverIe naDiyAdanA zrI jayaprasAda meAhanalAla kaMthAriyA, umatAnA zrI mULajI khuzAla nAyaka, TIMbAnA zrI lAlajI naMdA vagerenA sahakArathI zrI dezI nATaka samAjanuM nAva AgaLa hakAyuM". zrI motIlAla baicaradAsa nANA niMdA ke nyA gujarAtamAM amadAvAdamAM paNa gujarAtI raMgabhUminA paga saMskRta sAhityanA parama upAsaka zrI heTAlAla khadevazarmAne krike maMDAryAM hatAM, paNanivArI zrI rAvalAla zivarAma adhyApake potAnA mitronA sahakArathI nagoDanA vaDAmAM vikrama saMvata 1944nI vanapacamIe peAtAnI nAvasthAnI sthApanA karI ae saMgIta lIlAvatI ' bhakhkhu khAvAno saMskRta zikSaka zrI kALAbhAI dhoLazAjI varIne nArakamAM pharyA pachI eka svIsana 188mAM eM bhAgIdAra tarIke joDAyA. ' zrI dezI nATaka samAja' astitvamAM AvI. agAu sAmAM sAragInA upayoga thato have hArmoniyama rAkha thayuM. peTI mAstara zrI durlabhajI nAyaka hatA. zrI niyaza Mkara mArAma vyAse digdarzana saMbhALyuM. Ana Mdabhuvana thiyeTara baMdhAvyuM. zrI paiAbhAI dolatarAma dala auDAyA. zruti ' nATakamAM gujarAtI cabAne sthAna ApyuM. gaLA zrI DAyAbhAInA nAkAnuM mukhya Arkima paNa zreSTha paDyuM vIsana 1898mAM zrI OMzI nATaka samAruM bAdamAM potAnu zrI zAntivana ciMdhera badhAvyuM. muMbaImAM jhaverI thiyeTara UbhuM karyuM.... zrI dezI nATaka samAjanA dareka nATakamAM zrI gAyadAsa motIrAma nAyaka nAyakanI bhUmikA bhajavatA ane mAstara hiMmata kALu mAra nAyikA banatAM. zrI maitIkAla mAma nAnA baLanAyakanI bhUmikA bhajavatA. zrI uMcI nATaka samAja dhana nIti jhiMka nArako bharavAnA paravAno rAkhyo hata chappanIAnA mahAduSkALamAM kaMpanIe lAkha rUpiyAnuM dAna karyuM" hatuM. isvIsana 1903 mAM zrI dezI nATaka samAja zrI caMdulAla dalasukhabhAI jhaverIne vecI devAmAM AvI. pada pAmyA. IvIsana 1904mAM kaMpanI kAMthI gu. zrI naMdubhAI kALubAI tyAM nAra AphisamAM kAma karatA. e kaMpanImAM rasa vA mAMDayA ane dhIme dhIme enA vyavasthApaka banyA. pachI bhAvanagara ane surata thai, kaMpanI muMbaI gaI. sAkSara zrI maNIzaMkara ratanajI bhaTTa racita 'jAlIma TulIA ' vaDAdarAmAM bhajavAyuM. ' satI dropadI' ane ' sanyAsI ' khUba ja lokaprIya thayAM. ' satI damayaMtI ' mAM zrI maNilAla pAgale gAMDA rAjAnI bhUmikA bhajavI. IsvIsana 1961mAM zrI dezI nAka samAje suratanI zrI suMdara vilAsa nAkaLI kharIdI lIdhI. zrI mULacaMda vallabha nAyaka, zrI prANasukha harizcaMdra nAyaka ne mAstara kAsama joDAyA. prathama zrI lAluprasAda tathA mAstara hiMmatanI joDI ane pachI zrI dAdu ane hiMmatanI joDI khyAtanAma bhunI . A popaTakAi desasIga nA vyavasthApaka banyAM. daravIsana 1927mAM dhana zrI aivikAsa jAbAI mA kharIdI lIdhI. mA [bRhata gujarAtanI asmitA banAvyA. badhA ja zrI nRsiMhAcA nA ziSyo. nATaya vyavasAya upadezanA-khAdha prasAranA pavitra dharma manAyeA. kaMpanImAM pavitra vAtAvaraNuM jAmyuM. AkhA biSTha mULapATha, sakhA-gAyatrI ne gItA pA cAyA karatAM. bIjI bAju nArakanI taiyArI thatI. vikrama saMvata 1930 nI sAlamAM paheluM nATaka sItA svayaMvara bhajavAyuM. prekSaka vargamAM dhArmika vAtAvaraNa phelAyuM'. 'bhanuMdi' nAke kaMpanInI surata pheravI nAkhI. kIti ne kaladAra emanA paga cUmavA lAgyA. zrI vAghabhAnA dhArmika ane aitihAsIka nATakomAM vijitA, rasa samurtti ne sura pakaDa hatAM. itimattAnuM dhoraNa paNa karyuM hatuM. aIlanAnuM nAmonizAna natu para nATako lakhAyAM. zrI vAghajIbhAinI jAti dekharekha nIce bhajavAyAM. prajA para sArI chApa paDI. lokamAnasa uttarAttara nAyAbi" thayu. mukhanI nATya pravRtti dhIme dhIme gujarAtamAM prasarI. aMge saurASTrane paNuM raMga lagADyo, maiAstrInA zrI vAva kAnI NAthI ane zeDa vanecaMda pepaTabhAInI Arthika sahAyathI emA rAjakumAranA zikSaka zrI vAghajI AzArAma ojhAe IvIsana upara mAM zrI mezanI AryabhASa nArada mAnI cApanA karI... zrI vASabhAie lekhana kArya zabApu memanA bhAi zrI mULa bhAie vyavasthA mAthe lIdhI. jJAtinA sArA sArA mAsAne bhAgIdAra zrI vAghabhAInA avasAna pachI zrI maiI Apa subodha nATaka panInuM sukAna zrI mULabhAe sabhApu". IsvIsana 1906mAM zrI mULajIbhAI divAnAdi citrakAra zrI phuladAI jhaveradAsa zAhanA saMparkamAM AvyA. temanuM mahAsatI anasUyA ' bhAre saphaLatAne varyuM. bIjuM * sukanyA sAvitrI ' paNa sArA lokAdara pAmyuM, tyArapachI zrI mAkhI A saMbadha nATaka maMDaLImAM naDiyAdanA ravi zrI raghunAtha tribhuvanadAsa brahmabhaTTana, sitAro camakayA. temanI nATyaprayoga " buddhadeva khUba ja AkarSaNu jamAvI prera|. kavizrI nhAnAlAlanA 'jayA jyA 'nI vADInu` ' zRgI RSi ' paNa sAro leAkAdara pAmyuM. IsvIsana 1919mAM zrI mULajIbhAInu avasAna vadhu tyAre panI Ati ane kalAnI paravInAe pAMcI hatI. zrI mArI A sUtreAdha nATaka maMDaLInA naTA zrI trAMbakalAla devazaMkara rAvala ne zrI traMbakalAla rAmacaMdra travADIe zrI lavajIbhAI
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha' manya] pustakAlayanA lAbhA, ja leka- ne prANasukha nI pAse nATaka mayAzaMkara trivedI ne zrI durlabharAmane sahakAra sAdhI isvIsana nATakane sama hato zAntarasaM. Tharela ne ThAvakApaNuM enAM guNe prekSaka 1884mAM zrI vAMkAnera Arya hita vardhaka nATaka maMDaLInI sthApanA mAtranI cAmaDI nIce pravezI zake evuM e nATaka hatuM. badhuM ja karI. zrI naMbakalAla rAvala enA saMcAlaka, zrI traMbakalAla travADI AtmIya lAgatuM. mukhya abhinetA. kaMpanInA kavizrI nathurAma suMdara zukala. zrI have nATaka kaMpanIno yuga asta pAmyo. kavio ne nATakano yuga traMbakalAla travADI dareka khelamAM nAyakanI bhUmikA bhajavatA. nAyikAnI udaya pAmyo. agAu nATaya kaMpanIonI pratibhA hatI. have kavio bhUmikA judA judA naTa kastA. zrI nathurAme vIseka nATakonI ane kalAkAronI pratibhA para nATaka najavA lAgyAM. nATake vyavasthita racanA karI. temAM "narasiMha mahetA " khuba prakhyAta thayuM. ivIsana thayAM. ATha-daza pravezanA traNa aMke bhajavavA evI praNAlikA rUDha 1909nA me mahinAmAM trabaMkabhAIonI bhAgIdArI chuTI thaI. banI, nATaya saMsthAonI saMkhyA vadhI. harIphAI jAmI. Bkene | zrI naMbakalAla rAmacaMdra travADIe pitAnA bhAgamAM AvelA AMjavA eka ekathI caDiyAtI sInasInerI rajU thavA lAgI. pratyeka vAMkAnera thiyeTaramAM "zrI vAMkAnera nRsiMha nautama nATaka samAja' aMkane cheDe prekSakone khurazImAM UbhA karI de evA anekhA do ke nAme navI saMsthA zarU karI. amadAvAdanA sAThedarA nAgara zrI TrIka-sIne ajamAvavAnI prathAo paDI gaI. pyArelAla viThThalarAma mahetAne menejara nImyA. kavizrI nathurAmanA bhaktivijya' thI prAraMbha karyo. pachI "bilvamaMgala' urphe zrI bApulAle zrI bhAIzaMkara ema. bhaTTane menejara banAvyA. "suradAsa' bharUcanA mahilA pustakAlayanA lAbhArthe raju thayuM. kavi vyavahAru ne karakasaranI nIti apanAvI amadAvAdamAM jUnA nATakanuM pitrakAra zrI phulacaMdabhAInuM "mahAkatA kAdaMbarI" khuba ja loka AkarSaNa jamAvyuM. zrI surajarAma (speziyala suMdarI), zrI chagana priya thayuM. IsavIsana 1917mAM bhAvanagaranA zrI viThThaladAsa hemajIe remiyo ne prANasukha nAyaka AvyA. zrI kezavalAla kapAtara paNa kaMpanI kharIdI lIdhI. joDAyA. labdhapratika sAhityakAro pAse nATaka lakhAvI raMgabhUmine zrI dezI nATaka samAjamAM isvIsana 1895 thI 1902 sudhI gauravAnvita karavA zrI bApulAle bIDuM jhaDapyuM. sAkSara zrI ramaNabhAI menejara ne digdarzaka tarIke kAma bajAvI cukelA zrI ghelAbhAI delata- nIlakaMTha, zrI zayadA, "navacetana' nA taMtrI zrI cAMpazI uozI, rAma dalAle IsavIsana 1903mAM potAnI zrI dezI nATaka samAja prAdhyApaka zrI gajendrazaMkara vAlazaMkara paMDayA jevA lekhane sAtha limiTeDa nAmanI navI saMrathA zarU karI. raMgabhUminA dhaMdhAmAM A meLavyuM. kemikamAM chagana romiyo ane prANasukha nAyakanI joDI ! chaLa paheluM ja limiTeDa sAhasa. zrI nArAyaNa bhadranA " ramAdevI' nATakathI amadAvAda gheluM banyuM. sAhitya pariSada maLI tyAre kaMpanIe ra tyaeno AraMbha thayo. zrI motIlAla bhaTTa "vasaMtasena' ApyuM ne bhAmA' bhajavyuM. chaThThI gujarAtI sAhitya pariSada te zrI zaila * mazadaranara zrI cImanalAla bAdazAha raMgamaMca para AvyA. zrI e pote bolAvI. zrI madanamohana mAlaviyA ane kavivara ravinAtha nalinakAnta narasiMharAva diveTIAe nUrajahAM lakhyuM. zrI jayaMti- TAgere hAjarI ApI. IsavIsana 1925mAM e kuTuMbanI nA pratti lAla maNilAla mahetA, zrI raNachoDalAla mahAsukharAma, zrI manasukha- para paDade paDyo. rAma trivedI vageree nATako lakhyAM. khyAtanAma na. zrI lAlajI zrI vAMkAnera nRsiMha nautama nATaka samAjanA menejara zrI pyAre na jAne raMgamaMca para praveza thayo. jANItA naTa kAsama mIra paNa lAla viThThalarAya mahetA ne digdarzaka zrI dInubhAI caMdulAla mahetA pa AvyA. vaDodarA gujarAtI zrI prabhulAlanAM "vIra kuNAle" kaMpanInI ivIsana 1912mAM zrI vidyA vinoda nATaka samAja zarU karI. zrI mAsika Avaka rUpiyA paccIza hajAre pahoMcADI. pachI Avyo mehanalAla lAlajI ne zrI choTAlAla mANekalAla nAyake mukhya bhUmi aruNodaya' ne eNe kaMpanInA mAsika Avaka pIstAlIza hajAra kA saMbhALI. zrI nArAyaNa visanajI ThakakuranA mAyAmaDinI ' rUpiyA sudhI pahoMcADI. zrI raghunAtha, zrI prabhulAla ne zrI maNI- nATakathI prAraMbha karyo. zrI maNilAla pAgale "mAnavI prapaMca" lakhI lAla 'pAgala' eka sAthe maLI nATaka taiyAra karatAM. zrI raghunAtha Apyu. kavi-citrakAra zrI phulacaMdabhAIe pitAnA traNa traNa khyAtagIto lakhatA, zrI prabhulAla nATake lakhatA ne zrI maNilAla "pAgala" nAma nATaka "mAlatI mAdhava " "muMDApratApa'ne ' zukadevajI' lakhI kemika vibhAga saMbhALatA. zrI mULacaMda bhAmA, zrI azaraphakhAna ne ApI kaMpanIne tArI dIdhI. kaMpanI speziyala Treina rijharva karAvI mAstara trikama jevA khyAtanAma kalAkAra hatA. emane "mAlavapati karAMcI gaI. zrI bhogIlAla kALIdAsa bhojaka raMgamaMca para AvyA. muMja' nATa prayoga to paccIsa so vAra bhajavAya. prabhulAle vividha lekhakanA paccIseka nATake rajU karI kaMpanI IravIsana 1925aitihAsika nATakonI hAramALA lakhI, temAM " sirAjuddolA" ne nA arasAmAM sameTAI gaI. zAlivAhana" khUba ucakAyA. zrI azaraphakhAna ne mAsTara trikamanI zrI dezI nATaka samAjanA madira naTa zrI motIlAla becara joDI kamAla karI gaI. naMdavANuM menejara zrI nakubhAI kAlubhAI ne eka zrI abdula karIma - Ama agAu eka ke vadhAre vyaktioe sthApelI nATayamaMDaLIo- kayumaalI pittaLavALAe ema. ena. pittaLavALA enDa kaMpanI nI bolabAlA hatI. eka nATayamaMDaLIne teno eka kavi evI praNAlI banAvI kI Arya nIti darzaka nATaka samAja sthApI. TuMka samayamAM hatI. kAM to rathApako jAte ja kavi--nATayakAra hatAM ke to kavi- bhAgIdArI chU thaI. zrI pittaLavALAe mULa kaMpanI cAlu rAkhI. nATayakArone biradAvatA, uccakoTinA kalAkAre pedA karatA. pratyeka kI motIla la becara naMdavANAe zrI Arya nATaya samAja ubhI nATayamaMDaLInA mukhya pAtro paNa nakkI hatAM. temane prAcIna ke karI. zrI nArAyaNa visanajI Thakakarane kavipade sthApyA. eka pachI paurANika bhAvanAnuM nATaka raju karavAnI rIta anukaLa hatI. e eka emanA sAta nATaka rajU karyA. zrI dezI nATaka samAja sAthe ) Jain Education Intemational
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ | nyU gujarAtanA amita bhAre harIphAI cAlI. zrI motIlAlanA avasAna sAthe kaMpanI gujarAtI janatAne aneka niranirALI nATayakRtio bheTa dharI. vilIna thaI. tArIkha 18 okaTobara, 1924nI rAtre dIvAna' nATakathI | zrI naMdubhAI kALubhAI zAhe gujarAtI sAhityanI mazahUra navala- emaNe zrI dezI nATaka samAjano prAraMbha karyo. kavi vairATIe ApyuM kathA raMgamaMca para rajU karI. zrI Arya natika nATaka samAja sthApI "vIrapUjana'. pachI emaNe zrI vijaya nautama nATaka samAjanAM nATake ne jamAvI. kavi raghunAtha brahmabhaTe * sUrya kumArI ' nATaka ApI daMpa- kharIdI lIdhAM. bhAratara kAsame digdarzana saMbhALyuM. kemikamAM zrI nimAM cetana reDavuM. zrI vibhAkara, prAdhyApaka zrI khuzAla talakazI kezavalAla kapAtara ne zrI ANaMdajI paMDyA-kAThIyAvADI kabutarezAha, zrI harihara divAnA, zrI nArAyaNa Thakakura jevA zrI naMdubhAInA muMbaInI janatAne gheluM lagADyuM. zrI vairATInA " vallabhapati e mIThA svabhAvathI AkarSAI AvyA. zrI maNilAla 'pAgala' nuM gujarAtanA jala-pralaya sahAya mATe betera hajAra rUpiyA ApyA. "rA'mAMDalika' khUba ja vakhaNAyuM. zrI naMdubhAie zrImati maMjarI' prabhulAlanAM " sattAne mada'ne 'kIrtistaMbha' saphaLa thayAM have sa sthAe mAM mAstara phakIrane Ameja karyo. "rAjA saMbhAjI" mAM zrI nakubhAI lekamatane mAna ApI strI bhUmikA mATe strIone ja rokavA mAMDI. sAcukalA cheDAne sTeja para laI AvyA. paraMtu zrI prabhulAla dvivedI- abhinetrI zyAmAbAI " seraTha siMha ' mAM camakI. kaMpanInI Avaka ve, abaLA e, tIvaNa zI eTalAya te satibAnI mathI kavione hi ApavAnI prathA apanAvAI. IvIsana joDIe ene aneka rIte smaraNIya banAvI dIdhuM. 1938 mAM vikhyAta nATaka "vaDIlene vAMke' bhajavAyuM. misa motIzrI caMdulAla haragoviMdadAsa zAha ne zrI vADIlAla haragoviMdadAsa bAIe samatAnI bhUmikA karI. zAhe zrI nakubhAInA paricayathI suratamAM zrI lakSmIkAMta nATaka samAja - zrI haragoviMdadAsanA avasAna pachI zrI uttamalakSmIbone apUrva zarU karI. IsavIsana 1918mAM zrI prabhulAla dvivedInA zrI zaMkarAcArya hiMmata batAvI. zrI maNibhAI, zrI prabhulAla ne mAstara kAsama thI maMgaLa prAraMbha karyo. zrI mohana mAravADI, zrI munnIbAI, zrI jevAnA saMpUrNa sahakArathI saMsthAne TakAvI. zaheranI azAntine lIdhe be aMkI nATikAo raju karavAnI prathA apanAvI. zrI praphulla desAI abadula rahemAna kAbulI raMgamaMca para AvyA. zrI bhagavAnadAsane zrI kaMpanInI kumake AvyA. tArIkha 9 sapTembara 1947nA roja vaDIazaraphakhAne raMgamaMca para saMgItanI mahephilo ApI aneka AkarSaka lene vAMke bhajavI rUA. 10,000 baMgALa rAhata mATe AyA. nATakanI sajAnTa karI. zrI muMbaI gujarAtI nATaka ma DaLo dezIsana kavi prabhulAlane pUThI praveza ujavI zrI jayotIndra davene varad haste 1947mAM sameTAI gaI ekatrIza hajAra rUpiyAnI thelI arpaNa karI. gujarAtI nATake zatAbdI " eka abaLA" pachI zrI prabhulAla ane zrI mULacaMdamAmAe mahatsava nimitte tArIkha 28 navembara 1952nA roja zaMbhumeLo' zrI lakSmIkAMta nATaka samAja choDI, zrI prabhulAla zrI dezI nATaka nATikA raju thaI. abhinetrI sarasvatI tathA zAlInI kaMpanImAM joDAyA. samAjane DALe besI tyAM rithara thayA paNa zrI raghunAtha brahmabhaTTa zrI prathama nATa saMmelana vakhate 'vaDIlone vAMke' bhajavavAmAM AvyuM. zrI lakSmIkAnta nATaka samAjane sAtha na choDyo. zrI jIvaNalAla brahmabhaTTa praphula desAInA "saMskAra lakSmIthI rajuAta ne sajAvaTanI daSTie maLI gayA. zrI vairATI paNa AvyA. zrI pAgalane paNa sAthe lAvyA. navAM kadama uThAvavAmAM AvyAM. sajAveza cAjanA ne prakAza niyojana ajAtazatru', yugaprabhAva', "sajajana keNu?' jevAM nATako bhajavAyAM. AkarSaka ne vAstavika banAvAmAM AvyAM. daravIsana 1964mAM kaM5paraMtu IsavIsana 1938mAM ka panI baMdha thaI nIe pitAne amRta mahotsava ujavyo atyAre kavi trApajakara zrI caMdrahAsa jhaverInA banne niSphaLa prayAsa pachI zrI prANajIvana ane zrI naMdalAlanA nATaka bhajavAya che. zrI naMdalAlabhAInA gAMdhIe zrI lakSmIkAMta nATaka samAjamAM navuM lohI reDyuM. zrI paramAnaMda ' paise bole che' nATake khUba AkarSaNa jamAvyuM che. trApajakaranA "vIra asalI' nATaka sinemA TAIpanuM saMgIta rajU karyuM. Ama gujarAtanA nava tathA nATakanI rajUAta karanArAoe mAstara nakara, rAmapyArIne philma tArikA saMsthA jevAM pAtro sAthe bhAre sAhase karyA. ghaNA vikrame noMdhAvyAM. pacAsa-sATha varSa kavi-citrakAranuM vizvadharma' bhajavyuM. zrI praphulla desAIne zrI bAbu- pahelAnAM hindustAnamAM karAMcIthI raMgUna sudhI virarelA pradezamAM bhAI ojhAe paNa nATako ApyAM. parantu IravIsana 1947mAM eno daMga karI de e rItanAM nAke bhajavI batAvyAM. raMgabhUmi para paNa asta thayo. gujarAtI bhASAmAM vaividhyapUrvaka rajUAta karI. zrI Arya netika nATaka samAje paramAnaMda trApajakarane raNaga raMgabhUmi para nI rajuAtanI Dhabachaba aneka prakAranI yAMtrika nATakathI jamAvaTa karI paNa asahakAranI caLavaLathI muMbaInuM vAtAvaraNa karAmatAthI mAMDI, gIta bAMdhaNI, paDadA citarAmaNuM ne takhtA DAmADoLa banyuM. amadAvAdamAM zrI Arya naitika samAje navI sajAvaTa ApI che. ronaka batAvI. mAstara zani, zrI mULajI khuzAla, zrI mehana janiyara e mastI majhAna, ronaka rozanIne e yArI phiziyArI ne vagere kalAkAroe zrI javalAla brahmabhaTTa, zrI maNilAla pAgala ne khumArI-khuvArIne kaDIbaddha itihAsa ke lakhI zakaze ? e mATe zrI naMdalAla nabhubhAI zAhanA nATaka raja karyA, IsavIsana 1942mAM kalama haze te dRSTi nahi hoya jigara haze te dilasojI nahi hoya; kaMpanI baMdha paDI e cAreya haze to paDyA popaDAmAMthI savistAra saLaMga e romAMcaka khaMbhAtanA sAhasika sajajana zrI haragoviMdadAsa jeThAbhAI zAhe ImArata UbhI karI, ane te vakhatanA jhabaka bhapake maDhavA raMgIlI vyApArI khamIra sAthe nATayakSetramAM praveza karyo. eka paNa paisAnI AMkha nahi hoya, e badhuM ya maLI zakaze tyAre jyAM jyAM A mUDI vagara emaNe nATaka kaMpanInI mAlikI vahorI lIdhI. vyavahAra raMga-meLe jAmyo hato, jA mata hato, e daza-bAra jagAnA nAmane vyApAranI suratAthI AMTa jamAvI, lAkho rUpiyA kharcA, nizAna rahyAM nahi hoya. Jain Education Intemational
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ gurjarI nATayakalA-eka najara -- -zrI mahendra dave Azare I. sa. 1857 thI 1878 sudhI gurjara nATayakalAne koI vAkepha ja nathI, temaja nATaya lekhananA AghapitA vAlajI prAraMbhika itihAsa pArasIonI AjubAju rahela che, gurjara AzArAma, DAhyAbhAI dhoLazAjI " navIna ", raNachoDarAya udayarAma raMgabhUminA sAcA praNetAe pArasI che. ane pArasIothI ja phulacaMda zAha, mahArANI zaMkara za, berisTara nRsiMha vibhAkara, gurjara raMgabhUmino prAraMbha thayela che. gurjara raMgabhUminA A pavitra nAraNajI visanajI Thakkara, harihara divAnA, zrIkAnta, kRNAlAla zrIdhapurUSone A take nehAMjali ane bAdamAM ApaNe zuddha gurjara rANI, narabherAma zukala, delatarAma paMDyA praphulla desAI, amirjhabAna, ra gabhUminA pitAmaha zrI mULajI AzArAma ane 2 choDarAya nAnAlAla dalapatarAma, jagajIvana kA. pAThaka, jIvanalAla brahmabhaTTa, udayarAmanuM smaraNa karIe. pArasI raMgabhUminA A amara ratna che. zayadA, nathurAma zukala, mULazaMkara mULANI tathA sarakRta nATayakAra zrI khurazedajI bAlIvAlA kuMvarajI nAjara, dAdAbhAI thu thI, kAva- mahAmahopAdhyAya zrI zaMkaralAla zAstrI jevA bhUtakAlina nATayakAronA sajI khaTAu, sorAbajI egarA, jamazedajI bhAdana, khurazedajI, saMka nATake maThArIne athavA jamAnAne anurUpa banAvIne bhajanIya cinAI, maherabhAI, kekhuzarU kAbarAjI, dAdAbhAI paTela tathA aneka... banAvI zakAya tevAM che. mAtra prabhulAla dvivedI ane maNilAla | gujarAtanA nATakAro ane gItakArone itihAsa tapAsIe te "pAgala"nA nATake, bhAratavarSanI vacamAM ajoDa evI saMsthA "zrI kahIzuM te nATake ane gIto Aje gurjara raMgabhUmimAM lagabhaga dezI nATaka samAja" bhajavatI rahe che. ane tethI ja Aje ApaNI bhUtakALa jevAM banI gayA che, Aje gujarAtamAM AMgaLIne veDhe gaNAya pAse nATakanI samRddhi bhutakALa jeTalI nathI, vaLI nATayakArane Aje teTalA ja nATayakAre che ane tenAM nATake paNa mAMDamAMDa bhajavAya che. temAM nATakanA paisA paNa joIe teTalAM maLatA nathI. jyAre bhujyAre gIta vize to bhAna eTaluM ja ke, gIta hoya to gItakAra kALanA suvarNakALanI vAta ja nyArI hatI. nATayakAra pAgala be-tra saMbhavI zake ne ? Aje te bhAratanATaya zAane ApaNe neve mUkI hajAra rUpiyA to mAlIka pAsethI mAtra nATaka lakhI ApavAnA dIdhuM che ane nATaka jema naTIzUnya hoya che tema gIta zUnya vacanane ja letA, bIjA to alaga. Aje paririthati kaMIka judI 5 ma hoya che ja. vaitanika saMsthAo haju gIta rAkhe che paratuM ja che. be-cAra nATako lakhanAra Aje gujarAtamAM gAmegAma che. avaitanika saMsthAo gIta-saMgItanI bhAre upekSA karI rahI che. paraMtu aitihAsika rIte noMdhapAtra badhAM nathI. chatAM keTalAMka vartamAnapahelAM vAstavikatAnA a caLA heThaLa jyAre zAstro gIta-saMgItane kALanA keTalAMka avismaraNIya nAma A rahyAnATakanuM avibhAjya aMga mAne che. bhUtakAlina raMgabhUmimAM prahasananA betAja bAdazAha dAmu sAMgANI, "prita piyu ne eka eka nATakamAM 50-50 gIto AvatA ane te paNa sAhityika pAnetara' jevAM vikrama sarjaka nATakanA lekhaka zrI vinoda jAnI, zreNImAM sthAna pAmanArA gIte. ane Aje? nathI gIta, nathI kAMtikArI nATayakAra zrI cimanalAla trivedI, "deza'vALA naMdalAla gItakAra ane nathI e raMgagItAnI raMga mahephIla. kadAca tethI ja nakubhAI zAha, bhU dezI'vALA nahIM paraMtu "paise bese che" gurjara raMgabhUminA raMgIlA eka ja nATaya kavi "manasvI prAMtijavALa" vALa, raziyA sudhI jemanA nATako bhajavAya che te prAgajI DosA, e tA. 24-6-'19nA roja A (raMga) bhUmi parathI ciravidAya lekhaka abhinetA zrI madhukara rAMderIyA, kalakattAvAsI zrI zivakumAra lIdhI haze. rAjakeTanA nAnubhAI khaMbhAyatAe paNa kaMIka evI jethI, suratI zrI baladeva meliyA, amadAvAdI zrI jayaMti dalAla, ja vidAya lIdhI. have rahyA mAtra raMgabhUminA nivRta AvagItakAra zrI sAraMga bAroTa, bAdarAyaNa, A kALanA ati saphaLa sarjana sakavi raghunAtha brahmabhaTTa ke jeo Aje e rAhe naDIyAdamAM jIvana "pattAnI joDa'vALA zrI prabodha joSI, narahari dave niraMjana sAyaMkALa vyatita karI rahyA che ke, "je koI gItakAra rasakavi pAke desAI, vasaMta kArIyA, gulAbadAsa brekara, bahene mATenA nATakamAM te ? " paraMtu vartamAna kALe to raMgalekhana kharekhara bhUtakALa ja nI AzIvAdarUpa raMbhAbena gAMdhI, " guDavIlane ghaDe " jayaMti paTela, rahyuM che, tethI ja kadAca muMbaIvAsI kalAkAro anuvAdiyA nATako leka nATayakAra kAMtilAla mahetA, kizora veda, geviMdarAma vyAsa, tarapha deTI rahyA che, jyAre gujarAtanA vayovRddha nivRta nATayakAra zrI vajubhAI TAMka, rAmabhAI vANIyA, guNavaMta joSI, rameza mahetA, che. e. vairATI, trApajakara, gajendrazaMkara paMDyA vigerenA nATake koI anila mahetA, ratilAla upAdhyAya, sAluddina rAThoDa, indulAla mAMgavA paNuM jatuM nathI. are ! teo jIve che, paraMtu tenI keTalAMkane -surezabhAI gAMdhI, kaNajarI ThAkara zrI caMdrasiMha epha. paramAra khabara paNa nathI ! durgeza zukala, tejasiMha uddezI, jagadIza zAha vigere aMje gurjara 4. jAmananA vaNabhajavAyela aneka nATake haju paNa temanA putra raMgabhUmi para aneka prakhyAta ane samAjane anurUpa nATayakRtio zrI nagInabhAI pAse temanA tema ja paDyA che, paraMtu A satya binAthI ApI rahyA che. paraMtu pelA "C C.'nI te vAta ja nyArI. te Jain Education Intemational
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ 448 [ bahada gujarAtanI asmitA to nATaka bhajave, nATaka lakhe, vivecana lakhe, paradezI raMgabhUmino dabAvI toDI nAMkhatA ke jene kAraNe hAthamAM pATA paNa bAMdhavA itihAsa ApaNane Ape, "Theatre movement' kare, paDatAM. Aje yuga palaTAyo che. Aje have digdarzana kSetre ApaNe gurjara raMgabhUmi upara 157 pAtrAvALuM "AgagADI' jevuM nATaka paNa AgaLa vadhI rahyA chIe. vadhune vadhu vAstavikatA lAvavA AjanA rajU kare ane C. C. kaho te caMdravadana cImanalAla mahetAmAMthI ApaNuM digdarza ke yatna karI rahyA che. ane temAM dhArI saphaLatA Aptajana paNa banI jAya. are ! tethI ja to Aje te 'padmazrI' paNa maLI rahe che, AvAM saphaLa digdarzake te "Int' vALAM praviNa banela che ne ? vaLI 2. va. desAI, ka. mA. munazI jevAM zeDA jozI, manasukha joSI, jayaMta bhaTTa, kAMti maDiyA, caMdravadana bhaTTa, sAhityakAroe paNa A " aTapaTA" ane "bhagIratha' evAM nATaya- tAraka mahetA, bApAlAla rAvala, caMdrakAnta sAMgANI, ajIta zAha, lekhanamAM prayANa Adarela hatuM. paraMtu temanA nATako paDadA karatAM jazavaMta ThAkara, upendra trivedI kacarAlAla, mehana marcAra, sorAbajI pithImAM sArA lAge tema che. kerAvAlA, hanI chAyA, rAghavajIbhAI joSI, kanu gaDhavI, mULazaMkara * (1) itihAsakAra : gurjara raMgabhUmine ItihAsa lakhavAnA mahetA, pratApa ojhA caM. cI. mahetA, dhanasukhalAla mahetA, ramaNIka upAdhyAya, jagadIza zAha vijaya datta, phijha AMTIyA, mArkaDa bhaTTa, chUTA chavAyA to aneka yatna-prayatna thayA che. aneka lekhe. paNa vajubhAI TAMka tathA nivRtta-vaDIla ane sarakAra sanmAnIta zrI muLajI prakAzita thayela che. "raMgabhUmi" nATaka vigere megejhIne paNa khuzAla ane lAlajI naMdA. bhutakALamAM prakAzita thayela hatA. paraMtu badhAmAM muMbaInA "guja (3) purUSa kalAkAre :-ahehehe......mA-gurjarIne A rAtI nATayane prayAsa sarvottama che. tenA praNetA sva. De. DI. vizALa samudAya manaHpaTa para AvatAM ja kalama aTakI paDI. zuM jI. vyAsa, jayaMtilAla trivedI, prAgajI DosA, madhukara rAMderIyA, la, lakhuM ? zuM na lakhuM ? hajAra kalAkAromAM-gurjarInI godamAM ramI padrakumAra jevI, denA beMkavALA prANalAla devakaraNa nA cha vi e rahyA che. AmAM ke ullekha kare ane kone na kare ? chatAM ApaNI bhutakAlina raMgabhUmine itihAsa citaravAmAM prasa zanIya keTalAMka evAM nAmo rajU karI zakAya je vadhune vadhu Amajana priya jahemata uThAvI che. sivAyanA vaDodarAnA ramaNIkalAla zrIpatarAya heya. chatAM cIMthare bAMdhyuM koI rahI jAya to tene A vAkyathI desAI, amadAvAdanA ramaNIkalAla jecaMda dalAla, naDiyAdanA rasakavi snehAMjali apu chu. kalAkAronI nAmAvali lakhavI hoya to abhiraghunAtha brahmabhaTTa vi.e paNa raMgabhUminA itihAsanI sArI suzruSA nayanA samrATa ane gurjara raMgabhUminA pitAzrI muLajI AzArAmathI karI che. uparAMta jayaMti dalAla, citrapaTavALA caMdrakAnta zAha, ja prAraMbha thAya ke jene potAnI raMgabhUmi mATe keTaluM abhimAna tAraka gAMdhI, vRjalAla vasANI, asagara bhAvanagarI, badarI kAya- ata: te Aje gajarAtanA gheraghera gavAya che bharI banela mALA vAlA, jItubhAI pra. mahetA, 7. che. ramaNIkalAla yAjJika (nDiyana AzAe bhAvanagaranA narezane namatAM kahyuM hatuM ke : "he atyAre thIyeTaravALA) navacetanavALAM cAMpazIbhAI vI. udezI vi. raMgabhUminA yA 92 lAkha mALavAne dhaNI chuM ane tame te khaMDiyA cho.A che pracArakArya ane itihAsamAM patra dvArA sArI jAgRti ANI rahyA che. ziva uparAMta keTalAMka to gurjara raMgabhUminA jIvaMta ItihAsa samA raMgabhUmi amaravAse Aje arvAcIna kalAkAre jALavI rahyA che, ke jemane raMgabhUmine kaDIbaddha itihAsa kaMkAya che. jevAM ke che, te bina raMgabhUminA vikAsa mATe nAnI na kahevAya. mAre to e dhIrendra memANI, jagubhAI pAnavALA, gijubhAI "davAkhAnA" vi. AtmavizvAsa che ke bhAratIya raMgabhUminuM bhAvi avazya pazcimanA (2) di daza ke : arvAcIna zikSaNa paddhatimAM jema ziSyaparanA " breDave' jevuM thavAnuM ja, are ! tethI ja to huM "Damoi "mAM niyaMtraNamAM parivartana AvyuM che tema kalAkAra paranA digdarzakanA nATayakalAne kaDIbaddha itihAsa jALavI rahyo chuM. bhUtakALanA kalAniyaMtraNamAM paNa parivartana AvyuM che. bhUtakALamAM kaI kalAkAre kAramAM eka prathA pracalita hatI, te e ke, te kalAkArane che ke jarAka bhUla karI ke maryo samaja paDatA. phalasvarUpa anitA bhUmikAmAM "Mastery' maLe te nAma tenA nAma sAthe takhallusa khUba ja cIvaTapUrvaka abhinaya karatA hatA. jo ke vAcika abhinTa tarIke joDI devAmAM AvatuM. udAharaNArthe chagana "mA", nayamAM bhUtakALamAM "buma barADA'ne laIne avAstavikatA AvI jatI. lavajIbhAI suradAsa", kezavalAla kapAtara", jayazaMkara suMdarI', paraMtu chatA 2' jamAvavAmAM ne digdarza ke prekSake upara kaI vi. je lokapriyatA citraudyoganA tAraka begavI rahyA che te ja saMmelana vidyA je saphaLa prayoga karatAM ane 'Climex'nI khUba lokapriyatA bhUtakAlina nATaya abhinetAo hatA. "suMdarI" bahAra ja mAvajata karatA rahetA. tethI ja te kALamAM mULacaMda nAmA ne kaLatA tyAre cAhakenI temane jovA mATe lAIna lAgI jatI. jevA ajoDa digdarzakane mAsika 1000 rUpiyA jeTale pagAra ane paThANonA paherA nIce temane bahAra kalAtA hatA. mohanalAla maLatuM ane kaMpanImAM advitIya sthAna lekhAtuM. vaLI te kALanA e kALamAM ra gabhUminA rAjA jevAM gaNAtA ane tene pATha kedigdarzaka saMgIta ane sAhityanI paNa sarasa sUjha dharAvatA rahetA. karI zakatA nahIM. tenI sAme pAtra bhajavaNImAM mAsTara zani jevAM muLajI AzArAma, bApAlAla nAyaka, naMdavANA, zani, choTAlAla, mahAna kalAkAro paNa vicAra karI jatAM hatA. sAmenA pAtrane 'kavara' bipina mahetA, raMgIladAsa, haribhAI bhaTTa, kAsamabhAI mIra dayA- karavAnI abhinetAnI kuzaLatA te kALamAM ghaNI jovA maLatI. sAmAnya za kara paMDayA, harizaMkara "kANiyA " vi. bhUtakALanA mahAna digdarzake jika duSaNe to samAjamAM vAtaraka pravartatA ja hoya. paraMtu raMgaAje paNa gurjara bhUmipara amara che, haribhAI bhaTTa to vaLI bhUmimAM paNa te kALe zarAba- sAmAnya kharUM ja, ApaNuM mehanalAla gusAnA daryamAM hAthamAM rahela kAcano Akho glAsa hAthathI krodhamAM to pelA kavi pA nI jema zarAba badale ja pAsa pInArA. Jain Education Interational
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] 449 mehanalAlanA abhinaya ane zarAba badhuM ja anyonya pUraka. paraMtu banyovALA jagadIza zAha, "mejara caMdrakAntavALA upendra trivedI, zarAbInI paNa eka samaja hoya che ja, eka mastI hoya che. lAlA AjanA mAnIta citratAraka saMjIvakumAra urphe harIjarIvAlA, bhale nepacce lathaDIyA khAtA hoya, paraMtu raTeja para jAya ane dazya " dezI"vALA mA. ramaNa aneka saphaLa nATakonA sarjaka caMdravadana tathA prekSakAlayane eka najare joI le eTale basa, vAcApara jANe bhaTTa, epha. Ara. IrAnInA kalAkAra jayaMta bhaTTa, dineza hiMgu, sarasvatI devIne vAsa ane aMgamAM jANe khuda raMgadevatAne vAsa. sUryakumAra, "raMgabhumi" ane "raMgarAga"nA aneka kalAkAra, eca zarAba te zodhI paNa na jaDe. ane te kALane temane abhinaya tArApora, lAla zAha, kRSNakAMta vasAvaDA, mULarAja rAjaDA, "kANA eTale moTAM moTAM rAjavIo paNa temanA cAhaka banatAM. kavi e mArI AMkha'vALA amRta paTela, kizora bhaTTa, "int 'nA pAgalanA nATakanA A lAlA to jANe mAnasa putra....... jo ke sutradhAra zrI praviNa jevI-manasukha jevI vigere. amadAvAdamAM bhutakALamAM abhinayamAM halanacalana tathA aMgopAMgane mareDa ane jazavaMta ThAkara agrasthAne che, ane hamaNAM ja sarakArazrIe temanuM moTI trADa vadhu TheraThera daSTigocarathatAM rahetAM. bahumAna karyuM hatuM. uparAMta vaDodarAnA mArkaDa bhaTTa paNa temanI | mukhaparatA bhAvo Aje jeTalAM UMDA darzAvAya che teTalAM pramA. saMrathA "triveNI" dvArA sArI jahemata uThAvI rahyA che. suratamAM NamAM nahotA darzAvAtA. athavA kaho ke te kALA nATako paNa vajubhAI TAMka, baladevajI moliyA tathA aneka avetana kalAkAro lagabhaga aitihAsika ane dhArmika rahetA ke jemAM e badhuM Avazyaka yatakiMcit raMga kSetre suzruSA karI rahyA che. naDiyAda kalAkendravALA paNa hatuM ja, bhuta ane vartamAnanI abhinaya zaktino suMdara sama goviMdarAma vyAsa paNa pitAnA "pa" sAthe nATaya prayogo karatA vaya eTale muMbaInI dezI nATaka samAja" ke jyAM bhutakALanA rahe che. temAM amadAvAdavALA pI. kharasANI te gujarAta rAjyanA gauravavaMtA kalAkAra paNa hatA ane vata mAna kAlina kalAkAre paNa mAhitI khAtAnA upakrame gujarAtanA gAmaDAomAM paNa pracArAtmaka abhinayanA ojasa pAtharI rahyA che. " dezI" eTale gujarAtanI nATaka bhajavatA rahe che. uparAMta kailAsa paMDayA, ratilAla upAdhyAya abhiyazALA. AjanA citra udyoganI mAnItI tArikA saMdhyA vigere paNa sAruM kAma karI rahyA che. ( zAMtArAmanI zodho paNa dezanI ja beTa che. dezamAM tenuM kAma saurASTra vibhAgamAM rAjakoTa, porabaMdara, jAmanagara ane morabI, joIne zAMtArAme tene citra udyogamAM "Lift" ApI. dezanA kalA- bhAvanagara vi. sthaLoe hajAra kalAkAro che. are ! mAtra morabImAM kArono itihAsa e ja lagabhaga gujarAtanA kalAkArAne itihAsa che. 300 kalAkAro che. have saurASTranA nAmAMkita kalAkAro te :kAraNa ke I. sa. 188thI agaNita kalAkAronI prasAdI teNe raMga- bApAlAla rAvaLa, ramaNIka upAdhyAya, gulAbadAsa zAha, nirbhaya bhadra devatAne caraNe dharI che. jevA ke-dAda mIra, mAsTara trikama, mA. ramaNa jayaMta caMdArANA. jazavaMta jAnI yAne jenI, pArAzara bhaTTa, sureza zAlinI, kAsamabhAI mIra, kacarAlAla, mehanalAla, mA. zani, moti rAvalanalina dave, caMdrakAMta Thakakara, jazavaMta kArelIyA, kanu Thakakara, lAla naMdavANA, sUrya kumAra, rUpakamala, motIbAI, azaraphakhAna, bhA. sanata ThAkara. bharata yAjJika, premazaMkara yAjJika, abdulakhAna kurezI, vasaMta, cunIlAla nAyaka, jAlejAra, mAdhavalAla nAyaka, kumAra, mA. dilAvarakhAna bloca, bhAlAlA mehanalAlA, vijya dave, gIrIza bhegIlAla, camana mAravADI, rAmapyArI, tathA aneka. uparAMta gurjara rAvala, araviMda rAThoDa, jayaMta paMDayA, hariza paMcAla, kizora raMgabhUminA matanA kalAkAromAM nAno-moTo yaMbaka, lavajIbhAI mahetA, aMjana dave, yazavaMta mahetA, zaMkaralAla nAyaka, mInuM * suradAsa" maNibhAI bhaTTa, haribhAI bhaTTa, bApAlAla nAyaka, mULa- kApaDIyA, zIva. pI. AcArya, pratApa rAvala tathA kacchanA zrI caMdamAma, harizaMkara "kANIyA", muLajI khuzAla lAlajI naMdA, praviNa zukala, puSpAbena sAvalA. }ANukuMvara zAha piyuSa zukala, mAsTara dhuliyA, alidAdana, hariSa rAvala, jAmana tathA amRta kezava niraMjana anaMtANI. zarada anaMtANuM, jayaMta sarade, razmibena vorA, nAyaka ane vallabha kezava nAyaka vi. mukhya hatA temAMye jema morabI bhinu zukala, madhubena sAvalA, mRdulA atANI. razmi mahetA vigere raMgabhUminuM tIrthadhAma che, tema uttara gujarAta te raMgabhUminuM ghara che. aneka nAmI - anAmI kalAkAro... muLajI AzArAme jema morabImAM zuddha vaitanIka gurjara raMgabhUmine vaLI gurjarI kalAkAronI suSupta abhinaya zakti jAgRta karavA pAyo nAMkhyo tema uttara gujarAte gheraghera kalAkArone janamAvyAM ane amuka sAMskRtika saMsthAo ane amuka prasaMgo paNa agrabhAga tyAMnA bhojaka nAyaka vagereno mukhya vyavasAya raMgabhumijabanI gaI. Aje bhajave che. jema ke gujarAta rAjyanA kAmadAra kalyANa kendra prativarSa paNa vatanIka kalAkAra zrI camana cakuDa', lallubhAI kemIka anaMta viNa, rAjya kakSAe ekAMkI, triaMkI ane anya bhASAnA nATakanI cAMpazIbhAI nAgaDA, viSNu vyAsa, prANasukha nAyaka, mA.channAlAla ke spardhAo yoje che. A prasaMge aneka gharagharanA bhAI-bahene kalAkAra jeNe aneka gujarAtI citromAM nAyakapada saMbhALela che. bhagavAnadAsa, svarUpe raMgabhUmi para padArpaNa karI rahe che jemake tA 6-3-69 terasiMha udezI guNavaMta joSI, maganalAla dave, kanubhAI vinA thI tA. 13-3-69nA roja morabImAM yojAyela nATaya spardhAmAM nAmo prakhyAta che. uparAMta je gurjara raMgabhUminI asala jamAvaTa gujarAtanA aneka nAgarIkoe bhAga lIdhe hatA. lagabhaga se eka jevI hoya to muMbaInagarInA zani-ravinA badhAM ja nATyagRha jeTalI judA judA gAmanI navodita bahenoe paNa A spardhAmAM jevA. raMgabhUminI sAcI pragati tyAM jovA maLaze. tamane broDave saphaLa nATaka raju karela hatA, ke jemAMthI reNukA yAjJika ane hAthaveMta ja bhAsaze. muMbaI jevAM paMcaraMgI zaheramAM thIyeTaromAM lAbhubena bosamIyAne abhinaya to vivecananI cAsaNImAMthI paNa gujarAtI nATaka bhajavAya eTale gajabaja ne ? tyAMnA prasiddha kalA pasAra thaI zake tevA hatA. A to eka ja prasaMganuM kAro che : ''se TacanuM setu"vALA terasiMha udezI, 'huM pradhAna udAharaNuM thayuM gujarAtamAM te AvA aneka prasaMga bane che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ 40 ane seMkaDA kalAkAro bahArathI AvI rahyA che tyAre e vAtanI panA atizayoktibharI to nahIM ja gaNAya ke bhArvimAM gabhuminI paNa asmitA hAra pADavI paDe. Aje abhinayakSetre gujarAta karaNa kArya kAlI rahyuM che, ane tyAre amArA murabbI vizva vikhyAta kalAkAra ca. cI. mahetAne kema bhUlAya ? ema te dhanasukhalAla mahetAe vaLI sI. sI.nI bhAgagADIno dIrAjate varSo bRhada gujarAtanI asmitA rehAnA jharIvAlA, indramatI rAjaDA, ramA paTTaNI, zAlinI, padmArANI, rAdhArANI, rabhArANI, citra yogamAM janamAM rahela AluA irAnI, zA ii, sarasvatIdevI, kamaLAbA karNATakI, viSNuA prabhu, rUpakanagha, suzIlA, manoramA, sAja nAyaka, pAbena bhaTTa, kumArI ha'sA. bhala kInArIvALA vi. mukhya che. uparAMta jIllA jarIvAlA, namUnA dhAmI, anasDA zAi, unA jevI, nArA paDela, dAminI mahenA, daivayA nI jevI, manIyA paTela, mA trivedI, nirmaLA AvaDA, umA cokasI, jayazrI mahetA, rakSA desAi, aMjanA, A nATaka samAjavALAM indumati, temanA bahena tathA temanA mAtuzrI bAlubAI, " siMhaNu, " kriSNAkumArI mAyAdevI, maMju mahetA, zIlArANI, jayAbena mAMgakera, uSA gaDhavI vimala tAMbe, AzA-zIlA-uSA-zazI gAyakavADa urphe gAyakavADa sIsTarsa, IlA--uSA mAMkaDa, pArUla-uSA jharIvAlA, indu trivedI, patnImAM zvAsa, reNukA cArtika, bhayaMti ThAkara vi. aneka bahene raMgabhUmi para baheneAnA raMgabhUminA prAraMbhika vikAsanA praNetA banI rahela che. maraDI khAnAnI gurjara gami paranI kArakIrdI. noMdhanIya che. ghaNIvAra mATe nAke tyAre badanA puSa kAkAzane * Promoting ' bApatI mArA vAthI pakaDAI jAya che. tyAre tAbonI ramaNa zakti kharekhara dAda mAMgI le che. aMtamAM sTenI rANI sva. rASTrI premAnA ke je anya nATayakAronI prA mUrti hatA. temane nivApAMntI ApI A vibhAga pUchyuM rIe, (4) sI kalAkAro : gujarAtI raMgamano A kAkAzano tihAsa kaMika vicitra ane judo ja che. bhutakALamAM te| jANe raMgabhRmi para kayAMya strIo jovA ja na maLatI sekasapIyara yugamAM paNa kAmaLa bALako ja strI bhumikA karatA ane tethI ja zekasapIyaranI havAIne TEEN AGEO' rahetI. ApaNe tyAM tALa, nAjA ane nAnA bALako pAnAnI raMga kArakIrdI bAlikAonA pAThathI prAraMbha karatA. bAdamAM hIroIna sudhI pAMca ane chevaTe kaMTha, aMga ane strIbhumikA bhajavavAnA guNAnI khArane karaNe pakSa sumikA tarapha vaLatA. AjanA caMpakannAA ke je bahu zeTha kavinI bhumikA kare che te bhutakALamAM strInI sura bhUmikA karatA. bhutakALamAM kalAkAro strI-purUSa game tevA pAka bhajavatA ja. tyAre kai khAsa vargIkaraNa na thatu. nATayakAra prAgajI 3.sAnI zrI bhUmikAnI chabI te tamAre jovI taiya che "smRti maMdira"mAM Avajo. gurjara gayuni para prathama A kalAkAra no hanI misa merI kruTIna ane bAdamAM ja sunIyA, motIyA vi. AvyA. paraMtu tyAM sudhI ane hAlamAM paNa raMgabhUmi para puSa kAkAro ja mahatvanA roga' karanA sthA che. AnA nikAnAM pAtragata ane joDa gaNAtA visanagaranA zrI paNa dara bhuvarabhAI bhAjaka mAne "suMdarIne thI ja to sarakAre padmazrI ane Pne kAba Apela che ne ? gurjara nATayakalA para purUSoe bhajavela pAtrAnA teo pitAmaha che. temanA saudarya, cAla, paheravezanI Dhaba, vartana vi. nuM anukaraNa to mubanI ane strIo karatI karatI. jyAre * suMdarI' A bAbatamAM khuba ja nikhAlasa uttara Ape che, "ka" tenuM ja temane ApatA. ' tenA pachInA uttama strI pAtrA bhajava- nAra kalAkArA te surajarAma " rapezyala suMdarI, " prabhAzaMkara " ramaNI, " somanAya " kahyuM,nI, " akta khanI, ratilAla parela, pAMdayA, gAviMda bhaTTa, bhogIlAla bAjaka, mAsTara goradhana, caMpakalAla vi. Ave che. A tu ja AAM purUSa pAtro zrInI bhUmikA kare che. chatAM vaitanika saMsthAmAM strIonA AsamAne caDelA bhAvane kAraNe (pa) bAla kalAkArI gujarAtanI raMgabhUmi para bAda kalAkAranI dazA kharekhara bAlyAvasthAmAM ja che. A raMgabhUmi para na to kaI bAkAnA nATako lakhe che, na to kaMI nA rajU kare che. ke natA kAI bAla kalAkArone taka Ape che. kema jANe gurjara raMgabhUmine bAlyAvasthA tarapha koI suga na hoya ? ane kema jANe tvarAthI yuvAvasthAnA suvarNa kALa bhaNI prasthAna na karI rahyA hoya ? avetana raMgami para tA khAsa koI evuM nAko ja nathI ke emAM bALakone pAna maLyuM DhAya. (kadAca tethIja mahendra dave temanA nATakomAM bhAlapAtra rAkhatA haze.) bALakAnI abhinaya zaktine rUdhanArA paribaLAmAM mukhya paribaLa tarIke nATayakAra jhaDape caDe che. kAraNa ke te jo koI bAla nATaka lakhe te koI bALaka nATaka bhajave ne? athavA TAI nATakamAM bAlapAtra rAkhe te koI bAla kalAkAra AgaLa Ave ne ! jaina ke raMbhAbena mAMthI emanA anurUpa nAhako lakhe che tethI Aje aneka gujarAtanI baheneA nATyakSetre AgaLa AvI rahI che. temaja ** p :: kora koI veLA puSo strInI bhUmikA kare che. temAM buzaLa mAravA koI nAhyakAra gurjara garbha para pAkavAnI zyAhyakatA che ke prAgajI gohila, bAbulAla hIrajI vi. ullekhanIya kharA. gujarAtanI grAmya janatAmAM rAmalIlA, bhavAi tathA taragALAnA khelo laIne tA tALA ( traNa gharavALA ) vaTho to haja pazu pApane ja pAtramAM rajU karatAM rahe che, ane game te purUSa kasAkAra strInI bhUmi kA karI le, pratitIrUpe Apa joI zakazo ke taragALAnI ke AkhI kaMpanIvALonA vALa strI jeTalAM lAMbA DrAya che, paraMtu have raMgabhUmi vAstavikatA tarapha dara kALe AgaLa vadhI rahI che ane nathI have aneka Ano 'gamaca para AvI tI ane temAM muMbainA strI kalAkAro zrI kalpanA divAna, vanalattA mahetA, taralA joSI, urmilA bhaTTa, naTamaMDaLavALI dinA gAMdhI sarItA kharA, je mAtra A jIvana bALa nATako ja lakhyuM rAkhe. aMte te ja bALakonI supta abhinaya zakti puSpanI parAga mAphaka khAlI uDaze bAla pravRttinA eka agraNI zrI kanubhAI AcAryane A prasaMge yAda karavA Avazyaka kharAM. huM vAstavikatAnA dAvA karanAra vartamAna nAyakArAne vinatra bhAve e prazna pUchyuM ' ke, 'tame zA mATe bALakonA pAtra tamArAM nATakomAM nathI rAkhatA ? zu tamArA badhAMja pAtrA bALako vinAnA che? zuM tame saMtati niyamanane prAtsAhana ApavA tema karI rahyA che ke " uttara bhApage baMne jANIe chIe eTale ahIM nahIM pakAvuM. paraMtu tame bhUtakALanA tamArA pUrva jaino tihAsa tapAse. emAM zu` bALakonI bhUmikA na AvatI? zuM tame
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha banyo te itihAsathI vaMcita che? to sAMbhaLe udAharaNa Apu chuM:- sAgaramAM DUbakI mArU chuM tyAre nATaya maharSi zrI prabhulAlabhAI Aje gujarAtamAM jayAM jayAM vyavasAyI raMgabhUmi ane jayAM jayAM dvivedInA gujarAtanI baheno dvArA re cAre gavAtA rAsaDA;janA nATayakAronA nATako che tyAM badheja bAlakalAkAra kaMpanImAM mIThAM lAgyA che ane AjanA ujAgarA " ane "pArevaDA jAje taiyAra karavA ja paDe che. kAraNa ke temane vyavasAya kare paDe che. eTale vIrAnA dezamAM " koI ajaba, ajanabI ane AhalAdaka dharA para je gujarAte bALakane abhinaya je hoya to vyavasAyI maMDaLIonI DhasaDI jAya che. Aje paNa manasvI prAMtijavALAnuM "jhaTa jAo ja mulAkAta levI rahI, dezI nATaka samAjamAM kAma karatAM bAlakalAkAre caMdana hAra lAvo ghuMghaTa nahIM boluM re......" navI peDhIne paNa zrI dazaratha ane harIzane abhinaya be paise bole che " mAM muMbaI- kayAM nathI AvI zakayuM ? verATajInA "vallabhIpatI " nuM A gIta garAoe khuba mANe che "praviNa nakakSA maMDaLa" vALAM praviNa jyAre ANaMdajI " kAThIyAvADI kabutara " gAtA tyAre prekSakAlayamAM gaDhavInuM kAma paNa AkarSaka che, bAkI savetana kalAkAte AMgaLIne koI ajabasI matI chavAI jatI. bhUtakALanA gIto jo haju paNa veDhe gaNAya eTalAM paNa nathI. chatAM ceDAM ullekhanIya kharAM temAM eka ATaluM AkarSaNa jamAvI zakatA hoya to vartamAna kALanA gItakAra khAsa te harSavardhana u mATara TIga ke jene aneka nATaya spardhAo ane saMgItakAro zA mATe A vikAsa pAmI rahela samAjamAM, tevI akhabAra naveza ane vivecakoe biradAvela che. paraMtu AvA eka--be lokapriya taje na banAvI zake ! philmI gItono vikAsa to juo! TIMgu-cIguthI raMgabhUmi kema cAle? uparAMta bebI bhAratI kApaDIyA, pAMca varSanuM bALaka paNa "melA lema patra padhakara " gAtu jevA turAba AjhAda ane pradipa gIjubhAI jevI tathA T N. T nA maLe tyAre raMgabhUmi para agara keI gIta sAMbhaLavA na maLe to pachI " cAle baTujInA dezamAM " vALA paMdara bALa kalAkAro paNa sArAM prekSake calacitrone ja vadhu mahatva Ape ne? he nATayakAro! kharekhara abhinaya Ape che, paraMtu ApaNe to seMkaDe bALa kalAkAro joIe tamArAM nATakamAM gItA Apa ja kalAkAranI kaMThaya zakita ne te chIe. te mATe prathama pharaja nATacakAronI ja che. A mATe kalakattAnI pArzva sa gIta to kAme lAgaze. AMtara rASTriya saMsthA " cilDransa lITala thIyeTara" nuM anukaraNa bhUtakALamAM dalasukha gavaiyA (vaDanagara), hIrAlAla gavaiyA rAmalAla karA jevuM che. ' nAyaka, kAsamabhAI mIra vigere aneka saphaLa saMgItakAra thaI gayA | he guja rI-godamAM suSuptAvasthA gALI rahela bALa kalAkAra! ke jeo bhojaka-nAyakanA bALakone reja suvarNa prabhAne rIyAjha kAM to tame tamAre anurUpa nATaka lakhAvavA gurjarI nATakAro karAvatA hatA. te kALamAM saMgItamAM zAstrIyatA pradhAnapade rahetI ane sAme upavAsa-AMdolana prAraMbha ane kAM to tame ja tamArAmAMthI AlApa, rAgarAgINI tathA aneka rogomAM saMgIta vahetuM rahetuM. kaI bhAvi bAla nATayakAra bane tevI pratijJA karo ke jethI te bALaka prasaMganI jAvaTamAM te khAsa upayogI na rahetuM. kAraNa ke te bhAvimAM mAtra bALakenA ja nAke lakhe ane gujarAtanI raMgabhUmimAM kALamAM vAvo paNa mAtra tabalA--peTI ane sAraMgI rahetA. jayAre kalAkAronuM sthAna avibhAjya banAve. Aje eTalAM vAdyo astitva dharAvI rahyA che ke te nATakanA koI paNa 6 sa gIta ane saniSa:- bhUtakALanI raMgabhUmine prasaMgane vadhumAM vadhu jamAvI zake che ane prekSakane raDAvI-hasAvI zake mATe guNa ane vartamAna raMgabhUmine moTo avaguNa te saMgIta. che, citrapaTanuM pArzva saMgIta keTaluM vedhaka ane asarakAraka hoya vAstavikatAne dAvo karanAre bharatanATaya zAstrane "jana mana rajana che? Aje citrapaTanuM saMgIta sadaMtara baMdha thaI jAya to " pho" ne niyama na bhUlavo joIe ke jemAM saMgIta avibhAjya aMga no eka mahA nibaMdha lakhAya teTalAM tenA pratyAghAto paDe. zuM nodhAyuM che, je pAMcamo veda ApaNe mATe gItA, bAIbala, kurAne ApaNuM nATaka rajukartAe A vAta gaMbhIrapaNe ane saMzodhanAtmaka zarIpha graMtha sAhebA ke jarathosTIgraMtha barobara che te "nATaya veda " dRSTikoNathI nathI vicAratA ? jayAre brahmAjIe banAvyo tyAre cAra vedamanA sAmavedamAMthI khAsa saMgIta lIdhela hatuM. tAtparya ke nATaka saMgIta viheNuM kalpI ja na chatAM paNa gujarAtI raMgabhUminA saMgItane amara vAra jALavavA zakAya. to bhajavaNInI to vAta ja kayAM rahI ? jyAre vartamAna kALe gujarAtanA prakhyAta saMgItajJa zrI avinAza vyAsa, pInAkIna ThAkora, avetana nATake to badhAM saMgIta zUnya ja hoya che. " gAna durlabha" gaurAMga vyAsa, puraSottama upAdhyAya. ehamada darabAra, ajIta zeTha, e paNa vartamAna saMgIta zUnyatAnuM kAraNa hoI zake. jyAre bhUtakALamAM bhAnu gajajara. peTrIka mAkarsa navIna gajajara, visanajI mArU, jagakalAkAranuM sArU gavuM e eka lAyakAta gaNAtI. vaLI 50thI 60 dIpa vIrANI, caMdrakAnta dhruva, kizora mahetA, bakula keTaka, jeThAlAla jeTalAM to gIta AvatA. Aje yaMtrayuga cAle che eTale samayAbhAve nAyaka, bI ke. mAstara, bAbubhAI bha, "dezI " jevI AryAvartanI bhale teTalAM gIta na Ave paraMtu prAsaMgika ke " Theme ajoDa maMDaLInA saMgItakAra mehana juniyara tathA saurASTranA mIra song jevAM ceDAM gIta to nATaka mANavA Ape. kharekhara leko sAro prayAsa karI rahyA che. gujarAtanI dhaMdhAdArI raMgabhUmi saMjota vana nara pazu samAna" vyavasAyI raMgabhUmi para prAraMbha- hajupaNa gItanI rasadhANa pIrasI rahI che. A "Out burst " mAM nAndI, pUrvaraMga ane sUtradhAranA Agamana ane bAdamAM prArthanA (ubharo) to mAtra kahevAtI avetana saMsthAo mATeno che. Apane 'drupada dhamAlAmAM thatAM tenuM mukhya kAraNa prekSakonI 'najarabaMdhI jevuM e vAta jANI Azcarya thaze ke bhUtakAlina raMgabhUminA saMgItanI ja AkarSaNa hatuM. saMgItamAM dupada dhamAla zrotAo upara saMmelana asarane laIne huM mArA ekAMkI nATakomAM paNa pAMca-pAMca gIta vighA jevo jAdu kare che, Aje ApaNe AvAM zAstronA niyamAnusAra lakhI kADhuM chuM. kharekhara saMgItanA zravaNathI abhinayamAM mastInA ' rajU thatAM nATake prati suga dharAvIe chIe, Aje jyAre huM bhUtakALa pUra ANI zakAya che. Jain Education Intemational
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ 452 zrI gAriyAdhAra tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMgha lI. 27. na', 157 sthApanA tA. 13-12-58 zerabhaDALa sabhyAnu rUA. 77700 zerabhaMDALa sarakArazrI-za. 12000 anAmata bhaMDALa-rUA. 8342 anya phaMDA rUA. 20506 phe. naM. Asa-31 phA, na. eilamIla-33 saMgha taraphathI tela, khAMDa, rasAyaNIka khAtaro, sudharelA bIyAraNA, suparaphAspheTa khAtarI tathA saMghanI banAvaTanAM lakSmI chApa" mizrakhAtaro banAvI tAlukAmAM purU pADavAmAM Ave che. saMghanI sAthe joDAyelI sarakArI maMDaLIe ane tenA kheDuta sabhAsadone magaphaLInA kAcAmAlapAMkAmAlamAM rUpAMtara karI sArA bajAra bhAve kheDuta bhAIone maLI rahe te mATe sa`ghe oIlamIlanuM kAma zarU karela che. -: sadhanuM A epha DAyarekaTarsa maMDaLa : Jain Education Intemational. (1) zrI gAbarabhAI bhIkhAbhAI paTela (2) zrI nAraNabhAi bhurAbhAi paTela (3) zrI nAgajIbhAI hIrajIbhAI paTela (4) zrI mehanalAla savajIbhAI paTela (*) zrI mehanalAla vAlAbhAi paTela (6) zrI bAbubhAI meAhanabhAI paTela (7) zrI bAvacaMdabhAi nAraNabhAI paTela (8) zrI nAraNabhAI prAgajIbhAI paTela (9) zrI dalasukhabhAI paTela ema. ela. e. ratanapura (eka pratinidhi) (10) zrI vistaraNa adhi. sAheba sahakAra (tAlukApaMcAyata) (11) zrI popaTalAla goradhanadAsa Thakkara menejara nAnIvAvaDI. pramukha gArIyAdhAra. sabhya peApaTalAla gA. ikkara menejara gujaraDA. pahegAma. paravaDI gArIyAdhAra. me TAcAroDIyA paravaDI zAMtIlAla e. byAsa ekAunTanTa, zrI. gA. tA. sa. kha. ve. sadha lI. 19 27 "" . "" "0 zrI vizvakarmA sTIla pharnIcara enDa sepha varkasa 66 [ bRhRda gujarAtanI asmitA prema DuMgAjI hakamAjI mu. pA. kheDelI jillA--vaDAdarA amAre tyAM kabATa, sAphA, gheADA temaja pAIpIMga khurazIe, sprInganA khATalAe maLaze. ze rUmanI mulAkAta lye. bRhada gujarAta sAMskRtika saMdarbha graMthane hArdika zubhecchA pAve che. " cIkhalI tAlukA nIrA tADa-gALa utpAdaka sahakArI maMDaLI li. alavADA (tA. cIkhalI ji. valasADa)
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sadA nya ] satraveya-prakAza Ayojana -triveSanu bhava jeTaluM bhUta kALamAM hatuM teTaluM ja vamAna kALamAM che. mAtra jarA vaheNamAM phera che. bhUtakALamAM aitihAsika ane dhArmika nAda. prAdhAnyatA batA eTale seTIMgjha zabdanI kacerI, mahela, jaiva, siMhAsana, maMdira vicAro ad banatA. tethI ja haju paNa dhaMdhAdArI raMgabhUmi para paDadAnA nAma:meIna Dropa, kAmI kAra, Treka kavara, kacerI paDo, hiMgera bhelAya che, vaLI te kALamAM citArA paDadA dhaNuM sarasa banAvatA ane ' TrIkasIna 'nI te| jANe paraMparA sarjAtI. mULajI AzArAmanI mArI ka'panI ''nA dhArmika nATakanA seTIMgjha ane TrIka sInsa te te kALamAM ijArAzAhI bhAgavatA hatAM. ' sukanyA sAvitrI 'nA temanA seDatA Aje paNa morabInA myujhIyamamAM joine mukAkAtIo mukhya banI jAya che, A nATakamAM mULajIbhAie te kALamAM paNa rIvolDIMga seTa' jevI racanA karelI ane eka-be miniTamAM te sTeja para brahmA-viSNu-mahezane badale traNa bALakanuM dRzya AvI jatuM. dhrAMgadhanA kr siMha tA sAgo hAthI ja para lAtA ane junAgaDhanA navAba to zokha khAtara Ape AAdithI potAne strI pADamAM zaNagArAvatA. apazukananI vAstavika bhajavaNI mATe bilADIne ADI utAravAnA mULajIbhAnA prayAga tA ahIM noMdhyA vinA rahevAya ja zuM ! sTeja para pazukana thavAnI taiyArIvALuM dazya bhajavAI che. apananI vAstavikatA lAvavA bilADIne beMka sAmenI hIMmAM UbhI rAkhavAmAM AvI che, bilADIne Akho divasa bhUkhI rAkhavAmAM AvI che te sa jyAre A sya bhavAnuM hoya tyAre sAmenI lIMgamAM dUdhanA eka kaTArA bhagara sAmenI vIMganAM khelI bilADI jIgme tena rAkhavAmAM Ave che, pachI khabara eka apazukananA sabAda prasage zailI bilADIne sAmenI vIMgamAMthI cheDI mUkavAmAM Ave che. kSudhAtura bilADI doTa mUkIne sAmenI vIMgamAM sTeja parathI cAlI jAya che. ane bhAna khAbAda rIte apazukananuM dRzya bhajavAI jAya che. tad uparAMta uMdara, kutarA, dhADA vi.ne pazu prasaMge sTeja para lavAtA hatA. " A naitika "vALAM nakubhAI kALubhAi zAhanA eka jAjaramAna nATakamAM dhanavarSAnA dazyamAM rAja muMbaInA amRtalAla khokhANInI peDhImAMthI eka zAkha kaviyA lavAtA ane sAthe ja - paisAnA varasAda varasAvavAmAM AvatA. zA ta saDo prasaze ane dayA che. kyAre paNa ' dezI ''nA paisA bole che 'nu' smRti dasya eTalI ja TekanIkathI darzAvavAmAM bhAve che ane madhyamanA Tebala upara sukumAra paDatAM Tebala bAI naya che. ane AmenI divAlamAMthI eka jagyA thane jabbara rahasya khulluM thAya che. ** te kALanA ucca koTInA seTIMgjha mAsTara tarIke zrI raMgInalAla, kazyapa, lakSmaNa varmA vi. kahevAya che. jo ke Aje paNa ApaNe TekanIkamAM khuba vikAsa sAdhI rahyA chIe. Aje sAmAjika ane hAsyapradhAna nATako khAsa bhajavAya che tethI seTIMgjha paNa kALa, prasaMga ane kathAne anurUpa ja banAvAya che. muMbainA nATako jovAthI vartamAna vikAsa joi zakAya che. jo ke gujarAtamAM bandhAtA ekAMko prati bhaTTa dhyAna apAtu nathI. paraMtu muMbaimAM have katu reja, yanA paddhati, zrI phrAnDa prayA, rIvelDIga sTeja, slAIDa sIsTama vi. aneka Adhunika paddhatie 453 apanAvAi rahI che, ke je khare yaza nAraNu mA, rameza jamInadAra vi. te ApI zakAya. gujarAtanI vyavasAya raMgabhumi para bhajavAtA mAMgaDAvALA zetalane kAMThe, vi. nATakAmAM paNa AjakAla prakAza ApeAna bhutakALamAM kArabeTa dIvALIne kAraNe khAsa nahetuM. paraMtu have teA dazyanI jamAvaTamAM prakAzanuM AyeAjana khUba ja mahattvane bhAga bhajave che. Aje teA prakAza AyeAjana dvArA eka sTeja para ekI sAthe e dazyAnI ceAjanA thaI zake che. ane je vibhAga para kAma cAlatu hoya tyAM ja prakAza relAya che. zeva vibhAga zradhakAramaya rAkhavAmAM Ave che. zrI rameza nInadAra cyA bAbatamAM chaNI prakAza Ayojaka che. vagati para have prakAzanu mahattva dinaprati daina vadhatu jAya che, paNa kANuM dazya veLA jhAMkhA vAdaLI prakAza vadhu asarakAraka banI zake che ane kAI paNa dhyAnaMda kAmanA prasaMge 'Full Light' vadhu 'Appropsku'riate' banI zake che, jo ke preAka sudhI adAkArano avAja khuba madhura rIte pahAMcADavAmAM ApaNe tyAM prayogAtmaka akhatarAo karavAmAM AvatA nathI. paraMtu pAaimAnya zAmAM te paratve pa khAsa saMzodhana thayela che ane have teo mani mATe sTeja ane prekSakonI vaccamAM eka labagaLa pANIno nAno kuMDa banAve che, jethI adAkArano avAja A pANInA kuMDa dArA ne prekSako sudhI pahoMce che. tethI te vina khuba ja sukatA ane asarakAraka hAya che. vaLI eke pati mATe amu* khAsa prakAranA ane paddhatinA guptA paDadAmAM TAMgavAmAM Ave che, jethI badAkArana vAra dhArI saphaLatA lAvI zake. ApaNe paNa AvI jhINavaTabharI daSTi keLavavAnI AvazyakatA teA kharI ja. te ja amerIkAnu broDave' sAMbhavI zake. 'bIjhaneza' ane 'TrIka sInsa' paiALatA rahe che. manamukha ustAdanI kaMpanImAM AvA bIjhanesa' jovA maLatA hatA. manameAhana nATaka maMDaLIvALA hIrajIbhAI peInTara paNa sArA seTa rajU karatA rahe che. saurASTramAM jazavaMta pade rAmasavALA dinubhAi vA vagere noMdhavA yeAgya kharAM. (7) nRtyakAra : nRtyanuM jo ke nATakamAM bahu mahattva nathI. paratu tene lane nATaka vadhu dIpI nIkaLe te vAta nirjiMvAda che. butakALanI raMgasuddhi para madhuraya, bIjha5, sarpansa vi. zALatA, paraMtu temAM bahu zAstrIyatA na AvatI. hA, nAjADhatA varSa svAbhAvika ja AvI jatI. te kALanA taragALAnA chekarAe gItA gAtA, vamAra paDatA ane pelenIne Adhina pagA rA thAya ane paga UchALIne gIta purUM karI kADhatA. paraMtu Aje ka Mika phera che. Aje prekSakA sarpane badale rAMDhavuM calAvI levA taiyAra nathI, Aje te te paNa vAstavikatAnI AkAMkSA seve che. eTale nRtyA paNa jo paddhatisaranA zAstrIya hoya to ja kAma mAMge gujarAtamAM nRtyanA lagabhaga yaza mRNAlinI sArAbhAne ane temanI sarathA darpaNa"ne jAya che. nRtyakSetre temanuM pradAna gurjara raMgabhumimAM amara raheze. jo ke have raMgabhuminI e zubha nizAnI che ke A kSetramAM kAma karatI baheno paNa have paddhatisaranA nRtyo karavA lAgI che. pArUla jarIvAlA temaja anya baheneA have nATakAmAM khAsa nRtyA
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bUda gujarAtanI asmitA karavAmAM sAro rasa le che. paraMtu aphasosa ke puruSa kalAkAre haja vyavahArU bane te vaLI e ja bAdazAhI ThATha puna : prathApita thaI nRtya bhaNI prasthAna karI zakyA nathI. tethI ja kadAca mahendra dave zake tema che. ane samaya Avye huM A prayoga gujarAta bhArata Bollet Drama" bhajavatA haze. kharekhara je strI-purUSa ubhaya sAme karI batAvIza. bhutakALanA mAlIke pote jeTaluM punita jIvana nRtyanI jamAvaTa sTeja para kare te prekSakanA AkarSaNamAM eka khuba vyatIta karatAM, teTaluM ja punita jIvana kalAkAra pAse mAMgatA; ane ja mahavane umere thaI zake tema che. i. sa. 1965mAM "paMca Aja temanA sAphalyanI gurucAvI hatI. bhAratanI jUnAmAM jUnI nATaya bhulelAM"mAM tethI ja pAla jarIvAlAe ane mahendra davee AvA saMsthAnuM gaurava gujarAtane apAvanAra "zrI dezI nATaka samAja mAM dvandanRtya rajU karela hatA. TuMkamAM ApaNI raMgabhUmi parano nRtya paNa AvI ja jUnI-navI vyavasAyI kuneha rakhAya che, ke jene yaza temanA vibhAga bAlyAvasthAmAM gaNI zakAya. vyavasAyI raMgabhUmi para menejara zrI maNIbhAI bhadrane jAya che. kalAkAra e putra ane mAlIka "Business"ne daSTikoNa rAkhIne nRtye jAya kharAM paraMtu e pitA e raMgabhUminI prAcIna bhAvanA, vartamAna raMgabhUmi para zAstrIyatA joIe tevI te nahIM ja. muMbaImAM yogendra desAI ane kayAre puna : praveze ? chatAM Aje gurjara raMgabhUminA vikAsa sAthe avinAsa vyAsa AvA "Ballet Drama' ( nRtya nATikAo ) rahenArI aneka sadhdhara saMsthAo paNa che. jemAMnI muMbaInI terasiMha sArAM pramANamAM rajU karatA rahe che. uddezInI "madhara inDIyA thIyeTarsa, jagadIza zAhanuM, nIlA thIyeTarsa, raMgabhUmi, raMgaphorama, raMgarAga, nATaya saMpadA, aniva bhAratI, (8) vetana-avetana saMsthAo ane mAlIke - lakSmI kalA kendra (rava. epha. irAnInuM), vaDodarAvALAM mArkaDa bhaTTanI gujarAtamAM lagabhaga pacAsa jeTalI zAddha vaitanIka nATaya saMsthAo 'triveNI', amadAvAdanuM neTa maMDaLa, javanikA, darpaNa saurASTranI u lekhanIya che. ane bAkInI bAhya rIte avaitanIka paraMtu kharekhara saurASTra kalAka, mArI kalAka, yAna kalAka, kalAka vaitanIka evI nATaya saMsthAo te asaMkhya che. chatAM muMbaI-ama- sapta kalAkendra, ame badhA, nUtana kalA maMdira, mIThApura manoraMjana dAvAda thaIne sArI evI jAjaramAna vIseka saMsthAone kharI ja. kalAke, vaDavA vyAyAma maMdira, saurASTra kalA rAsa maMDaLa vi. che. bAkI samagra gujarAtamAM to barase jeTalI avetana saMsthAo che. vaitanike saMsthAomAM manamohana nATaka samAja, ema kalAhave A vetana- avetananI vALAbaMdhI khUbaja gaMbhIra ane ciMtA kendra, udaya nATaka samAja, Adarza nATaka samAja, kamala kalAkendra, janaka che. kahevAtA avaitanika kalAkArano kharca, vaitanika kalAkAronA praviNa na. kalA maMDaLa, kalA niketana, meralI nATaka samAja, pagArathI paNa ghaNI veLA vadhI jato hoya che. raMgabhUminI kharI bhArata nATaka samAja tathA nAmI-anAmI ane avAranavAra udaya sevA vaitanIka saMsthAo ja karI zake, kAraNa ke temanuM jIvana e ja asta pAmatI aneka saMsthAo che. raMgabhUmi ane raMgabhUmi e ja jIvana hoya che. jyAre avetana saMsthA A kaMpanInA mAlIke bhUtakALa ane vartamAnakALanA lagabhaga AgaLa eTale zekha mATenI saMrathA. zekha e sarvasvano nahIM ja. gAMThane upara ApaNe joI gayA chIe-temAM bAkI rahI jAya che. teo geDemAM mAnanAra kalAkSara te ja sAce avetana kalAkAra ane te ja A praka A pramANe che :-zrI dAmu jhaverI, candravadana kinArIvAlA, Ara. sAcI raMgadevatAne caraNe dharelI bhAvanAo. jamanAdAsa, rAjendra zAha, caMdrahAsa jhaverI, abhaya zAha, lAla zAha I.sa. 1923mAM morabI Arya subodha nATaka maMDaLI' nuM visa- sva. irAnI, sva. pyArelAla mahetA vi. che, uparAMta gujarAtamAM jana thayuM te pUrve tenI mUDI lagabhaga be lAkhanI hatI. "Arya aneka vetana-avetana saMsthAo bilADInA Topa nI jema udayanaitika", "muMbaI-gujarAtI", "lakSmIkAMta nATaka samAja", "pAlItANA asta pAmI rahI che, ke jene vistRta itihAsa ahIM Avazyaka nahIM gaNAya. bhakti pradarzaka nATaka kaMpanI", "vAMkAnera Arya hitavardhaka nATakamaMDaLA", gAgaramAM samAvavA, durlabha yatna karatAM kaMI ochuM, kaMI vadhu, kaMI nATaka urojaka maMDaLI" raNajIta nATaka samAja, dezanATaka samAja, asatya, kaMI ardha satya lakhAI gayuM hoya te Apa sarve pAse savijaya nATaka samAja narahari prAsAdika nATaka kaMpanI, vidyA hAmApana. chatAM kaI rasajJane nATayakalAne vistRta itihAsa joto vijaya nATaka kaMpanI, satyadhakanATaka maMDaLI Aryodaya nATaka hoya te teNe amArA - DAMOL "ne saMparka sAdhavo. tyAM maMDaLI, vi. pAse aDhaLaka saMpatti hatI. ane Aje? kAraNa? raMgabhUmine vistRta itihAsa saMgraharathAna rUpe upalabdha che ke jenA -te kALamAM mAlIke mAtra vyavasAyI chibiMdu rAkhatA jyAre ? - saujanyathI A ItihAsa TUMkAvIne lakhAyela che. atu.. AbhAra. Aje mAlIke te ja kalAkAra hoya che eTale temanAmAM amuka evAM avetana raMgabhUmi mastIkhora de ghara karI gayA hoya che ke te be paise be zrI vAlajIbhAI pI. kIkANInA saujanyathI. karavA ja detA nathIvaLI te kALamAM karAra paddhati khubaja upayogI nATayakalAnuM koi kSetra pAMgaLuM nathI. duniyAnA mahAna kavihatI jyAre Aje kalAkAra ane kaMpanI vacce kazAja karAra hotA nATayakAra zekasapiyara bharavADa jAnInA hatA. chatAM te kArtAine Toce nathI. tethI kalAkAro game tyAre EYEN sTejapara jartA paNa bhAgI pahoMcyA hatA. ApaNI kalAnuM kSetra khAbociyA jevuM dhArIe ane jAya che, ane mAlIkane musIbatamAM mUkI de che. nahIMtara huM chAtI gaMdu pANI hoya tevAM khAbociyA jevA mAnasamAM vicAra rAkhIe ThekIne jAhera karuM chuM ke Aje paNa raMgabhUmi lAkha rUpiyA Ape to e saMkucitatA ApaNane nIcA pADI de che, kharAba chAMTA uDADe ja che, mAtra te meLavavAnI kuneha joIe. athavA Adjustment che. jIvanamAM mananI sabaLatA mAnavIne--kalAkArane 2 gabhUminI yazaCopacity pUrve jevI nathI. atyAranA mAlIke je jarA gAthA apAve che. Jain Education Intemational
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya saurASTra ane krambrenI gami zrI padmata che, joie tevA lokabaskRtino dIvaDo hajI pragaTayo nathI. hAthavA kAM thatAM nArapa ma'DAhajI pUro vikAsa na pAme tyAM pAchA kALanI gatimAM jhAMkhapa pADatA koSa pa jAya che, pachI to tevuM nAmanizAna nathI rahetu. saurASTranAM bhavAnA prAgA rAtre gAyAya, cAkpA pAO. gAmano eka eka mANasa sAMje cerAe khATalA nAkhI maneraMjana meLavavA co bhegAM thAya che. sAmanI vAImAM che. khetA bhavAya ke te dhArbhika prasaMgonA belA ja kare che. gAmanA thayA marI rIte nIrakhe che. ghaNI vakhata rAma-sItAnA khela savAra sudhI cAle che. kacchanI dharatI ane saurASTranI dharatI khamaNa jUnAM epAne bhulI nathI. bhAjana raMgamine kharA vidyAsa thayo che. sAMskRti maDA, sAgono kA nArano nathI. gujarAtanI kadaradAna prajAne evA nATako race che, je bekavADAMo para AdhArita rAya tevA nATakonA bene AvakAra ne satAno pAyo AjanI raMgabhUmimAM kuzaLa naTomAM zrI jazavaMta ThAkara, zrI mA bhaTTa, maheza desAi, taralA mahetA, urmilA bhaTa vagere gaNI zakAya che. raMgabhuminI vividha sa'sthA 'darpaNa', 'triveNI', 'nepathya' che vagere gaNI zakAya. avetana raMgabhumine vikasAvavA je nagarapAlikAe 'nATaya thIyeTaro' bAMdhI nagaramAM nATaya rasika varga mATe ane raMgabhUminA vizvapa mATe "peDhAnI mAMgane sattApe to te paNuM vApa sthApanA tArIkha-- 7-9-50 zera bhaDALa 58015-12 anAmata phaMDa-2365-00 anya phaMDa 9523-00 mA. ma. vyAsa mI banavA pAme. ApaNAM avetana raMgabhuminA kalAkAro kalAne mATe bahu no samaya Ape che. te khArSika rIte bIjI bAjue joDAyelA hoya che tethI virodha Aba na maLatA hovAthI gAma prape vAdArIpUrvaka vadhu samaya nathI ApI zakatA. A khAmIne dUra karavA. temane nANAkiya Arthika madado ApI vikasAvavAnuM mAnava samudAyanA nATaka rasaka janatAnA hAthamAM che. A hAtha tyAre ja UMcA thai zake jyAre kalA maDaye temanI cAhanA prApta karI zake. Ama thavuM jarUrI che. ane tema thatAM ja leAkAdara pAmavAnA prasaMga maLI Avaze. AvI avetana raMgabhumi mATe pathikonI AvazyakatA che. zubhecchA pAThave che zrI guMdarA jI. khe. vi. vi. kA sahakArI maMDaLI lI mu. gaththu tAluko : mahudhA, jillA joe che para saMkArika buni. mAsiko, sAmAyiko, dainika suni vize sAhitya kaha' nAjuka lakhAyuM che. khAje loko patramAM vividha lenana sAmagrI gabhumi vize bahu thoDI rajU thAya che. paNa mAsikomAM tA babumi vizenA lekhAgAne sthAna ja nathI ApavAmAM AvatuM te khedajanaka che. Ama thavAnuM kAraNa kadAca e paNa hoi zake Abuni vizenI sAmagrI temane pUrI pADavAmAM AvatI na hoya athavA teA sughaDa rIte tene AkAra na ApI zakAta hAya. jo Ama hoya teA kalAkAronI e pharaja thai paDe che ke temaNe suMdara bhASA-zailImAM tenI rajuAta karavI joie ane vAcakomAM AkarSaNa pragaTAvavA sapAdakono sahayI sAtha meLavavA joie. ** : sanagara ** nAMkaNInAra- 417 sabhya sakhyA- 323 phata mIna kheDuta-- 57 lAbhazaMkara muLazaMkara jozI pramukha 455 maMDaLI dhIrANa uparAMta rAsAyaNIka khAtara, jaMtunAzaka davAnuM kAmakAja kare che, sabhAsada karaja dhIrANa 1,68,57-00 che.
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ 456 ( 10 gujarAtanI amita zubhecchAo sAthe enarajI" oIla enjana, letha mazIna, DrIlIMga mazIna, ilekaTrIka benca grAInDara tathA IlekaTrIka moTara ane pampIMga seTa uparAMta nAgamatI' letha mazIna tathA phoDasTona oIla enjana - utpAdaka - tAra: "enarajI" phona : 327 nyu bhArata ejIniyarIMga varkasa (jAmanagara) prA. lI. paData naherU reDa, pa. be. 131, jAmanagara (gujarAta) eIla ejana tthA ilekaTrIka meTara mATe gujarAtanA sela selIMga ejanTa. jAmanagara mazInarI sTorsa kAzI vizvanAtha roDa, jAmanagara (gujarAta) phona :-699 tAra :- " jIna hAusa" Jain Education Intemational
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA prAcIna lokakavio -zrI kezubhAI mAnasIMgabhAI bAroTa samasta bhAratanA kAvya jagatamAM gujarAte paNa panetA sarasvatI paise bina sAsa kahe, kema ke jamAI he. putro ApyA che. keTalAka kavie gujarAtamAM janmyA hovA chatAM paise bina paMcaname, beThI ke ThAra nahi kavitAmAM tenuM mAdhyama te samayanI bhASA-khaDI hiMdI rAkhela che. paise bina AIdhara, rAya reTI khAya re bhASAnI ImAratamAM suMdara rIte salA goThavanAra sAhityika- kahe kavi "kAzIrAma" sune nara sthAne saba kavio uparAMta AmajanatAnI bhASAmAM kAvyaracI lekahadayamAM AgavuM Ajuke jamAnA mAMhI paise kI baDAI he ! sthAna prApta karanAra leka kavio paNa ApaNe tyAM che. kavi kevala chellA pAMca varSamAM thayelA kavie kabIra, sUra, tulasI, rahIma, amadAvAdanA nAgarabrAhmaNa kezavarAmane putra jeNe junAgaDhanA dAdu temaja kavi caMda, kavi gaMga, naraharadAna, svarUpadAsa, kezavadAsa, navAbanI prazaMsAmAM "bAbI vilAsa" graMtha lakhyo. te kavi kevale bihArI ane rasakhAnanA kAvya_pravAho gujarAte ghaNuM bhAvathI jhIlyAM khAna kamAlanI prazaMsAmAM 57 kamAla ja karI che ne? che. bhale tenuM mA yama hiMda-naja bhASA hatI chatAM te potAnI kavitagujarAtI bhASA jeTalAM ja AvakAra pAmyA che. gaMjana kamAla, gaDha bhaMjana kamAla - tyAra pachI gujarAtamAM je leka kavio thayA temaNe paNa uparanA surata rasAla, mana raMjana kamAla che kavinuM anukaraNa karyuM hoya tema lAge che. prItame kamAla, raNachatame kamAla ahIM ApaNe chellA cAra varSamAM thaI gayelA nAmI-anAmI rItame kamAla dekhe, prajApati pAla che leka kavione !.caya meLava. kAraNa ke-vA nI muve muve che rAjameM kamAla, kAjameM kamAla dila anuSa sAjameM kamAla, sadA verI zira sAla che rasALu gurjarI tArUM, sAhityarU phAlIne, khAgameM kamAla, a3 tyAgamekamAla dekhe patro puSpa phUle cArU, paMkAvuM pRthvI viSe. khAnahu kamAla, saba bAtameM kamAla che.' kavi kahayaNa. kavi kesarI ke kezarIsiMha DAkoranA vatanI. " chaMda bhAskara" ane "rasacaMdra'nA kartA sAdhu prola-kAThIAvADamAM .triya jJAtimAM ja kavi kalyANa kavi mahimA A rIte gAya che- kezarIsiMha tenI kavitAmAM sakama vinA mAnava kAyA .. niraryakatA chapa A rIte samajAve che-- dazaratha, bali, haricaMdra, yuviAra dharma suhA kavitA - cakravata satatrata, kavina ke kahe kahAye. Avata he kAma cAma, zuke aneka dAma bhUpa vibhAjita, beja, pRthurAja pravIne hasti ke ariya , dAkha te bikAve che. IndrajIta, zivarAja, pAya kavi pUjana kIne. gaDarI ke bAlako, sudhArI ke kuzAle re jihi karI karI naka, kaNA kA .ndranuM so kI kIMga ke penaDI, dalagI banAve che "kalyANadeva' kavirAja bIna, yazadAtA dujA nahi. ' chIpana ke peTana muktA amUlya heta kavi kAzIrAma merA ke pa aa ke kR che ke caDhAve che kutiyANAnA vatanI ane brahmabhaTTa jJAtimAM janmelA kavi 'sI' kahata ese, jAnI ke sakala cetA kAzIrAmanI najare jagatamAM paisA (dhana) nuM keTaluM prAdhAnya che mare have eNasa do. karA paDAve che. te ApaNe tenA A kavittamAM joIzuM- kavi gopa "prahmabhaTTa jJAtimAM janmelA "hamIrazataka" ane " kAvya paise bina bApa kahe, puta to kaputa jo prabhAkara' graMthanA racayitA kavi gepe kaccha-bhuja pAThazALAmAM paise bina bhAI kahe, mere duHkha dAyI che zikSaka tarIkenI sevA lAMbA samaya sudhI Apela. te zRMgAra rasanI paise bina kAkA kahe, kema ke latIjA lage kavitAmAM rAdhA-kucha ne samarayA mAM Ama vAyuve che-- Jain Education Intemational
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ 458 ( 10 gujarAtanI asmitA taledarA gAma InAmamAM maLeluM. A che tenuM sukha svabhAvanuM manako harata raMbhA thata haya heta hAsyAspada, citraNaeMDa mAna dAva gaja, jotI maNi gAIe savaiyA- . vaMda sukhadAnI, pArajAta, sIla surabhIne piMgala keDa purAna pahe, zula akSara kAvya ke dAkhane he; zItala prakAza I lelamAM bhAIe guNavAna ghaNo bina dAna khuzI, ura mAna nahi sata lAkha he. dhume mada daI jAnI, 1 mAre garala ja. nija gAMkA khAya ke gAya rijhAvata, IsakI bAtako Apane he; vasudhA supena, kaMbukoe dhuni ThAI e koI aso kavivara Ana bhile. to jarUra hame vaha rAkhano he. "gopa' kahe kAhe kRSNa, siMdhu matha kine zrama kavi trikama codeDu ratana rAdhA, nenanameM pAIe. vIramagAmanA vatanI ane bAreTa jJAtimAM janmela kavi trikama kavi goviMda trikama prakAza' graMtha lakhyo che, te kavitAmAM saMga ane svabhAvanI ziheranA vatanI ane rajapUta (pravAsa) jJAtImAM misiA A rati kauM ' janmelA temaja "goviMda graMthamAlA"nA kartA kavi geviMda kanaiyAnI muralIne A rIte biradAve che. pArasa ke paratApa se, sonA bhaI talavAra. : trikama' tIna nA mike mAra, dhAra, AkAra. chapAya saMtarUpa senAra kara, dharo premake pyAra, sunata madana mana lo , taja pativrata vrajanArI trikama' taba tino miTe mAra, dhAra, AkAra. siddha samAdha chUTa gaI, veda dhUni brahma visArI kavi dAdu. pazu carata traNa cakita, zakita nabha-caMda urphIgana dAdu paMtha jemanA pachI vikasyo te bhakta kavi dAduno janma thati pavana puni jamata, nIra giri co pulaktana pIMjArA jJAtimAM, amadAvAdamAM thayAnuM mAnavAmAM Ave che. A paya pivata na bAlaka-vaka saba, khaga, mRga rasa basa prati mudita kavi dAdu dayAlanA nAme oLakhAya che. kavitAmAM potAnI jAtane vi. baMsI goviMda' vraja caMda kI se vRMdAvana bAjata vidita. teo A rIte samajAve che te ja rIte samaje che. kavi jasurAma | gujarAtanA bharUca pAsenA Amoda gAmamAM cAraNa jJAtimAM "dAdu' mana mara marata bhayA, indriya apane hAtha; janmelA ane "jasurAma rAjanItinA kartA kavi jasurAma bhaMgAra te bhI kadi ne kijIe, kanaka kAminI sAthe....1 rasamAM soLa zaNagAranuM varNana A rIte kare che- manahI maMjana kijIe, "dAdu' darpana deha kavi mAMhI mUrati dekhIe, ehI auSaDa karI leha....2 Adi kiye maMjana, zarIra cIra ura ena, kavi kezava nena huM ke aMjana, tilaka lAla dijIe. jAmanagaranA rAjyakavi ane brahmabhaTTa jJAtimAM janmelA kezava kaTi manI chuMdrAvalI, ghUMTIkA pe nepUranI, kavie "kezava kAvya' nAme graMtha racyo che. A che temanI kavitAnA nAkana ke motI aura caMdana kara lijIe. namUnArUpe eka savaiyo- kAnana huM kuMDala, uroja pe kaMcukI, savaiyA- mukhake taMbela, kezapAza bharI lijIe. bharane cale jamanA taTa pe ja, Ahira rUpavatI jaga che rAjanIti huMkI rIta, dekha dekha "jasurAma', jalasaMga parI pharI ghaTame, para AI naI priya ke dega pe karI che ke te parI, sigAra aise kijIe. manamohana bAMsurI mohanakI, sunI "kezava' nena gaye na gaye kavi jIvana ati vidyala vahe nara gopa sutA, machalI jala chAMDI calI maga pe bhAvanagaranA vatanI rAjapUta jJAtimAM janmelA chavA bhagata kavi karaNasiMhajI yuvAvasthAe paramahaMsa thaI gujarAtamAM narmadA AjubAja vicaratA kavi karaNasiMhajIne janma lakhataramAM thayo hato. teNe " karavuM rahyA. te kavitAmAM jIvana nAma rAkhatA. A che tenI bhaktisabhara jarata maNi' nAme graMtha lakhyo che, A che tenI racanAnuM eka kavittakavitAno eka namUne- kavitta zyAmaTI saunI, gajagaunI, mRmaDhInI nI sayA keDikala kala benI che, rijhanI rAsa rameDI, pAni te dAna kiye na kabu arU, pAya te viSNupadI nahi dhAyo jayA dina se udhava, mena karI bAta mAdhavakI nina te nA, raNachara lakhe puni, kAna me beda ko zabda na pAyo. tA dina te sudhe mo pe, sunatIna cekI. rAmake nAma liyo rasanA nahi, saMta samAgamameM nahi Ave; kahe "karaneza" eza, tharI pena bharI leza. jIvana" to nara deha dhari kahe, A jagameM tuma Apa kamAyo. gajavI gujAro beza, tA same tamArokI kavi jeNalAla kare je karAra se, suniye mora morI, vijApura nivAsI ane brahmabhaTTa jJAtimAM janmelA kavi jeThThalAlane je meM sunAra te, sunAra lAu sAMcekI. - 1 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ ' kanya che, 459. tArakRti kavi dIna daraveza dIna daraveza nAme jANItA thayelA kavi dIna daraveza mULa to pAlanapuramAM lehAra jJAtimAM janmelA paNa pachI koI phakIranI sabata thatA musalamAna thayA. aMtaranI zubhecchA che saMsAranI asAratA ane kSaNabhaMgura zarIrane mithyA garva nahIM karavA kavi A nIcenI kuMDaLiyAmAM zuM kahe che? baMdA bAjI juTha he, mata sAcI kara mAna gujarAtanI asmitA sAMskRtika saMdarbhagraMthanuM saMpAdana kArya kahAM bIrabala, gaMga he, hAM akabarakhAna bhAIzrI naMdalAlabhAI devaluka karI rahyA che, jemAM ekaso viSe kahAM akabarakhAna, baDekI rahe baDAI | AvarI levAmAM AvyA che. e viSayanuM saMzodhana kArya keTaluM gahana pharasaMga mahArAja, dekha uTha cala gaye bhAI ane muzkela hoya che te to karanAra ja samajI zake. kaMDa "dIna daraveza', samara pedA hI karaMdA eka bAroTanA dIkarA AvA moTA sAMskRtika saMdarbhagraMthanuM mata sAcI karamAna, jUTha he bAjI baMdA. | saMpAdana kare e to sArAe jene samAjane paNa gaurava ApI jAya kavi nathurAma | tevuM che. vAMkAnera gAmamAM brAhmaNa jJAtimAM kavi nathurAmane janma thayo bhAIzrI naMdalAlabhAinA paricayamAM jyArathI huM Avyo chuM ! hatA. tenI kavitA uparathI anumAna karI zakAya ke te vibhakta | tyArathI meM temanAmAM avirata kAryazakita ane ajaba tAlAvelI haze. A che teNe kare ! zaMkara bhagavAnanuM svarUpa-varNana nIhALI che. chapAyaaMbaka tIna vizAla, bhAla maLe che himaMkara keIpaNu mahAna kAryanI saphaLatAne AdhAra jeTalo mAnavInI devahuni zira vahe, kaMTha viSa mahA bhayaMkara pratibhA upara che te karatAM vadhu purUSArtha upara AdhArita che. muMDamAla gala dharI, bhavya vadhu he bhasmIbhara bhAIzrI naMdalAlabhAIne purUSArtha temane saphaLatA apAve tevo che. vAma aMga naga sutA, bahuta lapaTAye viSadhara emanA A bhagIratha prayAsamAM saMpUrNa saphaLatA prApta thAo vAghAmbara, gajarma arU, trizala, DAka DamarU, dhare. evI hArdika zubhecchA vyakta karu chuM ane aMtaranA abhinaMdana nathurAma ghera dhvani bhera ke, gana saba hara hara hara kare. ApuM chuM. kavi narasiMgadAsa : li. guNAnurAgI - kavi narasiMgadAsane janma kutiyANA gAmamAM kanajIA brahmabhaTTa jJAtimAM thayo hato. teNe "pativratA prabhAva', "suradAsa caritra" Ainmn auf ane "dANalIlA' vigere graMtha racyA che. A rahyuM tenA eka kavitAmAMnuM vahevArU varNana. kavitta 7, bhAravADI bajAra, rAjA jaba rijhe, taba devedhana dhAma gAma muMbaI_re zrImaMta rijhe be te, vipula dhana pAve che vaNika jaba rijha taba, hase aura deve tAlI gioke rijhAve se, mukti dvAra jAve che nArI jaba rijha taba, buddhi, bala, teja hare kevida kI kasana he, tava se adhAve che gAMDarI kAMkhameM cAMpI rahe tuma, khelata nahi sudhArasa bhIne narasiMga " nArAyaNa, kRpA lava pAra kare pAchalI bAnI ane na tajI tuma, vaise hI bhAbIke taMdula kane kavi jaba rijha taba, sujana jaza gAve che. kavi izaradAnajI kavi nattamadAsa bhakta kavi izaradAnajIne janma mAravADamAM bhAdrasa gAmamAM the kavi narottama sItApuramAM brAhmaNa jJAtimAM janmyA hatA. te hatA. paNa pachI jAma rAvaLanI mulAkAta pachI jAmanagara pAsenA * sudAmA caritra' graMthamAM kRSNa-sudAmAnuM abhUtapUrva milana A saMsANa gAme rahyA hatA. teNe bhaktirasa sabhara * harirasa' nAme kavaiyA dvArA A rIte rajU kare che graMtha lakhyo che ane tenuM "deviyANa' nAme pustaka paNa che. samaiyA kavi A cAra caraNanA duhAmAM paNuM keTaluM badhuM ke' che ! Age canA gu-mAtu die, liye tuma cAvI hame nahi dIne bhAgya baDA te rAma bhaja, bakhata baDA kachu deha Ama kahe muskAya sudAmA, cerI kI bAnImeM he tu pravIne akala baDI upakAra kare deha dharyA phaLa ela. - Jain Education Intemational
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ lai jAtanI garimA HIEVEMEAtA. jAhojAnA c & g. DO SUPERS ***C STAFF PAINT WHITE PINS STIF * * * * * * SUPERTEY ZINC STIFF PAINT WHITE GENVINE ZINC STEPF AINTE M. 56 ta saurASTra peinTasa prA. li. * vaTavA (amadAvAda) - phena 53pa81 grAma : MRc0cch muMbaI ephIsa :- 20, valesa sTI, ke, muMbaI-1. na : 2619. mAma: CUMBRUDama ' NAR E N R A. ' Jain Education Intemational
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] kavi bhANa kavi brahmAnaMda kaccha-mAMDavInA vatanI A giranAra brAhmaNa kavie-bhANe- Abu pAsenA khANa gAmamAM janmelA ane lADu bAroTa nAme "bhAvilAsa" graMtha racyo che. eka kavitamAM te talavArane A rIte oLakhAtA A cAraNa kavie svAmInArAyaNa saMpradAyanA sAdhu varNave che. thayA pachI brahmAnaMda nAma dhAraNa karyuM ane "brahmavilAsa', "sumati kavitta prakAza" ane "chaMda ratnAvalI' vigere graMtha lakhyA. lIlama haridAra, baMdarI halabI paTTA jagatamAM cAlatA daMbha ane pAkhaMDa tarapha kavine keTalI arUci mAnAzAhI, khAMDA ghepa, une tega tarane che te temanA A chaMdamAM spaSTa che. misarI navA ja yAnI, gupatI nyu nabbIkhAnI chaMda tribhaMgIIlamAnI, khurAsAnI, katI tega karane bhaTTa veda paDhegA, saMdhyAvaMdA, karmana phaMdA udA sipha gujarAtI, aMgarejI dudubhI rasI omakAra japadA, munya raheMdA, aMtaramaMdA mujaMdA bhakI dUdhAro nAma, Doti nAma dharate puni kathA kaheMdA, loka ThagaMdA, vikala pharaMdA vartadA guradA magarabI, sirohI, o pIrejakhAnI sadra gurukA baMdA "brahmAnaMda', sAca kahedA, saba taMdA. bhANa" kavi etI talavAra jAta bane. kavi harisiMha kavi muktAna da kAThIyAvADamAM kSatriya jJAtimAM janmelA kavi harisiMha temanI gaDhaDA svAmInA nivAsI bhakta kavi muktAnaMda svAmInArAyaNa jJAna kaTArImAM A sau Ape che- saMpradAyanA sAdhu hatA. viveka ciMtAmaNi" ane "satsaMga ziromaNi, sayAtemaNe lakhyA che. temanI racanAo bhakitapradhAna che. leha kaTArI sAme keu bAMdhata, jJAna kaTArI su durlabha bhAI savaiyA-Idava leha kaTArI ja khAI mare, so avatAra dhare bhava bhAI caMdase zItala rUpa anaMgase deva gajAnanase jaga mAne jJAna kaTArI ku khAta he saMta, brahmasvarUpa akhaMDa hai jAI siddha ziromaNi. gorakhase, kavirAja huM kAvyarase khUba sthAne phera kAbu na janme na mare "harisiMha saMtApa kachu na rahe. kavi murAda. zara jarAsaMdha, rAvana, ripu chata ke deza sabe ghara Ane se bhayo to kahAM "muktAnaMda" kAraNarUpa zrIkRSNana jAne. bhakta kavi murAdane janma gAyakavADanA pIlavAI gAmamAM mIra kavi ravirAja jJAtimAM thayo hato. tene rAma-rahImamAM koI bheda nahatA. Izvara bhakitamAM lIna thayela kavi bhagavAnane ahIM kevA bhAve AjIjI kare che! | mULanivAsI kavi ravirAjano janma cAraNa jJAtimAM thayo kavitta- hatA. temaNe "narmadA laharI' lakhyuM che. cAraNI bhASAmAM temaNe gaja ketarAyo caDhI, Avane ku jAvane ku kareluM nRsiMhAvatAranuM varNana reNukI chaMdamAM kevI chaTA dharAve che ! gAvane rijhAvane ku, gunikA tarAya he chaMda reNakI tAre rohidAsa naMga, te barA banAvane ku suniyata ata bhramata namata harisana, bhagata mugata bhagavata bhajana cAkarI karAvane ku, tAre sena nAI che surapata pata mahata rati samarata, sadra daDha vrata gata mana sajanuM tAre jayadeva RSi, veda hI sunAvane huM dhata lakhata ramata jagata ura dhAraNa, surata pukAraNa zravaNa sane rasoI pakAvate ku, tArI mIrAMbAI he bhaTTa thaH asurANa pragaTa dhaTa bhaMjaNa, bikaTa rUpa narasiMgha bane. kavi ravirAma kahata murAda merI lAlaca, na kije lAla mahIku je tArya tAme ApakI baDAI che. jAmanagaramAM brAhmaNa jJAtimAM janmela kavi ravirAme 'saMgItA- vi haridAsa ditya, graMtha lakhyo. kavitAmAM teo ravirAma yA AditarAma nAma A haridAsa kavi mULa kAThIyAvADanA vatanI paNa pachIthI gokuLarAkhatA. temanuM A udAharaNa "kAmithyA' che kahI kaMika ApI nivAsI thayelA. temanI gujarAtI racanAo ghaNI pracalita che. javA kahe che. kavitta dunyavI duzmane haTAvavA to mANasa tIra, barachI, talavAra, uttama janama karI karInA kamAI kachu bhAlA, baMdUka jevA hathiyAra dhAraNa kare che paNa kALanI phejaumara mubhAI etI, ke kAma nAyage. jamanI pheja tagaDavA tAre kevA kevA hathiyAra pakaDavA paDaze te A bAI ora bhAI bhAI, keunA sahAre saba chapamAM suMdara rIte kahyuM che. kavArtha ke sage lage, bhage sa na jAyage. chapAyaravirAme pUre mahela, pula karo paramArtha rAma nAma talavAra kamara kiratAra kaTArI kAla bikarAla Aye saba pachatAvege ziva samaratha ko Topa jure juga disa vihArI karI ke su dhumadhAma, dhadhaka dhasaMge taba heDa hile haranAma badA para julama luTArI dharA, dhana, dhAma saba, ghare raha jAyege. dhanuSa bAMdhI sadharma karmakI pheja vidArI. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 9tanA amita vALane janma cAraNa A chappayamAM sasaluM to zuM gIta "hari" rAma nAma ke ceta nara, kRSNa nAma baMduka bhara. * kavi piMgaLazI jhaTa bhAra DAra jama phoja ku, hara hara yaha hathiyAra dhara. citta cetAvanI' nA kartA ane bhAvanagaranA rAja-kavi kavi hamIrajI piMgaLano janma cAraNa jJAtimAM zihora mukAme thayo hato. ' - kacha-bhujanA kavi hamIrajIne janma cAraNa jJAtimAM thayo bhAvinI prabaLatA kavie A chapamAM sacoTa rIte rajU karI hatA. A che temaNe racelA stuti-gItanI eka kaMDikA-- che. bhAvine vaza te devone paNa thavuM paDe che to mANasanuM te zuM gaju? A rahyo te chappaya. gIta-- chapAyadevA dAtArA, jujArA cArA vedA avatArA dazA kare che jahAM rAja tahAM bhayo banameM nIkara dharA, harA, vyArA ravi, bArA cArA dhAma harabo the mRga prAna, tahAM bhaye sAyake harabo satiyAM jatiyAM sArA zurA purA risarA ja che kavi aMga, tahAM bhaya laMkA jarabe pI, pegaMbarA, sIdhA sAdhakA praNAma. sarabo tho sura kAja, tahAM bhaya sudhi bisaro kavi rANIMga yaha bAta deva dAnava agama, "piMgala" kahe pratyakSa ke kAThIyAvADanA lAkheNI gAmanA vatanI ane vahIvaMcA bAroTa jagata ke loga jAne kahAM, bhAvi ke vaza saba bhaye. jJAtimAM janmelA rANIga kavi vIra rasanuM varNana A sapAkharA kavi haradAsa gItamAM kevI eTadAra chaTAthI kare che. A rahI tenI eka paMkti bhAvanagara taraphanA khadaDapura nivAsI kavi haradAsa rAmAnuja sAdhu hatA. temaNe "hari vilAsa' graMtha ratho che. zurA hAka paDe rogA, khaDeDe bhavAnI cUDA - nIcenA mRdaMga-gaNikAnA samasyA saMvAda dvArA kavi ke bedha varevA raMbhA ke jhuMDa, kaDeDe vacALa Ape che! topakA khaDe gaLA, ghaDeDe pretakA ToLA sayAjhaDe AgakI vALA, haDeDa jaMjALa. prabhu pakSameM dravya je bhrAMti lage, dhana he dhana he tinaku dhanaku kavi raghunaMdana hari nAma visArIne nAca nace, jaba prema kathA na rUce unaku - kavi raghunaMdana svAmInArAyaNa saMpradAyanA sAdhu hatA ane te mRdaMga kahe dhika he dhika che. tAla kahe kinaku niku kAThIyAvADanA vatanI hatA tema manAya che. taba hAtha pasArI kahe gaNikA, Inaku, Inaku, Inaku, Inaku. vAta karavAnI kaLAne A kavitamAM kavie kevuM prAdhanya kavi suMdara ApyuM che ! kavi suMdara, dAdu dayALanA ziSya hovAthI anumAna thaI zake ke kavita te gujarAtanA haze. teNe "suMdara vilAsa' ane "jJAna samudra' jevA bAtanase devI arU devatA prasanna heta graMthe lakhyA che. bAtanase siddha era sAdhupati Ata he mAnava-svabhAvanI vicitratA kavie A savaiyAmAM AlekhI che. bAtanase khAna sulatAna e nareza mAne savaiyAbAtanase mUMDha leka lAkhana kamAta he je daza, visa, pacAsa bhaye, sata hoya hajAra su lAkha megegI bAtanase bhUta aura dUta saba tAbe hota keTi araba, kharaba, asaMkhya dharApati honekI ca he jagegI bAtanase punya aura pApa ho jAta che svarga, pAtAla kurAja karo, tRSNA kI adhika Aga lagegI bAtanase kIrti apakIrti saba bAtame suMdara " eka saMte bina zaTha, terI te bhUkha kadI na bhaNegI. mAnavake AnanameM bAta karAphAta che. kavi maujI kavi gIgA bhagata kAThIAvADanA mALiyA gAmamAM ThAkora jJAtimAM kavino janma saurASTranA De LiyA gAmanA vatanI ane vahIvaMcA bAroTa thayo hato. teNe "pita pacIsI" nAmane aphINu niSedhaka graMtha jJAtimAM janmelA A kavinA sapAkharA gIte kavi AlamamAM ghaNuM banAvyo che. sAmAnya rIte karI lenAranI durdazA thAya che. (pracalita che. aphINanI sthiti- 9danA kavi e A kavittamAM AlekhI che-- A che tenA vavarNananA gItanI eka paMkti, tenI dareka kavitapaMktinuM zabeda-cayana AvuM ja AkarSaka che. hotI je me vidhavA to sAMkhya ke siddhAMta hI te gIta yAta dharI IzvarameM, mana lagAvatI gaheMkI uThayA moralA bAdhA, haDayA agADha gADhA hatI je me sadhavA to rasa ke udrapana te comAsA rA sajA traNa, saghaLe samADha. prema lapaTAI rati nAthake rijhAvatI. varAyelI dharA sare, caDI phoja IndravALI hotI ne kumArikA, to pekhatI nA anya nara gayA megharAjA, tUTayA chapanArA gADha. zremI te a pama kA, malako milAvatI. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha kanya ) 463 hAya nahi sadhavA na vidhavA kumArikA na kavi alarAja amalI pati se nahi eke gati pAvati. kuMbhAjInI deraDI pAsenA sanALI gAmanA vatanI kavi AlAkavi merAmaNajI . bhAI athavA alarAjane janma cAraNa jJAtimAM thayo hato. teNe * merAmaNajI eTale rAjakoTa-yuvarAja ke jemaNe potAnA sAta "amara vilAsa" graMtha lakhyA che. sArA kAmamAM DhIla na karavA mitronA sahakArathI "pravINa sAgara" nAme navarayukta bRhata graMtha viSane A chapaya laIe-- lakhyo. tenA ghaNAM savaiyA lekamAM khUba pracalita che. ahIM tenuM chapa - eka kavitta raju karyuM che rANe sAMge rIta, DhIla raNamAM bahu dhArI sAhasa bAbara sAtha, hiMmata paNa gyo te hArI kaTi pheTa ranameM, bhRkuTi moraname sura sadAzIva rAva, pANIyata Dhala prasArI zizapeca taranameM, ati ura jAya ke abdAlI daLa ema, mahAbaLa nAkhyo mArI. maMda maMda hAsaname, barUnI bilAsaname jaga sare ka hAryA juo, veda pramANa vakIlathI, A tana ujAsaname, cakra cepa chAya ke "alarAja" kahe A jagatamAM, dhAyuM bagaDe DhIlathI. motI maNi mAlaname, sosanI duzAlaname kavi karaNadAna cikuTIke tAlanameM, ceTaka lagAya ke, A kavine janma paNa sanALI gAme thayela. jJAti cAraNanI. prema bAna de gayo, na jAnIe kIte gayo temaNe "jazabhUSaNa" ane "raNavIra cAMparAjavALA" kRtionI supathI mana le gayo, jharakho daga lAyake. racanA karI che. A che temanA jhulaNAnI eka kaDI- jhulaNAkavi harajIvana adharma te AdayuM pApake AvavuM kavi harajIvanane janma porabaMdaramAM brAhmaNa jJAtimAM thaze e badhuM thAya che sahana Aje hato. te nIcenI kavitAmAM kahe che ke bhAvi prabaLa che, bhAgya " karaNa" prabhu je di' jAgaze kAramo bhogavavuM ja paDe che. ane te mATe kavie suMdara dRSTAMta paNuM mAravA tune muja kAje. ApyA che. zyAmanA keraDA lAgaze sAmaTA. kuMDaliyA saMtA mitra vicAra seve apanI bhAvi bhogavI, pagara, kRSNa, rAvana kahyuM te pALIyuM marada kevA khare gAMdhArI gelI bhaI, sata sutake kArana. kavine pA5 sanamukha ke. sata suta ke kArana, bhUkhe marI jaI dIvAnI kahAna mAnyA kAhu, aMbe phala khAvA chAnI e te suta eke na, to karyo kahAM AvI sAra, kRSNa, rAvana bhogavI apanI bhAvi. kavi lakhapatijI eka varSanA kesa | kavi lakhapatajI ke je kacchanA mahArAjA hatA temaNe bhujamAM kavine sanada Apa ArI pAThazALA sthApI. A rahyo temane zRMgArI gujarAta rAjayanI aMdara vyAyAma keleja (phIjIkala varNanane savaiyo- TrenIMga koleja) phakta baheno mATenI gaNatarInI saMsthAo sayA paikI, ITolA (tA. vaDodarA) mAM Arya kanyA vyAyAma mahA vigha laya chellA 6 varSathI ravacha grAmya vAtAvaraNamAM cAle che. bAte vinodakI madana, cuMbana, Asana rIta aneka banAve s s. C. pa sa tathA tenI samakakSa parIkSA pAsa thaelI aisI kare sata prIti baDhAI, tau unA pati saMga suhAve benene dAkhala karavAmAM Ave che. saMsthA pAse puratAM medAne, prAMta na jAnyo pare pike, jAnatIe caturAI uThAve Adhunika sAdhananI tathA hoTelanI suMdara vyavasthA che. pariNAma pAvanI kula saM kAca he kAmanI, Apa dukala te tArI pichAne. chellA be varSathI se TakA Ave che. kAva jhaveracaMda meghANI saurASTranA bagasarA gAmamAM lokazAyara meghANInA janma vaNikajJAtimAM thayo hato. veNInAM phUla', 'killola', siMdhuDo', hAlaraDA vagere temanI AcAryA. racanAo che. saurASTrane IpaNa sAhityapremI meghANInA nAmathI - A. ke. vyA. mahAdhAlaya, ajANa nahIM hoya. A che temanA racelA hAlaraDAnI eka paMkti cheTelA lAkaDI, popaTa ghUgharA, dhAvaNI, pheravI leje hAtha tA. vaDodarA, (ve relve.) te di tAra hAya re vAnI, rAtI baMboLa bhavAnI. phakta benone zikSaka thavA mATe Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ (bRhada gujarAtanI garimA GRAMS : "SONSIRAJ" TELEPHONE : 244056/57 M/s. SIRAJ SONS 86-B, NETAJI SUBHASH ROAD, GOBIND MAHAL, BOMBAY-2. (INDIA) EXPORTS OF : COTTON PIECEGOODS-ARTSILK AND NYLON FABRICS SPICES AND PULSESSANDAL WOOD AND ESSENCIAL OILS, STAINLESS STEEL UTENSILS-ENGINEERING GOODS-NOVELTIES AND SUNDRIES. To ADEN, SUDAN, PARSIAN GULF PORTS, ETHIOPIA, KENYA, TANZANIA, UGANDA AND CONGO REPUBLIC, MALAVI, MAURATIOUS, EAST AND WEST EUROPEAN COUNTRIES, U. K, AND FAR EAST COUNTRIES. phena naM. 17 eDITa varga 3 zrI dAmanagara tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMgha lI. muM. dAmanagara jI. amarelI. sabhAsada sa khyA maMDaLI vyakti nAmadAra sarakAra 67. zera bhaMDoLa nAmadAra sarakAra zeraphALe rIjharva tathA anya phaMDa thAyaNe 28630 45000 - vyavasthApaka maMDaLa :zrI bhagavAnabhAI gaMgAdAsabhAI paTela pramukha pratinidhI nAnArAjakeTavikAsa maMDaLa zrI jIvarAjabhAI juThAbhAI 5Tela pArasIgA zrI kAnajIbhAi hamIrabhAI dhAmela zrI bAbulAla zAmajIbhAI paTela chabhADIyA thI karamazIbhAI karazanabhAI paTela dAmanagara zrI jIvarAjabhAI bhavAnabhAI paTela AMbaraDI. zrI nAraNabhAI harajIbhAI paTela zAkhapura zrI vasaMtarAya bhurAlAla vyAsa ' virapura zrI nAnajIbhAI zAmajIbhAI paTela 'E . nAnArAja che zrI mANekalAla jerAmabhAI , a. jI. ma. sa. beMka lI. amarelI | zrI haradAsabhAi devazI amarelI, ( zrI kulacaMdabhAI bhavAnabhAI paTela , nA sarakAre taE puMjApAdara zrI sahakArI adhikArI sAheba pratinidhI sahakArI khAtAnA amarelI zrI karazanabhAi harajIbhAI paTela , zrI bhagavAnabhAI gaMgAdAsa paTela ) nAthAlAla bha. gAMdhI pramukha menejara zrI amarelI jIlA madhyastha sahakArI beMka lI. amarelI. Jain Education Intemational
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanAM prAcIna ane arvAcIna vidyAdhAmo 0000 vvvvvv -zrI jamiyata paMDayA [ati prAcIna ] atyAre koI abhaNa-vajamUkhane mazkarImAM ghoLakA yunividyAdAna ane vidyopArjana mATenI paraMparA te bhAratamAM varsiTInA snAtakanI padavI ApavAmAM Ave che paraMtu sAcesAca vaidikakALathI cAlatI AvelI che. te yugamAM brAhmaNa, kSatriya, vaizya dhoLakA vidyApITha hatI. purANayugamAM ane vAghelA rAjAonA zAsana kumAre RSie zramamAM cAlatAM AvA guskulamAM anekavidha vidyA kALamAM jenuM varNana ApaNe AgaLa upara karIzuM. ahIM vidagdha sarakAra grahaNa karatA hatA. A Azramane ApaNe vidyApI zakilezvAnA AzramamAM yAjJavalaya abhyAsa karatA hatA. dhAruM chuM ke e zAkhAnA keI RSikumAra haze. e khuba ja tejavI, svakahI zakIe. karva, atrI, bharadvAja, zAMDila, vasiSTha, zaunaka, parAzara, mAnI ane zistapAlana mATenA AgrahI hatA. teoe potAnA aMgirasa, sAMdipanI ane jamadagni vagere RSio A gurUnA pakSapAtI valaNane kAraNe Azramane tyAga karelo. vAta mukulenA upakulapatio hatA. vizALa AzramomAM kudaratanA khoLe, jANavA jevI che: gurukule cAlatA hatA ane temAM pAlana, poSaNa ane adhyApananI RSinA aMgata saMbaMdhamAM Avela eka rAjA rogagrasta hato. suvidhAo maLatI hatI. kulapatinI vyAkhyA che ke-- ane A AzramamAM upacAra mATe Avelo. enA roganI zAMti mATe, mazaH pratyeka ziSyane savAramAM AphrikakArya pachI te pavitrodsh sahastra vidyArthIn pAlayatI ca dakanuM mArjana karavAno RSie Adeza Apela. eka vahelI poSayatI ca adhyApayatI, sa Iva savAranA jyAre yAjJavalakya mAjana mATe enI kuTiramAM AvyA pati mRta: tyAre rAjAe snAna paNa karyuM nahotuM. teNe jarA thobhavA jaNAvyuM. AvA gurukulamAM abhyAsa pUro karIne vidyArthI vidAya mAge yAjJavalakaye kahyuM ke "AzramamAM pramAda vanya che." rAjAne apamAna tyAre, yogyatA pramANe ane prakAre gurudakSiNA levAtI-apAtI. A lAgyuM ane te trabhANAnuM pANI kuTira sAmenA sUkAyelA vRkSanA saMsthAo bhaNavA bhaNAvavAnA brAhmaNudharmanA Adarza pramANe kApara chAMTIne padhArI javA jevo bhaMga karyo. calAvAtI hatI vidyAnuM nivArtha AdAnapradAna thatu. dharma ane yAjJavala tenA kahevA pramANe dUThA para pANInuM mArjana karIne rASTrahita sAcavavAnuM dhyeya rahetuM. zistane agrasthAna apAtuM temaja cAlavA mAMDyuM. rAjA snAna karIne bAraNe Avyo ane joyuM to e ziSyavRMda kuTuMba-bhAvanA keLavIne abhyAsa karatA hatA. sUkAyela cha navapallavita thatuM jatuM hatuM. Azcarya vimUDha banela bha dIkSAta pravacanamAM guru ziSyane Adeza ApatA-- pAmati rAjA RSi pAse doDI gayo ane vinaMti karI ke yAjJa-- veda manucya,....AcAryoM antevAsin valakaya pharI Adika karIne pitAne mArjana kare. gurUe ziSyane zaifeta...sarahyuM 1Dha...dharmana...svAdhyAya bolAvI tema karavA AjJA karI. paraMtu svamAnI ziSya InkAra karyo. mA pramaH..vagere vagere. gurUe rAjAne pakSa laine durAgraha karyo rAjA pAse mAphI maMgAvIne AvA mukulemAM pakSapAtarahIta vidyAdAna apAtuM hatuM. chatAM ziSyane dayAvAna banAvavA prayatna karyo hota to kadAca te mAnI jAta keTalAMka gurUkula mAtra rAjakumAro mATenAM ane vaLI rAjyAzrIta paraMtu durAgraha sAme ziSya ne namyo. gurU AjJA na mAnI. vAtanuM hatA. jyAre keTalAka rAjA ane raMka bane kumAra pratye samAna samAdhAna na thayuM. kahevAya che ke gurUne vidyA pAchI ApI (!) dhoraNe cAlatA hatA. yAjJavalaye Azramano tyAga karyo. prabhAsamAM prAcI nadInA kinAre zeSAvana--zeSazAyI pAse jyAM zrI atu have ApaNe te pachInA tabakakAne joie. zaMkarAcAryano maTha che tyAM naliza RSinuM gurukula hatuM ane te [ prAcIna ] zreSTha hatuM ema kahevAya che. girinagara (jUnAgaDha), vallabhIpura (vALA), bhinnamAla athavA dhamara-dhoLakAmAM vidagdha zAkaTya SinuM gurUkula hatuM. bhillamAla (zrImALa), pATaNa dhavalakapura, (dhoLakA), zrIsthala (siddhapura), zrIsthala-siddhapuramAM kardama prajApatinuM gurUkula hatuM. nagaraka (nagarA, jyAM pahelAM staMbhatIrtha hatuM), baMTaka (kheDA), ujajyanImAM gherAMtrIsa-sAMdipanI RSinuM gurUkula hatuM ke AnaMdapura (vaDanagara), bhRgukaccha (bharUca), navasArI ane jaMbusara jyAM zrIkRSNa, balarAma ane sudAmAe sAthe vidyAbhyAsa karela. vagere eka samayanAM nagaromAM brAhmaNe, jene ane bauddhonI ochA Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ bihAda gujarAtanI asmitA vadhatAM pramANamAM vasatI hatI. maitrayugamAM valabhIpura tema ja staMbha. sena, guhasena, dharasena, zIlAditya, droNasiMha vagere rAjAonI tIrtha-khaMbhAta jevA mahAnagaramAM traNe dharmonA anuyAyIo hatA. kArakirdI khUbaja yazavI rahelI che. zIlAditya nAmAbhidhAna sAta gurUkule, vivAre ane maMdire rAjya dvArA sthapAtAM ane nibhAvatAM rAjAoe dhAraNa kareluM jaNAya che. hatA. maitraka rAjAono mAhezvara kuladharma hato. jenA pratika pe jeTalAM gurUkula aMgenI mAhitI mane upalabdha thaI che tenI temaNe naMdInI pasaMdagI karelI. A cihna rAjadUta para aMkita thatuM vigata meM A lekhamAM ApavAnI kozIza karI che. anya nagaromAM hatuM ane rAjamudrAo para trizulAkRti kotarAtI hatI. Aje paNa paNu Azrame te haze ja ane hatA, paraMtu badhA ja R e gAmabahAranA zivAlayamAM hubahu AkAranI bhavya maMdI jovA maLe che. gurukula calAvatA haze ema mAnavAne kAraNuM nathI. eTale temanA I. sa. 640mAM yu-ena-svAMge valabhIpuranI mulAkAta lIdhelI vidyArthIo ane tyAMnA vidyAthIe kAMI nikaTanA gurukulamAM ane A mahAnagarathI te khUba ja prabhAvita thayela. vANijya, zaikSaabhyAsa karavA jatA haze e anumAna a-thAne nathI. Nika, dhArmika temaja sAMskRtika kSetre A samaya jAhojalAlIthI valabhIpura bharapUra hatA. girinagara (jUnAgaDha)thI valabhIpura AvI ane rAjadhAnI sthApa- ahIM kavi bhaTTIe rAvaNavadha kAvya lakheluM je navI ja zailInuM nAra ane tene saurASTra-gujarAtanuM pATanagara banAvanAra senApati mahAkAvya gaNAya che. emAM kathAvastu ane udAharaNe kAvyazAstranI bhaTTArke ane tenA vaMzajoe vaLAmAM ghaNA vihAra ane maMdira dRSTie egya prakAre nirUpAyela che. baMdhAvelAM. ahIM jena AgamanI vAcanA taiyAra thatI hatI. brAhmaNo valabhI vidyApITha prAcIna kalAsAhityamAM paNa AgavuM sthAna ane bauddhone paNa temanA dhArdika sAhityanA vikAsa mATe samAna dharAvatI hovAno ullekha maLe che. A vidyApIThanAM makAne temaja anukuLatA sAMpaDatI. mahAna graMthAgAranAM Aja te kyAMya nAmanizAna maLatAM nathI. ahIM moTAmAM moTI vidyApITha hatI. jenuM nAlaMdA ane takSa aMtare A zaherane naSTaprAya karI nAkhyuM. kayAreka ukhanana karatAM zIlAthI trIju sthAna hatuM. eka hajAra vidyArthIo ahIM abhyAsa purANa avazeSo maLI Ave che. karatA hatA. AthI vadhu saMkhyA haze paNa ochI to kayAreya ahIMthI thoDe dUra ahaMta acale vihAra baMdhAvelo, jyAM rahI nathI. rahIne vabaMdhu jainanAM ziSya sthiramati gurumatie aneka graMtho ahIM zarUAtamAM vidyAthIone akSarajJAna ane aMkajJAna racelA. jyAre kSamAzramaNe valabhInAM jaina AgamonI vAcanA taiyAra apAtuM hatuM ane te pachI vyAkaraNa zikhavAtuM. uttarotara abhi- karelI, je kavetAMbara jainamAM Aje paNa pracalita che. ruci anusAra ane regyatA pramANe zivapa-sthApatya, jyotiSa, bhilamAla AyUrva da, cikitsA, nyAya vagere. zAstronAM adhyayana karIne brAhmaNa valabhIpuranI uttare Avela zrImAla nAmanA gurjara pradezanA vidyArthIe dvivedI, trivedI ke caturvedInI upAdhI meLavatA ane jeThavAonI rAjadhAnInuM zahera bhinnamAla yAne mihalamAla eka anyane paNa pramANe InAyata thatAM jenuM bhAratamAM bhAna thatuM. tyAM samRddha nagara hatuM. e bhAMgyuM ane tenI zrI-samRddhi sAthe rAjapaMcaya ane agnihotra thatA, uttirNa thayA pachI brAhmaNa vidyArtha- dhAnI pATaNa gaI. gIca vasatI vALA A nagaramAM paNa hindu, ene rAjya taraphathI bhUmidAna maLatuM ane teo purahita, azva, jaina ane bauddha dharmanA anuyAyIo hatA. dikSita, upAdhyAya ItyAdinI vRtti karatA. a eka hajAra jeTalI brAhmaNazALAo hatI. ane cAra A pramANe prAcIna vidyAlayomAM valabhIpuranuM sthAna hatuM. hajAra jeTalA maTha hatA, jyAM badhI ja zAkhAone vidyAbhyAsa gujarAta-surASTra para Adhipatya dharAvatA A samRddha nagarane bAra cAlato hato. eka saMskRta kAvyanuM sarjana paNa ahI thayeluM ema mAIla sudhInA vistAra hatA. A mahAnagaramAM se jeTalA to jANavA maLe che. A ja samayamAM brahmagupta khagoLazAstra para karoDapatio hatA. ahIM vizALa mahAlaya hatA. bharUcanI barAbara "brahmaphuTa siddhAnta' nAmano graMtha lakhele. sAme Avela A nagara saurASTranuM vyApAra ane yAtrA mATenuM ahIMnI prajA zrImAlI tarIke Aje paNa oLakhAya che. vi. sarvoparI ane bhavya baMdara paNa hatuM. saM. 12 03mAM A nagaranuM patana thayu. ahIM eliphanTA paddhatinAM ahIMnA vidyAlayamAM dAkhala thavA mATe vidyArthIone AkarI zilpane eka yAkUpa hato ema paNa kahevAya che. karsaTImAMthI pasAra thavuM paDatuM hatuM. satrAne ahIM vidvAnonI pATaNa pariSada bharAtI ane rAjya taraphathI temanuM sanmAna thatuM hatuM. A I. sa. 94ramAM lAkhArAma pAse aNahilapura patana-pATaNa mahAvidyAlayane sUrya traNa varSa sudhI avicchinna paNe tapata vasAvanAra vanarAja cAvaDAnA vaMzaja pAsethI e pradeza mUlarAje rahyo. tyAra pachI paNa i. sa. 845 sudhI enuM sthAna ane mahattava jItI laine selaMkI sattAnI sthApanA karI. gujarAta nAmAbhimAna jaLavAI raheluM jaNAya che. paNa selaMkIyuganI zarUAtamAM ja pracalita thayuM. A yuge gujarAtanA maunA senApati chatAM saMpUrNa zAsanasattA dharAvatA maitraka sAMskRtika ghaDataramAM umadA kALo Ape che. alabatta sImAvistAra rAjA bhaTTArke pAMcamI sadInI lagabhagamAM girinagarathI game te kAraNe ane sthApatyakRddhi temaja jaLAzayo sivAya vidyAkSetre siddharAjanA potAnI rAjadhAnI valabhIpuramAM sthApelI. tenA maraNa pachI dhruva zAsana pahelAM saMgIna phALe apAyele jaNAtuM nathI. Jain Education Intemational
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha banya]. i. sa. 194mAM siddharAjanA zAsana daramiyAna suvarNayuga rUdramahAlayanuM bAMdhakAma thayu tyAre uttaramAMthI sakuTuMba vidvAna zarU thayelo gaNAya. jo ke, siddharAja jayasiMhe paNa ochI laDA- brAhmaNone pratiSThAparva para mULarAje bolAvelA, ane mahAyajJa kare. Io nathI laDI. eNe paNa gujarAta nI sImAM ghaNI vistRta karelI A samaye jU vAjasaneya zAkhAnA caMdratrI -kRSNAtrI temaja anya paraMtu eka tarapha gujarAta vistRta thatuM gayuM ane bIjI tarapha sUrI. zAkhAnA brAhmaNa paNa hatA. e uttaramAMthI AvelA udicyo zvara zrI hemacaMdrAcArya, devabodha, zrIpAla, bhAva brahapati, vardhamAna kahevAyA. A brAhmaNone pAchaLathI siddhapura, zihora, taMbhatIrtha sari, malibhadra ane vAgabhaTTa vagere vidvAnoe gujarAtane asmitA vagere zaheromAM vasAvelA. ane saMskAra kSetre ghaNuM pradAna karyuM. vidyAvikAsa vadhato gayo. A brAhmaNonA puruSArthe temaja rAjyanA saMpUrNa sahakAre jayasiMha siddharAje avaMtimAMthI bAjarAjAne graMthabhaMDAra gurukulane pharIthI abhyadaya thayele. uttara paMthakanA ja brAhmI kumAro nahIM pATaNa ANe. bhejavyAkaraNanI spardhAmAM jayasiMha temaja kumAra, paraMtu anya hindu jJAtinA vidyArthIo paNa moTI saMkhyAmAM pAlanA samayamAM, vidyA ane sAhitya kSetre agrabhAga bhajavanAra vidyAsaMpAdana karatA hatA. kalikAlasarvajJa hemacaMdrAcArye taiyAra karela "siddhahema zabdAnuzAsana | dhavalakaka-dhoLakA nAmanA vyAkaraNe vidyAkSetre uttama phALo Apyo che. abhidhAna bhImadeva bIjAnA samayamAM arNorAjanA vaMzaja ane siMha ciMtAmaNI nAmane nAmasaMgraha, dezInAmamAlA vagere zabdakoza taiyAra siddharAja pachI gujarAtanI asmitAmAM temaja gujarAtanA abhyadayamAM thayA. AcAryo siddharAja pachI kumArapAlanA samayamAM chaMdAnuzAsana, jeNe sAro evo phALo Ape che ane yuddha saMgharSa svIkArela evA kAvyAnuzAsana, pramANa mimAMsA, yogazAstra uparAMta dayAzraya nAmanuM lavaNaprasAdane sarvezvara banAvIne bhImadeve gujarAtanI rakhevALI soMpelI. mahAkAvya ane triSaSTizalAkA puruSa carita temaja vItarAga stutie e lavaNuprasAda ane tenA putra viradhavale, vastupAla ane tejapAlane vagerenI racanA karI. anukrame mahAmaMtrI ane senApati banAvIne gujarAtanA duzmanone AcAryanA ziSyoe paNa A kSetre noMdhapAtra phALo Ape haMphAvelA-mAMDalikone vaza karelA. che. A ja samayamAM AcArya bhalayagirie keTalAka Agama graMtha | lavaNaprasAde pATaNamAM vasavATa rAkhele paraMtu viradhavale dhoLakA para TIkAo lakhelI ane A ja samayamAM apabhraMza saMskRta guja rAjadhAnI banAvI. vastupAla-tejapAlanA sahakAre dhoLakAne samRddha ratImAMthI AjanI gujarAtI bhASAne janma thayo. banAvavAnA prayAsa AdaryA. bhImadeva bIjAnI nabaLAIthI pATaNanI kaTukezvara prAsAda prajAmAM asaMtoSa vadhyo hato ane salAmatI jokhamAtI lAgatI ApaNe joI gayA ke pATaNamAM jaina dharmanuM prAbale vadhAre hatI jethI tyAMnA zreSThIo ane nAgarIkemAMnA ghaNAo dhoLakAmAM hatuM chatAM dareka zAkhAnI vidyAnA brAhmaNo pATaNamAM AvI vasyA AvIne vaselA. dhImedhIme dhoLakA vyApAra kalAkauzalya ane saMskAranuM hatA. A samayamAM sarvAga taLAvanA tIre kaTukezvara prAsAdanI kendra banatuM gayuM. mahAzALA mUrdhanya gaNAtI hatI. jenetara kumAre ahI dhArmika vidyA ane saMskAra kSetre vastupAla-tejapAlanA samakAlina guraane anya jIvanopayogI zikSaNa meLavatA hatA. A pAThazALA vizaLadevanA za sana sudhI avicchinna paNe cAlu rahelI ane vidyA baMdhu somezvaradevanuM A kSetre prazaMsanIya pradAna che. teo rAjya purohitanI pratiSThA pAmyA. temanA ja purUSArthe "sarasvatI maMdira " dAnanI paraMparA sacavAI rahelI. ahIM keTalAya AcAryoe vidyA gurukula khyAtanAma thayuM. jaina, brAhmaNo ane kSatrIya vidyAvAMchuo dAna sAthe navasa skAranAM amI pAyAM che. jemAM AcArya kumAradeva zikSaNa meLavavA lAgyA. dUradUranA sthaLethI paNa vidyopArjana mATe ane temanA putra gurjarezvaranA purerita semezvaradevane AgaLa paDato phALo che. kumAre AvatA hatA ahIM zaiva ane jena be mukhya dharmo hatA. AcArya kumA deve dharmanA bhedabhAvone saMdharyA nahotA. emaNe banne vacce sahakAranI bhAvanA hatI. vastupAla, tejapAlane A prAsAdamAM ja zikSaNa ApeluM nAM jaina A samayamAM vastupAle "naranArAyaNa' mahAkAvya lakhyuM. , upAzrayamAM vaMdanA karavA mATe javAne paNa bodha Ape je AcArya somezvara, arisiMha, bAlacaMdra, amaracaMdra, jayasiMhasUri vagere vastupAla-tejapAlanAM mAtA kuMvarabAI ke je vidhavA hatAM, temanI ratnagarbhA vidAne uttejana maLyAM. sAmezvaradeve kIrtikImudI nAmane prazasti kukhe, sAmudrikazAstranA AdhAre nararatno pAka evI AgAhI karelI graMtha saMskRtamAM A samaye lakhele. uparAMta anya vidvAnoe sukanae haribhasUri pAse bannene jAte laIne gayelA ane AzirvAda saMkIrtana, vasaMtavilAsa, suththotsava jevAM mahAkAvyo tathA ullAsaapAvelA. AcAryanA ziSya vijayasena sari ane kumAradevanA putra rAghava, dUtAMgada, hamIramadamardana ane ardharAdhava nAmanAM nATako semezvaradeva paNa tyAre hAjara hatA. je vastupAla-tejapAtra pAthe ja lakhAyAM. uparAMta prabaMdha, stotro temaja prazasti kAvyo paNa ghaNAM saMskRtano abhyAsa karatA hatA A banne AcAryo kumAradeva ane lakhAyAM. haribhadrasUri tyAre premathI maLelA. "badhA ja dharmo Izvara tarapha laI staMbhatIrtha janArA che te badhA dharmAvilaMbIo bhedabhAva sivAya eka bane' A purANa-prasiddha mahAnagara atyAre jyAM nagarA gAma che tyAM AvI bhAvanA banne AcAryoe bhAvI hatI. hatuM. vallabhIpuranI mAphaka ahIM paNa hindu, jaina ane bauddha siddhapura dharmAnuyAyIonI vasatI hatI. A zahera paNa dataramAM garka thaI ApaNe AgaLa joI gayA chIe ke, zrIrathala, siddhapuramAM pUrve gayuM. ukhanana karatAM jyAditya-sUrya-nI mUrti temaja buddhanI mUrti kardamaprajApatinuM gura kula hatuM. maLI Avela, Aje paNa nagarAmAM che. uparAMta brahmA-sAvitrInI Jain Education Intemational
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ [mRi gujarAtanI amitA : Gram : ROUNDSHAFT Phone :: Office : 370836 Resi : 552897 Dalichand & Co. IRON & STEEL MERCHANTS Heavy Marine Propeller Shafts M. S. Rounds Plates, Flats Squares Axle Forgings KEN-8 Specn Bars Darukhana, Mazgaon, BOMBAY-10 Jain Education Intemational
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha che mUrtio prasthApita karela maMdira paNa che. ane eka alaga brahmAnI raMka vApare che. temaNe lakhapata piMgaLa temaja eka zabdakoza taiyAra mUrti che. A brahmAnuM maMdira bhAratabharamAM trIju gaNAya che. ghaNAo kare che. uparAMta hamIranAmamAlA, jyotiSajaDAva, brahmAMDapurANu vagere mAne che ke brahmAnI pUjA thatI nathI, paNa ahIM thAya che. pustaka lakhelAM. temanA sahakAre mahArAva lakhapatasiMhe vrajapAThazAlA dezakALane anusarIne ahIMnI mUrtione, maMdira baMdhAvI atyAre sthApavAno nirNaya karyo. ane 165ranA arasAmAM amalamAM mUke. khaMbhAta che tyAM khaseDI temanI pratiSThA karavAmAM AvelI. purANa- A cumotera bhASAonI pAThazALAnA AcAryazrI tarIke kALathI khaMbhAta pAzupata saMpradAyanuM brAhmaNa saMsthAna gaNAtuM AvyuM kizanagaDhathI janasAdhu bhaTTArka kanakakuzalajIne bolAvelA, vArSika traNa che. zrI puSkara caMdaravAkaranA prayane ukhananamAM nikaLelI mUrtionuM hajAranuM sAliyANuM temaja eka 'hA' nAmanuM gAma inAyata karela. nAnuM sarakhuM myujhiyama paNa banAvAyuM che je jovAlAyaka che. A sAdhunA paTTaziSya kuvarakuzala prathama zikSaka tarIke nimAyelA. staMbhatIrtha eka samaye bhAratanuM moTAmAM moTuM vyApAra kendra vidyArthIone rAjya taraphathI rahevA jamavAnI sagavaDa apAtI hatI. hatuM. eNe ghaNI caDatI-paDatI joI che. ahIM vidyAvyAsaMgIo ane abhyAsakrama pUro karanArane yogya InAma, pizAka temaja kavi kavione sumeLa rahetA ja Avyo che. tarIkenI padavI maLatI hatI. bhAratabharamAM A prakAranI A eka atyAre jyAM eka vakhatanuM nagaraka zahera hatuM e nagarAmAM ja pAThazALA hatI. aneka suvidhA ane vidyAkalA temaja saMskAra pradAna karatuM ane pAThayakramamAM alaMkAra, rasa, piMgaLa, prabaMdha ane muktaka pipatuM garakala hatuM. cAre bAju enI saMskAra suvAsa phelAyelI hatI. ATalA viSayo hatA. parIkSA maukhika levAtI, graMtha kaMThastha karavA ahIMthI mAIla dUra Avela zakarapura gAmamAM vastI vizvabhara nAmanA paDatA. uttirNa thayela vidyArthIne chelle eka khaMDakAvya lakhavuM vidhAna kavi thaI gayA je vidyAlaya calAvatA hatA. eka yajurveda paDatuM jene viSaya pAThazAlAnI parIkSA samiti nakakI karatI. A pAThazALA brAhmaNavADAmAM hatI. je pacIseka varSo pahelAM ja baMdha thaI samitimAM pradhAnAcArya ane rAjyanA variSTha adhikArI rahetA. gaI. trIjI eka saMskRta pAThazALA sAraNezvara mahAdevamAM cAlatI hatI. vidyAbhyAsano korsa pAMca varSanA hatA. uttIrNa thanArane yogya jayasiMha siddharAjanA samayamAM kalikAlasarvajJa hemacaMdrAcArye InAma apAtAM surASTra-gujarAtanA ghaNA rAjakavioe A pATha. ahIM dIkSA lIdhelI. solaMkI ane vAdhelAonA zAsana daramiyAna zALAmAM abhyAsa karela. kAvya-khaMDa kAvyamAM bAvanI lakhanArane AjanA khaMbhAte khUba ja sAMskRtika pragati karelI. udayana maMtrInA chelle chelle sAhityapremI zrI maNibhAI jasabhAIe se kerI InAma samayamAM siddharAjanA sainikonA hAthamAM pakaDAI javAnA bhaye nhAsato ApavAno TharAva karela. teozrI kacchanA dIvAnapade hatA. atyAra pharate kumArapAla khaMbhAtamAM AcArya hemacaMdrasUrinA zaraNe Avele, sudhI saLa bAvanIomAM khaMDakAvyo lakhAyAM che. je A pAThazAlAnI jene AcArya sAgalavasahikAmAM pustakonA DhagalA nIce saMtADIne viziSTatA gaNAya che. bacAvela. ahIMnA AcAryonI paraMparAmAM, nAyaka-nAyikA beda ane ahIM hindu ane jainenAM bhavyAtibhavya maMdire hatAM ane che, lakhapata jasasiMdhunA lekhaka kuvarakuzala pachI vIrakuzala, rAjakuzala, temaja tenA aprApya graMthabhaMDAro paNa che. prajA eTalI susaMskRta jayakuzala, dharmakuzala, vallabhakuzala ane vanakuzala ATalAM nAma ane saMskArI hatI ke, kavi jayasiMhasUri kRta saMskRta 'hammIramadamardana' Ave che. te pachI A jainAcAryomAM pramAda peTho eTale mahArAva nATaka vastupAlanA putra jayaMtasiMhanI AjJAthI bhImezvaranA utsavanA prAgamalasiMhajInA samayamAM AcArya pada zrI prANajIvana tripAThI varaghoDAmAM bhajavAyeluM. A hakIkata hindu ane jainanA komI nAmanA vidvAnane apAyuM. emanA ziSyonI paraMparAmAM ge pAla aikayanI sUcaka che. jayadeva (>5), bhairavadAnajI, khetajI lAlasa, hamIradarzAdI ane jenakavi RSabhadAsa paNa ahIM thaI gayelA, jemaNe batrIsa kezava hara zAnA nAme maLe che. jeTalA rAsa lakhelA che. jemAM hIravijayarAsa, bharatabAdabalirAsa, ApaNuM lokalADilA kavizrI dalapatarAme ahIM abhyAsa karelo hitazikSA, kumArapAlarAsa vagere mukhya che. hIravijayasUri temaja vijaya ane kavi tarIkenI padavI meLavelI. senasUri paNa samartha AcAryo hatA. coryAsI baMdaranA vAvaTA ahIM base varSa sudhI cAlelI A rASTrIya saMrathAnuM khuba ja mahattva pharakatA hatA. khaMbhAte gujarAtane vidyA, saMskAra ane sabhyatAnAM hatuM. aMte saMsthA, vilInIkaraNa thatAM baMdha thaI gaI. ahIne amI pAyAM che. khaMbhAtane pitAne khaMbhAvatI rAga paNa che. aprApya saMskRti ane vrajabhASAne graMthabhaMDAra paNa astavyasta bhUja (kaccha) thai gayo. kacchanA mahArAva zrI dezalajInA putra zrI lakhapatasiMhajIe bhUjamAM ghaNA jUja mahAnubhAvo jANatA haze ke, mahArAva lakhapatavrajabhASAnI mahApAThazAlA thApelI. teone janma 1707mAM thayele. siMhae sAhitya ane kalA mATe keTaluM uttejana ApyuM che, e bAlyakALathI ja temane kAvya racavAno zokha hato. teo kavi ane sAcA prajAvatsala hatA. bAjaro emanA ja puruSArthe bhAratamAM Avele. kalAkAronA kalpavRkSa samAna hatA. temaNe pote zivavivAha, lakhapata rAmasiMha nAmanA holenDa jaI AvelA mAlamane temaNe rAjyanA zRMgAra, lakhapati bhAnamaMjarI, rAsataraMgiNI, mRdaMgamoharA ne rAmasAgara kharce be vAra yuropa mokalelA ane temanA sahakAre mAdhApuramAM nAmanA cha graMtho lakhelA che. A rAjavInA darabAramAM eka hamIradAna kAcanuM kArakhAnuM sthApeluM mInAnI kAmagIrI paNa A mAlama ratanajI nAmanA sArA kavi hatA. rAjya temane cAra gAma ApelAM. yuropamAMthI zIkhIne kacchamAM lAvelA. ahIM totiMga jahAje teo ayAcaka hatA ane temanA vaMzajo Aje paNa ayAcI ava- banAvAtAM hatAM, topo DhaLatI hatI, baMdUke ane jaMjALa banatI Jain Education Intemational
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ 470 || hA gujarAtanA asmitA hatI. rivara banatI ane guptIomAM jaDAtI hatI. pANIdAra A banne saMsthAoe ghaNA sanAtake gujarAtane ApyA che. hathiyAro paNa banatAM hatAM. kimakhyAba ane jhariyAna bhAratanA mahAtmAjInA samayathI gujarAta vidyApITha, vidyArthIonA guNavikAsa pizAko mATenA kApaDanuM suMdara varNATakAma ahIM thatuM hatuM. A ane cAritrya para najara rAkhatI AvI che. uparAMta khAnadAnI naralanA ghoDAone kALajIpUrvaka uchera thatA hatA. gujarAta vidyApIThamAM mahAvidyAlaya uparAMta kumAra maMdira ane A mATeno badho ja yaza mahArAva lakhapatasiMhajIne phALe jAya che. vinayamaMdira paNa cAle che. ranAtaka sudhInA zikSaNanI vyavasthA che. bhUjana AyanAmahela eka bhavya AkarSaNa che. ahIMnA dariyAmAM rASTrabhASAnA zikSaNanuM kArya paNa cAlu che, jemAM sevaka sudhInI khanIja saMpattino bhaMDAra che. abhyAsakrama yojela che. A saMsthAe pAThya pustaka paNa taiyAra mane upalabdha thayela prAcIna vidyAdhAmonI ATalI mAhitI karelAM che-kare paNa che. matalaba ke, gujarAtabharamAM pracArakArya A ApI zakyo chuM. te te vidyAdhAme, tyAMnA vidvAne, temanAM graMtha vidyApITha dvArA cAle che. sAhitya ane anya aitihAsIka viziSThatAo paNa nirdezela che. gujarAta yunivariTI A uparAMta mAMgarola, peTalAda, navasArI, bharUca vagere sthaLoe paNa yunivarsiTIne kAyade amalamAM AvatAM 1950 nA navembaranI saMskRta pAThazALAo so varSa pahelAM cAlatI hatI je kALabaLe baMdha 23 mI tArIkhe gujarAta yunivarsiTInI rathApanA thaI. enI zilA. thaI che. paNavidhi saradArazrInA haste thayelI. jyAre kArya zarU thayuM tyAre [ arvAcIna ] ekavIsa jeTalI saMsthAo saMkaLAyelI hatI. atyAre lagabhaga ekagujarAta vidyApITha eka kelejo A yuni. sAthe joDAyelI che. 1955 thI parIkSAnA mAdhyama tarIke kramika rIte gujarAtI bhASA apana vela che. yuni. nA ApaNe AgaLa joI gayA te pramANe bhArata ja nahIM paNa chAtrAlayomAM sArI saMkhyAmAM vidyAthIo rahe che. teone mATe gata sAthe eka mA yama rUpe gujarAta parApUrvathI raheluM che. vyApAra, paratI sagavaDe paNa che. vidyA, kalAkauzalya, vIratA, mutsaddIgIrI, tyAga, bhakti ane balidAna -tapazcaryAmAM eka ane ajoDa tarIke ApaNA gujarAtanI pratiSThA che. saMsthA dvArA kalyANakArI pravRttio cAle che. keLavaNInA kSetre gujarAta satat prayatnazIla raheluM che. I. sa. ahIM moTuM graMthAlaya che ane DokaTaranI padavI mATe Research 1849 thI hAIskulo ane kanyAzALAo saurASTra-gujarAta eTale ke nI anukuLatA che. atha zAstra, rAjanItizAstra, samAjazAstra, AMkaDAsamasta gujarAtamAM sthapAvAnI zarUAta thayelI. pahelI koleja saurASTramAM zAstra, tatvajJAna, mane vijJAna, gujarAtI, rasAyaNazAstra, bhautikazAstra, vanagara khAte zAmaLadAsa kaheja apAyelI A samagra pati gaNitazAstra vagere agiyAra viSayomAMthI game te laIne DokaTara thaI ghaNuM sakhI gRhasthoe mAtabara paNa Arthika phALe Apela che. A zakAya che. samayanI saMsthAo Aje paNa cAlu che. A kSetre saurASTranA rAja ahIM pharena yuni. inpharmezana byuronuM saMcAlana paNa thAya che. vioe ane kailAsavAsI sayAjIrAva gAyakavADe paNa gya pradAna abhyAsakramomAM praveza ane parIkSA aMgenAM dhoraNonuM kArya karela che. akAdamika kaunsila kare che. A yuni.nI seneTa eka javAbadAra saMsthA che. enA 18 sabhyo che. niyamAnusAra atyAre enA kulaparaMtu vidyApITha mATenI keI jogavAI tyAre thaI hoya tema pati pade rAjyapAlazrI zrI mannAnArAyaNajI che ane upakulapati tarIke jaNAtuM nathI. i. sa. 1916mAM muMbaI mAphaka keLavaNInI bhAvanAne zrI umAzaMkara jozI che. mUrta karavA mATe pahelI eka pariSada maLelI; jemAM pratyAghAtI keLavaNIne dura karIne gujarAtanI AgavI saMskArasamRddhie ApatI sayAjIrAva yunivarsiTI vaDodarA amitAne jAgRta karavAnA prayatna thayA. AmAM AgevAnI bharyA A yunivarsiTInI sthApanA I. sa. 1949nA menI pahelI tArIkhe bhAga lenArAonI saMniSThAnA paripAkarUpe 1920mAM gujarAta vidyA- thayelI. vaDodarA ArTasa ane sAyansa koleja, pratApasiMha koleja pIThanI sthApanA thaI. enA prathama kulapati mahAtmA gAMdhI hatA, epha komarsa ane Ikonomikasa, sekanDarI TIcarsa TreniMga keleja, jyAre kulanAyaka tarIke saradAra paTela hatA. te pachI Do. rAjendraprasAda kalAbhavana, enjiniyarIMga koleja ane oriyenDala InsTiTayuTa: kulapati tarIke ane zrI morArajIbhAI kulanAyaka tarIke AvyA, zrI A 6 saMsthAothI sthAnika yunivarsiTI zarU thayelI. maganabhAI desAI mahAmAtra tarIke ne pachI varSo sudhI jIvanaparyata meDikala koleja ane vaDodarA saMskRta mahAvidyAlaya muMbaI rahyA ane atyAre te sthAne zrI rAmalAla parIkha che. mahAtmA sarakAranA aMkuza heThaLa hatAM jemAM saMskRta mahAvidyAlayane vahIvaTa gAMdhIjInI vicArasaraNI pramANe A vidyApIThe vikAsa sAdhyo che. 1951 thI A yuni. kare che jyAre meDikala kolejano vahIvaTa rASTrIya laDatane kAraNe 1930 thI 35 daramiyAna ane 'hinda choDo' rAjya sarakAranI dekharekha nIce che. nI caLavaLamAM 1942 thI 45 daramiyAna A saMsthAnI pravRtti baMdha 150mAM kekalTIo racavAmAM AvI. uparAMta lakSitakalA, gRhapaDelI. 1945 thI yunivarsiTInA ucca zikSaNa sudhI abhyAsakrama vijJAna temaja samAjasevAnA traNa navA vibhAga zarU karavAmAM ahIM calAvavAmAM Ave che. AvyA che. 1947thI zrI mahAdevabhAI desAI mahAvidyAlaya zarU thayuM che. vidyArthI bhAI bahene mATenAM alaga chAtrAlayo che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sava anya ] ahIM" meDikala kAlejanA makAnamAM raoNH yu. pI. Ayurvedika rIsarca puniTa cAle che jemAM sazodhana mATetI sArI suvidhA che. AyurvedanuM samRddha zAstrIya pustakAlaya paNa che tema ja vanaspatI ane davAonA namUnAonu saprahasthAna paNa che. cyA. yuni.nuM prAcyavidyAmaMdira che jyAM bhAratIya sAMskRtika cAnA zodhana vibhAga che ane prakAzana mATenI pratti pazu cAle che. ahIM hastalikhita graMthAne sAre| evA saMgraha paNa che. tyAre A vidyAsasyAnA kulapati zrI hirAva gAyakavADa che. ane upakulapati zrI nurabhAI paTela che. saradAra vallabhabhAI paTela vidyApI saurASTha yuniTI gujarAta yunivarNiInuM bhALu vadhI gayu taiya saurASTra beThaka nainAnA prayane. vidyArSIkonI suvidhAne najara sAme rAkhIne, A vibhAganI kAleneDI anukuLatAne mAtra eka krutinI jarUra guApI, 1965 mAM rAjakoTa khAte saurASTra yunivarsiTInI sthApanA karavAmAM AvI. A yunivarsiTInAM kyA sa, sAyansa, enjiniyarIMga, batA vADI, tihAsa, tattvajJAna, sekanDarI adhyApana vagere zikSaNa ApatI A vidyApITha vamAna dezakALane anusarIne tene anurUpa sAmanatAnA vikAsa punarAhAra ane punarracanAne dhyAmAM rAkhIne viThThalabhAI paTela ArTasa ane sAyansa koleja sthapAI ane te ja saradArajInI pressAthI sthApavAmAM AvI che. 1947 mAM arasAmAM kRSi vidyAlayanuM maMgalAcaraNa thayuM. bIje varSe 1948mAM coTI AThavAnAro chatAM bALamAnasazAstrI ane zrutimAdI tAlima mATenA saphaLa prayogazIla rijJAsA zrI gijubhAI badhekAne bhUvi bhAkhyA sivAya temaja zrI dakSiNAmUrti vidyA bhavananA ullekha karyA sivAya nahIM cAle. bAbara te yAda nathI paraMtu lagabhaga cApana varSo paheAM A nAnubhAve bhAvanagaramAM zrI dakSiNAmUrti vidyArthI bhavananI sthApanA karelI, tyAre zrI biralA vizvakarmA mahAvidyAlaya sthapAyuM. be varSa pachI 1950mAM vANijya vidyAlayanI sthApanA thaI. A rIte carettara vidyAmaMDaLe sAMskRtika ane cAdhika pravRttinI bhAta karI. A saMsthAe pahelA muMba sAthe joDAilI hatI te pachI gujarAta yuni. sAthe nAnAbhAi bhaTTa, zrI harabhAi trIvedI ane zrI tArAbahena vagerenA kArya zarU thayuM che tenA pAyA nAkhela. samasta adhyApana kSetre sAya haze. A saMsthAeM, atyAranA sikSasatre je naItAlIma mATenuM navI ja krAnti paga mAMDavAnI paNa pahela karI. ane svAvalaMbana mATenI navI ja dahiM ApelI. A satya svIkAravuM ja paDaze. bhA sakaLAI tenA abhyAsakrama apanAkhe. paraMtu hindI dvArA zikSaNmayAtre gujarAtane pIrapiMcArakA. samatha kAryakartAo, ciMtana bara pradAna karatI grAmavistArane anurUpa vidyApIThanI jarUrata pUrI karavA saradArazrInA janmadine eTale 31-10-55nA roja 'saradAra va bhabhAvidhA paDa kanAmathI kAyadesara rIte pA ane 15-12-16 thI svataMtra rIte kArya zaru karyuM', 1958 nA satra pachI eNe svataMtra pIDAo levI zarU karI. seneTa ane sinDi karanI baMdhAraN pUrvakanI zarUAta te 1959 nA navembarsI ja thaI gaI hatI. vidyAne. ane Ama ApyA . zrI gijubhAI sAthenA vicAraene kAraNe zrI harabhAI trivedIe 'kALA' nAmanI saMsthA zarU karelI che. banI cAlu che. gijubhAInA vasAna pachI pazcimArti vidyA bhavana temanA putra zrI bacubhAI calAvatA hatA. temanu avasAna thatAM atyAre zrI vimubahena calAve che paraMtu pahelAMnI rasainaka tyAre rahI nathI. cyA vidyApIDano sau prathama upalati zrI bhAilAlabhAI paTela hatA. 13-1-19 nA divase prathama paddhidAnanA samArabha AjAyelA. upAdhi vitaraNa te vakhatanA kulapati zrI zrIprakArAnA harate thayela. 958 mAM hindI, aMgrejI, gujarAtI, saMskRta, tihAsa, arthazAstra, rasAyanazAstra, rAjakAraNa, tattvajJAna, gaNIta, vANijya, bhautikavA ane vanaspatI tusAstramAM anusnAtaka vargo za thayA. ijanerI ane kRSizAstranI anusnAtaka kakSAnI upAdhi mATe paNa A vidyApIne mAnyatA maLe dha che. 1960 mAM vidyApIThe sekanDarI TIcarsa TreniMga kSetra zarU karI. zyAma khAsa karIne gujarAta-caretara vibhAga mATe A vidyApITha eka AzIrvAda A samAna che. saurASTranA lagabhaga ekAjhIsa jeTalI lejo sAMkaLI levAmAM AvI che. saurASTra mATe khA surakSA paNa eka gaurava levA yogya che, je uttarAttara vikAsa pAmatI jAya che. 471 upalapati zrI zArarAya mAMkaDa eka samaya zikSAo ane anubhavI paDIvI daI A vidyApI eka sadhana vaDalA rUpa banatI jAya che. atyAre enA kulapati zrI zrImannArAyaNa che. anya A vidyAdhAma ane buniyAdI--naI tAlIma-kendra astu. have ApaNe bIjI dizA tarapha vaLIe. pratyAdhAtI keLavaNIthI alaga, rASTranI sAMskRtika asmitAne jAgRta kare, enA vikAsa mATenA vrata pravAhane navA meDa Ape, svadezAbhimAna svAzraya ane cAritryanI enA dhaDatarane anurupa keLavaNI yika 'sthAonI jarUra, gujarAta vidyApITha sthapAyA pachI jaNAI ane sarva sAmAnya janatA mATenI rASTrIya bhAvanAnI dyotaka evI keLavaNI mATenI caLavaLa zarU thaI, vallabha vidyAlayamAcAsaNanuM grAma sevA kendra tema ja muniyAdI zALA, surata jillAnuM aMberI-sukhAlA, kocaraba smAraka Azrama, jahoga madira-bhADA ane Ama vidyAya daiyalI vidyAyane taka cAle ja che. ApaNA rASTranI unnati mAtra zaherA para ja avala batI nathI punuM gADAMmAM pa vage che e uparanI sasthAo sivAya anya sasthAne paNa udaya thatA gayA, jemAM svarAja Azrama-chI ane jillA kanyA vidyAlaya-naDIyAda mukhya hatAM mahAtmAjanA ane saradArazrInA keLavaNI kSetre navacetanA lAvavAnA krAMtikAraka vicArone amalI banAvavA mATenA purUSAtha zrI jugatarAmabhAI, zrI nAnAbhAI, zrI DhebarabhAI, zrI meArAbhAI ane zrI
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ "i zuja rAtanI garima , A ~-witt| [l[ I on Drylon jAti prInTa - jayotipinTa me gha dUta (DAyalona sADI Ajeja karI re DI ya ma DrA ya le na sA DI o 100% hamezAM vAparo Illlllllow utiltilllllllllJAMJI T P joti prinTa sADI kharacelA nANAnuM pUruM vaLatara Ape che zubhecchA pAThave che tAra phona ophIsa : 3/5 ghara : 4 P. P. Bachubhai PAREKHCO zrI dAmanagara oIla mIlA enDa inDasTrIjha dA ma na ga 2 ( ji. amarelI) (gujarAta) | Jain Education Intemational
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha) 473 gopAladAsa vageree AraMbhya ane pariNAme racanAtmaka kAryakrama 68-69mAM A saMsthAne 796 vidyArthIoe lAbha lIdhela. sAthe svarAja Azrama-bAraDolI, guMdIAzrama-guMdI, harIjana gaMgAjaLA vidyApITha, alIAbADA Azrama-amadAvAda, Azrama zALA-dAhoda, harijana Azrama-godharA, jAmanagara jillAmAM alIA ane bADA gAmethI saMkaLAyelI lokabhAratI-saNosarA, rASTrIya zALA-rAjakeTa, kasturabA Azrama- zikSaNa, saMskAra ane punarracanAnA kendra samI A gaMgAjaLA vidyApITha marelI, darabAra gopAladAsa mahAvidyAlaya-alIAbADA, zAradAgrAma- lagabhaga 1953mAM sthapAyelI eka Adarza saMsthA che. darabAra zrI mAMgaroLa, kasturabA Azrama-kebada vagere rASTrahitane anukULa saMsthAo gopAladAsa mahAvidyAlayano gujarAta yuni. sAthe bAra varSa saMbaMdha dhIredhIre sthapAtI gaI jemAM svAvalaMbana, vratapAlana ane saMniSThA rahele-matalaba ke vinayana vibhAga joDAyela je 1965nA jUnathI sAthe gaupAlana grAmodyoga, khAdIudyoga, gRhaudyoga tema ja kRSikSetre, baMdha karavAmAM Avyo che. vartamAna sAdhanAne samavaya karatA navA navA akhatarA vagere kArya. ahIM snAtaka kakSAnI tAlIma apAya che. 1965-66mAM sADa kramo jAyA. potapotAnA pradezanA gauravanA mUlyonuM punarmulyAMkana trIsa jeTalA snAtakee tAlIma lIdhelI. thavA lAgyuM AthI vartamAna jagata sAthe tAletAla milAvavAnuM kArya ahIM adhyApana maMdira che, kRSi vidyAlaya che, paMcAyata maMtrI rASTrIya daSTie keLavaNIkAree upADI lIdhuM che. emaNe ghaNI dizA tAlIma zALA che, zaikSaNika ane vaijJAnika daSTie cAlatuM vidyAene AvarI lIdhI che-have prajJA svayaMbhu banatI jAya che. maMDaLa phArma che jyAM sudharelI khetInI tAlIma apAya che. gaMgAjaLA A saMsthAo paikInI khAsa saMsthAonA upalabdha paricaya phArmamAM phUlajhADanI khetInI paNutAlIma apAya che. lokazALA-sayANAmAM ApavAno prayatna karuM chuM. buniyAdI Dhabe cAlatI mAdhyamika zALA paNa saMsthA calAve che. zAradAmaMdira- zAradAgrAma sAmAjIka ane audyogika pravRttio dvArA vidyArthIne sarvAgI A saMsthA 1921mAM zAradAmaMdiranA nAmathI keTalAya aMtarAya vikAsa sadhAya che. kendriya samAja kalyANa borDa-dilhI taraphathI chatAM karAMcInA eka jAhera bAgamAM zaru thayelI. jayAM besavA mATe zALAMta varga- kanDenTeDa korsa cAle che jemAM abhyAsa choDI dIdhela besADavA mATe mAtra caDhAIno upayoga thato hato. te pachI saMsthAne bahene pagabhara thavA mATenuM zikSaNa meLave che. bAlamaMdira tema ja vikAsa thatAM hindabharamAM prakhyAta thaI gaI. mahAtmAjI zarUA- mahilA chAtrAlaya paNa che. Ayurveda auvadhAlaya ane grAmodyoga tathI ja A saMsthAmAM jhINavaTa bharyo rasa letA hatA. 1945mAM vagere anekavidha zikSaNa pravRttithI A vidyAlaya sArthakatA anubhave che. rajata jayaMti ujavAI tyAre Do. rAdhAkRSNane zikSaNa pradarzananuM ud- saMsthAnA pramukha karmaTha ane zikSaNa kSetre cIvaTa bharyo rasa letA ghATana kareluM. A samaye zAradAmaMdiramAM bAra jeTalA vidyArthIe zrI kAMtilAla pI. zAha che ane maMtrI tarIke zikSaNa zAstrI zrI hatA. sAmAjIka, saMskArika tema ja rAjakIya utthAnamAM A DolararAya mAMkaDa che. saMsthAe zrI gopAladAsa desAInA Adarzo saMsthAe aitihAsIka phALo Apyo che. phalita karyA che. pAkistAna sarjAtAM A saMsthA 1949mAM bhAratamAM AvI. ene lokabhAratI - saNosarA saurASTra sarakAre temaja madhyastha sarakAre badhI rItano sahakAra Apyo. bhAvanagara jillAnA saNosarA gAma pAse tA. 28, me 1953nA pariNAme zAradAgrAma nAma dhAraNa karIne te mAMgarela pAse sthapAI. roja zikSaNAcArya zrI nAnAbhAI bhaTTanA zramathI ane haste thapAyela atyAre A saMsthAe sAro e vikAsa sAdhyo che. A sthAna saurASTranA A lekabhAratI saMsthA paNa eka mahAna Adarza pUro pADe che. kAzmIra tarIke paMkAya che. AzravaNe, nALiyerIo ane anya vRkSanI saMsthAnA TrasTI maMDaLanA pramukha zrI morArajIbhAI desAI che ane ghaTAothI sa sthA hariyALI banelI che. saMsthAnA vartamAna vikAsa ane ghaDataramAM jemane mahAna phALe che ahIM vividhalakSI vinayamaMdira che, khetIvADInA abhyAsa mATenuM evA suvikhyAta vidvAna lekhaka zrI manubhAI paMcoLI tathA utsAhI maMgalAyatana che, Aju bAjunAM gAmomAM traNa sthaLoe bAlazikSaNa yuvAna zrI kumudacaMda ThAkara banne menejIMga TrasTIo che. apAya che. aMgrejI zikSaNanI khAsa vyavasthA che. saMskRta mATenA vizeSa vargo A lekabhAratI saMsthA leka sevAnuM mahAvidyAlaya che; jyAM che. kalA mATe je. je. skUla opha ArTane abhyAsakrama pramANenuM zikSaNa gAmaDAMnAM vividha praznonA ukelamAM ucca vidyA, adhyayana saMzodhana apAya che, phoTogrAphI mATenuM tAlIma kendra paNa che, zAstrIya paddhati ane vitaraNa mATenA prayogo thAya che. bhAratIya saMskRtine anurUpa gAyana-vAdananA zikSaNa vargo, sugama saMgIta tema ja leka gItanA keLavaNI dvArA samAjanuM ghaDatara thAya ane grAma janatAnI zubha abhyAsa mATenI vyavasthA tema ja nATakalAnuM niSNAte dvArA tenI aprama, zakti keLavaNI dvArA bahAra Ave te mATenA A zikSANu apAya che. vyAyAma, ramatagamata, ena. sI. sI. tema ja saMsthAnA keDa che. skAuTIMganI tAlIma mATenI vyavasthA paNa che ja. dezaparadezanA vidyArthI ahIMnAM chAtrAlayomAM cAra jeTalAM bhAI bahena rahe che, je paNa A saMrathAno lAbha le che. ahIM gauzALA che, saMvardhana kendra che tema upagI zrama paNa Ape che ane te zikSaNa phImAM gaNI levAya che. ja khetIvADImAM saMzodhana-vistaraNa, kRSizikSaNa, jamIna sudhAraNA vagerenuM badhA vidyArthIo ane AcAryo kauTuMbika jIvana jIve che. zikSaNa apAya che. grAmadyoga hATa ane auSadhazALA paNa cAle che. ahIM lekasevA vidyAlaya nAmanI ucca zikSaNa ApatI koleja saMsthAnA adhyakSapade zrI demarabhAI che. ane upAdhyakSa zrI che. tAtaka thavA mATe cAra vAne kArsa che jemAM uttIrNa thanArane durlabhajI virANI che. AgevAna nAgarIkenuM TrasTI maMDaLa che ane bI. Ara. esa. [ becalara opha pharala sTaDIjha] nI padri saurASTra sahu sAtha ane sahakAra saMsthAne vikAsa sAdhI rahela che. yuni. Ape che. Jain Education Intemational
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ 474 10 gujarAtanI asmitA esa. esa. sI. uttIrNa vidyArthI mATe prathama varSane eka A saMsthA paNa svAvalaMbI ane gaurava levA yogya purUSArthanuM sarakho abhyAsakrama che. ahIM gopAlana-zikSaNa, khetI viSayaka pradAna che. Adhunika jJAna, grAma zikSaNa tema ja mAnavIya vidyAnuM zikSaNa mahAvIra jaina cAritra ratnAzrama-sonagaDha apAya che. khetI-gopAlana , grAmanirmANa ane leka zikSaNa A bhAvanagara jillAnA senagaDha gAmamAM gurUkula to che ja, TIcarsa traNamAMthI vidyAthI eka viSayanI pasaMdagI karI le che 40 TakA TreniMga koleja paNa che je ghaNAM varSothI cAle che. niga kAleja paNa jeTaluM sthAna dareka abhyAsakramamAM anya be viSaya mATe rahe che. paraMtu cAritra ratnAzrama paNa evI saMsthA che. ke jyAM svAvalaMbana cAra varSane kersa pUro thaye dareka vidyArthIne gujarAta, saurASTra ke sAthe vADAthI para, vidyArthI onA sAthe vADAthI para, vidyArthIonA jIvanane upayogI zikSaNa ApakacchanA koI eka grAma sevA kendramAM gauzALA, bANa, kAma athavA vAmAM Ave che. ahIM rahevAnI tathA jamavAnI paNa vidyAthI ene uttara buniyAdI vidyAlayamAM pratyakSa tAlIma levI jarUrI hoya che. sagavaDa apAya che. saMsthAnA sthApakano to devAnta thaI gayo ane ahIMnA 71 0 jeTalA snAtake samAjanA judA judA kSetramAM kArya tenA vartamAna saMcAlaka paNa atyAre so varSanI uMmare pathArIvaza kare che ane rASTranA navanirmANamAM phALo Ape che. ane apaMga banI gayA che chatAM A saMsthAne RSi AzramanI mAphaka varSothI calAvanAra udAra, mAnavatApremI AyurvedanA jANakAra cAritryarUrala InsTiTayuTana be varSane kersa che jemAM kRSi ane pazu zIla evA zrI kalyANacaMdrajInA puruSArthane aMjalI ApyA sivAya pAlana mukhya che. nahIM cAle. A karmaTha pue Azramane pagabhara banAvavAmAM paNa zrama prAthamika zikSaNa, buniyAdI zALA, te mATe tAlIma kendra che lIdhe che. sadAcAra, cAritrya ghaDatara, naitika jIvananAM mUlyAMkana vagerethI jemAM zikSake taiyAra karavAmAM Ave che. zALAMta thayelAo mATe be epate A Azrama khare khara nirde bha ane AdarzavAnuM che. varSane ane esa.esa. sI. thayelAo mATe eka varSano korsa che. gAMdhI Azrama-jhIlA A lokabhAratI potAnAM pramANapatra Ape che je mATenI rAjya sarakAre A saMsthAno janma 196pamAM ja thaye che chatAM paNa eNe maMjurI ApelI che. buniyAdI naI tAlImanA kSetre khUba ja upayogI kArya karyuM che. uparAMta paMcAyatI rAja tAlIma kendra paNa che jemAM eka hajArathI A saMsthA 17 buniyAdI zALAnuM saMcAlana kare che. uparAMta vadhu sarapaMca ane maMtrIo tAlIma le che. mukhya mukhya pAkanAM kRSivijJAna kSetre nava prayAgone AvakArya gaNyA che. saMsthA mAte bIyAraNa, khAtara, pANI, tema ja te mATenA khetaranI jarUriyAta aMbara carakhAnA upayoga khAdInuM utpAdana ane vitaraNu AmajanatA mATenA prayogo karavAmAM Ave che. Arthika, sAmAjIka mejaNInuM mATe upayogI banyuM che. bAjunA gAmonA gunAhita kRtya ke nAjJAna paNa apAya che. rAone A saMsthAe zremane mahimA samajAvIne gRharathI kavana jIvatA karyA che. khetI sudhAra, bI, repa, khAtara, gebara-gesa plAnTa, pANI, A saMsthAnI gauzALA paNa che. jamInanA namUnAonuM rasAyaNika pRthakaraNa, pazupAlana, rogacikitsA saMsthAnA saMcAlaka utsAhI ane karmayogI evA zrI bAbuvagere aMgenuM zikSaNa, yogya salAha ane sevAo paNa ApavAmAM bhAI zAhanI cIvaTa saMsthAne vikAsa karI rahI che. Ave che. | gujarAtanA saMdarbha graMtha mATe " gujarAtanA prAcIna ane arvAahIM samRddha lAyabrerI che jemAM saMzodhana mATenI adyatana nIna vidyAdhAma " zIrSakanA A lekhamAM meM zakya eTalI mAhiti suvidhA che. je upalabdha thaI te ApavA prayatna karyo che. lIma le che. ane jarUriyAta mATe upayogI gujarAtanuM zilpa-sthApatya "bauddha citya ke dakSiNanAM gopuravALAM mahAmaMdiranI bhavyatA gujarAtamAM nathI, chatAM saumya, surekha, nAjuka nakazI; bhAvavAhI mUrtividhAna ane ketarakAmamAM hajI rAjIvana rahelA avaze gujarAtanA kIrtistaMbha jevA che. te samayanI bhagna-kalAsamRddhi Aje paNa ApaNI sAcI IrakayAmata che. prAcIna pazcima kalAzAlA'nA anusaMdhAnamAM ghaDAyelAM zAmaLAjI vagerenAM pASANazilpa ane ameTA jevAM dhAtuzi hiMdabharanI zi9pakalAmAM mArga mukAve tevAM che. tADapatra tathA kAgaLa uparanAM irAnA bhitti citranI paraMparAmAM derAyelAM jena tathA brAhmaNIya pothI citre rAjapUta citrakalAnA pitRsthAne che, e hakIkata gauravaprada che ? A citrakalA rAjyAzrita nahi, paraMtu samRddha madhyamavarganA protsAhanathI jItI rahelI hatI. gujarAtanA zilpIo ane kArIgarone phAhapura sikInA bAMdhakAma mATe khAsa nimavAmAM AvyA hatA ema ItihAsa kahe che. asala pATaNanA vatanI maMDana sUtradhArane 'vAstugraMtha hi dabharamAM mAnya thayelA che, tenI ahIM neMdha levI ghaTe che." -dalIcaMda enDa ku. muMbaInA saujanyathI. Jain Education Intemational
Page #457
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM ucca zikSaNanI savalato zrI mULazaMkara prA. bhaTTa I sa. 1949mAM jayAre gujarAta yunivarsiTI dvArA thatuM cheabhizALAMta parIkSA (S umAzaMkara joSIne eka vakhata kahetA sAMbhaLelA ke "gujarAta jAya che e hakIkata che. vidyApITha saMcAlakonA lakSa bahAra A zikSakenI bAbatamAM nasIbadAra che." sarasvatInA aThaMga upAsaka vastu nahi hoya ane e dizAmAM zA pagalAM levAM te vicArAI ane tejasvI vidvAnanuM A vidhAna gujarAtanA eka ati ujaLA rahyuM haze evI zubhAzA sevavI rahI. pAsAnuM darzana karAve che. je pradeza samRddha zikSakethI vibhUSita hoya vividha vidyAzAkhAomAM jJAnopArjana karatA A lAkheka yuvakatyAMnuM zikSaNa saMgIna ane sarvAgINa hoya te sahaja che. yuvatIonA sarvAgINa vikAsa mATenI rUparekhA A sarva yuni gujarAtanI zikSaNa tavArIkha para uDato daSTipAta karavAthI A varsiTIo pAse che. mana ane zarIra nirogI bane tathA rahe te bAbatanI khAtarI thaze. uvI sAra gujarAtanA zikSaNavikAsanA mATe vividha pravRttio yojAya che. lAyaka a5sAdhana vidyArthIo AMkaDA zikSaNanA prasAra ane prastAranA sAkSIrUpa che. mATe sarakAra tathA paMsthAo dvArA Arthika sahAya ApavAmAM Isa 1949mAM jayAre gujarAtane gujarAta yunivarsiTI maLI tyAM Ave che. paryAdita pramANamAM chAtrAvAso paNa calAvAya che. sudhI ucca zikSaNanuM vitaraNa muMbaI yunivarsiTI dvArA thatuM hatuM. prAthamika tathA mAdhyamika zikSaNanAM agiyAra varSa pUrAM karI 1920 mAM mahAtmA gAMdhIjIne haste gujarAta vidyApIThanI sthApanA mAdhyamika zALAMta parIkSA (S. S. C. )mAM uttIrNa thayA pachI thaI hatI. paNa svAtaMtraya prApti sudhI zikSaNa pradAna jeTaluM ja vidyAthI ucca zikSaNa mATe lAyaka bane che. kelejo dvArA cAlatA mahattva vidyApIThe svAtaMtrya caLavaLane ApyuM hovAthI 1947 sudhI pUrva vidyApITha varga (Pre university class) mAM te dAkhala zikSaNanI dizAmAM gujarAta vidyApITha pAse saMgIna kArya krama hovA thAya che. tyAra pachI judI judI vidyAzAkhAomAM traNathI karI - chatAM ucca zikSaNanuM kAmakAja vidhisara cAlI zakayuM nahi. sADA cha varSa bAda padavI meLavI zakAya che. pUrva vidyApITha varga pachI 1949 mAM gujarAta yunivarsiTI ane mahArAjA sayAjIrAva traNa varSe vinayana, vijJAna ane vANijyamAM snAtakanI padavI maLatI ( vasAhatI) yunivarsiTInI sthApanA thaI. 1955 mAM valabha- hovAthI A abhyAsakramane tri-vapIya abhyAsakrama (Three vidyAnagaramAM saradAra vallabhabhAI vidyApIThane prAraMbha thayo. vidyA- year's Degree course) tarIke oLakhAvavAmAM Ave che. pIThanA vistaratA kAryakSetrane ane prAdezika mahatvAkAMkSAone snAtaka kakSAe abhyAsa pUrNa karyA bAda anusnAtaka abhyAsa ane dhyAnamAM laI 1961 mAM saurASTra yunivarsiTI ane dakSiNa gujarAta saMzodhana mATe paNa vipula sagavaDa suprApya che. kelejo dvArA thatA yunivarsiTI sthapAI. 1967nA prAraMbhamAM zuddha AyurvedamAM snAtaka ane zikSaNavitaraNa uparAMta tamAma vidyApIThA pustaka prakAzana, vyAkhyAnaanusnAtaka kakSAe zikSaNuM ApatI gujarAta Ayurveda yunivarsiTInI mALA, 2 thAlaya vagere dizAmAM paNa prazasya kAmagirI bajAve che. sthApanA thaI. Ama lagabhaga tamAma vidyAzAkhAomAM snAtaka ane | gujarAtane AMgaNe ApaNI bhAvi AzAo-gujarAtanA yuvaka, anusnAtaka kakSAe hAla 90,000 thI vadhu vidyArthIe dica yuvatIo mATe ucca zikSaNa dvArA ujajavaLa bhaviSyanI taka sarjatI zilAnI 200 thI vadhu saMsthAomAM abhyAsa karI rahyA che e sarva vidyApITha vize saMkSepamAM mAhitI meLavIe. gujarAtanI A sAta yunivarsiTIo ane muMbaInI zrImatI 1. gUjarAta vidyApITha (vasAhatI), amadAvAda nAthIbAI dAmodara ThAkarasI mahilA vidyApITha maLI kula ATha vidyA- sA vidyA yA vimuLe " nA dhyAnamaMtravALI A yunipITha pAse potAnuM AgavuM dhyeya che, ucca Adarza che. abhyAsA- vasiTInI sthApanA veLA I. sa. 1920 mAM gAMdhIjIe kahyuM hatuM ke tha onI saMkhyA prativarSa vadhatI jAya che. AthI kaleje ochI A vidyApIThanI sthApanA dvArA " je vaNika putra karI zakato hoya te paDe che. Ane pariNAme vividha vidyAzAkhAnI navI kolejo khUlatI meM RSikArya karyuM che." 1947 mAM mahAdevabhAI desAI samAja sevA mahAvidyAlaya "nI | ucca zikSaNanI saMsthAonI ane temAM abhyAsa karatA sthApanA karI vidyApIThe kAryazIla banavAnI dizAmAM bIju caraNa vidyArthIonI saMkhyA ahobhAva pedA kare tevI hovA chatAM mAMDyuM. A mahAvidyAlayamAM atyAra sudhImAM lagabhaga 700 snAtaka abhyAsavRtti ane uMDANamAM jANe ke oTa AvI hoya tevuM dekhAya taiyAra thayA che. hAla 300 jeTalA vidyArthIo abhyAsa kare che. che. anya rAjyanA vidyArthI onA pramANamAM gujarAtanI yunivarsiTI - 1963 thI bhArata sarakAre A vidyApIphane kAyadA sthApita yunienA vidyArthIomAM gerazista kama che chatAM rASTrabhUmikAe guja. varsiTIenI samakakSa jAhera karI hovAthI ucca zikSaNanI vividha rAtanI yunivarsiTIonA vidyArthI o agratAkramamAM pAchaLa rahI saMsthAone vikAsa thaI rahyo che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #458
--------------------------------------------------------------------------
________________ 476 | gRhas gujarAtanI garimavA zikSaNanI prakiyA akhaMDa che e vicArathI prerAI vidyApIThamAM ane anusnAtaka thaI zakAya che. A badhI kelejomAM maLI lagabhaga bAlamaMdirathI zarU karI pIeca. DI. sudhInA abhyAsanI vyavasthA che. 2200 vidyArthinIo abhyAsa kare che. A abhyAkramamAM aMgrejI vidyApIThanA samRddha granthAlayamAM doDheka lAkha jeTalAM pustaka che. viSaya sivAya sAthe S. S. C ke samakakSa parIkSA uttIrNa karyAthI gujarAtI bhASAmAM 10,000 pAnAne saLaMga jJAnakeza taiyAra karavAnuM praveza maLe che. kAma hAla cAle che. gujarAtamAM AvelI kolejonI hakIkata nIce pramANe che: vidyApIThamAM videzI vidyArthIo mATe bhAratIya saMskRti ane kelejanuM nAma zikhavAtA viSayo (kaI kakSA sudhI) gAMdhI-vicAranA TUMkA abhyAsakramanI jogavAI che. tene lAbha 1. mahilA vidyAlaya, vaDodarA. bI. e., bI. eDa. khAsa karIne amerikAnA vidyAthIo dara varase le che. 2. esa. ela. yu. koleja phora , , vidyApITha dvArA levAtI hiMdI vinIta parIkSA pAsa karanAra athavA vimena, amadAvAda esa. esa. sI. ke tenI samakakSa parIkSA, prAvezika parIkSA ke 3. ena. sI. gAMdhI mahilA , , ema. e. gAMdhI vicAra praveza parIkSA pAsa karanAra " samAja vidyAvizArada " keleja, bhAvanagara (bI. e.) nA traNa varSanA abhyAsakramamAM praveza meLavI vizArada 4. jheDa. epha. vADiyA (snAtaka) banI zake che. | vimensa koleja, surata - bI e. samAja vighA vizArada, bI. e. ke tenI samakakSa parIkSA 5. zrI ema. ema. zAha mahilA koleja, ApanAra gujarAtI, hindI, grAma arthazAstra, nRvaMzazAstra, gAMdhI surendranagara bI e. darzananA mukhya viSaya laIne tathA saMskRta, aMgrejI gauNa viSaya 6. zrI mahilA ArTUsa keleja, vIsanagara bI. e. laIne peparsathI be varSamAM ane thisIsa (mahAnibaMdha)thI traNa badhI kolejomAM gujarAtI mAdhyama dvArA zIkhavAya che. vaDodarAnA varSamAM pAraMgata (M. A ) nI parIkSA ApI zake che. pAraMgatanA mahilA vidyAlayamAM gujarAtI tema ja marAThI mAdhyama dvArA vargo savAranA samaye cAle che. zIkhavAya che. samAjavidyAvizArada, bI. e. ke samakakSa parIkSAmAM uttIrNa ekasaTarnala vidyArthI tarIke pUrva vidyApITha (Pre Uni. ), thanAra eka varSamAM zikSaNa vizArada (B. Ed ) ane tyArabAda epha.vAya.e, bI. e. (pezyala tathA janarala), ema. e. tathA peparsathI be varSe ane mahAnibaMdhathI traNa varSe zikSaNa pAraMgata ema. eDa. nI padavI meLavI zakAya che. te mATe (M. Ed.)nI parIkSA ApI zake che. rajisTrAra hindI sAthe bI e. thanAra, hiMdI sevaka, rASTrabhASA ratna athavA esa. ena. DI TI. mahilA vidyApITha sAhitya sudhAkara hindI zikSA vizArada (hindI bI. eDa.)nA 1 1, nAthIbAI ThAkarasI roDa, muMbaivarSanA abhyAsakramamAM joDAI zake che. e zaranAme lakhavAthI mAhitI maLI zake che. esa. esa. sI. ke tenI samakakSa uparAMta hindI vinIta ke tenI mAtra strIone mATe ja hoya evI ucca zikSaNanI judI saMsthA samakakSa parIkSAmAM pAsa thanAra bhATa 1 varSa ne hiMdI zikSA vinIta kADhavAmAM Ave to paNa gharane lagatI karane avagaNIne kolejamAM (hindI TI. DI.)ne abhyAsakrama rAkhavAmAM Avyo che. niyamita rIte javuM strIo mATe zakya na bane e vAta dhyAnamAM gujarAtI bhASA sAhityamAM pIeca. DI. nA abhyAsanI paNa rAkhI khAnagI rIte abhyAsa karI parIkSA ApI zakAya evA A jogavAI che abhyAsakramanI yojanA ghaDI che. A vyavasthAne kAraNe hajAro strIo vidyApIThamAM bhaNanAra tamAma vidyArthIo mATe saMsthAnI bhUmi ucca zikSaNa meLavI zake che ane vidyApIThanA dhyeyamaMtra saMtA para chAtrAlayanI sagavaDa che, tathA chAtrAvAsa anivArya che. bahAra zrI grphAIne sArthaka karI pitAnA gRhajIvananI tema ja pitAnA rahIne abhyAsa karanArAo mATe paNa roja prArthanA, kAMtaNuM tathA vyavasAyanI samasyAne sArI rIte ukelI zakI che. pramANita khAdIne poSAka paheravAnuM pharajiyAta che. 3 gujarAta yunivarsiTI 2, zrImatI nAthIbAi dAmodara ThAkarazI 149mAM sthapAyelI gujarAta yunivarsiTIe saurASTra ane dakSiNa vimensa yunivarsiTI gujarAtanI alaga yunivarsiTIo thayA sudhInA 16 varSanA gALAmAM I. sa. 1916mAM bhArataratna sva che. dhoDe kezava karve e A eTale ke 196-17 sudhImAM tamAma kSetre gaNanApAtra pragati karI che. vidyApIThanI sthApanA karI. i. sa. 1920mAM ve sara viThThaladAsa rA: varSanuM zamane jeNe dhyeyamaMtra tarIke svIkAryo che, ane dAmodara ThAkarazIno mAtuzrI nAthAbhAInA nAma parathI veta mAna nAmI- vidyAdevI sarasvatInA vAhana ane gujarAtanA kalApremanA sUcaka bhidhAna thayuM. bhAratabharamAM A eka ja mahilA vidyApITha che. jyAM mayUrane ajJAnarUpI aMdhakArano ucheda karanAra jJAnadIpa nIce nartana kevaLa mahilAone ja niyamita (Regular ) ane khAnagI karato pradarzita karyo che evI mudrAvALI A yunivarsiTIe 21 (External) vidyArthI tarIke zikSaNa apAya che. kelethI zarUAta karelI. 1966-67mAM 141 koleje hatI ane A vidyApIThe mAnya karelI gujarAtamAM sthapAyelI cha kolejomAM vinayana, vijJAna, vANijya, kAnana, zikSaNa, IjanerI, Ayurveda vita yana (Arts) ane zikSaNa (Education) kakSAe rajAtaka ane kRSi ema vividha vidyAzAkhAomAM zikSaNa apAtuM hatuM. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #459
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika ane anya ] saurASTranI lagabhaga cAlIseka kolejo ane 20,000 vidyA- yunivarsiTI dvArA dezI tema ja paradezI medAnI ramatonI AMtara thIo ane teTalI ja saMkhyAmAM dakSiNa gujarAta yunivarsiTInI vibhAgIya ane AMtara yunivarsiTI spardhAo yojAya che. zArIrika gaNatarI bAda karIe te paNa Aje gujarAta yunivarsiTImAM kSamatAmApaka kasoTIe sudaDha zarIra harIphAI parvatArohaNa pravRtti, cAlIseka hajAranI AsapAsa vidyArthIo tathA 60nI AsapAsa nibaMdha tema ja vakatRtva spardhA vagere prattio dvArA abhyAsetara kSetre kolejonI saMkhyA haze. paNa vidyArthIone tAlIma maLe tevI yojanA karavAmAM Ave che. nAtaka kakSAnuM zikSaNa saMlagna keleje dhArA apAya che. kulasaciva gujarAta yunivarsiTI, amadAvAda-9, pAsethI vizeSa anusnAtaka zikSaNanuM saMcAlana yunivarsiTIe pitAne hastaka rAkhyuM mAhitI maLI zake che, che. potAnI pUrNa dekharekha heThaLa, zakitazALI zikSaka dvArA vividha 4. mahArAjA sayAjIrAva yunivarsiTI vaDodarA kendromAM anusnAtaka vargo cAlI rahyA che. A vargomAM arthazAstra, junA vaDodarA rAjyanA pratibhAvaMta rAjavI sayAjIrAvanuM nA rAjyanItizAstra, ItihAsa, samAjazAstra, majUrakalyANu, gujarAtI, je yunivarsiTI sAthe joDAyeluM che ane "sara, fa, "nA hindI, aMgrejI, saMskRta, ka rasI, mAnasazAstra, daza nazAstra, zikSaNa, thAnamaMtra maMDita vikasatA kamaLa para prakAzatA jJAnadIpa vALI mudrA bhautika ane rasAyaNa vijJAna, vanarapati tathA prANI vijJAna, jyAM aMkita thayelI che te vasAhatI yunivarsiTInI sthApanAno vicAra gaNita tathA AMkaDAzAstra ema vividha viSayo zIkhavAya che. to cheka 1909mAM vahete thayelo. 1995mAM vaDodarA vidyApITha paMce zikSaNa ane parIkSAnA mAdhyama tarIke gujarAtI bhASA mAnya paNa AvI vidyApIThanI tAtkAlika sthApanA mATe joradAra bhalAmaNuM karavAmAM AvI che chatAM koIpaNa mAnya keleja hindI ke aMgrejI karelI. 1947mAM vaDodarAnA tatkAlIna rAjavI pratApasiMhe A praznanA mAdhyama dvArA zikSaNa ApI zake che ane parikSArthI paNa potAnI pheravicAraNA mATe eka samiti niyukta karI. 1948mAM e samitie pasaMdagI mujaba hindI, aMgrejImAM javAba lakhI zake che. bhalAmaNo rajU karI ane 1949nA eprilanI 30mI tArIkhe A vinayata vibhAgamAM bahArathI besIne paNa parIkSA ApI zakAya yunivarsiTIe pitAnuM kAmakAja zarU karyuM. che. prativarSa lagabhaga 7,000 vidyAthIo A ekasaTarnala parI- vaDodarA rAjaya pAse eka AgavI vahIvaTI daSTi hatI. ethI kSAone lAbha uThAve che. ucca zikrANunI keTalIka saMsthAo pATanagara vaDodarAmAM sthapAI cUkI yunivarsiTInA prakhyAlayamAM 1 lAkha 30 hajArathI vadhu pustake hatA. e sarve saMsthAone saMkalita karI A yunivarsiTIe kAryAche. varSa daramyAna vividha viSayonA 853 sAmayiko ahIM Ave che. raMbha karyo. tyArathI zarU karI atyAra sudhImAM abhyAsa karatA vidyArthI vadhu abhyAsa mATe paradeza (khAsa karIne amerikA, yu.ke., jarmanI) emAM lagabhaga cAragaNo vadhAro thayo che. puruSavidyArthIonI saMkhyA janArA vidyArthIone mArgadarzana ane salAhasUcanA ApavAnA traNagaNI thaI jyAre mahilA vidyArthIonI saMkhyA sADA cha gaNI hetuthI videzI vidyApITha mAhitI kendra (The Foreign Uni- thai. hAla A yunivarsiTInI vividha vidyAzAkhAomAM lagabhaga versities Information Bureau) calAvavAmAM Ave che. 14,000 vidyArthIo abhyAsa karI rahyA che. A kendra vidyArthIone praveza vagere savalato meLavI ApavAmAM nIcenI vidyAzAkhAomAM nAtaka, anusnAtaka ane pIeca.DI. sahAya kare che, kakSAnuM zikSaNa ApavAmAM Ave che. anusnAtaka zikSaNa ane khAsa karIne saMzodhana mATe nIcenI | vinayana, vijJAna, zikSaNa, mAnasazAstra, vANijya, saMsthAo mAnya thayelI che: tabIbI, prAdhika vijJAna (Technology ), ijanerI, saMsthAnuM nAma viSaya lalitakalA, gRhavijJAna, samAjasevA, kAnUna, 1. bho. je. adhyayana ane saMzodhana prAcIna bhAratIya saMskRti bhAratIya saMgIta, nRtya ane nATakalA tathA pioliTephanIka. vidyAbhavana, amadAvAda pratyeka lagabhaga 15 vidyArthI dITha sarAsarI 1 zikSakanA pramANamAM 2. amadAvAda TekasaTAIla InDasTrIjha rasAyaNa ane bhautika vijJAna ahIM zikSake rAkhavAmAM AvyA che. yunivarsiTIe jJAnakSetranA risarca esiezana (Atira) virataratA sImADAne lakSamAM rAkhI abhyAsakramamAM AmUla parivartana amadAvAda karela che. prazikSaNa ane saMzodhananA navA kAryakramo amalamAM mUkAyA 3phijhIkala risarca leboreTarI, amadAvAda che zikSaNa prasAdhana vRddhi karavAmAM Ave che. zikSaka ane zikSAthI 4. zeTha ke. ema. kula eka pisTagrejyueTa ema.DI., ema. esa. vaccenA saMparka gADha bane evuM vAtAvaraNuM pedA karavAmAM Ave che. meDisina enDa risarca, amadAvAda DI.e., DI.o., DI.e., 1965mAM pAdarA khAte zrI maNibhAI kAzIbhAI amIna ArTasa DI.bI.DI., DI.peDa, DI.ela. . ane sAyansa koleja tathA koleja opha komarsa zarU karavAmAM (E.N.T.) DI. ema. Ara. AI. Avela che, 5. ela. DI. bhAratIya saMskRti saMskRta ane prAcIna bhAratIya poliTephanIkamAM sIvIla, mIkenIkala ane ilekTrikala kAchaniyavidyA maMdira, amadAvAda, bhASAo riMganA traNa varSanA DiplomA abhyAsakrama zIkhavavAmAM Ave che. 6. bI.ema.InsTITayUTa, amadAvAda mane vijJAna bhArata sarakAranI yojanA mujaba 1963thI cAra varSanA sIvIla, Jain Education Intemational
Page #460
--------------------------------------------------------------------------
________________ 478 (bRhada gujarAtanI garimatA mIkenIkala ane ilekrisa ekasTenDeDa DiplomA korsa zarU karavAmAM aMgrejI, rAjyanItizAstra, samAjazAstra, mAnasazAstra tathA Avela che. gaNitazAstranA viSayomAM ema. e. thavAya che. zrImatI haMsA mahetA lAyabrerImAM 33 lAkha rUpiyAthI vadhu vijJAna vidyAzAkhAmAM bhautikavijJAna, rasAyaNavijJAna, vanaspatikiMmatanA lagabhaga aDhI lAkha purata, patrikAo, hastalikhita prata zAstra ane AMkaDAzAstramAM anusnAtaka ane saMzodhana kakSAe abhyAsa rAkhavAmAM Avela che. varSa daramyAna 890 sAmayike vAcanAlaya thaI zake che. mATe maMgAvAya che biralA vizvakarmA mahAvidyAlayamAM bI.I.ne pAMca varSanA abhyAsabaraDA saMskRta mahAvidyAlayamAM be varSano "vAcaspati ne anukrama che. pUrva vidyApITha vargamAM methemeTiksa, phijhiksa ane kemesTrImAM snAtaka tathA uttama kakSAne snAtaka abhyAsakrama calAvAya che. 45% guNa meLavI uttIrNa thayela vidyArthIne A abhyAsakramanA bhAratIya saMgIta, nRtya ane nATayakalA mahAvidyAlayamAM DiplomA, prathama varSamAM praveza maLI zake che. paNa te mATe vidyArthIne kompiTeTiva snAtaka ane anusnAtaka kakSAe zikSaNa apAya che. kaMThaya saMgIta silekazana TesTamAM uttIrNa thavuM jarUrI che. A TesTa 258 beThaka uparAMta sAraMgI sitAra, vAyolIna, dilarUbA ane tabalAnuM vAdya mATe levAya che. vidyAthI ene guNa meLavyAne agratAkramamAM praveza saMgIta, nRtyakalAmAM kathaka ane bhAratanRtyamanA viSaya zIkhavAya che. mATe pasaMda karavAmAM Ave che. temAMthI 40 beThake InTara sAyansa - gujarAtI ane saMrakata bhASAmAM anusnAtaka ane saMzodhana athavA epha. vAya. bI esa.sI nI parIkSAmAM methemeTikasa, phijhiksa zikSaNa prAca vidyAmaMdiramAM laI zakAya che. lalitakalA vidyAzAkhAmAM tathA kemesTrImAM 45% guNa meLavIne uttIrNa thayela vidyArthIo mATe prayukta kalA ( Applied Arts), citrakaLA, kaLAvivecana sthA. anAmata rAkhavAmAM Ave che.. patya kaLA, TekasaTAIla DijhAIna, brenTa kAsTiga, lIgrAphI, chApa- abhyAsanI tamAma kakSAe lAyaka vidyArthI one yecuM Arthika kAma, pheTogrAphI vagere viSayonuM vividha kakSAe zikSaNa apAya che. sahAyanI paNa sagavaDa che zeTha yu. pI. Ayurveda saMzodhana-saMsthA kevaLa saMzodhananuM ja vadhu mAhiti rajisTrAra, saradAra vallabhabhAI vidyApITha, vallabhavikArya kare che. ghAnagarane lakhavAthI upalabdha thaze. rajIsTrAra, mahArAjA sayAjIrAva yunivarsiTI vaDedarA 2 e 6. saurASTra yunivarsiTI zaranAme lakhavAthI upayukta mAhitI prApta thAya che. 1967nA sapTembara mAsanI pahelI tArIkhe A yunivarsiTInA 5 saradAra vallabhabhAI vidyApITha, vallabhavidyAnagara prathama upakulapati zrI DolararAya mAMkaDe maMgala pravacanamAM kahyuM hatuM kheDA jillAmAM ANaMdathI pAMceka kilomITaranuM aMtare ANaMda ke, "A yunivarsiTInI sthApanAthI saurASTravAsIonI ghaNu lAMbA khaMbhAta reve para vallabhavidyAnagara AveluM che. tyAM ane enI Aju vakhatanI icchA pUrNa thAya che." bAju ATha kilomITaranA vistAramAM vividha abhyAsakramane lagatI ucca keLavaNInI saMsthAo UbhI thaI che ane vikasI che. ahIM e ja maMgalapravacanamAM emaNe saurASTra yunivarsiTInI keTalIka AvelI saradAra vallabhabhAI vidyApITha vasAhatI koTinI che. tenI vizeSatAo tathA apekSAo tarapha aMgulInirdoSa karyo hato. sthApanA 1955mAM thaI hatI. ' 1. A yunivarsiTImAM Aje bhAratanI koI paNa yunivarsiTImAM grAmapradezanI vacce A vidyAkendra vikasyuM che. ane deza nava nathI evI grAmavidyAzAkhA zarU karavAmAM Avela che. nirmANa sAthe pitAne tAla meLavatuM rahyuM che. Aje ahIM vinayananI 2. parIkSA sudhAraNa ane saphaLa chAtrAlaya saMcAlana mATe parIkSA pAca, vijJAnanI che, tathA vANijya, zikSaNa, kAnana, kaSi, DerIvijJAna niyAmakanI tathA chAtrAlaya samitinI nimaNUMka karavAmAM Avaze. tathA veTaranarI vijJAnanI akeka maLI kula 13 saMrathAomAM naveka 3. yunivarsiTIne abhyAsakrama zikSaka ja ghaDe ane saMskAre. hajAra vidyAthIo adhyayana kare che. uparAMta vinayana, vijJAna, tenA upara prayoga kare ane karAve tathA enA vize saMzodhana kare vANijya, zikSaNa, IjanerI ne kRSimAM anusnAtaka kakSA sudhInA ane karAve alI abhyAsakramanI paNa suvidhA che. 4. samudravidyAnA abhyAsanI jogavAI karavAmAM Avaze. A vidyArthIo tathA vidyArthinIo mATe pratyeka saMsthAnuM alaga che. saurASTranA leka sAhitya ane leka saMskRtinA viziSTa chAtrAlaya paNa che. hAla badhA chAtrAlayomAM 3200 thI vadhu chAtronA pAsAono abhyAsa karavAnI vyavasthA karavAmAM Avaze. nivAsanI vyavasthA che. karakasara ane svAzrayathI rahevA icchatA 120 AvA ucca dhyeyanI bhUmikA para jenuM hamaNAM ja (ogasTa chAtro "vahelabha sevAzrama mAM paNa rahI zake che. e uparAMta cArutara 1966mAM ) bhaMDANuM thayuM e saurASTra yunivarsiTImAM vinayana, vijJAna, vidyAmaMDaLe mAnya karelAM keTalAMka khAnagI makAnamAM paNa A saMsthAnA zikSaNa, vANijya, tabIbI, kAna, IjanerI sahita kula tathA vidyArthIo rahI zake che. grAmavidyAzAkhAmAM snAtaka, anusnAtaka tathA saMzodhana kakSAe zikSaNa | vinayana vibhAgamAM esa. esa. sI. pachInA aMgrejI sAtheno ApavAmAM Ave che. te tathA aMgrejI vinAne ema be prakArano abhyAsakrama che. hAla A vidyApITha sAthe saMlagna 39 kelejamAM lagabhaga artha zAstra, itihAsa, saMskRta, hindI, gujarAtI, darzanazAstra, 20,000 vidyArthIo abhyAsa kare che. AMkaDAzAstra tathA vANijyatA viSaya sAthe ema. e. ane pIeca. DI. anusnAtaka ane saMzodhana zikSaNa mATe nIcenAM be saMzodhana thavAya che kendro paNa yunivarsiTImAM che. Jain Education Intemational
Page #461
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha banya] - 479 1. zrI dvArakAdhIza saMskRta ekeDemI ane InDolojIkala risarca A pUrvabhUmikAnA paripAkarUpa ane gujarAtamAM anyatra paNa InsTITayUTa dvArakA. Ayurvedano pracAra thato hoI tenA pracAra, punarUtthAna, pratiSThAna 2. senTrala solTa ane marAIna kemikala risarca InsTITayUTa ane zikSaNa saMzodhana mATe Ayurveda yunivarsiTInI sthApanAnI bhAvanagara. AvazyakatA samajAI saurASTra yunivarsiTI kAryAlaya, dharamapura hAusa, kavi nAnAlAla - chevaTe 1967nA jAnyuArI mAsamAM gujarAta Ayurveda yunivamAga, rAjakoTa-1, e zaranAmethI vizeSa mAhitI maLI zakaze. siTInI sthApanA thaI. tenuM mukhya kAryAlaya jAmanagara khAte saurASTra ane dakSiNa gujarAta yunivarsiTIoe sAthe ja kAma zarU karyuM che. baMne pAse viziSTa kArya karyo che. garavAM svapna che, samagra bhAratamAM A prakAranI A prathama ja yunivarsiTI : utsAha che. saurASTra yunivarsiTInA prathama upakalapati zrI mAMkaDanA hovAnuM bhAna gujarAta laI jAya che. A saMsthA dvArA AyurvedanA maMgala pravacananA aMta bhAganA zabdone thoDI TachATathI vAparIne zikSaNa, saMzodhana ane tAlImanA kSetrane vikasAvavAnuM kArya AyukahI zaka ya ke A banane yunivarsiTIo jayAM sthapAI che te "deza vedanA upAsake ane tenI pragatimAM rasa dharAvatA nAgarikonA ramaNIya che ane vizada che. enI e vizadatA, nirmaLatA jaLavAI hAthamAM soMpIne gujarAte pahela karI che. rahe ane A yunivarsiTI dvArA AraMbhAtI enI sArasvata upAsanA A yunivarsiTI sAthe nIcenI saMlagna che. tejasvI ane nitya navAM svAda phaLo ApanArI bane evI ApaNe . A da koleja akhaMDaAnaMda hospITala, amadAvAda sau prArthanA karIe." 2. Ayurveda mahAvidyAlaya naDiyAda navasthApita bane vidyApITho mATe A prArthanA saphaLa nivaDe 3. Ayurveda koleja vaDedarA e ja zubhecchA hoI zake. 4. AryakanyA Ayurveda koleja (kevaLa bahene mATe) vaDedarA gIranA vanarAjathI opatI ojasa ane gauravanA pratIka samI 1 5. je. pI. Ayurveda mahAvidyAlaya bhAvanagara saurASTra yunivarsiTInI mudrAno dhyeyamaMtra "pAvavA : sarasvatI" + 6. ena. ema. Ayurveda mahAvidyAlaya porabaMdara RSine dhyeyamaMtra che. temAM prAptinI AkAMkSA nathI. IchA che kevaLa che. che : 7, zrI bAlAhanumAna Ayurveda keleja ledarA sararavatI amane pAvana kare" evI vinamra bhAvanAnI. mahesANA) 8. Ayurveda koleja junAgaDha ( 7 dakSiNa gujarAta yunivarsiTI 9. o. hi. nAjhara Ayurveda mahAvidyAlaya surata tApI ane revAvArithI pariplAvita saspezyAmala dakSiNa gujaH 10. sahakArI Ayurvedika phArmasI koleja rAjapIpaLA rAta pradezanI A yunivarsiTI badhI mukhya vidyAzAkhAomAM snAtaka, 11. Ayurveda abhyAsa ane saMzodhana saMsthA jAmanagara anusnAtaka ane saMzodhana kakSAe zikSaNanI sagavaDo pUrI pADe che. Ayurveda mahAvidyAlayomAM sADA pAMca varSane zuddha Ayurvedika tamAma vidyAzAkhAonI saMsthAnA vidyArthIo mATe chAtrAlayanI yazava paNa che. yogya vidyArthIone ziSyavRtti tema ja Arthika snAtaka abhyAsakrama (bI. esa. e. ema.) tathA snAtakottara prazikSa nI pavana calAvavAmAM Ave che. snAtakottara abhyAsakrama be varSanA sahAya ApavAmAM Ave che. - che. vidyAlayanA adhyApaka mATe traNa mAsane opavarga tathA grAmasuratamAM Avela "cunilAla gAMdhI vidyAbhavana' gujarAtI bhASA vaidyo mATe rizara korsa calAvavAmAM Ave che. sAhityamAM anusnAtaka ane saMzodhana kAne abhyAsakrama zIkhave che. upari kathita vidyAlayomAM hAla be hajArathI vadhu vidyArthI bhAI rajisTrAra, dakSiNa gujarAta yunivarsiTI, surata, e saranAmethI bahene abhyAsa karI rahyAM che. anya mAhitI maLI zake che. saMta sAthe esa. esa. sI. parIDhA pApa karanArane Ayurveda8. gujarAta Ayurveda yunivarsiTI cArya (B.S.A M.) ne abhyAsakramamAM praveza maLe che. AyurvedAAyurvedanAM zikSaNa, saMzodhana ane pracAra dvArA Arya saMskRtinI rasI cAryone sarakAra dvArA elopathI DokaTaronA sarakhA ja pagAro tathA tathA janatAnI sevAnA uddezathI tathA aSTAMga AyurvedanA vikAsa teTaluM ja gaurava ApavAnuM jAhera thayuM hovAthI sarva rIte ghaNo ja sAdhavAnA uddezathI I.sa. 1940mAM jAmanagara khAte "zrI gulAba lAbha thayo che kuMvarabA Ayurvedika sosAyaTInI sthApanA karavAmAM AvI. 1946 Ayurveda yunivarsiTInI mudrAmAM pUrNa vikasita kamaLa vacce mAM Ayurveda mahAvidyAlayane prAraMbha thayo. 1957mAM bhArata sarakAre abhayadAtA be hastAmAM dhanya tarane amRta kuMbha mUkavAmAM Avele. Ayurveda saMzodhananuM madhyastha kendra paNa jAmanagaramAM sthApyuM che. upara jAyuveDha: mRtAnA preyamaMtra mUkayo che. 1956mAM kendra sarakAre ahIM ja AyurvedanuM anusnAtaka rajisTrAra, gujarAta Ayurveda yunivarsiTI jAmanagara athavA adhyApana kendra zarU karyuM. 1963mAM A traNe saMsthAonuM ekIkaraNa Ayurveda mahAvidyAlayanA AcAryazrI sAthe patravyavahAra karavAthI vadhu karI "InsTITayuTa phora Ayurvedika sTaDIjha enDa risarca"nI sthApanA mAhitI sulabha bane che. thaI Jain Education Intemational
Page #462
--------------------------------------------------------------------------
________________ e. Jain Education Intemational. jyeAra caNAnI dALamAMthI kalAke 3 thI 10 guNI uttama prakAranuM esana manAvavA mATenI "tadRna adyatana mazInarI' mATe saparka sAdhA monArka enjInIyarIMga varkasa 13, khAravA galI, muMbaI na. 4 che. na. 333520-331652 MONARCH MICRO PULVERIZER FOR Fine Grinding of dyes, Chemicals, Pharmaceuticals, Rigments, Cosmatics, Sugar, Insecticides etc. | gRha gujarAtanI namitA AND Wet Grinding of Sleenies and Partis. Phone : Office 331652 Phone Resi. : 333520 CONTACT MONARCH ENGINEERING WORKS Manufactures of Pulverizers, Machinery & Spare Parts & Constructing Engineers. D. V. Darmar. 13-Karawa Galli, 6th. Kumbharwada, B0MBAY-4.
Page #463
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA Arthika vikAsanI samasyA alaga rAjayanI sthApanA gujarAta mATe kAMika zukanavatA sogomAM thaI vAvI jojo; nahIM to samasyAsakhara paristhiti dhImedhIme sukhad vaLAMka le evuM ApaNA dezamAM karyAthI saMbhave 1960nA meyanI pahelI tArIkhe gujarAta rAjyanI sthApanA thai e ja vakhate gujarAta atisa ane aArthika rIte sukhI pradeza hovAno bhrama bhAMgyA hatA. jUnA muMbAI rAjyamAM gujarAta hamezAM kacavATa anubhavatuM hatuM; enI Avaka badhI mahArASTranA vikAsamAM ThalavAtI hovAnA khyAlathI e pIDAtuM hatuM. jUnA muMbAI rAjayanA jillAvAra taiyAra karavAmAM AvelA AMkaDA (1954 nA) tapAsIe to spaSTa thAya che ke amadavAda sivAyanA badhA zAstromAM kharcanuM pAmu nI Avaka karatAM vadhAre hatuM. mArASTranI paristhiti paNa lagabhaga evI ja hatI. mAtra muMbaI zahera e banne pradeza mAre jhaNI gAya samu hatu. enA lAbha gujarAtane uttarAttara ghaTatA krame maLatA hatA te paNa have baMdha dharI, sadbhAgye audyogika kSetra gujarAta peAtAnA TAMTiyA majabUta karI zakayu' che ne pracaMDa zakayatA-rokANa mATe eka navuM AkarSaNa janmAvyu che. AmachatAM Aje gujarAtanI kula vasatInA pa75 TakA loko khetI upara nabhe che; khetI sivAyanA vyavasAyo upara 15 TakA Avaka be che. upAramAM 8.5 TakA loko zakAyelA che, vAhana vadhAramAM 19 TakA ne prakI dhaMdhAaemAM 16 8 TakA. gujarAtI vANi| vepAre rA gaNAya che; paraMtu audyogika sAhasa pratye enI abhiruci pUratI jAgI nathI. jo ke paristhiti jhaDapathI badalAI rahI che. gujarAtI mUDI kApaDanI mileA, rasAyaNanAM kArakhAnAM, vanaspati, tela ne sime'Ta udyogamAM ja vizeSa zakAI che. mAravADI mUDI mubAI, kalakattA ne dilhI pratye ja virodha khAI che, haju gujarAtamAM noMdhapAtra mUkIzANa che vage kayu nathI (simenTa, garama kApaDa ane soDAme udyoga khAda karatAM), kalakattAmAM vaselI rAjakIya paristhiti tenAM mAravADI mUDIrokANa mAMthI khasavA nasIba banI. gujarAtanI rAjkIya sthiranAe maDI rAjye vacce khAnagI udyogane AkarSavA cAre tbarI harIkAi jAmI . A soMgAmAM gujarAta kApI bhArthika vikAsArdha zrIna rAjayAnI sarakhAmaNImAM pAte zI vizeSa savalate ApI zake e vicAravuM paDaze. ethI sabhara evI navI kSitija gujarAta samakSa khullI thaI che. 1961nI vasatI mabhutarI pramANe gujarAtanI vastImAM brA dAyakAmAM 27 TakAnA vadhArA thayA che. gujarAtanI kula vasatI 2, 06, 73, 350 leAkeAnI hatI te 1969 mAM lagabhaga 2, 57. 25,000 thaI che. noMdhapAtra hakIkata e che ke pachAta vAgyo (dA.ta. DAMga, pa'camahAla, sAbarakAMThA, banAsakAMThA vagere ) mAM vastIvRddhinuM pramANa UMcuM che. zinuM pramANu nIcu che ne rAjgArInI tako. bhavana maryAti che. gujarAta rAjayamAM kula vasatIne mAtra 33 TakA va aDhAramAna dharAve che. 1951 thI 1966 nA dAmAM. bhattara cha TakA vadhyuM hatuM. te A dasakAmAM 16 TakA vadhavA saMbhava che. Aje paNa ra TakA gujarAtIe gAMmaDAMmAM vase che, mAtra 28 TakA zaheramAM. kuMTubanayojananA kAryakramane vega ApavAmAM gujarAta rAjye abhinadanIya purUSArtha karyo che. vaLI tAjetaramAM kanyA keLavaNI paNa phrImukta karI che. A pagalAMthI javAbadArInI sabhAnatAvALI mAtAonI saMkhyAmAM lAMSe gALe vRddhi thaze ane enI asara satatinI sa MkhyA te guvattA ane upara paDaze. vasatInI gIcatA pramANamAM prechI (gujarAtanA dara corasa kAlAvADane kAra, bhAratanI 16) davA nA utpAdita sAdhanonA pramANamAM e vadhAre che. je pradezomAM koMgIkaraNa ane utpAdana zakti AchAM che tyAM vasatIvRddhi vadhu hovAthI jIvanadhoraNa ulTu kathaLe che. saMtati niyamanane pracAra pachAta vistArAmAM karavA bahu sato nathI; khAma to samagra rAjyanI dhamanInuM prabhAba --zrI rAmu paMDita 2.41 thI ghaTADIne 1.5 TakA sudhI lai javAmAM saphaLatA maLe te * gujarAtanI praznano vanadhAmAM vike karI. videzI mUDI mArI sthiratA ane audyogika zAMti jyAM pravartatI ya e vistArabI svAbhAvika rIte najara doDAvavAnI. AthI bhaviSyamAM bhAratI zakatI. videzI sAhaso gujarAtane peAtAnA audyogika kendra tarIke apanAve e mATe rAjaya prayatnA jArI rAkhavA ombe peTro-kemiksa sakuMnne navI audyonika kSitija khAlI che. A Adhunika udyoganA saMpUrNa vikAsa AvatA dasakA daramiyAna karADA viSayanuM mahIkA bhAgI leze. enI sthApanA mATe videzI TekanIkala sahAyanI paNa khUba jarUra paDI, mApI gujarAtanA udyogapati dhAre tA kudarate ApelI A takane upayoga audyogika vikAsane pracaMDa vega ApavAmAM karI zake, vI AphrIkAnA jhanUnI rASTravAdathI gabharAine IMglAMDamAM bharAI beThelI gujarAtI kaDI nAra audyogika darakhAsta dvArA sarakAra gujarAtabha jAra AhIM zake. A pagala dIti ane dhoDI bAya vA | tamArI mAgI le che. gujarAtanI dharatI dhArIe chIe evI kasavALI nathI. gujarAtanA 71,177 ceArasa mAIla vistAramAMthI mAtra 55 TakA jeTalI jamInamAM ja vAvetara thAya che. vAvetaro yagya paDatara jamIna mAtra 2.7 TakA che. AthI vasatI vadhatI jaze ema annakSetre gujarAta
Page #464
--------------------------------------------------------------------------
________________ 482 [bahA gujarAtanI amitA vadhune vadhu parAvalaMbI thatuM jaze. Aje paNa vasatInI jarUriyAtanA 8.42 lAkha ekara jamInane pANI pUruM pADavAmAM AvatuM hatuM. pramANamAM anAjanI kula khAdha 9 TakA jeTalI che. 1967-68 nuM 1969 nA aMta sudhImAM 11.29 lAkha ekara jamInane pANI pUruM kula anna utpAdana lagabhaga 33 lAkha Tana hatuM. ekara pADavAmAM Avaze. Ama chatAM narmadA yejanA aMge kAMI pragati dITha anna utpAdana vadhAravAmAM gujarAte noMdhapAtra pragati karI che, na thaI zakavAne kAraNe gujarAtanA khetIvikAsane vinA vAMke sahana paraMtu annakSetre svAvalaMbana siddha karavA mATe vadhu purUSArtha jarUrI karavuM paDaze. jyAM sudhI vizALa siMcAI yojanAno lAbha gujarAtanA che. A dhyeya hAMsala karavuM gujarAta mATe bahu agharU nathI. khetImAM kheDUtane nahIM maLe tyAMsudhI pAkamAM vaividhya nahIM Ave ne utpAdana Adhunika paddhati apanAvavAnA prayatno kheDA ne surata jIllAmAM kSamatAmAM vRddhi thavI muzkela banaze. saphaLarIte thayA che. telIbiyAM ne magaphaLInuM utpAdana vadhAravAnA 1971mAM ukAI baMdha pU baMdhAI raheze tyAre siMcAInI prayAgemAM saurASTramAM noMdhapAtra pragati thaI che. trIjI paMcavarSIya sagavaDa vadhavA uparAMta prathama hAiDro pAvara sTezana paNa gujarAtane yAjanA daramiyAna telIbiyAMnuM sarerAza vArSika utpAdana vadhIne maLaze jene kAraNe 2,50,000 kileTa jeTale vIjaLI puravaThA 13.5ra Tane pahocyuM ane rUnuM utpAdana 14.39 lAkha gAMsaDI sudhI. paNa vadhaze. narmadA yojanA rAjakIya gajagrAhano bhAga banI gaI che eTale e kayAre amalamAM Avaze e kahevuM muzkela che; paraMtu | gujarAtanI cothI paMcavarSiya yojanA daramiyAna anna utpAdana gujarAtanI khetIviSayaka temaja audyogika samRddhinuM bhAvi mahadaMze upara vadhu bhAra mUkavAmAM Avyo che. annakSetre lagabhaga saMpUrNa svA. A yojanA upara nirbhara che. narmadA vikAsa yojanA pramANe valaMbana keLavavAnA hetuthI 1974nA aMta sudhImAM 15 lAkha Tana navAgAmane baMdha baMdhAya te prathama dasa varSamAM gujarAtanI dasa vadhu anAja utpana karavAnuM lakSya siddha karavAnI gujarAta sarakAranI lAkha ekara jamInane pANI maLe ne khetautpAdanamAM anekagaNI murAda che. A mATe 450 karoDa rUpiyAnA Ayojita mUDI rokANa vRddhi thAya. A janAthI 1054 megAvoTa vIjaLI paNa upanna mAMthI 300 karoDa rUpiyA eTale ke 66 TakA mAtra kRSikSetre, nahera na thaI zake. Ane sauthI vadhu lAbha madhyapradezane ane sarakho lAbha yojanA ane vijaLI puravaThA mATe phALavavAmAM AvyA che. gujarAta ane mahArASTrane thaze; paraMtu madhyapradeza je valaNa apanAvyuM rAjya sarakAre khetI sudhArakendro khelIne khetIvADI yunivarsiTI che ethI yojanAnI pragati aTakI che. A yojanAnA jhaDapI amala sthApI khetautpAdana vadhAravAnA prayatnamAM noMdhapAtra bhAga bhajavyo mATe kAMIka vyavahArU ukela Ave te rASTranA hitamAM che. hAlamAM che. bhAratanA dareka rAjya annakSetre svAvalaMbI hovuM jarUrI nathI, gujarAta rAjyanI vIjaLI utpAdana zakti 618 megAvoTa che. cothI paraMtu annanane kAraNe sarjAyelI paristhitine pahoMcI vaLavA mATe paMcavarSIya ejanA daramiyAna vadhu 824 megAvoTa vIjaLI utpanna annakSetre svAvalaMbananI nIti gujarAtanA hitamAM che. mAthAdITha karavAnI yojanAo hAthapara che. A utpAdanazakti siddha karavA Avaka (ke je Aje AdivAsI vistAramAM vArSika mAtra rUpiyA mATe 480 megAvoTanuM eka tharmala pAvara sTezana UbhuM karavAnA 97 che ne anya pradezamAM rUA. 205) vadhArIne mAthAdITha rASTrIya prastAva vicAraNA heThaLa che. A uparAMta 35 karoDa rUpiyAnA kharce Avaka jeTalI UMcI laI javI hoya to Athaka vikAsa jhaDapI dhuvAraNa mathakanI utpAdaka kSamatA vadhArIne 280 megAvoTa sudhI banAvyA vinA chUTako nathI. nANAMpaMcanA tAjetaranA ahevAla parathI pahoMcADavAnI nema che. gAmaDAmAM vIjaLI puravaTho vadhAravAnI yojanA eTaluM spaSTa thAya che ke gujarAtane kunehabharyo Arthika vahIvaTa kendra heThaLa trIjI paMcavarSIya yojanA daramiyAna kula 1023 nAnAM nagara pAsethI vadhu nANAMkIya sahAya meLavavAmAM ulaTo ADe AvavAne ane gAmaDAMmAM vIjaLI pUrI pADatAM rAjayanAM kula 13 TakA jeTalAM che. A paristhitimAM garIbAI ghaTADavAnA rAjyanAM aramAnAnI nAnAM nagara ane gAmaDAM (kula 1846) vIjaLIne prakAza mANatAM siddhi jhaDapI Arthika vikAsa upara ja avalaMbe che. thayAM hatAM. gujarAtanAM 50 TakA gAmaDAMmAM vIjaLI pUrI siMcAInI sagavaDa vinA khetInuM utpAdana Icchita pramANamAM pADatAM haju keTalA dasakA vItaze enI kalpanA karI zakAya ema che. vadhI zake nahIM. gujarAtanuM 90 TakA khetautpAdana megharAjAnI mahera vaLI gAmaDAMnA vIjaLI puravaThAne lAbha grAmajana keTalo uThAvI bAnI upara avalaMbe che. varasAda na Ave to kheDUtonI bicArAnI zakaze ene AdhAra enI AvakavRddhi upara ThIkaThIka pramANamAM raheze. AkarI mahenata dhULadhANI thAya che. sArAya dezanI lagabhaga 18 1960mAM gujarAta rAjayanI sthApanA thaI tyAre gujarAtamAM TakA jamIna siMcAI heThaLa che, paraMtu gujarAtanA vAvetara heThaLanA 3911 kArakhAnAM hatAM. e navembara 1968 sudhImAM vadhIne 5640 kula vistAranI mAtra7.8TakA jamIna ja siMcAI heThaLa che. siMcAI jeTalAM thayAM che audyogika kAmadAronI saMkhyA 3,46,000 thI vadhIne yojanAo pUrepUrI amalamAM mUkAya to 31 TakA jeTalI vAvetara Aje 4,50,000 jeTalI thaI che. aneka navA udyoge chellA 7--8 heThaLanI jamInane siMcAInI sagavaDa pUrI pADI zakAya ema che. varSamAM gujarAtamAM sthapAyA che. 1960-61mAM rAjyanI AvakamAM ukAI baMdha yojanA tApI nadIne nAthaze ne 14 lAkha ekara udyogone hiro 198 TakA jeTalo (rU. 155-48 karoDa) hate. jamInamAM be vakhata pAka laI zakAya evI sagavaDa kamekrame ubhI ene kAraNe gujarAta audyogika vikAsamAM tamAma rAjyonI sarakhAthaze. trIjI paMcavarSIya yojanA daramiyAna siMcAInI nAnI yojanAo maNImAM cothu ubhuM rahI zakayuM. samagra bhAratanI rASTrIya AvakamAM heThaLa kula 30 lAkha ekara jamInane pANI puruM pADavAnI kSamatAe udyogono hisso 13.7 TakA che. mAtra be rAjyo gujarAta karatAM pahoceluM gujarAta 1969 nA aMta sudhImAM 37 lAkha ekara kSamatA audyogika kSetre AgaLa che. mahArASTra (21 2 %) ane pazcima siddha karI zakaze evuM lAge che. mukhya siMcAI yojanA heThaLa vadhu baMgALa (2004 %). Jain Education Intemational
Page #465
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdha mA O rAjgArI pUrI pADavAmAM paNa gujarAta sakhama dezanI sarakhAmaNImAM sArI zitimAM che. 1960-61mAM majUra puravAnA 11 kA * varga hogAmAM zakAyeA hato. samaya jAstanI TakAvArI e ja vamAM 6 TakA hatI. e ja varSamAM gujarAta rAjyamAM moTApAyAnA udyo gAmAM zakAyelA majurAnI TakAvArI 74.8 hatI. jyAre samagra bhAratanI sarerAza mAtra 17.8 TakA ja hatI. sa'kalita nAnA udyo gAmAM rAjagArInI akhila bhAratIya sarerAza 4-1 TakA hatI jyAre gujarAtanI 92 TakA hatI. 1960 thI 1969 sudhInA dasa varSamAM gujarAte sAdhelA audyo. trika vikAsa noMdhapAtra haiyA nAM zanAstronI sarakhAmaNImAM vAmA che. audyogika rAjagArI upara nabanI vastInuM pramANa khUba nAnuM che. gujarAta rAjya sthapAyuM tyAre enI mukhya nabaLAi e hatI ke temAM audyogika viSane sAva hatA. Aje samagra dezanA utpAdanamAM gujarAtanA kApaDa udyoganA kALA 32 TakA, mIThA koyanA 60 TakA, soDAezanA 9 TakA, phArmAsyuTIkasatA 23 TakA, ejhoDAijhaneA 92 TakA, nepthala ane salphara blekasanA 53 TakA, simenTanA 15 TakA ane bhIMta ghaDIyALane 44 TakA che. trIjI yojanAnI zarUAtamAM mAtra kApaDa udyoga ja me!khare hatA. Aje anya ghaNA udyogo vikasyA che, karAbara 198 sudhImAM apAyelAM 569 paravAnAmAMthI 514 kApaDa udyoga sivAyanA udyogeAnI sthApanA - hai hatAM. enjInIyarIMga udyogo mATe 173 ane kemikala udyogo mATe 100 jeTalAM lAyasansa ApavAmAM AvyAM hatAM. gujarAtamukhya pANI, vijaLI, saza bA, audyogika vacano, pAkA rastA vagere pUrA pADIne odyogika zAMti ane 4.3 gujarAtI prAnI sAhasapriyatA ane zAmaLa vadhavAnI dhagaza paNa anya praderInI sarakhAmaNImAM noMdhapAtra che, 1960thI 1968nA gALAmAM utpAdaka mUDI rU. 156-4ra karoDathI vadhIne 1. dhAra karADa jeTalI thai cemAM pAdananI kiMmata rU. khanija telanI zodha e te| gujarAta paranA aNaciMtavyo kudaratI upakAra che, nava ja varSamAM gujarAtanu` audyogika vyaktitva spaSTa upasAvavAmAM Avaze|dhe jyare bhAga bhajgyA che. AthI mAtra gujarAtane nahIM, sArAya bhArata dezanA arthakAraNane AzAspada vega maLyA che. je gAmanA nAma gujarAta rAjya astittvamAM AvyuM tyAre ghaNAMe sAMbhaLyAM paNa nahAtA, e gAma Aje kola navAgAma vagere vistArAmAM tela ane vAyunA vipula jaththo gujarAtanA aramAnanAM dyotaka nIvachAM che. koyalI, aMkalezvara, serathA, mahI Akho . khAna, kAsaLA ane coLavADAM kudaratI vAyu paNa pUratA pramANamAM nIpA che. gujarAtanA vizALa sAgarakAMThA upara 34056 karoDathI vadhIne 2. 434 karoDa jeTalI thaI, 1960-6chanA gALAmAM 428 ka'panI rU. 200 karoDanI maMjUra thApaNAthI sthapAI. ( AAmAM naherakSetranI kaMpanIono samAveza tha jAya . ) rAjya sarakAre zANapaNa vAparI zradyogika vikAsa mATe poSaka vAtAvara ( Infra Structure ) UbhuM* karavA jarUrI mUDI zakAbU na karyu" rAta tA rAjyanA audyonika vikAsa ATalo jhaDapI na banyo deta kamanasIbInI vAta che ke utpAdaka vastuo banAvanAra eka paNa taMtra zodhavAnA prayatno cAlu che 6 thI 7 kaDa upayogamAM levA mATe 30 lAkha TananI utpAdana zaktivALI na jeTalA telanA AAmAMthI viSNuvikaraNa Ina kAyalI riphAinarI bhArata sarakAre ubhI karI che. raziyana sarakAranA pAyAnA udyoga gujarAtamAM vikasyA nathI. rAjyanuM udyogIkaraNa hajupaNa ekAMgI ane asamatula rahyuM che. sAdhAraNa Arthika maMdI paNa rAjyanA arthakAraNane hacamacAvI daI zake che e anubhava sahakArathI vadhu telane jaththA zodhavAnA prayatnA haju cAlu che. khanIja netranI sAthe peTrokeniksa udyoganI sthApanA mATe vanavI tA UbhI nALe ja che. ii gujarAtanA zrIdyogika vikAsamAM prAdezikavAmAM Ave to paNa AvatAM dasa paMdara varSa sudhI e mUDIkA karI che. mAtra A ekaja udyogamAM dara varase rU. 10 karoDa roka asa' tulA dhyAna kheMce tevI che. keTalAya pradezo evA che ke jemane udyogIkaraNunI havAno sparzamAtra thayo nathI. khatta, rAjyanA Arthika sAdhanA eTalA bharyAdita che ke, Arthika vikAsanI prakriyAmAM pUstu' na nIvaDe evI vipula zakyatAthI peTrokenikala kamplekasa vArniza, nAyabrezananA resA, plAsTikanI cIjavastuo banAvA mATenA sabhara che, kAmIna, yAtA DAna, kRtima rabara, khAtara, raMga, prAdezika samalA naLavAno akhataro oTa bhAdI zakAya ema paNa nathI; Ama chatAM bhinnabhinna pradezo vacce ArthikavikAsanI asamAnatA dUra karavA bhaNI rAjyanu mhAM te hovuM ja joIe. navI tA lAkazAhI rAjyane aneka aMtarAyo naDe te AMdhra pradezamAM je paristhati ubhI thaI che e meADI-vhelI gujarAtamAM paNa udbhave. udyogA gujarAtamAM sthapAya te Theka suratathI mAMDIne kola sudhInA rejhina pAvaDara, kAna bleka vagere utpanna karatA nAnA meTA bhaugolika vistAra udyogAthI dhanadhame. gujarAtanA udyogomAM paNa vaividhya Ave ane sthagita thai gayekA kApaDa udyoga viSe rAkSNAM ravAne badale navI kSitija kheAlatA udyogo bhaNI navA sAhasa vIzana mAM varSe gujarAtanA dara dhyanamAM eka ja udyoganA sthApita varga pADa mAne beMko che. potAnA koganAM pUryuM gujarAtanA rUpI mArthika vikAsa viSe bahA janmAve evAM be moTAM sAhasa, jAtre jhaDapI pragati karI rAAM che. A sAtamo saphaLa nIvaDe to vipula zakayatAo gujarAta samakSa jaimI thAya che. eka che khAtara udyoga. bIjo che khanija tela udyoga. vaDAdarA pAse jApananA sahakArathI khAtara utpanna karavA mATe eka gaMjAvara kArakhAnuM ubhuM thayuM che. piyA 16 karoDanI muDIyA nA udyoga gujarAta sTeTa pharTIlAijhara limiTeDa utpAdananI pUrNa kSamatAe pAMcarI sAthe rAnA 45 hana memoniyA, 323 Tana yuriyA, 400 Tana emoniyama sara ne 1 Tana phArmaniyama phospheTa utpanna karaze. jAhera sAhaso sAmAnyarIte mUDI vadhu paDatI bharakhI tAM taiya che te kAryakSamatAmAM nabaLI hoya che; paraMtu mA Tera sAme kaeNneramAM parI sapta pratiA prApta karI . nAnA udyoga pathu gujarAtamAM khAtaranuM moDhuM kArakhAnuM nAkhavA mATe raju karaMsI pAjanA dilhInA rASTrIya zatara mAM baDhavAI gaI che. mA cAnA te majAra rAkhavAmAM Ave to gujarAtanA audyogika vikAsane sAro prema maLe.
Page #466
--------------------------------------------------------------------------
________________ XC7 | hA ka2tana mitA With Best Compliments From INDIAN STEEL SUPPLYING CO. JIVRAJ & VRAJLAL * STEEL SUPPLIES OF INDIA. STEEL ENGINEERING CO. H NDUSTTAN STEEL SINDICATE PIPE FITTINGS & HARDWARE MERCHANTS IRON & STEEL MERCHANTS ( Commission Agents & Suppiers ) Stockists & Suppliers : Head Office : Carnac Bunder, Iron Market, BOMBAY-9 G. G. BRAND BRONZE VALVES Telegram : MURLI Phone : 327645 : 323000 Office , : 531470 : 532079 Resi. PIPES & FITTINGS For GAS WATER & STEAM BOILER MOUNTINGS LABORATORY EQUIPMENTS G. M. LEADER VALVES & COCKS PRESSURE GUAGES With Best Compliments from WATER METERS Phone : 322756 Gram : NAITIK I . G. M. VALVES & COCKS M'S. NANALAL SHANTILAL C. IS & S. PIPES SPECIALS RUBBER HOSE & CLIPS Manufacturers & Dealers in STAINLEES STEEL AND GERMAN SILVER WARES SEMI ROTARY HAND PUMPS 65, Marwadi Bizar BOMBAY-2. 122, NAGDEVI STREET, BOMBAY-3 Telegrams : SANIPIPES Phone : 325138 Jain Education Intemational
Page #467
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha banyA che 485 na ha tAM aramAna ThekANAM na hoya ane e rAjya saMcAlita udyogo, vepArI saMsthAo, gujarAta sarakAra cothI paMcavarSIya yojanA daramiyAna mukhyatve grAma audyogika ane nANAM nigamomAM AgavuM sthAna bhogave che. bhAratanA audyogika vasAhato pAchaLa rU. 60 lAkha kharcaze. 1956 mAM Arthika ne sAmAjika peya siddha karavAmAM A sthiti bAdhaka rAjakoTamAM bhAratanI sau prathama audyogika vasAhata zarU thaI tyArapachI nIvaDavA saMbhava che. praNAlikAgata udyoga saMcAlananA DhAMcAmAM DhaLele A kSetre sArI pragati thaI che ethI yojanAne aMte gujarAtanA vaga gujarAta samakSa AvI paDelI A moTI takane yogya dizAmAM 17 halAomAM audyogika vistAra vika 17 jIllAomAM audyogika vistAranuM vistaraNa thayuM haze. khAnagIvaLAMka nahIM ApI zake. jUnI saMcAlana paddhati ane vaijJAnika udyoga kSetra, sahakArI kSetra ane nagarapAlikAo dvArA zarU thayelI audyogika saMcAlana vaccenA gharSaNamAMthI navo ja varga ubho thato jAya che. vasAhatonI saMkhyA paNa ThIkaThIka vadhatI jAya che. AvAM 518 zeDajhanuM A varga ja arthakAraNamAM vadhu kAryakSamatA ANI zakaze ane kAmakAja te pUrUM paNa thayuM che. lekazAhI rItarasamone udyoga sudhI pahoMcADI zakaze. audyogika gujarAtanI prajAmAM vIjaLInuM cetana haze; paraMtu pUratI vIjaLIne saMcAlana paddhatimAM AmUla parivartana ANavAmAM gujarAta niSphaLa puravaTho upalabdha nahIM bane to jhaDapI Arthika vikAsanAM aramAna nIvaDaze to enI mAThI asara prAdezika Arthika vikAsa upara paNa adhurAM raheze. alabatta, agAu jaNAvyuM ema tharmala vIjaLI purapaDaze ja. vaDe vadhAravA mATe gujarAta vidyuta maMDaLe ThIkaThIka purUSArtha karyo che. ehaminiyama, meMgenijha, bekasAITa, cUne, sIlIkA vagere trIjI paMcavarSIya yojanAmAM vIjaLI utpAdananAM lakSyAMke gujarAta khanijo prAdezika audyogika vikAsa mATe ghaNI taka pUrI pADe che. rAjya lagabhaga 100 TakA siddha karyA e hakIkata abhinaMdanIya che; saurASTramAM ane kacchamAM A khanijene ja sArA pramANamAM che; paraMtu hAiDro vIjaLI vahelAmAM vahelI take utpanna thAya to ja vIjaLI AthI simenTa udyogane vikAsa paNa A pradezamAM sArA pramANamAM kharca ghaTe ne udyogone paNa phAyado thAya. gujarAtamAM Aje 15,000 thaI zakaze. khetInA 5 5 vIjaLIthI cAle che. cothI paMcavarSIya yojanA daramiyAna - gujarAtanI amula DerIe to AMtararASTrIya pratiSThA meLavI che. grIDa yojanAno lAbha dareka vistArane maLe e jovAnI sarakAranI evI vadhu DerInA vikAsa mATe gujarAtamAM ghaNI zakayatAo che. murAda bara Ave te vikendrIta udyogane jabarUM pIThabaLa maLe. samagra AvI DerI mATe jarUrI yaMtra sAmagrI banAvavAnAM kArakhAnAM paNa rAjyamAM game te sthaLe vIjaLI sarakhe dare pUrI pADavAmAM AvatI umAM karI zakAya. hovAthI udyogonA vikendrIkaraNane ane prAdezika vikAsane sAruM IjanerI udyoga gujarAtamAM nAnA pAyA upara khUba vikasyo protsAhana maLyuM che. ilekaTrokemikala udyogone khAsa ochA dare che. jema navAM kArakhAnAM ubhA thatAM jaze ema yaMtranA bhAganI vIjaLI pUrI pADavAnI darakhAsta sahAnubhUtibharI vicAraNA mAgI puSkaLa mAga ubhI thavAnI. je kApaDa udyoga mATenAM yaMtra banAvatAM le che. TUMkamAM vIjaLI puravaThAnI dizAmAM gujarAta rAjya kare kArakhAnAM paNa ubhAM thaze ne ADaktarI rIte anya nAnA udyogonA pracaMDa purUvAtha 2 pracaMDa purUSArtha audyogika vikAsa mATe anukULa bhUmikA sarjavAmAM vikAsane vega maLaze AvA udyogo mATe UMcI guNavattA dharAvatA saphaLa nIvaDa dharAvatA saphaLa nIvaDayuM che, paraMtu A purUSArtha avirata cAlu raheze to ja yaMtravide ane vaijJAnike bahAra pADavA viSe rAjyanI zikSaNa saMsthA- vikAsane dara TakA oe jAgRta rahevuM paDaze; nahIM te Arthika vikAse ubhI karelI gujarAtanuM Arthika Ayojana berojagArInI samasyA hala rojagArInI takano lAbha rAjayanI prajAne nahIM maLe. prAMtavAda ane karavAmAM haju joIe tevI saphaLatA prApta karI zakAyuM nathI, audyogika bhASAvAdanAM je aniSTo mahArASTra, pazcima baMgALa ane madrAsamAM ne sAmAjIka zAMtino AdhAra mukhyatve A samasyA hala karavA upara ubhAM thayAM che e gujarAtamAM na janme e viSenI kALajI udyogIkaraNanA che. gujarAtanI cothI yojanA rojagArI-abhimukha nathI rAjya A tabakake ja rAkhavI khuba jarUrI bane che. rojagArI vinimaya kendramAM 1966- 67 mAM noMdhAyelA 153,974 | gujarAta rAjya nANA nigame (Gujarat state FinaNa umedavAromAMthI phakta 14,683ne rojagArI ApI zakAI hatI. vaLI Corporation) rU. 37. 75 lAkhanI nAnakaDI nANAMkIya sahAyathI mAMdI kApaDanI mIlAe bekArIne prazna vadhu vikaTa banAvyo che. A 1960 mAM enI pravRtti AraMbhelI. 1968, 69 mAM A sahAya rU. sthiti lakSamAM laIne rojagArInA prajaLatA praznane kAMIka haLavo kare 265 lAkhane AMkaDe vaTAvI gaI che. judAMjudAM sAdhano dvArA evI jogavAI ethI yejanAmAM thaI heta to sAruM hatuM. tAjetaramAM apAtI nANAMkIya sahAya chellAM sAta varSamAM rU. 18 6 karoDathI bekAra Ijanerene Atmanirbhara karavAnI dizAmAM rAja bhaluM pagaluM vadhIne rU. 94 36 karoDanI thaI che. abhinaMdanIya che; paraMtu bekArInI samagra samasyA haLavI kare ne gujarAta audyogika vikAsa nigama (Gujarat Industrial mAnavazakiAno yogya upa ga kare evA udyoge vadhu pramANamAM Development Corporation)nI sthApanA 1960 mAM thaI sthapAya e dizAmAM koIka karavuM jarUrI che. nigame lagabhaga 3500 ekara vistAra odyogika vikAsa mATe pasaMda gujarAtamAM sauthI seMdhapAtra vikAsa sahakArI pravRttine thayo che. karyo che. cAthI dejanA daramiyAna rU 15. 25 karoDa kharcavAne trIjI paMcavarSIya yojanAne aMte lagabhaga badhAM gAmaDAMmAM prAthamika nigamane aMdAja che. atyArasudhImAM nigame 107 audyogika zeDajha sahakArI zAkha saMghanI sagavaDa pUrI pADavAnuM dhyeya siddha thayuM hatuM. bAMdhyA che, 281 nuM kAma cAlu che ane cothI yojanAmAM bIjA A saMgha 51 TakA khetIviSayaka ne 33 TakA grAmaprajAne AvarI le 150 zeDajha umerAze. audyogika vikendrIkaraNanuM zreya layamAM rAkhIne che. jethI yojanA daramiyAna sahakArI saMghonI sabhyasaMkhyA aDhI lAkha Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #468
--------------------------------------------------------------------------
________________ | hA muzananI garimA jeTalI vadhArIne kula sADA paMdara lAkhe pahoMcADavAnuM dhyeya che. jenAo ne enI prAdezika vaheMcaNI mAtra guNavattAne AdhAre rAjayanI rASTrIya Avaka mukhyatve khetI ane udyoga para ava nakakI thAya che e bhramamAMthI ApaNe saveLA mukta thavAnI jarUra che. laMbe che. A be kSetrone phALe rAjyanI kula Avaka 55 TakA audyogika vikAsa pAchaLanI ApaNI daSTi saMkucita ne prAdezika na eTale che. 1960-61 mAM rAjayanI Avaka rU. 897 karoDa hatI te ja hovI joIe; gujarAta e bhAratanuM avibhAjya aMga che e cethI paMcavarSIya yojanAne aMte rU. 1267 karoDa thaze eTale ke paNa ApaNe na bhUlavuM joIe, sAthe sAthe gujarAtanI vizALahRdayatA lagabhaga 30 TakA vadhaze. 1 TakI rahe ne rASTrI asmitAnA darpaNamAM ene potAnuM pratibiMba videzI mUDI joIe eTalA pramANamAM gujarAta pratye AkarSAI dhaMdhaLa' thatuM jatuM na lAge e nI paristhiti ubhI karavA mATe sarve nathI, enuM eka kAraNa e paNa hoI zake ke atyArasudhI udyoganI rASTrapremI hindIoe prAmANika purUSArtha karavo joIe. karakasarabharI sthApanA mATe jarUrI suvidhAo gujarAta rAjaya pUrI pADI zakatuM na hatuM. paristhiti dhImedhIme badalAI rahI che; Ama chatAM gujarAtanI rAjakIya, audyogika ane sAmAjika netAgIrIe rAjayasarakAra taraphathI A dizAmAM kAMI vadhu jalada prayananI jarUra che. chellAM nava varSa mAM ghaNI lIlIsUkI joI che. rAjyanA Arthika vikAsa ApaNe prAdezika hita AgaLa dharatAM acakAIe chIe; vidhagazanI mAtrA sattArUDha pakSa ane virodhapakSa baMnemAM sara bI tIvra che. rASTrIya kSetre saMkucita daSTivALA sAbita thavAno Dara sevIe chIe. AthI gujarAtanA audyogika bhAvI viSe AzAvAdI banavAne pUratAM kAraNo paraMtu svAtaMtrya pachInAM bAvIsa varSanA rAjaya-kendra saMbaMdhanA che. atyAre hatAzAnuM je vAtAvaraNa jaLyuM che e to rASTrIya ItihAsanuM viziSTa lakSaNa e rahyuM che ke bole enAM ja bera vecAya niSphaLatAnuM cihna che; AvuM vAtAvaraNu lAMbuM na TakI zake. gujarAta che ne trAgu karanAra ja ghaNIvAra phAvI jAya che. A eka kamanasIba pitAnI maMjhilane vaLagI raheze te A sadInA aMta sudhImAM paristhiti che. kendra sarakAre rAjayanA Arthika vikAsa aMge phALavavAmAM gujarAta bhAratanuM Arthika vikAsanI gatimAM bIna naMbaranuM rAja sAdhano mATe rokakasa mApada Da nakakI karavA joIe. dilhImAM badhI banI raheze. With Best Compliments From : M/s. Saurashtra Minerals Pvt. Ltd. East Kadia Plots. PORBANDAR Mice Owners & Mineral Suppliers Our Speciality "BEST SUPERGRADE CHALK POWDER" For Paint & kubber Industries. Jain Education Intemational
Page #469
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM saurASTrano lokaudyoga sorASTranA kAcI mATInA kAThI, kATalAM ane majusa saurASTranI prAmanArI badhI ja kaI kalAkAra tA nathI hatI, paNa kasabakAra te temAM meATA bhAganI che ja. A nArInI kalApriya dRSTithI tenA gharanI dareka vastu temaja rAcaracIluM ane khI rIte rUpasanna pAme che. temAMya te khAyarANI, rajapUtANI ane kAThIyA NIonI cALA"zIkAMguli to dhULa dAMmAMthI ' vanavA dhATA sarje che. dharanI mAMDyanA kAThI, kAThalAM ane majusane avanavA dhAra upara cAbana vahanA rUpa ApI, tenI mAMDa goThavI, panene tA teo IndrapurI jevuM sAvI de che! ane mAnavI mAtane vastI to anerI mAyA rAya ja ne ! namaLe makAnuM pAtIka ghara, mAnavIne saradha( sva ), karatAMya avika hoya che, ane e peAtAnA ja gharamAM jyAre aMganA maramALAM mAnavIe zaNagAra-sajAvyA hoya to e panI mohInI za mUkAya ? te ghara to ye ja vaseluM hAyane ! tethI ja gharane dharatIne cheDe kahyuM haze ne? dareka ThekANe ne gAmegAma gharane zaNagAre te che gRnArI ja, pachI te mAtA taiya ArDana DAya da kulavadhu dAya. potAnA pane vAcoLI, lIpIgU pIne kulaRpara cemburAka rAkhavuM, teto gha nArInI moMgherI mamatA che. mArIzAkhA patranI, mArIssA kAnavAsaNanI rUDI mAMDa goThavI, tene oLavA karI, tenI kalAmamatA vadhAravI temAM ja A grAmanArIne kasaba kaLAI Ave che. COM zrI khoDIdAsa pAra parAvAnI sAthe, pIte ke karAnI bAjue mATImAMthI banAvelAM ThaMDI, palAM, ane bahumaDI (majurA) ne lAkaDAnA DAmaciyA paNa haze. aa gharamAM gelelI badhIya DeDI, kAThA ane majusa pAmanArImAe patAnA hAthe mATImAMthI paDI, TIpa, pALIne gharamAM gADI dIdhela hoya che. kayAMka dharamAM to pa thI 6" varsanI jUnA kAThI kAThalAM paNa emane ema hoya che! Ama nAnAmeTAM jarUrata pramANenA kAThI kAThalAM grAmanArIo mATImAMthI ja banAvI le che, paramAM gAvI OM OM, je vakhata jatAM khUbaja rIAM thaI ya che. jUnI saMskRtionA khAdAmAMthI paNa anAja bharavAnI meATImerI kAThIo maLI AvI che, jo ke te agnithI pakAvelI che. AvI kAkIo mAMhe-jo-daDo lAtha vagerenA khAdANamAMthI maLI che. AvI IemAM te vakhate anAja bharAtu ho, gema manAya che. 7 patu saurASTranA gAmaDAMmAM mATImAMthI banAvelI kaDhIomAM anAja ja bharAya che; paNa te pakAvelI nathI tI. saurASTranI prAmanArI anAja-kaThoLa karavA mATe che suI javAM mApanI kAkI, kAlAM majusa vagere potAnI rIte gharanI jagyAnI mALAcanA AdhAre caDIne gharamAM gAve che. tene marcanA tApamAM ja sUkAvA daI te sUkAyA pachI upara bALa karIne, rUDI rUpALI banAvI de che. dareke dareka gAmamAM gAmamAM to kAnA hinA to kAmane Troya, mAgazara-mA madine viSA yAna mAya, ne caitara, vaizAkha ne je e grAmanArIe mATe navarAdhUpa di'. e navarA divasomAM ja grAmanArIe AvAM navIna kAma kADI, kAThalAM ne majusaDInA dhaDatara ja beMka bAju dADhamAM badhiI bhagara meLo ne gorI gAvaDInI samay dI, tA sAme ja UMcA pagathAre hArabaMdha ekathI mAMDIne ja eka ozarIe cAthI eraDA jovA maLaze paranI mATI sIpI marziyanA joI haidhe eka natano ThAThA mIThA zAnada thI, paNa te koI pagathAra caDI. AzarI boDIne gharamAM ketu' karaze, tA jhAMkhA ajavALe jaLu maLuM thatA oraDA joI ne jonAra khuzI jarUra anubhavaze. enA khapeDAbaMdha khAraDAmAM dezI naLiyAvALAM gharamAM LiyAnA sI. javAthI takamAMthI sUryanA prakAza daraDA rUpe paramAM IdharatIdhara verAtA uparathI nIce lAMkhe lIse thaI ne jaLakatA dekhAtA haze, khaDIe dhoLelI pachIta ane karAnI nIce veMta eka UMcI banAvelI lAMbI peDhalI upara peTIpaTArA goThavyA haze. paTArA upara la, goLA ne bhApAMnI mAMga haze, mAMthI pADIka megelI bharAI para ane tenI vapara DAmavAnI baLaka caLaka thatI mAMDa gevI haze. A badhuM te dareka gharamAM acUka haze ja. paNa peTI-thaye saurASTranA gAmaDAM vadhAre khAbaDa khAbaDa che, melAghelA rastA upara dhULanA gharamAM paga roTAI jAya tevAM rastAmAMthI je koi gAmajanonA pamAM va, tA. saMkhA paDatA to jarUra jovA maLIza kare che, maga, kha, kathI vagere kaThoLano mATe nAnA ThaMDAM ghaDe, jyAre bAjaro, jAra bharavA mATe masa moTI bethI aDhI kAraDI dANA samAya tevI moTI kAThIo varDa. AvaDI moTI karI jo kaLiyA vALa paDe to paramAM tene lAvavI. zo ne ! taiyI ne mADInA khUba moTA vAsaNa banAvavA doya to te badhAMya dharanI daNa ja banAya. dhIme dhIme rAjyarAja vanavatanA ghara caDAve. TIpI, thAbaDI hArIne sakhyA. karatAM karatAM rAjya sukAtu naya tema tema ghara caDAvatA jAya che, ane bIje divase bIjA gharanI mAMDaNI mAMDe che. moTI, lAMkhI ne UMcI majusaDI pazu paramAM ja strIo paDe che. emAM e bhALa ke traNa mALa ane mAlIpA cArathI cha khAnAM paNa koI vAra ghaDe che. je judA judA khAnAmAM cIjavastu rahI zake. kheDUta, vasavAyA, krAMTiyAvaraNa ne mAciyA saunA mArImyA gharamAM kI, kAlAM tA taiya ja. mAnavI mAtara mATImAMthI pedA te dhULamAM ja maLI jAya che. janama bhAmakAnI dhULeya pAvanI
Page #470
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4 [ka muyAnI garimA hevAthI, dhULa raheyA grAmajano dharatInI dhULanI A rIte pUjA kare che. gAmanI dharatI saunA moMghI mAvaDI che. ane A mAvaDInA sattAno vizeSataH tenA ja upayAga karyuM . gAtrIe medarA bhAge lagabhaga dareka prakAranI jarUrI jammusA dhULamAMthI ja ghaDI kAre che, jevI tene sAva jera (bhUkA) thai jAya, pachI tene cAraNIe cALI nAMkhI, cAraNImAM raheluM pallu gorANu ane kastara kADhI nAMkhI, bheAlI sarvezI mULamAM A Aga mATI ane be mAtra dAda meLavIne, jevaDI vastu banAvavI ya tenu kaLa bAMdhIne te pramANe gAyui ke ghInAM bhATInAM cALA, mAMDa goThavavAnI abharAI. hIM, dUdhanAMkhe che. be thI cAra divasa gArniyAne aDavA ne ekarasa tha ane roTalAM mukavAnI majusaDI, kaThoLa ane kameAda bharavAnAM keTalAM, ane anAja bharavAnI masamoTI karI; zyAma dareka cIja, gAma strIe mATImAMthI ja ghaDI kADhatI ne haya ghaDatI rahI che. ceAkhAnIne gharamAM lai jai zakAya tevaDAM karavAnAM hoya, te teA bahAra ja jAya tyAra pachI ja A mATIthI bAie dhATa ghaDavAnA zarU kare che. AvAsaNa te pramANamAM nAnAM nAnAM jevAM ke dharanA bAramA khamAM paDe che; paNa jo pramANamAM moTa karavAnA hoya to te gharamAM ja paDe ke. kANuM ke, te mAthuM dAvAthI tene paramAM karNa jevA muzkela paDe che. tethI gharamAM ja te pAya chaeN. tenA uparathI ja saurASTramAM devadagA yAsa mane kahevAnI kahevata kahI che ke, gharamAM thayo dharamAM jaDayA' e ekane eka kAra (kANe) paDayA rahe che. vAsaNuM ghaDavA mATe visanA mAkhAve vakhatamAM thA karavA hoya tevI jagyA pasaMda karIne eka e strIe tyAM ghaDavA ese che. sau prathama khajUrI ke suravALInI sAvaraNIthI tyAMnI jamIna vALIcoLIne badhI dhULa ane kacaro sApha karIne TAkaraDI banAvI de che pachI tenA upara lAmAM bolAM chANAMnI rAkha tyAM bhabharAvIne pAthare che. pachI majabUta vAMsanAM khapATiyAMnI capAtarIne mApasara kApe che ne kaDavo patha thaya to maiM ThaMDA paDe ja banAvyA che. tenA mApa pramANe yAriyAM bAMdhIne tenuM corasa mALakhu taiyara kare che. majusa dharavI hoya te khapAriyAnuM pArasalaseksa mALakhuM taiyAra kare che, ane jo koDI paDavAnI ya te vAMsanI khapATAmAMthI ja geALAzavALuM mALakhuM banAve che. A badhuM taiyAra thayA pachI goriyAmAMthI be hAthamAM samAya tevA pADAne jotA pramANamAM pANI ne kerI dhULa umerI, kAbavatA jaI te elI rAkha bhabharAvelI jagyA upara chANA thApe tevI rIte be thI traNa IMcanI jADAInA cAsa ke gaLa cara banAvI tenA upara Avyu. khapATiyAnu mALakhu mUkI de che. mALakhu mUkayA pachI tenA upara pAchA mATIne melo ja ke bIjo para caDAvI, khArAnA mALakhAne barAbara je tharanI vacce laI le che. Ama varSamAM gapAkapAnuM mALakhuM kavI ya che jethI vAyunA taLiyAnA ghara bhAMgI ke phAkI jato nathI, vacce mAriyo dayAthI te pakaDAI rahe che. mAma kAThI, ThaMDo ke majAkanu naLiyu taiyAra karyA pachI tene te lIlu hAya tyAM ja tavethA ke patarAthI barAbara corasa, samagyeArasa ke gALa banAvI AjubAju je lAMbI khAMcAkhUMcI hoya te kADhIne sarakhA dhADa karIne pachI sUkAvA OM hai, mA tiLayAnI DArka te ghATanA AkAra kada pramANe 5 IMcathI cha IMcanI DAya che. 7 A rIte tene bhAga sAma karyA pachI tene ebe diva yaDe sUkAvA maLe che. tyArapachI tene vatatanA UMcA nai da dhI 10 IMcanI gALAI-vyAsavALAM ke corasa kaiMDArelAM pAyA kare . kAThalAM te tenA kada pramANe bhAre vajana jhIlI zake te mATe cArathI cha pAyA karavA paDe che. tenA taLiyAnA AkAra samayeArasa ke gALa hAvAthI tenAM pAyA cheTADeTA rahe che, tethI nIcenA vacalA bhAgamAM khUba ja mokaLAza rahe che. tethI kArravAra samatAlana gumAvIne vaccethI kAkA ke juma sI paNa jAya, tethI paNa vacce bIja kameda bharaDavA mATe moTAM rIMchaDA ( dhaTalA ) paNa mATImAMthI ja te banAvI le che. < 1947mAM deza svataMtra thayo, ane pacavarSIya yojanAo paDI gAmaDAMomAM dhArIyateka nA AvI ja. gAmegAmanA sAmaTI khetIvALAM thAka beThA be pAMdaDe thayA, eTale teoe dezane naLamAM chAyA khapeDA baMdha kAcA nAnA kADhI nAMkhI, tenI jagyAe vilAyatI naLiye rAtA ane sImenTa cUnAnAM pAkAM khAraDA UbhA karI dIdhAM. AvAM pAkAM khAraDAmAMthI pachI mATInI vastuone te rUkhasada ja maLe ne ? ane tenI jagyAe phUDanA khAlI thayelAM TIpane samA karAvI, raMgarogAna karAvI gADavI dIdhAM ne pachI te temAM ja dANA bharavAnA zarU karyAM ane have te dhIme dhIme AvI jAtanAM rIpa jAnA gharamAM Avato jAya che te sAthe kAcI mATInA yAna dezI, kAlAM vagere adazya thatAM ya che, te pazu ya gAmaDAMmAM hajIya ardha bhAgathI . lokonA gAlI khA ne dhoLA gharamAM kIDI kAlA te majusanI mA jUnA vakhatanI ema ne enaDIpera gADavelI che ja. paNa jAnA badalAyA tenI sAthe jUnI kasaba kArIgarI teA jhAMkhI paDI ja che. AthI 30 thI 35 varasa pahelAMnA majusa ane kATalAM jotAM, hAla navAM banAvela kelAM majUsaDInI krama kArIgarInAM mApa ane kaDAra ceDAMka A dekhAya ja che, banAvavAnI rata te te navAM jamAnAnA pratApe ja te vaLI ! saurASTramAM A koDI, koDalAM vagere ghaDavA kArAdhAra nALA che. caitara, vaisAkha ke je mahinAmAM bhAyu dikadIyuM dhULakhAze jaIne tenI kAravatI 15 ke 20 suMDalA pUrva khAdI lAve che. dhULa udhaIvALI na hoya tenuM dhyAna rAkhe che. dharInA kaNa pramANe mULa kALA, bhUkharI pILA ke gAmanI TrAya te paNa cAle che. je gAmamAM je pULa, teno ja mukhyatve upayoga kare che, pazu A ThAma vAsaNa ghaDavA mATe dhoLA bhUtaDA maLI jAya te kAThI, kAThalAM te majusanA zAbhAraga era vadhI jAya che. A bhUtaDAmAMthI banAvelA ghAsa ane majhAnA dhAmA jAphInA patIkAe carcA lapeTacA hAya tevA rUDA bane che. ane pachI enI upara dhALI khaDInA lIMpaNane ALIpAnA vATAthI bhAyuM upasAvI, upara TALaka TIbeka cAMDI dIdhA pachI to te kADo, ANI ke juma nA gharanuM paraMtu ja banI jAya che ! bIjI mATI-ghULamAMthI banAvI dhAka, ga ne gAna hatAM bhUtaDAnA paga pAse jhAMkhyane namANuM jAge che. kAThI, kaMTho ke majusaDI banAvavAnA hoya tyAre strIo. beMka divasa mATI kheAdI lAve che, ane tenA phaLiyAmAM ja DhagalA kare che. tene dhAkAthI dhokAvIne DhephAM bhAMgI, kAMkarA vINI lai, paheALI kare, pachI begI karIne mAthI kAnI kAne bhAga pADI nAMkhe che.
Page #471
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika ra mantra | e pAyA mUkavA paDe che, ane zAbhAnI dRSTie paNa vacale bhAga bheDA ne jo lAve che. tethI paNa dekhAvanI dilmei pabu pAyA jarUranA che ja. rA!zAM te majusanA pAyA moTAM bhAge cAsa AkAranA ja kare che. AvAM pAyA upara mATInA vATAthI tema ja mATImAMthI kAra kheMcI kADhI suMdara kaMDAraNa kare che, jevAM ke, hAsyuM, paTTA ane gALa DhALiyAM, jyAre mATInI keDInA pAyA sAva sAdA ja kare che. te pAyA uparathI jADA ane taLiye jyAM jamIna upara maDhelAM dAya tyAM te pAtaLA rAkhe che, Ama kAThIne hamezA cAra ja pAyA banAve che. tenuM kAraNa, kADInuM taLiyuM hamezA gALa ane sAMkaDu heAvAthI, nIce jagyA ochI rahevAthI cAra ja pAyA kharekhara samatAkSanamAM AvI zake che. A rIte taLiyA sAthe pAyA kharekhara gADI, pAyA sAva sUkAI jAya pachI e strI thaIne taLiyAne TAbI nAMkhe che. eTale pAyAnA taLiyA jmIna upara AvI jAya , ane jenA upara paDavAnu TAya te upara AvI jAya che. pAyA barAbara samathaLa rIte jamIna para goThavAya jAya che, ne kAI TA, ra3 4 2. nIce lAge to tenI upara mADI dAbI che, ne badhAM pAyAne jamIna sAthe samataLa rAkhI de che. banAve che. kADImAMthI dANA teA nIcenA " sANA '' mAMthI kaDhAya che. A sANuM kADImAM taLIyethI Azare 8thI10 IMca UMce peTALanA nIcenA bhAgamAM Azare 3 IMca mAsanA vartuLa jeTaluM DrAya che. tene kapaDAMnA kucA goThavI goLa DAya karI tenAthI baMdha karI devAya che, ne jyAre koThImAMthI anAja kADhavuM hoya tyAre sUMDalI ke sUpaDuM parIne DA kheMcI kADhe che, te vakhate sATTAmAMthI anAjanI pAra nIce thAya che, joItuM anAja nIkaLI jAya, pachI bhIMsa dardIne DATA khadha karI de, eTale anAja nIkaLatuM baMdha thaI jAya che. saurASTramAM anAja bharelI koThInu' eka varata che ke ' tArI mAneA bhAla phrAyeA, mArI mA sUpaDu laine doDI.' uttaraH sANAmAMthI nIkaLatuM anAja. Ama pAyA ne taLiyuM taiyAra thayA pachI uparanA bhAgamAM koDI, kayo ke bAjunI bAMdhaNuMInA pauMDa caDAvI pALa cavA lAge che, enI DAI samabhaga traNathI cAra iMca jeTalI TAya che. A pAtra vAcaka vana tathI cADIka vadhu thayuM che. eka divase ATalI maLyA pachI thoDA thADA aMtare be che. vacce vacce divAlamAM vAMsanI jarUra pramANe AThathI daza jeTalI capeAtarI, je lagabhaga 7 thI 8 IMcanI hoya che tene, ardhI caNelAmAM khUMtADe che te ardhI bahAra rAkhe che. bAkInA caNelA uparanA bhAga upara bAnI jhINI cALelI rAkha) bhamAvI de che. caNelI upalI jADAvALI dhAramAM vacce vAMsanI capeAtarI khUMtADI tenI uparanA bahAranA bhAgamAM muThThI jevaDAM mATInA muddI capeAtarI para karI ke che, jethI vALareja karavA castarane meM pakaDI rAkhe che ethI vila sarvAMga baMdhAtI rahe che. Ama karI karIne rAja vatatvanA para tA. pa . carma kAme lA carma kAmuka thaI gayA dAya je, ne tenA upara bAnI bhabharAvelI, temaja carSAtarI ne pADIo mUkayA hovAthI sukAyA pachI prathama cagelA thara ane bIjA divase maLelA cara sukAyA pachI, jo judAM judAM karavA ya no thaI zake he.. be ghare kavinanA khAnAnI jema ja chUTAM pADI zakAya che. kAlo ne masa cosa ke cAsa davAthI tene makAnanI divAnI jema ja sIdhI divAla caNavAnI hAya che. kaDiyAnI jema ALabAnI jarUra pakatI nathI. ATaka cAre vAlA mananI sIdhI ja canA che. kaDavAMnI cAI mAtra cArathI cha phuTa kare che. majusanI UMcAI lagabhaga 4 thI 5 phUTa le che; jyAre kaDInI UMcAI pa phUDa thI mAMDIne phara sudhI laI jAya che, kaMThI hamezA gaLa ja paDe che. kRSidhI sAMkaDI kAkI, vacamAM peTALa pAse peDIka vadhAre geLa karIne teNu bAra kADhe che. pachI pAchI dhIme dhIme sAMkaDI karanAM, upara jatAM tamiA jeTalI ja sAMkaDI thaI ya che. upara pachI pAchA khapATiyAMnuM mALakhuM' karI, upara khAlI geLA mahiyumALI rce. dADo Ubho sora pAranA dAvAthI, temaja bahu meTA na dAvAthI, temAM peTALamAM sAlu' nathI banAvatA. temAM tA uparathI ja kaThoLa bharAya che ne uparathI joIe teTaluM pADI che pAkI kALa kATI levAya che. pachI upara corasa TAMkaNa DhAMka? ; jyAre majusa e nA gAmaDA gAmanu' cIjavastu rAkhavAnuM pAMjarU ja beI lo. tene to upara mathALe paNa taLiyAnI jema ja mALIne peka kareluM hoya che. tenAM ghaDatI vakhate AgaLanA bhAgamAM sutAra pAse taiyAra karAvela bArasAkhavALuM bAraNuM. vaccevaca goThavIne AkhI majusane perI peka karI de che. e dehathI be phUTa lAMbu paheALu hoya che. tene evI rIte goThave che ke majusamAMnA dareka khAnAmAM cIjavastu mUkI zakAya. strIe majusamAM be mALa ane cAra khAnAM tA batAve ja che, jethI judA judA khAnAmAM hIM, dUdha, dhI, zaTalI vagere mukI zakAya. A bArasAkhane nAnAM nAnAM eka ke be bAraNA hoya che. ne naDyA paNuM noMdhyA rAya che. tethI te baMdha karIne mRtyusane tALu pazu daI zakAya che. majusanA uparanA bhAgamAM ne hAtha pahoMce taivaDI UMcI hovAthI) kAnAnuM, teka kALa ne kAMgasI, rAnA para vaparAzano kAmavANu karI rAkhI kukIne vatAM (dhA) vALI rAkhe che. A majusanA AgaLanA bhAgamAM srIe khuba ja suMdara vATAzilpathI bhAta upasAve che, tema ja kAca AbhalAM ne kaI keTaluMya goDI, motI ne maNakA vagere gADha che. koDIe masasoTI teAtIga hAvAthI tene meoTe bhAge gharamAM ja rAkhe che. temAM bAja, jAra, ghauM ke mAMDI ane khANakhuSNunA kapAsiyA paNa bhare che. kAThIne mAlIpA gAra kare che te bahAranA bhAgamAM dhoLI khaDI copaDI de che. tenA upara mATInA pArA vaNIne kazIya kArIgarI karatA nathI. mAtra taLiyA pAse ke cheka mathALe mAtra gA ke viyAM pADe. bAkI zekathI tenA upara ALakha citro paNa kaI kaI citare kharI. paNa koThamAM upara mo mATInA gALa goLa vADA vaNIne tene meTADIne khajurI, mera, popara, yiAM, mUja vagere kora che. paNa sauthI DA rUpALo mAra to te majuDI upara kore che. temAM phulavela, jhADavAM mera, popaTa vagere vATAthI banAvI tene kaMDAra karI AsapAsa bhAgalAM koDI, cAMdA, motI vagere khutADe che ane badhA upara dhoLa karIne pachI bInA lUgaDAMthI ghaNI pasIne kAca, motI, AbhalA vagere parathI dhALa kADhI nAMkhIne saune dhoLa sukAyA pachI uja nAMkhe che. je pachI A dhArAvALAM paramAM sUryanA je
Page #472
--------------------------------------------------------------------------
________________ "ka itanI mitra naLiyA vATe paDatA cAMdaraDAnA ujAsamAM caLaka caLaka caLakayA kare che, ne tethI ghara AkhuMya haLuhaLu Akho divasa dAMta kADhavA kare che! - have te A mATI ghaDI mAMDyo dhIme dhIme ochI thatI jAya che. kheDUta strIo hajI Aje paNa jUnA vakhatanI meTI meTI keDI, | Resi : 26545 Telephone : 263510 koThalAM ne majusane sAcavI rahI che, paNa garAsaNI, AyarANI, merANI ke rajapUtANInI tole keInA ghATa zaNagAra AvI zakatA nathI. teonA rUpamaDhatA oraDAmAMnA A mATInA vAsaNamAM rUpasajAnI bhAtIgaLa tarehathI AkhI mAMDa zobhI uThe che. khaDadhaLyA gharamAM, khaDI dhoLyA keThI, kaThalAM ne majusa bahu ja rUDAM dekhAya che. ghara :: JAIN ADARSH AkhAmAM eka jAtanI dhaLI lIsI cekhAI anubhavAya che. A koThI, kaThalAM ne majusa cokhkhI mATInA hovAthI temAM Manufacturers KULFI & ICECREAM anAja jaladI saDI jatuM nathI ke ghI dUdha bagaDI jatAM nathI. anAja sAthe caLelI rAkha ane lImaDAnA pAna nAMkhelAM hovAthI | Speciality for "SHREEKH AND & Caterers etc. anAjamAM jIvAta paDatI nathI ne jhAjho vakhata TakI rahe che. Aga lAge te paNa kaThInuM daLa jADuM hovAthI anAja bacI jAya che. arasavAra keThImAM keIne saMtADavuM hoya to koIne kazI gaMdha paNa 80, Bazargate Street, maLe nahIM elaDI te moTI hoya che. BOMBAY-1. hajI Ajeya saurASTranA gAmegAma grAmastrIo pitAne jevaDI joIe tevaDI keDI, kaThalAM mATImAMthI hAthe ja banAvI le che. | (lokagurjarInA saujanyathI ) Codes used : Bentley's Second Bentley's Complete, & Private Grams : AUTHORITY Bombay Phone : 472803 (Residence) ESTD: 1931 CHONILAL B. MEWTA Manufacturers, Importers, Exporters & General Stockists : Factory : : : Sales office : Hollow-Ware Shed, 251, Argyle Road, Kamani Engineering Carnac Bunder, Iron Market, Compound. AgraRd, Bombay-9. Kurla North, Bombay-70. Phone :321795 Phone : 555657. : Main office : 216 Loha Bhavan P, De'mello Road, Bombay-9. Phone :921572 STOCKISTS OF MOTOR PARTS CLUTCH, PLATES, CARBURATORS, TIMING CHAINS, CLUTCH, BEARI .GS, FLASHERS, WHEEL COVERS, SEALED BEAMS, LUGGAGE, CARRIERS, SUNVISORS Iron & Steel Sheets Plates Rounds Squares Flat Bars Ghamellas Karais Angles Joints Wires Tees etc etc. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #473
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI sahakArI pravRttinI yarAgAthA -zrI kAntilAla ghIyA sane 1912mAM sahakArI maMDaLIonA kAyado pasAra karavAmAM " koI pazu pravRtti karatA sahakArI pravRtti ane vadhu priya che. kAraNa ke te eka jIvanarAha, maneAvRtti ane kArya paddhati che. A Avyo tyAre dhirANu sivAyanA bIjA kAma mATenI temaja maMDaLIpravRtti vadhune vadhu vikse ema hatuM. RcchuM chuM, kANu ke te darimAnA dhA racavA mATenI jogavAI paNa thai hatI. aAma thavAthI nArAyano sAco sAthI ane zAhI sabhAvAda prasthApita mAtra puro pADavAnI ma'ThaLIe, paramaDI vagere dhirANa sivAyanA karavAnuM uttama sAdhana che." bIpta kAmo mATenI maMDaLIo, jillA sahakArI beMko temaja maDaLIonA judA judA prakAranA sadhAnI racanA karavAmAM AvI. AvI maMDaLIo paikInI dhaNI maMDaLI sau prathama sUrata ane bharUca jillAmAM zarU karavAmAM AvelI. 1 - sva. javAharalAla naheru. vizvanA samRddha dezoe sahakAranA sahAre anekavidha kSetre vaLata sidio hAMsala karI che. bhArata e kRSi pradhAna deza che. 70 TakA loko khetIvADI sAthe sakaLAyelA che. bhAratanA garIba ane cAhakAranA hAthe beMkrAma jIrAnA kheDUtono ane dezanA kacaDAyelA ane paDAyenA vamanA lokonA manamAM Arthika ane sAmAjika krAMti karavAno eka mAtra bhAga te sahakArI pravRtti che te vAta dIvA jenI spaSTa che. bhAthI sahakArI pravRttino rASTranA navanirmANunAM agatyanAM sAdhana tarIke svIkAra karavAmAM AvyA che. gujarAtanA kheDUto ane sAmAnya janatAnA Arthika vanamAM krAMtikArI parivata na lAvIne sau kAI te mATe AzIrvAdarUpa banelI sahakArI pravRttinA itihAsa jANavA rasaprada thaI paDe tevA che. pratiSThAnA evAre ubhA rahIne esimA saikA para draSTipAta karIzuM' tA. jAro ke bhAratadeza aconI gulAmImAM jakaDAyelA hatA. kheDUto paraMparAgata khetI karatA hatA. zAhukArAnA rAvaNe mAnI mUkI hatI. kheDUtonI devAdArIe gaMbhIra svarUpa dhAraNU karyuM hatu. mIkha kheDUtonuM kAI NI-dhaNI huM nahI tyAre kheDUtone devAdArImAMthI rAta ApavAnA gulma hetuthI sahakArI pravRttinI zarUAta karavAmAM AvI. sAdhanivedANA rIba kheDUto ane bIna bakAmAM kakasa, svAzraya ane paraspara sahAyanI Tevone uttejana ApavAnA uddezathI sane 1904 sahakArIzarAphI maMDaLo kAyado pasAra karavAmAM Ano. A kAyadA phaLa. e ja varasamAM gujarAtamAM sauprathamavAra aSADa jillAmAM visalapura gAmamAM zarAphI maMDaLI zarU karavAmAM AvI. A rIte gujarAtamAM vidhisara rIte sahakArI maMDaLInA zrI gaNeza maMDAyA, tyAra pachI sUrata jillA degAma zarAphI ma`DaLI racavAmAM AvelI. te pachI kramekrame zrIjI maMDaLIo racAvA lAgI. sane 1904nA sarakArI zarAphI maMDaLIonA kAyadA heThaLa kheDUtA mATe amaryAdita javAbadArIyA maDAo ane kheDUta sivAyanA mAM kAma mAra maryAdita javAbadArIyA) nAgarika maLIne ravAmAM AvelI. gujarAtamAM sane 1904 pachI tarataja racavAmAM AvelI keTalIka nAgarika bhaDaLIonA vikAsa sapUta nAgarika ekA ta thayA. sane 1965mAM sarakArI pravRttinA vikAsa mATe hinda samAre nImelI zaiklegana kanikanI bannAmA anusAra khetI viSayaka dhirANa mATenA sahakArI taMtranI racanA karavAmAM AvI. nIcenI dekharekha mATe tAlukA sahyeA racavAmAM AvyA. surata jillAmAM kapAsanA vecANa mATe kArI maDaLo racavAnA sAhasanA prAraMbha thayA. ane sahakArI zikSaNa mATe sane 1918mAM muMbai prAMtIka sahakArI insTITayuTanI sthApanA karavAmAM AvI. sane 1919 nA mAryuM sudhArA pachI akAranA viSaya prAMtIka viSaya banyA. prathama vizvayuddha puru thatA kheDUtonI devAdArI carama sImA para pahoMcatA teNe svarUpa dhAraNa karyuM" hatuM. te vakhate sahakArI lenDa mAgeja eka yAno sau prathama vicAra 1923 mAM gujarAta vibhAgIya mahakArI patimAM rahtva zyAmAM AvyA. te pachI be varasa khAda 1965mAM muMbai prAMtanA stakArI mazAstro mATenA kAyado pasAra karavAmAM Avyo. 199 mAM bharUca jillAmAM akhatarA tarIke benDa mAro eka thA karavAmAM AvI. bhArabAda vadarAmAM 1932 mAM zrI enDa meriMgaja eka ArabhAI. A to mAtra zarUbhAta ja hatI. kenDa morTageja bekamanI kharekharI zakhAna sane 1933 pachI ja khetakrAMtinI dizAmAM pagaraNa mAMDI rahela sUrata, bharUca, kheDA ane paDadA jillAmAM karavAmAM AvI. DinAra tAlukAnA mArSika utthAnamAM sahakArI maMDaLIono kALA keTalA asarakAraka nIvaDayo tenuM varNana karatA zrI mIjAma nANAvaTI kahe che ke, 1912nA duSkALamAM maiM je jovu hatu ane 1919mAM je joyuM temAM mahattvane taphAvata mAlama paDayA. 1912mAM beMka nisAra, siyaraihAya ane garIbAImAM sapaDAyelA hatA. kAraDiyA loko kapaDAM phATI jAya tyAre kADhatA ane varasAda Ave tyAre nAnA ne badale te sArI rIte pahetA mADhatA thayA hatA. devAdArImAMthI mUkta ane svAzrayI thayA hatAM. sahakArI zikSaNa ane tAlimanA prAraMbha * karI zikSaNa ane tAlima mAre ke sane 1918mAM sthapAyelI mubaI prAMtIka sarakArI vipura jillAmAM potAnI
Page #474
--------------------------------------------------------------------------
________________ 492 [ hA gujarAtanI asmitA zAkhAo khelIne dhIme dhIme sahakArI zikSaNanA kAryane vikasAvavA paNa pravRtti yojanAbaddha vikAsa karavAmAM Avyo. paraMtu kamanasIbe mAMDayu ane maMDaLIonA maMtrIo mATe vargo calAvavA mAMDyA. A arasAmAM lenDa morTageja, benka ane grAhaka sahakArI 1929mAM gujarAtamAM sau prathamavAra surata khAte sahakArI tAlima bhaMDArano vikAsa thaMbhI gayo. sahakArI khetInA akhatarA zAkhA zarU karavAmAM AvI. paNa hAtha dharavAmAM AvyA. sahakArI pravRtti Arthika rIte nabaLA mANaA samaya daramyAna khetI viSayaka sahakArI dhirANanI pravRtti sonI ja nahIM paraMtu badhA lekonI Arthika unnatinA sAdhana tarIke saraLa rIte pAMgaratI jatI hatI ane ThIka ThIka kAmagIrI bajAvI AyojanamAM tene sthAna ApavAmAM AvyuM. ane rAjyanA arthakAraNamAM rahI, tyAM 1930nI Arthika maMdIe sahakArI virANa pravRttine sahakArI pravRttie agatyano bhAga bhajavavAnuM hatuM. A samaya kamaratoDa phaTake mAryo. e vakhate sahakArI pravRttinI khAmIo ane daramyAna rIjharva beMke paNa khetI viSayaka dhirANamAM vadhune vadhu pramANamAM nabaLAIo sau prathamavAra bahAra AvI. sahakArI pravRttinI pragatine sahAyabhUta thavAno AraMbha karyo. mArga bhayamAM mUkAya. sahakArI pravRttinI A nabaLAIo dUra karavA dezamAM prathama ane bIjI paMcavarSIya yojanAo daramyAna sahakArI mATe 1937mAM mahetA-bhaNasAlI samiti nImavAmAM AvI. sahakArI pravRttinA judA judA kSetranA trikAsa mATenAM lakSyAMko nakakI karavAmAM pravRttinI nabaLAIonA nivAraNa arthe A samitie karelI bhalA AvyA. khetI viSayaka virANanI nItimAM pheraphAra karavAmAM Avyo bhaNo anusAra vividha pagalA bharavAmAM AvyA. ane jamInanI jAmInagirIne badale kheDUtane ugADavAnA pAkane lakSamAM sahakArI pravRttine punarjIvana laIne tene pAkadhirANa karavA upara vizeSa bhAra mUkavAmAM Avyo. 1930nI Arthika maMdInA phaTakAne kAraNe lagabhaga mRtaHprAya akhila bhArata grAmadhirANa samitinI bhalAmaNa anusAra bIjI banelI sahakArI pravRttine 1947 daramyAna punarjIvana prApta karavAne paMcavarSIya yojanA daramyAna sahakArI pravRttine vividha rIte rAjyanI suavasara sAMpaDyo. bIju vizvayudhdha zarU thatA sahakArI pravRtti mATe udAra sahAya ApavAmAM AvI ane dhirANa, vecANa, rUpAMtara vakhAra vikAsanA tamAma dvAra khullAM thaI gayAM ane vikAsanA saMjogo ane sahakArI tAlimanI saMkalita janAvALu vividha kAryakArI sAme cAlatA AvyA. yudhdhane pariNAme rojabarojanI jarUriyAtanI sahakArI taMtra vikAsa pAmyuM. baMne paMcavarSIya yojanA daramyAna achata ane zaherI vistAromAM makAnanI UbhI thayelI taMgIne lIdhe moTA kadanI vividha kAryakArI maMDaLIo, vecANa maMDaLIo, khetI temaja vepArIo ane makAnamAlikonI samAja virodhI pravRttione maMDaLIo, pazuuchera maMDaLIo nIcalA varga mATenI ane pachAta pariNAme khAsa karIne moTA zaheromAM grAhaka sahakArI pravRttino ane vargonI ghara maMDaLIo, odyogika maMDaLIo, dUdha maMDaLIo, ane ghara maMDaLIone sAro evo vikAsa thavA pAmyo. pANInI dUdha utpAdaka saMgha mAchImAronI maMDaLIo vagere moTI saMkhyAmAM siMcAI mATenI maMDaLIo, dUdha utpAdakonI maMDaLIe, audyogika racavAmAM AvI tathA badhI kakSAe sahakArI zikSaNa, tAlima pracAra maMDaLIo vagere vividha prakAranI maMDaLIo moTI saMkhyAmAM ane prakAzanonI vyavasthA karavAmAM AvI. racavAmAM AvI. khetInI pedAzanA vecANa mATenI sahakArI maMDaLIo racavAnA pagalAM levAmAM AvyA. khetI viSayaka mAla pUro pADanArI | khetI viSayaka dhirANa bAbatamAM rASTriya vikAsa samitinA sane 1958nA TharAva pachI have sevA sahakArI maMDaLIo racavA upara tathA rojabarojanI vaparAzanI vastuonI vaheMcaNInA kAmamAM sahakArI bhAra mUkavAmAM Ave che. gujarAtamAM grAmya vistAranI sahakArI maMDaLIone sarakAra taraphathI prathama pasaMdagI ApavAmAM AvI hovAthI pravRttinA vikAsanA bhautika lakSyAke mahada aMze pUrAM thAya che. e kAma mATe tAlukA ane jillA kharIda vecANa saMghothI racanA keTalAka kissAomAM to lakSyAMka vaTAvAI paNa gayA che. saMkalita karavAmAM AvI. yuddha daramyAna ane yuddha pUruM thayA pachI anAjanI khetI viSayaka dhirANanI pAyaleTa yojanAono amala bIjI paMcavarSIya kharIdImAM ane cIja vastuonI vaheMcaNImAM temaja niyatrita cetAomAM sau prathama bharUca jillAmAM karavAmAM AvyA vastuonI vaheMcaNImAM sahakArI maMDaLIone sarakAre ApelI hato. te pachI yojanA rAjyanA bIjA jillAomAM vistAravAmAM pasaMdagIne pariNAme sahakArI pravRttinI samAja sevA mATenI upayogItA AvI hatI. sAbita thaI ane bhAvi vikAsa mATe jarUrI nANAMkiya zakti ane AMtarika tAkAta sahakArI pravRttie A samaya daramyAna prApta muMbaI rAjyanA vibhAjana pahelAM jUnA muMbaI rAjyanA vakhatanA karI lIdhI. gujarAtanA vistAramAM sahakArI pravRttinA vikAsanI gati samasta AjhAdI bAda sahakArI pravRttine vikAsa muMbaI rAjyanI pravRttinA vikAsanI sAthe ja rahI hatI. 1947nA varSa daramyAna bhAratanA AMgaNe AjhAdInI uSA muMbaI rAjyanA vibhAjane vakhate mahArASTra ane gujarAtanA pragaTI. AjhAdI AvatAM ja svataMtra bhAratamAM sahakArI pravRttinA pradezomAM sahakArI pravRttinA vikAsanI paristhiti nIce mujaba hatI. vikAsane rAjamArga khUllo thayo. 1947 pachI khetI viSayaka tA. 30-6-1959 nA roja jUnA muMbaI rAjyanI kula 36 000 dhirANunI saMkalita yojanA amalamAM AvI. khetI viSayaka dhirANa sahakArI maMDaLIo paikI mahArASTra vistAranI sahakArI maMDaLIonI maMDaLIone badale vividha kAryakArI maMDaLIo racavAmAM AvI kI saMkhyA 24,896 hatI. jayAre bAkInI gujarAtamAM hatI. sane ane madhyama mudatanA khetI viSayaka dhirANanuM AkhuM taMtra majabUta 1959-60nA sahakArI varSane aMte mahArASTra rAjayamAM Azare banAvavAmAM AvyuM. dekharekha sahakArI zikSaNa ane tAlimanI 27000 maMDaLIo hatI jyAre gujarAtanI sahakArI maMDaLIonI vyavasthita yojanA karavAmAM AvI. A samaya daramyAna bIjA kSetromAM saMkhyA 12, 400 uparAMta hatI. tA. 30-6-59nA roja muMbaI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #475
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha banya) ane rAja rI jamInanI bajAra rAjyamAM maMDaLIonI sabhya saMkhyA 47. 84 lAkha jeTalI hatI. karavAmAM AvI che. gujarAtamAM kula 16 jillA madhyastha sahakArI je paikI 32. 60 lAkha mahArASTramAM ane bAkInI gujarAtamAM beMko ane 5 tAlukA sahakArI beMke che. prAmadhirANunI saMkalita hatI. tA. 30-6-59nA roja muMbaI rAjyanI maMDaLIonuM kArya yojanA heThaLa tamAma jillA madhyastha sahakArI beMke ane rAjya bhaMDoLa rUA 200 karoDanuM hatuM je paikI rUA. 190 karoDanuM sahakArI beMka saMtoSakAraka rIte kAmagirI bajAvI rahI che. mahArASTranI maMDaLIonuM hatuM. gujarAta rAjya sahakArI jamIna vikAsa beMka - 1960mAM gujarAta rAjyanI racanA thayA bAda sahakArI pravRttine bhUtapUrva saurASTra madhyastha sahakArI lenDa morTageja beMkanA kAryaabAdhita vikAsa thaI zake te mATe rAjyakakSA (Toca) nI judI kSetrane vistAra AkhA rAjya jeTalo karIne gujarAta rAjyanI judI kakSAnI sahakArI saMsthAonI jhaDapI racanA karavAnI vyavasthA racanA vakhate saurASTra jamIna sudhAraNA kAyadA heThaLa jamIna mAlike karavAmAM AvI. gujarAta rAjyanI sahakArI pravRttimAM keTalAka pragati- pAsethI gaNotiyAo potAnI jamIna mAlikI haka kharIdI zake te kAraka tatvo dAkhala karIne sahakArI maMDaLIone nava vidhAna 1961 mATe temane lAMbI mudatanuM dhirANa karavAnA uddezathI gujarAta rAjaya mAM pasAra karavAmAM Avyo. eja varSamAM mArcanI Akhare khetI sahakArI lenDa morTageja beMkanI racanA karavAmAM AvI. beMkanA viSayaka ane bina khetI viSayaka sahakArI maMDaLIoe rAjyanA hetuo ane vadhatA jatA kAmakAjane dhyAnamAM laine beMkanuM nAma 98 TakA gAmone AvarI lIdhA hatA. TUMkI ane madhyama mudatanuM badalIne gujarAta rAjya sahakArI jamIna vikAsa beMka rAkhavAmAM dhirANa rUA 21. 26 karoDa para pahoMcyuM. AvyuM. A beMka gujarAtamAM kRSikSetre Arthika krAMtinuM sarjana tA. 30mI jUna 1962nA roja gujarAtamAM sahakArI maMDaLIonI karavAmAM mahatvano phALo ApI rahI che. saMkhyA 14,596 nI hatI. tenI sabhya saMkhyA 22,01,655 nI nAgarika sahakArI maMDaLIo ane beMke hatI. maMDaLIonuM kula zera bhaDaLa rA 29 12, 16 0 0 0 jeTaluM, zaherI ane ardhazaherI vistAranA, kArIgara, nAnA vepArIo rIjha kaMDa rU. 13,34,73000 jeTaluM ane kArya bhaMDaLa rA temaja pagAradAra nekarane dhirANu temaja be kIganI sagavaDa pUrI 17,55,500 00 jeTaluM hatuM. A maMDaLIo paikA grAma vistAranI pADavA mATe bina viSayaka dhirANanA kSetramAM nAgarika zarAphI maMDaprAthamika maMDaLIonI saMkhyA 7728 nI hatI. ane rAjyanA bI, nAgarika beMko, pagAradAra karmacArI onI zarAphI maMDaLI, anya 19,017 jeTalAM badhAja gAmone pravRttie AvarI lIdhA hatA. khAsa prakAranI sarAphI maMDaLIo zarU karavAmAM AvI. 30-6-1963 grAmavistAramAM khetI viSayaka sahakArI dhirANa maMDaLIo nA 1 nA roja rAjyamAM 4,35,000 sabhAsade varAvatI AvI 923 * maMDaLIo hatI. sahakArI pravRttinA mahattvanA aMga samI gaNatI khetI viSayaka nA vivecaka aughogika sahakArI be ke , , maMDaLIo grAmakakSAe vikAsanA sAdhana tarIke khUbaja upayogI audyogika sahakArI maMDaLIo ane vyakti kArIgarone dhirANa banavA lAgI. 1960nA jUna mahinAne aMte gujarAtamAM khetI karavA mATe 3 aughogika beMkanI sthApanA karavAmAM AvI che. traNe viSayaka sahakArI maMDaLIonI kula saMkhyA , 053 jeTalI hatI. beMka madhyastha dhirANa saMsthA tarIke kAma kare che. je vadhIne sane 1962nA jUna mAsane aMte 7,728 jeTalI thaI sahakArI vethANa pravRttine vikAsa hatI. jemAM 1,013 maMDaLIo moTA kadanI 3,049 nAnA kadanI gujarAta rAjya nI sahakArI vecANa pravRttimAM rAjya sahakArI ane 3,666 sevA sahakArI maMDaLIo hatI. 30-6-1963nA vecANa maMDaLI, jillA ane tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMgho, roja A maMDaLIonI saMkhyA vadhIne 79ra0 jeTalI thaI hatI. kapAsa vecANa maMDaLIo ane anya pedAzanI vecANa maMDaLIone rASTriya vikAsa samitie nakkI karyA mujaba have to khetI viSayaka samAveza thAya che. kapAsa vecANa maMDaLIonA saMghomAM 1930mAM zAkha aMge nImavAmAM AvelI mahetA samitinI bhalAmaNa anusAra sthapAyela kapAsa vecANa maMDaLIonA saMghe noMdhapAtra vikAsa sAdhyo cAlu nAnI maMDaLIonI punarracanA karIne agaratA navesarathI mAtra che. A saMdha pitAnI sabhya maMDaLIone kapAsa bajAranI mAhitI sevA sahakArI maMDaLIo ja racavAmAM Ave che. pUrI pADIne tema ja rUnA vepArIo sAthe ma DaLIonA vatI sadA rAjya sahakArI beMka karIne sevAo Ape che. sane 1960nA eprilamAM saurASTrarAjya madhyastha sahakArI beMkanuM dakSiNa gujarAtamAM tathA amadAvAdamAM phaLo ane zAkabhAjInuM rUpAMtara karIne gujarAta rAjya sahakArI beMka lI. nI sthApanA vecANa sahakArI dhoraNe saphaLatApUrvaka hAya dharavAmAM AvyuM che. karavAmAM AvI. 1960nA me mAsathI beMke potAnuM kAmakAja zarU sUrata jillAnI sahakArI maMDaLIo paradezamAM keLAnI nikAsa kare che. karI dIdhuM. beMkanI sthApanA vakhate temAM 10 vyakti sabhyo ane saradAra vallabhabhAI paTelanI preraNAthI kheDA jillAmAM dUdha 1,722 maMDaLI sabhya hatA. A beMke prAraMbhanA traNa varSamAM dhyAna utpAdaka saMghanI racanA thaI ane amUla DerInI sthApanA thatA kheMce tevI pragati sAdhI. gujarAtamAM sahakArI dhoraNe DerI vikAsane tabakako zarU thayo. amUla madhyastha sahakArI beMke DerIe eziyAnA bIjA deze mATe samUha netRtva ane kAryadakSa gujarAtamAM DAMga sivAyanA bIjA badhA jillAomAM madhyastha vyavasthA mATenuM anukaraNIya udAharaNa pUruM pADayuM. e pachI gujarAtamAM virANa sa sthAo astitvamAM AvI che. DAMga jillAmAM rAjaya dUdha maMDaLIonA cha saMgha astitvamAM AvyA ane mahesANA, sahakArI beMkanI zAkhA dvArA maMDa:1one dhirANa karavAnI vyavasthA vaDodarA, surata ane bharUcamAM sahakArI DerIo racAI Jain Education Intemational
Page #476
--------------------------------------------------------------------------
________________ 494 hA gujarAtanA namita ke rAjyamAM racavAmAM AvelA tAlukA ane jillA kharIda vecANa sAmuhika khetI maMDaLIo racavAmAM Ave che. sahakArI khetI maMDaLIo saMdhonuM mukhya kAmakAja niyaMtrita vastuonI vaheMcaNI, sudhAreluM mATe rAjya taraphathI lena ane rokaDa madada temaja zeraphALA ane biyAraNa, rAsAyaNika khAtara, jaMtunAzaka davAo ane khetI viSayaka vyavasthA kharca mATe anudAna maLe che. trIjI yejanA daramyAna nakkI vastuo purI pADavAnuM che. karelA pAyaleTa vistAramAM temaja anya vistAromAM sahakArI rAjaya sahakArI mArkeTIMga maMDaLI khetI maMDaLIe racavAnI yojanA amalamAM mUkavAmAM AvI che. 19-4-60nA re ja gujarAta rAjaya sahakArI mArkeTIMga maMDaLInI rabArI bharavADonI sthitimAM sudhAro karavAnA udezathI pazu sthApanA karavAmAM AvI, rAjyamAM rasAyaNika khAtaranI vahecaNI mATe saMvardhana-sahakArI khetI maMDaLIo mATenI rabArI-bharavADa punarvasajathAbaMdha (sela ejanTa) vepArI tarIke maMDaLInI nimaNuMka vATa ejanAne amala 1955thI zarU karavAmAM Avyo. A maMDaLIo karavAmAM AvI che. InDIyana oIla kaMpanInA kerosInanI vaheMcaNInuM para dekharekha rAkhavA ane navI maMDaLIo racavA gujarAta rAjya kAma paNa A maMDaLI kare che. rASTriya sahakArI vecANa maMDaLa dvArA gepAlaka sahakArI saMghanI sthApanA karavAmAM AvI. maMDaLI paradezamAM kaThoLanI nikAsa ane paradezamAMthI sukA mevAnI sahakArI khetI maMDaLIonA vikAsa mATe sahakArI khetI borDanI AyAta kare che A maMDaLIe kheDUto vadhu utpAdana meLavI zake te sthApanA karavAmAM AvI che. vadhu anAja ugADavA sahakArI dhoraNe mATe jApAnathI kubeTA pAvara TIlara nAmanA yAMtrika haLAnI AyAta pANInI siMcAI yojanAo zarU karavAmAM AvI. karavAnI vyavasthA karI che. audyogika sahakArI maMDaLIo sahakArI rUpAMtara maMDaLIone vikAsa gujarAta rAjyanI audyogika sahakArI maMDaLIo vaNakaronI | gujarAta rAjyanI racanA thatA sahakArI rUpAMtara maMDaLIomAM maMDaLIo, telavANI maMDaLIo, cAmaDA pakavanArAonI maMDaLIo, kapAsanA ane ane presa, khAMDanA sahakArI kArakhAnA, DAMgaranI rezama mATenI ane UnanA vaNakaronI maMDaLIo, jaMgala kAmadAronI bhole ane magaphaLI mATenI maMDaLIono mukhyatve karI vikAsa thayo maMDaLIo, hastaudyoganA kArIgaronI maMDaLIo, majura sahakArI che. dakSiNa gujarAtamAM meTA bhAganA kapAsanuM pilANa sahakArI jInamAM maMDaLIo ane agariyAonI sahakArI maMDaLIone samAveza thAya thAya che, ane tene vahIvaTa tenA sabhAsada kheDUte saMbhALe che. che. AmAM vaNakara maMDaLIonI saMkhyA noMdhapAtra che. surendranagara jillAmAM lImaDI khAte rAjyanI sau prathama kAMtaNa rAjyanA 16 mi. 94 emAM jillA audyogika sahakArI saMdhAnI mIla AraMbhAI, te pachI visanagara, sUrata, bharUca, sAbarakAMThAmAM racanA karavAmAM AvI che. rAjaya kakSAe audyogika sahakArI saMgha kAMtaNa bhIlo zarU thaI kAmagirI bajAve che. gujarAtamAM thatA zeraDInA pAkane lakSamAM laIne tenA rUpAMtara grAhukA sahakArI mAta mATe keDinAra, bAraDolI, gaNadevI ane unAmAM khAMDanA kArakhAnA niyaMtraNanA samaya daramyAna grAhaka sahakArI pravRttie sAre zarU thayA. , evo vega pakaDyo hato. cIjavastuo paranA niyaMtraNa uThI jatA magaphaLI, DAMgara jevI bIjI pedAzonuM sahakArI dhoraNe rUpAMtara khAnagI vepArIonI tIvra harIphAI sAme grAhaka bhaMDAro sthagita kArya keTalIka cAlu maMDaLIoe hAtha dharyuM che. ane te mATenI jevA thaI gayA. Aje amadAvAda-surata-rAjake temAM astitvamAM keTalIka svataMtra maMDaLIo paNa racavAmAM AvI che. Isabagula, keLAno AvelA suparabajhAra suMdara kAmagIrI bajAve che. grAmavistAromAM pAvaDara, lIbu nArasa, ronuM khANuM ane havAmukta DabAomAM kaLAne sevA sahakArI maMDaLIo, tAlukA kharIda vecANa saMghe cIja vastuonI saMgraha vagere kAryo paNa sahakArI dhoraNe hAtha dharavAmAM AvyuM che. vahecaNInuM kAryo kare che. sahakArI dhoraNe matsyaudyoga sahakArI ghara ma DaLIo gujarAtamAM 1000 mAIla lAMbo dariyA kinAro che tyAM saha. jUne muMbaI rAjyanAM pAMca dhogika zaherene lAgu pADavAmAM kArI dhoraNe matsya udyoga khIlI zake tema hovAthI mAchImAronI AvelI ghara maMDaLIonI ejanA sane 1949thI amalamAM AvI sahakArI maMDaLIo racavAmAM AvI. AvI ma DaLI amarelI, hatI. pachIthI te pAchI kheMcI levAmAM AvI. gujarAtamAM 196 0mAM jUnAgaDha jillAomAM tathA surata ane bharUca jillAomAM che. A gujarAta sTeTa ke. e. hAusIMga phAInAnsa sosAyaTInI sthApanA maMDaLIo muMbaI, dilhI ane amadAvAdanA bajAramAM mAchalIonuM thatAM gujarAtamAM sahakArI gRhanirmANa pravRttine sAro vega maLyo. A vecANa kare che. A maMDaLIone rAjyakakSAne madhyastha-saMdha gujarAta sesAyaTI sahakArI dhara maMDaLIone lAMbI mudatanuM dhirANa ApavAnuM mAchImAronuM madhyastha sahakArI maMDaLa verAvaLamAM che. te sabhyone kArya kare che. guja. temAM sahakArI gRhanirmANanI pravRttine ghaNo yAMtrika boTo ane anya suvidhAo pUrI pADe che. noMdhapAtra vikAsa thayo che. sahakArI khetI ma DaLIo ane khetI viSayaka zarAphI maMDaLIo anya prakAranI maMDaLIo tA. nAnA ane ochI jamInavALA kheDUto sAthe maLIne vadhAre gujarAtamAM vidyuta pUrI pADanArI 6. siddhANa maMDaLIe 12 utpAdana laI zake te hetuthI 1949thI amalamAM mUkavAmAM AvelI ane Arogya maMDaLIo 9 AvelI che. Arogya sahakArI maMDaLIo sahakArI khetInI yojanA trIjI yejanAmAM paNa cAlu rahI. sarakArI sabhyone vyAjabI bhAve vaikakiya sahAya ApavA racavAmAM Ave che. khetI mATenA kAryakara jUthanI bhalAmaNa anusAra bhArata sarakAre AvI maMDaLIomAM suratanI svAmI AtmAnaMda sarasvatI AryuMvedIka karelA nirNaya anusAra jyAM anukULatA hoya tyAM saMyukta ane sahakArI phArmasIe noMdhapAtra pragati karI che. . Jain Education Intemational
Page #477
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sadabha vanya ] 49 5 sahakArI zikSaNa, tAlima, pracAra ane prakAzana ravIkAra thatA sahakAranA navA siddhAMta astitvamAM AvyA. sahakArI zikSaNa tAlima ane pracAranI pAyAnI kAmagIrI para (1) vairichaka sabhyapada ja sahakArI pravRttine vikAsa nirbhara hoya che. A bAbatane dhyAnamAM (2) lokazAhI vyavasthA laIne 1960mAM gujarAta rAjya sahakArI saMghanI sthApanA karavAmAM (3) mUDI upara maryAdita vyAja AvI. gujarAtamAM 17 jillA sahakArI saMgho AvelA che. A saMdha (ka) nyAyI vaheMcaNI maMDaLIonA samiti sabhya, sAmAnya sabhya ane bhAvi sabhyane (5) sahakArI zikSaNa mATe vargo calAve che. rAjyanI maMDaLIonA saMdha tarIke sahakArI (6) sahakArI saMsthAo vacce sahakAra zikSaNa ane tAlimane mATe javAbadAra saMsthA rAjya sahakArI saMdha che. sahakArI pravRttinI vaNathaMbhI vikAsa kUca saMghe nImelA che. opareTIva ejyukezana insTrakaTara jillAomAM AvA 1904nI sAlamAM nAnakaDI keDI rUpe AraMbhAyelI sahakArI vargonuM saMcAlana kare che. jillA sahakArI saMgha tAlukA ane jillA pravRttio Aje vikAsa pAmIne vizALa rAjamArga dhAraNa karyo che. kakSAnI sahakArI pariSada ane seminAra yoje che. tathA sahakArI eTaluM ja nahIM paNa bhAratabharamAM sahakArI pravRttinA vikAsanA kSetre zikSaNa ane pracArane lagatI pravRttio calAve che. keTalAka sabhyonI gaNanA thAya che. temAM gujarAtanuM sthAna mokhare gujarAtanI ane dezanI sahakArI pravRttinA vaheNane AvarI letuM raheluM che. tenI pratIti 1968-69nA sahakArI pravRttinA vikAsanA sAptAhika "sahakAra ane grAmasvarAja" nAmanuM trimAsika pragaTe AMkaDAja karAve che. karavAmAM Ave che. A uparAMta pustaka-pustikAonuM prakAzana tathA 1968-69 sudhInI pragati pradarzana ane sahakArI nATakonuM Ayojana karavAmAM Ave che. zreSTha trIjI paMcavarSIya yojanA aMte maMDaLIonI saMkhyA 17,924nI maMDaLIne saMgha taraphathI ziDa apAya che. sahakAranA viSaya para vakatRtva hatI. te vadhIne 1966-67nAM aMte 18, 667nI thaI che. A ane nibaMdha spardhAo yojAya che. jillAomAM sahakArI philmanA maMDaLIonI sabhya saMkhyA je trIjI paMcavarSIya yojanAne aMte 28. kAryakramo yojavAmAM Ave che. rAjaya saMgha taraphathI supta pATaNa, bhAva- 15 lAkha hatI, te vadhIne 1966 - 67ne aMte 34. 14 lAkha thaI nagara ane uttarasaMDAmAM sahakArI tAlima kendro calAvavAmAM Ave che. che. zera bhaMDaLa je 4561 karoDa hatuM te vadhIne 56. 94 karoDa thayuM tathA sahakArI maMDaLIonA prazna ukelavAnI dizAmAM rAjya saMdhane che ane kAmakAjanuM bhaMDoLa je 275-97 karoDa thayuM hatuM, te kALe ghaNuM mahatva che. vadhIne 377-69 karoDa thayuM che. sahakArI vidhAna prAthamika khetI viSayaka sahakArI maMDaLIo gujarAtanA navA rAjyane muMbaIne sane 1925ne sahakArI A maMDaLIonI saMkhyA 30mI jUna 1966nA roja 8557 maMDaLIone vidhAna lAgu pADavAmAM AvyA hatA. paraMtu tarataja hatI vadhIne 30mI jana 1947nA roja tAranI thaI che. rAjyane nave vidhAna taiyAra karavAmAM AvyuM. (sane 1962ne gujarAta samagra vistAra A ma DaLIo dvArA AvarI levAmAM Avyo che. ekaTa naM. 10) ane teno amala tA. 1 me 196rathI karavAmAM TUMkI ane madhyama mudatanuM khetI viSayaka dhirANa je 1965-66nA aMte Avyo. navA vidhAnamAM rAjya sahakArI pariSadanI racanA mATenI rUA.46 karoDa hatuM ane 1966-67nA aMte rUA.56 karoDa thaze jogavAI karavAmAM AvI che te pramANe gujarAta rAjya sahakArI evI dhAraNA che. ethI paMca. yojanAne aMte TUMkI ane madhyama mudapariSadanI racanA karavAmAM AvI che. A pariSade atyAra sudhImAM tanuM khetI viSayaka dhirANa rUA.82 karoDa karavAne lakSyAMka rAkhavAmAM maMDaLIo uparanI dekharekha madhyastha dhirANa saMsthAnA vyAjanA daro Avyo che. prAthamika khetI viSapaka sahakArI maMDaLIonI sabhya saMkhyA vagere keTalAka agatyanA praTane aMge vicAraNA karI che. sahakArI je trIjI yojanAne ane 11.50 lAkha hatA te vadhIne 1966-67 pravRttinA vikAsanI yojanAo aMge A pariSada sarakArane vakhate nA aMte 11 98 lAkha thaI che. ane 57.4 TakAnI kheDUta vakhata mArgadarzana ane salAha ApavAnuM kAma kare che. vastI AvarI levAmAM AvI che. 1968-69 sudhImAM A maMDaLI . sahakAranA navA siddhAMto enI sabhya saMkhyA 13 lAkha karavAno lakSyAMka rAkhavAmAM Avyo samagra vizvanA sahakArI prajAmAM atyAra sudhI rAzaDalanA che. cothIyejanAne aMte A sabhya saMkhyA 15.50 lAkha karI 69 siddhAMtane amala thato rahyo hato. paraMtu samaya ane saMjoga anusAra TakA kheDuta vastI AvarI levAno aMdAja nakakI karavAmAM Avyo che. A 5 mULa siddhAMtomAM pheraphAra karavo jarUrI che ke kema ane jarUra hoya to rAjya jamIna vikAsa benke 30mI jUna 167 sudhImAM navA kUvA, siddhAMte navesarathI kevI rIte machI sakAya tenI tapAsa karI bhalAmaNo taiyAra karavA sane 196 mAM bAne mAutha (svIjhale )mAM maLela vA enjina tathA IlekaTrIka 55 nAkhavA, TrekaTa kharIdavA vagere AMtara rASTriya sahakArI saMghanI koMgrese karelA TharAva anusAra dara prakAranA jamIna tathA sudhAraNAnA kAma mATe rUA. 55.98 karoDanuM nezanala ke. e. elAyansanI madhyastha samitie . DI. jI. nA lAMbI mudatanuM dhirANa karyuM hatuM. 1967-68nA varSa sudhImAM A adhyadvApade paMcanI nimaNuka karI. A paMce 1966nA mArca mAsamAM benkanuM dhirANuM 72.69 karoDanuM thAya che, 1968-69nA varSa mAM AMtararASTriya sahakArI saMdha samakSa potAne ahevAla rajU karyo. rUA. 10 karoDanuM dhirANa karavAne lakSyAMka benka rAkhyA che jethI sapanara 196 nA vienA (osTriyA) khAte maLelI AMtararASTriya paMcavarSIya yojanA daramyAna benkanA dhirANune lakSyAMka rUA.90 kare sahakArI grese paMcanI bhalAmaNone svIkAra karyo. A bhalAmaNono Dane rAkhavAmAM Ave che. Jain Education Intemational
Page #478
--------------------------------------------------------------------------
________________ bihA gujarAtanI asmitA : Gram : " THREAD" Office : 323221 Phones Factor : 371973 Resi. : 332087 THE ACME THREAD CO. PVT. LTD. MANUFACTURERS & EXPORTERS 45, NAGDEVI STREET. BOMBAY-3. Hemson MACHINE CHAPATI Patent Regd. No. 81020 Winner of National Award : 1968 MANUFACTURERS SHREE GAJJAR ENGINEERING WORKS Bhadrakali Road, PORBANDAR. ( India ) Gram RUPAGAJJAR Phone : 164 Jain Education Intemational
Page #479
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMbha' banya) gRha nirmANa maMDaLIo che tene nirdeza kare atre asthAne nahIM gaNAya. sahakArI gRha nirmANa maMDaLIonI pravRtti gujarAta rAjyamAM amerikA ane bhAratanI sahakArI saMsthAonA sahayogathI rU. 9* sArI vikasI che. 1960-61nA varSane aMte AvI ma DaLIonI karoDanA kharce kaMDalA mukAme rasAyaNika khAtaranuM kArakhAnuM AkAra saMkhyA 17ra.0 nI hatI te vadhIne tA. 30mI jUna 1968 nA aMte rahyuM che. A kArakhAnA dvArA taiyAra thatA rasAyaNika khAtara vaDe dara 36 60 nI thaI che. jemAMthI 1245 maMDaLIo te amadAvAda varSe 22 lAkha TanathI vadhu ghauM agara cekhAnI upaja laI zake zaheramAM ja che. A maMDaLIonI nANAMkIya jarUriyAta gujarAta evo aMdAja che. sTeTa ko. opareTIva hAusIMga phAInAnsa sosAyaTI dvArA pUrI pADavA gujarAtamAM peTalAda, taLAjA ane gAvaDakAmAM khAMDanA sahakArI mAM Ave che. tA. 30mI jUna 1968 sudhImAM A sosAyaTIe kArakhAnAM zarU karavA mATenI taDAmAra taiyArIo cAle che. rAjyamAM 19.82 karoDanuM dhirANa karyuM che. A dhirANanI madadathI sahakArI gRha sahakArI ghoraNe -1. vanaspati ghInuM kArakhAnuM 2. solavanTa maMDaLIoe 11, 465 makAno bAMdhyA che. ane 7076 makAnanuM ekaraphekazana plAMTa 3. zAkabhAjIne DIhAIDreTa karIne jALavavA ane bAMdhakAma cAlu che. pI. Dabalyu. Ara. skIma 218 nIce pachAta phaLane DabAmAM peka karI jALavavAno plAMTa tathA 5. kapAsiyAmAMthI , varganA lokonI dhara bAMdhanArI maMDaLIne sarakArI sahAya ApavAmAM tela banAvavAnuM kArakhAnuM ubhuM karavA sarakAre jAhera na karI che. ' AvI che. 1967-68nA varSa daramyAna 7.55 lAkhanI sahAya lona ApaNe tyAM DerI udyoga ThIka ThIka vikAsa pAme che chatAMye rUpe A maMDaLIone ApavAmAM AvI hatI. 1968-69nA varSa gujarAtanA jille jile sahakArI dhoraNe DerI ubhI karavAnI vizALa daramyAna rUA 13 lAkha lona ApavA mATe tathA rUA7 lAkha madada zakayatAo paDelI che. ApavA mATe phALavavAmAM AvyA che. 1969-70mAM paNa A maMDa- bIjA rAjyonI mAphaka gujarAtamAM paNa sahakArI pravRttie hajI LIone sahAya ApavA mATe jarUrI rakama phALavavAmAM AvI che. jamIna vihoNuM ane bIjA majUro, mahilAo ane yuvakone sahakArI kharIda vecANa karanArI maMDaLIo gaNanApAtra saMkhyAmAM AvarI lIdhA nathI. grAhaka sahakArI pravRttine rAjya sahakArI mArkeTIMga sosAyaTI jillA sahakArI saMghe dhAryA mujabanI saphaLatA prApta thaI zakI nathI. grAhaka pravRttine tathA prAthamika sahakArI maMDaLI mAraphate kheDUtone rAsAyaNIka khAtara vikasAvIne zaherI ane grAma vistAronA grAhakone vyAjabI bhAve pahoMcADavAnI pravRtti karI rahyuM che. khAtaranI vaheMcaNI mATe rAjya jIvana jarUriyAtanI cIje maLe te dizAmAM sahakArI grAhaka bhaMDAree mArkeTIMga sesAyaTIne rU 5 karoDanuM rIjharva beMnkanuM dhirANa sahakArI ghaNI lAMbI maMjhila kApavAnI che. geraMTI para maMjura thayuM che gujarAta rAjyamAM 202 kharIda vecANa gujarAtanI sahakArI pravRttio Aja sudhI prApta karela anubhavone karanArI sahakArI maMDaLIo che.1967-68nA varSa daramiyAna rUA 14 AdhAre vecANa, rUpAMtara, ane mAla vaheMcaNInuM kAma meTA pAyA karoDanA khAtaranI vaheMcaNI karavAmAM AvI hatI. 1967-68nA varSa para ane kAyamI dhoraNe hAtha dharI zake tevA saMjoge UbhA thayA che. daramyAna rAjya mArkeTIMga sosAyaTI dvArA phA 23 karoDanA khAtaranI rAjyamAM kRSikSetre hariyALI krAMtinuM sarjana thaI rahyuM che tyAre vaheMcaNI thaze evo aMdAja che. vecANa sahakArI maMDaLIonA mAlanI khaMtIlA kheDUtone TrekaTara ane sudhArelA ejAre pUratA pramANamAM saMgraha zakti vadhAravA mATe 1186 nAnA kadanAM godAma, 194 maLI zakatA nathI. sahakArI dhoraNe egro InDasTrIjha ubhA karavAnI madhyama kadanA godAma ane 70 meTA kadanAM gAdAma maMjura karavAmAM zakyatAo paDelI che. Avyo che, ane 31-3-68 sudhImAM 1161 gadAnuM bAMdhakAma rAjyanA nAnA sicAI yAjanAA, ane jaLavidyuta yojanAo puruM thaI gayuM che. 1968-69nA varSamAM 67 goDAuna bAMdhavA mATe paripurNa thatA UbhA thanArA navAkSetre, khanija tela, rasAyaNika jarUrI rakamanI kALavaNI karavAmAM AvI che. 1969-70mAM 62 udyogone ane anya nAnuM udyogonA vikAsanI zakyatAo, have gehAma bAMdhavA vicArAyu che. pachInA varSomAM vadhune vadhu saMkhyAmAM niyaMtrita bajAronI ane rAjayamAM khAMDanA 4 sahakArI kArakhAnAM utpAdana karI rahyAM che. vakhArenI sthApanA vagere mATe sahakArI pravRttinuM kAryakSetra vadhatuM maDhI mukAme navuM kArakhAnuM ubhuM karavAmAM AvyuM che. jeNe haju utpAdana jaze ane navA navA prakAranI sahakAranI saMsthAo racavAnI raheze. zarU karyuM nathI. A uparAMta kheDA jillAnA peTalAda vibhAga mATe, Aja dina sudhI gujarAtamAM sahakArI pravRttine je vega maLyo che. amarelI jillAnA gAvaDakA vibhAga mATe rAjakoTa jillAnA dhorAjI- te vega bamaNI jhaDape vadhato ja rahevo joIe ane pravRttinI samakSa supeDI vibhAga mATe ane jUnAgaDha jillAnA tAlAlA vibhAga mATe UbhI thatI hara koI takane teNeya lAbha levo joIe. eka eka khAMDanuM kArakhAnuM rajisTrAra karavAmAM AvyuM che. AvA AjhAdI bAda bhArata dezamAM sahakArI pravRtti dvArA taMdurasta khAMDanA kArakhAone 118. 15 lAkhane sarakArI zera phALo ApavAmAM lekazAhI mArge samAjavAdI samAja racanA lAvavAnuM ApaNe eka Avyo che. je cAra kArakhAnAM utpAdana karI rahyAM che, temaNe 1967- citra kayuM che. A citrane sAkAra karavA, samAjamAMthI bekArI 68mAM 4. 01 lAkha Tana zeraDI polI. 47 lAkha Tana khAMDanuM ane garIbAInA guNAkAra miTAvavA. sAdhanavihANa kheDUto, jamInautpAdana karyuM che. vihoNA majuro, ane samAjanA nIcalA tharanA lekenI Arthika sahakArI pravRttinA bhAvi vikAsanI zakyatAo ane sAmAjika kAyApalaTa karavI paDaze. sahakArI pravRtti A dizAmAM gujarAtamAM sahakArI pravRttio noMdhapAtra vikAsa sAthe havA purUSArtha karaze te leke mAM sahakArI pravRtti pratye zraddhAne raNakAra chatAM pravRttinA bhAvi vikA mATenI asaMkhya zakyatAo paDelI uThaze. tyAre ApaNuM svapna mUrtimaMta banI cUkyuM haze. Jain Education Intemational
Page #480
--------------------------------------------------------------------------
________________ re Gram : SAKHA grAma : " lAladhADA . zA naMdalAla geApALajInI kuAM. ramezacaMdra raNachoDadAsanI kuAM. mahendrakumAra enDa 310, khAreka bajAra, muMbai~~ 29, bhAta bajAra, muMbai naM. 9 C bradharsa | gRhA dhrujarAtanI asmitA saubhAgyacaMda enDa kuM ATA, meMdA, sojI, ravA, sAkara vigerenA jaththAbaMdha vepArI bhAratanI koIpaNa mIlanA bhusA maLI Phone : 323698 826223 kenaH 321187 326447 zakaze. www.jainelibreary.org
Page #481
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAskRtika vizvakarmA oila enjina sAdA, saraLa ane majabUta ho. pA. 5-6 ubhA he. pA. 6, he. pA. 8 tathA he. pA. 9-9 AThA. - utpAdaka :jaya bhavAnI enjinIyarIMga enDa phAunDrI varkasa. beTAda (gujarAta) -: sela selIMga ejanTa :araviMda sesa ejansI para boTAda (gujarAta) : kartavyano dIvaDo : Aje zabda sAMdhA banyA che, kartavya meMghu banyu che; paNa yAda rAkhajo ke kartavyane dIvo pragaTaze te ja prakAza maLaze. kartavya vagaranA bhASaNothI te, che enA karatAMya aMdhAru vadhaze. -citrabhAnuM phona naM. 079358 mesarsa amRtalAla popaTalAla enDa sansa dArUkhAnA, majhagAMva, muMbaI-10 . . .. Jain Education Intemational
Page #482
--------------------------------------------------------------------------
________________ You : Gram DEVLABH Suppliers To : Colleges, Research Institutes, Hospitals, Municipal Dispensaries, Sugar Factories and Industrial Laboratories ALLIED & COMPANY ( gRhA gujarAtanI garimaMta : Direct Importers of: Pharmaceutical & Laboratory Chemicals, Reagents, Solvents Drugs, Medicines & Surgicals With best compliments from ARVIND B. DOSHI 79, Princess Street, Devkaran Mansion, P. O. Box No. 2331, BOMBAY-2 BR. B. Com LL. B. LIFE INSURANCE AGENT and ANIL B. DOSHI GENERAL INSURANCE AGENT Phone: 315913 PATWA CHAWL, SHEIKH MEMON STREET, Bombay-2. C/o. Tel. No. 315488
Page #483
--------------------------------------------------------------------------
________________ WAR Jain Education Intemational sAMskRAtaka saMdarbha graMtha. 22222222222222 F WITH BEST COMPLIMENTS FROM BRIMCO PLASTIC MACHINERY CORPORATION MAKERS OF MODERN PLASTIC MACHINERIES AND EQUIPMENTS. Plot No. 55, Government Kandivli Industrial Estate, Charkop. KANDIVLI (West) BOMBAY-67. Telephone: 692818 Telegram: BRIMSEAL "eka jAnA puraka banIe TekedAra banIe, ne AgaLa vadhIe te ApaNI pragati guNAkAranI jema AgekUca karatIja raheze.' 222222222222222222; (409)
Page #484
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhada gujarAtanI asmitA dhI amadAvAda DisTrikTa kA-opareTIva benka li, ni na kara che. che. na. 26364 amadAvAda tri. ke. paTela. menejara Tora baDhALa rIjhava ane bIjA kA thA po. phrA bhaMDA La **** .... .... gamadAvAda jIllAmAM heDa ophIsa tathA 41 zAkhAo dharAvatI A benka zahera tathA jillAnA nAgarIkone benkIMga tathA ma`DaLIo dvArA dhIrANanI sagavaDo Ape che. " bAMdhI muddatanI thApaNA para phakta divasa mATe 3 TakA 6 mAsa mATe karlR TakA 143.54,65. 39,95,540 '%* * * 13,35,47,830 AkarSaka vyAjanA daro " 1 varSa mATe pa TakA 5 varSa mATe TakA saMvaga DIpojhITa 8 TakA. vadhu vigata mATe najIkanI zAkhAnAM saparka sAdho, Dealers in RAICHAND R A I C H A N D & & S ON S kAntIlAla pIyA. carmena "SIEMENS" ELECTRICAL EQUIPMENT and "SENTINEL SWITCH FUSE GEAR. 5-7 PICKET CROSS ROAD, LOHAR CHAWL, BOMBAY 2 (R) Phone Office : 313838 Resi. 357750 Grams PARAMITE
Page #485
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA bauddhakAlIna avazeSo -Do. jaya tilAla jamanAdAsa ThAkara bhAratavarSamAM I. sa. pUrve chaThThI sadI pahelAMnA yugamAM pASANayuganA avaze gujarAtamAM kaccha ane saurASTranA kaLA, kArIgIrI, zilpa ane sthApatyanI bAbatamAM kaI judAjudA vistAromAMthI maLatA rahe che tethI A sthAnamAM prakAza lAdhatA nathI. e yuganA itihAsanA pAnAM paNa pASANa yugane mAnavI vasate haze ema nizcita mAnI eTalA ja aMdhArAmAM aTavAyAM che. rAjya aneka hatAM, zakAya! prabaLa sAmrAjya paNa hatAM, paraMtu prajAnA jIvana, kaLA, nUtana pASANa yuganA aMta bhAgamAM mAnavIe je adsaMskRti para ajavALAM pAtharatA koI AdhArabhuta Alekhana bhuta ane asAdhAraNa zodha karI te dhAtunI hatI. mAnavIne upalabdha thayAM nathI. vedo, upaniSado, purANe Arya prajAnA prathama sonuM tane tyArabAda dhIme dhIme vakhata jatAM cAMdI, itihAsanAM Alekhana kare che, bhUgoLanAM varNana kare che, tAMbu, jasata ane bIjI dhAtuo maLI AvI ane pAra saMskRtinI samIkSA kare che paraMtuvi dvAnonA matamatAMtara bAda ghaNe vakhate Adhunika lehayuga zarU thaye. e sAhityanA sarjananAM yuganI anizcitatAne adyApi ApI A yugamAM ApaNane siMdhunI khINanI saMskRti, je zakatA nathI. haDappA saMskRti tarIke vizva vikhyAta banI tenA upara, chatAM mAnavInA vikAsa sAthe vijJAna ane mAnava vedhaka prakAza ApI jAya che. ahIMyA ApaNane prakhyAta saMskRtine vikAsa sadA sadhAte cAlyo Ave che. mAnava mAsika cAnA sthApatyanA prathamavAra darzana thAya che. saMskRtinuM eka aMga te zi95kaLA ane sthApatya ane zilpa ane sthApatya kaLAnA A yugamAM prAdubhA yaza prAdabhava sAthe tethI mAnava vikAsanA kramamAM zilpakaLA ane sthApa- mAnavInuM prAvizya paNa A yuganAM nagaranAM sthAna " nAM nagaronAM sthApatyamAM tyane vicAra tho ghaTe. jaNAI Ave che. ' AryAvarta mAM Arya prajAnuM Agamana thayuM te pahelAM | gujarAta, saurASTramAM chellA dAyakAmAM thayelAM saMzopanuM ati prAcInakALamAM eTale ke prAaitihAsika samayamAM kAye khaMbhAta pAse AvelA lothala ane goMDala najadika ApaNA dezanA judA judA vibhAgamAM mAnavakuLa vasatAM raDImAM harapAnI saMskRti ahIM paNa vyApta hatA ta hatAM te have vaijJAniko ane purAtattvavido siddha karI cUkayA che. siddha karI batAvyuM che. vaijJAnikonA maMtavya pramANe be abaja varSa junI A prAtihAsika kALa ane mauryakALa vacce sthApatya pRthvInA paTa upara trIsa karoDa varSa pUrve jIvaMtasRSTinAM kaLA keTale aMze, kevA svarUpe pAMgaratI rahI tenuM kathana pAgaraNa thayAM. Azare traNa lAkha varSa pahelAM gerIlA anizcita avasthAmAM che. paNa mauryakALa eTale IsunI pUrva ciMpAjhI ke urAMga uTAMga gotranA ardhamAnava dekhAyA! cothI sadIthI zilpa ane sthApatya kaLAe mauya samrATenA jAra varSo bAda A ardhamAnava mAnavI tarIke jIvatAM AzarA heThaLa je svarUpa dhAraNa karyuM tenuM have bhAratabharamAM khe. mAtra aNughaDa patthara ke hADakAMnA hathiyAra vAparavA Thera Thera prAkaTya thaI rahyuM che, ane tethI prApta thatA evA ' ghara bAMdhavA ke mATInA vAsaNa ghaDavAnuM A mAna- avazene bauddhakAlIna avaze nizcitarUpe kahI zakAya. yuM nathI e yuga pASANayuga tarIke paMkAyo! bauddhakAlIna avazeSe cha zreNImAM jovA maLe che e A Azare paMdareka hajAra varSa pahelAM mAnavIe yuga che ke jyAre zilpa ane sthApatyanI ciraMjIvita lAkaDAM hADI, jevAM saphAIdAra zastro ane sAdhane karatAM pattharomAM vizeSa hovAnI mAnyatA rUDha banI che ane karAMdhI rahevAnI, mATInAM vAsaNo banAvavAnI, zilpInAM TAMkaNAM patthara upara paDyAM che. vAMsa ane lAka'ne ugADavAnI, tene rAMdhIne khAvAnI, una, DAnI bAMdhakAmanI ghaNI lAkSaNikatAo pattharanA bAMdhakAmanI dInA vastro vaNI paheravAnI kaLA vikasAvI zailImAM utarI AvatI jaNAya che. aSANayugamAM pravezya. zreNI 1 patthare agara girizaMga para AlekhAyelA zilA| bAda eTale ke AjathI cha sAta hajAra varasa lekhe. saMzodhana karI mAnavI tAmrayugamAM AvIne , 2 stUpa, tya, vihAre. - 3 vividha kArIgIrI ane ketarakAmathI vibhUSita patthara
Page #486
--------------------------------------------------------------------------
________________ 506 [Phada gujarAtanI asmitA kadarAe kotarelI guphA ranA stha. Abehuba che ke te joIne ApaNe dimUDha banI jaIe - 4 pattharanI vedIo- shines. ja chIe. * 5 pattharanA prAsAda, mahAla, devAlaye. - ci, vihAre. mUrtio >> 6 pattharamAM katarelI guphAo, daityo, vihAre, pahADa para kotaravAmAM AvelA caitya vihAranI kaMdarA onA namunA AjIvane arpaNa karavAmAM AvelI maurya samrATenI rAjanIti, Adarzo ane bauddhadharma guphAo che. kaThaNa khaDakane kerI vihAre banAvanArA ane pratyenA abhigamane kAraNe A prakAranAM sthApatyanAM Thera Thera tenA aMdaranA bhAgane ghasI Arasa jevA camakadAra sajIne thayA hovAnuM jANI zakAya che. ane lIsA karanArA kArIgaronuM kAma jotAM mauryayuganA kALanA jhaMjhAvAtamAM caityo, sUpa, vedIo ke prAsA- kalAkAro zilpa sthApatyamAM temaja mUrtinidhAna jevI kaLAmAM denA vinAzanI zakyatA samajIne maurya samrAToe pattharanA khuba ja praviNu hatA te jANI zakAya che. stha, girizago ane pahADonI guphAone nIti, dharma, tUpo saMskRtinAM pracAranA cIraMjIva smAraka banAvavAnI bhAratamAM buddha bhagavAnanA athavA bhikSuonA avazeSo para pahela karI che. goLAI AkAre je bAMdhakAma thatAM tene stUpa kahevAmAM e Aja samaya hato ke jyAre bhAratanA paDozanA dezo Ave che. stUpanI pharatI pradakSiNA karavA mATe uMcI pagathI jevA ke bekaTrIA, IrAna, IjIpta ane grIsa vageremAM bAMdhavAmAM AvatI ane tenA pharatI lAkaDAnI vADa racavAmAM zilpakaLA ane sthApatyano vividha rIte vikAsa sadhAI AvatI. cUkya ja hato ane tethI mauya rAjAone A dezanI prajAo bhASA - stUpomAMthI maLI AvelA avazeSapAtro temaja sAthe ghaniSTha saMbaMdhone kAraNe bauddhakAlIna sthApatya stabho ane zilAlekha para utkIrNa thayelA lekhonI bhASA upara greeco-persion prajAne zi95 saMskRtinI asara brAhI athavA kharaSTI che. jAhera sthaLoe mUkAyelA jovA maLe che. AvA smArako paranI A lipi ke vAMcI zakatA hoya mauyakAlIna sthApatyo jevAM ke sthabhe, kamAne, prAsAde te ja lakhavI pramANa gaNAya ane smArakone hetu sare ! I.mAM 1nacara pazuonAM zilpa daSTigocara thAya che. e | gujarAtanA mauryakAlIna avazeSo sthApatyamAM siMha, hAthI, ghoDA, baLada kotarAyelA jovA I. sa. pUrve 322 thI maurya samrATa caMdraguptane rAjayamaLe che. AvAM zipanI pAchaLa kaIne kaI bhAvanA rahelI zAsane gujarAta saurASTranA itihAsanA pAnAM camakAvyAM che. hoya che. AvedamAM AvA dareka prANIonI mahattA batAvelI maurya samayanuM gujarAta eTale dvArakA, prabhAsa, giriche. bauddhakAlIna zilpa sthApatya, vedanI e bhAvanAne anu- nagara (garanAra), zatrujya ane sopAra! sarIne AvAM pazuonA pratiko vaDe vibhuSita banyA che. sIkaMdaranA senApati ane bekayAne yavanarAja selyukala bauddhakAlIna zilpa ane sthApatyo mATe videzI kArI- nikeTarane sakhata parAjya karI caMdragupta magadhanA sAmrAgane notaravAmAM AvelA hovAnAM Alekhana che, paraMtu jyane vistAra saurASTranA cheDA sudhI vadhAryo. bhAratane e bhAratIya zipIonA TAMkaNAoe kaLAne vadhu vikasita sauthI pahelA samrATa hatuM ke jeNe hiMdamAM paradezIonA ane vibhUSita karavA mATe vizeSa mahatvano bhAga bhajavyo che pagapesArAnA prayAsane karuNa rakAsa karyo hate. e paNa nakkara hakIkta che. bauddhakAlIna avazeSonA bhina puSpaguptane teNe saurASTrane su nimyo hate. bhinna svarUpo paNa A sthaLe ullekha mAgI le che. naMdavaMzane ucheda karI caMdragupta mauryane magadhanA siMhAsane ArUDha karanAra brAhmaNa caNakanA putra vigupta eka pracaMDa zilAkhaMDane ghaDI eka akhaMDa staMbha cANakyanI caMdragupta para ajaba asara hatI. naMdavaMza racavAmAM Avate jovA maLe che. AvA staMbha 50 phuTa chellA rAjA mahApadma dhananaMdathI apamAnita banelA UMcA ane lagabhaga 50 Tana jeTalA vajananA jaNAvyA che. cANakaye magadhanI gAdI upara brAhmaNa dharmanI prati A mahAna staMbhanI sapATI ghasI ghasIne kAca jevI lIsI pita karavAnI pratijJA lIdhI hatI. caMdraguptane karavAmAM AvI che. staMbhanI Toca para ghaMTa yA kamaLanI naMdane nAza karAvI cANakaye magadhanI gAdI AkRti utkIrNa thatI dekhAya che. tenA para pIThikA rAjyAbhiSeka karyo ane pote tene pradhAna ane (Abacus) ane tenI upara siMha, hAthI, ghoDA yA baLadanI banyo. AkRti jAyelI najarane AkarSe che. A jAtanA smAra- caMdragupta brAdANAne sanmAna ane che kemAM kaI jagAe haMsanI hAra kotaravAmAM AvI che. pratye AdarabhAva rAkhato. tenA samayamAM zrI koInI pIThikA upara sAracakra ne vacamAM siMha, hAthI, pracalita hatI. baLada ane ghoDAnI AkRti che, koInA paNa cAra siMhe che sIkaMdaranI caDhAI ane ogaNIsa ma ane siMha para dharmacaka che. siMhonI AkRti eTalI tenA vasavATane lIdhe grIka ane IrAnI prajA jarAta eTale dvArakA, prabhAsa, bhAvanAne anu- nagara GS ja AvAM pazuonA pratika Jain Education Intemational
Page #487
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRti saMdarbhamanya ] prajAnA saMparkamAM AvI tema selyukasa nIkeTara sAthenA - bhagavAna buddhanA samayamAM maurya mahArAjyanA jIvanabhara maitrIbharyA saMbaMdhane kAraNe rAjakIya paristhiti e prajAo sAthe bhAratane saMbaMdha gADha banyo che. pari. buddhanA janmathI zarU thatA prAcIna yuganI kathA harSa NAme banne dezanI prajAne ghaNo lAbha thayo che. bhAratIya (samrATa) nA maraNa sAthe purI thAya che. Azare, agIyAra ' saMskRti dharmanA siddhAMte jema tyAMnI prajAe apanAvyAM sadIonI A tavArIkha che. A prAcIna itihAsane pAne che, tema bhAratanI zilpakaLA sthApatya upara grIka ane pAne agatyanA banAvo noMdhAyA che. moTA moTA sAmrAja IrAnanI asara paDI che. bhAratamAM zilpakaLAne vikAsa A samaye sthapAyAM. hiMdu dharma ane saMskRtinI A yugamAM tyArathI vadhyo che. unnati thaI, ane A jamAnAe bauddha dharmanI caDatI grIka ane IrAnI zipakaLAnI asaravALuM dvArakAnuM paDatI paNa joI, grIka, zaka, kuzAna, haNu vagere paradezI lAkya suMdara jagata maMdira A samayanA pitAnA nirmANa jAte hiMdamAM pravezI. bhAratIya dharma ane saMskRti kALanA eMdhANe anya pramANe sAthe Aje paNa sAcavIne apanAvI laI paradezI prajA ahIMnI janatAmAM otapreta beThuM che. thaI jatI. zilpa ane sthApatyanA vikAsane A samaya yunAnI DhabanA ziSa-mugaTavALI pAMkhALI parIo ane hato. pAMkhALA prANIo (hAthIo va.)nI zilpakRtio Aje samagra bhArata varSa para zAsana karatI keI eka sattA / paNa e maMdiranA suzobhanamAM daSTigocara thAya che. bhagavAna buddhanA janma pUrve astitvamAM na hatI. uttara maMdiranA punarodvAra samaye A maMdiranA AdikALanA hiMdamAM mAhe mohe laDatAM nAnAM moTAM aneka rAjayo hatAM. avazeSane sthaLe gaThavI daI buddhimAna mIstrIoe bauddha sAhityamAM seLa mahAjanapado athavA rAjAne pitAnA pUrvajonI kirtine akhaMDa jALavI rAkhI che. ulekha che jemAMnA keTalAkamAM AjanA jevI prajA zAsananI prathA hatI. I. sa. pUrvenI sadIomAM pracalita evI brAhmI lipimAM kotarAyele eka zilAlekha paNa A maMdiramAM maLI AvyA e kapilavastunI zAya jAtImAM vaizAlInA licchavIomAM, mithilAnI videha jAtImAM tathA pAvA ane kuzInArAnI che. je A maMdiranI prAcInatAne cheka bauddhakAla sudhI laI mala prajAmAM AvA gaNatatra hatA. e uparAMta moriyA, jAya che. bhagna, keliya vagere jAtIomAM paNa AvI rAjayaprathA - dharma, saMskRti ke zilpa ane sthApatyanA vikAsamAM hatI. rAjyAzraya haMmezA mahatvano bhAga bhajavatA rahe che. Aje bIjA rAja rAjasattAka hatAM, temAM magadha, kezala, najare paDatA AvA bauddhakAlina avazeSonI viziSTatA paNa vansa ane avantI mukhya hatAM. magadhanI rAjadhAnI rAjagRhamAM rAjayAzrayane AbhArI che. biMbisAra vaMzanI sattA hatI. kezala athavA sAkelanI Azare 2500 varSa pUrve bhagavAna buddhane prAdurbhAva rAjadhAnI zrAvastImAM IkvAku vaMzanI ANa cAlatI. thayo. pAMtrIsa varSanI uMmare temanAmAM parama jJAnano udaya thayo. vatsarAjayanA pATanagara kauzAMbImAM paurava vaMza rAjaya eMsI varSanI uMmare teo nirvANa pAmyA. jIvananA pistA karato. avantImAM pradyotavaMzanuM rAjya hatuM. gAMdhAra lIsa varSa daramyAna teoe bauddha dharmanA siddhAMtone dharmo. (takSazilA) mathurA, aMga (caMpA) Adi rAjaye nAnAM gaNAtAM. deza karI prabaLa ziSyavRMda taiyAra karyuM. jeNe bhagavAna mukhya cAra rAjayo pitAnI sattA vadhAravA mathatAM. kezalanA parinirvANa pachI alpa samayamAM gurUdevanAM upadeza- patie kAzI, zAya, kurU ane paMcAlanA rAjayo para sugrathita svarUpe saMkalita karyA. A saMgraha "tripiTaka pitAnuM Adhipatya jamAvyuM. zUrasena, bheja ane matsya siddha che. vinaya, sutta ane abhidhamma ema para avantInAthe ANa vartAvI. bhagavAna buddhanA janma traNa vibhAga che. A traNa vibhAgamAM bauddhasaMghanI vakhate magadhanI mahattA vadhavA lAgI ane Akhare sarvoparI bhakSuoe anusaravAnA niyame, buddhadevanAM dhArmika sattA mATe cAlatI spardhAmAM magadhanuM rAjaya vijayI thayuM. ne bAddhadharmanA siddhAMtonuM vivecana karavAmAM bauddha dharmane udaya A pradezamAM thaye eTaluM ja nahIM ke bhagavAna buddhanA pUrvajanmanI aneka kathAonuM paNa tene pracAra ane prasAra paNa ahIMthI ja AraMbhAyo. karatI jAtaka kathAo prasiddha thaI. buddhanAM vacanA- ahi judA judA vaMzanA sAmrAjaye sthapAyAM. maurya samrATanA nivRttaka" rUpe saMgrahAyA, ane "theragAthA' nAmanA sAmrAjayane vistAra ahIMthI cheka saurASTranA sImADAo sAdhvInAM gIta rUpe pragaTa thayAM. ane A sudhI phelAye ane bauddhakAlIna zilpa ane sthApatyoe vastu, lalitA vistAra, buddha caritra, mili- gujarAta saurASTramAM pahela vahelI dekhA dIdhI. hzataka, divyAvadAna, saddhamapuMDarika Adi asurarAja jarAsaMghanA vaMzanA chellA rAjA ripaMjayane menI prabaLatA cheka rAjaviomAM prasarAvI vadha karI je vaMzanA rAjAe magadha upara Adhipatya jamAvyuM temAM biMbisAra zreNIka nAme eka parAkramI rAjA thaye. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #488
--------------------------------------------------------------------------
________________ dha Gram " PAINTSHOP * nAraNadAsa enDa sansa oIla peInTasa maracanTa 71, bhAjIpAlA leIna, subaI-3. (1) Jain Education Intemational Phone : offi. 324153 (2) Resi. 317355-471546 --brAnca ophIseH-- 20, DIsAjhA sTrITa subaI-3. Phone : 324154 geDI geITa rADa, vAyA-1. Gram : " MINDHAPPY '' .. zrI moTA bhameAdrA sevA saha. ma. moTA samAdrA ( tAlukA sAvarakuMDalA) sthApanA tA. 31-7-24 : 190000 zAkha dhIrANuM : zerabhaMDALa : hu vadana jAnI maMtrI zubhecchA pAThave che 29|31 Israil Mohalla, Bhagwan Bhuvan '' BOMBAY-9. (BR) 45000 936 0 [ bRhada gujarAtanI asmitA EXCELSIOR TRADING CO., Phone : 327491 ~ Resi. : 591972 EXPORTERS & IMPORTERS Unani, Ayurvedic & Allopathic Crude Drugs. sthApanA na. 1764 sabhAsado : 78 bhImajIbhAI jerAmabhAi pramukha
Page #489
--------------------------------------------------------------------------
________________ -sAskRtika saMdarbha anya ] A rAjAnA samayamAMja bhagavAna budhdhe bauddha dharmanA pracArano AraMbha karyo. magadhanI rAjadhAnI A vakhate rAjagRha nAme nagarI hatI je giritraja paNa kahevAtI. 'khisAruM khAvana varSAM rAjaya karyu... ane magadhanI mahattA vadhArI. paraMtu tenA pitRghAtaka putra ajAtazatrue pitAnA vadha karI magadhanI gAdI meLavI. teNe kezalapati prasenajItane harAvI kAzI jItyuM licchavIone harAvyA. ajAtazatrune bauddha dharma pratye aNagamA hatA, tiraskAra hatA. tenA rAjayakALanA AThamA varSImAM bhagavAna buddha nirvANa pAmyA. ajAtazatrunA putra uce ga`gA ane zANu nadInA saMgama para pATalI putra nAme rAjadhAnI vasAvI, je magadha deza-bihAranuM AjanuM paTaNA suprasiddha che. bibisAra vaMza pachI magadhanI gAdIe zizunAga vaMzanA rAjAe thayA. e vaMzamAM mahAna dina nAme rAjA thayeA. tenA putra mahApadame pATalI putranI gAdI upara naMdavaMzanI sthApanA karI. ane na vaMzanA chellA rAjA dhananane mArI ca'dragupta maurya' I. sa. 322 mAM mauya va'zanI sthApanA karI. sudarzana taLAva mau` samrATonA samayamAM saurASTra teonI hakumata nIce hatuM. girinagara ( junAgaDha) mAM caMdragupte hakumata calAvavA puSpaguptane sukho nimyA hatA. pATalI putrathI Azare eka hajAra mAIla dUra saurASTramAM giranAranI godamAM puSpaguptanI dekharekha nIce eka vizALa sareAvara-jaLAzaya khaMdhAvyu.. saurASTranA kRSikAronA lAbhAthe moTo majabuta madha baMdhAvI nadInAM pANI A sarovaramAM vALyAM. caMdra guptanA pautra devAnAma priya samrATa azoka A vizALa jalAzayamAMthI nahero baMdhAvI caMdraguptanuM adhurU raheluM kAya paripUrNa karyuM", ane mauya samrATonI prajA kalyANanI unnata bhAvanAnAM saurASTranI prajAne darzana karAvyAM. sAthe nadInA ugra tAkAnA sAme cAra cAra divasa sudhI TakI rahe tevAM pAkAM bAMdhakAma karanArA gujarAtanA kArIgaro paNa kevA kuzaLa haze tenI ApaNane jhAMkhI thAya che. nidAna cArasA vaSa~ sudhInI peAtAnI leAkabhAgya asmitA TakAvI rAkhanAra sudarzana taLAva upara Akhare kALanA kura paMjo paDyA vinA nA rahyo. zaka savata 7ra nA mAgazara vada ekama eTale ke I. sa. 150 mAM girinagara upara mAre megha tUTI paDyA. giranAra ane tenI AjubAjunA pradeza satra jaLakhaMkhAkAra thaI gayA. sudarzana taLAvane tUTatA bacAvavA zaka teTalI mAnava zaktine kAmamAM levAmAM AvI paNa Akhare taLAvanI pALeA tUTI aneka vRkSo, parvata, zikhA, dharA dharAzAyI thayAM. sudaza`na taLAvanuM pANI vahI gayuM ane gIranAranA pradeza raNa jevA verAna khanI gayA. ane sudaCna taLAvanuM punaHnirmANa karyu. mahAkSatrapa rUdradAmane ! 509 rUdradAmane A taLAvane pahelA karatAM lakhAI paheALAImAM traNagaNu vadhArI navesarathI khAMdhyuM. Ama karavAnI preraNA rUdradAmanane tenA buddhimAna saurASTranA sukhA pahalana suvizAkhe ApI rUdradAmananI prajA kalyANanI rAjanIti upara kIrti kaLaza caDhAbyA hatA. prajA pAsethI ve, kara ke najarANArUpe nANA levAne badale rAjyanI tijorImAMthI AvA vipula kharca nA pravAha vahyo hatA. giranAra uparanA rUdradAmAnA zilAlekhamAM uparokta sa kikatAne samarthana maLI rahe che. giranAra pAsenA eka zilAmAM guptasamrATa skandaguptane paNa eka zilAlekha che jemAM paNa sudarzana taLAva upara utarI AvelA ativRSTinA AphatanA ullekha che. i. sa. 455 thI 468 vacce saurASTra upara guptasamrATa skandaguptanI ANa pravatatI hatI. tenA samayamAM giranArana pradezamAM asahya rela sakaTa utarI AvyuM, jeNe sudarzonA taLAvanA baMdhane teADI nAkhyA ane satra jaLa khakhakAra thaI gayA. A veLA skandagupte paNadattane sukhe nimI saurASTranu zAsana soMpyuM hatuM. na taLAvano aMdha baMdhAvyA. gupta savata 137 mAM puNu datta ane tenA putra cakrapAlite pharIthI ekavAra ullekha che cirakAra paryaMta sudarzana taLAva TakI rahe tene A baMdhanA samArakAmane zarU karavAmAM AvyAnA zilAlekhamAM mudde mATe ekaso hAtha lAMkhI. aDasaTha hAtha paLeALA sA mathADAM 'cI khaseA hAthanI jADAivALI baMdhanI divAla A veLA khadhAvavAmAM AvelI. gujarAtanA kArIgarone A veLA adha khAMdhavAnA athAga parizrama itihAsane pAne noMdhAyelA che. giranAranA je khaDaka upara samrATa azoka ane rUdradAmAnA zilAlekha kAtarelA che te ja khaDaka upara skandaguptanA lekha che tenI racanA padyamAM che tenA purva bhAgamAM sudarzana taLAvanA baMdhanA samAra kAmanA prazasti che, ne bIjA I. sa. 458mAM lakhAyeA che bhAgamAM cakrapAlite a'dhAvelA viSNu maMdiranA. A zilAlekha ane e saghaLuM Aje tA girinagaranA prAcIna killA uparakeTathI te cheka giranAranI taLeTI sudhInA cAMkhA vistAramAM vRkSA, jhADIo, ceranA jhuMDathI AcchAdita thaine paDelA tenA bhagnAvarASA mAtra tenA bhavya bhUtakALane ApaNA smRtipaTa para viSAdanA gheTI chAyAmAM mUkI rahyA che. caMdraguptanA rAjyakALa I. sa. pUrve 298mAM pUrA thayA. jaina dharmanI mAnyatA evI che ke magadhamAM jyAre khAra varSanA duSkALa paDayA tyAre rAjyatyAga karI caMdragupta AcAya bhadrabAhu ane jainadhama nA bAra hajAra anuyAyI joDe maisura AvelA zravaNa begelA nAmanA tI dhAmamAM gayA tyAM khAra varSa gALyA pachI anazana vrata karI prANatyAga thayA.
Page #490
--------------------------------------------------------------------------
________________ No hida gujarAtanI garimatA saddha zAsana che. zalAlekha vivaraNa kare lekho uThI thayA. - caMdragupta pachI tene yazasvi putra biMdusAra magadhanI dharmAcaraNa, dharmadAna, dharmaupadeza I.nA Adeza ApelA che. gAdIe AvyuM. ItihAsamAM te amitraghAtanA upanAme pitAnI sarvadharma samabhAvanA kevI ucca hatI ane samrATa suprasiddha che. 25 varSanA tenA zAMta ane samRddha zAsana hovA chatAM anya rIte tene yaza ke kItinI bhUkha na hatI kALamAM teNe pitAnA adhurAM rahelA mane ratho paripUrNa tenuM A zilAlekha vivaraNa kare che. karyo. A sivAya tenA samayanA keI sthApatyane ulekha sepArAnA zilAlekhamAM paNa cauda lekho utkIrNa thayA itihAsane pAne neMdhAyo nathI. che. gIranAra ane sopArAnA zilAlekha pahelA varganA biMdusAranA maraNa pachI I. sa. purve 274mAM mukhya manAya che. jyAre bIjA varganA manAtA siddhapuranA zilApradhAna rAdhaguptanI madadathI yuvarAja azokane magadhanI gAdI lekhamAM sAta zAsane ketaravAmAM AvyA che. maLI. rAjyArohaNa pachI cAreka varSe azokane vidhipUrvaka maurya samrATanA samayamAM thayelA zi9pa ane sthApatya rAjayabhiSeka karavAmAM AvyuM hatuM. A vilaMba thavAnuM kaLAnAM sarjanenuM anusaraNa zuMgavaMzanA, AMdhranA, kSatra kAraNa tenA vaDIla baMdhu asImanA pakSane prabaLa tathA gupta rAjavIonA zAsanakALa sudhI thatuM rahyuM che. virodha hoya ema mAnavAmAM Ave che. rAjayAbhiSeka pachI jemAM bhAratIya kArIgaree saurASTra gujarAtanA sthApatiteNe devAnAM priya priyadazI evuM padadhAraNa karyuM hatuM. e zilpakaLAne vikasAvI prAraMbhanA sajananA sthapayamAM rAjayAbhiSekanA navamA varSe eTale ke I. pUrva ra6ramAM avanavuM umerI e yugamAM pitAnA urdhvagAmI uDayananAM azoke kaliMga deza upara AkramaNa karyuM. tenI mahattvAkAMkSA darzana karAvyAM che. te dakSiNa hiMdanA kaliMga, cala, pAMDeya, kerala vagere kaccha pradezanA khAvaDA tAlukAnA aMdhAu gAmanA eka rAjazna jItI cheka laMkA sudhI maurya sAmrAjayane vistAra TekarA upara pattharamAM kotarelA cha zilAlekho maLI AvyA, vadhAravAnI hatI. paraMtu kaliMgane vijaya meLavatAM thayelI jemAMnA cAra uparanuM lakhANa vaMcAI zakayuM che. mahAkSatrapa lAkhenI mAnavahatyAe enA hRdayane pigaLAvI nAkhyuM. rUdradAmananA samayamAM AlekhAyelA A zilAlekho laSTiza A bhiSaNa hatyAo karI enA rome romamAM pazcAtApa tarIke oLakhavAmAM AvatA. bhujanA pharagyusana myujhiyamamAM agni prajavaLI uThayo. e agnine ThAravA teNe khubaja Aje te jovA maLe che. ane kSatrapa rAjavionA AraMbhamane mathana karyuM ane Akhare zAMti ane ahiMsAnA kALamAM ubhA karavAmAM AvyA hoya ema manAya che. sadupadezane jIvanamAM utAravA bauddhadharmane aMgikAra karyo. dvArakAthI daza mAIlanA aMtare muLavAsara gAmethI prApta dvArakAthI chA mAtra bhArata nahi balake jagatanA itihAsamAM e saMta thayelI eka vizALa kadanI zilA upara brAhita lipimAM rAjavino joTo maLe tema nathI. mAnava jIvananAM sukha, zAMti AlekhAyelo zilAlekha prApta thayA che. ane samRddhine kAje teNe bhAratamAM Thera Thera ciraMjIva smA mahAkSatrapa rUdrasena pahelAnA I. sa. 200nA rAjya rake ubhAM karyA. jANe ke e smArakomAM potAnI AtmakathA samayanA A zilAlekhamAM nIce pramANene ulekha che : AlekhAtI hoya! koI sthaLe pattharanA vividha zilpAkRtithI vibhuSita zilA sthabhe ubhA karIne, kaI kaI sthaLe parva - "mahAkSatrapa svAmi rUdrasena pahelAnA rAjyamAM zake tenI zilAomAM zilAlekho kotarAvIne, Theka ThekANe stUpe 122nA varSe vaizAkha vadI paMcamInA roja vANijakanA putre pitAnA mitra vAte pitAne jIva arpaNa karyo tenA ubhA karIne ane vihAra baMdhAvIne te kyAMka kayAMka caitya mAnamAM A zilAlekha ubhuM karavAmAM Ave che." ane guphAo ketarAvIne e saMta samrATe AjJApatro A zilAlekha dvArakA sArvajanika pustakAlayanA vizALa (Edicts) prakaTa karyA. khaMDamAM saMgrahAyele che. gujarAtamAM giranAra, siddhapura ane pArAmAM azokanA zilAlekho che. bIjA prAMtamAM paNa evA lekho, khaDaka ke guphAo sthaMbha para kotarelA maLyA che. A zilAlekhanI lipi bauddhakAlIna sthApatyanuM bIjuM viziSTa AkarSaNa e ukelatAM azokanAM jIvananA prasaMgonA varNana prApta thAya che. yugamAM parvatA ane zilamAM kaMDArAyelI guphAo ane caitya- junAgaDhanI pUrvamAM Azare eka mAIlane aMtare gIra guphAo che. nArane raste eka khaDaka Avela che. A khaDakanA upalA junAgaDhamAM zaheranA pUrve bhAgamAM boddha sAdhuo mATe khuNAnI pazcima bAjue 12 phUTa 1 iMcanI pahoLAI ane eka maTha bAMdhavA nAM ra.vela kovA maLe che. A sthAnakane pAMca phUTanI uMcAImAM vIsa lITImAM lakhAyelA zilAlekhamAM 'bAvA khArAnA maTha tarIke oLakhavAmAM Ave che. ahIM azokanA cauda AjJApatra utkIrNa thayA che. bauddhaguphAonA avaze dekhAya che ane A guphAo bAvA . " A badhA lekhomAM prANIo pratye dayA, ahiMsA, sava pyArA II guphAo tarIke oLakhAya che. dhama saMpradAya pratye samabhAvanA, gulAma ane sevake pratye A guphAo traNa hAramALAmAM vaheMcAyelI che. pahelI hovAlAva, vRddho pratye Adara, saha tarapha sadvartAva, sevA, uttaramAM dakSiNAbhimukha aAvelI che, bIi ha. mALA cheTalI Jain Education Intemational
Page #491
--------------------------------------------------------------------------
________________ skRtika daba' kanya ] hAramALAnA pUrva cheDethI dakSiNa tarapha jatI jaNAya che ane tAnA upayogamAM lIdhI hoya. eka dharmanuM prabaLa ochuM trIjI hAramALA A guphAonI pAchaLa pazcima ane vAyavya thatAM tenA sthAnake upayoga bIjA dharmavALAoe karyAnA khuNe AvelI che. dAkhalA Ajadi sudhI banatA AvatA hovAnuM haju cAlu ja A guphAonI pahelI-bIjI hAranI guphAo sapATa rahyuM che. mathALAMvALI che ane temAM eka caitya guphA che. temAM caitya A guphAone samagra rIte abhyAsa karatAM te be ke traNa najare paDato nathI paraMtu te guphAnA ardhagoLAkAra cheDA ema judAjudA samayamAM kotarAvelI hoya tevuM lAge che. uparathI mAnI zakAya tema che ke A guphAmAM pradakSiNuM karI (1) caitya guphA ane sAdI oraDIo Azare I. sa. pUrvenA zakAya tevo eka stupa haze. bhAjA, kArlA, beDasA, nAzika samayamAM banI hoya tema jaNAya che. e samaye bauddha bhikSuo ke ajanTAnI bauddhakAlIna guphAone maLatI AvatI A gujarAtamAM pahelI ja vAra AvyAnuM jaNAya che. I. sa. guphAo corasa ke laMbacorasa AkAranI oraDIo jevI che, pUrve 2000. (2) jyAre oraDIo ane khaMDo jemAM jainejemAM kaI zilpakaLA ke suzobhana jovA maLatuM nathI. prAraM- nAM pratika che ane je vikasita svarUpanI kArigIrIvALA bhika raheThANanA sthAnaka tarIke A guphAonuM mahatva ochuM taMbhe jaDIta che tene nirmANa samaya I. sa.nA bIjA-trIjA AMkI zakAya nahi. A guphAomAM vizALakadanA kamarAe paNa saikAne hoya tema gaNAya che che ane tenI parazALA-osarIo paNa che. suzobhananI uparakoTanI guphAo daSTie AkarSaka evA be caitya-gavAkSonI ardhagoLAkAra junAgaDhamAM uparakeTanI guphAo be mALavALI che. kamAne zilpakaLAthI alaMkRta jovA maLe che. caitya gavAkSe nIcalA mALe eka kuMDa che. A kaMDa 11 corasa phUTane che. bauddha dharmanI agatyanI nizAnIo manAya che. tenI traNa bAjue chatavALI parasALa osarI chetene bauddhadharmamAM pipaLAnA vRkSane ghaNeja mahimA che. lagIne ja mathALAnI chatane TekavatA cha khaMbhevALA eka badhigayAmAM bhagavAna buddhane pipaLAnA vRkSa nIce jJAna vizALa khaMDa che. bAke.nA vistAramAM alaMkRta beThako che. prApta thayeluM hatuM. pipaLa vRkSa jJAnanA pratika tarIke caitya- tenI upara gau, gavAkSe che. kaLAmaya maityakAruM, suMdara gavAkSa rUpe astitvamAM AvyuM hoya tevuM jaNAya che. A kamAne ane thAMbhalAnuM zilpa najarane khuba ja AkarSe che. caityagavAkSo uparathI A guphAonuM nirmANakALa I. sa. bIjA mALa upara paNa AvA ja oraDAo, parasALa, pUrve pahelI-bIjI sadIne mAnI zakAya. uparanI chatane TekavIne ubhelA taMbhe, alaMkRta beThake ane alaMkRta maitya-gavAkSa che. A guphAmAM jovA maLatAM taMbhe nAzikanA nahayAna A guphAone samaya nakkI karavA mATe staMbhe ane vihAranAM stanI mAphaka pUrvA kaLaza ane tripadI pi8i. alaMkRta tya-gavAkSanuM suzobhana upayogI che. khAvA pArAnI kAnI TocavALA trAMbA pittaLanA pANI rAkhavAnA degaDA guphAnA caitya-gavAkSanA zi95 karatAM A guphAnA caitya-gavAna jevA kuMbha ane ziravALA geLa thAMbhalA. je rAmezvaranI kSanuM zilpakAma vadhu vikasita dazAmAM jovAmAM Ave che. guphAmAM, IlerAmAM ane bhAratanI guphAmAM najare paDe che. aMdarane katarelA bhAga lagabhaga goLAkAra che. tenA nIcenA tenA jevA jaNAya che. A staMbhane Toca vibhAga bahu ja bhAgamAM "vedikA" che jyAre uparanA bhAgamAMthI be strI vizALa ghaMTa je dekhAya ane tenI upara gheTAo beThelAM zarIranI zilpAkRtio bahAra DokiyAM karatI hoya tema hoya tevA lAge che. jaNAya che. caitya-gavAkSo bauddha kamAnethI zaNagArelA che. A guphAomAM rahenArA jene haze te hakikatane A pazcima bhAratanI zarUAtanI guphAo karatAM AnuM svarUpa guphA pakI ekamAMthI maLI AvelA zilAlekhanuM samarthana thoDA moDA samaye sadhAyuM hoya tema jaNAya che. maraNa ke maLe che. jenonA khAsa pAribhASika zabda "kevalI" AmAM temAM lAkaDAnA jevI zilpakRti nahivat jevI che. jyAre maLI Ave che teno artha "paramajJAnI" evo thAya che. gopanA maMdiranA, IlerAnA ane ajanTAnA caitya-gavAkSa jainenA tIrthakara pachI taratajanI A bIjI padavI che. A karatAM A gavAkSa pUrNa samayanA che te ekasapaNe kahI uparAMta A guphAomAM jainadharmanA pratika jevAM ke svastika, rIkA kAraNa ke na zakAya! kAraNa ke uparokta sthAnanA caitya-gavAkSomAM buddha bhadrAsana, naMdipada, mInayugala ane kaLaza vagere najare paDe yA hiMdudharmanA keIdevanI pratimA che. jyAre uparakoTanA che. A jAtanA pratiko mathurAnA jaina stupamAM jovAmAM caitya-gavAkSamAM jIvaMta nara-nArIonI zilpAkRtio che AvyA che. A pratika buddhadharmanA nathI kAraNa ke "bhAja' * je mAtra bhArata, sAMcI ane orisAmAM AvelA kaTakanI 'kuDA'nI guphAo agara bhArata ke sAMcInA bauddha sthA. guphAomAM jovA maLe che. to patyomAM te jovA maLatA nathI. mAtra eTaluM kahI zakAya ke sta A guphAo prAraMbhamAM buddhadhamIonI hoya ane pAchaLathI A guphAomAM judAjudA cAra prakAranA staMbhe najare e garA. jene pALA leba ana kAko kerA paDe che. upalA mALanI parasALamAM be staMbha geLa temaja
Page #492
--------------------------------------------------------------------------
________________ hida gujarAtanI asmitA visanagara tAlukA majara sahakArI | tAraH "suparavarkasa" phona : 2 6146 maMDaLI lImITeDa. supara ejInIyarIMga varkasa darabAra roDa, visanagara dareka jAtanA moTarakAra, TUMkasa, DIjhala TrakasanA perapArTa ca temaja mazInasthApanA sane 1952-53 gereja Tulsa, esesarIjha vagere maLaze, temaja dareka jAtanA moTarakAra, seMdhaNI naMbara : 2273 drakasanA ejInenuM saMpUrNa ovarahelIMga, DIkArbonAijhIMma, ese1968-69 juna sudhImAM konTekaTathI rAkhelA kAme alaga vagere rIperIga kAma saMtoSakAraka karI ApavAmAM Avaze. rUA. 2002 lAkhathI vadhu. 1968-69 juna sudhImAM karelA kAmanA - rUA. 1059 lAkhathI vadhu. piTa bokasa naM. 53, gonDala roDa, kheDuto, paMcAyata ane gujarAta sarakArane 1968-69 rAjakoTa. sudhImAM Tayubavela karI ApyA naMga 1014 - rU 10 lAkhathI vadhu kiMmatanA. | Tayubavela mATe rIga-1 amerIkana ane maMDaLInA varkazopamAM banAvelI rIga naMga 7. maMDaLInA sabhyo : 426 "bRhada gujarAtanI asmitA'ne -maMDaLInA judA judA bhaMDoLe zubhecchAo sAthe.. maMDaLInI zera kepITala rIjharva phaMDa makAna phaMDa bIjA phaDo mazInarI 0. 35 lAkhathI vadhAre 25 lAkhathI vadhAre 6 lAkhathI vadhAre 3 lAkhathI vadhAre 67 lAkhathI vadhAre me. paTela vAsA vIrA enDa kuM. ejInIyarsa enDa kanTrAkaTarsa ane me. InDIyana kansTrakazana ku. ejInIyarsa enDa kanTrAkaTarsa maMDaLI bIlDIMga, pula, Dema, vimAna mATe ranave vigere dareka prakAranA konTekaTanA kAma rAkhe che. baLadevabhAI ema. paTela narendra ena, vyAsa ceramena maMtrI prabhudAsa bI. paTela menejara paTela cembara, kAzI vizvanAtha maMdira roDa jAmanagara ophIsa : 155 130 ghara : 951 Jain Education Intemational
Page #493
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRtika saMdarbha anya ] madhyamAM goLa vaLadAra kAMgarIvALA che. tenI beThaNI aSTakoNa jaine vasyA hoya ane pharI pAchA temAM bauddho dAkhala thayA temaja Teca goLa che. A staMbheMnI Toca upara pazuo hoya! kAraNa ke I. sa.nI sAtamI sadImAM hyu-enta-sIAMga ketaravAmAM AvelA che. AvA stara pazcima bhArata, IlorA jyAre junAgaDha AvyA tyAre temaNe bauddhadharmanA mahAyAna ane ajanTAnI guphAomAM jovAmAM AvatA nathI. AvA paMthanA sthavIra vibhAganA bhikSuke ane sAdhuone A sta je madhyabhAratanI guphAomAM najare paDe che paraMtu temAM guphAomAM vasatA joyA che. aSTakoNa beThaNa hotI nathI. - khAparA keDiyAnI guphAo bIjA prakAranA staMbhomAM vacceno bhAga corasa che je junAgaDhanI uttare je guphAo AvelI che te kheMgAra tenA madhyabhAgamAM aSTakoNa banI jAya che. beThaeNI koIpaNa ke khAparA-khoDiyAnI guphAo tarIke prasiddha che. be mALajAtanA suzobhana vagara corasa che. tyAre Toca goLAkAra vALI A guphAomAM eraDA, oraDIe ghaNuM che. uparanA ane tenA uparanI piThikA aMdara vaLatI pagathI sahita mALane nAza thaI gayeluM jaNAya che. mAtra avazeSa tarIke cAra vibhAgamAM che. khaDakamAM kotarAyelA padvava maMdirane sta bho najare paDe che. A guphAomAM bauddha ke kAI bIjA maLatuM A che. * * dharmanA pratika jovA maLatA nathI. paraMtu tenI kotaraNI trIjA ane cothA prakAranA staMbhomAM Toca ane alaM. uparakeTanI guphAone barAbara maLatI Ave che. A guphAo karaNamAM thoDo taphAvata che. A prakAranAM je goLa ane paNa bauddhakAlIna hovAnI saMbhavitatA kharI! ghaNI bAju batAvatA upaselA khAMcAvALA che. te ja rIte taLAjAnI guphAo beThaNIo che. upaselA bhAgonI grivAnA sthaLe UMDA kApa saurASTranA agnikoNamAM zetruMjI nadInA mukhathI che. ane bahAranI bAju kula pAMkhaDI jevA laTakatA teraNanI dara zaMku AkAranA taLAjAnA DuMgaramAM guphAo A hArathI alaMkRta che. tenA Teca traNa vibhAgamAM vaheMcANI che. A DuMgara Azare 320 phITa uMce che. phaLadrupa che sauthI uparanI piThikA (Abacus) corasa che ane lIdhe DuMgaranI AsapAsanuM vAtAvaraNa ghaNuM ja ramya lo tenA upara dareka khUNAmAM siMha tathA bAjuomAM vAmaNA tenA vAyavya khuNAmAM nAnI TekarIo che ane tenI mANaso najare paDe che. Tocane mukhya bhAga judAjudA mare. zetru je parvata masta thaIne ubhelo dekhAya che. te DamAM strIonI AkRtine samAvI zake teTalo uMcAImAM che. taLAjAnA DuMgara upara 320 phuTanI uMcAIe lai A strIonI AkRti kamaranA uparanA bhAgamAM nagna che. triseka guphAo che. A guphAonI AjubAju vIseka kAna tathA gaLAnA alaMkAro patthara paravAI javAne kAraNe TAMkAo maLI Avela che. paMcotera phuTa lAMbA, oLakhI zakAtA nathI. eka staMbhamAM TocanI nIceno bhAga saNasaTha phuTa pahoLo ane sADA sattara phuTa uMce eve pahoLo che ane temAM janAra pratye DokiyAM kADhatAM meMDhAnuM ebhala maMDapa Azare se phuTanI uMcAIe chetaravA zipa che. bIjA khaMbhamAM A bhAga sAMkaDo che temAM nAnA Avela che. A maMDapanI aMdaranA bhAgamAM nAnI erahIne goLa cakadA katarelA che. A staMbha tenI zipakaLAmAM divAle nathI, ke jethI eraDA osarIne judA batAvI zakAya ajoDa che kAraNa ke IlorAnI vizvakarmAnI guphAnA khaMbhA maMDapanI chatane TekavavA mATe cAra aSTakoNa staMbha hatA ane mathurAnA staMbhonI saMyukta kAmagIrI ahInA eka ja je atyAre naSTa thayelA jaNAya che. tenA darzanika bhAga bhamAM dekhAya che. staMbhanI piThikAo ane tenA bIjA upara caityagavAkSe ane tenI nIce pahoLI paTTIne vedikA bhAgomAM ke taravAmAM AvelA prANIo, kaherI, kAla athavA najare paDe che. A caityagavAkSo asAdhAraNa AkRtinA che. te ekasAnI guphAonA staMbho karatA nirALAM che. hAthIonuM A gavAkSa ardhA laMba-gaLAkAramAM che. ane aMdaranA zipa ke je tyAM sAmAnya che te ahIM jovA maLatuM nathI. bhAgamAM pharIthI ardha goLAkAra kamAnavALA che. AnI nIce tevI ja rIte bIjI zilapAkRtio jevI ke strIonI javalle eka catuSkoNa che jenI banne bAjue nAnA goLAkAra ja jovA maLe che. che. nAnA prakAranA A caitya gavAkSo bAvA pyArAnI guphA - staMbho,gavAkSo ane beThakanA alaMkaraNe uparathI A enA caitya gavAkSone keTaleka aMze maLatA Ave che, jo ke guphAo jude jude samaye kramazaH kelarI hoya tema jaNAya A gavAkSonI kalA vadhu vikasIta hoya tema jaNAya che. che. tene samaya I. sa.nA pahelA sekAthI te sAtamA saikA A guphAomAM kaIne meDI, caMbelI, khoDIyAra, mora, sudhI hoya tema saMbhavita jaNAya che. rAMkA, vAMkA vagere nAmothI oLakhAvAya che. eka guphAmAM A guphAomAM vasanArA mAnavIone dharma karyo haze vizALa khaMDa che jene pharatI garbhagRha jevI ATha nAnI tene purave upalabdha nathI paraMtu buddha dharmanA khAsa guphAo che. bauddha sAdhuonA raheThANu tathA sabhAsthAna tarIke pratikAne abhAve ane bAvA yArAnAM maDanI jaina guphAo A guphA upayogamAM levAtI hoya tema jaNAya che. DuMgara, samipamAM ja hovAne kAraNe A guphAo mAnavAmAM Ave upara gaDhanI aMdara paNa guphAo che jemAMnI ekamAM atyAra che tema bauddhonI nahi paraMtu jainenI manAya, e paNuM paNa ucI vedika jaNAya che. bIjI eka nAnI guphA gI saMbhavita che. A guphAo zarUmAM bauddhonI hoya, pachI kuTI- bauddha caitya haze ema jaNAya che. Jain Education Intemational
Page #494
--------------------------------------------------------------------------
________________ 54 caitya guphA DuMgara upara uce naSTaprAya avasthAmAM sapATa chatachAparAvALI eka caitya zukA che. caityanA madhyabhAga nIkaLI gayA che,mAtra caityanA nicenA bhAga ane "taraNa" ke je chatane aDIne rahyu che te dekhAya che. A guphAo bauddha dharmanI che tenA purAvA tarIke A guphAomAM caitya ane vidvAra najare paDe che. guphAonI sAdAI ane zilpanA abhAva A guphAone I. sa. pUrvenI mAnavAne prere paraMtu A guphAomAM lAkaDAnA sthApatyanuM anukaraNa na jaNAtu hovAthI ane stUpa guphAnI vacce temaja tenI Toca upara chAparA sAthe coTelI hAvAthI A guDhDhAe vanerI, junnAranI guphAnI peThe I.sa.nA zarUAtanA raukAmAM zakAya tema che. vekiAnA alaMkaraNanuM svarUpa paNa A ja sUcavI jAya che. sANAnI guphAo TrenA dakSiNa kinArA para rAjulAnI pazcime sANA karI che. khIjI rIte khAkharIAvADamAM unAthI la krUra vAMkIyA gAmanI pAse A TekarI AvelI JAnA DuMgara tarIke paNa jANItI che. Mgara upara khAsaDa jeTalI guphAo AvelI che. lagabhaga ujjaDa, karALa ane jagala najIkanA pradezane ramya banAvatI rUpeNa nadI ADuMgara he che. DhAMkanI guphAo junAgaDhathI 30 mAIla dUra vAyavya khUNAmAM DhAMka nAmanuM gAma AveluM che. A gAmanI najIka tIla tIla pATaNa, prehapATaNa nAmanA prAcIna nagaranA avazeSo paDelA che. A DuMgarALa pradezamAM mAMjesarI nAme atyAre eLakhAtA eka kuvA che. auddhadharmanI maMjudhInI te yAda Ape che. prAraMbhanI jaina vasAhatAnA paNa DhAMkamAM e'dhANA maLe che. DhAMkanA vidyamAna gAmanI pAse eka TekarInI pazcime eka bakhola (-uMDI khINu-Raviue)mAM keTalIka nAnI nAnI guphA che jemAM nahivat jevuM zilpakAma che. A bakhola upara divalinA daza`nika bhAgamAM gheADu' kotarakAma che. TekarInA nIcalA cheDAthI pahelI guphA zarU thAya che. A guphA vAyavyA bhimukha che. temAM 4phUTa uMcu paNa vyavasthita kAtareluM nAnuM pravezadvAra che. A guphA ke, je 7-9"'-4"nI che tenI aMdara traNa gokhalA che (mUrti rAkhavAnA-Niches) jemAMnA eka praveza dvAranI sAme ane bIjA be khAjue eka Aja TekarI upara 120 phuTanI uMcAie I zAnAbhimukhe bhIma cerInI guDhDhA AvelI che. A guphAnA AgalA bhAgamAM AsarI AvelI che. jenA cAra staMbhe! chatane TekavIne ubhA che. A staMbheA degaDA jevI AkRtinI TaoNca ane besaNI-khIjAnI sAme ubhelA dekhAya che. banne khAjunA gokhalAmAM deva devIonI mUrti A najare paDe che. akholanI upara thoDe uce khaDakanA dazanika bhAgamAM theADu' sAduM zilpakAma che. kALA che. piDikA ane ubhaNI samacArasa takatI-pArTa para che. nAzikanI nahayAnanI guphAnA staMbhanI mAphaka rAhI'nA staMbhanI degaDA jevI AkRtinI Taca ane besaNI pUNuM kaLazanuM rUpa dhAraNa kare che. A guphAnI khAjumAM eka caitya guphA che. tenuM mApa 18 phUTa paheALu, 21 phuTa uMDu ane 13 phUTa UMcuM che. A caitya guphAnI chata sapATa che. paraMtu guphAnA pAchaLanA bhAga adha goLAkAra svarUpanA che. A caitya guphAne praznakSiNA mAga nathI. stUpa ghaNA ja sAdA ane alaMkAra vihIna che. caityanA vyAsa 7 phuTa 10 i'ca che. tenI TocanA bhAga kALakrame naSTa thayelA haiAya tema jaNAya che. leAkeA te stUpane zivaliMga tarIke pUjI rahyA che. A uparAMta stUpAvALI bIjI e guphAe paNa najare paDe che. khAkInI guphAe parazALavALI nAnI eraDIe ane ma'DapeA che. maMDapanI pAse paNa nAnI eraDIe eTalAnI karAnI taLeTImAM taLAjAnA elabha ma`Dapa jevAja ane tevA ja mApanA ebhala ma'Dapa che. A ma'DapanA bhAgamAM cha stha Mbho che. aMdaranA bhAgamAM ekapaNa sthabha nathI. ( bRhada gujarAtanI asmitA sagavaDa sAthe kAtaravAmAM AvelI che. meTAma'Dapa pAse pANInA TAMkAMnI sagavaDatA karavAmAM AvelI che. A guphAonA samaya jInnAranI zivanerInI caitya guphAnI sarakhAmaNIe jotAM i.sa.nI zarUAtanI sadInA jaNAya che. A sthAnanI pAsethI prApta thayelA prAcIna mATInA vAsaNA, ghaMTo vagere A sthAnanI prAcInatA puravAra kare che. guphAonI vividha racanA prakAra jotAM A sthAna bauddhadhama nuM eka agatyanuM kendra hoya tema jaNAya che. bauddhasaMghanA judIjudI kakSAnA sAdhuo mATe, abhyAsI temaja caityapUjA mATe nimAyelA sAdhuonA ciMtana, manana ane raheNAka mATe judIjudI guphAo kAtarI kADhI hAya tema jaNAya che. jenA mATe paNa A guphAo racAyAnI saMbhavitatAnA paNa ullekha che. DhAMkanI pazcime pAMca mAIla dUra siddhezvara nAmanA gAmanI pAse pAMca guphAo che je jhIMjhurIjharane nAme jANItI che. A badhI guphAo bauddha hAvAnu sAbIta thayuM che. AmAMnI eka gufA agatyanI che. tenA e aSTakANI staMbheA AgaLanA bhAgamAM eka vaizvikA sAthe joDayelA che. uparakoTanA caitya-gavAkSAnA thADA bhAga ane taLAjAnA caitya-gavAkSanI nIcenA AkRtinA bhAga A stastaMbhanI AkRtimAM maLatA Ave che. AvI vedikAnI AkRtio pazcima bhAratanI guphAomAM maLe che. A kaLAkRti cheka DhAMkanI bAjumAM paheAMcI e eka rasaprada kikata che. uparAkta pramANa uparathI A guphAnA samaya I. sa. nA pahelAkhIjA saukA sudhInA lekhAya che.
Page #495
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha manya ] pA5 ra e kotarAyelA ane jAgInI karI Ave rANapuranI guphAo pAyA khodakAma karatAM prakAzamAM AvyA che. A vihAramAMthI baraDA DuMgaramAM bhANa Da gAme 1 bAra mAIla dUra kSatrapa kALanI mATInI mudrAo paNa prApta thaI che. A pAItara najIka rANaparanA gAma pAse eka caitya guphA tathA vihAranA khaMDere Aje paNa gujarAtanA mAnava-hRdayamAM traNa nAnI guphAo maLe che. caitya, guphAnI vacce AnelA cherahelI samaha bhAvanAnI pavitra yAda ApI jAya che. tenI uMcAI Azare 7" che. lokoe tenI Tocane bhAga - I. sa.nA pahelA saikAnI zarUAtamAM baMdhAyelA manAtA sara karIne tene dhIgezvara nAmanA ziva tarIke pUje che. A bauddha vihAranI iTaunuM mApa 18"x12"nuM che. A A guphAnI pAse Avela guphA sAdI che paraMtu A sthaLathI vihAranA naiRtya koNamAM 20430'nI laMba corasa pharathoDe dUra eka jharamAM traNa nAnI sAdI guphAo che. tenA sALa AvI che je prArthanA khaMDa hovAne saMbhava che. A stha cerasa che. ane aMdara beThaka che. A guphAo sivAya pava taraphanA bhAgamAM 10410nA ane 26410 I. sa nA zarUAtanA saikAnI hoya tevuM jaNAya che. phUTanA sAta khaMDo jaNAya che. AvA khaMDo uttara-dakSiNa khaM nAlIDAnI guphA bAjue paNa maLI Ave che. khaMDone pharate pa-10"ne thoDA samaya pahelAM gaMDala pAse khaMbhAlIDAnI guphA varaMDo Ave che. A vistAranI pUrvamAM 40440 phUTane zedhAI che. A bauddha guphA kSatriya ane guptakALanA saMkrAti prasAda sAthe khaMDa jaNAya che, jenI divAlanI pahoLAI samaye karAyelI hoya tema lAge che. jotAM te koThAra hoya tema lAge che. A rIte I. sa. pUrve trIjI sadIthI te cheka guptatAnA taLa gujarAtanI bhUmimAM tAraMgAnI TekarI AvelI che, aMtabhAga eTale ke IsunI pAMcamI sadI sudhInA vise ja jyAM tAraMgA roDa sTezanethI javAya che. A TekarIonI varSamAM gujarAta saurASTramAM parvato, DuMgaro I.mAM ke taLeTImAM uttara dizAmAM tAraNamAtAnI nAnI guphA che. e zilAlekho, guphAo, caityaguphAo, staMbhe, temajala ke, zakA-maMdiramAM buddhamAtA tArA devInI mUrti che. bIjI ubhA karAyelA stUpa, vihAra vageree ddhakaKT honI peThe A mUrti Aja paNa pUjAya che. A mUrti pratyenA prAraMbha, sthiti ane vikAsanA viDiyo - lAka kotarAyelA che je sAmAnya rIte bauddha darzana karAvyAM che. A sthApatyamAM bauddhasatva, padmapAka* -rAyeluM hoya che. A guphA maMdira pAMcamA avalekatezvara tathA pANInI mUrtio, yakSacakSaNionAM , manAya che. vRde, temanA bharAvadAra zarIra, gAtronA vaLAMke, rekhAe, jogIDAnI guphA kahe che. guphAmAM lAla mastaka paranA paherave, mukhAraviMdanA bhAve, aMgamaroDa, bAjue cAra bauddha mUrtio keta- ane vezabhUSA ItyAdi jotAM gujarAtanA sthapatioe / zi95zAstrIoe zilpakaLAmAM uttarottara ke vi (4. dira ajItanAthathI TIMbA gAma mA che. zipa saMskRtimAM kevAM urdhvagAmI uDayana ! guphAo bAMdhelI che. che te joI jANIne gujarAta niHzaMka rivanI lAgaNI 2 bauddhonuM sthAna che je mAtra bhavatuM rahyuM che. siddha karI zakAya che. ane tyAra bAda samrATa harSanA samayamAM ane valabha vihAra maitraka rAjavio ane rANIoe dAna ApI pi e yugamAM mAtra parva. asaMkhya saMghArAmo ke jemAM cha sAta hajAra bauddha bhi? ' paraMtu iMTonA caNa paDyA pAtharyA rahetA tenA avaze te haju lagaNa ae sthApatyanA caitya, paDyA che. I. sa.nI sAtamI sadImAM cinI yAtrI hyu-yenahatanI zi95 zailI sAMge nirakhelAM ane varNavelAM seMkaDo saMghArAma e yugamAM bauddha saMskRtine gujarAtanA ghaDataramAM kevI asara haze, - gujarAtanA prajAjIvananA utkarSamAM ke phALo ApI rahyA Avela che. haze tene khyAla te e saMghArAmonA avaze jyAre vistAramAM prakaTa karavAmAM Avaze tyAreja vadhu ApI zakaze ! 84 phUTane vizALa Aje te mAtra eTaluM nizcita che ke kALanA jhaMjha vizeSa e, huNonA hallAoe ane ArabAe e bauda Aje zilpa sthApatye ApaNane avazeSa rUpe jevA ') cha samaya saI dIdhuM che. iti chesatya-zivaM suMdarama e iTone ijanI khyAla che tyAre ja vadhu A For Privae. Personal Use Only www.jainelorary.org
Page #496
--------------------------------------------------------------------------
________________ 516 'bRhada gujarAtanI asmitA ' ne zubhecchAo sAthe... keADInAra nAgarIka sa. beMka lI. keADInAra eDITa vaga a mane kAsa maeN sthApanA-1951 sabhya sakhyA-725 maMjUra thayela zerabhaMDALa rUA. 100000 bharapAi thayela zerabha DALa za. 233000 rIjha' kuMDa tathA anya kuMDA rUA. 88000 rUA. 1930000 rUA. 1560000 rUA. 2335000 thApaNA viANA makAjanuM bhaDALa gAlAvAlA oNna elaela. mI. pI. e. mata Jain Education Infomational naTavaralAla epha zAha vinA sahakAra nahi uddhAra ArApura sa. kha. vecANu saMgha lI. mu.tArApura (tA. khaMbhAta) tA. 28-5-1949 phona. 36 rajI. naM. 9999 1 rUA. 23440 rIjhava phaDa rUA 11963-31 razrIne sabhya sakhyA.... 472 10000 menejara zrI maNIbhA! za. pahela menejara krompaTana meATara, sTArTara, pakhA, lempa krompaTana Tana pampIMga seTa [haMdu gujarAtanI asmitA : ethArAijhaDa DIlarsa : bhAvanagara mazInarI saplAya kuTuM. mahAtmA gAMdhI roDa, bhAvanagara. phona : ephIsa 4148, dhara-4748 saMghanI pravRttie :- | atathA anya sanI jIvana jarUrIyAtanI cIjo jevI ke la khIyAraNa, dareka jAtanAM rasAyaNika khAtara, pAka saMrakSaNa hA, gelve nAijha patarAM, sImenTa, khetIvADInAM ejArA tathA nA. vatI levI DAMgaranI kharIdI, tathA sastA anAjanI dukAna mamAM Ave che. khetIvADInA mAlanA utpAdana upara dhIrANa UMdhI kharIdInuM kAmakAja tathA khetI utpAdananA mAla kar tenI ApavAmAM Ave che. sALagapura darava jA tathA kALupura bAjavADA. khatrIpALa, vaDAdara Ayu. hospITala sAme lAla khajaramAM dhaMdhukA. bajAramAM, eTAda [phA. e hAIve roDa, baravALA. kaMsArA bajAra siha saMtarAma maMdira rA jaNabhAI e. DAbhI zrI che.TAbhAi raNache.DabhAi paTela, meocIvADa, peTalAda upa pramukha pramukha baLIyAkAkA rADa 'araviMda kR' TAvara nIce, jhaDapI ane salAmata rIte pA bhArata TrAnsape amadAvAda uparAMta hindustAnana mAla paheoMcADavAnI su heDa Aphisa : lAtI bajAra, bhAvanagara dora fizinaliarry.org
Page #497
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI pASANa khanija saMpatti 'eY -zrI prabhAzaMkara somapurA gujarAtamAM puSkaLa pramANamAM-vera vikhera avasthAmAM- bhAga "zAradAgrAma" saMsthAne vAvetara athe sarakAre A ImAratI pASANu bhUmimAMthI maLI Ave che. saurASTranA che ane tethI A patthara tyAMthI kADhavAnuM kArya lagabhaga kAMThAnA pradezamAM pUrve taLAjAthI pharatAM kAMThe kAMThe dvArakA baMdha paDI jaze. A jAtanA pASANu aDhAra-vIza phUTanA sudhImAM vizeSa bhAge lAIma sTona che. amuka bhAgamAM lAMbA pattharo hoya che-je pUratI jADAImAM hoya che. pachI sArI-UMcI jAtane lAIma sTona ceravADa ane hATInA AvazyakatAnusAra tenA kada-mApa karavAmAM Ave che. mALIyA tarapha ane tethI kaMIka utarate porabaMdara-rANAvA- jhAlAvADamAM thAna, morabI, dhrAMgadhrA tarapha paNa "senDa vamAM maLe che. A pirabaMdarI patthare ghaDAImAM sArA che. sTena" nI jAtanA patthara-ochA vattA pramANamAM majabUtAI tenA moTA moTA gacchAne niyata kadamAM karavatIthI vaherI vaLe-maLe che. te jhINA pigaranA ja maLe che. tene havAnI makAnanA bAMdhakAmamAM te vaparAya che. porabaMdarane patthara asara lAge che paNa moTA pagaranA pattharane te asara pahelAM muMbaI sudhI vahANa dvArA ja. A uparAMta pira- jaladIthI nathI lAgatI. chatAM A pASANa samudrakinArAnA baMdaranAM bArIka pigarane pILo patthara sAre nIkaLe che. pradezanA vaparAza mATe yogya nathI. A pASANomAM sAruM temAM bArIka nakazIkAma bahu sAruM thAya che. kAviga-ketarakAma-karI zakAya che. A pattharane "khAre' - saurASTranA vacalA bhAgamAM paNa judI judI jAtanA patthara kahe che. khArA pattharanI khANe hImatanagaramAM moTA pASANe maLI Ave che. madhyabhAgamAM keTaleka sthaLe doDhathI pramANamAM maLe che. ane te pattharane pogara sAro che. be kaTanA belAne nAme oLakhAtA patthara maLe che hIMmatanagaranI A khANe amadAvAda zaheranI sthApanAnA ane te makAnanA caNataramAM vaparAya che. cAravADanA belA samaye moTA pramANamAM upayogamAM levAyelI. jo ke te khANa ke pATaNanA bArAnI khANanA belA upara havAnI asara ghaNI jUnI che. cAvaDA rAjyakALamAM ane vizeSa te nathI thatI. 10 ke 11 IcanI pahoLI jADI dIvAlavALA cAlukaya rAjyakALamAM te khANe astitvamAM AvI. rUdra traNacAra mALanA makAno, samudra najIka, vAlAjhoDAo sAme mahAla moDherAnA prasAda ane aNahIlapura pATaNanA rAjya paNa surakSita ubhA che, A belAnA pattharane cune nathI prasAda tathA dhanADhayAnI havelImAM te pASANane upayoga thata. junAgaDhanI DuMgarapuranI belAnI khANA samRddha che. thayele. tenA avaze vartamAna pATaNamAM lAvI lAvIne goMDala rAjyanA vistAramAM paNa belA vipula pramANu, mAM tene kera, pagathiyA ane plIthamAM upayoga thAya che. maLe che. sahastraliMga sarovaramAM paNa hIMmatanagara ane prAMgadhrAne coravADathI mAMgaroLanA bhAgamAM serIyAja" nAme pASANu va5rAye haze tema te pattharanA pogara parathI oLakhAte umadA patthara maLI Ave che. muslima rAjya jaNAya che. prAMgadhrA haLavadamAM A patthara sivAya ghaTIyAnI -kALanI zarUAta sudhI A zerI vAja ja A tarapha vaparAtA. jAtane patthara paNa moTA pramANamAM maLe che. tenI ghaMTIo ene samudranI havAnI asara thatI nathI. A patthara para ane marInanA cA banA bahAra jAya che. pakhama "kAviMga" thaI zake che. cAlukaya kALamAM baMdhAyela saurASTranA pUrva kInArA tarapha dAdA-bAMbhora gAmane rIyA manAtha maMdira te pASANunuM che. tenAM ghaNAM avaze pATaNa pASANa ImAratI che. te khANemAMnA pattharathI zatruMjaya taka maLI Ave che. A umadA pattharanI khANe muslima pahADa paranA puSkaLa maMdire baMdhAya che. jo ke tene aMga rAjyakALathI baMdha thaI gaI. prAyo mA .iLI upara paDa che. paraM1 netA pramANamAM jADAI-laMbAImAM te maLe. sudhIne pacAseka mAIlanA darIyA kinArAne pAMca-cha mAI A pASANumAM hAImane aMza ocho che. A khANonA lane paTTo A jAtanA pattharothI bharapUra che. mAMgaroLa pattharo sane 1830mAM vahANu raste muMbaI jatA, surata pAsenA serIyAja gAmanA nAma parathI A jAtanA pattharanuM paNa jatA. A samayamAM muMbaInA eka moTA kAma para noma serIyAja paDayuM jaNAya che. saurASTranA A uttama mArA pUjya prapitAmaha sthapati tarIke hatA. temanA kAga jAtanA patthara jyAMthI nIkaLe che te jamInane keTaleka bomAM " khAnAra patthara te vaparAya che paNa have porabaMdaranA Jain Education Intemational
Page #498
--------------------------------------------------------------------------
________________ | da gujarAtanA nA 1 pattharo paNa vahANa raste AvavA mAMDyA che tema lakhe che. AvA kImatI patharenI prApti aMge anya bhAgomAM saMza porabaMdaranA pattharanI moTI AyAtathI ane keTalIka sula- dhananI jarUra che ane tene Teko ApavA sarakAre uttejana bhavAnA kAraNe khAMbhera pattharano vaparAza ocho thayeH ApavuM jarUrI che. kALA patthara nAme grenAITa sTona saurASTranA pAlitANuM saurASTramAM kezodathI pazcime sulatAnapura ane mAMgaroLa zihora, khoDIyAra vagere sthaLethI moTA pramANamAM maLe che. AsapAsa ane sIla jatAM te bhAgamAM tema ja unA tarapha AnAthI kaMIka narama jAtane kALo patthara rAjakeTa pAse ane bhAvanagara jIllAnA taLAjA pAse jhAMjhameranAM tathA khorANA AsapAsathI nIkaLe che. sauthI vadhu sakhata grenAITa kacchamAM pILA Arasa-sAre pilIza thAya tevA-maLe che te pAlitANA ane zihoranA pahADomAMthI maLe che. laga- A uparAMta dvArakA jatAM khADInA kAMThe pIDArA pAse pILA bhaga tevo ja kALo boTAda pAse paNa nIkaLe che. baraDAnA mArbala maLe che. te jo ke saheja narama che, tenA traNa-cAra pUrva bhAgamAM paNa grenAITa jAtanA pattharo nIkaLe che. paNa phaTa lAMbA naMga maLe che. ane tene sAdhAraNa pilIza thAya tene khAsa upayoga thaye jaNAtuM nathI. junA vakhatamAM che. te patthara jAmanagaranA mahArANasahebAe Ayurveda mUtio ke liMga tarIke te vaparAya hoya. agiyAramA kelejamAM vaparAyela che pILA mAba lanA maMdiranA avasaikAnA seminAthajInA vizALa maMdiranI pharasa-lAdI kALA ze ane, hAlamAM, pUjAnI mUrtio paNuM soraTha jIlAmAM pattharanI hatI. prabhAsamAM kALA pattharanI moTI cha-cha phITanI ghaNI jovAmAM Ave che. sulatAnapurane pILo mArbala viNa ke devInI matio ane moTA liMga (rAjaliga) ATha eka varSo pahelAM vaparAyAnA dAkhalA prabhAsa pATatathA vizALa jaLAdharIo paNa te kALA glejha patthara-grenA- NamAM maLe che. mAMgaroLamAM paNa te khUba vaparAyele che. iTanA banAvela hAla paNa joI zakAya che. vAghelA vaMzanA aMta samaye alAuddInanA saradAra alaphakhAne rAjulAne aMgavALo ke eka raMgo patthara- sakhata somanAthajIne bIje vaMsa saM. 13paramAM karyo pachI te bhUrA ke lIlA raMgane uMcI jAtane che je ImAratI kAmamAM maMdiranI kurasa AkhI sulatAnapuranA pILA mArbalanI hatI. sarvottama manAya che. muMbaImAM malADa pattharane maLatA A gujarAtanI uttare ArAsaNanI (aMbAjI-kuMbhAriyAnI) rAjule che. tenA aMgavALA pattharanI lAdIo majabUta khANo sapheda mArbalanI-ghaNI che. A suprasiddha ArasathI bane che. Abu uparanA maMdironI racanA thayelI che. kuMbhAriyAnA upara kahelo kALo patthara gujarAtanA uttara pradezamAM jaina maMdira paNa Aja ArasanI khANenA che. pAlanapura tarapha ane dakSiNamAM gaNadevI bhagavADA tarapha tathA Arasane uttara bhAratamAM "saMge maramara' kahe che. pUrvamAM DAkorathI ugamaNI bAju sevAviyA ane sonagaDha ApaNe tyAM aMbAjI pAsenI prAcIna ArAsaNa nagarI pAse vistAramAM maLe che. te ghaNe sakhta hovAtI ghaDAInA ImA A pASANa maLato hovAthI tene ArAsaNa parathI "Arasa" stI kAmamAM e che vaparAya che. paraMtu te reDa-kAMkarI ane nAme oLakhe che. nAnA rAjyanA kabajAmAM A pradeza Ara. sI. sI.nA kAmamAM have vizeSa vaparAvA lAge che. hovAnA kAraNe chellAM traNasoeka varSathI teno vikAsa thaI kALo patthara ghaDavAmAM sakhta hovAthI tenA roLA=rabala zako nahIM jayAre jodhapura rAjyanA makarANAnA Arasane sTonanuM caNatara sArA kArIgaronA hAthe majabUta bane che. dilhInA mogala bAdazAhanA samayamAM vadhu uttejana maLyuM. junA goMDala rAjyamAM pAnelI vagere bhAgamAM paNa ImAratI sArA patthara- moTA naMga maLe che. bhANavaDa tarapha paNa paradezathI AvatA mArbalanAM AyAta hArDa...ekasa. cArathI pAMca phUTa lAMbA naMgo maLe che. junAgaDha tarapha cabu janA kAraNe ghaNIja ochI thaI gaI che. tethI dezanA A tarI khANane patthara, belAne ImAratI kAmamAM khAsa karIne udyogane vikasavA have pUratI taka che. jANItA niSNAta vaparAya che. ane sarakArI sahAyathI A udyoga khIlavavA jevo che. gujarAta, saurASTra ane kacchamAM haju lAImasTena bahu jIpazIya, ciDI ane ciDo A jAtanA pattharo maLe ochA pramANamAM jovA maLe che. lAImasTona, senDa- nahIM paraMtu "maTIrIyala' saurASTramAM sArA pramANamAM maLe sTena ane grenAITasTona sivAya Arasa (mAba la)nI jAtanA che. tene upayoga sImeTanA kArakhAnAmAM-gharanA plAsTaramAM pASANa saurASTramAM jUnA bhAvanagara rAjayamAM kuDalA mahA- mukhyatve thAya che. ciDo e pAsAdAra nAnA nAnA moTI lamAM, gujarAtamAM uttare pAlanapura jIllAmAM ane kacchamAM sAkara jevA pAradarzaka TukaDA nIkaLe che. ane te ciroDo sapheda, kALa ane pILo. mArbala paNa maLe che. gujarAtanA je aparipakava sthitimAMja jamInamAMthI kADhI levAmAM Ave pUrva bhAgamAM choTA udepuramAM paNa sapheda mAba maLe che. te tene ciDI kahe che. ciroDI narama hoya che tene paDa te uparAMta sonagaDha-viyArA tarapha motIparAno lIlo hoya che. gohilavADane Akho kaTha-TheDa. jApharAbAda sudhIne mArbala-sapheda chAMvALo kImatI pASANa maLe che. A jAta lAImasTonathI bharacaka hovAne kAraNe sImenTa udyoga ke ITAlImAM ghaNuM ja kIMmatI gaNAya che paraMtu ApaNe tyAM TATA kemIkala jevA udyogane sthAna che. A tarakanA sImenTa haju sarakAre A udyoganA vikAsAthe kaMI karyuM nathI. udyoganA anukULa kSenI khAtrI zrI naMbakalAla e. Jain Education Intemational
Page #499
--------------------------------------------------------------------------
________________ savA badaja anya samapurA (pAlitANA) e khUba zrama laIne karelI ane tenA TesTa jarmanI-amerikA karAvI sImenTa-plAnTanI AkhI skIma paradezI mazInarI kAM. ane amerikana evIsaTGram : SILICATE Phone : 3907 cembaranA moTA kArakhAnAo dvArA taiyAra karelI. te nANAMkaya sahAyanA abhAve ane briTIza amalanI agavaDane bhAvanagara sIlIkeTa utpAdaka sa. ma lI | kAraNe paDI rahelI. have svAtaMtrya prApti pachI je sarakAra khAsa sagavaDo Ape te AvA udyogo zarU thaI zake. nArI roDa, kuMbhAravA DA, jagAta chAparI sAme, - saurASTranA kinAre kinAre dvArakAthI porabaMdara, mAMgaroLa, bhAvanagara coravADa, verAvaLa, keDInAra, unA, jApharAbAda, mahuvA, dAThA, - Manufacturers of:(bAMbhera kATakaDA) ane taLAjI sudhInA samudra kinAre SODIUM SILICATE lAIma sTonanI judIjudI jAte maLI Ave che. dvArakAnA maMDaLInI AgekucanA AMkaDA [1968-69nA] prAcIna maMdiramAM pirakhaMdarIthI jarA kaThaNa jAtane pASANa sabhAsada 96+10 silIkeTa vecANa 505902 vaparAyo che te ochAmAM ocho cAra-pAMcaso varSa pahe- zarabhALa rUA. 78410 rojana vecANa 270961 lAne che. dvArakAne A patthara pigaramAM jIrNa zaMkhalAone rIjharva phaMDa rU. 364ra9 ceka no 14631 samuDane baMdhAyo hoya tema lAge che. dvArakA pAse mULa makAna phaMDa rUA. 13158 eDITa varga "a" vAsamAMthI maLela pALiyo I sa. 310ne gujarAtane jAhera karela DIvIDanDa 9 TakA jUnAmAM ane pALiyo A jAtanA pASANane che je dahA-! kAntilAla ema. vaDadarIyA naMdalAla DI. Thakkara yelI hAlatamAM sacavAI rahyo hate. upapramukha pramukha sAmAnya rIte nirjIva manAtA A pASANe ekendriya 1 popaTalAla raNachoDadAsa jIva che. jyAM sudhI te bhUgarbhamAM hoya che tyAM sudhI tenAmAM mAnada maMtrI vRddhi zakti rahelI hoya che. pASANanI bhinna bhinna jAtanI zodha athe gAmaDAnI sImamAM rakhaDI prayatna karatA lokone pretsAhana maLe e jarUranuM che. piorabaMdara ane tenI AsapAsanI khINa je AjakAla udyogapatione apAI rahI che tene saMskAra pite ja rAkhe, rakSe ane upayogI banAve e jarUranuM che. Ama karavAthI bhAre udyogonI agatyatAne ya AMca nahIM Ave ane kAma karanArAonI rojI paNa Tezana roDa, hiMmatanagara, ji. sAbarakAMThA TakI raheze. je Ana bane te mAratI pASANunI khANonA saMghanA sabhAsada bane ane... erIyA rIjharva rAkhIne khANanA vepArIonA sahakArathI Lja gujarAta rAjya sahakArI saMdha prakAzita " sahakAra " phekaTarI-DI khANonA erIyA thoDoka nakkI karI Ape jethI sAptAhika jelavAjama rU. 7 che te mAtra rU 2mAM te baMnene hetu sacavAze. meLavo. ka saMgha saMcAlita sahakArI saMsthAnA maMtrI-menejara tAlIma vargo, 05vasthApaka samiti sabhyonA tAlIma vargo ane abhyAsa vartuLane lAbha che. dhAnI rakama vAparavA pahelethI saMdhanI maMjurI le phina naM : 383ra | ane te mATe mAgadarzana meLavavA sa dhana saMparka sAdhe. * ziSTa phaMDanI rakama DIvIDanDa vaheMcatA pahelAM saMghane makalI bApe. A saMdha yojita sahakArI parika, seminAra ane sabhAomAM phelDIMga sTIla pharnIcara mATe maLe yA lakhe pratinidhine mokalo. vikrAIvADI, jogIvADa TAMkI, nAnAlAla je. upAdhyAya kapilabhAI TI. koTaDiyA bhAva na ga 2 upAdhyakSa jekalAla zA paTela mAnaddamaMtrI zAradA sTIla inDasTrIjha Jain Education Intemational
Page #500
--------------------------------------------------------------------------
________________ Phada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zrI pAlItANuM tAlukA sahakArI | AtikAraka dhArmika zikSaNa ane jana samAjanA varUpa kharIda vecANa saMgha lI. | zrI jaina dhArmika zikSaNa saMsAyaTI pAlItANA muMbaI (ji. bhAvanagara ) sthApanA tA. 13-1-55 noMdhaNI naM. 1112 zerabhaMDoLa rUA. 41320 sabhya saMkhyA 61 jaina ane jainetara prajA mATe nIce mUjaba anAmata phaMDa rU. 13000 maMDaLI 47 vividhalakSI pravRttio calAvI rahyA chIe anya phaMDa rUA. 5000 vyakti 14 ' (1) dha mikazikSaNa (abhyAsakrama mUjaba-inAmI yojanAo kA, go. Thakkara kesarIsIMha kheDubhAI sAthenuM zikSaNa) menejara -: vya. kamiTinA sabhya : (2) kelejanA vakatRtva, nibaMdha, tetra, kAvyo ane dhArmika (1) zrI raiyAbhAI mAdhAbhAI paTela samaDhIyALA . sa. saMskaraNa mATe vividha spardhAo (2) , mohanabhAI bhavAnabhAI paTela vaDIyA , (3) vyahavArika zikSaNa sAthe viziSTa prakArane dhArmika abhyAsa (3) A parazotama ajAbhAI paTela bhutiyA karanArane protsAhanAthe ziSyavRtti, deza paradezamAM jana dharmanA (4) , gulAbasIha vaju mAM rohIzALA , pracAra mATe pracArake taiyAra karavA vigere. (5) , bAlAzaMkara muLazaMkara trIvedI gheTI salAhakAra A saMsthA A tAlukAnA khAMDanA sarakArazrInA nomInI, tela C/o popaTalAla kezavajI dezI mATe F. c. I. nA saba ejanTa temaja rAsAyaNIka tathA mizra TelIphona naM. : 312082 51, maMgaLadAsa roDa, muMbaI-2 khAtara, hAIbrIDa bIyAraNe jaMtunAzaka davAo vigerenuM kAmakAja kare che. TuDIo phAina ArTa varateja geTa, bhAvanagara phAIna DevalapIMga prIMga enDa enlArjamenTa tathA TrIka pheTogrAphI ane Dabala ekasapojha tathA voTara kalaranA khAsa pezyAlIsTa tathA AuTaDera pheTamAphI. zrI samaDhIyALA sevA sahakArI maMDaLI | muH samaDhIyALA (pAlItANA tAlu) sthApanA tArIkha 20-8-1925 seMdhaNI naM. 31 zerabhaMDeLa- 48000 sabhya saMkhyA 135 anAmata phaMDa 10000 A maMDaLI khAtara, bIyAraNa ane jIvana jarUrIyAtanI cIjone vyApAra kare che. zrI zaMbhubhAI paTela zrI revAbhAI ema. paTela pramukha maMtrI ' vya. ka. sabhyo :vAlajIbhAI jerabhAI, zrI vAlajIbhAI DAyAbhAi zrI jerAmabhAI rAmabhAI zrI devajIbhAi pAMcAbhAI zrI bhagavAnabhAi gagajIbhAI - vyApAra kamiTi :zrI mAvajIbhAI premajIbhAI kAnajIbhAI gopAbhAi, parazotamabhAi harajIbhAI With best Compliments MANUBHAI GULABCHAND KAPADIA Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #501
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA ciMtA, sArasvatA, vivecake ane patrakAro ahuratnA gujarAtanI bhUmi para je ciMtA, vivecaka ane sArasvatAe temanI viziSTa chApa pADI che ane guja rAtane je AgavuM sthAna apAvyuM che temAMnA keTalAkanA AcherA paricaya ahI ApIe chIe. ahI jemanA ullekha karAyA che te sivAyanA nAmI-anAmI ciMtA, sArasvatA ane patrakArone paNa ame vaMdana karIe chIe. zrI jayakRSNa IndrajI " zrI jayakRSNa IndrajI e gujarAtanuM bhUSaNa che. guja rAtamAM peAtAnA viSayamAM tanmaya thayelI gheADI ja vyaktie che, tevI pradhAna vyaktiemAM zrI jayakRSNa indrajI zobhe che. ''- gAMdhIjI. zrI revAzakara zAstrI bhAratamAM AMgaLIne veDhe gaNAvI zakAya tevA sAmavedya jJAtAomAM sAmaveda mADa zAstrIjInu sthAna meAkhare che. sAmavedanI upAsanA, tenuM talaspazI adhyayana ane uccAraNu zuddhatA khUba kaThina gaNAya che. zuddha brAhmaNatvathI zAbhatA 76 varSanA zAstrIjI jyAre matronuM uccAraNa karatA hoya che tyAre vAtAvaraNa paNa pavitra bane che. saurASTra yunivarsiTIe ane rASTrapatizrIe paNa temanA agAdha jJAnanI kadara karI che. zrImad jagadgurU zakarAcAya e paNa temane vidyAlaMkAranI padavIthI vibhuSita karyA che. AkAzavANIe zAstrIjInA sAmagAnanuM rekoDIMga karyuM che ane A mahAvidvAnanI vANIne sAcavI 7. --zrA si. jigara vAMkAnerI zrI raNacheADajI amarajI dIvAna raNacheDajI gujarAtI, phArasI ane vrajanA parama vidvAna hatA. vrajabhASAmAM temanA lakhele " ziva rahasya " nAmane graMtha pramANabhUta sAhityakRti manAya che. phArasImAM lakhela " tavArIkha e sAraDha >> itihAsanA AdhArabhUta 'tha temanu' uttameAttama pradyAna che. amara tavArIkhakAra tarIke raNachoDajI cirakALa amara raheze. prajJAcakSu paMDita gajhulAla pArakhaMdara rAjyanA jaMgala adhikArI tarIke paMdara varSa sudhI kharaDAnA DuMgaromAM nivAsa karIne A vanaspatizAstrI e tyAMnA jhADa-pAna, pazu-pakSI sakaLa sRSTi sAthe tAdAtmya sAdhyu'. pacAsa vaSa~nI jIvana-sAdhanAnA phaLarUpe temaNe 5 prakAranI 611 vanaspatione lagatu eka ajoDa pustaka taiyAra karyuM. " vanaspati zAstra. A cira'jIva graMtha gujarAtI bhASAmAM teA ajoDa che ja. bhAratanI anya bhASAemAM AvA graMtha sulabha nathI. temanI AvI abhyAsaniSThAthI prabhAvita banI paDita madanameAhana mAlaviyAjIe "" zrI maNIza kar ja. kIkANI je vakhate suratamAM traNa dadAnI sudhAraka pravRtti AkAra letI hatI te ja arasAmAM maNiza kare jInAgaDhamAM supathapravartaka maMDaLI kADhI. " dezasudhArA " paranA temanAM pravaca temane anArasa vizva vidyAlayamAM vanaspati zAstranAM adhyAnathI aMjAine na`da, navalarAma, bheALAnAtha sArAbhAI va. paka padya mATe AmaMtraNa Apelu' paNa vRddhAvasthAne kAraNe teo tyAM jaI na zakayA. A vanaspatipremInA mahAna AtmA 82 varSanI uMmare A leAka cheDI paraleAke sidhAvye. e temane " saurASTranA sudhAraka " tarIke eLakhyA. saurA STra darpaNu mAsika pragaTa karavAmAM temaja sva. kAMTAvALA nA " vijJAna vilA ! '" nA saMcAlanamAM temanA agatyanA phALeA hatA. " mAnavInI bhASA " nAmanA lAMbA niSadhe tatkAlIna sAhityakSetramAM maNizaMkarane " pramANabhUta bhASAvi" nI khyAtI apAvI hatI. sAraDI dharAnA e sAcA sapUtanI kata vyadIkSA ullekhanIya raheze. DA. bhagavAnalAla indrajI zIghrakavinu... birUda pAmanAra prajJAcakSu paMDitajIe jodhapuranA mahArANA samakSa, paDitAnI sabhAmAM " 'savadha ' kAvya racI prathama paktinA zIghra kavinuM sthAna meLavyu'. saMskRta ane vraja uparAMta gujarAtImAM paNa temanA kAvye " subhASita laharI " nAmathI prasiddha thayA che. temanA jJAna ane paMDityathI mugdha thaine temane " bhArata mA Da "nI padavI ApavAmAM AvelI. svasUjha ane jJAnapratibhA vaDe azeAka-zilAlekhanI lipi ukelanAra, prakhara saMzAdhaka, purAtatvavida A praznorA nAgara yuvakane janma jUnAgaDhamAM 7-11-1839 mAM thayeaA. temaNe 1861mAM ajaMtAnI guphAonA zilpalekhAnI purogAmI aMgrejo karatAM vadhu sAcI-zuddha, pramANita vAcanA taiyAra karI. samagra bhAratanA peAtAnA saMzAdhanakArya mATe temaNe bhAre parizramathI pravAsa karyAM. cheka nepALa sudhI temaNe karela A jJAnayAtrADu pAtheya amUlya ane apratima che.
Page #502
--------------------------------------------------------------------------
________________ | mahada gujarAtanI asmitA De. bajesa, pITarasana, koDiMgTana jevA purAtvavido temane kAvyamAM jene " nhAnakaDA gujarAtanA nhAnakaDA buddha pramANabhUta gaNutA, ' kahI saMbodhyA che te amRtalAla suMdarajI paDhiyAranI janmamuMbaInI royala eziyATIka sosAyaTIe temane mAnArha zatAbdI paNa gAMdhI zatAbdInA A varSamAM ja ujavAI sabhya banAvI bahumAna kareluM. 1882mAM muMbaI yuniva- rahI che. svarganI kUcI, svarganI keDI, svarganuM vimAna siMTIe phele tarIke, 1883mAM heganI royala insTiTayuTe I. svargasopAna zreNInA sarjaka tarIke emaNe gujarAtI "pherIna membara" rUpe ane 1884mAM laMDana yunivarsiTIe sAhitya samAjamAM AdhyAtmika ciMtana ane darzanane amara temane "DokaTara opha liTarecara " nI padavIo ApI saMbhAra saraLatAthI ane sahajatAthI le gya banAvyo. sanmAnyA hatA. A apratima vidvAnanI zatAbdI 1939 kadAca, svAmInArAyaNa saMpradAyanA kulavasiSTha sahajAnaMda mAM gujarAte bhAre utsAha ane gauravathI UjavI. svAmI pachI sAmAnya lekasamudAyanA mATe ATalI sarala, - zrI vallabhajI ha, AcArya prAsAdika zailImAM ucca sAhitya ane tatvajJAna pIrasanAra De. bhagavAnalAla IndrajI sAthe zilAlekhanI nakalanA teo eka mAtra hatA. eka sAcA karmayogInI niSThAthI kAmamAM joDAyelA A vidvAne 1919mAM pATaNanA purAtana temaNe samAjasevAne yajJa AraMbhya. vaidaka sAravAra, vAcanAzilAlekhonI lipi sArI rIte UkelI ane e ja varSe layanI sthApanA, prAthamika zikSaNanI suvidhAo ane ucca vaidakIya "nighaMTukeza" paNa taiyAra karyo. purAtattvaprema dharA- zikSaNane prasAra, vyAyAmazALAo, rAtrI zALAo, strI vatA sva. AcAryanI prAcIna yuganI oLakhanI sAkSI, zikSaNa saMsthAo va. ne temaNe prAraMbha karyo. AjIvana temaNe pitAnI apratima meghA dvArA voTasana myujhiyamamAM sevAvratanI dIkSA dhAranAra paDhiyAra mAtra seraThanA nahIM', ekatra karelAM zilpa ane zilAlekho pUre che. A uparAMta samagra gujarAtanA gauravamaNi hatA. temaNe "prabodha caMdrodaya'-saMskRta nATakane anuvAda, rAmA zrI motIlAla ravizaMkara dhaDA yaNane samakakI anuvAda va. Azare 20 jeTalAM pustake cAre vedanuM eka ja bhASAmAM bhASAMtara eka ja paMDita paNa lakhyAM che. puru karyuM hoya ane te pragaTa paNa tenA jIvanakALa daramizrImannathurAma zarmAjI yAna ja thayuM hoya to A prAjJa puruSanA phALe e gaurava| gujarAtI prajAnA saMskAra ghaDataramAM je je mahAna siddhi Ave che. vedajJAtA ane prAcIna AdhyAtmika vAravyakitaone phALe che temAM zrImana nathurAmajInuM nAma paNa sAnA sAmAnya jana mATenA eka mAtra saraLa bhASAMtarakartA agrima che. sAmAnya keTinA abhyAsamAMthI prakAMDa vidyA- tarIke sva. ghoDAnI kArakidI yazejajavala raheze. vareNya puruSa, prAcIna vaidika saMskRti ane upaniSadakAlIna zrI jayasukharAya pu. joSIpurA gurU paraMparAnA ghAtaka, sanAtana dharmane sAcA arthamAM vAgmaya, dharma ane saMskRtinA UMDA ane prakhara lekagya banAvanAra AcArya zarmAjInA janma vi. saM. abhyAsI zrI joSIpurAe "sAkSaramALA" jevuM suMdara saMda1914mAM lIMbaDI saMsthAnanAM mojIdaDa gAmamAM thayela. rbhagraMtharUpa pustaka pragaTa kareluM. unnativicAra ane sva. svAbhAvika dhama, manuSya mitra, paramapadAdhinI ane rAmajI sAhebanuM be khaMDemAM lakhela jIvana caritra temanA yoga kaustubha pustake uparAMta sanAtana dharmanA sAcA UMDA abhyAsanA dyotaka che. zrI sayAjI sAhityamALA, rahasyane upadeza paNa zarU karyo. dharmanA pracArArthe temaNe bAla sAhityamALAnI yojanAo sAkAra karavAmAM temane sthApela pAMca AnaMdAzrama saurASTramAM ane karAMcI phALa mahattvano hato. "sayAjI vaijJAnika zabda saMgraha" khAte hatA. je mahattvane koza taiyAra karavAmAM paNa temaNe bhAre * zrI madanajita ma. virA jahemata uThAvelI. barmAnA gAMdhI" birUdadhArI madanajite jAtanIya paravA zrI girijAzakara va AcArya: - pAlIbhASAnA karyA sivAya divasa-rAta lekonI sevA karI tene ulekha vidvAna purAtattvapremI zrI AcAryae "gujarAtanA aitihAgAMdhIjIe "AtmakathAmAM paNa karyo che. sika lekha" bhA. 1, 2 nAme abhyAsapUrNa graMtha ApaNane - 1905mAM svadeza AvI baMgabhaMganI laDatamAM jhUkAvyuM. Ape che. mehana-jo-DeronA saMzodhaka sva. rAkhAladAsa 1906mAM raMguna gayA ane "yunAITeDa barmA pAkSika zarU benarajInI temanI para gherI asara hatI. temanI sAthe karyuM. rAjakIya pravRittao ane svAdhInatA saMgrAma sAthe AcAryajIe thoDo vakhata kAma paNa kareluM. temanAM atisatata joDAyelA rahevAnA kAraNe teo kalakattA, nAgapura va. hAsika lekho ane voTasana myujhiyamanI sajAvaTa-rakhAvaTa sthaLe e pharatA ja rahetA. svAdhInatA saMgrAmanA divasemAM temanA ciraMjIva saMbhAraNArUpe gujarAtamAM amara raheze. ja jelavAsa bhogavatA A sevAparAyaNa krAntadaSTanuM ava- berisTara zrI nRsiMhadAsa vibhAkara :- gujarAtI nATaya sAna thayuM. sAhityanA ane raMgabhUminA ItihAsamAM potAnuM nAma zrI amRtalAla su, padiyAra akI janArA mahAnubhAvamAM nRsiMha.vibhAkaranuM nAma prathama kavivara mahAnAlAle " saurASTrane sAdhu " aMjali paMkitae Ave che. nATaka ane raMgabhUmine. utkarSa bina Jain Education Intemational
Page #503
--------------------------------------------------------------------------
________________ skRti mana ! , para? keLavAyelA upara choDavAne badale sAhityakAroe A javAba- temane sAdhu muktAnaMdajIne saMpyA. yAdazakti ati tejasvI dArI uThAvavI joIe evI temanI dRDha mAnyatA hatI. A ane kaMThamAM sva. meghANIbhAI lakhe che te ghumaTanA ghaTane aMge emaNe pite ja nATako lakhI, bhajavavAnI zarUAta raNakAra. bhaktirasathI bhI jAyeluM hadaya, anubhavamAMnI utaratI karI. "siddhArtha buddha', "hasaritA", "sudhAcaMdra "madhubaMsarI vANI, zAstrone abhyAsa, dharatInA khoLAne ja uchera ane ane "meghamAlinI' dvArA raMgabhUmine avanavA viSayonI paDela prajAnAM duHkhethI karUNA nItarato AtmA emanI temaNe lahANa karI. A tamAma nATako eka navI havA, kavitAnA preraka baLa banI rahyA. emanI kavitAmAM sArvajacetanA ne ujajavaLatAthI bharelAM hatA. "raMgabhUmi" nAme nika saMvedana che. leka prANunAM dhabakAra jhIlAyelA che. emanI eka saimAsika paNa temaNe zarU kareluM. "nAyagrAnA dhadha vANImAM vaMzIkaraNa che. chaMda-gAna upara emanuM ajaba jevI vegavaMtI vANI, tejasvI zailI, rASTrabhAvanA ane prabhutva che. meghANI to mitra hatA paNa kavivara TAgere raMgabhUminA utkarSanI utkaTa jhaMkhanA temanAmAM ThAMsoThAMsa paNa temanI kavitAthI prasanna thaI bahumAna kareluM. padmazrI bharyA hatAM." dulAbhAI mAtra gujarAtanI ja nahIM bhAratavarSanI mahAmUlI , gokaLadAsa rAyacurA mUDI che. zrI gokaLadAsa rAyacurA sva. meghANIbhAInI mAphaka ja zrI zaMkaradAna lokasAhityanA ananya upAsaka cAheka. ane saMpAdaka lIMbaDInA vasavaDI gAme saMvata 1948nA aSADha sudI hatA. seMkaDo duhAo temane kaMThastha hatA. sana 1924thI bIjanA roja emane janma. lIMbaDI ThAkora sAhebe temane zarU karela "zAradA" mAsika dvArA temaNe lagabhaga trIza rAjakavi banAvyA tyAre temanI uMmara mAtra 25 varSanI, varSa sudhI gujarAtI bhASA-sAhityanI anupama sevA karI. emanA nirbhaya ane vedhaka vyaktitvane saMskAra emanI "dAlacIvaDAnI vAte" dvArA nirdoSa vyaMga kathAo, kavitAmAM paNa utaryo. emanI kavitA vicArapreraka ane prauDha "rasIlI vAte" ane "rasALa gIta" dvArA lokasAhitya- che. sukAvya saMjivanI, kIrti, vATikA, kAvya upahAra ane nI amara vAnagIo temaNe graMthastha karI. prabhAnAtha vagere saMgraho temaNe sajaryA che. kavi maNilAla nANAvaTI zrI marUbhA gaDhavI cha dazakA pUrve vividha vRtto ane navA AyAta thayelA soraDanA gheDa vistAranuM chatrAvA gAma emanI janamaphArasI kAvyaprakAra gajhala-kavvAlImAM pitAnI kAvya racanA bhemakA. saMvata 1962nA phAgaNa suda 14nA roja emane karanAra maNilAle 1918mAM prakaTa karelA kAvyasaMgraha janma. merUbhA pAse cAraNI sAhityane nijane vAraso "maNi kAvyavinoda"mAM AdhyAtmika bhAvanI ane vyava hatA. mahArAjA sayAjIvarAve temane sAMbhaLyA ne mugdha banI hArika darzananI kavitA joDAjoDa prastuta karI che. narasiMha vaDodarA lakSmI vilAsa pelesamAM emaNe suvarNacaMdraka enArAvanI ja lAge tevI temanI A paMktio juo- yata karyo. meghANIbhAInAM gIte merUbhAne kaThe caDIne khUba "are meM to jANyuM, saphara bhavanI nirbhaya haze. opyAM. " kasuMbIno raMga" sva. meghANIbhAIne kaThe nathI pharI pastANuM chuM, anubhava thaye A bhava viSe. epyuM evuM zrI merUbhAne kaThe Ape che. lekaDhALane bhAva, nathI hAre pAchI, saphara kaDavI e ja karavI enI khUbIo, enuM jema ane enA sArvajanika saMvedananuM bhavAbdhimAM hAre, nathI hari pharI hela karavI." svarUpa Aje je kayAMya yathAtatha jaLavAI rahyuM hoya te te zrI janmazaMkara ma. buca lalita zrI merUbhAnA kaMThamAM. zrI merUbhA be vakhata AphrikAne saraLa zabda, nircAja zailI, hRdayaMgama prAsAdikatA lokasAhityane saMskAra pravAsa kheDI AvyA che. ane madhura padAvalIthI zobhatA, bhaktirasa, zraddhAthI nItaratA zrI mAvadAnajI 2nu kAvyanA kavi "lalita" gujarAtI sAhityamAM eka AgavI svAmInArAyaNa saMpradAyanA custa anuyAyI zrI mAvapratibhA hatA. "lalitanAM kAvya", "vaDodarAne vaDale", dAnajI para zrI brahmAnaMda svAmInI khUba asara. emanA "lalitanA bIjA kAvyo", "lalitanA lalakAra" temanAM pratyenA bhakti-Adara chevaTa kavizrIe "brAsaMhitA' lakhIne kAvyasaMgraho che. zrI suMdarama kahe che tema "temanA kAvya- abhivyakta karyA. "yaduvaMza prakAza" ane jAmanagara mAM virahaNI baMsarIne vilApa pragaTa thAya che." kavivara ItihAsa e be kRtionuM bahu UMcuM mUlya che. te uparAMta nhAnAlAla nedhe che e pramANe- "lalitanA kAvya choDa satI gItA, jUnAgaDhanA jogI, svAmInArAyaNanA samakAlIna upara AsapAsanA tarUvanI chAyAo paDelI che, chatAM te tathA "vijayavilAsa", " caMdra kiraNAlI " (proLa), cheDanA phUlaDAMonA raMga ane sugaMdha te potAnAM ja." "zrI mULarAja batrIsI" (lodhIkA) vagere rAjavIonAM bhakta kavi zrI dulAbhAi kAga prazasti kAvyo paNa lakhyA che. cAraNa bIjalanA vaMzamAM saMvata 1958nA kArataka vada zrI piMgaLazIbhAI-saurASTranA lokasAhitya vidyAlayanA 11ne zanivAre madharAte janma. tera varSanI uMmare pitAe AcAryapade rahelA pigaLazIbhAIe piMgaLazAstrano mUlya che. te upara che, chatAM te te gAtA, junAgaDhanA Jain Education Intemational
Page #504
--------------------------------------------------------------------------
________________ 54 zrI kezarIcAjI-vIraparaMparA maMdira AdinI bhavya yAjanA. pAlItANAmAM talATInI atyaMta najIkamAM nivRtti nIvAsanI sAme, traNa mALanuM sundara maneAhara derAsara temAM ekAvana IMcanA zrI kezariyAjI bhagavAna tathA bIjA bhavya bimA tathA bhagavAna mahuAvIranA zAsananI AcArya paraMparAM vigerethI sabhara maMdira taiyAra thaI rahyuM che tenI bAjumAM vizALa upAzraya, zeTha zrI prAgajIbhAI jhaverabhAI jaina dharmazALA tathA bheAjanazALA vigere khuba sundar yAjanA AkAra laI rahI che. AvanAra yAtrikAne Ane sundara lAbha levA amArU hArdika Ama traNa che. li. duraTI mahetA sAmacaMda za'karalAla zAha dhIrajalAla cunIlAla vasaLIyA ThAkarazIbhAI chaganalAla zAha manasukhalAla dhaDabhAI zAha zAntilAla meAhanalAla desAI caMdulAla kasturacaMda zAkhA : [ 9 gujarAtanI asmitA ( tAlukA mAMgarALa ) maMDaLI dvArA sabhAsadone khAtara bIyAraNa tathA anya jarUrIyAta pUrI pADavamAM A grAhakapravrutti, jaMtunAzaka davAo dhIrANa tathA anya jarUrIyAtanI vastuonA vecANanu saMkalananuM kAma kare che. zrI zakhezvara pArzvanAthanI peDhI dAlatanagara khArIvalI muMbaI 66 zrI zIla sevA sahakArI maMDaLI mu : zIla zrI zatruMjaya vihAra pAlItANA ( ji. jUnAgaDha ) nAraNabhAI gaDhIyA pramukha
Page #505
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika baba bana ] abhyAsa karyo ane saurASTradarzana, seraThanI vANI pragaTa sAhityanA vividha kSetre temanI pratibhA jhaLakI che. thayA. dipALa de, zeNIvIjANaMda ane dhUMdhaLImala temanI namaNuM vyaktitva, apAra vidvattA ane gujarAtanA A saMskAra nRtyanATikAo che. jIvataranAM jekha ane prAgavaDanAM dUta rasikatA, vidvatA ane saMskAritAnuM manahara pratIka che. paMkhI temanA vArtAsaMgraho che. paNa temanuM sauthI moTuM kArya zrI "su daram' te zrI mad bhagavada gItAne hiMdI devAmAM 700 kalAkanA kAvyamaMgalA, vasudhA, yAtrA va. kAvyasaMgraho dvArA pi700 duhA-mAtra 18 divasamAM kareluM che te che. zrI kAkAsAheba tAnI vistaratI cetanAne abhivyakta karatA A kavi aMtapaNa e vAMcI mugdha banyA ane saMta tukArAmanA evA ja mukhI prakRti, urdhvagAmI daSTi ane sAtvika sAdagI dharAve prayAsa sAthe tulanA karI mUlyavAna prastAvanA lakhI ApI. che. kavitAo uparAMta "hIrAkaNI", "unnayana" ane "piyAsI" hiMdIbhASI vidvAna agaracaMda nAhaTAe paNa tenI prastA- nI vArtAo, dakSiNAyana pravAsa-graMtha, "arvAcIna kavitA vanA lakhI. navayuganA A sAhityakAra pAsethI haju ghaNuM ane "avalokanA" (bhAratiya sAhitya akAdamI puraskArameLavavAnuM bAkI che. prApta vivecana saMgraha) paNa ApaNane temanI pAsethI maLyA | zrI lAlacaMdabhAi gAMdhI che. "dakSiNa" nA taMtrI tarIke paNa temane phALe neMdhapAtra paMDitavarya zrI lAlacaMdabhAIne gAhilavADa jillAnA che. A varSe sAhitya pariSadanA pramukha varAyelA zrIsuMdarama dAThA gAmamAM 23-8-1894nA roja janma. kAzImAM ATheka caitanyanI divya dizAmAM pragati karI "divyA lApha" ne varSa saMskRta-prAkRta, vyAkaraNa, keza, nyAya va. nA abhyAsa pRthvIpaTe avatAravA prayatnazIla banI rahyA che. temAM Izvara pachI prAcIna graMthanA saMzodhana-saMpAdanane paNa anubhava che temane sahAya kare e ja abhyarthanA ! meLavyo. vikhyAta bhASA vizArada ITAliyana vidvAna Do. sva. jhaveracaMda meghANI ela. pI. TesITorI sAthe eka graMthanA saMzodhanamAM sahAya jemaNe saurASTranA lokahRdayane punaH saMpAdita karyuM, karavA mATe paNa rahelA. paMDitajInI vidvatA ane kAryuM. jenA kaThe leka-kavitA veNu vahyAM, jenAM bulaMda avAje paddhatithI prasanna thaIDo. TesITorIe eka prasaMzAtmaka gujara sAhitya-kuMjamAM navacetana camakayuM, jemanI kalame pramANapatra paNa temane ApyuM. zrI yazovijayajI jaina graMtha. lokakathAne vAcA ApI, jenI kavitAe janatAnAM dila mALA, gAyakavADa orienTala sirIjha jevI saMsthAe temaNe harI lIdhAM, jenAM zaurya gItAe nidritane DhaMDhoLI, rASTasaMpAdita karela aneka prAcIna graMtha prakaTa karyA che. jaina premavattA banAvyA, jenA dilamAMthI UrminI akhaMDadhArA sAhityanA vividha kSetre mUlyavAna sevAo badala temane treta pAmI, jenI rasadhAra-kathAone zabda pALiyAone zrI vijayadharmasUri jena-sAhitya savarNacaMdraka paNa vANI dIdhI, jeNe dalitenAM UnA AMsu lUchI emane enAyata thayo che. hasatAM karyA, jeNe zahIdInI suMdaratAno kasuMbI raMga jagAgujarAtanA sakriya zubhecchaka alekajhAMDara phArabasa -e soraThI rASTrazAyara ane lokadilanI mUMgI kavitAnA alekajhAMDara kinaka phArabasanuM nAma gujarAtamAM jANItu amara gAyaka jhaveracaMda meghANIno kaMTha, kalama ane kavitA soraThanI premadharatInuM amUluM dhana che. boTAdanA itihAsanuM che. mukhyatve gujarAtanA jUnA sAhityanA tathA itihAsanA eka suvarNa aMkita pAnuM che. beThI daDInI kAyA, mastIlI pAna samuddhAra sAthe ane te kALane rUce tevuM gujarAtI sAhi. AMkho, vAMkaDIyA guphAM, zaramALu hAsya ane sadAya heta tya racAvavA ane uttejavAmAM temanuM nAma vizeSa joDAyeluM pAtharatuM mulAyama haiyuM eTale meghANIbhAI. zrI meghANInuM che. "rAsamALA" temaNe raceluM prasiddha pustaka che. bALapaNa gIranI kadarA jevuM gaumukhInA akhaMDa pravAhathI | zrI umAzaMkara joSI yAtrAmArga baneluM lAkhApAdara. e pradezanI nadIoe, vanazrI umAzaMkara arvAcIna gujarAtI bhASAnA mUrdhanya rAjIoe, dharatIe enA dilamAM kavitA bharI dIdhI hatI. kavi ane sAhityanA vidvAna vivecaka che. "vizvazAMti', pahADonA paththaroe emanAmAM zaurya pUryuM, saritAnA gaMgetrI " ane "nizItha' (bhAratIya jJAnapITha puraskAra ninAde emanAmAM gANu . ceka, dAThA, coTIlA ane prApta), "Ati" tema ja "vasanta varSa" ane lAkhApAdara, Ama emanI prakRtimastInA pAyAmAM akhaMDa abhijJA temanA kAvyasaMgraho che. " "samasaMvedanA", "abhi- smRti rUpe jaDAyelAM hatAM. haDALAnA darabAra vAjasuravALA rUci", "zailI ane svarUpa" "nirikSA", "zrI ane saurabha saMge paricaya jAge. emane kaThethI vahetI lokakathAo va. vivecana graMthe che. te "sApanA bhArA" ane "zahIda" sAMbhaLI ane meghANIbhAInuM pAtALa jharaNuM phUTI uThayuM. ekAMkI saMgraha ane "zrAvaNa meLo" tathA "visAmo " A kALamAM ja emane "saurASTra"nuM mitramaMDaLa lAdhyuM. vArtAsaMgrahe che. saMskRta nATake "uttararAmacaritra" ane "kurabAnInI kathAo" ane "DozImAnI vAto ...e zAkuMtala"nA anuvAda paNa yAda karavA ghaTe. "akhe- sAhityamAM navo raMga pUryo. bhAvanagaranA emanA mitra sva. eka adhyayana" ane "purANamAM gujarAta" temanI zodha. amRtalAla dANIe emanuM dila jANyuM ane mahilA vidyAdRSTinA paricAyaka che. layamAM netaryA. e pretsAhanamAMthI pragaTyAM-killola ane Jain Education Intemational
Page #506
--------------------------------------------------------------------------
________________ 529 gujarAtanI asmitA veNInAM phala." emane lekasAhityane nAda hato evoja zrI kakalabhAInI kalama krAMtikArI hatI. temanI kalamamAM nAda hato rASTrasevAne. "jherano kaToro" gAMdhIjIe amara umIlatA hatI ane tethI dezI rAjyanI prajAmAM jAgRti banAvyuM, "siMdhuDo "e svAtaMtrya yuddhanAM raNaziMgA phakayAM, phelAvavAmAM temanI kalamane phALe ghaNo hato. saurASTranA juvAnImAM no jusso preryo. patrakAratvanuM ghaDatara karavAmAM jevI rIte sva. meghANInI 1933mAM boTAdanI dharatInI emane mAyA baMdhANI. kalamane che tevI rIte prahAro karavAmAM ane loka jAgRti ghara karyuM ane sAhitya-vivecananI emanI kaTAroe sarvane lAvavAmAM zrI kamalabhAInI kalamane phALe neMdhanIya che. mugdha karI dIdhA. 1947mAM emane jIvanadIpa bujhAI gaye. bhAvanAnI sRSTi laIne patrakAratvanA kSetramAM AvelA zrI kakalasaurASTranI dharatInA kaNekaNamAM enI smRti guMjI rahI che. bhAI krAMtikArI sAhityanA abhyAsI hatA. temaNe ITAlI, sva amRtalAla dANI raziyA, phrAMca vagerenI krAMtinA itihAsanI vAta pitAnI strIzikSaNanA eka sanniSTha sevaka bhAvanAzIla kAryakara kalame loko samakSa raju karI ane te ghaNI kapriya banI. ane anekanA apUrva mitra-dANIbhAI gujarAta-saurASTranI sva. zrI kakalabhAI pAse AjhAdI saMgrAmanA saMbhAraNA bahenone jAgRta, zikSita saMskArI ane baMdhanamukta karavAnI bhaMDAra hatuM. rAjAzAhI sAmenI AkarI tAvaNInI anubhavabhAvanAnI siddhi mATe tapa karanArA tapasvI hatA. pitAnA siddha kahANIo hatI. e kahANIone zabdadeha ApI raktanuM pratyeka bindu emaNe jIvanamAM ullAsa pragaTAvavAnI zake tevI tIkhI kalama hatI. patrakAritvane kSetre emaNe ja pravRttimAM gALyuM hatuM. bhaktipUrNa mukhamudrAthI e saurASTra gujarAtanI bhAre moTI sevA karI che. bavAmAM tarI AvatA hatA. zrI meghANaMda kheMgAra gaDhavI amubhAI upara gAMdhIjInA jIvanasaMdeze uMDI asara janma 1918mAM bAMTavA pAse AvelA chatrAvA gAme karelI. yuvakomAM navI bhAvanA ane utsAha prere, e thayo hato. pitA mAlaDhorane uchera karatA ne theDI gIrAsanI emane gamatuM. bahenenAM samAja-baMdhane ane aMtaranAM jamIna hatI temAMthI jIvananirvAha cAlato. jIvana sAdu hatuM. AMsu emane asvastha banAvI detAM. grejyueTa thayA pachI nAnI vayamAM mAtApitAnuM sukha gumAveluM ane pite be yuvake pratyenA AkarSaNathI teo bhAvanagaranI dakSiNAmUrtimAM bhAIo saMsAramAM chatrachAyA vagaranA thaI gayA. aneka joDAyA. vicArabhedane kAraNe jyAre emaNe e saMsthA choDI taDakA chAyA vaTAvIne muzkelIomAM paNa dhIraja ane tyAre vidyArthIonI azra-aMjali, emanI kapriyatAnI sahanazIlatA keLavI sarasvatInI upAsanA cAlu rAkhI. pratIti karAvI gayuM. jIjIbhAI nAmanA eka cAraNa kavi pAsethI chaMda, vArtA, paNa emanuM kharuM svapna e hatuM ke saurASTramAM zikSaNanuM kavitA vigere zIkhyA. eka kendra racavuM. mitroe bhAvanagara mahilA vidyAlayanI AI nAgabAI ane jIjIbhAInA AzirvAdathI meghAsthApanA karI. eka pAInI paNa mUDI vagara dANIbhAIe suMdabhAinI jIbhe sarasvatIe vAsa karyo ane kuLaparaMparAmAM pitAnA vyaktitvanI mahora e saMsthA para mArI. pAMceka utarI AvelI sAhityanI saravANIo tenA mukhamAMthI varSamAM te A vidyAlaya mahorI uThayuM. surata ane bhAvana nIkaLI ane jIvananA aMtima divaso payata vahetI rahI. garamAM emanuM zikSaNa pAmelI aneka bahene Aje sevAnA temane jeTaluM sAhitya kaMThastha hatuM eTaluM sAhitya kaI kSetre anupama phALe ApI rahela che. sAkSarane paNa kaThe nahi hoya. lekasAhityathI laIne ziSTazrI kamalabhAI koThArI, graMthe, pIMgaLa, saMskRta ke, chaMda, kavitAo, ramujI gujarAtanA patrakAritvamAM mukhya phALo zrI kakalabhAI TucakAo ane seraThanA itihAsanA nAnA moTA prasaMge koThArIne hato. zrI kakalabhAIe rASTrIya mahAvidyAlayamAM temanI jIbhe hatA. kAvyo ane vArtAo dvArA nIti, zurarAjakAraNa ane arthazAstra sAthe snAtakanI padavI mATenI vIratA, dezaprema dharma sevA vigerene pracAra karavAne che abhyAsa pUro karyo hato. ane cAraNu eka spaSTa vakatA niDara ane nyAyapriya vyakti vidyArthI avasthAmAM temaNe goMDalamAM eka baMgAlanI che tema mAnatA. temanA dIrghajIvanamAM teo niSkAma, krAMtikArInuM vyAkhyAna sAMbhaLavuM ane tyAra pachI jaliyAvAlA nirdabha, nisvArtha ane nirmaLa cAraNa hatA, manuSya hatA, bAganI katala AvI. mahAtmAjInuM netRtva hiMdane sAMpaDayuM. : RSi hatA, deva hatA. A badhAnI vidyAthI zrI kamalabhAI para bhAre asara thaI " ane rASTrIyatAnA raMge raMgAyA. zrI vijayagupta maurya e divasomAM pratyeka juvAnanI mahatvAkAMkSA punAnI akhaMDa AnaMdamAM 'jJAnagoSThi' vibhAga sava - 5 opha sosAyaTInA AjIvana sabhya banI garIbAInuM navacetana, ramakaDuM, bIja, vagere sAmAyikamAM, tevI ja vana hAI dezane jIvana ApavAnI rahetI hatI. rASTrIya mahA rIte dainikamAM rAjakAraNa, ane pazupakSI viSenAM temanAM vidyAlayamAM rahI zrI kakalabhAIe paNa e mahatvAkAMkSA saMkhyAbaMdha lekhothI AkhuM gujarAta temane sArI rIte oLakhe che. temane janma porabaMdaramAM 1909lmAM thayela. levI. Jain Education Intemational
Page #507
--------------------------------------------------------------------------
________________ ta rava, vasaMta",ItI, ke sarakRti anya ] 517 mAdhyamika zikSaNa piorabaMdaramAM ja laI zrI vijayagupta gujarAta samAcAra' nA taMtrI vibhAgamAM joDAyA, ne pachI maurya muMbaImAM abhyAsa karI eDavokeTa thayA ne sanada te amerikana mAhitI kacerI muMbaInA pustaka prakAzana meLavI. pachI piorabaMdara rAjyamAM nyAyamUrti jevI vibhAgamAM sahAyaka saMpAdaka tarIke kAma zarU karyuM. temanI gaMbhIra javAbadArI vALI padavI zobhAvI. 42 nA AMda- rAjadvArI banAvo paranI kaTAro buddhimattApUrvakanI ane lanamAM bhAga levA mAMDayo. 1944 thI janmabhUmi patramAM pUratA abhyAsa pachI lakhAyelI hovAthI ghaNI lokapriya che. pravAsamAM lekhana pravRtti upADI. "prakRtinAM lADakavAyAM - sva. cunIlAla vardhamAna zAha nAmanuM pakSIjIvananuM pustaka, jaMgalanI keDI, motane sAhityajagatamAM "canIkAkA"nA nAmathI suparicita sAmane, kavinA parAkramo, zikAra ane zikArI, jAdugara evA sva. cunIbhAIno janma vaDhavANa zaheramAM thaye hate. kabIra, tarApa vagere temanA pustaka pustIkAe jANItAM che jIdagInI zarUAta zikSaka tarIke karI hatI. paNa temane zrI sukhalAlajI saMdhavI jIvanarasa hata sAhitya! paNa sAhityane sAhitya vyavasAya paMDita sukhalAlanuM nAma tatvajJAnanA kSetramAM teNe na banAvAya te jamAno tyAre na hatuM. AthI zrI cunIlAlasAMbhaLyuM hoya ? janma kAlAvADamAM 1890 mAM. sAta bhAIe " rAjasthAna" nAmanA patramAM kAmagIrI zarU karIne copaDI bhaNI dukAne beThA. paMdara soLa varSanI vaye baLi patrakAratvanI kArakIdI AraMbhI. traNa varSa bAda 1909mAM yAnA rogamAM aMdha thayA. paraMtu sukhalAlajI te gujarAtanA "prajAbaMdhu' sAptAhIkamAM teo joDAyA ane lAgalagATa rAhula sAMkRtyAyana jevA paMDitavarSa thavA sarjAyA hatA. 44 varSa sudhI e patra 1954mAM baMdha thayuM tyAM sudhI temaNe jaina sAdhu-sAdhvIo pAsethI prAkRta ne saMskRta emAM ja satata kAma karI rahyAM hatA. zIkhavA mAMDayuM. 1904mAM kAzI gayA ne tyAM vyAkaraNa, lekhanakArya temaNe kavitAthI zarU kareluM. pratiSThita mAsIke nyAya, sAhityane uMDo abhyAsa karyo. pachI gayA mithilA. vasaMta", "samAlocaka"mAM emanI kavitAo AvatI. tyAM paNa saMskRta-prAkRta vyAkaraNa ane tatvajJAnane abhyAsa aMgrejI, gujarAtI, saMskRta, prAkRta, marAThI, hiMdI ane karyo. 1913 thI 1921nA varSomAM temaNe jude jude sthaLe DuM urdU bhASAnuM jJAna dharAvatA. gujarAtI patrakAratvamAM jaina sAdhumahArAjone Aga zIkhavyA. 1922mAM gujarAta "sAhityacarcAnuM sUphamAvalekana" mathALAthI sAhitya viSavidyApIThanA purAtattva maMdiramAM tatvajJAnanA adhyApaka yaka carcA temaNe ja sauthI pahelI "prajAbaMdhu" mAM prAraMtarIke joDAyA. 1931mAM zAnti niketana tathA 1933 thI bhelI. e kaMDIkAomAM temanuM bhASAjJAna ane sAhityajJAna lagabhaga dasa agiyAra varSa temaNe banArasa hindu yuni- dIpI nIkaLyuM. vasITImAM jaina darzananA adhyApaka tarIke kAma karyuM. janI peDhInA rahyA chatAM sAhityakAmAM teo sahuthI 1947 pachI amadAvAdanA bhe. je. vidyAbhavanamAM adhyA- vaTa : namAM abhyA- vRddha murabbI hatA. cIvaTa, nIjhA, saMteSa, sAdAI, ane paka thayA. nIrADaMbara temanA saguNa hatA. teoe jIvanamAM, raheNI- tattvajJAnanI aneka zAkhAo para paMDitajInuM prabhutva kaheNImAM paNa sAdAI apanAvelI. temanI sAdAI saMtoSI adUbhuta che. sanmatitaka, tattvArthasUtra, gadarzana, darzana jIvananI hatI. vyavasAya tarIke lekhana kArya svIkAryuM chatAM ane ciMtana, karmagraMtha, vagere trIseka jeTalA pustako ane dravya aMge ke lolupatA batAvI na hatI. pitAnA sAhigraMthe temanI UMDI vidvatA ane AmUla vicAraNAnA dyotaka tyika jIvana daramIyAna lagabhaga 50 jeTalI atihAsIka, che. muMbaI yuni. mAM temaNe haribhadrasurI viSe yuni. vyA- sAmAjIka navalakathAo ane saMkhyAbaMdha TUMkI vArtAo khyAne paNa ApelAM che. "darzana ane cintana nAmanA lakhela che. temanI "jIgara ane amI" nAmanI navalakathAo temanA pustakane 1956-57mAM sAhitya akAdamInuM te te eka samaye bhAre cakacAra jagAvI hatI ane e pustaka varSanA eka pustaka tarIke pAritoSika paNa ApavAmAM khuba lekaprIya banyuM hatuM. temanI "nIlakaMThanuM bANa", AvyuM che. kamayegI rAjezvara", "rUpamatI" vagere paNa khuba ucca zrI caMdrakAnta zAha koTinI navalakathAo tarIke jANItI che. gujarAta samAcAra', vageremAM deza ane duniyAnA zrI mohanalAla cu. dhAmI vahetA pravAho viSe kaTAra lakhatA zrI caMdrakAMta zAha jenI navalakathAothI gujarAtIbhASI sAro ye samAja mULa bhAvanagaranA, janma 1938 mAM. bhAvanagaramAM ja suparicita che te ApaNA loka lADilA sAhityakAra zrI temaNe mAdhyamika ane ucca zikSaNa meLavyuM ane bI. vaidya mohanalAla cunIlAla dhAmIne bAlyakALa ane kizora koma. thayA. tyAra pachI pI. TI. AI. nA bhAvanagaranA avasthAne ghaNuM maTe gALo saurASTranA coTIlA gAme pratinidhi tarIke temaNe thoDo samaya kAmagIrI bajAvI. vyatita thayela hato. ane bhAvanagaramAM pahelIvAra zarU thayelA "saurASTra samAcAra zrI dhAmIbhAIne bacapaNathI ja sAhitya pratye ghaNuM dainikamAM samAcAra taMtrI tarIke joDAyA. 1961 pachI maTe anurAga rahyo che ane temaNe mAtra agIyAra varSanI Jain Education Intemational
Page #508
--------------------------------------------------------------------------
________________ pa28 Thada gujarAtanI asmitA , ja uMmarathI kAvya lakhavAnI zarUAta karI hatI. uparAMta emane maLI. gesAjInA kArabhArI tarIke emane muMbaInuM vizALa pRthvIpaTanAM aneka paryaTana karI tenA anubhavo AmaMtraNa maLyuM. ahIM saMskRtano abhyAsa karyo ane ApaNAM samakSa sAhitya rUpe mUkatA rahyAM che. emanI vIsa saMskRtamAM ka-racanA karavA mAMDI. e jeTalI gujarAtI varSanI uMmare te ghaNAM kAvyo ane tenA anya prakAranuM kahevatone emaNe saMskRtamAM lekabaddha karI nAkhI te AnuM saMzodhana karavA mAMDayu hatuM. tyAra pachI gujarAtI sAhitya phaLa. upara gAMdhIvAdanI asara upasavA lAgI ane tenAthI dhAmI emanuM AkhuM jIvana bhAvanagara rAjyanA bAda paNa raMgAyA ane te tyAM sudhI ke zrI dhAmIe pUjya gAMdhIne mahAlanAM judAM judAM gAmaDAmAM prAthamika zikSakanI nekajInI hAMkalane upADI pote paNa AjhAdInI laDatamAM joDAyA rImAM ja 52 thayuM. paMcAvaname varSe, emanA avasAna hatA. ane sakrIya rIte sAhityanI AjhAdInI laDatamAM upa- samaye pagAra aDhAra rUpiyAne hato, emane nokarIne yogItA sAbIta karI batAvavA tanatoDa mahenata karavA lAgyAM. Teca-pagAra jIvanane aMtakALe temane aphasosa hatA : AjhAdInI laDatamAM rasa lIdhA pachI zrI dhAmIbhAInI "mArA baccAMo mATe huM kaMIja bacata mUkI jaI zakatA navalakathAonA pAtro paNa dezadAjha ane dezasevAnAM Ahaleka nathI." Ama je ke lakSmIdevI e kavi para amI najara jagAvatA jovA maLavA lAgyA. pheMkI nahi to bhagavatI sarasvatIe enA para pitAne dhAmIbhAIe prathama ja etihAsika navalakathA "amara varada hasta thApI emane pitAnA bhakta banAvyA. ane balIdAna" potAnI covIsa varSanI ja vaye gujarAtI sAhi. tethI AvI Arthika avadazA hovA chatAM emanI kAvyatyanA khoLe dharI ane tyAra bAda eka ja varSa pachI sAmA- saravANI akhaMDa vahetI rahI, meTI banIne nadI rUpe jIka viTaMbaNAo ane anyAya sAme masAla dharatI kAnti- vahetI ja rahI. kArI navalakathA "lehInA lekha" ApaNI samakSa mUkI. zrI ravizaMkara rAvaLa tyAra pachIthI te aviratapaNe zrI dhAmIbhAInI kalama guja. saurASTranA saMskRtidhAma samAM bhAvanagaramAM I. sa. rAtI sAhityanI anupama sevA bajAvatI ja rahI che. 1892nI pahelI ogasTe A kalAkArane janma thaye. zrI prabhudAsa bethadAsa pArekha pitA mahAzaMkara rAvaLa kevaLa svAzrayathI heDa pisTa ApaNA jIvanamAM prAcInakALathI vaNAyelI mahA mAstara ane beMka-menejaranA pada sudhI pahoMcyA hatA; saMskRtinA ciMtaka ane prakhara abhyAsI prabhudAsa becaradAsa ane sarakAra taraphathI "rAva sAheba" ne khitAba pAmyA pA2kha mULa rahIza rAjakeTanA che. prAcIna bhASAo tathA hatA. mAtA ujanA saMskAra ane umilatAnI preraNAdAtrI tatvajJAnanA paNa sArA abhyAsI, temaNe nAnA moTA lagana hatAM. zizuvayamAM ja temanA bhAvi kalAkAranAM bIja jaine bhaga 60 uparAMta pustaka lakhelA che jemAM AMtaraSTriya pari. prAthamika zALAnA mukhya zikSake "A vidyArthIne citro sthitinA vicAra vistArathI ApelAM hoya che. deravAno khUba zokha che. evI neMdha karI karI hatI. teo mAtra darzanika vidvAna che eTaluM ja nahIM, paraMtu kolejanA pagathiye paga mUkatAM sudhImAM te emaNe pitAnI eka sArA zikSaNazAstrI paNa che e viSenA temanA vicAra citrakalAnI zaktithI sara prabhAzaMkara paTTaNI sudhInAnI ghaNA ucca che. AjanA vijJAna ane jIvana dhoraNa vize prazaMsA prApta karI. tulanAtmaka vicAraNA paNa raju karI zake che. dareka prasiddha muMbainI je. je. skUla opha ArTamAM mAtra 19 dharmanA UMDA abhyAsI tarIke paNa jaNAI Ave che. varSanI vaye dAkhala thaI bhAratIya temaja AMgla kalAgurusava. dAmodararAya boTAdakara enA hAtha nIce tAlIma letA temanI naisagika pratibhA kAvyadevInI paramakRpA pAmanAra dAmodarano janma pUrNatayA pAMgarI ane citrakalAnA vidyArthI tarIkenI boTAdamAM dazA moDha vaNika jJAtimAM khuzAladAsa mULajIne emanI yazasvI kArakIrdi prakAzamAM AvI. bhAratanI prAcIna tyAM 1870nA naveMbaramAM thaye. kuTuMbane dhaMdhe tamAkunA 1 natma citrakalAnA abhyAsanA paripAkarUpe "ajaMTA kalAvepArane. paNa lakSmInI lAlace rUno vepAra karavA jatAM maMDapa ne citrasaMpuTa temaNe pragaTa karyo. gujarAtanA pitAjIe khoTa khAdhI. ane dAmodara sAta varSanA thayA tyAM sA : sAhitya sarjakano tasvIra saMpuTa ane zrI kanaiyAlAla pitAe lIlA saMkelI lIdhI. chaDuM gujarAtI dhoraNa puru munazInI 75mI jayaMtI prasaMge pragaTa thayela "Munshi s karI, cauda varSanI vaye dAmAdare madadanIza zikSakanI nokarI World of Imagination" mAM zrI munazInI navalamAsika rU. aDhIthI svIkArI. vadhu abhyAsanI emanI taka kathAo ane nATakanA mukhya pAtro ane prasaMgonI 35 | gaI paNa devazaMkarabhAI bhaTTa pAsethI piMgaLa zIkhyA hatA. kRtionAM citrasaMpuTa e paNa temanuM noMdhapAtra pradAna che. tenI upara dAmodare kavitAne vepAra kheDavAnuM AraMbhya. gujarAtamAM kalAnuM navanirmANa sAdhavAnI adamya sattara varSanI vaye emaNe kAvya lakhyAM ane pragaTa paNa karyA. jhaMkhanAthI temaNe I. sa. 1934mAM amadAvAdamAM "gujarAta mitre ene kavi kahevA lAgyA A pachI eka suMdara taka kalAsaMdha citrazALAnI sthApanA karI. vinA mUlya kalA Jain Education Intemational
Page #509
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAskRtika sa da ma ] zikSaNa ApatI A zALA aneka nAmI kalAkAranI ghaNA varSa saMskRta, hiMdI, vagere bhASAone abhyAsa karyo. sAdhanAbhUmi banI rahI. nyAyatIrtha ane tarka bhUSaNa upAdhio prApta karI. vAcana - vANijya pradhAna gujarAtamAM kalAnAM sarvocca zikharo ane lekhanane jayabhikhkhane ghaNe zekha che. temanAM sAhiprApta karanAra, pUrvagrahamukta daSTi dharAvanAra, zAnta, tyamAM kizorane taravarATa utpanna thAya tevuM jeza che, moTAsaumya ane saraLa svabhAvanA nirAbhimAnI A kalAgurue ene gamI jAya tevuM rasatatva che. muMbaI khAte sAkSaravarya citro ane lekha dvArA gujarAtanI peDhInI jIvananA cha dI. ba. zrI kRSNalAla jhaverInA haste temane 2009nI zreSTha dAyakA sudhI sevA karI che. bhArata sarakAre tA. 26mI kRti badala zrI buddhisAgarajI suvarNacaMdraka apAya che. jAnyuArI 1965nA gaNataMtra dine temane padmazrInA temanuM gadya madhura ane zailI manahara che. pahelI sAhitya IkAbathI vibhUSita karIne temanI kalAnuM sanmAna karyu" kRti temaNe "bhikSa sAyalAkara' nAmathI lakhelI; ne te vijayache. A sanmAnanA anusaMdhAnamAM amadAvAdanI 25 jeTalI dharmasUrinuM jIvanacaritra. svamAnI, sAhasI ne bhAvanAzIla sAMskRtika ane sAhityika saMsthAoe temane sanmAnIne jayabhikhue kalamane khoLe ja pitAnuM mastaka mUkI jIvana pitAne umaLake vyakta karyo. e veLAe ravibhAIe pasAra karyuM che. jaina dharmanAM tyAga, tapazcaryA, kathAonAM javAbamAM kaheluM : "rAjya sanmAnane A samAraMbha mArA tavAthI temanuM sarjana karyuM che. mAdare vatana, javAmarda, manathI eka pavitra prasaMga che. mArA jIvananI saMdhyA bhagavAna RSabhadeva, narakesarI vA narakezvarI, kALa vijetA samaye rAjyanA prakAzanuM kiraNa mArA para paDyuM tethI huM sthUlabhadra, premabhakta kavi jayadeva, Agekadama, vIradharmanI aMjAI jAu ke parama saMteSane garva dhAraNa karuM to vAta, siMhapuruSa, beTho baLa, vagere temanI saMkhyAbaMdha mArI sAdhanA lAje, paraMtu AthI gujarAtamAM kalAkSetranI kRtiomAMnI keTalIka atyaMta prasiddha kRtio che. pratiSThA vadhI che, kalAkAranuM sthAna ane mAna samAja tathA tAjetaramAM ja temaNe cira vidAya lIdhI. rAjyanI najaramAM ucca kakSA pAmyAM che, te hakIkatane zrI zaMbhuprasAda ha2prasAra desAI AvakArI, tenuM gaurava karavAne mAro dharma che, ema purAtana pavitra prabhAsanA agragaNya dezAI kuTuMbamAM zrI samaju chuM. temanA A zabdo kalAkAra jagatanA gauravane zaMbhuprasAda dezAIne 1908mAM janma thayo. temanA pitAzrI pUrNa rIte pragaTa kare che. temanI kalAsAdhanA gujarAtamAM haraprasAda udayazaMkara dezAI junAgaDha rAjyamAM eka UMcI hajI vizeSa kALa sudhI saMskAra sIMcatI rahe, e mATe paddhI dharAvatA amaladAra hovA chatAM saurASTranA lokasAhityamAM parama kRpALu paramAtmA temane nirAmaya dIrdhAyuSpa arpe e jANItA che. teo ItihAsa, dharmazAstra ane kAvyanA rasika ja abhyarthanA ! marmajJa puruSa hatA. temanuM phArasI, arabbI ane urdU para zrI pIMgaLazI pAtAbhAI asAdhAraNa prabhutva hatuM. zrI zaMbhuprasAdabhAInA mAtuzrI bhAvanagara rAjyanA rAjakavi pIMgaLazI pAtAbhAI leka paNa sAhitya rasika ane sevAbhAvI sannArI hatA. AvA sAhitya ane cAraNI sAhityanA ajoDa jANakAra, ane mAtApitAne tyAM avatarelA zrI zaMbhuprasAdabhAI paNa aneka prakAranA kAvyo, kavitA, cha de, duhAo ane bhajanA mAtApitAnA saguNA ne vidvatA vArasAmAM dharAve che. lakhI gujarAtI sAhityane samRddha banAve che. vajabhASA temaNe muMbaI yuni.nI bI.e. ela. ela. bI. prApta uparano emano kAbu ghaNo ja ucca hatA. emanI vArtA karela che. temaNe thoDA samaya prabhAsamAM vakIlAta karI. tyAra kahevAnI zailI khUba ja preraka ane cetanavantI hatI sArAye pachI jUnAgaDha rAjyanA mahesula khAtAmAM joDAyA. temaNe bhAratamAM moTA moTA rAmAM pIgaLazI pAtAbhAInAM rASTrIya laDatamAM ane kAThiyAvADa rAjakIya pariSadamAM paNa viziSTa sthAna hatuM. emanA bhajano dezamAM te pracalIta bhAga lIdhela. teoe 1826mAM "somanAthane ghera' nAmanuM hatA paraMtu videzamAM paNa bhAratanA vasatA leka gAtA e sAta sargonuM mahAkAvya lakhelu; te pachI prabhAyAtrA varNana enI kalamanI siddhi hatI. svabhAve saraLa, namra ane mIlA nAmanI pustikA paNa prasiddha karelI. te sivAya temaNe nasAra hovAthI emanI DelIe khUba ja DAyarA jAmatA ane saMkhyAbaMdha nAka, navalikAo, kAvya vagere lakhyAM che. ghaNu ghaNA AzrIto emane tyAM rahI lAbha meLavatA. teo temanA zreSTha sarjane mukhyatve be gaNAvI zakAya. (1) prabhAsa bhAvanagara rAja ne rAjakavi hatA. ane somanAtha (1965) (2) saurASTrane itihAsa (1958) zrI jayabhikhu hAlamAM teo saurASTranA itihAsanuM sudhArA-vadhArAvALuM gujarAta-saurASTramAM pitAnI AgavI vArtAo ane saMskaraNa prasiddha karavAnA prayatnamAM che. zrI zaMbhuprasAdanavalakathAethI jANItA "jayabhikhu'nuM mULa nAma che zrI desAIe prabhAsanA sAmAjika kSetre paNa ghaNuM mahattvanuM bAlAbhAI vIracaMda desAI. janma 1908mAM temanA mosALa kAma karyuM. che. saurASTranA vichiyA gAmamAM thayeluM. varaseDA ane amadAvAda- 1 zrI kapilabhAI mahetA mAM prAthamika ne thoDuM mAdhyamika zikSaNa meLavyA pachI gujarAtanA eka dhyeyaniSTha patrakAra sva. zrI kapilarAya mu baI, kAra, AgrA ane gvAliyara rAjyanA zivapurImAM mahetA AjhAdI yuddhanA yuge ghaDelA patrakAranI aDIkhama Jain Education Intemational
Page #510
--------------------------------------------------------------------------
________________ | mulada gujarAtanI asmitA 18 pAza * * piDhInA eka pratinidhi hatA. bhAvanagaranA vatanI zrI kapila- je dayA che te te khuda IzvaranAM darzana jevI ja che." bhAIe 1930nI laDatamAM jhukAvyuM hatuM. tyAra pachI paNa | zrI uttamacaMda dIvAna svAtaMtra saMgrAmamAM temaNe satata phALe A hatuM. sAthe kutiyANA gAmane vaNika kuTuMbane uttamacaMda nAme yuvAna sAthe AjhAdI jaMganA jassAdAra patrikAritvanAM kSetre vihara- dhaMdhAthe porabaMdara Avyo ane kAkAnI lAgavagathI jakAta vAnuM cAlu rAkhyuM hatuM. gujarAta samAcAramAM varaso ugharAvavAnuM kAma meLavyuM. paNa tenI hoMziyArI ane cIvaTa te paryanta temaNe madadanIza taMtrInI ane tyArabAda taMtrI evAM ke rANA sAhebe khuza thaI tene dIvAnagirI ApI. tarIkenI yazasvI kAmagIrI bajAvI hatI. chellA sAta ATha potAnI buddhimattA, pratibhA, satyapriyatA ane bahAvarSathI sva. kapilabhAI saMdezanA taMtrIpade niyukta thayA hatA. darIthI A pratApI puruSe e pada zobhAvyuM. rANA sAhebanA abhyAsI vRtti, Tharela prakRti, rAjakIya paristhitine avasAna pachI rAjyano badho kArabhAra uttamacaMda calAvatA. pArakhavAnI AgavI sUjha samajha ane vyavasAya pratyenI khImA khajAnacI virUddha rANI sAhebanA keIke kAna bha bharyA bhArobhAra niSThA sva. kapilabhAInA eka akhabAranaveza ane parINAme tene keda karavAno hukama chUTyo. khIme tarIkenA vyakitanA viziSTa lakSaNe hatA. dIvAnajIne zaraNe AvyA. abhayadAna mAgyuM. kAMcana sama gAMdhI yuge gujarAtane keTalAka dhyeyaniSTha ane saDhA zuddha cAritryano khajAnacI hovAnI dIvAnane to khAtrI jagata rahe tevAM "paheregIra" kakSAnA patrakAro ApyA che. hatI ja, paNa rAjahaTha ane rANI sAhebAnI strI haTha sAmeya Aje e piDhI dhIme dhIme vidAya laI rahI che. dIvAnajI jhUkavAnuM zIkhyA nahotA. satyane khAtara homAI gujarAtanI junI peDhInI javAnuM pasaMda karI, bahArathI topamAro cAlato hovA chatAM teo khAnacIne rakSaNa ApI rahyA. A mAmalAnI jANa pratibhAsaMpanna vyakitao rAjakoTa thatAM ejansI vacce paDI ane dIvAna kuTuMbane autika vijaya thayo. pitAnI vilakSaNa pratibhAthI gujarAtane gauravazALI piorabaMdaranI nokarI choDyA pachI junAgaDha navAbane banAve evI vyaktione sadbhAgye gujarAtamAM tUTo rahyo DAbA hAthe salAma karanAra A vaphAdAra dIvAne "nAmadAra ! nathI. eka yA bIje kSetre potAnI AgavI sUjha, dRSTi, sAhasa jamaNe hAtha to porabaMdara rAjyane ekavAra arpaNa thaI ane kartavya niSThAnA kAraNe gujarAtanA itihAsamAM tenuM cUkyo che, eTale e hAthe bIjAne salAma na thAya" nAma kAyama raheze. AvI keTalIka pratibhAsaMpanna vyaktione jaNAveluM e to prasiddha che. ahIM paricaya ApIe chIe. A uttamacaMda dIvAna te ja pU. mahAtmA gAMdhInA dAdA. zrI amRtalAla vi. Thakkara " Thakkara bApA" satyane khAtara marI miTavAnI amUlya virAsata mohanadAsamAM sane 1896nA navembaranI 29mI tArIkhe bhAvanagaramAM paNa utare emAM pachI zI navAI janmelA A paragaju lehANu saddagRhasthathI keNu ajANayuM zrI lalubhAI zAmaLadAsa mahetA che? kAzmIrathI kanyAkumArI ane dvArakAthI dibrugaDha sudhI 14 mI okaTobara 1863 nA roja bhAvanagaramAM, bhagA be hajAra mAIlanA vistAramAM harijane, girijane, sAgara taLAvamAM, "gagA ojhAne khAMco" e nAme oLakhAtI jano. nagaravAsI, grAmavAsI ane vanavAsI, dalita ane galImAM mAmA gaurIzaMkarane tyAM lalubhAIno janma. ghaNAM mahAjane--sau koI Thakkara bApA nAmathI paricita che. lAMbA samaye putra janmane zubha avasara AvyuM hovAthI aDhArame varSe meTrIka thaI enjinIyarIMganA abhyAsa mATe gharamAM AnaMda chavAI rahyo. paNa thoDA samayamAM ja lalupunA gayA. Ijanera banIne temaNe kAThIyAvADa relve, vaDhavANa, bhAIe mAtRchAyA gumAvI. e pachI mAmI divALIbA ane pirabaMdara, sAMgalI vagere rajavADAomAM pramANikapaNe vidhavA kAkIbA acaratakuMvara pAse te ucharyA. nokarI karI. pUrva AphrikAmAM baMdhAtI navI relvenA Ijanera I. sa. 1878 mAM govardhanarAma tripAThIne temane tarIke paNa kArya karavAnI temane taka maLI. muMbaI AvI paricaya thayo. govardhanabhAInI sAdAI, jJAna ane saMskAranI vasyA pachI samAja sevaka viThalarAyajI ziMdenA kAryamAMthI temanA para UMDI asara thaI. govardhanarAme ahIM rahIne mArgadarzana ane preraNA meLavI teo samAja jIvananI zAmaLadAsanA amAtya jIvananuM nirIkSaNa karyuM. lalubhAI sudhAraNu tarapha vaLyA. noMdhe cheH meM "sarasvatIcaMdra' pahelavaheluM vAMcyuM tyAre 1 harijana, AdivAsIo ane du:khIonI sevAnA lAgeluM ke emAMnuM vastu temaNe amuka pramANamAM bhAvanagaramAM vratadhArI ThakkarabApA gokhalejIe sthApela bhArata sevaka karela darzana uparathI lIdheluM.........mane te lAge che ke samAjanA paNa AjIvana sevaka hatA. dalitonA Arogya buddhidhananuM pAtra mArA pitA uparathI upajAveluM che.' mATe, temanAmAM svamAnanI bhAvanA pragaTAvavA mATe rAta- tA. 1-1-1881 thI, khAnagI abhyAsa cAlu rAkhavAnI divasa avirata prayatnarata rahenAra A "bApA"ne saradAra zarate, teo bhAvanagara AvI mahArAjAnA "aMDara sekreTarI" paTele gya ja aMjali ApI che. "Thakkara bApAnA dilamAM banyA. aDhAra varSanA lallubhAIne rAjya vahIvaTane sAmAnya Jain Education Intemational
Page #511
--------------------------------------------------------------------------
________________ 51 anubhava paNa nahotuM paraMtu traNa traNa peDhInI dIvAnagirInuM bhUmikA rAjyAzraya vALI hatI. emaNe sarakArI nokarI lIdhI lehI temanI madadamAM hatuM. pitAnA vakhatamAM ghera jAtI ane kAbeliyatathI trIza varSanI vaye te teo revAkAMThAnA amaladAranI beThaka rAjya nItizAstranI zAkhAnI garaja Asi. piliTIkala ejanTa banyA. rAjA-rajavADAone sAratI. I. sa. 1900 mAM bhAvanagara cheTI teo muMbaI gAdIe besADavA-uThADavA e temane vyavasAya banyo. gayA. I. sa. 1905 mAM muMbaImAM audyogika pradazananA sarakArI nokarI daramyAna mejara phulajemsa nAmanA aMgreja maMtrI tarIke temaNe kArya karyuM. 1906 mAM udyogapationA amaladAranI madadathI temaNe briTananA mila udyoga ane yaMtra sahakArathI "beMka opha InDIyA" sthApI. 1908mAM aMge patravyavahAra calAvyuM. paNa lagabhaga e ja samaya daragAyakavADa sarakAra sAthe vATAghATa calAvI "baDA beMka" nuM miyAna lAMca levA badala temanI para AkSepa mUkAya ane niyojana karyuM. ane 1908 mAM ja mitronA sahakArathI eka kamizana nImavAmAM AvyuM. A AkSepamAM nirdoSa TharyA vImAnA kSetramAM "bombe lAIpha Isyuransa kaMpanI sthApI. chatAM te vakhatanA piliTikala ejanTa kanala leze sarakArane sahakArI maMDaLIone nANAMkIya sahAya mATe sahakArI beMkanI lakhyuM ke zrI raNachoDalAla nokarImAM rahe te ThIka nathI. paNa madhyastha saMsthAnI jarUriyAta aMge sarakAra samakSa rajUAta sarakArI javAba Ave te pahelAM teo pite ja rAjIkaratAM 1911-12 mAM "dhI senTrala ko-opareTIva beMka" nAmu ApI chUTA thayA. varSothI je vAta khoraMbhe paDI hatI sthapAI. pachI te sahakArI maMDaLIo-beMkonuM kAma evuM tenI pAchaLa pite ekAgratAnI lAgyA ane Akhare sana cAhyuM ke teo "sahakArI pravRttinA pitA" kahevAyA. 185lmAM amadAvAdamAM pahelI mIla sthapAI. jo ke e sarakAre temane 1913 mAM C TU ne IdrakAba Apyo. pachIya ghaNI muzkelIo temane naDI chatAM A sAhasavIra siMdhiyA sTIma nevIgezana kAM.' temaNe ja sthApI. "dhI aneka kSetromAM potAnI sevA ApavAnuM cAlu rAkhyuM. InDIyana sugara kaM.' tAtAnI vividha IlekaTrIkala pAvara sara maNilAla bA. nANAvaTI kaMpanIo, tAtA Ayarna enDa sTIla kAM. tema ja keTalIya eka Adaza sarakArI adhikArInI kAmagIrI kevA prakAbe'ko ane vImA kaMpanIe lallubhAInI RNI che. ranI hovI joIe tenuM daSTAMta pUruM pADanAra sara maNibhAIe - I. sa. 1912 thI, mRtyu paryata, 1936 sudhI teo dalita, pIDita ane zeSita AdivAsIonA uddhAra arthe muMbaI yunivarsiTInA seneTa sabhya tarIke rahelA. muMbaI AjathI lagabhaga pAMca dAyakA agAu adUbhuta sevA bajAvI IlAkAmAM, gavarnara jaja siDanahAma sAthe vATAghATa karIne, che. rijharva beMkanA DepyuTI gavarnara tarIke emaNe dezanA temaNe "siDanahAma koleja opha komarsa " sthApavAmAM saphara karoDo rUpiyA bacAvyA che. ane sarakArI sevAmAMthI nivRtti vaLatA meLavI. 1926mAM paMcama ja pAsethI "nAiTahUDa' lIdhA pachI "inDiyana sosAyaTI opha egrikalcarala ikene IlakAba paNa meLavyo. nomikasa" saMsthAnI paNa bhAre sevA bajAvI che. zrI maNiaMgrejImAM jene "ryuM blaDa"pratApI lehI" kahevAya bhAIe vaDodarA rAjyamAM kalekaTara porTa kamizanara, ekAunTatevA lehIne vAra lallubhAInI peDhIne maLyo hato. pitAthI ja janarala, revanyu kamizanara, nAyaba dIvAna ane pradhAnanA patra savAyo pAke evo anubhava paNa temanI peDhIne thayA hoddAo bhAvyA hatA. sarakArI amaladAra tarIke kacerInA karyo che. pAMca pAMca peDhI sudhI saMskArapravAha satata vahI kAma uparAMta emaNe "jainenA jJAti rivAjo" "jenomAM rahyo hoya evI peDhIo gujarAtamAM virala che. 14mI okaTe. mUrtipUjA", "gilDa sisTama Ina gujarAta " "e spezi1936nA roja zrI lallubhAInuM avasAna thayuM. paNa teo yala sTaDI opha dhI Imikasa kenapharansa Ina mAyara temanI pAchaLa mahAmUlI mUkIrUpe traNa saMskArI putro-vaikuMTha- sTeTa" "neTsa ona dhI InDasTrIala DevalapameMTa Ina baroDA bhAI, tIndrabhAI ane gaganavihArIbhAIne mUkatA gayA che. sTeTa" "gujarAtanuM grAmajIvana" "rUrala lAIpha problemsa" zrI raNachoDalAla choTAlAla vagere prakAzana taiyAra karyA. gaI sadImAM gujarAtamAM je agragaNya vyaktio aneka zrI maNibhAIne sahakArI pravRttimAM jIvanabhara UMDI zraddhA kSetromAM pAkI che temAM vepAra-udyoga ane jAhera sevAnA rahI che. kheDUtone sahAyaka bane tevI lenDa morTageIja kSetramAM bhAre mahattva saMpAdana karanAra vyaktiomAM raNachoDa- beMkanI sthApanAne yaza temane jAya che. vaDodarA rAjayamAM lAla choTAlAlanuM sthAna mokharAnuM hatuM. 1823mAM te vividha udyoganI sthApanA mATe temaNe bhUbhautika avalokana jamyA tyAre briTanamAM yaMtrayuga UgI cUka hate. ane bhArata karAvI eka mananIya ahevAla taiyAra karyo. sarakArI nokarItamAM briTIza sAmrAjya saMgaThIta thaI rahyuM hatuM. udyogadhaMdhA mAMthI nivRta thayA tyAre vaDodarA rAjayane sarvocca IlakAba ane haranA vikAsathI ja deza AgaLa Ave che ane puru- " aruNAditya" temane enAyata karAye. okhA baMdaranA pArtha e ja manuSyane mitra che evI mAnyatA tarapha deza yogya bAMdhakAma-vikAsa mATe sAta sAta varSa sudhI sakhata vaLI rahyo hato. bhAratamAM leDa DelahAusInA sudhArAone mahenata karanAra A adhikArIe sAcuM ja kahyuM"tuM ke "A A samaya hato. jJAtie nAgara raNachoDalAlanI kema ane baMdara mATe meM mAruM lehI reDyuM che." zrI maNIbhAIne Jain Education Intemational
Page #512
--------------------------------------------------------------------------
________________ 532 { "da gujarAtanI asmitA potAnA eka priya prAdhyApaka pAsethI maLe A gurumaMtra zrI mohanabhAi vIrajIbhAi paTela dareka adhikArIe yAda rAkhavA jevo nathI ?--e gurumaMtra cheH amarelInA eka jUnI peDhInA, vaDodarA rAjyanA samayathI " In the world you have always difficulties. eka prajAsevaka che. mahAtmA gAMdhIjI, saradAra vallabhabhAI If you don't find remedies for them, it is your jevA prakhara rASTranetAo sAthe temaNe prajAnI sevA karI fault. God has provided remedies for ol che ane Aje eMzI varSanI uMmare paNa teo zikSaNakSetre things." pitAnI sevAo ApI rahyA che. sva. parIkSItalAla majamudAra - I. sa. 15nI sAlamAM teo gujarAta pradeza koMgresanA gujarAtanI harijana pravRttinA prANasamAM ane gAMdhIjInA ekasa-ophisiyA sabhya hatA. ane te ja sAla teo cUsta anuyAI zrI parIkSItalAlabhAIno janma pAlItANAmAM amarelI jillAnA okhA, dhArI, khAMbhA mata vistAranA thayela. rA ipravRttimAM pitAna' samasta jIvana nyochAvara muMbaI rAjyanI dhArAsabhAmAM pratinidhi tarIke cUMTAyA hatA. karyuM. teo gujarAtanI harijana pravRttinA prANasamAM hatA. A uparAMta amarelI jillA paMcAyata, amarelI keLavaNI zrI ravizaMkara mahArAja maMDaLa, saurASTra pATIdAra leuvA jJAtinA maMDaLa-saurASTra paTela keLavaNI maMDaLa, amarelI jillA madhyastha benka, amarelI pUjya ravizaMkara dAdA gujarAtanI tathA samagra bhAratanI mahAna vibhUti gaNAya che. samAjamAM je leke haDadhUta thayA rAmakuMvarabA jimakhAnA vagere aneka saMsthAnA pramukha tarIke hatA, avagaNanAne pAtra banyA hatA, dalIta ane zoSIta 1 pI tathA anya gujarAta, saurASTranI saMsthAonA sabhya tarIke hatA evA lokone apanAvyA, harijana ane AdivAsI- 2 jI rahI sevAo ApI che. onA kalyANane mATe kamara kasI, pachAta vargonI sevAnA sva. zaMbhubhAI trivedI bhekha lIdhe. dezamAM duSkALa paDe, relasaMkaTa Ave, dharatIkaMpa gAMdhIvAdI piDhInA sAcA be pratinidhi-eka zrI AtmAthAya ke evI kudaratI Aphato vakhate mahArAja tyAM avazya rAmabhAI ane bIjA zrI zaMbhubhAI-gohilavADanA A be pahoMcyA ja hoya. garIbonA AMsu luchavAmAM ane zakaya saMpUtoe gAMdhIvAdanA siddhAMta, jIvanapraNAlI ane parAne hoya te rIte madadarUpa banavAmAM mahArAja sadA taiyAra hoya. pacAvo jema agharo tevA jIvananA sanAtana satyane pacAvIne zrI zaMbhubhAIe je satyAgraha ane aniSTane saujanyamUrti zrI vaikuMThabhAI sAmano karavAnI pagadaMDI UbhI karI che-te yuvAna peDhI mATe zrI vaikuMThabhAIe sahakArI pravRttine pitAne prANa kharekhara preraNAdAyI banI raheze. zrI zaMbhubhAI gAMdhIyuganA Ave. grAmaprajAnAM arthakAraNane UMDo abhyAsa emane mahavI hatA. temanA zuddha pAradarzaka jIvananI saurabhatAnI AmAM sahAyabhUta thaye ane Aje sahakArI pravRttinAM mULa vigata keIe to kaMIka rIte kaMDAravI paDaze te saurASTranI je dezamAM UMDA nakhAyAM hoya ane e pravRttine pariNAme dharatInI saMskRtinA paya pIne ucharelI A vyaktie kheDUto temaja grAmaprajAne kazo paNa lAbha thayo hoya to temAM gAMdhIvAdanI gaMgAne pacAvIne riyAsatI rAja sAme jehAda zrI vaikuMThabhAIno hissA maTe che. gAMdhIjInI vicArasaraNInA temanA jevA custa himA jagAvI hatI, eTaluM ja nahi paNa sAmAjika ane Arthika kSetre yatIe dezamAM e chA ja che. AjhAdInI zarUAtanA kALanA jyAM jyAM azuddhi dekhI che te te sthaLe pracaMDa puNya prakapa vizALa muMbaI rAjyanA zrI bALagaMgAdhara kheranA pradhAna mitro sAthe paNa temaNe batAvyo hato. maMDaLamAM teoe nANu, sahakAra ane grAmodyoga khAtAnAM samasta gujarAtanI prajAnA hRdayamAM A saMta puruSa mATe pradhAna tarIke kimatI sevA ApI hatI. racanAtmaka pravRttinI Adara ane mAna hatAM. gAMdhIvAdanAM jIvananAM mUlyone kaI paNa zAkhA evI nathI jemAM zrI vaikuMThabhAInuM eka ke pacAvavAmAM kALajIpUrvaka jIvana jIvI gayA. bIjA prakAranuM pradAna na hoya. rAjakaraNathI sAmAnya rIte zrI gaganavihArI mahetA teo alipta rahetA hatA eTale pahelI sAmAnya cUMTaNImAM dezavidezamAM bhAratanI zAna vadhAranAra ane pazcimI dezanetAonA ghaNuM Agraha chatAM teoe umedavArI karavAnuM chAvaNImAM paNa mAna-Adara meLavI janAra bhAratanI eka prasaMda karyuM na hatuM. khAdI grAmodyoga borDa ane pachIthI ananya vyakti zrI gaganavihArI lallubhAI mahetA mULa khAdI grAmodyoga paMcanA adhyakSapade 1963 sudhI teo bhAvanagaranA e rahIza ! emanI dakSatA ane kuzAgratAnI hatA ane e racanAtmaka kSetramAM temanI kAmagIrInI yazasvI vividha kSetrone sevA maLI che. inDiyana cembara opha komarsa noMdha lIdhA vinA cAle ema nathI. briTIza sarakAre emane pheDarezana opha InDIana cembara opha kemarsa, pheDarezana khitAbathI navAjyA hatA. paNa rASTriya AMdolanamAM teNe epha inDIana cembara opha komarsa enDa InDasTrIjha, gujArelA damananA virodhamAM temaNe e khitAba phagAvI dIdhe vagerenA pramukha banelA. temanI buddhi pratibhAnI AMtarahato, bhArata sarakAre temane padmabhUSaNa banAvIne racanAtmaka rASTrIya kSetre paNa sevA levAI che. jInivA khAte vepAra sevAonI kadara karI hatI. ane rojagArane lagatI AMtararASTrIya pariSadamAM temaNe bhAra Jain Education Intemational
Page #513
--------------------------------------------------------------------------
________________ karaNa hAMskRtika kai kanya ) paka? tanuM pratinidhitva saMbhALeluM. Teripha kamizananA adhyakSapade zrI mAyAmajI paNa temanI niyukatI thayelI. soraThanA pATanagara junAgaDhamAM navAbI yuganA komavAdI 15ra nA sapTembaramAM emane amerikA tathA meki- taMtramAM hiMduone Azara taMtramAM hiMduone Azraya ApavA ughADI mardAnagI dekhADasake khAtenA bhAratanA elacI tarIke mukAyA e emanI nAra ane javAbadAra rAjataMtranI prathama sabhA pitAne tyAM sevAne ucita Adara hatuM. lAga cha varSo sudhI e pade khUnanI dhamakIone ThAkare mArI bharanAra, mAnavasevAnA rahI tyAM pitAnI kuzAgratA tathA saraLatAthI emaNe ame AjIvana bhekhadhArI, anAthane-nAtha, niSThAvAna, saMskArI, rikI rAjapurUnAM haiyAM eTalA te jItI lIdhelAM ke e karmavIra paMDita mAyArAmadAse kezoda pAsenA mANekavADA pahelAM bhArata pratye sadA upekSA tathA duzmanAvaTathI jotA gAme Ahira kuTuMbamAM janmIne UgatI uMmare saMsAra amerIkI taMtranoya hadaya palaTo karAvela. e daramyAna teo vaibhavano tyAga karyo. kayubA mATenA ya bhAratanA pratinidhi rahelA. e padethI nivRtta thayA bAda temanI sevA "bhAratanI audyogikakaraNa mAyArAmadAsajIe sevAnA jhaMDAdhArI banIne, bhekhadhArI ane rokANa saMsthA InDasTrIyala kreDiTa enDa InvesTamenTa banIne ekadhArI satata 44 varSa sudhI jAtI dekharekha nIce kepa rezana opha inDiyAne prApta thaI che. bhArata sarakAre vedAMtane jApa laI annapUrNA ane sarasvatInA upAsaka bamana A saMsthAnA adhyakSa tarIke nImyA che. teo banI anAtha, bALake, strIo, vidyAthI e ane yAtrALua paNA gaurava samAna che. ene vividha rIte sevAo ApI mukasevaka banI AzIrvAda meLavela. 193lmAM jyAre rAjAzAhI hatI ane jyAre sva. jagajIvanabApa haju hamaNAM ja jemane amarelIe biradAvyA ane vaTALa pravRtti cAlatI tyAre hijarata karatI hindu janajemanI sevAonuM traNa cUkavyuM evA amarelInA eka sanniSTha, tAnI bahena-dIkarIone sAme cAlIne Azare Apela. vayevRddha samAja sevaka, ane jillAnA jAhera jIvananA A kemIvAdamAM vacamAM jyAre koI harapha uccArI zakatuM nahi vaTavRkSa samA zrI jagajIvanabApAe ociMtI vidAya lIdhI. tyAre jAheramAM mardAnagI vAparI lokone madade Avela. A gujarAtanA eka suputra Do. jIvarAjabhAI mahetAnA vaDI9 te samAjasevake dehanI paNa khevanA karyA vagara jiMdagI AkhI baMdhu hovAne kAraNe nahi, paraMtu pitAnI AgavI pratibhA evAmAM gALa, ane sevAne kAraNe sArAye amarelI jillAmAM kapriya ane saune AzvAsana rUpa banelA zrI jagajIvanabApAne zrI AtmArAmabhAI bhaTTa vIranagara khAte duHkhada dehavilaya thaye. zrI jagajIvanadAsa | svarAjanI laData daramyAna-jemanI saccAI, ane mahetAnI umara Azare 85 varSanI hatI. jiMdagInI zarU- ajoDa satyAgrahI tarIkenI kAmagIrIne kAraNe gohilavADanI AtamAM cAreka varSa khAnagI vyApArI jIvanamAM gALyA. prajAe "vIra AtmArAmabhAI" nuM biruda ApyuM-e zrI bADha sukhaduHkhanI TADha-taDakAnI chAMyaDI pachI jagajIvanabApA AtmArAmabhAI nAnapaNathI saccAI tarapha vaLelA hatA. rItasaranA AzramamAM joDAyA nathI paNa bApAe Azrama sukhI kuTumbanA A putre pU. bApunA satyAgraha AMdolanathI bahAra rahIne bharatanI mAphaka Azrama jIvanane dhyeya banAvI prerAIne mA-bhemanI mukti jaMgamAM jhUkAvyuM ane bhAIprajAnI aneka sevAo karI che. A sevAne raMga temane bahenanI joDIe dhagadhagatA aMgArA jevI vIratAthI rAjyanI mahAtmA gAMdhIjI sAthenA saMparkathI ja lAgele. teo laDatane Adeza hoya ke gAMdhIjIne Adeza hAya-svasva tathA temanA patnI zrImatI triveNIbene aneka varSe gAMdhIjI kurabAna karIne mokhare ja hoya. temane satya pratyeno sAthe gALelAM tenI khAtarI rUpa zrI jagajIvanabApA para Agraha-khAdI taraphanI mamatA ane pU. gAMdhIciMdhyA mArge mahAtmA gAMdhIjInA prema ane lAgaNIbharyA AtmIyatA nakhazIkha vyavahAramAM vartavAnA Agrahe temanA jIvanamAM darzAvatA aneka patro mojUda che. nAnAM moTAM zikSaNanAM ghaNAe jhaMjhAvAta pasAra thayA che. mIThAnA satyAgraha chAtrAlaye calAvavA, rela saMkaTa ke duSkALa saMkaTa nivA- daramyAna eka muThThI mIDuM temanA hAthamAMthI levA mATe raNamAM mAnavI ane pazuone rAhata pahoMcADavI. khAdI ke briTisa piolIsanI TukaDIne divase tArA jevA samAna purUharijana sevA dvArA dIna duHkhI tarachoDAyelAonI vahAre pAtha kare paData. riyAsatI rAjayanI pilIsa hoya ke dhAvuM, yuvAnane sarvAgI vikAsa sAdhavo ane te kAraNe briTiza satanatanI pilIsa hoya paNa satyanA Agrahane zibiro ane akhADA, vyAyAma pravRttio calAvavAM, kAraNe temane zArIrika mAra khUba ja sahana kare paDayo che. apaMga ke vRddhonI bhakti bhAve sevA karavI, dezI rAjya pAradarzaka niSpApa jIvananI saurabhabharyA temanA jIvanamAM ke briTiza saltanatanA julamane sAmane karavo vagere DokiyuM karavAne kaI purUSArtha kare to preraNAdAyaka toanekavidha kAryo zrI jagajIvanabApAe niSkAma bhAve jIva- ratna meLavavAnI pUrI zakayatAo paDI che. sau keIne temanA nanA 70-75 varSo sudhI aviratapaNe karyA che. tarapha mamatA, mAna ane Adara che. Jain Education Intemational
Page #514
--------------------------------------------------------------------------
________________ 134 | nA gujarAtanI anitA zrI viSNu sTArsa ke na : 60 dhI bAyaDa nAgarIka zarAphI sahakArI maMDaLI lI. bAyaDa ( sAbarakAMThA ) vijaya ane navadurgA oIla ena rajI. naM. 2355 tA. 31-7-67 tathA guMDA mArka lAInara pIsTana sabhya saMkhyA : 125, eDITa varga ; ba amAre tyAM dareka prakAranI- vasula avela zera bhaMDoLa rU. 43010 bolaberIMga rIjharva phaMDa ane bIjA kraDe rUA. 6937 pAipa phITIMga kAmakAjanuM bha DoLa... rUA. 1318042 uparAMta maMDaLI bAyaDa kAma paMcAyata hadamAM nAnA vepArIo guDIyara 5TA ane kArIgarone dhIra zuM kare che. mAika nejhala vaMjhara dareka jAtanI pIsTana rIMga vyavasthApaka kamiTI haragoviMda DAyAlAla parazottamadAsa motIcaMda, brAsa buzIMga-ejIna vAva kAtila la zaMkaralAla rAmalAla paMjAbI, vADIlAla sAkaracada naTavaralAla kodaralAla, amRtalAla ma. dhAlAla dazarathalAla jeThAlAla. varUNa TIphyugala paMpa | ! kedArabhAI narasIdAsa paTela naTavaralAla cunIlAla ThAkara | kiphAyata bhAve maLaze ceramena esa. TI. reDa, IDara kuvAva bhatrI me. khemacaMdadAsa raNachoDadAsa medI zrI sarasvatI oIla mIla enDa janarala maracanTa enDa kamIzana ejanTa jInIMga phekaTarI che. mesarsa nAnacaMda hirAcaMda enDa sansa mu DemAI ( tAlukA-bAyaDa) (ji. sAbarakAMThA) | zrI sarvodaya koTana InDasTrIjha enDa che. phekaTarI sAThaMbA (jI. sAbarakAMThA ) (tAluko-bAyaDa) ophIsa : 33 raheThANa : 40-4pa Jain Education Intemational
Page #515
--------------------------------------------------------------------------
________________ AMskRtika krama anya } bhaktakavi zrI zivajIbhAI jyAM sAhasika zAhasADhAgaroe janma laI mAtRbhUminuM nAma duniyAmAM rozana karyuM che evI kacchanI dhIMgI dharAmAM AjathI 84 varSa pahelA sAdhAraNa mAtapitAne tyAM janma lIdhA. putranA lakSaNa pAraNAe te nyAye zivajIbhAine ramatagamata ane khelakUdanA bhAre zAkha, saMgIta mATe ujAgarA kare ane nATakanA paNa eveja casake. pravAsapa`Tano dvArA navu navu jANavA jovAnI jijJAsA. khALalagna thayA ane pitAe nokarInI dhUmarImAM joDayA. paNa A krAMtikArI jIvaDAe e dhUsarI phagAvI dIdhI. naLIyAnA eka gurU maLI gayAM ane temanA caraNe esI AdhyAtmika rasanuM pAna karyuM'. dIkSAnI bhAvanA jAgI paNa lAlanasAheba jevA sa'tapurUSa maLI gayAM ane jIvanaparivartana thayuM. vIza khAvIza varSanI vaye samAja kalyANanI bhAvanA jAgrata thaI. eIiMga ane vidyAzrama jevI sasthAo mATe bhekha lIdhA. vidyA prasArakavaga dvArA 60 jeTalA dhama ane jaina sAhityanA pustaka prakAzita karyAM. zivasadana zra'thamALA taphathI jeTalI pustIkA pragaTa thaI. . pAlItANAnI gAjhArI heAnArate temanI traNa saMsthAone bhasmIbhUta karI nAkhI. punazce hari OM karI maDhaDAmAM AzramanI sthApanA karI. kanyAvikraya, vRddhavivAha ane bALalagna jevA ge jhAga leAhIpItA rIvAa mATe vidyAcaMdra ane sumati pustakAnI pa dara jeTalI AvRttie pragaTa thaI. rASTranI AjhAdI mATe dhUmyA. maDhaDAnI vikasatI jatI sa`sthAone sakelI levAnA prasaMga AnyA tyAre paNa aDAla rahI adhu sameTI lIdhu. zrI araviMdanA pAMDIcerI Azrame zAMti bakSI ane navanita pustakanI bheTa maLI. kAzmIra gayA ane maganamAmAnA nAmathI hajArAnA pUjya banI gayAM. kuTumbanI lIlamalIlI vADInA e teA mahemAna ja rahyAM. pUrA 82 varSe sudhI jagatabharanA cira pravAsI rahyAM. temanA vArasadAro zrI sudhAkarabhAI, sumaticaMdrabhAi, pautra hemendrabhAi, upendrabhAi vigeree A vArasAne dIpAvI jANyA che. sva zrI mastarAmabhAi haragAvidabhAI paMDayA jemano sadAya smitabharyAM caherA bhUlAya tema nathI, aneka mANase vacce jemanuM vyaktitva prakAza, AnaMda ane utsAha prasAratu-bhAvanagaranA vIsarAtA yugamAM lAMbA samaya sudhI saMskAra sAhitya ane samAjamAM agrapadano mAnamAlA jemaNe bhAgavyA che. nAvInyasabhara AvakAra ane satkAranI kaLA jemane hastagata hatI evA sva. zrI mastarAmabhAi bilDIMga keAnTrekaTaranuM ane e viSenA niSNAta tarIke eka salAhakAra, varSothI teo kAma karatA hatA. bhAvanagaranI :35 zAmaLadAsa kaoNleja, naTarAja thIeTara ane gAMdhIsmRti e emanA kuzaLa sthApatyanirmANanA suMdara namUnAo che. bhAvanagara khAte zrI dakSiNAmUrti vidyArthIbhavananA visa jUna mAda gharazALA-heAmaskUla temaNe tathA zrI harabhAI trivedIe sAthe maLIne ubhI karI hatI. sva. meAhanalAla meAtIcaMdranA avasAna khAda jhItharInI TI. bI. hAspITAlanA sekreTarI tarIkenuM kAma varSo sudhI sabhALyu hatuM. te gujarAtI sAhityanA eka viddhahasta lekhaka hatA. temanI lekhinIne eka kalAkAranuM sauSThava vareluM che. temanA jIvananA aneka pAsAomAM surucinuM hRdayagama dezaCna thatu. vyavasAyathI sva. mastarAmabhAi vepArI hatA para`tu temanI sAmAjika philasUphI sahiSNutAnA ane premanA pAyA para racAyelI hatI eTalA mATe ja teA samAjanI vikaTa samazyAenA ukela mATe aneka mitrA temanI salAhasUcanA levA AvatA. temanI kalAdaSTi eka viziSTa prakAranI rahelI. temaNe kareluM suzeAbhana kAya jAe ke temanI nIce taiyAra thayela koIpaNa makAnanuM sthApatya jue teA tenI pAchaLa kalAne abhyAsI AtmA dekhAyA vinA raheja nahi. rAjakAraNathI tA pAte hamezAM dUra rahetA. paraMtu temanI vedhakada rAja kAraNanA gaDhavADane ane aMdhArAne vIMdhIne ArapAra nIkaLI jatI ane tethIja bhAvanagaranA dezIrAjyanA kuzaLa divAna sva. zrI anaMtarAyabhAI paTaNIe mastarAmabhAIne peAtAnA salAhakAra nImyA hatA. A rIte sva. mastarAmabhAinuM jIvana anekara'gI rahyuM. temanA jIvananI mIThAza adabhUta hatI. temanI sajjanatA pAradazI hatI. emanuM jIvana rasika, premALa anyane mATe ghasAI janArU hatuM. sAne dIpAvI jANyA che. bI. e. temanA suputra zrI jagatabhAie paNa enjInIyarIMga lAInamAM te karI rahyAM che. saurASTra sTeTa benka, sudhIne temanA abhyAsa temanA ujjavaLa vArapaNa noMdhapAtra pragati denA benka vigere mahu ttvanA kAmeAmAM temanI zaktinA darzana thAya che. bhAvanagaramAM rAIphala kalaba, zuTIMga kalaba vigere saMsthAe sAthe sa'kaLAcelA che. hAlamAM lA-Inakama grupanA makAnAnI DIjhAino mATenuM eka pustaka taiyAra karI rahyAM che. mIlanasAra svabhAvanA zrI jagatabhAI Aja gaDhA rAjakAraNathI tadna alipta rahyAM che. temanA AthityasatkAra ajoDa che. temane tyAMthI koI kadI nirAza thaine pAchuM gayuM nathI. bhAvanagaranI pragatizIla pravRttiemAM ane vikAsanA nAnA meTA kAmeAmAM zrI paDyA kuTuMbanA phALA ananya ane ajoDa rahyo che. sva. zrI mastarAmabhAI bhAvanagara ane sArASTranu khareja gauravasamAna hatA.
Page #516
--------------------------------------------------------------------------
________________ 536 sva. sarojabahena mahetA mULa nAma sAvitrIbahena, pitAnu nAma jIkubhAI ane mAtAnuM nAma tApIbahena. zrI sarAjakhahena dANIbhAI ane khaLavatabhAie zarU karela vidyAlayamAM prathama vidyAthIomAMnAM eka.zrImatI ramAbahena trivedInAM sauthI moTAM bahena tApIbahenanAM putrI. mAsI, bhANeja ane anya sAhelIe e dezanI kAramI ka'gAliyata, strIonI sthiti vagere praznonI bhItaramAM UtaratAM temanA dilamAM Aga lAgI ane ka'I evu" karavAnI mahattvAkAMkSAonA nakazA karavAnI manasUbA karatAM sarAjabahene Akhare temanA jIvanamAM e mahattvAkAMkSAne sAkAra karI batAvI. zrI temanA svabhAva zAMta hatA. temanI tIvra buddhizakti palamAtramAM rAjakAraNanI hoya ke samAja jIvananI koIpaNa samasyA haiAya tenuM tattva pakaDI zakatAM. A zakti khaLavatabhAInI jAjaramAna vyaktitvanu alepana karI eka paDachAyAnI jema gohilavADa ke dezanA utthAnanI koI laData hAya ke kAI prazna hoya tene ukelavAnA tANAvANAmAM zrI sarAjakhahenanI zaktie pAyAmAM paDI hatI. vIra maNibhAI nUtana kuMDalAnA ghaDavaiyA vIra maNibhAI, AkhuM nAma zrI maNiza Mkara zAmajI trivedI paNa temane badhA vIra maNibhAI 'nA lADIlA nAmathI eLakhe. temanA janma eka dhamapremI, zraddhAvAna ane Astika kuTuMbamAM thayA hatA. pitAzrI zAmajIbhAI pAte ja vidyAbhyAsa`gI hatA. eTale putra khUba ja vidyAbhyAsa karIne vidvAnamAM khape tevI mahuvAkAMkSA dharAvatA, zrI maNibhAI khALapaNathI ja abhyAsa karatA rahetA. abhyAsakrama daramiyAna bhAratamAM nezanala koMgresamAM khAla, pAla ane lAlanI tripuTInu` va sva hatuM. e tarapha te AkarSAyA. rASTrIya bhAvanAthI prerAine temaNe sAvarakuMDalAmAM 'bAlamitra maMDaLa ' nI sthApanA karI. jyAre mahatmA gAMdhIjIe bhAratanA rAjakAraNamAM praveza karyo tyAre zrI maNibhAI ema. e. ne abhyAsa karatA hatA. mahAtmAjInI trividha ahiSkAranI hAkalane mAta ApI laDatamAM jhaMpalAvyuM. jIvanabhara rASTrIyatA kAje jhajhumyA ane chevaTe mu`baInI eka sabhAmAM acAnaka mRtyu' thayuM. sva. kezavajI haribhASa mAdI zrI kezavajIbhAinA janma savata 1896. mAgazara zudra 10 nA rAja thayA hatA. mAdhyamika abhyAsa pUrA karyAM bAda vakIlAta aMgenA abhyAsa zarU karyAM. hAikorTa Dara tarIkenI parIkSAmAM 700 umedavAro beThA hatA, temAMthI phakata 13 umedavAro pAsa thayelA. temAM zrI kezavajIbhAI prathama naMbare pAsa thayelA evA teozrI vidvAna hatA. zarUAtamAM thoDo samaya temaNe vakIlAta karelI. tyArabAda Jain Education Intemational. ( 394 gujarAna amitA vAMkAnera rAjyanI nokarImAM joDAyA tyAM e varSe nAkarI karelI tyArabAda temane bhAvanagara rAjyamAM nimaNuka maLatA gohilavADamAM pAchA AvelA. bhAvanagara rAjyamAM nyAyAdhIza tarIkenI temanI kArakiSkrI ghaNI ja yazasvI ane dakSatApUrNa` hatI. tee nyAyAdhIzanA padethI nivRtta thayA bAda rAjye temanI vidvatA ane nyAyakhAtAnA kAyadAo, paripatrA ane TharAveAnuM UMDuM' jJAna joI tenuM sa`zAdhana, saMkalana ane sa`graha karavA mATe temanI athAga mahenata bAda eka meATu' pustaka pragaTa karelu'. je " meAdI saMgraha " tarIke leAkeAkitamAM khelAya che. vAstavikatAmAM A zra'tha nyAyakhAtAnA kAmane mATe AdhArabhUta graMtha manAya che. zrI rAmabhAi bhAyAbhAi dhorAjIyA lIlIyA mahAlanA hAthIgaDhanA vatanI zrI rAmabhAI je jamAnAmAM paradezI hakUmatanI dhAka besatI-AgaLa AvI keI hiMmatapUrvaka khelI zakatu nahi tevA guNAlIyuganAM pragatizIla vicAra dharAvanArA eka AgevAna kheDUta hatA. e vakhate rAjya taraphathI temane jamIna khAlasAnA hukama ApyA heAvA chatAM tene macaka nahi ApatA niDaratAthI tenA sAmano karyAM. e arasAmAM inkIlAneA nAda jyAre gUjatA hatA tyAre ApaNA sva. baLava'tarAyanA lIliyA vistAramAM pravRtti hoya tyAre sva. mahetAnA utArA zrI rAmabhAine tyAMja hAya, rAmabhAInI ananya rASTrabhakti ane badhIja jAtanA preraka sahakArane lIdhe zrI khaLavaMtabhAI lIlIyAne kArya kSetra mathaka banAvyuM hatuM. 80 vaSa~nI vaye zrI rAmabhAI svargavAsa thayA, suvAsa mUktA gayA. temanu vizALa kuTuMba parivAra Aja sArI sthitimAM che. sva. zrI bhImabApA mATI mAraDanA vatanI zrI bhImabApAe 18 varSanI umare temaNe jAhera jIvananI dIkSA lIdhI hatI. saurASTranA eka kisAna AgevAna hovA chatAM jIvananA chellA varSo sudhI temane jAte haLa calAvIne khetI karI hatI. svarAjya pahelA sAmAjika pravRttinI dRSTie teozrI baheneAnI pharajiyAta keLavaNInA kAmamAM, samAjanI aMdara kurUDhI jevI ke khALalagnanI nAbUdI, maNu pAchaLa bhAjana ane aspRzyatA nivAraNanuM kAma 60 varSa sudhI kareluM. teoe aspRzyatA nAbudInA kAmamAM peAtAnA vatanamAM gAmamAM eka vizALa sa'melana 1916mAM pUjya mahAtmA gAMdhIjInA pramukhapade ceAjI te dvArA te vicAranA pracArane vega ApelA. rAjakIya dRSTie svasthazrIe kAThiyAvADanA plI-kheDUtA dezI rAjya sAme nibhaya ane e dRSTie saMgatlRita karavA mATe sane 1921mAM rAjakeTa mukAme sva. zrI viThThalabhAi paTelanA pramukhapade maLela kAThiyAvADha rAjakIya piraSadamAM asa`khya kheDUtAne lai gayelA ane te sa MmelananA svAgata maMtrI tarIke kAma karelu.
Page #517
--------------------------------------------------------------------------
________________ # gujarAtanA keTalAka tejasvI-niSThAvAna adhyApakA AcAryanA paricaya ahIM ApyA che. sa Mbhava che ke keTalAka tejasvI-niSThAvAna adhyApakeAnA ahIM ullekha paNa na thayeA hAya. evA sau anAmI-mUka sevAnI huM kSamA yAcu chuM. gujarAtanA adhyApake ane niSThAvAna AcAryA tejasvI zrI ana tarAya ma. rAvaLa 1-1-1912nA janma. abhyAsamAM pahelethI ja khUba tejasvI. 1934mAM ema.e.mAM prathama varga meLavyeA. gujarAta keAlejamAM gujarAtInA adhyApaka tarIke kArya karI cUkalA zrI rAvaLa gujarAtI sAhityanA eka sArA vivecaka paNa che. temaNe '47nA lalita-lalitetara graMthastha vAgmayanI samIkSAnuM paNa kArya kareluM. zrI Ara. ke. amIna 1923mAM khAvaLAmAM janmelA zrI amIna arthazAstranI anusnAtakanI upAdhi dharAve che. amadAvAdanI ela. DI. Asa koleja tathA saradAra paTela vidyApIThamAM arthazAstravibhAganA vaDA tarIke kArya karatA zrI amIne pu zAstranA pustakA paNa lakhyA che. zrI kamaLAzakara trivedI premacaMda rAyacaMda TreIniMga kolejanA A niSThAvAna AcAya. sa`skRtanA prakhara vidvAna hatA. jamanIthI paNa saMskRtajJa paDitA ahIM AvI temanA jJAnanI praza'sA karatAM zrI mahipatarAma, navalarAma ane kamaLAza'kare zarU karelu zALA patra Aje paNa "jIvana-zikSaNa" nAme prasiddha thAya che. A ke. kA. zAstrI uccazikSaNa meLavI adhyApaka tarIke kArya karatA zrI zAstrIjI temanAM jJAna-pratibhAthI gujarAtamAM jANItA ja che. vividha viSayAnAM aneka pustakAnAM prakAzana pachI -zrI si. jigara vAMkAnerI Aje ya temanI saMzodhanavRtti eTalI ja jAgRta che. temanA A kAya'nI kadararUpe tA zrI raNajItarAma suvarNa caMdraka temane maLyA che. prabhAvI pratiSThA chatAM A niSThAvAna adhyApake Aje paNa satatakAnI dhagaza pragaTAvI rAkhI che. zrI kauzikarama vi. mahetA surata, jUnAgaDha, bhAvanagara ane rAjakoTa ema vividha sthaLAe AcAya tarIke rahI cUkelA zrI mahetA temanI kaDaka zistanI himAyatane kAraNe jANItA hatA. tejasvI niSThAvAna AcAryonI yAdImAM temane na ja bhUlI zakAya. zrI kasanadAsa mANeka 28 navembara 1901mAM karAMcImAM janma. abhyAsa paNa tyAM ja. bAkIno thADA abhyAsa amadAvAdamAM. e pachI vividha zALAonA AcAya tarIke rahI cUkelA A kavitejasvI eka acchA kIta nakAra paNa che. e pachI ya temanA sAhityarasa temane rANapura laI gayA ne tyAM taMtrIma`DaLamAM joDAyA. hAla amadAvAdamAM, ApaNAM pracIna graMthAnI samRddhi AkhyAnarUpe rajU kare che. A gaTubhAi dhru 1881mAM amadAvAdamAM janma. umareTha, amadAvAda ane muMbaImAM zikSaNa prApti. vividha zALAomAM sevA ApI nivRtti thayA. 1965mAM yuropanA ghaNAM dezeAnI mulAkAta lIdhI ne samAja sevA tathA aneka saMsthAnA paricaya meLavyA. keTalAka pustakAnAM prakAzana pachI 'jayaMti ra' nA taMtrI tarIke paNa temaNe kAma karyuM.. zrI gaurIzakara joSI-dhumaketu gujarAtI sAhityanA A prasiddha vArtAkAra lAMmA samaya sudhI zikSaka tarIke paNa rahelA. svabhAve ja lAgaNIpradhAna evA A jIvane bIjo dhaMdhA phAve paNa zAnA? sasabhara vArtA-navalakathAo vagerenuM pradAna karanAra A adhyApaka kema bhUlAya ? zrI cheTubhAi suthAra kheDA jIllAmAM 1911mAM janma. cakaNasI ane naDIyAdamAM zikSaNa-prApti. e khAda vaDodarAmAM abhyAsArthe Agamana. zAradAmaMdira, vallabhavidyAnagaranA AcAya tarIke kAya karatA zrI cheTubhAI khageALa vidyAnA paNa zekhIna che. vividha sAmayikAmAM temanA lekhA Aje paNa jovA maLe che. zrI hArubhAi nAyaka zrI nAyakane bheA. je. vidyAbhavanamAM pre. amujhaphera najhavI jevA phArasInA vidvAna sAthe kArya karavAnI taka sAMpaDI hatI. valasADamAM janmelA zrI nAyaka ucca zikSaNa prApti pachI Aje guja. yuni. mAM bhASA-sAhitya vibhAgamAM phArasInA rIDara tarIke sevAo Ave che. zrI jhINAbhAI desAi (sneharazmi) 16 eprila 1903mAM janma. gujarAta vidyApIThamAMthI snAtakanI parIkSA pAsa karI. tyAM ja ItihAsanA adhyApaka
Page #518
--------------------------------------------------------------------------
________________ 538 | da gujarAtanI asmitA banyA. 1938mAM zeTha cI. na. vidyAvihAranAM AcArya tarIke cArya tarIka tarapha usuka najare-navuM pAmavAnI AzAe-jue che. joDAyA. ItihAsanA A abhyAsI adhyApaka sAhityamAM satyAgraha-caLavaLamAM jela bhegavI AvelA zrI nAnApaNa eTale ja rasa dharAve che. kAvya saMgraho ane anya bhAI saurASTranI prathama sarakAramAM (1948mAM) keLavaNI prakAzanethI sAhityakAra tarIke paNa temanuM AgavuM pradhAna paNa banelA. rAmAyaNa ane mahAbhAratanAM pAtra sthAna che. saraLa-zailImAM prastuta karanAra zrI nAnAbhAInI ghaDatara zrI ba. ka. ThAkora ane caNatara-jIvana vRttAMta paNa dareka adhyApake vAMcavA rAjakumAra koleja, rAjakoTamAM adhyApaka tarIke rahI jevuM che cUkelA pro. ThAkora gujarAtI sAhityamAM uccAsane birAje zrI puruSottama ga. mAvaLaMkara che. vaDodarA kolejamAM ane siMdhamAM paNa temaNe kArya | gujarAtanA buddhijIvIomAM jemanuM sthAna gaNAya tevA kareluM. 1913mAM teo keLavaNI adhikArI paNa banelA. abhyAsI. navayuvAna, utsAhI adhyApaka zrI mAvaLaMkaranI pratibhAzALI jJAnagaMbhIra che. ThAkaranA vyaktitvamAM janma 1928mAM. teo amadAvAdanI ela. DI. ArTasa anerU AkarSaNa hatuM. kolejamAM phela-vyAkhyAtA ane AcArya tarIke rahI cUkyA kavi zrI dalapatarAma DAhyAbhAI che jarmana ane briTana sarakAranA AmaMtraNathI videzanA gujarAtI sAhityamAM ka. da. DA.nA nAme parIcita kavi abhyAsa pravAse paNa gayA. "abhyAsanA sAmayika dvArA zrI dalapatarAmane janma vaDhavANa mukAme-1820nI sAlamAM teo potAnA vicAro rajU karatA rahe che. teozrI rAjayaeka videzI hitaciMtaka phArbasa joDe maitrI. amadAvAdanI zAstranA abhyAsI che. raNachoDalAla choTAlAla hAIskUlamAM tema ja premacaMda rAyacaMda zrI phIja kA, dAra TreiniMga kolejamAM gujarAtI-adhyApaka tarIke paNa kArya che. dAvara tarIke jANItA pArasI vidvAnano janma to karyuM. A niSThAvAna adhyApakane ApaNuM zata zata vaMdana! ahamadanagaramAM paNa kAryakSetra gujarAtamAM. ema. e. ela.ela. zrI durgArAma mahetAjI bI. thaI amadAvAdanI ja hAIskUlamAM AcArya banI cUkela durgArAmanI nizALano ke chokaro mUkha nahIM"nI zrI dAvara sAheba pachI te pUnAmAM adhyApaka banyA. e ukti jene mATe kahevAI che te zrI durgArAmane janma pachI amadAvAdanI gujarAta kolejamAM 7 varSa sudhI aMgrejI 1809mAM. sudhArAvAdI evA A AcArya mAtra adhyApana bhASAnA adhyApaka tarIke kArya karyuM. "ApaNu pArasI kArya ja na karatA-sAhitya sevA-samAja sevA paNa karatAM. baMdhuonI pustikA uparAMta keTalAka mananIya lekho paNa sAhityamAM, kadAca, temanuM viziSTa pradAna nahIM hoya paNa temaNe lakhyA che. jJAna samRddha anubhavI-udAra ane saraLa zikSaNa-adhyApana-ane samAja sevAnA kAryamAM e samaye temanI tele Ave evuM anya keI nahatuM. 1 . dAvara eka niSThAvAna adhyApaka che. zrI bacubhAI rAvata | zrI narendra badhekA dakSiNAmUrti bAla adhyApana maMdira, bhAvanagaranA eka meTrIka sudhI abhyAsa karIne turata zikSaka tarIkenuM kArya zarU karanAra zrI bacubhAI Aje to "AvatI kAlanA utsAhI ane kAbela adhyApaka zrI narendrabhAI Aje tene nAgariko mATenuM mAsika "kumAra" thI vizeSa jANItA che. ApaNI vacce nathI paNa eka adhyApaka-sAcuM zikSaNa sAhitya-kalAnA zekhana zrI rAvate nokarI choDI 1924 thI ApanAro-ke hevo joIe tenuM pratyakSa dRSTAMta pitAnA jIvana dvArA ApI janAra zrI badhekAne paNa ahIM kumAra" zarU karyuM ane te dvArA anekonAM jIvanaghaDataramAM mahattvano phALo Ape. yAda karIe. | zrI nAnAbhAi bhaTTa, zrI maganabhAI desAI siMhaprasAda kALIdAsa bhaTTa nAnAbhAIno janma 11 okaTobara 1889mAM janmelA zrI maganabhAI pra. 12mI naveM. 1882nA roja bhAvanagaramAM. ucca zikSaNa desAI eka jANItA keLavaNIkAra hatA. 1920 mAM rASTranI meLavI mahavA (saurASTra)nI hAIskUlanA AcArya thayA sevAmAM joDAyA ane '32 tathA '42nA varSomAM jela nivAsa ane pachI zAmaLadAsa koleja, bhAvanagaramAM ja adhyApaka paNa bhegaLe. ema. DI. keleja opha soziyala sarvisanA tarIke kArya karyuM, paNa kharI keLavaNI A nahIM ema mAnI AcArya tarIke kArya karyuM. gujarAta yunivarsiTInA temaNe grAma dakSiNAmUrtinI sthApanA karI. 1913mAM te vAIsa-cAnselara tarIke paNa temaNe sevAo ApelI. adhyApaka tarIkenuM kAma paNa cheDI daI mAtra saMsthA arthe zrI manubhAI paMcolI "darzaka' ja jIvana zarU karyuM. 1948mAM bhAvanagarathI, 22mAIla dura zrI nAnAbhAI sAthe AMbalAmAM-saNosarAmAM tana-manathI grAmadakSiNAmUrti ane bIjI saMsthA saNosarA pAse kAryarata rahenArA zrI manubhAIthI sau parIcita che. A lokabhAratI" sthApI Aje paNa keLavaNInA vividha zikSaka-putrane janma luNasaramAM. lokabhAratI jevI prakhyAta praye A saMsthAo kare che ane sau koI A saMsthAo saMsthAnA prAraMbhathI ja pAyAnA patthara banI rahelA zrI Jain Education Intemational
Page #519
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRti sada banya] 536 paMcelI te saMsthAnA ATalA tvarita vikAsa ane pragatinA uparAMta bharaNapoSaNanI javAbadArI pitAnA zIre AvI praNetA che. naI tAlimanI namanedAra zALA uparAMta vizALa paDI. 1938 mAM pharI prAthamika parikSA ApI ane rAjajamIna, makAna, mazIno ane vipubha vidyAthI-dhana dharAvatI keTamAM bArTana TreInIMga kelejamAM traNa varSa 1941 mAM pUrA A saMsthA mAtra gujarAtanI ja nahIM, bhAratanI eka viziSTa karyA. Aje vAMkAneranI kanyAzALAmAM mUkhya AcArya che. saMsthA che. zrI dazaka eka umadA adhyApaka hovA uparAMta strIone svamAnathI rahI zakavA ane strI jAtanuM rakSaNa sAhityakAra ane gujarAta vidhAnasabhAnA paNa sadasya che. karavA dhArmika zikSaNa ApavuM jarUrI che tema teo mAne che. "jhera to pIdhAM che jANI jANI" dvArA teo sAhityakAzamAM zrI bI. ela. kAjI sAheba vizeSa prakAze che. morabImAM zikSaNanI pragati ghaNA varSothI cAlu che. rA, sA. mahIpatarAma nIlakaMTha morabInI vI. sI. hAIskUlanA AcAryapade 1939thI vaDanagarA nAgara gRhasthane tyAM 3-12-1829mAM janma. 1946 sudhI sevAo ApI zrI kAjI sAhebe zikSaNanI abhyAsa pachI amadAvAdamAM ekaTIMga heDamAstara thayA. eka navI ja pagadaMDI ubhI karI hatI. saunA samAnIya keLavaNInuM kAma vadhu sArUM thaI zake mATe 1860mAM IMgleMDa banI zakyA hatA. zrI kAjI sAhebe 1942 mAM suvarNagayA. ane videzathI pAchA pharI TreniMga kolejanA AcArya mahotsava ujavyo te vakhate rUA. 15000/- kAyamI phaMDa paNa thayA. A niSThAvAna adhyApaka 1891 mAM mRtyu pAmyA. ekaThuM karyuM. e rakamanA vyAjamAMthI garIba vidyArthIone zrI mULaza kare che. bhaTTa pustako apAya che. 1907 mAM bhAvanagaramAM zrI mULazaMkarabhAIne janma. zrImatI kAtAdevI pATaDiyA snAtaka thayA pachI lalita kaLA vizAradanI padavI paNa meLavI. prAthamika zikSaNa bAlaMbhA ane jAmanagaramAM lIdhuM. grAma dakSiNAmUrti, gharazALA-bhAvanagara, ane saNosarA- pitA pI. sI. makavANA jAmanagaramAM InspekaTara hatA. lekabhAratImAM paNa temaNe kArya karyuM. buniyAdI tAlimanA prakhyAta keLavaNIkAra zrI AnaMdIbahena macchara jevA AcArya adhyApana maMdiranA AcArya tarIke rahI cUkelA zrI bhaTTa pAse jJAna prApta karyuM. keleja zikSaNa rAjakoTamAM lIdhu. vidvAna-pratibhAvAna ayApaka che. sAthosAtha lekhanakArya paNa 1961 mAM rAjakoTa jillA kalekaTara hastaka saTI. tathA caMdraka kare che. saMgIta, kumAra kathAo ane Itara sAhityanA meLavyA. hAlamAM vAMkAneranI kanyAzALAmAM sevA ApI zokhIna che.. rahyAM che. zikSaka hovA uparAMta tejasvI zikSIkA che. strIzrI hariprasAda zAstrI keLavaNImAM khUba rasa dharAve che. dainika ane sAmAyikamAM zrI hariprasAda zAstrIno janma 191nI sAlamAM temanA kAvyo pragaTa thatAM rahyAM che. malAtaja (jI. kheDA) mukAme. saMskRta sAthe bI. e. ane ardhamAgadhI sAthe ema. e. thayA ane pachI "vallabhI rAjyanA abhilekho" mahAnibaMdha dvArA pI. eca. DI. paNa thayA. amadAvAdanA vidyA bhavanamAM bhAratIya saMskRtinA anusnAtaka adhyApaka tarIke paNa temaNe kArya karyuM. ane KHOSLA KESERWALA AgaLa jatAM A ja saMsthAnA upAdhyakSa paNa banyA. ItihAsanA saMzodhana aMge A tejasvI adhyApakane raNajItarAma 70, Yusuf Mehrali Road, suvarNa caMdraka paNa apAya che. A uparAMta zrI rAmaprasAda BOMBAY-3 bakSI, zrI lAlabhAI desAI, Do. lIlAbena zAha, zrI vinodInI nIlakaMTha, zrI viSNuprasAda trivedI, zrI vizvanAtha Sole Importers RAMAIN Brand 100% bhaTTa, zrI ravizaMkara jozI, paMDita sukhalAlajI, sau. harSidAbena Pure & Bast Selcted Saffron mount paMDita, nRtya pAraMgata mRNAlinI sArAbhAI zrI DolarabhAI mAMkaDa, sva. zrI choTubhAI paMDita, zrI jayendra trivedI, zrI EVEREST' Brand ure Mehthol, aniruddha brahmabhaTTa, pri. esa. Ara. bhaTTa, zrI je. je. dave, Wholesales & Retails. zrI nAthAlAla dave ane zrI prajArAma rAvaLa vagerene paNa ahIM tejasvI-niSThAvAna adhyApaka tarIke ullekha karavo joIe. | Grams : KHOSLABROS | zrI lalitAgaurI de che jethI Phone : Resi : 324932-572731 vAMkAneranI kanyAzALAmAM cha dhoraNa sudhI vidyAbhyAsa karI samAjanA rIvAje abhyAsa cheDo paDyo. lagna bAda thoDA varSomAM pati svarge sIdhAvatA kauTuMbika javAbadArIo Jain Education Intemational
Page #520
--------------------------------------------------------------------------
________________ 50 With best Compliments from DEEPAK TRADING COMPANY 56-66, Masjid Bunder Road, BOMBAY-3 Dcalers in kiran, colours, spicers, drugs, poisons, herbs etc. etc. Gram : BAKHSHISH Phone : 325502-329018 [ zuddha gujarAtanI asmitA dhI sAMThamA grupa vividha kAryakArI sahakArI maDaLI limiTeDa sA TheM mA sAThaMbA sTeTanA sahakArathI sTAranI sthApanA : tA. 18-2-1970 nAmadAra muMbaI sarakAranA sahakArI kAyadA anusAra ma'DaLImAM pheravI tA. 11-4-49 2. naM. 1252 sabhAsadAnI sakhyA tAra : MASTERMILL bharapAi thayela zerama`DALa...rU.. 232395 rIjha k... rUA. 133782 makAna phaDa.... ra De... thApaNA maMDaLInA kAmakAjanuM ekadara bha DALa ... ... ...ii, 3550178 - enkasa - dhI sAbarakAMThA DI. senTrala ko-e, eMka lI (sAThana zAkhA) zrI gujarAta sTeTa kA-A. beMka lI. (amadAvAda) : eDITara : me. spezIyala oDITara sAheba sahakArI maMDaLIo, hImatanagara. tarIka oDITara : zrI nAthubhAi ke desAi ... ... ... buddhi vAcALa heya che tyAre parA buddhi maunadhArI DhAya che. ApaNI evI karUNa sthiti che ke jeo izvara viSe thADu jANe che te vAkapaTu hAya che, paraMtu jeo Izvarane jANatA nathI paNa pAmyA che te cUpa banI jAya che ane phADa pADIne kazu kahetA nathI, kemake e anubhava hAtA nathI, paraMtu pratyeke jAte meLavavAnA DhAya che. kahevA jevA --praphesara dAvara dhI mAsTara silka milsa prAiveTa li. menejIMga DIrekaTara ramaNIkalAla bhogIlAla zAha bhAvanagaranA saujanyathI za. 668 .... rU!. 174968 rUA 506983 phona : 3243
Page #521
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] 541 zrI kRSNakumArasiMhajI jADejA bAlajIvanamAM temanA ghaNA kAvyo pragaTa thayelAM che. pharaja eja prAthamika zikSaNa mALIyAmAM lIdhuM, mAdhyamika zikSaNa rAjakoTamAM dharma che ema mAnIne AcaraNa karanArA Adarza zikSaka che. vAMkAane te pachI ja sthaLe abhyAsa karI bI. e., bI. eDa thayAM. nera tAlukAzALA naM. 1 mAM mUkhya AcArya tarIke sevA ApI zrI DolarabhAI mAMkaDane temanA jIvanamAM mahattvane phALe che. hAlamAM rahyAM che. vAMkAnera tAlukAnA keLa paNa nIrIkSaka tarIkenI sevA ApI rahyAM che. zrI narabherAma devamurArI zALAnI zaikSaNika pravRtti uparAMta temane ramatagamatane ghaNuM ja zrI narabherAmabhAI luNasaranA vatanI che. 1948mAM morabInA zokha che hanTara TreInIMga kolejamAM TreInDa thayAM vAMkAneranI tAlukA zALA naM. zrI gaMbhIsiMha Ara TheDa 2 mAM AcArya tarIke kAma kare che. vaijJAnika paddhati pramANe-pANI kAjala, raMgataraMga, cAMdanI je mAsikamAM avAranavAra jemanA dhAtu vigerenA saMzodhanamAM khubaja rasa dharAve che. zistanA prakhara lekha pragaTa thatAM rahyAM che, te zrI gaMbhIrasiMha rAThoDa goMDalamAM vistaraNa himAyatI che chatAM saunI sAthe sahakArathI kAma levAmAM mAne che adhikArI tarIke sevA ApI rahyAM che. keLavaNunA purA hImAyatI zrI pratAparAya maganalAla saMghavI che. teo spaSTa mAne che ke mUkta vAtAvaraNamAM bALakane tenA mahuvA tAlukAnA moTA jAdarAnA kapoLa vaNIka che; muLajI jeThA mAnasa pramANe ghaDatara thavuM ja joIe. temanA lagna takhubAbena ninA lama khumAmane mArakeTa-muMbaImAM dalAlI kare che. ane sArvajanika kAmomAM rasa paramAra sAthe thayAM, jeo Aje vAMkAnera brAnca kanyAzALAmAM laine vatanane bhaTe ghaNe bhAga Ape che. mukhya AcArya che. zrI bacubhAi kalayANajI zrI prAgajI thakumAI makavANA mahuvAnA jaina agraNI vyApArI che, kamIzana evanya che, jAmanagaramAM DepyuTI ejyu InsapekaTara tarIke paMdara varSa kAma jainenA sAMpradAyika kAmomAM agraNI che, temanA jevuM kaDavuM satya karyuM, kezoda tathA morabI vI. sI. hAIskUlamAM paNa keTalAka varSo kahenAra vepArI ghaNA ochA joyA che zrI bacubhAi khubaja udAra mevA ApI, vaDIyA suragavALA hAIskUlamAM 5NuM kAma karyuM. vaDIyA ane nAnImeTI sAmAjika pravRttiomAM sahakAra rUpa thanAra adhyApana maMdiramAM traNa varSa hiMdI zikSaka tarIke kAma karyuM. temanA vyakti che. leo kAvya ghaNuM sAmayikomAM pragaTa thayAM che. khUbaja milanasAra zrI dvArakAdAsa dulabhadAsa svabhAvanA ane maLatALa vyakti che. hAlama biha ranI eka khAnagI- kAtroDInA rahevAsI ane muMbaImAM plAsTIkanuM kAmakAja karatAM zALA calAvI rahyAM che gujarAtanI prajApati jJA ta mATe gaurava zrI dvArakAdAsa muMjIyAsarA vatananA gAmAyata kAma mATe muMbaIlevA jevuM che, ke jJAtimAM AvA kAM vyaviSTa adhyApaka heya. mAMthI rakama ekatrIta karI Ape che. vatana premI ane nikhAlasa zrI caMdulAla govidajI bhAyANI svabhAvanA che. mULa vatana dvArakA, zAradA maMdira karAMcImAM keLavaNI lIdhI. zrI vasaMtarAya zeTha hAlamAM vAMkAnera garlsa hAIskUlamAM prinsIpAla tarIke sevA Ape bacapaNathI raMgabhUminA saphaLa kalAkAra tarIke jANItA ane che. keLavaNI viSe navA vicAra ane cokkasa Ayojana daSTi vyavasAyamAM kApaDanI dukAna dharAvatA zrI vasaMtarAya udde bhIkhAlAla dharAve che bAlamaMdirathI mAMDI koleja sudhIno saLaMga abhyAsakrama zeTha pAlItANAmAM jaina ane jainettara saMsthAo sAthe saMkaLAIne Azrama paddhati anusAra hovo jarUrI che. mazInarI spIrITathI judA judA prasa gAe bhajavAyelA nATakamAM pitAnA pAtrane saphakAma karanArA zikSako hovA joIe tema spaSTa mAne che motIbAI LatA malaka nyAya AvyA che. eTaluM ja na ha mAna bahumAna ane hemacaMda saMghavI hAirakulanuM AbAda saMcAlana karI rahyAM che. cAMdInA caMdraka prApta karyA che, pramANapatra meLavyA che. pAlI tANAmAM bhajavAyelA A nATake-eTama bomba, karazanakAkAne DAyA, takhubhAbena paramAra jayacittoDa, pAvakavALA, lagnane umedavAra, pAtaLI paramAra vigeremAM vAMkAneranI brAnca kanyAzALAmAM mukhya AcArya tarIke se mahatvanA pAtro tarIke suMdara vyaktitvanA darzana karAvyA che. ApI rahyAM che bacapaNathI ja teo tejasvI vidyArthInI hatA. thAnI letA. manoraMjana kAryakramo, pravAsa praryaTana ane jAhera samAraMbhamAM A jI pI TI sI, 19paramAM thayAM, sI, bI TI. sI 1960mAM temanI AgevAnI ane hAjarI acUka hoyaja. eka sArA kalAkAra thayA. kavaNa kSetra che paNa AgaLa vadhavAnI nema rAkhe che. tarIke pAlItANAnuM teo gaurava che. sudhAraka manovRtivALA che. zrI TInAlAla sI. vyAsa zrI devIsiMha sisodIyA ATha varSanI nAnI vaye banne paga gumAvyA chatAM inTara sudhIne nAnapaNamAM pitA gujarI jatAM nAnI uMmarathI ja zikSakane abhyAsa, merITa tarIke TheTha sudhI senTrala gavarnamenTanI rolarazIpa vyavasAya svIkAryo. 1956mAM zreSTha zikSaka tarIke pasaMda thayelA ane prApta karI, khubaja azakata zarIra chatAM asAdhAraNa mane baLa suvarNacaMdraka paNa prApta karyo hato. uparAMta judI judI pravRtimAM ane gharanuM tamAma kAmakAja bajAramAMthI lAvavuM mukavu vigere rasa dharAvatA hoI bIjA ghaNu caMdraka prApta karyA che. ramatagamata hiMdI, aMgrejI, saMskRta vigere bhASAo upara sAro e uparAMta lekasAhitya, bhajana-duhA vigerenA paNa zokhIna che. kAbu che. bhAvanagara jillA paMca yatamAM sarIsa kare che. Jain Education Intemational
Page #522
--------------------------------------------------------------------------
________________ 142 With Best Compliments From.. One of the leading exporters and contributors in earning highly valued foreign exchange JAMNADAS MADHAVJI & COMPANY Manufacturers and Exporters of--Groundnuts, Groundnut oilcakes, Cottonseed cakes, Deoiled cakes (Extraction), Groundnut oil, Solvent Refined Oil and Laxmi Cattlafeeds. Head offlce : Tanna House, 11 A Wodehouse Road, BOMBAY-1. Talephone Nos.--office : 214211-13. Residence : 366404, 368838 and 366439. 1. 54, Digvijay Plot, JAMNAGAR 1) International Exports & Estates Agence, (Solvent Extraction Plant) P. B. No. 123, VIJAYAWADA (A. P.) 2} Halar Salt and Chemical Works, Jamnagar. 3) Glenmorgan Tea Estates Co., GLENMORGAN P. O. (Nilgirs-South India) zubhecchA pAThave che zrI pAla grupa ke--e keATana sela sAsAyaTI lI. jahAMgIra purA jIna (rAMdera) (coryAsI tAlukA) (ji. surata) sthApanA tA. 5-8-1924 zera bhaDALa H 56320/anAmata krUDa : 35639 anya phaMDa : 20211=5 Branches 2. 148-149, Finsbury Court, Finsbury Pavement, LONDON-EC2. Asociates-- Jain Education Intemational, noMdhaNI nabara 4462 sabhya saMkhyA 2249 mAMDaLInA sabhAsadoe pakavelA kapAsa ekajathe karI sArI rIte pIlAvI presa karI temAMthI nIpajatArU tathA kapAsIAnu vecANa karI ApavA tathA sArI jAtanuM zuddha A sabhAsadone pUrU pADavA temaja temanA jIvana jarUrIyAtanI gharavaparAzanI vastue kharIda karI inDenTa paddhatithI vaheMcaNI karI pUrI pADe che raghubhAi dayALajI paTela menejara - budhdha gujarAtanIaMsmitA 4) Emerald Valley Tea Estates Co, EMERALD P. O, 5) Sikka Salt Works, SIKKA (Saurashtra) 6) Jamnadas Madhavji & Others Agricultural Co. JAMNAGAR. 7) Silver Star Line, BOMBAY 8) Tanna Oil Extraction Pvt. Ltd., BOMBAY. lAkhoLI pasaMda sonAane apsarA (vAkalarIkSA Tyuba hamezAM vALaoN *TakAu ane majabuta che *suMdara ane AkarSaka pekIMga che pAmavI -ochI kiMmata hovA chatA uttama guNavattA dharAve che. zaheranA agragaNya sAyakala DIlara pAse maLe che SONA CYCLE TUBE TESTED 28x1; udaka : dhANI eijInIyarIMga varkasa mAra
Page #523
--------------------------------------------------------------------------
________________ enhoo. tataon gujarAtanA keTalAMka sAhityakAro ' on vv : -zrImatI kAntAdevI che. pATaDiyA gujarAtanI anekavidha pragatinI jema ja sAhityamAM paNa nAra kAntanA 'vasaMtavijaya' 'cakravAkamithuna" ane "atigujarAtI sAhitya bhaginIbhASAonI haroLamAM ubhu rahI jJAna" khaMDakAvya gujarAtI kavitAnA ziramora samAna che. zake tevuM che. baMgALI jeTalI varita pravAhane jhIlavAnI 'pUrvAlApa" kAvyasaMgraha temane ciraMjIva rAkhaze. zakti kadAca gujarAtI bhASA-sAhityamAM na paNa hoya ke zrI e. ka. gAMdhI dakSiNanI kaI bhASA sama zabdanI vividha chAMya paNa darzAvI bhAratIya janajIvanane aneka rIte prabhAvita karanAra zakato zabda samUha tenI pAse kadAca na hoya, paNa aneka bApu" e temanI AtmakathA-"satyanA prayoga" e gujasAhityakAronI AgavI pratibhAnA kAraNe, tema chatAM, uttama sAhitya sarjana paNa A bhASAmAM thayuM che. ahIM keTalAka rAtI sAhityane ApelI aNamola bheTa che. ADaMbarahIna, sAhityakArane paricaya-mAtra ApIe chIe. satyavaktA ane saraLa gAMdhInAM temAM darzana thAya che. vizvanI zreSTha AtmakathAomAM sthAna pAme tevI A kRti che. harizrI anaMtarAya Thakkara "zAhabAjha janabaMdhu, svarAjya va. mAM nA lekhe paNa gAMdhIjIne eka navA svarUpe ApaNI sAme prastuta kare che. sArA evA A gajhalakAra temanA gajhala-saMgraha "pAlava kinArIthI prasiddha che. temanI gajhalemAM cetanAno prakAza che, zrI govardhanarAma mA. tripAThI [ Urmine dhabakAra che. temanA akALa avasAnathI ApaNe snehamudrA, lIlAvatI-jIvanakalA, dayArAmane akSaradeha, eka tejasvI gajhalakAra gumAvyA che. sAkSarajIvana ane "sarasvatIcaMdra' jevI mahAnavala zrI goradhanabhAInuM pradAna che. gujarAtI samAjavyavasthA, rAjazrI AnaMdazaMkara bA. dhruva nIti-rIti ane jIvanadarzanane subhaga samanvaya temaNe gujarAtI sAhityanA A samartha sAhityakAra temanA sarasvatIcaMdramAM karyo che.' nItizikSaNa, ApaNe dharma ane "vasaMta"mAMnA temanA lekhothI suparicita che. A ciMtaka sAhityakAra jJAna, bhASA zrI cunIlAla maDiyA upara prabhutva ane sUkama daSTine kAraNe gujarAtI sAhityakAromAM ghUghavatA pUra, padmanI, teja ane timira, rUpa-arUpa, prathama haroLamAM sthAna pAmyA che. caMpo ane keLa, zaraNAInA sUra, pAvakajvALA, iMdhaNa ochA zrI IMdulAla gAMdhI paDyA, lIluDI dharatI, veLA veLAnI chAMyaDI, Indradhanuno AThame raMga, sadharA-jesaMgano sALa jevI kRtio uparAMta avAra-navAra reDI uparathI jemanAM nATako 6jU thayA kavacita vivecana lekho ane rUci' jevA mAsika dvArA temaNe kare che. te zrI IndubhAI kavi paNa che. gerasa', "khaMDita- gujarAtI sAhityanI sevA karI che. mUtio", "zatadala", "palaTAtA teja' 'nArAyaNa ane bIjA nATaka" va, temanI kRtio che. zrI ye tIndra dave gujarAtI sAhityanA eka uttama hAsyalekhaka zrI - zrI " kalApI" tIndra dave temanI raMgataraMga, alpAtmAnuM AtmapurANa, lAThI nareza surasiMhajI gohila kalApInI kavitA pAnanA bIDA, retInI roTalI, ame badhAM. va. kRtio dvArA kamaLa-bhAvanAzIla che, "kalApIno kekArava' kAvyasaMgraha jANItA che. kaTAkSa chatAM nirdeza hAsya e temanI AgavI ane kAzmIrano pravAsa' pravAsavarNananA pradAnathI temaNe vizeSatA che. gujarAtI sAhitya samRddha karyuM che. zrI nanhAnAlAla da kavi zrI " kAnta' maNizaMkara ra. bhaTTa - citradazana", "jyA-jayaMta" "IndukumAra "vizvagItA', gujarAtI khaMDa kAvyane pitAnA kAvyothI samRddha kara- "jahAMgIra", "nUrajahAM va. kRtio dvArA prasiddha kavivara Jain Education Intemational
Page #524
--------------------------------------------------------------------------
________________ 544 [ ahada gujarAtanI asmitA nhAnAlAlanA kA umisabhara che. chaMdanA dhamAMthIkinavaM- ke. kA. zAstrI, zrI ke. ha. dhruva, kavi khabaradAra, zrI haritAne mukta karI, layane prAdhAnya ApI temaNe DolanazailIne aMdra bhaTTa, zrI kRSNalAla zrIdharANI, zrI pUjAlAla, zrI AviSkAra karyo. etihAsika nATake ane aMjali kAvya pannAlAla paTela, zrI svAsthaya, zrI kizanasiMha cAvaDA, zrI paNa viziSTa bhAta pADe evAM che. citradarzanamAMnA temanA brokara, zrI cu. va. zAha, zrI caM. cI. mahetA, zrI jayakeTalAMka kAvyo temanI zreSTha racanAo gaNAya che. bhikhu, zrI prajArAma rAvaLa, sva. prahalAda pArekha, zrI puSkara caMdaravAkara, zrI manasukhalAla jhaverI, zrI zrI 2 1 dezAI mo. cu. dhAmI, zrI yazavaMta paMDyA, zrI rAmaprasAda gAMdhIyuganA raMge raMgAyelA A lekhakanI grAmalakSamI, bakSI, zrI rAjendra zAha, zrI vijayagupta maurya, zrI zivakudivya chaae, kokilA hadayanAtha va kRtio Aje paNa leke kumAra jozI, zrI caMdrakAMta bakSI, zrI vizvanAtha bhaTTa, zrI vAMce che. kahevAya che ke gAMdhI-yuganA pratyeka banAvanI pratyeka mukuMda pArAzarya, zrI nAthAlAla dave, zrI vijayarAyabhAI asaranI zrI desAinI kRtiomAM chApa che. "kharI mA" tathA bIjA anekoe A sAhitya pravAhane vahetA rAkhavAmAM 'kAMcana ane geru jevI vArtAo dvArA paNa jAja sAhityane yathAzakti pradAna karyuM che. vistArabhaye ahIM mAtra teone temaNe samRddha karyuM che. nAme lekha karI aTakIe chIe. zaratacUkathI je koI sAhityakAronA nAma ahIM rahI zrI pItAMbara paTela gayA hoya temanI ame mAphI cAhIe chIe. gujarAtanA grAma-jIvananI vAte tenI viziSTa bolI - vAtAvaraNa A badhuM ApaNane bhAI pItAMbaranI kRtiomAM jovA maLe. temane sudhAravAdI dRSTikoNa paNa temAM Ave. zubhecchA pAThave che AzAbharI, ugyuM prabhAta, khetarane khALe, aMtaranA ajavALA zraddhAdIpa, jIvanaraMga va. kRtio dvArA gujarAta temane jANe che. zrI jAmakaMDoraNuM tA. sa. . . sa ghI zrI beTAdakara jAmakaMDoraNA (ji. rAjakoTa) kalinI, strotasvinI, nirINI va. saMgraha dvArA sthApanA tArIkha. 26-7-66 noMdhaNI naMbara se. 1818 keTalAMka uttama kAvya ApI janArA zrI boTAdakaranA gIta zera bhaMDoLa : 365ra0-00 sabhya saMkhyA : 69 haju Ajeya ghera ghera gUMje che. "jananInI joDa sakhI nahIM anAmata phaMDa : 1995 -57 kheDUta 47 jaDe re lola." jevI paMktio temanAM kAvyamAM ja maLe. anya phaMDa : 20000 maMDaLI : 22 saraLa, saMskRtamaya, chaMdabaddha kAvyo e temane guja. sAhityane amara vAraso che. sadarahu saMsthA rAsANika khAtaro, mizra khAtara jaMtunAzaka davA, ane tene upayogI sAdhane temaja phuDa tathA mebIla oila zrI mahAdevabhAI desAI ane niyaMtrIta khAMDa vagerenI savalate tAlukAne pUrI pADe che. pU. bApunA aMgatamaMtrI tarIke rahelA zrI mahAdevabhAInI ] taduparAMta saMsthA peTrola paMpa banAvI A vistArane vadhu rAhatarUpa DAyarI aitihAsika daSTie temaja sAhityika draSTie paNa | banI zakAya tevI yojanA vicArI rahI che mUlyavAna che. A DAyarI uparAMta citrAMgadA, virAjavahu, goradhana vAlajI paTela zaradabAbune vAte, javAharalAlanI AtmakathAtA anuvAdo pramukha temanI anuvAdaka tarIkeni zaktine paNa ApaNI samakSa mUke che. zrI rA. vi. pAThaka bheLAdanA A praznorA nAgara kavie zeSa' upanAme kAvyo lakhyA, dvirepha upanAme vArtAo lakhI, "svairavihArI" upanAme nibaMdho lakhyA ane sAhitya vivecanamAM paNa A gavuM pradAna karyuM. bahuvidha pratibhA dharAvatA zrI pAThaka temanI vArtAo, nibaMdhe ane vivecana graMthathI vizeSa jANItA che. bhakta kavi narasiMhathI mAMDIne niraMjana bhagata sudhI, naMdazaMkarathI zarU karIne raghuvIra ane madhuzaya sudhI ane navalarAmathI zarU karIne te sureza joSI-aniruddha brahmAnaMda sudhI pahoMcatAmAM zrI anaMtarAya rAvaLa, zrI azoka harSa, zrI zeTha tribhavana bhANajI jaina garlsa hAIskUla bhAvanagara (saurASTra) bALamaMdira-prAthamika zALA-mAdhyamika zALA zaheranI madhyamAM, pUratI kALajI ane jIvananuM saMskAramaya ghaDatara karatI zALA. Jain Education Intemational
Page #525
--------------------------------------------------------------------------
________________ 15 gujarAtanA yAdagAra varSe 2, hase 2 - zrI sI. jigAra vAMkAnerI I. sa. 674 zIlakumAra jeThavAe bajAvelI mahatvanI sevAmAM dilhInA zAsaka anaMgapALe pitAnI putrI paraNAvI. I. sa. 746 vi. saM. 802mAM aNahIlapura pATaNanI sthApanA thaI. I. sa. 1025 jAnyu. 10-1025mAM mahamada gajhanavI saurASTra-gujarAtanuM somanAtha maMdira 30 hajAranA sainya sAthe luTI gacA, sa. 1044 rAnavaghaNanuM (pahelAnuM) mRtyu sa. 1178 gujarAta para musalamAnonA AkramaNa zarU thayA je 1241 sudhI satata cAlu rahyA. I. sa. 1179 (i) arthAt vi. saM. 1235mAM bheLo bhImadeva gujarAtanI gAdIe beTho. (ii) zAhabudIna ghorI gujarAta para caDhI AvyuM. I. sa. 1349 zrI rAjazekharasUrie prabodhakoza'nI racanA karI. I. sa. 1411 amadAvAda zaherano pAyo nakhAyo. I. sa. 1649 gujarAtanA prasiddha AkhyAnakAra mANabhaTTa premAnaMdane janma. . sa. 1703 bhAvanagara zaheranuM nirmANa ane gohila rAjavaMza zarU thayo. sa. 1778 morabImAM Arya subodha nATaka maMDaLInI sthApanA dvArA raMgabhUmine pAyo nakhAye. sa. 1817 saurASTrano badho vahIvaTa aMgrejonA hAthamAM AvyuM. sa. 1820 saurASTramAM ejansInI sthApanA.. sa. 1822 amadAvAdamAM sarakITa hAusamAM gAMdhIjIne etihAsika mukadamo cAlya. sa. 1827 amadAvAdamAM be sarakArI-gujarAtI zALAo zarU thaI. I. sa. 1833 "arvAcInemAM Adya kavi-sudhAraka vIra narmadano janma. I. sa. 1842 suratanA durgArAma mahetAjIe sudhArakenI ToLI" sthApI. sa. 1846 amadAvAdamAM pahelavahelI aMgrejI nizALanI sthApanA. I. sa. 1848-49 elekajhAMDara phArbase kavi dalapatarAmanI sahAyathI gujarAta varnAkayulara sosAyaTInI sthApanA karI. I. sa. 1850 khA... edalajI DosAbhAIe prathama gujarAtane ItihAsa" lakhe. I. sa. 1854 guja. varnA. sAyaTInuM sAmayika "buddhiprakAza' pahelIvAra pragaTa thayuM. I. sa. 1855 sAkSara zrI gevardhanarAma mA. tripAThIne naDIyAdamAM janma. I. sa. 1856 ucca keLavaNI mATe amadAvAdamAM gujarAta kolejanI sthApanA. Isa. 1862 suratamAM "gujarAta mitra"nI zarUAta. Jain Education Intemational
Page #526
--------------------------------------------------------------------------
________________ 546 | "hada gujarAtanI asmitA $ $ I. sa. 1867 helaranuM gujarAtI bhASAnuM vyAkaraNa bahAra paDayuM'. I. sa. 1868 (i) rA. bA. naMdazaMkara tuLajAzaMkare "karaNaghelo" dvArA navalakathA temaja aitihAsika vArtA-Ale. khanane prAraMbha karyo. (i) amadAvAdamAM premacaMda rAyacaMda TreniMga kolejanI sthApanA. I. sa. 1869 2 okaTo. '69mAM porabaMdaramAM mahAtmA gAMdhIne janma. sa 1873 gujarAtI prathama zabdArtha saMgraha "nakeza" pragaTa thaye. I. sa. 1880 rAMdera jImakhAnA (ji. surata)mAM krikeTanI ramatane janma. I.sa. 1881 amadAvAdathI ajamera sudhInI relve zarU thaI I. sa. 1885 bhAvanagaramAM zAmaLadAsa kelejanI sthApanA I. sa. 188--1 zrI ge. mA. tripAThInI prasiddha kRti "sarasvatIcaMdrane sarjana-kALa, I. sa. 1888 gAMdhIjInuM vadhu abhyAsArthe paradezagamana. I. sa. 1892 zrI mahIpatarAma rUparAma anAthaAzramanI sthApanA. I.sa. 1901 jUnAgaDhamAM bahAuddIna kelejanI sthApanA I. sa. 1902 amadAvAdamAM zrI surendranAtha benarajInA pramukhapada heThaLa pahelIvAra rASTrIya kesanuM adhivezanaI. sa. 1905 amadAvAdamAM zrI ge mA. tripAThInA pramukhapada heThaLa prathama gujarAtI sAhitya pariSada maLI. sa. 1911 saMgItajJa gajAnana DI. ThAkurane bhAvanagaramAM janma. sa. 1915 (i) amadAvAdamAM satyAgraha AzramanI sthApanA. (ii) gAMdhIjIne rasazALA-oNDala taraphathI mAnapatra arpaNa. I. sa. 1916 gAMdhIjI sAbaramatI Azrama sthApI-sthira thayA. I. sa 117 (i) majura mahAjananI amadAvAdamAM sthApanA. | (ii) satyAgraha Azrama kocarabathI khaseDI sAbaramatI laI javA. I. sa 118 kheDA satyAgraha Isa. 118-19 zrI ka. mAmunazInI prathama aitihAsika navalakathA " gujarAtane nAtha" prakaTa thaI. I. sa1920 pU gAMdhIjInA zubhahaste gujarAta vidyApIThanI sthApanA. I. sa. 121 (i) akhila bhArata yuvaka koMgresa adhivezana (rAjakoTa)nuM pU gAMdhIjIe uddaghATana karyuM. | (ii) zrI lAkhAjIrAje rAjakoTamAM rASTrIya zALA sthApI. I. sa. 1925 pU mahAtmA gAMdhInI kaccha-yAtrA. I sa 1927 pU. mahAtmA gAMdhInI AtmakathA-satyanA prayoga-nuM prakAzana, I.sa 1928 bAraDolI satyAgraha-zrI vallabhabhAI "saradAra banyA. I. sa. 130 () dezabharamAM svAtaMtryaprApti aMgenI pratijJA levAI. (i) 12 mArca '30 nA prasiddha dAMDIkUcane prAraMbha. I. sa. 1lha4 (1) gujarAta krikeTa esosIezananI sthApanA $ Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #527
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika ja bana] 57 (i) strI-kalyANanuM kArya karatI saMsthA "jayetisaMghanI sthApanA. I. sa. 178 hariparA (surata)mAM netAjInA pramukhapade rASTrIya koMgresanuM adhivezana. I. sa. 194ra "hinda cheDo"--caLavaLa. I. sa. 1948 (i) saurASTranuM dvibhASI muMbaI rAjya vilInIkaraNa. (ii) pU bApunuM avasAna (iii) zrI baLavaMtarAya ge. mahetA bhAvanagara-rAjyanA mukhyapradhAna. I. sa. 149 (i) gujarAta varnAkayulara sosAyaTI gujarAta vidyAsabhA nAme oLakhAvA mAMDI. (ii) vallabhavidyAnagara grAma yunivarsiTInI sthApanA. sa. 150 (i) 15 DIse.nA lehapurUSa saradAranuM avasAna. (ii) gujarAta yunivarsiTInI sthApanA. I. sa1955 saradAra paTela yunivarsiTInI sthApanA. I. sa. 1960 dvibhASI muMbaI rAjyanuM vibhAjana ane gujarAta rAjyanI sthApanA. I. sa. 1961 rASTrIya keMgrasanuM 66muM adhivezana bhAvanagaramAM bharAyuM. I. sa. 1965 gujarAtanA mukhyapradhAna zrI ba. ga. mahetA sutharI (kaccha) gAme vimAnI akasmAtamAM mRtyu pAmyA. sAthe temanAM dharmapatnI sarojabahena paNa avasAna pAmyA. I sa. 1968 tApI narmadAnI rela honArata. kaDo rUpiyAnuM nukazAna. 5 ApaNA annadAtAone ame sahAya karIe chIe laNelA pAkane taiyAra mAlamAM pheravavA mATe judA judA kRSiudyogo sthAyI kerporezana kheDUtanA pAkane bagADa aTakAvavAmAM ane pAkane sthAyI ane uco bhAva TakAvI rAkhavAmAM madadakartA banaze sAthe tenI mahenata ane muDInA rekANanuM uMcu ane sthAyI vaLatara meLavI zakAze bIjI bAju AmajanatA taiyAra mAla egya bhAve ane pUratA pramANamAM meLavI zakaze. gujarAta egra-inDasTrIjha kAraperezana li. hAIkorTa sAme kheta udhogabhavana navaraMgapurA amadAvAda-14 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #528
--------------------------------------------------------------------------
________________ 548 {kt gujarAtanI garimata emabAilsa kSetre chellAM 25 varasathI TrAnsaporTanI jarUrIyAta saMtoSatI vizvAsanIya vyApArI peDhI phona naM. 2311 pa. be. naM. para7 tAra: vIkaTarI dhI bombe gereja: rAjakoTa prA. lI. goMDala roDa, rAjakeTa atilokapriya hevI DayuTI, phula pheravarDa kanTrola, sADAdaza Tana kepIsITI, nave DIjhala Traka ane TrAnsaporTa opareTane khuzakhabara apaMtuM have raju kare che. Apane mAnIte atilokapriya "kayu" meDela, semI phoravarDa kanTrala 5-6 Tana kepesITI DIjhala Traka paNa cAlu ja che. phIATa kArsa temaja phArago TrakasanA saurASTranA adhikRta ejanTasa vinA sahakAra nahi uddhAra BIGGEST LEADING STOCKISTS OF dhI sAThaMbA grupa ke-opareTIva (JAPAN ORIGIN) jInIMga enDa presIMga so. lI. POLYSOL S - 5 POLYSOL S - 6 rajI. naM. 19649 GOHSENYL EM - 60 eDITa varga : 4 POLYSIZER 173 & 208 maMjUra thayela zerabhaMDoLa And Various other Imported bharapAI thayela bhaMDela -211700 nA. sarakArazrIne phaLo . DYES & CHEMICALS - 60000 rIjharva phaMDa -129806 Please Contact :ittara dhasArA laMDa -384216 M/S. P. NANDLAL & Co., kAmakAjanuM ekaMdara bhaMDoLa -1213627 AjubAjunA 20 mAIlanA erIyAnuM pAsanuM jInIMga-presIMga 70, Masjid Bunder Road, thAya che. BOMBAY-3. lallubhAI ma. paTela parazotamabhAi . paTela | Phones: 325410 & 329845. Gram Fastimport pramukha Jain Education Intemational
Page #529
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAgAnI rAdhamAM pharijayAta sthaLAMtara karatA mAnavI vanavagaDA ane pAMDa bheLagI, pANI para taratAM thayAM upara besIne nALAM pAra karatAM zIkhyA haze. A thaDIkArAtAM nAvaDIe banI ane vistAra vadhatAM mavA, vAyu ane viyALa jahAja banyAM. vaidaka pramANo parathI naLI zakAya che ke bhAratamAM vavANu bAMdhavAnI kaLA sArI vikaselI hatI. asurAmAM vahANavaTuM vyApaka hatuM. AcAradharmamAM gUMcavAyela AryAe prathama vahANayAtrAne tiraskArI hatI ane sarvaprathama maharSi agatye vahANayAtrA karI bhAratanI saMskRttine darIyApAra karI hatI. kahevAya che ke, rASTranA samayamAM vAvaDa rAjyanIrtinuM baLa gaNAtuM. madhya amerikA vastImaya saskRti-rAvanuM mALa tu". ane tyAMthI te kA vALu dvArA bAvyo. bhAratanA sAgara kinArA tyAthI saMskRti, mAnava ane nAnI bApa-le karI zo che. da sune janmavAne 250 varSanI vAra hatI tyAranI mA aa saMskRtinI vAta kahetI eka mudrAmAM kuvAthaMbhavALA vahANunI aMkita thaelI AkRti bhAratanI pazcima kALanA ujjavaLa vANavAnI kathA Alekhe che. bhAratanA lagabhaga 300 mAila dhAMbo sAgarakinArA tenA vyApAranI dhorI nasa che. gujarAtane kudarate temAMthI 1000 mAilathI vadhu sAgarikanArA bakSe che. ApaNu dezamAM, gujarAtanA dariyAkAM, tenA paranAM bA ane te para thatI gAyAta-nikAsa agatyanuM sthAna dharAve che, mA bharI mArga jAranA kendra tarIke, vaiSAra mATe mAlanI avara-javaranA kendra tarIke tathA AMtara prAMtiya ane AMtara rASTriya vadhAranA kendra tarIke mahavano bhAga battI rahyA che. bhAratamAM khAsa karIne gujarAtIonI sAhasikatA ane paradezI vasavATamAM A sAgara-kinArAnI mATI deNagI che ane te dvArA mAja deza bahukha DIyAmaNa strI paNa zo che, bhAratanA dariyAkAMThA upara ATha meTA ane 150 madhyama ane nAnA baMdA khAvelAM che, temAM paNa gujyAM ke moDhu badara, 10 madhyama kakSAnA baMdarA ane 38 nAnA baMdaro maLI kula 49 badarA che. temAM cha badarA bAramAsI che ane e badarAne bAramAsI bhI tarIke vikAsa ApAnamAM che. gujarAtanA kAMTA uparanA bAro ta. tAma 1 kaDalA 2 mAMDavI 3 navalakhI gujarAtanA baMdaro kakSA mA madhyama madhyama phlo kaccha kaccha averkle na'. nAma 4 kheDI 5 huM cha 8 9 bhAvanagara 10 bharUca sikkA e mA pAradara verAvaLa 11 magadallA 12. koTezvara 13 jakhI 14 mudrA 15 naDimbA 1 salAyA 17 piM 18 eTa 19 dvArakA 20 lAMbA 21mAMgarAta 22 dIva 23 mAvaDa 24 navA baMdara 25 sIAra 26 rAjaparA 27 koDaTA 28 koDInAra 29 nAmAka 30 1 mahuvA 32 taLAjA 33 kAkA ga khaMbhAta rAjulA 35 36 kAvi 37 TakArI 38 daheja 39 bhagavA --zrI puSkarabhAi gokANI jIllA kakSA madhyama madhyama madhyama madhyama madhyama madhyama madhyama madhyama nAna nAna nAnuM nAnuM nAnuM nAna nAnuM nAnuM nAnu -10 nAna nAnuM nAnuM nAnuM nAnuM 33 che ke huM 333 hai tuM jAmanagara jAmanagara jAmanagara junAgaDha junAgaDha bhAvanagara bhaca surata kaccha kaccha kaccha jAmanagara jAmanagara jAmanagara jAmanagara jAmanagara jAmanagara jUnAgaDha jUnAgaDha jUnAgaDha jUnAgaDha jUnAgaDha jUnAgaDha amarelI mI ma amarelI bhAvanagara bhAvanagara bhAvanagara bhAvanagara kheDA bharUca bhaca bharUca surata
Page #530
--------------------------------------------------------------------------
________________ 550 ( jahA gujarAtanI garimatA surata surata nAnuM sutara surata surata nAnuM * d I 40 jaLa 5 verAvaLa verAvaLa, koTaDA, mAMgaroLa, koDInAra, 41 vAMsIrasI nAnuM surata bhATavaDa, navAbaMdara, sutrApADA, zIla. 42 bilimorA nAnuM 6 bhAvanagara bhAvanagara, taLAjA, ghoghA, pelerI 43 umarasADI 7 mahuvA jApharAbAda, rAjulA, mahuvA, sImAra, rAjaparA 44 kelakara nAnuM 8 bharUca bharUca, magadallA, khaMbhAta, kAvI, karI, 45 marolI daheja, bhagavA, jaLa, vAsIbArasI, 46 uMmaragAMva nAnuM surata bilImorA, valasADa umarasADI, kalaka 47 kalaI nAnuM surata marelI, kalaI, uMbaragAMva. 48 valasADa nAnuM valasADa * kaMDalA - damaNa - dIva kendra vahIvaTa heThaLa 49 damaNa valasADa 54 + dvArakA, ghoghA, surata ane bharUca prAgaitihAsika kALathI A baMdara para traNe paMcavarIya yojanAomAM nIce mujaba jANItA che. kharca thayela che. + dIva ane damaNa kendrazAsita nAnA baMdare che kaMDalA kendra 1 lI yojanA 135.52 lAkha zAsita moTuM baMdara che. 2 jI cejanAM 383.11 lAkha + mAMDavI, navalakhI, beDI, sikkA, okhA, porabaMdara, verAvaLa, 3 jI yojanA 441 92 lAkha bhAvanagara, jakhI mundrA, salAyA, navAbaMdara, jApharAbAda, rAjulA ane kaMDalA maLI 15 baMdaroe ja sTImara AvI 960.55 lAkha A kharcamAM kaMDalA baMdara upara karela kharca batAvAyo nathI. + kaMDalA, okhA, bhAvanagara, beDI, sikakA, salAyA, navalakhI cethI paMcavarSIya yojanAmAM rU. 1285 lAkhano kharca thavA ane porabaMdara (yojanAmAM) maLI ATha baMdare bAramAsI aMdAja che. baMdare che. bAkInA baMdaroe 15mI sapTembarathI 14mI me baMdaronA vikAsa ane jALavaNI mATe thatA kharcamAM bartha, sudhI kAma cAle che. goDAuna, pANI, DakA, zeDa rahevAnI sagavaDa, baMdaranA vistAramAM relve tathA rastAo, Taga, Drejara vagereno samAveza thAya che. + kaMDalAne vahIvaTa svataMtra porTa TrasTa calAve che. ' paNu AvaDA vizALa kharca sAme A baMdaro dvArA thatA mAlanI + lakhapata (kaccha), miyANI (janAgaDha), mAdhavapura (junAgaDha), AyAta-nikAsa dvArA dezane thato vizeSa lAbha lakSyamAM rAkhavo joie. sutrApADA (janAgaDha) ane zIla (junAgaDha) A pAMca bahu gujarAta rAjyanI racanA pachI tenA baMdaro upara thaela mAlanI ja nAnAM baMdaro che. ane tethI tene upara ullekha karyo herapheranA AMkaDAo nIce ApyA che. nathI. vAstavamAM gujarAtanA kAMThA upara 54 baMdara che. beDI sAla Tana maLela paradezI huMDIyAmaNa pAse Avela reDI baMdara beDImAM gaNI levAmAM AvyuM che. - 1959- 0 2149471 -vahIvaTa mATe A baMdarane ATha vibhAgamAM vaheMcI nAkhyA che. 2383759 naM. vibhAga baMdaronA nAma 61-62 2464901 1 mAMDavI mAMDavI, jakhau, muMdrA, keTezvara, lakhapata 62-64 3028133 224624911 2 beDI beDI (jhaDI sAthe), sikkA, navalakhI, 63-64 7144782 2874 00238 - joDIA, piMDhArA, salAyA 64-65 3194521 247494169 3 okhA okhA, dvArakA (rUpeNu), beTa (bAlApura, 326759 180984288 pAra sAthe) 3pa70162 296054163 4 porabaMdara porabaMdara, lAMbA, miyANI, mAdhavapura 6-68 365370 30 karoDathI vadhAre mAlanI heraphera sTImara dvArA vahANa dvArA paradezI dezI AyAta nikAsa Tana TanamAM TakAvArI 1959-60 1478738 653865 2149471 AMkaDA upalabdha nathI - 166 6 024717786 2383759 1012278 1371 031 33% 67% 1862796 6 06 105 2464901 01 16 04700 63% 62-63 2455285 572848 3028133 1111108 19 17025 39% 61% 63-64 2574692 569889 3144382 1ra0 1276 1943106 38% 62% 37% Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #531
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika daLa na] 44% pa6% 64-65 2587714 606807 3194521 1499120 1695401 65-66 2682827 569932 3262759 15206 30 1742129 51% 66-67 3088475 481687 3570162 1784818 1885344 49% 51% 67-68 3130763 523027 3653770 1842287 1811483 47% 53% evareja 85% 15% 100% 43% 57% 57% bhAratanA badhA rAjyo-je samudra dharAve che-tenA AMkaDA jotAM, bhAratanA vikAsamAM gujarAtane phALe gaNanAprada che. te nIcenA AMkaDA jotAM jaNAI Ave che. (1966-67) kula heraphera baMdara rAjya - AyAta Tana - -nikAsa Tana - kula herapheranI Tana saMkhyA dezanI paradezanI kula dezamAM paradezamAM kula TakAvArI 7 570162 46 gujarAta 75 8pa40 93761 174 6201 10168.4 807157 1823861 50% 19374 49 mahArASTra 179333 - 179433 2254ra3 214618 4400 8 9% 1246425 19 mAyasera 10 4754 65362 170116 384 446 7348 63 1076309 18% 369507 11 kerAlA 532 0 5 150 077 203282 1294 17 36768 166225 5% 324884 7 AMdhra 23 16851 116434 - 20,400 208410 4 * 976878 3 kendra zAsita 340086 243121 58320 7 261859 13812 393671 14% - 2 orissA - 710230 - bhA rata 1445941 1562 672 - 9986 : 19779 89 2133 628 41116 17 100% * ahIM kaMDalA-muMbaI-govA-kocIna-madrAsa-vizAkhApaTanama ane kalakattAne samAvyA nathI. Ama bhAratamAM mukhya sAta baMdaro bAda karatAM (kendra vahIvaTanA) anAja, gyAsatela, peTrola, DIjhala, krUDa oIla, pharnesa oIla, gujarAta rAjya aDadhe bhAge mAlavahanano bojo upADe che. mahA- lubrIkasa, kelase keka, bAMdhakAmane mAla-sAmAna, salphara lAkaDuM, rASTrane nAnA ane madhyama baMdaro vadhAre hovA chatAM tenI mAlavAhana emoniyama salapheTa, zaNanI guNao, khajUra, roka salphaTa, yurIA, zakti phakta 9% che. khAtaranI pedAzo, DuMgaLI, lokhaMDa supara pherapheTa, kapAsiyA, kAthI, gujarAta rAjya turatanA bhaviSyamAM 40thI 50 lAkha TananI heraphera DAmara, nALiera, kAcuM rU, caM, eraMDA, masAlA, dhAtuo, cUno, kAcuM Una, rasAyaNo, gALa, sepArI, cA, kAgaLa, sutara, vIjaLIne karI zakaze ane paradezI TrAphIka paNa lagabhaga 50% jeTalo thaI javA saMbhava che. gujarAta rAjya nikAsa dvArA rUA. 30 karoDathI sAmAna, meTara kAra, kAcanA vAsaNa, khAMDa ane paracuraNa mAlavadhAre hUMDiyAmaNu kamAI Ape che. be lAkhathI vadhAre utArUonI sAmAnanI vastuo gujarAtamAM bhAratanAM anya bhAgamAMthI ane paradezathI Ave che. heraphera kare che. lagabhaga 1000 thI 1200 sTImaro ane 15 thI 20 jyAre mIThuM, sIMgakhoLa, sImenTa, sImenTanI IMTo, boksAITa, hajAra vahANa dvArA A baMdaromAM mAla ane utArUonI heraphera sIMgatela, kale, sIMgadANA, lasaNu, baTATA, rU, macchI, eraMDIyuM, thAya che. bhAratanA vikAsamAM Ama gujarAta rAjyanI deNagI moTI lAkaDuM, kaThoLa, bAMdhakAmane sAmAna, paththara, asama, bhATI rasAyaNo, che. zrIkRSNanA vakhatathI bhAratanA dariyAI vyavahAramAM mokhare rahenAra seDA, hADakA pazuo, le khaMDano bhaMgAra, ghI, sutara, kALo goLa, gujarAta haju paNa mokhare ja che, ane mokhare ja raheze. vesTa rU, yaMtra vagere dezamAM ane paradezamAM gujarAtanA baMdaroethI gujarAtamAM deza ane paradezamAMthI nIce mujaba mAla ThalavAya che- bahAra jAya che. 1966-67nI mukhya AyAta nikAzanA AMkaDAo nIce mujaba che :AyAta Tana) nikAsa (na) dezI paradezI dezamAM paradezamAM anAja 18153 563299 mIThuM 225407. 302086 khaghI janela 392133 100129 sImenTa 415560 245 khAtara 263664 380154 kalase 98676 kala kara 131845 bAMdhakAmane sAmAna, lAkaDuM va. 129246 basAITa 4071 71611 zaNanI kothaLI 30092 khAtara 41463 roka pherapheTa rasAyaNa 36158 209 18160 sIMgatela 28711 bALa Jain Education Intemational
Page #532
--------------------------------------------------------------------------
________________ sara Aje ApaNane jarUra che AchI paNa sArI vastuenI cIjavastuonI guNavattA upara Aje dhyAna paNa kANa Ape che ? U nakAmI bhaMgAra cIjavastuonA utpAdana jAherAta ane kharIda vecANa pAchaLa Aje keTalA badhA samaya, zakti ane nANA kharcAi rahyAM che. nANAnA cAgya vaLatara ane vastuonI guNavattAnA ceAgya mulyAMkana mATe grAmAghogAne uttejana Ape. khADhI ane grAmadyoga kamIzana pramANIta saurASTra-gAMdhIjI grAmoddhAra TrasTa saM cA li ta grAmaudyoga maMdira gaDhaDA (svAminA ) (ji. bhAvanagara ) ~: pravRtti H 1 khAdI, r akhAdya telanA sAbu, 3 hAtha kAgaLa, 4 varkazopa, lokhaMDa tathA lAkaDAnuM phanIcara. 5 telaghANI, 6 mATIkAma, cha cunAudyoga. --; vecANa kendro :-- gaDhaDA (gAmamAM), eTAda, lAkhaNakA, lAThIdaDa. Jain Education Intemational. bRhada gujarAtanI asmitA sAMskRtika saMdarbha graMthanA prakAzana prasa`ge amArI hArdika zubhecchAo [ bhA. gujarAtanI smita, ratilAla chaganalAla pArekha muLacaMda chaganalAla pArekha ucca saMrakRti eTale 11, jasTIsacadra mAdhava roDa, kalakattA-20 sArU jIvana sArU makAna sArU vAtAvaraNa raheThANa mATenI adyatana patithI makAnanuM bAMdhakAma karanAra nADA enDa kuAM. enjInIyarsa enDa konTrekaTasa pAdazaH pALanI sAme rIlIph rADa amadAvAda
Page #533
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRitika gAMda' manya 2 sImenTa lekha Da DAmara vADA galaka mIThuM krosiMgA DuMgaLI patthara pazu sunara 3 naLiera anya phUla TA 1302. 11037 10533 2027 3241 997 6734 6208 4043 3238 2745 11 1961 2358 76850 48,34 3831 OM | | | | | 2178 1400 977661 51 66 (46 11) 154201 Tana A AMkaDAo khetAM jajjAro ke mIThuM, zImenTa, bALa kalInkara ane esAITanI meDI nikAsa gujarAtanA badIthI thAya che. ane tenA meya bhAga kuMDIMgmAmaNuM phaLa Ape che. nyAre gujarAta cekaDIyA pAka vadhAre uttAranuM hAI, khAya hevAthI, manAtI mArI bhASAta cAya che. te sivAya paradezI kaMpanIo sAthenA karArA hAI khanIja telanI paNu AyAta thAya che paNa TuMMka samayamAM te AyAta gujarAtamAM tela nIkaLyuM hAI, dhaTI jaI, nahivat thaI jaze. mIThApu ramAM khAtaranI yAjanA sAkAra thaze te gujarAtanA baMdare khAtara paNa AyAta karI nahI. khajUra, madhuka ane phanI sare paradezI AyAta 1966-cha jevI ja daravarSe rahyA karo. dezamAMthI mATe bhAga ImAratI lAkaDa khanIja tela, DAyamA, kAmanA sAmAna ane zaNunA kAthaLA mukhya che ane te gujarAtanA vikasela udyoge|nI pUrtatA kare che. A namunAnA AMkaDAe gujarAtanA baMdarI kAmakAjanI tAsIra darzAve che. A dareka vistAmAM kakSAnI maMtrI lakSyamAM levAmAM AvI nathI. kAraNa ke te mukhya baMdara hAI svataMtra porTa TrasTa dvArA tene vahIvaTa kendra sabhALe che. have ApaNe gujarAtanA mAdhyanika ane mahattvanA nAnA baMdAnI mahattavanI vigata joIzuM. yUnA tathA tenA patthara mATI bo. gAra cokhA gaLa macchI pazu kAcu una khare che. (1) mAMthI huM 22" 4' %, 69* 20' pU ) A mAnika kakSAnA baMdara upara pesenjara TrAphIkra dhA hatA. paNa siMdhIyAnI sTIara pAkistAnI mAkramajI samaye pakaDAI jatAM, sTImara dvArA bhAla ane pesenjara dvArIkamAM mArI para paDI che. A madhyama kakSAnuM baMdara chellI 15 sadIthI baMdara mAsu ph hADakAM kapAsa patthara aMdhakAmanA mAla era phaLa anya phUla TakA 2808 24120 4 38. 10201 403 6350 4473 4722 3907 374 3 2805 232 *para 18282 1016804 5.24 20277 1437. 3299 1370 1124 5036 ma 1412 2085 [h10*2 41.74 (40.66) (2) mudrA H ( 25deg 49' u. 69deg 34' pU. ) kaccha jIllAnuM nAnuM paNa dhIkatuM baMdara che. 1965-66mAM 85000 TananI mAlanI hera krUra A baMdarethI thai hatI. A baMdarethI mIThuM ane cIrADI lagabhaga 80000 Tana jeTalAM nikAsa thAya che jyAre 4000 thI 5000 Tana jeTalI sImenTa A badare Ave che. paradezI TrAphIka nathI. bharatI--beMkanI vacce 20 phUTa jaze gALe rahe che. lagabhaga 250 jeTalAM vahANu varSe ahIM nAMgare che. 'dara upara zeDa ke geADAunanI RgavaDa nathI. mIThAnI nikAsa dvArA A baMdare 4,74, 10 payAnuM ThaMDImaNu 94-huMcha mAM meLavI ApyuM hatuM. e annanuM jakhau * kaccha jIllAnuM A nAnu aMdara sTImara dvArA ja mIThAnI sevAmATI nikAsa kare che. lagabhaga 84000 Tana ( 1963-64)nI heraphera, - tarIke 153 1823961 na Ape che. AphrikAne gujarAtanuM paruM banAvanAra A baMdara have kya A sapTembaryA me daramyAna ja kAma Ape che. 1961-62mAM mAM 33,115 rananI heraphera thaI hatI vArSika ka0thI 800 vANu dAla mAM noMgare che. mukhyatve makAna bAMdhavAno sAmAna, mATI, nALAera, eraDA temaja viniyAM tathA anAja vagerenI nikAsa A bhavathI thAya che. jyAre sImenTa, gALa, lAkaDu, tamAku vagerenI AyAta thAya che. A baMdare 4 meTA gADAuna (6547 ceA. phrI.) eka pesenjara zeDa (3557 co. phU) ane bIjo mAla rAkhavA ghaNI khullI jgyA che. bharatI nI vacce 11 nA gALA rahe che. vakrANunu rIperakAma vyA pramANamAM thAya chaeN, deza-paradeza ane TrAphIka mATe A bhara upAya e che. khAsa prakAranI mATInI nikAsadArA A baMdara jUja TruDIAmaNu paNa raLI Ape che.
Page #534
--------------------------------------------------------------------------
________________ 554 javA jatana namitA vadhumAM vadhu, A baMdarethI thaI hatI. jaja pramANamAM cIraDInI nikAsa 1966-67mAM 3,81,470 Tana mAlanI heraphera thaI hatI. lagabhaga paNa thAya che. hAla A baMdare TrAphIka ghaTI rahyo che. A baMdare kazI 3 lAkha rUpiyAnuM daMDIyAmaNa raLI ApatuM A baMdara mIThuM ane AyAta thatI nathI temaja baMdarI sagavaDa paNa bahu juja che. mIThAnI khoLanI nikAsa kare che. ane lagabhaga 3,40,000 Tana jeTaluM anAja nikAsa dvArA 341,685 rUpiyAnuM huDIAmaNuM 1966-67mAM LI paradezathI AyAta kare che. zaNunI kothaLIo ane khAtara paNa ApyuM hatuM. kaccha jIllAnA mAMDavI grupanA A traNa baMdaro khAsa AyAta thAya che. bhAratanI anAjanI meTI jarUriyAta A baMdarethI moTA paradezI vepAra karI zakatAM nathI. chatAM mAlanI moTI heraphera Ave che. kare che. okhA (22) 30.5" u. 68deg 5' pU) gujarAta rAjyamAM () beDI : (22deg 37' . 70deg 2' pU ) A bAramAsI baMdarethI. A bAramAsI madhyama kakSAnuM baMdara badhI ja adyatana sagavaDa dharAve pesenjara tema ja mAlano dezI ane paradezI ane TrAphIka pUratA che. 400' nI mukhya jeTI ane 900'nI navI oIla jeTI tathA pramANamAM rahe che. jAmanagara jIlAnuM A baMdara 14thI 15 karoDa , moTI Ina. 3 karatI keIna ane be hAtha keina dvArA A rUpiyAnuM huMDIomaNa kheLa, Una, hADakAM, radI 2 ane cokhAnA baMdarethI 1966-67mAM 8,47 558 Tana jeTalI heraphera karAI che cUlAnuM sAva nikAsa karI, raLI Ape che. lagabhaga pAMca sTImara Azare 175 sTImara ane 600 vahANa dvArA A baMdara gujarAtanA eka sAthe kAma karI zake tevo jethI A baMdare che. sAta moTA goDA anya bhayama kakSAnA baMdomAM sauthI vadhAre mAlanI heraphera kare che. una (96765 co. phUTa - 6000 Tana) tathA TrAnsITa reDa eTaluM ja nahIM paNa gujarAtanA saghaLA baMdaromAM phakta A eka ja (1,10,786 co. # 7200 Tana) tathA mAla rAkhavA mATe ghaNI baMdara purAMtavALuM baMdara che. lagabhaga 25% jeTalI gujarAtanI samagra moTI khUlI jagyAnI sagavaDa che. bAje, keIna vagerenI mArI sagavaDa ke A baMdarethI thAya che. bAkasAITa, sImenTa ane bAtaNa A baMdare che. varSe lagabhaga 150thI 200 sTImara ane 500 thI tela dvArA lagabhaga rUpiyA 25 lAkhanuM dUDIyAmaNuM A "saMdarethI 600 vahANa A baMdare nAMgare che. 1963-64 mAM A baMdarethI bhArata meLave che cAra lAkha Tana baMdI AyAta ane eka lAkha vadhAremAM vadhAre 5,08,480 Tana jeTalA mAlanI heraphera thaI hatI Tana paradezI AyAta tathA 70 hajAra Tana padethI nikAsa ane jemAMthI 4,00,000 Tana te paradezI nikAsa hatI. 1966-67mAM 2,70,000 Tana baMdarI nikAsa A baMdarethI thAya che. peTrola, A TrAphIka theDe ghaTa che. nALIera, kAthI, lokhaMDa, khoLa, sutara, DIjhala, kerosIna, lubrIkansa phUDa, pharnesa tela bITumenaDAmara, hA ane UnanI mukhyatve AyAta thAya che ane kheLa, mIThuM, anAja ane zaNanA kothaLAnI AyAta karavAmAM Ave che khajUra, lakhaMDa, sIMgadANA, vanaspati tela ane kAcA UnanI moTI jyAre okhAthI bekasAITa, simenTa seDA sAyaNa ane nikAsa A baMdarethI thAya che. gujarAta rAjyanA lagabhaga 10 thI 12 mIThAnI nikAsa thAya che. A baMdare kudaratI, sTImara DakkA TakA mAlanI heraphera A baMdarethI thAya che. vArSika 70 thI 1000 upara AvI zake evI sagavaDa che, ane gujarAtamAM badhI sagavaDomAM, pesenjare ahIMthI paradeza jAya che. pesenjara TrAphIka mukhyatve rojhI mAlanI herapheramAM ane kAryakuzaLatAmAM (purAMtavALuM hoI) A baMdara baMdarethI ja thAya che. lagabhaga 6 thI 7 kalama (40) jeTaluM pANI varSothI prathama ja rahyuM che. ahIM badhA baMdara karartA vadhAre sTImarI rahetuM hoI bharatI-eratInA gALAnI bahu ciMtA ahIM rahetI nathI Ave che. suejanI kenAla baMdha paDyA pachI A baMdarethI thatI ane jahAje game tyAre nAMgarI zake che. nikAsamAM phaTake paDyo che. ghaNI vakhata cha-cha TImo A baMdare sika (22 32' u. 69 51deg pU ): bharatI-AratIne gALo ekasAthe AvI hoya tema paNa banyuM che, ane DakakA zivAya paNa 20' no hoI, jAmanagara jIllAnA A baMdare moTI sTImara mATe A baMdare 60 hajArathI vadhAre Tana jeTalA mAlanI heraphera vAjaM ane kALajI rAkhavAnI jarUra rahe che. 1963-64mAM A baMdarethI 2,97,077 Taga vaDe karavAmAM AI che. 20 goDAuna (1,61,870 ce. ) Tana mAlanI vadhAremAM vadhAre heraphera thaI hatI. 1066-67mAM te ane 1,88,000 ce. phanA tra) ughADA pleTaphormanI sagavaDa A 2,36,618 Tana jeTalI rahI che. varSe lagabhaga 2 lAkha Tana mAlanI baMdaramAM che. nAnI Taga, lega vagerenA rIperIMga mATe ahIM klIpa(mIThuM) paradezI nikAsa karI A baMdara rUpiyA be lAkhathI vadhAre venI sagavaDa che. maMdiranI sAme Avela samiANI ane beTanA huMDIomaNa raLI Ape che A baMdare 50 thI 70 hajAra Tana jeTalI TApuo bhayaMkara tophAnamAM paNa ahIM jahAjone sAruM rakSaNa pUruM AyAta dezamAMthI ja thAya che. lagabhaga 75 TImo ane 250 thI pADe che. muMbaIthI 330 dariyAI mAIla dUra Avela A baMdara 300 vahANa dara varSe A baMdare nAMgare che. mukhyatve kela, keka, sTa hAI-vethI jAmanagara sudhI ane nezanala hAivethI tyArapachI zaNanA kaeNthaLAnI AyAta A baMdare thAya che, ane kalInkara saMkaLAyela che. A baMdare bhArI keIne sukako dhakko mUkavAmAM Ave (sImenTanI patharI), sImenTa tathA mIThAnI nikAsa thAya che. A to te hajI khUba vikasI zake tema che. A baMdaramAM dareka goDAuna bAramAsI madhyamakakSAnuM baMdara che. relave tema ja vyavasthita rastAothI sAMkaLela hoI; baMdaramAM bharAyela - navalakhI (22* 24' u. 70 racha ) rAjakoTa jIllAmAM mAla suvyavasthita sacavAI rahe che. dvArakAnuM e. sI. sI. (sImenTa Avela A bAramAsI bhayama kakSAnuM baMdara varSe divase mIThAnI ke. enuM kArakhAnuM, mIThApuranuM tAtA kemIkasanuM kArakhAnuM, maLI nikAsa karI Azare traNa lAkha rUpiyAnuM iMDIyAmaNa raLI Ape che. AvatuM bokasAITa ane khAmAM Avela barmArzala, ese. sTAnDarDa vArSIika 40 sTImaro ane vahANa (100) dvArA navalakhI baMdare ane I-DIana oIla korporezananA Depo A baMdarane meTo upayoga
Page #535
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAMti saMghana! 55 karI gujarAta ane deza tema ja paradezanI jarUriyAto pUrI pADe che. 196-168mAM A baMdarethI 7,48,349 TananI kula heraphera thaI : jeTI pAse lagabhaga 25" thI 30' pANI game tevI AratImAM paNa hatI paNa 1966-67mAM A baMdare mAlanI heraphera atyAra sudhImAM rahetuM hoI baMdarI kAmakAjamAM khUba saraLatA rahe che. okhA beTa vadhAremAM vadhAre nIce darzAvyA mujaba hatI ane okhA-mAMDavI vacce meTA pesenjara TrAphIka A baMdarathI cAle paradezI che. bhAratanA pazcima kaMThALa upara AnA jevuM madhyama kakSAnuM bIju nikAsa 1,13,262 Tane _. 1,12,228 Tana-baLa, mIThuM, lokhaMkAMI baMdara nathI. Da, hADakAM, 2, DuMgaLI, - vanarapati tela. porabaMdara (21 38" u. 68 37' pU.) jUnAgaDha jIllAnuM AyAta 98,497 Tana 4,48,521 8na-anAja, khAtara, kelaA madhyamakakSAnuM baMdara masamI baMdara che. ane A paMcavarSiya se, reka pheTa, lAkaDu, janAmAM tene bAramAsI baMdara banAvAze. 1967-68mAM tyAM nIce bAMdhakAmane sAmAna, mujaba 2,82,288 Tana mAlanI heraphera thaI hatI. guNIA, polAda, baLanikAsa paradezI 60,661 Tana - dezamAM 1,87, 144 Tana taNa, tele, lubrIkansa, AyAta paradezamAMthI 5,146 Tana - dezI 29,337 Tana nALIe. 90 sTImara ane lagabhaga 500 vahANa dvArA ATalI heraphera thaI - A baMdarethI baLa, lokhaMDane bhaMgAra, mIThuM, hADakAM, rasAyaNa ja hatI. A baMdare mAlanI heraphera uttarottara vadhatI ja rahI che. 1 ja vagerenI nikAsa karI bhArate e varSamAM rUA. 5,93,77,395nuM 1966-67mAM A baMdarethI bhArata sarakAra bALa mI che. ThaMDImaNuM rAkhyuM hatuM. A baMdare te varSamAM 1217. vahANa ane masAlA vigere nikAsa karI rUA. 1,41,62,809nuM dUDIAmaNa raLI ' gere nikAsa karI rUA.1.4.2 Tana dIza 5La 159 TIma AvI hatI. zakI hatI sTImara baMdarathI 1 mAIla dUra ubhI rahe che. baMdarI a yAtamAM lAkaDuM, zaNanI kathaLIo, lekhaMDa vagere mukhya che jyAre A baMdara upara ara' x 882' lAMbI kekITa jeTI 30" 4183 uparokta nikAsa sivAya dezamAM ja A baMdarethI cUne, mATI, nI sTIla jeTI che. te sivAya paNa bArja ane Taga dvArA paNa vanaspati tela, rU, DuMgaLI ane zAkabhAjI tathA phaLanI nikAsa thAya; cAlatI moTI utarAI caDAI thAya che. 5,99,570 co. phUTanA 48 che. phakta AphrikAthI A baMdare 1966-67mAM 1513 pesenjara zeDa ane 3 goDAuna tathA kendrITa jeTI upara 1,28,271 co. AvyA hatA ane 853 pesenjara gayA hatA. AphrikA sAthe A ku. 4 TrAnsITa zeDa ane sTIla jeTI upara 1,11, 135 co. baMdarethI maTe vyavahAra che. " nA 7 TrAnsITa zeDa ane 2 goDAunamAM bhAla sacavAya che. A baMdara upara mIThuM pANI, keIna, bArja, vahANa bhaththA mATe sAmAna verAvaLa (20deg 54' u. 70deg 22' pU ) junAgaDha jIllAnuM vagerenI baMdarI sagavaDo sArI che A baMdara rASTrIya dhorI mArga, A madhyamakakSAnuM baMdara 15mI ogasTathI 15mI me sudhI baMdarI reve (mITara geIja ) ane havAI raste saMkaLAyeluM che. vyavahAra mATe khulluM rahe che. baMdarathI eka mAIla dUra sTImaro ubhI rahe che. 1967-68mAM tyAM nIce mujaba mAlanI heraphera thaI hatI. bhastha (21deg 42u. 73deg ra" pU ) bharUca jillAnuM A madhyama kakSAnuM baMdara ogaSTathI me sudhI ja baMdarI kAmakAja mATe paradezamAM dezamAM udhADuM rahe che. 1962-63mAM A baMdaramAM sauthI vadhAre 25,898 nikAsa 1,06,681 63,909 rana-La, DuMgaLI, cUno, rU, patthara Tana jeTalA TrAphIka rahyo hato. mukhyatve bAMdhakAmano sAmAna, mIThuM ' machI, vanarapati, tela, lAkaDI ane DuMgaLI ApaNuM dezamAMthI ja A baMdare AyAta thAya che ane AyAta 88 773 68,125 Tana anAja, khAtara, zaNanI kothaLI, kapAsiyA, lAkaDuM ane nALiyeranI nikAsa thAya che, nALIera, kAthI, lAkaDuM sapArI, kapAsiyA hArDavera vagere. surata (magadalI ) ( 1deg surata (magadalA) (2 papa" u. 72deg 39pU) surata 5' 3. 2 39 kula 3,27,488 TananI heraphera & sTImara ane 488 vahANa dvArA jIllAnuM A madhyama kakSAnuM baMdara samI baMdara che. 1966-67mAM thaI. 1966-67mAM bhAratane A baMdara mAraphata rU 5,35,86,172 24982 Tana mAlanI heraphera A baMdarethI thaI hatI. AkhA gujarAta nuM dUDIomaNuM kheLa, DuMgaLI ane lAkaDAnI nikAsathI maLyuM hatuM. rAjyamAM vadhAremAM vadhAre DuMgaLI ahIM AyAta thAya che. ane phaLa ane zAkabhAjInI nikAsa paNa vadhAremAM vadhAre che. anya AyAtamAM - bhAvanagara (21deg 45" u. 26 9 pu.) bhAvanagara jIllAmAM khAtara, bAMdhakAmane sAmAna, pathara, nALiera vagere gaNI zakAya. Avela A madhyama kakSAnuM bAramAsI baMdara kudaratI rIte rakSAeluM te varSa 4 paradezI jahAja ane 316 vahANa A baMdare nAMgaryA hovA chatAM khaMbhAtanA akhAtamAM paDatI nadInA kAMpane lIdhe kAyama hatA. phaLanI nikAsa karI A baMdare 8,54,770 rU. nuM DIAmaLuM kAMpa ulecavAnI kAmagirImAM rahe che. baMdare 40', pANI hovA chatAM ApyuM hatuM. A muzkelIthI sTImara phakta bharatI samaye baMdaramAM AvI zake che. anya nAnA baMdaranI vigato sAme mujaba cheH Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #536
--------------------------------------------------------------------------
________________ 556 To jatana rasIlA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che jetalasara jaMkazana relve karmacArIonI gArIyAdhAra sevA sahakArI maMDaLI lI. grAhaka sahakArI bhaMDAra lI. mu. gArIyAdhAra mu. jetalasara (tAluko-gArIyAdhAra) (jillo-bhAvanagara) (tAluko-je pura) (ji-rAjake Ta), rathApanA tArIkha : 24-9-55 neMdhaNI naMbara : F. 42 sthApanA tArIkha : 29-4-64 noMdhaNI naMbara: 1015 zerabhaMDoLa : 9900 sabhya saMkhyA : 247 zerabhaMDeLa : 10130 sabhya saMkhyA : 59 anAmata phaMDa : 15000 kheDUta : 247 anAmata kaMDa : 362 - anya phaMDa bInakheDUta : : - bInakheDUta anya phaMDa : : 500 18 gaMgadAsa raNachoDa surezakumAra zrIvAstava ThAkarazI u. paTela nAraNa bhurAbhAI ma trI maMtrI pramukha zubhecchA pAThave che zrI thoraDI sevA sahakArI maMDaLI lI. | mu. thoraDI (tAluka-sAvarakuMDalA) ( jile-bhAvanagara) sthApanA tArIkha : 27-2-51 noMdhaNI naMbara : 505 zerabhaMDaLa : 2540-00 sabhya saMkhyA : 118 anAmata phaMDa : 1811-40 kheta : 109 anya phaMDa : 1409-54 bInakheta : 9 puruSotamabhAI mo. paTela AMbAbhAI bhagavAnabhAI kAnANuM maMtrI - vyavasthApaka kamiTinA sabhyo - (1) zrI goradhana nAraNa (2) zrI gokaLa kheDA (3) , kacarA lakhamaNa (4) , bAbu bhIkhA (5) ,, bAlA bhavAna (6) , lAkhA raNachoDa (7), tulasI dudA (8) , vRjalAla vaNIrAma pramukha Jain Education Intemational
Page #537
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMi kanya ) kezvara jeDIA lAka ghoghA nAma vadhAremAM vadhAre maLatuM paradezI mu AyAta zukhya nikAsa mAlanI heraphera Tana huDIAmaNa (1966-67) para (61-62) 478 (66-67) una salAyA 62,474 (65-66) 9,22,781 lAkaDuM ekasAITa, mIThuM, sImenTa pIMDArA 313 (61-62) pathara beTa 511 (61-62) lAkaDuM dvArakA (rUpaNa) 6,592 (62-63) lAkaDuM sImenTa lAMbA 202 (62-63) lAkaDuM mAM mAMgaroLa 5,452 (62-63) kapAsiyA, lAkaDuM tela, phaLa, zAkabhAjI keDInAra(mULa dvArakA) 35 (62-63) lAka gALa koTaDA 2141 (65-66), baLataNuM tela maLI mADhavaDa 3,153 (61- 2). lAkaDuM marachI navAbaMdara 6,6 69 (63-64) bAMdhakAmane sAmAna -mIThuM, cUnAno patthara, tevuM sImAra - 632 (62-3) anAja rAjaparA 2,243 ( 2-63) anAja ma +jApharAbAda 38,012 (62-63) 1,58,400 lADu, kapAsiyA mIThuM, machI pIpAvAva rAjulA) 67,479 (64-65) 5,73,938 lAkaDuM, guNI A mI, patthara mahuvA 56,061 (64-65) khAtara sutara taLAjA 16,484 (62-63) bAMdhakAmano sAmAna DuMgaLI, bhUtaDe 12,27ra (63-64) lAkaDuM prANa, DuMgaLI, mATI 799 (61-62) bAMdhakAmane sAmAna anAja khaMbhAta 616 (63-64) - lAkaDuM lekhaMDI sAmAna, patthara 1,193 (1-2) DuMgaLI, kelase TaMkArI 283 (63-64) bAMdhakAmane sAmAna daheja 1,375 (65-66) prANI, patthara, DuMgaLI prANIo bhagavA 3,114 (66-67) prANIo, DuMgaLI ejaLa 1,798 (61-62) bAMdhakAmano sAmAna maccha vAMsI berasI 3, 188 (61-62) bilImerA 13,155 (62-63) sIMgadANA, cUnAne patthara lAkaDuM valasADa 25 902 (65- 6) mIThuM, DuMgaLI lAkaDuM, kelase umarasADI 3,041 (13-4) mAchalI lAka 2,266 (61-62) bAMdhakAmane sAmAna lAkaDuM bharelI 555 (65-6 6) 121 (st-62) macchI lAkaDuM umaramAMva 2459 (1-63) bAMdhakAmane sAmAna, DuMgaLI + pesenjara TrAphIka rahe che. gujarAtanA badhA baMdaronI kula zakti 50 lAkha TanathI paNa vadhAre che. thoDu kaMDalA viSe- baMdara khIlavavAnuM nakkI karyuM. 1951nI 10mI jAnyuArIe 1970mAM kacchanA mahArAva kheMgArajI trIjAe A baMdarane bhAratanAM lADIlA vaDApradhAna naherUe kaMDalAnA meTA baMdarano pAyo pAyo nAkhyo hato. pAkistAne thatAM. karAMcI jevuM moTuM baMdara nAkhe. 1952 okaTobaramAM bhAratanA rASTrapati DaM. rAjendraprasAde jatAM. rAjasthAna, paMjAba, uttarapradeza ane madhyapradeza mATe ane te vakhatanA relve pradhAna zrI lAlabahAdura zAstrIe kaMDalAne bojo sahI zake evA baMdaranI pazcima kaMThALa upara jarUrata UbhI gujarAta ane anya bhAgo sAthe DIsA dvArA joDatI mITarageja thaI. 1950mAM kALajIpUrvakanA abhyAsa pachI sarakAre kaMDalAnuM nAnuM relavenuM uddhATana karyuM. 1955nI eprilamAM vAhana vyavahAra khAtAnA kelaka lAkaDuM
Page #538
--------------------------------------------------------------------------
________________ papa8 [ gujarAtanI amitA pradhAna zrI lAlabahAdura zAstrIe tela jeTInA uddaghATana vakhate bhAratIya vahANa udyoga saMghane eka ema bIjA cha TrasTIo maLI kaMDalAne mukhya baMdara tarIke ghoSita karyuM. 1957nA aMtamAM tyAre kula 14 TrasTIo A vahIvaTa calAve che. vAhanavyavahAra khAtAnA pradhAna zrI jagajIvanarAma e navA mAlanA A baMdara upara pAIleTa, reDIo, vAyalesa, raDAra, reDIedhakkAnuM uddaghATana karI baMdaranI pragatinA navA zikharo AMkhyA. TelIphona, Torma-signala vagerenI aghatana sevAo che. zrI 1965nA mArcanI 7 mIe zrI lAlabahAdura zAstrIe AyAta-nikAsa jakAta mukA jhona racI kaMDalAnA vikAsa mATe navI take khullI karI | mAlanI heraphera mATe pAMca barthanI 3875" nA jeTImAM sagavaDa che. ApI che. bhAratanA mukhya 8 baMdaremAMnuM A eka vizALa baMdara 36 UMDAI upara eka to dhakko paNa che, te zivAya kaccha jIllAmAM che. mIThuM ane dAgaLo tathA saLagI uThe tevA mAla mATe alaga kaMDalA (21deg 4' u. 70deg 4' pU.) bhArata sarakAra svataMtra para alaga taratA hakakA paNa che. 300' lAMbe pravAhI-mAla mATeno dUrasTa dvArA kaMDalAne vahIvaTa calAve che. lazkarI dRSTie ane anya sImenTa konkrITana jeTI, khanIja tela, elkala, mIthelena, esIjarUtinI dhorI nasa jevuM A surakSita bAramAsI baMdara Tana vagerenI Tenkare khAlI karavAmAM madadarUpa bane che. vahANa mATe "TAITala-porTa " che, jethI moTA jahAje bharatI samaye ja tyAM 300' x 600'nI godI vIjaLIka kedanathI susajaja banAvavAmAM nagarI zake che. A baMdaranuM bAMdhakAma dharatIkaMpa sAme Takkara jhIle AvI che. mAchalInA heraphera mATe alaga jeTI che. pesenjaro mATe te rIte karavAmAM Avela che. 1964mAM pasAra karela kAyadA mujaba be taratA utArU pleTaphormanI sagavaDa che. piorTa TrasTanI racanA nIce mujaba thAya che. baMdara upara 10 TananI kedana, 4 thI cha TananI kedana ane eka ceramena sarakAra niyukta hoya che. majaranuM pratinidhitva pAMca Traka tathA be sAmAna laI jatAM paTTAothI baMdaranuM kAmakAja dharAvanAra be TrasTIo sahita ATha TrasTIonI nimaNuMka bhArata-sarakAra jAtane divasa cAle che. 60 hajAra Tana mAla sAcavI zake tevA cAra be varSa mATe kare che. gAMdhIdhAma baro myunisipAliTano eka, 500' x 120'nA be mALanA gaMdAma, 450' x 140' nA traNa gAMdhIdhAma cembara opha komasano eka, gujarAta vepArI mahAmaMDaLano TrAsITa zeDa, 15,5 ekaranI mAla rAkhavAnI khullI jamIna, vanaeka, rAjasthAna vepArI mahAmaMDaLano eka, uttara bhArata vepArI spati tela mATe 3 Teka -dareka ra50 TananI- tathA jokhamI mAla mahAmaMDaLane eka, rASTrIya sTImaro-mAlike taraphathI eka ane mATe 320 Tana ane 48 TananA khAsa zeDa banAvavAmAM AvyA che. varSa kaMDalAnI pragati darzAvatI mAlanI heraphera nIce mujaba che : jahAja paradezI TanamAM dezI TanamAM AyAta nikAsa AyAta nikAsa TanamAM kula 1957 58 207 348381 184931 260597. 5074 844255 279 1586873 16734 1843585 94555 2504894 1875040 150892 54850 86548 2661331, 271 1729377 110651 530639 9408 2465071 A baMdarethI 75% paradezI mAlanI heraphera thAya che. jyAre kaMDalA ane kendrazAsita baMdare bhAratanAM Arthika pAsAne sAcavavAmAM 25% dezamAM AyAta nikAsa thAya che. bhAratanI anAja, anya mahatvano phALo Ape che. samagra gujarAta mAM broDageja re,sI meMkhanIja-telanI ane khAtaranI jarUriyAta A baMdarethI ja AyAta kendrITa mukhya mArgo ane sArI havAI herapheranI vyavasthA vikasAvavAmAM thAya che ane nikAsamAM mIThuM mukhya che. Ave to gujarAta bhAratanI hajuya vizeSa sevA karI zake tema che. hAla kaMDalAne jhuMDa- vIramagAma dvArA breDageja relavethI sAMkaLa zrIkRSNa bhagavAnanA vakhatathI cA kAMThe bhAratamAM samRddhi lAvato vAmAM AvI rahyuM che. gAMdhIdhAma vimAna-mathaka dvArA ane rASTrIya te rajapatapa ane mara.lamAna zAsana daramyAna paNa, A kArathI dhorI mArga dvArA kaMDalA dilhI, amadAvAda ane muMbaI sAthe saMkaLAeluM che. kacchanA nAnA raNa upara paNa hAla pUla baMdhAyo che. paradezano vyavahAra viko hato. aMgrejI zAsa daramyAna gujarAtIA baMdaranA vikAsamAM bhArata sarakAre arthe abajathI vadhArerU piyA e AphrikA, mADAgAskara ane IrAnanA akhAta AjubAjunA kharyA che. mukta vyApAra na thatA sTenalesa sTIla, yAMtrika-bhAga, anya dezone potAnA para jevAM banAvI vepAranI choLo uDADI che. bola-berIMga, davA vagere banAvavAnA ghaNuM kArakhAnuM tyAM ubhA thayAM che. A baMdara dvArA ghaNuM moTA pramANamAM paradezI AyAta paNe thAya che. vizALa zaktizALI divAdAMDI (10lAkha kenDala-pAvara) gujarAtane - paradezI jahAjone mArga-cihna banI rahe tevI bhAratamAM sauthI dama ane dIva baMdaro dArA lAkaDuM ane marachInI heraphera kAMThe dvArakA baMdare UbhI karavAmAM AvI che. okhAmAM matsya udyomoTA pramANamAM thAya che. Ama gujarAtanA saghaLA baMdare tathA ganI eka koleja paNa che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #539
--------------------------------------------------------------------------
________________ Itika saMba' kanya) gujarAta, bhAratanA paradezI jahAjI-vyApAranuM sImA-dhAra che. bhAratanI pragati A kaMThALane vikasAvavAmAM ja rahelI che. have jyAre gujarAtanA kAMThA upara khanIja telanI choLo UDI rahI che, tyAre bhArate tenI pragati mATe najara deDAvavI ja rahI. bhAratanA trIjA bhAgane kAMThe dharAvanAra gujarAtane e kAMThAe vepAra, sAhasa ane jokhamanAM je amI pAyA che tethI ja sArthaka thayuM che: "jayAM jayAM vase eka gujarAtI, tyAM sadAkALa gujarAta " With best compliments from MORVI VEGETABLE PRODUCTS Ltd., Manufacturers of " TULSI brand VanaspatiRefined oil & Soap and " RANJIT " brand vanaspati and de-oiled cakes. Vegetablc Road, MORVI zubhecchA pAThave che zrI sadhana kSetra yojanA samiti mu : maNAra tAluko -taLAjA jIle :-bhAvanagara sthApanA tArIkha : 12-9-57, jerAma paTela nedhaNI naMbara : 133 jayavaMta jADejA maMtrI pramukha -: pravRttio :- khAdI, garama dhAbaLA, aMbara, telaghANI ane khAMDasarI grAmodyogane lagatI vividha pravRttio A saMsthA kare che. Jain Education Intemational
Page #540
--------------------------------------------------------------------------
________________ With best compliments from 1 jAtanA varita zrI siddhakSetra jaina phrI auSadhAlaya che. ArIsA bhuvana sAme, pAlItANA (saurASTra) pU. sAdhu-sAthIjI mahArAjane tema ja yAtrALunI bhakti Gram : "TEJCO' dI thAya che. Phone :: Office : 314671 T bahAragAmanA tapasvIone mAtra poIne khaca laIne Resi.: 443173 aNahArI davAo zI mokalavAmAM Avaze. yojanA- rUA. 1001 ApanArane oila peInTa Te PRAVIN & bhao. mukAze. rUA. 151 ApanAranI anAmata tithi oMdhAze. saMsthAne 5lIka TrasTa naM. 1 2272 ART SILK MERCHANTS heDa ophIsa-amadAvAda COMMISSION AGENTS. uparokata saMsthAmAM vaidarAja zrI prabhAzaMkarabhAI saMcAlana kare che. li. sekaTarI 185, Laxmi, Galli 1. nAnubhAI vADIlAla- amadAvAda Swadeshi Market, Kalbadevi 2. kAMtIlAla sAkaLacaMda- amadAvAda Road, BOMBAY-2 (Br). 3. bhagatajI, paMjAbI dharmazALA- pAlItANA 4. lalubhAI DAyAbhAi (khajAnacI) zAmaLAnI paLa- amadAvAda With best compliments from Gram : "TEJCO" Phone : : Office : 314671 Resi.: 291856 T. JASVANTRAL & Co. det Silk Merchants 122, Radha Galli, Swadeshi Market, Kalbadevi Road, BOMBAY-2 (BR). Jain Education Intemational
Page #541
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM garama pANInA jharAo khanija tattvA dharAvatuM jaLa e kAI paNa dezanI dolata gaNAya che. bhApaNA dezamAM temaja gujarAtamAM-pazu AvA DArAnA tu jeI e tenA upayoga thato nathI. khAsa karIne garama pANInA e ' jharaNAMe enA pANImAM samAyelA khanija tattvA, enA vividha khegA, sutrA vagere viziSTa abhyAsa mAgI le che. yuropamAM tA garama pANInA jharA dharAvatA sthaLAnA vikAsa mATe khAsa prayana karavAmAM Ave che. jarmanI, phrAnsa ( Air les Bains), IMgleDa (Bath) ane jApAna jevA dezomAM garama pANInA jharAnA pivA ane anya dardImAM rAhata mATe bahu merA pramANamAM upayoga karAya che. bhAratamAM paNa je keTalAka rAjyomAM garama pANInA jharAe bhAvelA che. temAM hiMmAcala pradeza, mahArASTra ane gujarAta rAjya mukhya che. AkhA dezamAM sauthI vadhumAM vadhu garama pANIno jharo hiMmAcala pradezamAM kula ghATImAM Ave che. gAmatAM kudaratI saMpattirUpa AvA jharA dharAvatA sthaLeA ane enI AsapAsanA vistAranA vikAsa mATe ApaNe tyAM joIe tevA variSThata prayAse thayA nathI. keTalAka jJAo viSenI vigatA tAra pUrepUrI prakAramAM paNa AvI nathI. alabatta; mahArASTra rAjyamAM trajezvarI (rAjJezvarI) khAte AvelA garama pAInA jharA jAhItA che ane tenA kaIka aMze vikAsa paNa thayA che. deza bharamAM verivakhera patharAyelA garamapANInA jharAmyAnA lokone khyAla ApavAmAM Ave, sarA, vAhana vyavahArane yogya bhAgathI temane sAMkaLavAmAM Ave ane pravAsadhAmAM tarIke temane vikasAvavAmAM Ave, yogya suvidhA pUrI pADavAmAM Ave to loko kudaratI guNa dharAvatA jaLa rAzino ullega gu karI zake ane sati sauMdarya dharAvatA TAMkA pravAsImAne mulAkAta mATe AkarSe paNa kharAM. sAmAnya rIte lokomAM evI mAnyatA pravarte che ke garama pANInA vAo e phaLa aAno ane pIDAtA loko mATe ja lAbhadAyI che. paraMtu taMdurasta ane nicagI borDa paNa je A kAme yogya sAto pUrI pADavAmAM Ave to tenI mulAkAte umare keTalAka leDanA manamAM AvA prakAranI bIka paNa ghara karI gaI hoya che ke triSTa lo. jyAM snAna karatAM DrAya tyAM snAna karavAthI ponAne paNa DaeNma lAgu paDaze. paraMtu AvI bIka loki ane yogya pracAra drArA dUra karI zakAya. dezabharanA garamapANInA jharAomAM sarerAza AkhuM vadhu pANI Thu che ke nahI ane tu ra pANInuM vadhumAM vadhu uSNatAmAna ane enAM --zrI razmina mahetA comAsA pahelAM ane pachI garama pANInA jharAmAM thatA pheraphAra, pAchuMInA auSadhiya guNo vagerenA vigatavAra abhyAsa karIne je khAo rASagya lAge teno ke hADro-cerApI ke kendro na paNa ullekha tarIke thaI zake. keTalu pANI vahe che; tenuM prabhAga, bhAvA uSNatAmAna e gujarAtamAM surata jillAmAM narsa, paMcamahAla jillAmAM TuvA; kheDA jillAmAM lasundrA ane jUnAgaDha jillAmAM tulasIzyAma khAte AvelA garama pANInA jharA thADA-ghaNA jANItA che. mahad aze garama pANInA jharAo sAthe dhArmika mahattva paNa sAMkaLI levAmAM bhAve che ane tenI AsapAsa ekAda maMdira paNa hoya che. amuka divase.e tyAM meLA bharAya che ane e prasaMga mAM mAnavamedanI umaTe che... keTalAka zraddhALu yAtrALu tarIke ane keTalAka kevaLa kutuhalathI. jyAre bahu moTI sakhyAmAM beTho uparanA DhAya tyAre khAvAM thaLAe durastInI sahIsalAmatI ane cepI rogacALo phATI na nIkaLe te mATe pAcya pagalAM pazu bharavAmAM Ave che, ! garama pANInA jharA yi Igneous] khaDakAne AbhArI che, e tA suvidita che, unaI- valasADa jillAnA khAtenA garama pANInA jharA AvelA che. A jharAnA pANInuM vAMsadA tAlukAmAM AvelA unarda dariyA kinArAthI 16 mAIla dUra kutAmAna 13 thI 175" ke, rahe che ane dara kalAke pANInA sarerAza pravAha 4,000 gelana to taiya che. A konu pAchI mukha dAza pIvAthI tenI khAsa kaI auSadhIya asara thatI nathI; paraMtu temAM korina [ Fluerine ] nAM je tattvA hoya che tenAM kAraNe pIvAnA pANI tarIke lAMkhe samaya tenA satata sAmAnya upayoga karavAmAM Ave te salAmati baryuM nathI. Ama chatAM hAIDro-gherApI upacAra mATe teno upayoga thaI zake tema che, unaI e khIlImorA-vadhAi lAIna upara (5. relve)nuM relve sTezana che, ane te meTara raste javu hoya to bIlImorAthI kA 30 mAIla dUra Avelu che. khIlImArAthI vAMsadA jatI esa, TI, nI bheMsa mAraphate paNa tyAM jaI zakAya che. rasto sArA che ane rastAnI baMne bAjue kSeA hAvAthI raLiyAmaNA dAge che. tyAM resTa hAusa ane dharmazALA patra che, judI judI kAnanA loko judI judI dharmazALAmAtA upayAga karI zake che. unaI e ImAratI lAkaDAnA vyApAranu kendra che. narkanuM bRSNAmAna ziyALAmAM pa ke jeTaluM rAma jyAre unALAmAM 115 rU. taiya che. A sthaLanI mulAkAta levA mATe sapTembarathI navembara ane phrebruArIthI mArcane samaya sArAmAM
Page #542
--------------------------------------------------------------------------
________________ 562 [ sahada gujarAtanI garimA sAra gaNAya che. A samaya daramyAna tyAMnuM havAmAna sAruM hoya che. lasuMdI A vA sArI che. tyAM vArSika sarerAza varasAda unaImAM sarerAza vArSika varasAda 100 IMca jeTalo paDe che. tyAMnI 27 Ica paDe che. AsapAsa khAsa vanarAji nathI. unALAmAM kayAreka AbohavA sUkI ane taMdurastI bakSe tevI hoya che pIvAnA pANInI taMgI paNa UbhI thAya che. tyAnuM pANI saheja e vistAranA lokomAM koI mukhya rogacALo jovA maLato nathI; khArAzayAta che paraMtu tyAMnA pachAta jAtinA lokomAM dAdara ane kharajavA jevA mAM dAdara ane kharajavA jevA lasuMdrAne garama pANInA jharA traNa jUthamAM vaheMcI zakAya tema rega jovA maLe che. unaInI uttare traNeka pharloga dUra " aMbikA' che. dasanI upara kaMDa bAMdhelA che. prathama jUthamAM 9 jharAone nadI vahe che. emAM bAre mAsa pANI rahe che. unaInI AsapAsanuM samAveza thAya che; paNa emane eka ja jhara garama pANIne che. vAtAvaraNa vADIo ane vasonA kAraNe raLiyAmaNuM lAge che. 8 phUTa uMDo A kuMDa 4-3"4 4-3" nA mAne che. jyAre - garama pANIne jharo unaI gAmanI vacamAM Avela unAI mAtA; bIjA kuDe ra' 42' na mApanA che. A garama pANInA jharAmAMthI rAma ane devakI unaInA maMdira pAse Ave chepANIne kuMDa gaMdhakanI tIvra vAsa Ave che. jyAre ThaMDA pANunA kuMDamAMthI koI pAMceka phUTa UMDe ane 40' x 30' nI vizALatA dharAve che. pANInuM vAsa AvatI nathI. uSNatAmAna 130 ke. thI 15deg se. jeTaluM rahe che; vaLI pANImAM bIjA jathamAM 7 jharAono samAveza thAya che. emAMnA cha gaMdhakanI ke evI bIjI kaI tIvra vAsa hotI nathI. pANI nirmaLa uparanA kaMDana mApa , 4 ra che ane mayamAM AvelA eka chatAM svAdamAM raheja khArAsayukta che. kuMDanuM mApa 4 6' x4"-6" nuM che. A kuMDa 11 phuTa UMDe che. A sthaLe caitra suda pUrNimAne divase ane makarasaMkrAMtinA divase A badhAmAM ThIka ThIka garama karI zakAya tevuM chatAM khUba garama nahi ema varSamAM be vakhata loke moTA pramANumAM umaTe che. caitrI pUrNimA- evuM svaccha pANI che. emAMnA eka kuMDamAMthI. gaMdhakanI tIvra vAsa ne divase te tyAM meLo bharAya che. A baMne tahevAroe 25 thI Ape che. 35 hajAra mANaso A sthaLanI mulAkAta le che. saMdhivA ane trIjA juthamAM eka moTo kuMDa Avela che. 10 phuTa UMDe A cAmaDInA anya dardI mATe A kuMDamAM snAna karavAthI phAyado thAya kuMDa 8'-4 8" nA mAne che. A kuMDanuM pANI paNa saheja garama che evuM loko mAne che. pIvA mATe leke A pANIne upayoga ane svacha che. A badhA garama pANInA jharAonuM uSNatAmAna karatA nathI ane kare paNa na joIe. 110-pha thI 120deg phe rahe che. pANI kSArayukta hovAthI tene kaI jUnA vaDedarA rAjye A sthaLe-jharA pAse ja-thoDAka snAnagR pIvA mATe upayoga karatuM nathI. A badhA jharAone darojano pravAha paNa banyA che. ane karAmAMthI pampanI madadathI pANI kheMcIne 4,000 gelana jeTalo che. keTalAka leke evuM mAne che ke apapAIpavaDe A snAnagRhamAM pANI pahoMcADavAnI vyavasthA karI hatI; paNa hAlamAM e vyavasthA cAlu rahI hoya evo khyAla nathI. A bhaDA upara A pANI pIvAthI phAyado thAya che. AsapAsamAM vasatA snAnagRhonI pAse ja be bIjA kuMDa paNa che. loka saMdhivA ane cAmaDInA anya dardInI sAravAra mATe kuMDamAMthI * ArogyadhAma tarIke unaIne vikasAvI zakAya tema che. kaMnI garama pANI kADhIne snAna kare che. ane tenAthI phAyade thAya che tema AsapAsa vikAsa mATe anukuLa jagA nathI, paraMtu kaMDathI aeka mAne che. gAmanA meTA bhAganA loko A kuMDanA garama pANIne bhAIla dUra rahevA mATe seneTeriyama' baMdhAvIne A sthaLa vikasAvI nahAvA mATe upayoga kare che. zakAya. kuMDanI AsapAsa strI-purUSane nAhavA mATe vadhu saMkhyAmAM kaMDanI AsapAsa sarakArI kharAbAnI jamIna AvelI che ane snAnagRho baMdhAvavA paNa jarUrI che. AmAMthI keTalAMka nAnagRha temAM A sthaLanA vikAsa mATe jarUrI bAMdhakAma thaI zake tema che. cAmaDInA dardIthI pIDAtA loko mATe anAmata rAkhavA joIe. kaMDanI najIkamAM rAmajI maMdira ane somanAthajInuM maMdira dardIo mATe te "ba" mAM snAna thaI zake tevI vyavasthA paNa karI AveluM che. A sthaLe gokaLa AThame ane zivarAtri para meLA bharAya zakAya. meLA vakhate paNa strI purUSane nahAvA mATe alAyadI vyavasthA che ane te prasaMge dasa-dasa hajAranI medanI tyAM umaTe che. thavI joIe. e vakhate pIvAnA pANInI taMgI dUra karavA, zaucAlaya lasuMdrAnA garama pANInA jharAomAM je kSAra to che tenuM bAMdhavA ane lekenI taMdurastI jaLavAya tathA rogacALo phATI na nIkaLe te mATe paNa moTA pAyA para pagalAM bharavA jarUrI che. snAna pramANu gujarAtanA AvA tamAma garama pANInA jharAomAM sauthI vadhu che. Ama chatAM A sthaLane haju vikAsa thayo nathI. te karyA pachInA gaMdA pANInA nikAla mATe paNa vyavasthA thavI joIe. A sthaLane vadhAre ramaNIya banAvavA mATe kuMDanI AsapAsa nAnakaDA TuvA yuvA-paMcamahAla jillAnA godharA tAlukAmAM AveluM TuvA gAma bhAga-bagIyA paNa banAvI zakAya. * e ANaMdathI 40 mAIla ane godharAthI 9 mAIla dUra che TuvA - lasuMdrA-kheDA jillAmAM kapaDavaMjathI 111AI dUra AvelA relave sTezanathI garama ane ThaMDA 5 NInA jharA detaka pharlogane aMtare lasuMdrA gAmamAM pesatAM garama pANInA jharA upara bAMdhavAmAM AvelA che e sthaLe be TakarIonI vaccenA nIcANavALA pradezamAM AvelA cerasa kuvA dhyAna kheMce che. dorI kapaDavaMjanuM re A jharAo AvelA che. AmAMnI eka TekarI para se manAthanuM maMdira sTezana 17 mAIlanA aMtare AvyuM che. A gugodharA AveluM che. ane bIjI TekarI para khArI nadInA jamaNAM kinAre lAIna para AvelA Da kera TezanathI tyAM esa. TI. nI basa mAraphate bhagavAna ziva' nuM eka purANuM maMdira AveluM che. A zivAlayane 'paNa jaI zakAya che. kapaDavaMjathI lasuMdrA esa. TI. basa dvArA jaI mukhya bhAga haju sArI sthitimAM jaLavAI rahe che, paraMtu zakAya che. paTAMgarAnI AsapAsanI dIvAlane bhAga khaMDera hAlatamAM che. maMdiranI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #543
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saM' na ) dekhabhALa mATe TuvAnA grAmajanonI eka samiti kArya karI rahI che. unaI ane lasuMdrAnI sarakhAmaNImAM yuvAne vihAradhAma ke paraMtu jharAonI dekhabhALa mATe koI prabaMdha karavAmAM AvyuM nathI. ArogyadhAma tarIke vikAsa karavAmAM ghaNI muzkelIo rahelI che. jharA pAse jamInanI sapATI karatAM traNeka phUTanI UMcAI , be patharALa chatAM thoDIka sagavaDe karAya to pravAsIo TuvA tarapha AkarSAya kharA. ghATa bAMdhavAmAM AvyA che. tenA upara chAparI che. A sthaLe sTezana pAsenA je vistAramAM pIvAnA mIThA pANInI sagavaDa thaI 60' x 75 nA vistAramAM judA judA kadanA kuMDa AvelA che. 2"x2'nA zake tema che tyAM dharmazALAM baMdhAvAnI jarUra che. mulAkAtIo gaLAkAra evA ATha kuvAo vacce pA'x5' nA kadano mATe chAparAvALA AzrayasthAne, pArNInA nikAla mATe moTI ramaNa muMDa' tarIke oLakhAto ku madhyamAM Avelo che, naiRtya ane jharAonI AsapAsa dIvA na bAMdhavAnI jarUriyAta prAthamika khUNAmAM 4 phUTa samacorasa mApane eka bIjo kuMDa paNa Avela che. che. devakathAnanA sattAvALAo A kAma hAtha dharI tema che. A badhA kuMDa lasuMdrAmAM jema bAMdhavAmAM AvyA che tema bAMdhakAmathI A UparAMta jUnAgaDha jillAmAM prabhAsa kSetranI pUrve "tulasI"rakSita nathI; paNa pANInA nikAla mATe tyAM kAcuM nALuM bAMdhavAmAM zyAma" tarIke jANItuM pavitra sthaLa AveluM che. tulasIzyAma amarelI AvyuM che. AsapAsanA loko kapaDAM dhevA mATe paNa A kuMDanA jillAnA dhArI zaherathI tema ja jUnAgaDhathI jaI zakAya che. "tulasIpANIno upayoga karatAM najare paDe che. zyAma" mAM paNa garama pANInA kuMDa hovAnuM tAjetaramAM ja jANavA | dara varSe mahAzivarAtrI, phAgaNa suda 1 2.ne mAgha suda bIjanA maLyuM che, paraMtu temanI Tekanikala vigatone abhyAsa haju thaI . divase tyAM meLAo bharAya che. ane temAM AsapAsanA cAra-pAMca " zakyo nathI. hajAra mANase bhAga le che, temAM mukhyatve AdivAsIone samAveza' gujarAtamAM je gaNyAMgAthA garama pANInA jharA che tene thAya che. bahAragAmathI tyAM snAna mATe janArAo nI saMkhyA jUja saMzodhanAtmaka ane vaijJAnika Dhabe abhyAsa tha jarUrI che. A hoya che. - jharA pANInuM rAsAyaNika pRthakakaraNa karI tenI guNavattA upara paNa havA nAnakaDuM gAma che. sAdhAraNa rIte tyAMnI AbohavA garama prakAza pADavAno prayatna thavo joIe. jyAM zakyatA hoya tyAM pravAsahoya che. gAmanA sarAsarI vArSika varasAda 35 IMca hoya che. tyAM dhAma AmadhAma ke vihAradhAma tarIke paNa AvA sthaLA vikAsa utAruo mATe vyavasthA thavAnI jarUra che. maMdiranA TrasTa paNa A karavAnuM sUcana che. sthAnanA vikAsa mATe prayatna karavo joIe; kAraNa ke AsapAsa maMdiranI jamIna ghaNA moTA pramANamAM che. jharAnI AsapAsanuM pANI kALAza paDatA raMganuM dekhAya che; paraMtu TuvA gAmamAM pIvA mATe mIThuM pANI maLI rahe che. suvAnA garama pANInA jharAnuM uSNatAmAna 12 0 thI 130 ke With best compliments hoya che. snAna mATe te pUratuM garama hoya che. jharAnA pANIne from pravAha dara kalAke lagabhaga 500 gelana le vahe che. sthAnika leke mAne che ke A jharAonuM pANI saMdhivA ane cAmaDInA rogo dUra karavA mATe upayogI thaI paDe che. alabatta, A garama pANIne upaga mAtra nAna mATe ja thA che, paDavA mATe thaI zakato nathI. pANImAM gaMdhakanI vAsa che. Darukhana sAmAnya divasomAM rojanA mAMDa pAseka jaNa A jharA para nahAtA najare paDe che. comAsAmAM khADI naI.mAM pUra Ave che eTale BOMBAY-10 paNuM A sthaLano nahAvA mATe khAsa upayoga thaI zakato nathI. | gujarAtanI bhAtIgaLa asmitAnA prakAzana prasa gela | MANEKLAL JIVRAJ & Co. zubhecchA pAThave che ASHOK NUT BOLTS INDUSTRIES pitAMbaradAsa durlabhadAsa vorA 265, seluM sTrITa, vaDagAdI muMbaI-3 78, Clare Road, Byculla BOMBAY 8 Jain Education Intemational
Page #544
--------------------------------------------------------------------------
________________ *** zubhecchA pAThave che zrI khajurI guMdALA sevA sahakArI maMDaLI lI. mu. khatturI-guMdALA (tAlukA je pu) (plekeTa) : 501 sthApanA tArIkha : zerabha DALa anAmata kuMDa : 250 73 anya kaDa 16-5-66 noMdhaNI naMbara : e 5816 sabhya sakhyA H 101 : 96 kheDUta bInakheDUta : 5 maNIlAla maganalAla devasI nAthA maMtrI mukha -: vyavasthApaka kamITInA sabhya :(1) zrI kALAbhAi bhAvAnabhAI (4) zrI vIrajIbhAI (2),, masarIbhAi TIDAbhA (5) - punAbhAi (3),, hiMmatalAla tribhovanabhAi (6) kanubhAI Jain Education Intemational vizvamAnya dhaNu pramANenA benTonAiTa pAvaDaranA utpAdaka--nika saka re phona naM. 3818 : 1967. TapubhAI cakubhAI hirAna zrI ThAMsA sevA sahakArI maMDaLI mu. ThAMsA (tAlukA-gArIyAdhAra ) ( jillA-bhAvanagara ) guhA gujayAtanI bhUmita sthApanA tArIkha : 1-12-47 ne dhaNI naMbara : 213 zerabhaMDALa sabhya saMkhyA : 132 : 13630 anAmata kuMDa : pUra20 kheDUta : 117 anya krUDa : 4000 bInakheDUta : 15 parazeAtama nAgajImAi paTela mehanabhAI narazIbhA maMtrI pramukha (1) parazotama rAmabhAi (3) ra10 DAyAbhAi vya. ke, sabhyo -- (2) dayAla hIrajIbhAi (4) mehanata nAraNabhAi aMbikA mAikema inDasTrIjha mADhiyA roDa, bhA 1 na ga 2. phAunDrIjha, DrIlIMga, pAilIMga tathA anya audyogika hetu mATe grAma : AMICHEM
Page #545
--------------------------------------------------------------------------
________________ ApaNA divAno 5 m purAtana bhAratamAM rAjA ane samra TA pAse purohitA, mAhyA, maMtrIo ahiM pikI tAM. ane rAjyanatra, pathAo ane nItimAonA niyamAnusAra nA adhikArIonI sattAthI cAlatu'. A prakAranI vyavasthA saurASTramAM I. sa. 770 sudhI barAbara cAlatI rahI ane te pachI rajata rAjAonI rAjya vyavasthAmAM te patinA aMza hatA. paNa vAstavika rIte joI e te mULa siddhAMtA ane AvazyakatA vicArI eka navIna ja paddhati ane vasyA. svikAravAmAM AvI hatI. gujarAtanA solaMkI rAjAeAnu' taMtra mULarAja pachIthI kauTilyanA AsAmanA AdhAre ricara thayuM hatu tema jaNAya che. ane te samayanA anya rAjyAmAM paNa vattA eAchA aMze rAjakartA samaya, prA, bArSika ziti, vagere tatvane kSamAM rAkhI tevI vyavathA thatI paraMtu beMkae teTalI te vistA upabdha thI ane nathI tenI carcA karavAnuM pazu barAbara nathI. I. sa. 80mAM, vadhaLAnAM rAi caDe, cuDAsamA vaMzanI sthApanA karI ane tenA vaMzaja rAha mAMDilake khaM. sa. 147 mAM sArAnuM siMhAsana samAvyuM tyAM sudhInA lagabhaga 600 varSanAM mAlajI, jA zrIzana vigata, vagere. maMtrInA nAme ane temanA ullekho prApta thayA che. tenI svAmIbAnI kalAsanI vAto paNa vArtA svarUpe kahevAtI rahI che. temAMthI eka ja sArAMza nIkaLe che ke maMtrIo rAjya vyavasthAnI javAbadArI sabhALatA ane rAjAne temanA khAnagI jIvanamAM, rAjataMtramAM saMdhi ane vigrahamAM sagAi mApatA ane rAjA tathA praznanI vacamAM sAMkaLarUpa thaI nyAya ane vyavasthAne prabaMdha karatAM. I. sa. 1972mAM muslIma sulatAnAna saurASTra upara varcasva pa" ane keTalAka rASTra zanuM yi hatuM. to paNuM temanA zakti ane sattA bhUta ane nahIvata thaI gayA. rAjataMtranuM bhAkhuM mALakhuM badalAI ga" ane satanatanA aMtima pAMmAM to zrI sulatAna karatAM vizeSa bAvAna thayA ane nItinA niyamAna na mULe evI to cAla karI, ke pariNAme mulatAnA ane sAta tanA aMta Avyo. te pachI bAdazAha akabare sthApelI rAjyavasthA sarvatra svikRta ane pracalita thaI chatAM sAmrAjyanA bhAga baneAM ane phrenDanA sarvoparipaNAM nIcenA dezI rAjyAmAM teA jUnI pati ja samayAnusAra pheraphAra sAthe cAlu hI paraMtu temAM yitA zAstra ane manusmRtimAM darzAvelA siddhAMta ane niyamo sAthe mugala --zrI zaMbhuprasAda desAi paddhatinA niyamonA samanvaya karavAmAM AvyA. ane mugalAnA atakALe kaika rAjyomAM maMgavAnanI eka navI ja vyavasthA janmI ane te briTIza sArvabhaumatvanA kALamAM paNa jevI te tevI sthira rahI. 13 ' A vyavasthA anusAra rAjyamAM rAjA ja sarvocya padAdhikArI hatA. te melTI, mAlI ane jaMgI " eTale sIvIla, phAInAnsa ane mIlITarI bAbatene sarvoparI adhikArI hatA. tenA marajI e kAyadA hatA ane tenI AjJA vivAdathI para ane a Mtima hatI. te kAyado bAMdhI zakatA, pheravI zakato ne 6 karI zakato. kAyadAna arthaghaTana paNa e ja karatA. tene koI kAyado sparzI zakatA nahIM. rAjA kAyadAthI para ane sa taMtrathI svataMtra hatA. prajAnI milkata, rAjyanI milkata, prajA ane prajAnA prANanA te svAmI hatA. teNe " mArzika, dAtA, garIba paravara " evA bArA pANuM karyAM hatA ane garImAnuM pAzana karavAnA, nyAya karavAno praznane kAra ApavAno te pAnAnA che ema samajatA. paNa te samaja, samaya sajAga ane tenI potAnI zita upara nirdhArita hatI. AvAM rAjAne yuddhomAMthI samaya maLatA nahIM. teo pAse rAjyanA vikAsanI kAI yeAjanA ke vicAraNA na hatI. khetIvADI, vyApAra, hubara ughoga ke anya sAdhanAno vikAsa karI zakya ane prajAnI unnata karavAno prazna temanA vicAra, bhavanane svastha zakatA na hatA. paDozI rAjyonA mANase lUMTavAnI, nirdoSa prajAnI katala karavAnI, temanA khetarA bheLI devAnI ane zakaya haiAya tyAM rAjya vistAra vadhAravAnI temanI nIti hatI. jyAre yuddhomAMthI samaya maLatA tyAre tenA bhogavilAsanI vRttine pApA mATe nAcatra ane gAnatAnanAM janmasamaya ane khApImAMthI temane samaya maLata nahI. te sAthe temanA kharcane pahoMcI vaLavA mATe temanA taMtravAhakane satata jAgRta rahevu paDatu ane je adhikArI A kha sucApa puro pADI zake teo ja taMtramAM thI zakatA. rAnane AvA adhikArI chAvasyaka ane anivArya hato. teNe rAjAnuM haba calAvA hatu. prajAnI kariyAda dUra kAmanI mahesula ane anya Avaka ekatra karavAnu ane rAjAne, rAjyane ane aMgata kharca pUrA karavAnuM kAryuM hatuM. hatuM. jyAre kha pUrA paDe tyAre tene rASnane kahevAtA hakka paNa maLe, taiyA tenuM vALa upara paNuM vastra raMtu A vikArane jUnAM kALamAM maMtrI kahetA, te pachI kArabhArI thayA ane taimAMthI
Page #546
--------------------------------------------------------------------------
________________ 56 taMtramAM divAnanA moTo vAro to, te vaSathI kAkAra ane darabAra, rAjA mahArAjA thayA tyAre A kArabhArI divAna thai gayA. I. sa. 1707mAM auraMgajhemanA mRtyu. pachI mugala sAmrAjyane sUrya sU AtAcale gaye. a'tima zahenazAhA nibaLa ane nisteja thayA. bhAThAoe temanI nAmazeSa rtine sapUrNa paNe bhUsI nAMkhI ane eka hatuM. kavie kahyuM tuM ema "kumate zahenazAhe bhAma ame kathInA pAchama ' zrI. mugalenI rAjya patinI pragAnikAnA apa mRtyu pAmyo. tenAM r3io ja rahyA. , saurASTramAM I. sa. 1998mAM zerakhAna nAmanA phojadAre bArakhAna nAma dhAraNa karI jUnAgaDha ane tenI nIcenA pAna svataMtra zAsana zarU karyuM ane te sAthe mugala sAmrAjyanA ata ane briTIza sAmrAjyanA prAraMbhanI vaccenA eka yuga zarU thayA. A yugamAM jUnAgaDha, jAmanagara, ane bhAvanagaramAM samu mAM rAjyanA vikAsa thayA. ane temanA vistAra, samRddhi ane zaktimAM Dhi thaI. te sAthe pArabaMdara, mAMgarALa, rAjakoTa, sAyalA, geDala vagere rAjyo paNa prakAzamAM AvyA. ane meTAM rAjyAnI sAme hADamAM utarI tenA svapnA sAkAra thAya te mATe prayatnazIla co. 1 kUvA sarjAtA marziavA Daka pitAnA dhAtaka vatI sayukta kanyAne pAchA javA samajAvI zakayA. rUganAthajI tathA rache e te pachI jUnAgaDhanAM samAya dUra dUra sudhI nAMkhyA ane navAbanA dhanakoSane samRddha karyo aneka apamAna, aneka yAtanAo ane nA bhUlo sahana karIne paNa teNe tenA svAmInuM nizAna zaikhata ane UkhyuM. A divAna bhAI nA samakAlina divAnA hatA. jAmanagaranA mekvAsa, parabharanA premajI dAmANI. aMte gAMDanA divAna IzvarajI khuca ane te pachI vAsaNujI buca kalama ane kaTAra dhAratA, mutsadI ane mahA thI hatA. vAsajI mukhya jAmanagaranA merU vAsanI nokarImAM tuM tyAre tenA mULa mAlika dAjIrAja ThAkaranuM rahela apamAna karatAM tenI ja chAvaNImAM pragaTa virodha karelA. A pitA putra paNa amarajI tathA rUganAthanI jema divAnAnI paraparamAM ullekhanIya che. prakriyAnA AthI . nagaranA ' DIkedhA 'rAjavI thanAre merU khavAsa eka sAmAnya kakSAne mAnavI hovA chatAM buddhibaLa ane dIrdhAdiSTathI eka vizALa rAjyanA sarvasattAdhIza thayA. jAmasAhebane ke mAM rAkhI rAjamAtAnuM khUna karI tuM rAta ane bhASAtAne vazamAM rAkhI jaze prathI vikala varSa jAmanagaramAM ekadhArI hakumata bhogavI. te vadhu namasAheba ke rAjamAtA pratye kara, bhAnuvI ane ati voMdha na karyo. dAMta tenuM pAtra itihAsanuM eka suMdara pAtra banI zakta te porabaMdaranA premajI dAmAImAM buddhi hatI, dakti hatI, kumai hatI paNa bhAgya na hatuM. teNe kharekhara prabaLa purUSArtha karyAM. rANAnA rAjyanA nizAna teNe dUra dUra reApavA, porabaMdaranA rAjyane gaNanA pAtra rAjyanI kakSAe pAMcADavA teNe aneka prayAse karyo paNa hoMmAM dhArI saLatA maLI nahI. tema chatAM te paNa eka phaLa keneDabhAja, ku, mUsI ane mahArathI hato temAMvAmAM temanoba asthAne nathI. ' kanikAsanA pUchonuM jhINavaTabharyuM vAMcana karatAM jaSNuArI ke khA rAjyAnI pragati, vikAsa ke utine A rajyAnA kurALa ane kurnahabAja divAnA athavA vIra Lane parAkramI rAjvIonA puruSArthanuM pariNAma hatuM. I. sa. 1757 mAM jUnAgaDhanA avicArI navA mahAbata khAna pahelAe tena pitAne jUnAgaDhanA navAba thavAmAM saMpUrNa sahAyabhUta thayelAM ane tenA divAna jagannAtha jhAkAnuM khUna karAvyuM. ane tenA vicitra svabhAvane kAraNe teNe zatruo UbhAM karyA. tenA A nAdAe vAkarI ne dUdhagharamAM uMdaramAM. ane mahAbatakhAnanuM rAjya mArAvI devA mATe rAtruo kabhi thayA. gAMThalanA dUra MdezI ane pAnI hAra kubAe rAkhAna ame sattAya julIyA tathA mArIyA khATe karelAM yuddhamAM vAna dapatarAne sadhdhi sahAya karelI mAne A samaye paNa tenA sivAya kAI madada kare tema hatuM nahIM. daramyAna porabaMdaranA cArAnA jamAdAra sAlacInanA vakIla amarajI kuMvarajI nANAvaTIe mAtra 18 varSanI vaye navAbanI ati laI. baMne mahAta karI navAbane I. sa. 176% mAM mukti apAvI agajI jUnAgaDhanA sarasenApati thayA ane te pachI divAna thayA. i. sa. 1784 mAM navAba me khAne tenu khuna karAvyu te 24 varSonA gALAmAM teNe jUnAgaDhanA eka nAnA rAjyanA vistAra bhAdarathI samudra sudhI ane ghaDethI bAbarIyAvADa sudhIno vadhArI dIdho. yuvIra divAna abhanI kIka ekAMte saurASTramAM ja nahIM paNa ekhAma'DaLa, vAgaDa ane tharAda sudhI vAgI. teNe mugalAInA avazeSa sattAdhArInA svAMga sa saurASTranA rAjye pAsethI eka talakhI lIdhI ane tenI nIti rIti ane nyA sata nathI te samayanA senAdhyakSA ane senApatimAM UMcuM sthAna meLavyuM...tenA khunanA samAcArathI sArAye saurASTramAM hAhAkAra thaI go ane gAyakavADa tathA siMpiyAnI sayukta senAe jUnAnA pAdaramAM upasthita thaI tyAre navAba asaranA kArAvAsamAM paDelA jumAja mukta karI jyeSTha putra rUganAthane divAnagIrI ApI ane i. 1820mAM rAjakoTamAM IsTa inDiyA konI kAThI paDI. ane rAjAjenA niraza vhITa upara niyatraMjI azru niyatra thatAM yuddhothI thAkelAM rAo ane prANe rAtanA dama be ane te [sAthe brITIza kAyadA ane kAnUne upara nirdhArita rAjya taMtra sthApavA, sthira karavAM ane rAjyonI praNAlikAo ane zaenI nettine anukULa vihavaTanA dhoraNe bAMdhavAnI vALadArI divAnA upara AvI. rAjA mAnatA ke te devAnA aMza che ane rAja tathA praznanA mAlIka che tyAre ejansInA agreja adhikArIo, rAjA, rAjyanI miRRtanA dUraTIe ane taMtranA baMdhAraNIya vaDA che, siddhAMtA marelAM hatA. jethI banaze vizvanuM ma utpanna thayuM ane A be baLavAna taOAnI vaccamAM divAnAnI samatulA jALavavAnI AkarI pharaja bajAvavAnI rahI. aMgreja adhikArIonuM gujarAtI ke hindInuM jJAna paristi hatuM ane viyAnAnuM ane jJAna nahIvata hatuM, tema chatAM saurASTranA devAnoe kuzaLatA pUrvaka temanI dina ane temanI krUra banevI, junA jamAnAnI ghImAMthI dezI zapane bhAra laI khAvI, kAyadA ane kAno pramANe mAnAM Anya taMtranA pAyA nAMkhyA ane manI, eka vyu ane pApAnI ApaDhIbaranA bApA vanamAM, sthAnika patie kAyadA
Page #547
--------------------------------------------------------------------------
________________ trAkRtika saha kana). ane niyamone Adhina evAM taMtranI keDI pADI ane tenA upara karavAnI pUratI taka hatI. vizALa adhikArIo hatA ane sArvaAgaLa vadhIne temanA anugAmIoe dezI rAjyonA taMtrane draDha ane bhauma sattAne Teke hatA. paNa nAnA rAjyomAM bApunI kRpA upara vyavasthita karyuM. javavAnuM hatuM. ane temanA kharcane prajA upara vizeSa karaboja na AvAM divAnI paraMparAmAM bhAvanagaranA pU gIrIzaMkara udayazaMkara hatA, pAMcI vaLavAnuM hatuM. jamAnAnI ane bhAyAtonI khaTapaTamAMthI ojhA ane sara bhAzaMkara paTa | zAmaLadAsa mahetA, jUnAgaDhanA mArga kADhavAno hato. temAM paNa gIradharalAla mAdhavalAla dhoLakIyA, gokuLajI jhAlA, anaMtajI amaracaMda ane haridAsa vihArIdAsa, jagajIvanabhAI kekArI jevAM kunahabAja musadIo temanI nAmanA prAgadhrAnA makanajI dhanajI dhoLakIyA, morabInA kalyA- rAma jeThA amara karI gayAM che. bakSI ane zrI raNachoDadAsa paTavArI, porabaMdara-rAjakoTanA karamacaMda Isa. 1948mAM saurASTranA rAjyanuM saurASTranA saMyukta rAjyamAM gAMdhI, jAmanagaranA zrI mehavAnajI zeTha vagere avazya ullekhanIya che. vilanakaraNa thayuM, tyAre A divAna ane kArabhArIonA zrama, loka Ama te basathI aTaka rAjyomAM diyAne AvyA ane gayA. priyA buddhicAturya ane svadeza bhaktinA pariNAme saurASTrane samRddha temAMnA prathama varganA rAjyothI sAtamA varganA tAlukA sudhInA dhanakepa ane suvyavasthita taMtra sAMpaDyuM. ane zrI anaMtarAya paTI, rAjAo ane darabAre pAse aneka musaddI temanAM kAryakSetramAM zrI mAne pATIla, zrI DolarabhAI buca jevA kuzaLa divAnoe sauSTralekapriyatA ane rAjakartAnI kRpA prApta karI gayAM. paNa te darekanA nI racanA karavAmAM agatyano bhAga bhajavI amara nAmanA meLavI caritro ke temanA koI mahAna kAryonI noMdha eka nAnA lekhamAM 1. noMdhaH- A laghulekhamAM sarva rAjyonA divAna ke kArabhArIone karavAnuM zakaya nathI. TalAMka divAna ke kAra mArI dIrgha kALa paryata savistAra ullekha karavAnuM zakya nathI. tethI je nAmo temanA sthAne rahyA ane temanI kArakIrdI daramyAna koI mahAna kArya lakhyA che te udAharaNa rUpa lakhyA che. keInA nAma rahI karI gayA. temanI bArika vigatone samAveza kare zakya nathI. gayA che. ane tevAM mutsadIone tema karavAmAM anyAya tema chatAM itihAsanA pucho upara temaNe karelAM kAryonI noMdha, temanI karavAmAM Avyo che, tevuM keIe mAnI na levAnI vinaMtI mahattA ane rAmI bhaktinA, ke hanA, ane mutsadIgIrInA aneka karUM chuM chatAM kaI kSati ke apUrNatA jaNAya to kSamA yAcuM chAM pUrAM pADe che. prathama varganA rAjyonA divAnane prajAkiya kAryo zubhecchA pAThave che zrI rabArikA jutha vi. kA. sahakArI maMDaLI lI. | mu. rabArikA (tAlukA-khAMbhA) ( jille-amarelI) sthApanA tArIkha : 106-56 noMdhaNI naMbara : R1851 zerabhaMDoLa : 1,0000 sabhya saMkhyA : 300 anAmata phaMDa : 12pa00 kheta : 270 anya phaMDa : 8000 bInakheDUta : 30 bacubhAI lakSmIzaMkara nAgaradAsa gAMdhI pramukha Jain Education Intemational
Page #548
--------------------------------------------------------------------------
________________ 58 ( jatana hita gAma "NILUSHA" TelIphona naM 315136 zrI 9hAsA vivi.kA.sa. maMDaLI lI. mu: lhAsA tAluko khAMbhA, jilada amarelI zera bhaMDaLa: 46000 sabhya saMkhyA 75 khetaH 75 ka, la. joSI. chaganalAla lavajIbhAI joSI. maMtrA. pramukha mesarsa gIva enDa TeIka (IDIyA) 81, prInsesa sTrITa, muMbaI-2 zubhecchA pAThave che zrI bagaDANuM ju. e. vi. vi. kA. sahakArI maMDaLI lI. mu. bagaDANuM (tAluko-mahuvA) (jile-bhAvanagara) sthApanA tArIkha : 3-5-50 dhaNI naMbara: 386 zerabhaDALa : 47880 sabhya saMkhyA : 172 anAmata phaMDa : 4796=41 kheDUta : 154 anya phaMDa : 270139 bInakheta : 18 pramukha jazavaMtarAya bhAIcaMdabhAi dezI mAyAbhAI jIvarAjabhAI maMtrI maMDaLI dvArA khAtara, biyAraNa, mAlatAraNa vagerenuM kAma thAya che. maMDaLIne potAnI mAlIkInuM pAkuM goDAuna che. sane tema ja bIna sabhyane kheta upajano mAla maMDaLI kamIzanathI karI Ape che. A maMDaLInA vya. kamiTinA sabhyazrIo saMpUrNa sahakAra Ape che. kami nA sabhyo sAta che. Jain Education Intematona
Page #549
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA svara sAdhako nAnA-rIrI amadAvAda bhAratIya saMgItanA suvarNa pAnAnA saMgIta itihAsamAM sa'gIta saMsAranI A tAnA-rIrI nAmanI be nAkara kanyAoe saMgItanI mahAna ArAdhanA karI rAga tathA rAginioneA bhaktithI sAkAra sAkSAtakAra karyo hato. zrI tAnA-rIrIe rAga bhairava, vasa Mta, dIpaka, malhAra rAgonA sAkSAtakAra karI te rAgeAne jIvanamAM utArI tathA anu.pramANe gAine mAnavajIvana upara rAmanI pratibhAnuM ca dana karAvatI hatI. vasa tarAga gAine vasaMtaRtunuM AvAhana thatuM tathA vanemAM navara'gI phulo khIlI uThI bhramara tathA madhura avAje mAralA nAsI gujana karatA hatA, tathA dikarAthI dIvA thatA ane malhAra rAga pAM pAvAnI A banne bhagInIno prema nibhAvanA prAdhAnyanI sAdhanAthI vanamAM rAgeAnI pratimAonuM sAkSAt dana karAvatI. jyAre saMgIta samrATa tAnasenajIe mugala samrATa akabaranA janmadina prasaMge gAIkInA saMgIta prabhAvathI sarve darabArIonA mana AnaMda vibhora karI dIdhA hatA. tyAre mugala darabAranA keTalAka samIta vAcae maMdira bhAvathI jJAnasenane dIpaka rAga gAvAnuM krutyu A sucana teoe lakhI akabara bAdazAhane suprata karyu. te khata vAMcI bAdazAhe tAnasenane pika rAga gAvAno Adeza Apyo. tAnasene dIpaka rAga na gAvA mATe AnAkAnI karI, paNa sannATa abaranA Adeza AgaLa kazuM cAkSu' nahi. tAnasene dipaka rAga gAine rAjya darabAranA sadhA dipaka pragaTAvyA. A hatA tAnasenanI saMgIta gAyakAnA prabhAva. ane akabara samrATa paNa tAnasenanI saMgItakaLAthI prasanna thayA. paNa dIpaka rAga gAvAthI tAnasenanu AkhuM zarIra nA bava thaI rahyuM hatu. tyAra pachI te darzAvI cheDI cAlatA cAlatA amadAvAda Ave che. jyAre tene pANInI tRSA lAge che. tethI te pANInI khAsa bujavA kuvA pAse Ave che; jyAM AgaLa A banne mene tAnA-rIrI pANI bharavA AvI. te tAnasenanI A hAlata jANI ghaNI duHkhI thaI. tAnasenane te temane ghare teDI gaI ane mahAra rAgathI varSAM varSAvI tAnasenanA uSaNatA bharelA jIvanane zAMtI ApI. ane tAnasenane mahAra rAganI zikSA ApI. temane vidAya ApI. tAnasenane vidAya ApatI vakhate tAnA-rIrI henoe bahAra rAga pAcho adbhUta prAviNyatAnI sAthe saMbhaLAvyo. tenA zo nIce pramANe che. --zrI yazavaMta DI. bhaTTa "saMgItAcArya tritAla tananana tuma tuma tAnArIrI gAye, madhura sura malhAra AlApe. rAga malhAra Rtu suhAvana sAvana Aye, mAra papaiyA piyu piyu beTho. tAnasena A rAga sAMbhaLI ghaNA khuza thayA. paNa A e benoe tAnasena pAse vacana mAMgyu ke mArI sagIta sAdhanAnI vAta ne kahevI niha. paraMtu jyAre te dilhInI cauAnInAM gayA tyAre teNe akabara bAdazAhane A vAta karI kAraNake akabara bAdazAha jI svabhAvanA hatA. tethI A vAta zrI bAdazAhane kahI tyAre A vAtanI khabara tAnA--rIrIne paDe che tyAre A u ca parivAranI sa'gIta sAdhIkA sAmasAmI kaTAra khAI marI jAya che. pAchaLathI saMgIta samrATa tAnasenane paNa pazcAttApa thAya che. sa'gItanA itihAsamAM tAnA-rIrInI temaneAma Aja paNa amaratA dharAve che. piMData omakAranAtha ThAkura temanA janma dinAMka 24mI juna 1897mAM gujarAtanA jahAja nAmanA gAmamAM UMMca brAhmaNa parivAmAM thayA hatA. mAtA tathA pitAnA phreMca AcAravicArAnA yAso paDItanA jIvanamAM zizu vAthI utarI AvyA hatA. saMgItanI pratye baSathI abhirUcI hovAthI vidyAbhyAsamAM rUcI phI ni. patinA nA gaurIzaMkara ThAkura yAga tathA saMgItavidyAnA sAdhaka hatA. jethI karIne paDItajInA jIvanamAM saMgIta sAdhanAnA U~ca vicAronI jAgRti thavA lAgI ane yogya gurUnI zodhamAM teo ghara cheADI cAlyA gayA kAra ke temane to sagIta sAdhanA karI sArAye vizvamAM saMgIta te dvArA kalA unnatinA pracAra karavAnA hatA. Akhare mahAna duHkhanA sAmaneA karI....sa MgItanA mahAna gurU sa`gItAhAraka paMDIta zrI viSNu digaMbara palukarajI temane maLI gayA ane temanI pAse saMgIta sAdhanAnu 25 thI 30 varSa sudhI vidyAdhyana karI kalA upAsanAmAM sa'gIta prANDitA saMpAdana karI bhArata tthA pAzcabhAtya dezone pravAsa karI bhAratiya sagItane potAnI adbhuta sAdhanAthI sarvoparI sAbIta karI dekhADI. gurUzrI temanA ziSya pratye bahu ja mAna dharAvatA, paMDIta zrI AkAranAtha ThAkura eka nirAbhimAnI tathA eka daiva mAMdha gAyaka hatA. temaNe temanA jIvanamAM svara, laya, zabda, rasa, ityAdi
Page #550
--------------------------------------------------------------------------
________________ 57. jApa rasane potAnI saMgIta gALAmAM pravidhatA ApI hatI. paDItajIe saMgItakalAnI sAdhanAArA mahAna saMgIta prathAnuM paNa sarjana sa" che ke je zArAne 'gIta kalAsAdhako mATe ati upayeAgI che. paMDItajInuM jIvanadhana te sa MgIta kalA ane sAdhanA hatI. paMDItajI vizva bhAratI saMgIta kelenja banArasanA sa MgIta prinsipAla hatA. temanA saMgIta ziSya-ziSyAo temanI saMgIta kalAnA pracAra samasta vizvamAM karI rahyA che. A saMgItane mahAna tejasvI su tArIkha 29-12-1967nA roja peAtAnA AtmAnI sAthe tapura laI devagadhanI dunIyAmAM peAtAnuM daivi saMgIta saMbha-svargavAsa thayela che. LAvavA cAkhyA gayA. sArAeM vizvamAM bhAja paDItajI jevA saMgIta sAdhaka maLavA muzkela che. paMDItajI gayA paNa temanI kalA amara che. pre. nArAyaNarAva vyAsa saMgIta sa sAranA mAdhunika sa'gIta tAnasena tathA sagIta samrATa zrI nArAyaNurAvA vyAse sagItanuM phreMca ppana bhAratI saMgItakSetranA suprazcima, saMgItAdhAraka mA paDIta zrI vinu hiMgabarU pAse pacIza varSa saMgIta bhArAdhanA karI. saMgItanA kSetramAM mahAna tapasvI gAyakanI uMca prAviNyatA bharI pratiSThA prApta karI. zrI vyAsae temanuM" prAraMbhika sagIta jIvana amadAvAdamAM nivAsa karI gujarAtanI saMgIta priya janatAmAM sa'gItano va gupta deya prasArIta karyAM. ApanI saMgIta rekorDa" hijha mAsTarsa vAIsa '' kaMpanIe prasiddha karI che, tathA khAve AkAzavANI dilhI, amadAvAda, muMbai, yAdi viDiyo sTezanathI U~ca saMgIta gAyakanA pramAma prasArIta karela che. ApazrI saMgItanI " vyAsa saMgIta muMbai saMsthAnA AcArya che. akADhI sva. preA. zaMkararAva vyAsa bhAratiya sagItakSetra tathA gujarAtanA mAtra saMgItazA vizAta sva. zrI zakAya che. bAse gItathA tathA saMgIta gAkInuM vividha zailIonu adhyana bhAratIya sagItakSetranA nahera suzrI sva. zrI viSNu citra bAjI pallura pAse karI bhAratIya saMgIta tathA vAdanakalAmAM uMca prAviNyapada saMpAdIta karyuM hatuM.. ApanI sa'gIta gAyakInI kArDa "rijha mAsa vAsa ' kaMpanIe prasiddha karI che. sva. vyAsa bhAratavaSa~nA prakhara sagIta zAstravetA tathA mahAna gAyaka hatA. Ape dhaNAe sa MgIta prathAnuM sarjana karyuM. che. va. vyAse prakAza pikacarsanA " rAmarAjya ' panaghara '' ane " saMbhArIyA " mAM zAstrIya uMca saMgItanuM sarjana karI bhAratamAM sArI prasiddhi saMpAdana karI che. A sa'gItakalAnA mahAna svAminA para va pamAM samavAsa thayo che. [ mulatAnI namitA sadeza prati karyo. pahelAnA muslIma gAyako pAtra jovavAnuM dAna ApatA hatA. zrI. bhAtakhajIe temanu sArUe jIvana saMgIta kalA sAdhanA tathA vAdana sAdhanamAM samarpita karI dIdhuM. zrI bhAtakhar3ejInI saMgIta praNAlikA bhAratanA dezAmAM sarvoparI sAkhIta thaI ane saMgIta vidyAlayeAmAM zrI. bharatakhaMDaiye saMgItanuM vidyA darzana saMgItanA sAdhakane ApI uttama ziSyA taiyAra karI tathA uttama saMgIta pustakanu sarjana karI samavizvamAM saMgItano pracAra karyAM. A saMgItanA mahAna svAminuM viAMka 19-8-36 rAja vizvanA saMgIta kalA sarjaka sva. zrI viSNudriMga bara palusara zrI. saMgIta jagatanA mahAna kalA ArAdhaka svastha pa'DIta viSNu kiMga bajhabbe gAna viSmAnuM phreMca sAdhanA vana sa gIta vadhArI zatine samarpita karI vizvabharanA pIMparI gAmamAM pratya sthAna prApta karyuM. temaNe saMgIta sAdhanA dvArA uttama saMgIta zikSA ApI gItanA purapara zikho dvArA bhAratIya sagItano pracAra karI dezadezanA zAstrIya sa`gItA pracAra karyo. zrI. paluskaracha rAmAyaNanA bhaktizrRthanuM mana svaraniza karatA hatA. vibhramAM temanA jevI rAmAsanI cASAI gA zakatuM na hatuM. temaNe zAyatu madhanu mRtyaMta zakti bhAvanA prAdhAnyanI uMcabhAvanAthI peAtAnA vartamAM tathA hRdayamAM UnA tu zrI karaNa bhAratanA Aina gAyaka vAdaka tA teno mahAna saMgIta pradhanu' zAIna paN karyuM chaeN, bAratiya sa MgItakSetramAM A banne viSNubhAienI sevA ramaraNiya che. A saMgIta kalAnA mahAna sAdhaka dinAMka 21-8-31 nA rAja svavAsa thayA che. svAmi zrI kRpAlAna che, . malAya. lAva gujarAtanivAsI zrI kRpALAnaMdajI mahArAja saMgIta tathA vidyAnA mahAna bhAcA che. saMgItanI zikSA temaNe zrI mAsTara vasaMta, zrI krayAjha husenakhAna sAheba ItyAdi kalAkAronI pAse laI gItamAM uMca patnanI prArjigyatA prApta karI che. jApa saMgItanI sAtheAsAya sAhityakalAnA paNa sAdhaka che; Ape sa'gIta, yAga, bhakti, yAdi madra na mAnuM sapena kareluM che. Ape rAga jyoti" nAmanA saMgIta graMthanuM sarjana karyuM" che ke je bhAratiya saMsa ranA kalA sAdhako mATe upayoga siddha graMtha che. svAmInI saMgIta racanA tathA saMgIta lekha " saMgIta '' mAsika tathA saMgIta kA vidvAra" mAM prakAzita thAya che. svAmijI bhAratiya saMgIta sa MsAranA mahAna gAyaka che. zrI viSNu zAmarAva tre. svastha paMDIta vinArAyaNa zAnakheDe bhAratiya saMgIta jagatanA mahAna sa'gIta maharSiM, saMgItAcArya,ca svargastha pa'DIta zrI viSNunArAyaNa bhAtakhaMDe bI.e. ela. ela. bI. e gAyana tathA saMgIta vAdananu uMca saMgIta zikSaNa bhAratanA uMca gharAnAnA muslIma gAyako pAsethI grahaNa karI gAyIkI tathA saMgItanI kalAmAM mahAna prAvidhyatA prApta karI, saurASTra, gujarAta, nakha raka satyAdI rAmAM bhAratIya gAyakIno pracAra karI zuddha amadAvAda sa'gItazAstra vizArada zrI viSNu zAkhAva atre gvAlIyara gharAnAnI gAyakInA prasiddha gAyaka che. teeAe temanuM sArUM e jIvana sagItanI sAdhanAmAM vyatita karela che. ApanA ziSya tathA ziSyA ApanI kalAne pracAra kare che. amadAvAda reDIyo sTezanathI ApanA saMgIta pregrAma prasArIta thAya che. zrI kAzinAdha po. amadAvada saMgItAcArya zra| kAzinAtha tulapale khvAjhIyara gharAnAnA mahAna
Page #551
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMvara ma ] pratibhAzAlI gAyaka che. Apane ApanI gAyakInu sagIta progrAma muMbaI reDIyA, amadAvAda reDIyeA, tathA rAjakoTa reDIyeA parathI prasA rIta thAya che. svara, zabda, tAla, laya ane tAnanA prakArAmAM Apa huja prAjiSatA dharAve che. bhAratavaranA sarvazreSTha gAmomAM AApanI vinUM thAya chaeN. Apanu ziSya ApanI gAyakInA pracAra kare che. zrI vilAsa khAMDekara amadAvAda zrI vizvADI khAMDekara saMgIta vizArada khyAla gAyakI pratye adbhUta mAtA darzAve che. temaNe saMgIta vidyAnuM U~ca zikSaNa prApta karI amadAvAda saMgIta maMca parathI peAtAnA madhura kaMTha dvArA amadAvAdanI saMgIta priya janatAnA mana raMjIta karela che. saMgIta kalA kSetramAM ApanI gAyakInu praNavasthAna che. AyanA saMgIta zilpo ApanI gAyakInA pracAra kare che. AkAzavANI parathI ApanA saMgIta prApAma prApti thAya che. zrI nArAya Dulakara amadAvAda saMgItAcArya zrI kriSnArAva 'DulakarajIe saMgItanI uMcI zikSA bhAratanA saMgItaratna paDita anaMta maneAhara jozI pAsethI aNu karI zvAlIyara gharAnAnI gAyakImAM ati paDIya sapAna karyuM". Ape bhAratIya saMgItanA saMdeza pUrva AphrikA, gujarAta, saurASTra ityAdi dezamAM saMgIta sAdhanA dvArA prasArIta karyA che. Apa beMka banavarSanA greSTha gAyaka che. jhi mAsTarsa bAIsa rekarDa kaMpanIe ApanI dhvani mudrikA prakAzIta karelI che. ke je zreNI ja prazaMsanIya che. bhApe uttama saMgIna pAnuM sarjana karela che. ke je sukheAdha bhajanAvalI " ane " gIta vihAra '' ke je saMgIta stakA bArIya saMgIta kalA sAdhaka mATe upayoga siddha che. " gujarAta saMgIna vidyAlaya nA Apa gIta pransIpAla che. Ape sagaMtamAM dhaNA ziSyo ane ziSyA taiyAra karela che. je ApanI kalAnuM dana saMgIta dvArA prakAzIta karI rahyA che. zrI ravajIbhAi eca. paTela " amadAvAda zrI bAI be mItanuM cAzi svayaMza saMgIta zAstrI zrI nArAjI moupara bhare pAsethI sapAdIta karyuM" hatuM. tyAra pachI U~ca gAyakInuM abhinava darzana bhAratIya saMgItasamrATa sva 6. ra6 yA husenakhAna pAsethI lai bApe saurIna abhAvagemAM gAyakInI pra viSyatA batAvI sArAye gujarAtamAM saMgItaneA sAtranA dvArA pracAra karyo. Apa eka gujarAtanA sarvazreSTha gAyanAcArya che. Apa bRhada gujarAta saMgItanA saMgIta AcArya tathA prinsIpAla che. Ape ghaNAe saMgIta prathAnuM sarjana karyuM che. saMgItakSetramAM Ape ghaNA saMgIta ziSyo tathA sidhdhAmA tA karI che. bhASa ApanuM jIvana magIta dhanamAM vyatita za . zrI prANalAla vI. zAhu amAvAda zrI prANalAla zAha saMgIta alaMkAra sa MgItanuM ca adhyayana tathA prAviNyatA prApta karI che. Apa sa'gIta gAyakImAM tathA vAyolInamAM ati prAviyatA dharAve che. Ape saMgItakSetramAM ghaNA sagIta zikho ane viSAko taiyAra kareka che. Ape gIta 51 pustakanuM sarjana karela che. "saraLa saMgIta zAstra" ke je saMgIta vidyArthIone mATe dha uN ja upayogI che. Apa eka bhAratIya saMgItanA vidvAna kalAkAra che. svAmI zrI mukatAnajI mahArAja gaNezapurI gaNezapurI gujarAtanA svAmI zrI muktAnaMdajI mahArAja saMgIta, sAhitya, yoga, maMtranA mahAna upAsaka che. teoe sa'gItakalAnA nAda veda upara eTalI nadhI uMca sAdhanA karI che ke jenI sImA nathI. zrI svAmIjI gAna tathA vAdana kalAnA eka mahAna ArAdhaka tathA pAMDItyapada grahaNa karela che. tenA gaNezapurImAM Azrama che. jyAM te temanuM sArU e jIvana lalita kalA sAdhanAmAM vyatita kare che. teo gAna vidyAnI sAdhanAnI sAtheAsAtha sAhityavidyAnA paNa eka mahAna AcArya che. bhAratIya jagatanA ghaNA saMgItakalA vistAro tema pAse Ave che ane svAmI pAsethI saMgItanuM rasa pAna kare che. sva. zrI nAgaravAsa che. hIlarUbA ramrATa amadAvAda amadAvAdanA suprasiddha zikhA zrATa zrI nAgadAsabhAie saMgItanuM adhyayana temanA pitAzrI tathA mu`baInI 'vikaTArIyA memorIyala skula phAra dhI blAMDa"mAM sAMgItanuM rakSaNa tathA jIvanamAM ca saMskArAne vArasA maLyA hatA. tyAra pachI dilarUbA vAdananuM U~ca zikSaNa zrI nAgaradAse zrI zaMkararAva kezava pAsethI prabhu ii sagItanA susAramAM dinnakhA vAnamAM ati prAviddhatA prApta karI, teo amadAvAda reDIyA sTezana para saMgItanA eka mahAna "kalAvata" tarIke saMgItanA vibhAgamAM nAkarI karI hatI. zrI nAgaradAse dilarUbA vAdananI saMgata sva. zrI emakAranAtha, pre. nisArahusena, zrI rajabaalIkhAM, prA. rAtAnajanakara, pre| nArAyaNa byAsa, prA. vinAyakarAva paTavardhana mA vasana ItyAdi saMgahA sAthe vAdana saMgata karI khyAti prApta karI hatI. zrI, bhAtakhaMDejI tathA zrI viSNudigaMbarajInA pazu te samAgamamAM AvI gayA hatA. vAra teoo. temanA dilanI gatathI vibhA upara mArI vagADI ka yA ne paNa maMtramugdha karI dIdhA hatA. bhAratanA teo sarvazreSTha vAdaka hatA. thoDAeka yA pahelA A phibonA vAnanA phreMca kAiihinA svargavAsa thayela zrI sArA (mazahura hiMga) vAkA kraSna gananI memanu pArSIkA zrI zAradAtre sU erAunDa dhI varDa, pyAra mahAbata yAdi philmomAM karDa ApI bhAratIya sa'gItanA rasiyA prekSakAne potAnA madhura avAjathI mane AkarSita karI dIdhela che. temaNe 6. gItanuM mAMgazo AinA mAhura saMgItasaka zrI yakIzana dvArA samarpita thayela che. A navI saMgIta kAkAne krIma magAranAM bAvavAnuM mAna zrI kIzanane ghaTe che. zrI zAradA citrajagatanI eka mahAta madhura svara sAdhIkA che. zrI bAlAla zAhu amadAvAda amadAvAdanA sa'gIta alakAra zrI bhAilAla zAhe 'gItanu' u ca adhyana tathA sa`gItakalAnI prAptimAM peAtAnu jIvana samarpita karela che. te zAstrIya tathA sugama sa'gItanA mahAna sAdhaka che
Page #552
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI moTA AsarANu se.sa.maMlI. |zrI kaDiyALI ja.khe.vi.vi.kA. sa.maM.lI. . meTA AsarANA (tAluka-mahuvA) ( ji9le-bhAvanagara) mu. kaDiyALI sthApanA tArIkha: 10-2-59 seMdhaNI naMbara : para (tAluko-kAjUlA) (jillo-amarelI) zerabhaMDoLa : 40,000 sabhya saMkhyA : 101 sthApanA tArIkha : 18-3-55 noMdhaNI naMbara: 1203 anAmata phaMDa : 88500 kheDUta : 100 zerabhaMDoLa : 74070-00 sabhya saMkhyA : 329 anya phaMDa : 2400 bInakheDUta : 1 anAmata phaMDa : 25701 18 kheDUta : 272 DI. ke. aMjALA arazIbhAi vIrAbhAI anya phaMDa : 14715-45 bInakheDUta : 57 pramukha bacubhAI DAyAbhAI bhANubhAI DosalabhAI -: vya, kamiTinA sabhya : maMtrI pramukha zrI jAnAbhAI kALabhAI I zubhecchA pAThave che zrI zAMtinagara jUtha. e. vi. kA. saha. maMDaLI lI. mu. zAMtinagara (tAluke--mahuvA) (jille-bhAvanagara) oDITa varga- ka. tA. 31-1-67 sthApanA tArIkha : 11-1-16 noMdhaNI naMbara : 1919 zerabhaMDoLa : 83100=00 sabhya saMkhyA : 317 anAmata phaMDa : 5569=00 kheDUta : 25 , anya phaMDa : - bInakheta : 22 kanubhAI mohanalAla paMDita dulAbhAI karazanabhAI pramukha maMtrI
Page #553
--------------------------------------------------------------------------
________________ trAkRtika zAba kanya che temanA ghaNA ziSya-ziSyAo saMgItamAM taiyAra thaI bhAratIya gAyakInA uttama progrAma amadAvAda reDI parathI broDakAsTa thAya saMgItakSetramAM ghaNI ja prazaMsA prApta karI che. teo uMca kakSAnA che. bhAratanA uMca kalAkAromAM ApanuM sthAna che. saMgIta gAyaka tathA saMgItanA mahAna graMtha "vidyA vihAra gIta- zrI naTavaralAla parIkha amadAvAda mAlA" nA sarjaka che. saMgIta saMsAramAM temanI sevAo ghaNI ja | zrI naTavaralAla saMgIta vizArade saMgItanuM uMca adhyana karI mahattvanI che. ApanA saMgIta progrAma AkAzavANI amadAvAdathI saMgItakSetre gujarAtamAM sArI khyAti saMpAdita karela che. temaNe prasArita thAya che. temanuM jIvana saMgIta kalA prAptimAM vyatita karela che. teo zrI dhruvakumAra zAstrI gujarAtanA eka nAmI saMgItakAra che. zrI pravakamAra zAstrI gAyana-vAdananA eka umadA kalAkAra che. zrI kAMtIlAla Atha amadAvAda temaNe temanuM jIvana saMgIta sAdhanAmAM tathA sAhitya sAdhanAmAM gujarAtanA nAmI tabalAvAdanAcArya zrI kAMtIlAle temanuM samagra samarpita kareluM che. ApanA saMgIta gAyakInA progrAma amadAvAda jIvana tabalAvAdananI sAdhanAmAM vitAvela che. Ape amadAvAdanA reDIyo sTezanathI prasArita thAya che. Apa "gujarAta saMgIta nATaya saMgIta maMca para tabalAvAdananI kalAthI gujarAtanA saMgIta zrotAekeDemI'nA sekreTarI che. ApanI saMgIta sevAo ghaNIja prasaMza enA manaraMjIta karI dIdhela che. Apa eka gujarAtanA sArA nIya che. bhAratIya saMgIta saMsAranA uca keTInA saMgItAcArya che. tabalAvAdaka che. zrI khuzAladAsa makavANA amadAvAda zrI rAmabhAu mAre amadAvAda zrI khuzAladAsa makavANuM saMgIta vizAradane saMgItanuM uMca sAdhanAmaya saMgItAyana sva. zrI nAgaradAsa dilarUbAvAdanAcArya amadAvAdanA A khyAti prAtya tabalAvAdanAcAryae tabalAvAdana pAsethI saMpAdana karyuM hatuM. gujarAtanA Apa eka nAmI saMgIta uMca kalA prApta karI che. zrI rAmabhAu moree saMgItakSetramAM uMca praviNyatA saMpAdita karela che. ApanA tabalAvAdananuM progrAma kalAkAra che. amadAvAda reDIye sTezanathI prasArita thAya che. Ape tabalAnI zrI lakSamaNarAva-tabalAvAdanAcArya amadAvAda saMgata bhAratanA nAmI saMgItAcAryo sAthe karI ati prAviNyatA amadAvAdanA mazahura tabalAvAdanAcArya bhAratIya saMgItakSetranA saMpAdita karela che. ApanuM sthAna uMca tabalAvAdamAM che. tathA gujarAtanA eka nAmI tabalAvAdaka che. Ape tabadrA vAdananI zrI sukharAjasihajI pI jhAlA amadAvAda saMgatI bhAratanA guNI kalAkAro sAthe karI che. Ape ApanuM bhAratanA sitAravAdanAcArya zrI sukharAjasiMhajIe meTrIka pAsa sArUM jIvana tabalAvAdananI sAdhanAmAM vyatIta karela che. zrI karI saMgItanI gAyakInI zikSA zrI rAvajIbhAI paTela saMgIta gajAnana saMgIta vidyAlayanA A5 AcAryuM che. praviNa pAsethI saMpAdana karI saMgItanI gAyakImAM nipuNatA prApta zrI zazikAMta guMdANI amadAvAda karI amadAvAda-baroDA reDI parathI saMgItanA progrAma prasArita gujarAtanA A mazahura vAyolIna vAdanAcAryae saMgItanuM uMca saMgIta karyA hatA. tyArabAda sitAranuM zikSaNa bhAratavarSanA mazahura sitAra sAdhanAmaya adhyana karI amadAvAdanA reDIyo sTezana parathI vAyolIna vAdanAcArya zrI nikhila benarajI pAsethI UMcu zikSA laI sitAranI vAdananA sureza prasArita karyA. Apa eka uMca keTInA vAyolIna vAdanakalAmAM praviNyatA prApta karela che. ApanA ziSya tathA vAdaka che. Apa vAdanakalAmAM laya tathA svaro para pAMDIlya ziSyAo ApanI saMgIta sAdhanAne pracAra kare che. ane Apane dharAvo che. mATe garva dharAve che. Apa saurASTranA lAlIAda gAmanA vatanI che. zrImatI lIlA khAMDekara amadAvAda zrI caMpakalAla pI. bAdazAha amadAvAda saMgIta vizArada zrImatI lIlA khAMDekamAM saMgItanA uMca saMgIta gAyana vAdanAcArya zrI caMpakalAla bAdazAhe saMgIta saMskArane vAraso temanA parivAramAMthI utarI Avyo hato. teo gAyakInI uMca tAlIma che. nArAyaNa mahezvara khare, sva. zaMkarAvA vyAsa, paM. vinAyakarAva paTavardhana tathA sva. zrI dattAtraya paluskarajI vAlIyara gharAnAnA uMca kalAnA saMgIta sAdhikA che. ApanA saMgIta pregrAma amadAvAdanA raMgamaMca para prasArita thayela che. ItyAdI bhAratIya saMsAranA vidvAna gurUjano pAsethI saMgIta zikSA grahaNa karI saMgIta saMmelanamAM pitAnA madhura kaMThathI gAyakI gAI tathA AkAzavANI amadAvAdathI paNa prasArita thAya che. " khAMDekara saMgIta vidyAlaya" nA Apa saMcAlikA che. Apa saMgItanI bhAratIya saMgItakSetramAM praviNyatA prApta karI che. ane Ape sitAravAdananI zikSA bhAratavarSanA sitAranavAja thI gulAmahusenagAyIkAmAM praviNyatA dharAve che. khAna pAsethI grahaNa karI sitAravAdananI kalAmAM pAMDitya prApta zrI rAmacaMdra khare amadAvAda karela che. ApanI saMgIta ziSyAo tathA ApanA ziSya ApanI zrI rAmacaMdra ane saMgIta AcAya e uca zikSA temanA saMgIta kalA sAdhanAne pracAra kare che. Apane vidyAbhyAsa svargastha pitA zrI nArAyaNa morezvara kharesAheba pAsethI saMpAdana ITara sudhIno che. karI saMgItamAM bahu ja sArI praviNyatA saMpAdana karela che. gvAlIyara zrI sudhIra khAMDekara amadAvAda dharAnAnA Apa eka uMca koTInA gAyaka che. ApanA saMgIta acadAvAdanA mazahura vAyolIna vAdanAcArya zrI sudhIra khAMDekare Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #554
--------------------------------------------------------------------------
________________ 174 bI. e. sudhI vidyAbhyAsa karyA pachI pAsavAnanuM Nita temanA pitA pAsethI lIdhu hatu, tyArabAda "ca sagItanI zikSA bhAratanA guNIjanA pAsethI laI vAyeAlina vAdanamAM Ape ghaNIja prAviNyatA prApta karela che. amadAvAda reDIyA uparathI Apanu. vAyejhina vAdana samaya samaya para prasArita thAya che. Ape ghaNA saMgIta sAdhako sAthe vAyeAlinanI saMgata karI prazaMsA prApta karela che. zrI nanhebAna amadAvAda sIta kalA vizArada zrI nIkhAna sAthe saMgItanuM rijho ApA dhANAno varatha ustAda zrI phaiyAjha husenakhAna mAhiga pAsethI laI AtrA dharAnAnA saMgIta suro abhadAvAdanI tathA gujarAtanI pastI upara prasArita karyAM. teo zApa saMgItanA eka ajoDa sa'gIta sAdhaka che. zrI gulAma rasulakhAM vaDAdarA bhAratIya saMgIta saMsAranA adbhuta hAramAnIyama vAdaka zrI gulAma rasulAte saMgItanI tAlIma svastha zrI yAhusenakhAna pAsethI prabhu karI. hArmoniyamavAdana brAmAM niSThAnA prApta karI bhAratanA parve saMgIta sAdhakonI hArmonIyamamAtamAM cAna karI saMgIta saMsAramAM sArUM sthAna prApta karela che. bhAratanA uca vAdanakazAmAM teo sArUM bhAna dharAve che. zrI mayurIbjhana khare amadAvAda zrI mathurIbena kharee saMgItanuM zAstrokta zikSaNa temanA sva. stha pitA zrI nArAyatu mAdhara khare sAheba pAsethI maNa karI. AkAzavANI amadAvAda kendra parathI saMgItanA madhura nAda prasArIta karyA ke je madhura saMgIta. bhAvanAonuM guna tathA nAganu madhura mizana mampyurI unanI agIta kalAmAM dekhAI Ave che. ke je bahenanuM saMgIta bhaktIbhAvanA pradhAnya che. zrI caMpakalAla sI. nAyaka amadAvAda amadAvAdanA zrI caMpakalAla sI. nAyaka saMgIta vizAradane saMgItanA saMskAra temanA parivAramAMthI sphurIta thayA hatA. khyAla, dhamAra bhInI gAyakInA temA eka caNAnA mAyaka che. amadAvAdanA zrI bhAtakhaMDa " satyaMta vidyAbhramanA te saMgItAcAya . teno saMgItanA kSetramAM vAye ziSya pA zikhAne mikSA ApI sArI khyAti prApta karI che ane teeAe saMgItanA ugra tha lakhI prakAzita karyA che. amadAvAda reDIyeA para temanA saMgIta progrAma prasArIta thAya che. ane " gIta " mAsikamAM teonI cano prakAzita thAya che. zrI arivaMda ena. parIkha amadAvAda zrI araviMda parIkha sitAra vAdanAcArya gye prAraMbhika likhA vAdananuM saMgIta zikSaNu zrI gopAlarAva jo cha pAsethI grahaNa karyuM hatuM dalabAvAdananI sAtheosAtha mAlInathI vAyeAlIna sAdhanAkI A traNe vAghonI vAnAmAM sArI vaccenA prApta karI. thApA mAM zrI vimuM ghara kiMna tyAM vAtanI * kapAtanA mitA vijJAta menakhAMnI vistAra kaLA te vAghanA temane ghaNoja zokha vadho. mAre sitAra vAdananu phreMca ziSNu zrIAita huzenakhAM pAsethI sapAdIta karI sa'gItanI duniyAmAM sArI khyAti prApta karI. bhAratanA ghaNAe saMgIta samAra MbhomAM ApanA sitAra vAdananA saMgIta pre.grAma thayelA hatA jemAM Ape ApanA tAra vAdananI sAdhanAthI ghaNAMe saMgIta premI zreAtAone mane mugdha karI dIdhA hatA. sitAra vAdananA Apa zreSTha kalAkAra che. zrImatI kIzArI parIkha amadAvAda zrImatI kIzorIbena parIkhe saMgItanuM prAmika na zrI harSe mAstara tthA zrI kAdIrabakSakhAM pAsethI grahaNa karyu" hatuM. tyAra bAda kAronA gharAnAnA prakhyAta svastha gAyanAcArya zrI yazavaMta purohIta pAsethI tAlIma laI amatakSetramAM sArI nAmanA meLavI. zrI ustAda niyAjha ahamada tyA ustAda kaiyAjha ahamada pAse paNa saMgItanA paMcasakAro meLavI saMgInI gAyakImAM smRti prAviNyatA saMpAdita karI sa'gIta kalAmAM sArI prabhutA prApta karI. tyAra bAda Apane nRtya kalAnuM uca zikSaNu gurU zrI vipinasiMha pAsethI sapAdIta karI, bharatanATayama, kathaka, maNIpurI nRtyamAM dhaNI ja prAviNyatA prApta karI. saMgItanI gAyakImAM Apane svastha gAyakazrI vilAyatahusenakhAnanuM sArU mAdana maLyuM. saMgItanA ghaNAe samArAmAM bhAga laI sArI khyAti prApta karI. sitAra vAranAcArya zrI viracaMda parIkhanI Apa dharmapatnI che. Ape AkAzavANInA vibhinna reDIyeA parathI saMgIta progrAma prasArIta karyA hatA. sa`gItAcAya 31. pradIkumAra dikSita vAna saMgItAcAya karI DInima saMta kalA sAdhanAnI IMga kalA prApti bhAratIya saMgItasamrATa sva. pUchyuM paMDIta zrI kAranoya dArA praLu karI hatI. zrI vize khyAla dhrupada, dhamAra, ThumarI ItyAdInI gAyakI para ravara sAdhanA karI bhAratIya sa MgIta kalA kSetramAM pratiSThAvAna gAyakanuM ca pada prApta karela che. sva. paMDItajInI saMgIta kalAne peAtAnA jIvanamAM utArI sArAye gujarAtamAM zrI dikSItae pracAra karyo che. zrIvizva bhAratI koIja banArasanA AcAryapada A gIta konA zikhA taiyAra karI rahyA che. bhAIya samAna phaLA sAdhAnAM bhApanuM thayuM peka sthAna che. zrI viSNumAra esa. desAI vara zrI vizvakumAra paisA saMgIta tathA sAhnikSetranA uMcA kalA sAdhaka che. jI desAI bhAratavarSanA ghaNAe agana giranA sabhAmamAM. AvI maMtrIta jillAnA ucca jJAnanI prApti karela che. zrI dezAe baroDAmAM rahI saMgIta gAyakIne paNa abhyAsa ma ne khareDA to vinAnuM dhAma che, ane ghaNAe kalA sAdhakone janma Apela che. zrI desAie saMgIta tathA sAhiyanA ghaNAe graMthe sajata karI bhAratIya kalA kSetre sAdu karela che. Apa eka tatA Udo sAdhaka yA.
Page #555
--------------------------------------------------------------------------
________________ saritika saMgha banya] amadAvAda : ': ': 6 navasArI zrI cinubhAi zAha amadAvAda zrI bhikhubhAi bI bhAvasAra balasAra gujarAtanA svasAdhaka zrI cinubhAi zAhe saMgIta kalAnuM uMca bhAratIya saMgIta sa sAranA zrI bhikhubhAI bhAvasAre saMgItanI ayana karI saMgIta kalA kSetre sArI prasiddhi prApta karela che. Apa uMcazikSAnuM adhyana karI saMgItanA kSetramAM sArI khyAti sa pAdIta ApanuM sArUMe jIvana saMgIta sAdhanAmAM vyatIta karo cho. Apa karela che. teo khyAla gAyakInA gujarAtanA eka nAmI vara sAdhaka saMgItanA eka uMcakakSAnA kalAkAra cho. ApanA saMgIta progrAma che. saMgItanA kSetramAM teo sArI pratiSThA dharAve che. amadAvAda amadAvAda reDIyo parathI prasiddha thAya che. reDIyo parathI ApanA saMgIta progrAma prasArIta thAya che. bhAratIya zrI bhAIlAla bAroTa saMgItakSetramAM ApanuM ziSyavRMda ghaNue che. zrI bhAIlAlabhAI bAreTe baMsarI vAdanakalAnI uMca tAlima zrI bacubhAi sonI , grahaNa karI bhAratIya saMgIta kalAkSetre potAnuM nAma sarvoparI sAbIta zrI bacubhAi sonIe saMgIta gAyakInI uMca sAdhanA sAdhI karela che. zrI bAroTe saMgItanA sapta sura upara baMsarI vAdanamAM bhAratIya saMgItakSetramAM uMca nAmanA rasthApita karela che. zrI bacu. ghaNuM ja prAviryapada saMpAdIta karela che. teo gujarAtanA nAmI bhAIe khyAla, marI, dhrupada ItyAdI gAyakIomAM sAruM sthAna kalA vAdanAcArya che. amadAvAda reDIye parathI teonuM baMsarIvAdana prApta karela che. zrI bacubhAI sArAe gujarAtanA suprasiddha saMgIta prasArIta thAya che. kalA sAdhaka che ane saMgIta kalA sAdhakemAM uMca pratiSThA dharAve zrI peDhI mArkasa che. temanA ghaNAe ziSya-ziSyAe temanI saMgIta kalAne pracAra amadAvAda kare che. amadAvAdanA AkAzavANI parathI ApanA saMgIta progrAma zAstrIya tathA sugama saMgItanA sAMdhaka zrI peTrIka mArkasa prasArIta thAya che. khyAta saMgItavAdanAcAryuM che. temaNe saMgItakSetramAM saMgIta vizArada zrI seminAtha vyAsa amadAvAda ghaNAMe saMgIta zikhyo tathA zikhyAo taiyAra karela che. zrI mArkasa hAramonIyama, sitAra, meMDolIna, vAyolIna, giTAra ItyAdi vAdho - zrI somanAtha vyAse saMgItanI uMcazikSAnI tAlIma laI para sAruM prabhutva dharAve che. zrI mArkasa senTa jeviyarsa keleja" nA gujarAtanI saMgIta kalA rasIka janatAmAM saMgItanA uMca saMskAronuM myujhIka enDa phAIna ArTasa che. zrI mAkaMse bhAratanA mazahura nRtya sarjana karyuM. teo saMgIta kalAnA eka nAmI svara sAdhaka che, padmazrI samrAjJI mRNAlinI sArAbhAI sAthe saMgItanA uMca kAryakramo saMgItakSetramAM teoe ghaNA ziSya tathA ziSyAo taiyAra karI samarpita karI gujarAtanA saMgIta ItihAsamAM sAruM nAma prApta gujarAtanuM gaurava vadhAryuM che. saMgIta saMsAranI Apa pratibhAzALI karela che. bhAratavarSanA sitAranavAja zrI vilAyatahusenanA mArga " vyakti cho. Apa ApanuM jIvana saMgIta sAdhanAmAM vyatIta kare che. dazanathI dara gharAnAnA ustAda zrI gulAmahusenakhAM sAthe saMparka zrI haMsA dave amadAvAda sAdhI sitAravAdanakalAmAM ghaNaja prAviyatA saMpAdita karela che. zrI haMsA davee saMgItanI ArAdhanAnuM uMca abhinava darzana zrI mArkasa gujarAtanA pratibhA saMpanna uMca saMgIta sAdhaka che. zrI karI sugama tathA zAstrIya saMgItamAM sArI pratiSThA prApta karela che. mArkasa saMgItakSetranA nAmI saMgIta kalAkAra che. temaNe temanA ati madhura kekala kaMthI gujarAtanA saMgIta rasIka saMgItAcArya zrI madhukara paMDase vaDodarA prekanA manaraMjIta karI dIdhela che. zrI haMsA dane gujarAtI citra kaMku"mAM plebeka ApavA saMgItasarjaka zrI dilIpa dhoLakIA zrI madhukara Disee saMgItanI uMca tAlima zrI madhusudana temane madhuravara sAdhanAmaya madhura kaMThane svara daherI dvArA prasArIta esa. jozIjI pAsethI saMpAdita karI khyAla, ThumarI, drupada, dhamAra karaze. hiMdI citra saMgItasarjaka zrI jayadeva paNa teNIne temanA . ItyAdi gAyakImAM ati ucakakSAnuM prAvidhyapada prApta karyuM hatuM. citramAM lebeka ApavA vicArI rahyA che. zrI haMsA dave gujarAtanI zivayathI Apane saMgIta pratye premabhAvanAnI uMca saMskAronI eka madhura kaMTha sAdhikA che. navRti thavA lAgI. hAlamAM Apa dakSiNa haidrAbAdamAM sarakArI sa gIta mahAvidyAlayamAM AcAryapade che. Apa saMgItanA sarvazreSTha zrImatI jayazrI jI. pAThaka amadAvAda kalAkAra che. saMgIta vizAradA zrImatI jayazrI pAThake madhurakaMTha dvArA svara - zrI lAlajIbhAI vI. cauhANa amadAvAda sAdhanA karI saMgItakSetramAM sArI prasiddhi saMpAdana karI che. zrImatI . zrI lAlajIbhAI cauhANe saMgItanuM uMcazikSaNa amadAvAdanA jayazrIe saMgItakSetramAM saMgItanI ziSya sAdhikAo taiyAra karI mazahura saMgItAcArya zrI rAvajIbhAI paTela pAsethI prApta karI gujarAtane amulya bheTa samarpita karela che. teo zAstrIya gAyakI saMgIta vizAradanI padavI saMpAdita karela che. amadAvAda reDavo para sAruM prabhutva dharAve che. zrImatI pAThaka gujarAtanI pratikAvAna parathI ApanA ucakoTInA saMgItanA progrAma prasArita thAya che. svara sAvika che. saMgIta' hAtharasa mAsikamAM A5nI uMcakIne ravara racanAo zrI makaraMda bAdazAha amadAvAda prakAri 1 * ya che. gujarAtanA eka nAmI gAyakamAM ApanI gaNanA | gujarAtanA suprasiddha gAyana vAdanAcArya zrI makaraMda bAdazAhe thAya che saMgIta vidyAnuM uMca amana karI saMgItanA kSetramAM uMca gAyaka Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #556
--------------------------------------------------------------------------
________________ 576 [ gujarAtanI garimata zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI TAMkAdhAra mAla utpanna karanArI | zrI dharAI sevA sahakArI maMDaLI lI. kArIgara saha. maMDaLI lI. mu. dharAI | (tAluko-mahuvA) (jile-bhAvanagara ) mu, amarelI sthApanA tArIkha : 4-11-63 noMdhaNI naMbara : 6748 (tAluka-amarelI) (jillo -amarelI) zerabhaMDoLa : 13120-00 sabhya saMkhyA: 85 anAmata phaMDa : 84-00 kheDUta : 56 sthApanA tArIkha : 10-8-53 noMdhaNI naMbara: P2294 anya phaMDa : - bInakheDUta : 29 zerabhaMDoLa : 250-00 sabhya saMkhyA : 42 ratIgara rAmagara gausvAmI narazIbhAI bhImabhAi paTela anAmata phaMDa : 3822 46 kheDUta anya phaMDa : 76-73 bInakheDUta : 2 - vya. kamiTinA sabhya - (1) zrI jAgA bhagavAna paTela (3) kALA sAmata paMcaLI bAlubhAI ThAkara rataliAla suMdarajI zAha (2) , pIThA rANA paMcaLI (4) bhIkhA sekA keLI pramukha maMtrI zubhecchA pAThave che zrI bhAdroDa sevA sahakArI maMDaLI lI. mu. bhAdroDa (tAluko-mahuvA) (jille-bhAvanagara) sthApanA tArIkha: 27-10-09 neMdhaNI naMbara : 288 zerabhaMDoLa : 46215=00 sabhya saMkhyA : 415 anAmata phaMDa : 5497=00 kheDUta : 254 anya phaMDa : bInakheta : 161 naMdalAla becara dulAbhAI AnAbhAI maMtrI pramukha -: . kamiTinA sabhya - (1) paTela lakhamaNabhAi rANAbhAI. () rAmajIbhAI kALAbhAI. (2) ebhalabhAI rANAbhAi, (1) rAghavabhAI lakhamaNabhAi, (3) pAlAbhAI punAbhAI, (6) mohanalAla zIvaza kara jozI. mAnad maMtrI maMDaLI khAtara, bIyAraNa vigerenuM kAmakAja kare che. maMDaLIe pAku goDAuna baMdhAvyuM che. Jain Education Intemational
Page #557
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saM' kanya) 577 tyA vAdakanuM sthAna prApta karela che. gAyakInI sAthesAtha Apa prApta karela che. teoe karavI nRtyanI zikSA keralanA mazahura sitAra, dilarUbA, tabalA ityAdi vAghavAdanamAM sArI pravINatA nRtyAcArya zrI kuMjunAyara dvArA prApta karI. nRtyanI bhinna bhinna dharAve che, amadAvAda reDIyo parathI ApanA saMgIta progrAma paddhati jevI ke bharatanATayama, kathaka, kathakalI, maNIpurI datyAdi prasArIta thAya che. gujarAta saMgIta kSetranA Apa nAmI kalAkAra che. bhAratIya nRtyazailIonuM adhyana karI nRtyanI sRSTimAM Apa baMnee sva. zrI rAmabhAu bae amadAvAda prave sthAna prApta karyuM che, bhAratIya natya tathA saMgIta saMsAranA amadAvAdanA suprasiddha tabalA vAdanAcArya sva. zrI rAmabhAu Apa baMne mahAna tapasvI pAdhaka che. babbe tabalA vAdananI uMca upAsanA karI bhAratIya saMgIta kSetramAM zrI : rAjakeTa eka zreSTha tabalA vAdanAcArya tarIke sArI pratiSThA prApta karI hatI. gujarAta temaja sArAye saurASTranA suprasiddha nRtyasAdhaka dilhI, puraba, ajaraDA, lakhanavI ItyAdI tabalAne bAja bajAva. zrI narendra zarmAe kathaka nRtya tathA saMgItano uMca abhyAsa karI vAmAM Ape vAdana nipUNatA prApta karI hatI. ApanA tabalA bhAratIya saMgIta kalA kSetramAM sArI pratiSThA prApta karI che. vAdanane progrAma amadAvAda reDIyo parathI prasArIta thato hato Apa rAjakoTa nRtya saMgIta akAdamInA nRtyAdhyApaka che, Apa Apano thoDA varSa upara svargavAsa thayela che. bhAratIya nRtyanI saghaLI zailIomAM sAruM prabhutva dharAvo cho. zrI navanItalAla cokasI amadAvAda, bhAratIya gAyana, nRtya ane vAdanakalAnA Apa mahAna sAdhaka bhAratIya saMgIta kSetranA zAstrIya saMgItanA upAsaka zrI che. ApanuM ziSya tathA ziSyAonuM vRMda ApanI kalAne pracAra navanItalAle saMgItazAstranuM uMca ayana karI saMgIta kalA kSetramAM sArI prasiddhi prApta karela che. Apa khyAla, ipada marI ityAdI zrI bidu mAdhava teMDulakara amadAvAda gAyakIo para viziSTatA dharAvo che. ApanuM saMgIta gAyakInA mazahura vAyolIna vAdanAcArya zrI biMdu mAdhava teMDulakare prerAna amadAvAda reDIyo parathI prasArIta thAya che. saMgItanI zikSA zrI maMgezarAva thA zrI krIbbArAva teMDulakara pAsethI zrI zrInivAsa cinoya rAjakoTa saMpAdana karI vAyolIna vAdanAcAryamAM pAMDitya dharAvela che. temanuM zrI zrInivAsa cinoye bhAratanATayama nRtyanI uMca sAdhanA vAyolinavAdana amadAvAda reDIye sTezana parathI prasArIta thAya che. karI nRtyanA kSetramAM Ape sArI praviNyatA dharAvI che. nRtyanA jemAM temanI layasAdhanAnA adbhuta darzana thAya che. teo bhAratamAM kSetramAM ghaNAe ziSya tyA ziSyAo taiyAra karI bhAratIya nRtya uMcakakSAnA vAyolina vAdakanuM sthAna dharAve che. saMsAramAM pragati karI che. Ape kathaka nRtyamAM paNa sAdhanA karI zrI sAkataalIkhAna amadAvAda uMca prAviryapada saMpAdIta karela che. Apa nRtyanA eka mahAna - amadAvAdanA mazahura gavaiyA sAkataalIkhAne saMgItanuM uMca zikSaNa temanA jagamazahura ravargastha pitAzrI azaraphakhAna pAsethI zrI esa ke. bhaTTanAgare jAmanagara lIdheluM ke jemaNe ragabhUmi tyA saMgItanA abhinaya rasadarzanathI zrI esa ke. bhaTTanAgare saMgItanA bhinna bhinna prakAranA nRtyanuM gujarAtanI janatAne mugdha karyA hatA. te temanA putra sAdItaalIkhAM ayana thI sAdhanA karI - yanA kSetramAM sArI nAmanA prasiddha saMgItanI duniyAmAM sArI gAyakInI prAvidhyatA dharAve che. karI che. Ape ApanI sAdhanA dvArA nRtya nATIkAonuM sarjana sva. vADIlAla esa. nAyaka amadAvAda karI bhAratIya kalA jagata kSetramAM sArI pratiSThA saMpAdita karela che. sva. zrI vADIlAla nAyake sa gItazAstra thA gAIkInuM uMcu adhyana bhAratIya nRtya, saMgIta, thAM vAdana ItyAdi klAomAM Apa paMDIta vizagunArAyaNa bhAtakhaMDejI pAse thI bhAratanA sarva zreSTha praviNyatA dharAvo cho. musalIma uMca gharAnAnA gAyake pAse grahI bhAratIya zAstra sthA zrI geMdra desAI amadAvAda gAyikImAM ati prAviNyatA saMpAdana karI hatI. sva. zrI vADIlAle gujarAtanA kalAkSetramAM zrI yogendra desAie saMgIta tathA nRtya saMgItanA kSetramAM uMcA ziSya thA ziSyAo taiyAra karI sArAye guja. sAdhanAmAM prAviyatA saMpAdana karI, Adhunika nRtya nATIkAonuM rAtamAM saMgItane pracAra karyo. zrI bhAtakhaDejanA teo saMgItapriya sarjana karI bhAratIya kalA jagatamAM sArI pratiSThA prApta karI che. ziSya hatA. sva. vADIlAle nAtha saMsAra pravRttimAM 5NuM eka sArA kathaka nRtya tathA saMgItanI gAyakI tathA vAdanakalAmAM prabhatApada hAramoniya vAdaka tarIke sarva zreSTha pada prApta karyuM hatuM. A kalA Ape prApta karyuM che. ApanI nRtya nATikAe saurASTra, paMjAba, zAstranA mahAna sAdhakane thoDA varSo pahelA svargavAsa thayo che. madrAsa ItyAdI bhAgomAM sArI pratiSThA pAmela che. Apa kalAnA sva. nArAyaNa morezvara khare amadAvAda eka mahAna sarjaka tathA gAyana, vAdana ane nRtyanA ArAdhaka che. gujarAtanA suprasiddha saMgItazAstrI zrI nArAyaNa morezvare saMgIzrI hiMmatasiMhajI tathA zrI zAbhAdevI cauhANa amadAvAda tanuM uMcajJAna thI sAdhanA bhAratanA nAmI gAyanAcArya sva zrI gujarAtanA suprasiddha nRtyAcArya zrI hiMmatasiMhajI tathA temanI vinudigabarajI pAse karI saMgItazAstramAM tthA gAyakI ane vAdana dharmapatnI zrImatI zobhAdevIe nRtya, gAyana, vAdananuM uMca zikSaNa sarva zreSTha pada prApta karyuM hatuM. Ape khyAla, dhupada, dhamAra, DumarI navI cauhANa amadAvAda pAse karI saMgItazAstramAM pada, dhAra, marI Jain Education Intemational
Page #558
--------------------------------------------------------------------------
________________ 578 [ bRhada gujarAtanI asmitA surata zrImatI e. bhajana ItyAdI zailInI gAyakImAM addabhUta paDItya saMpAdIta karyuM tathA bhUvaNa sAhitya mahopAdhyaya dayAdI padavIothI vibhuSita thayela hatuM. sAbaramatI AzramamAM Ape bhajana gAyakIne pracAra karI che. bhAratIya kalA kSetramAM teo sArUM mAna dharAve che. teo amadAnipUNatA prApta karI hatI. jyAre sva. gAMdhI bApujI sAbaramatI vAda reDIyo sTezananA eka sAhitya saMgIta lekhaka che. AzramamAM AvatA tyAre zrI are sAhebane bhajana saMbhaLAvavAnuM zrI harihara zivazaMkara paMDayA vaDodarA kahetA hatA. sva. pujya gAMdhI bApu paNa teonA bhajana sAMbhaLI - baroDA myujhika kolejanA mazahura tabalAvAdanAcArya zrI harIhara manomugdha to thaI jatA hatA. zrI kharee "Azrama-bhajanAva" tathA saMgItanA uttama pustakonuM sarjana karyuM che. Apa sitAra, dilarUbA, esa. paMDyAe tabalAnI zikSA zrI vADIlAla goviMdalAla bhAvasAra vAyolIna ityAdi vAdyo bajAvavAmAM sArI prAviyatA dharAvatA hatA. pAsethI laI tabalA vAdana kSetramAM sArI praviNyatA grahaNa karI che. varSo pahelA A kalAnA ravAmine svargavAsa thayo che. ApanA ziSya ane teoe tabalAvAdanamAM ghaNAM ziSyo taiyAra karela che. teo tathA ziSyAo ApanI kalAne pracAra kare che. gujarAtanA eka sArA tabalAvAdanAcArya che. zrI nArAyaNarAva tAMbe zrImatI kaumudInI lAkhIyA amadAvAda gujarAtanA suprasiddha saMgItAcArya zrI nArAyaNarAva tAMbee | gujarAtanI suprasiddha nRtyAMganA zrImatI kaumudInI lAkhIyAe saMgItanI ucca ArAdhanA temanA sva, pitAzrI datta buvA (kirtAnA- nuM kIca akhya traNa cA) pAme satata dasa varSa rahI saMgIta vidyAmAM Ape kazaLatA pAsethI grahaNa karI bhAratIya kathaka nRtyamAM sArI pravitA saMpAgrahaNa karI. A5 khyAla, drupada, gharAnA, dumarI yAdi saMgItanI dIta karela che. Ape bhAratIya kathaka nRtyanI sAthe sAtha kathakalI, gAyakImAM kalA kauzalyatA dharAvo cho. Ape saMgIta gAIkAonA maNIpurI tathA graMthanuM paNuM sarjana karyuM che. zaheramAM Ape saMgIta vidaDAmAM ghaNAye ane khI pratiSThA jamAvI che. bhAratIya nRtyakSetramAM Ape dhaNIe ziSya, zikhyAe taiyAra karela che. Apa bhAratIya saMgIta kSetranA ziSyAone nRtya praviNyatAmAM taiyAra karela che, Apa nRtyanI sAthe prasIddha saMgItanidhi cho Apa ApanA amulya ivana kalAsAdhanAmAM zAstrIya saMgItamAM paNa nipuNatA dharAve che. vyatita kare che. zrImatI suvarNa dalAla a madAvAda zrI rasIkalAla bhojaka amadAvAda sugama saMgItanA svara sAdhIkA zrI suvarNadalAle sugama saMgItanI zrI rasIkalAla sI bejake bI. e. sudhI vidyAbhyAsa karI saMgI- uMca sAdhanA zrI, bhAIlAlabhAI zAha pAse karI saMgIta vidhyAmAM tanuM zikSaNa zrI gajAnana ThAkara pAsethI grahaNa karyuM hatuM teoe praviNyatA prApta karela che. amadAvAda reDIyo parathI Apane sumadhura sugama tathA zAstrIya saMgItamAM prAviyatA meLavI gujarAtamAM sArI kaMTha prasArIta thAya che. prasiddhi sapAdana karI che. teo amadAvAda reDIyo sTezananA sugama zrImatI pArSadI desAI amadAvAda saMgItanA saMgIta nirmAtA che. teonuM muLa vatana bhAvanagara che. zrI occhavalAla zAha gujarAtanI suprasiddha zAstrIya saMgIta gAyIkA zrI pArSadI desAIe amadAvAda saMgIta zAstranuM uca ayana karI saMgIta gAyakImAM ati prAvidhyatA amadAvAda "dhI orijanala myujhika skula"nA prinsipAla bharya" rathAna tathA pratiSThA saMpAdIta karela che. Apa khyAla, marI, zrI occhavAla esa. zAhe saMgItanuM zAstrIya zikSaNa pujya gurU drapada ItyAdI gAyakImAM sAruM prabhutvapada saMpAdIta karela che. zrI prabhAkara mahAdeva kolaMbekara pAsethI saMpAdIta karI amadAvAdanI bhAratIya saMgItakSetranI Apa uMca kalAdhAtri cho. ApanuM saMgIta saMgIta priya janatAmAM sArI khyAti prApta karela che. ane temaNe progrAma rAjakoTa reDI parathI prasArIta thAya che. dilarUbA vAdananI tAlIma zrI vADIlAla goviMdalAla bhAvasAra pAsethI zI ja gaMdANI amadAvAda grahaNa karI gAyana tathA vAdana sAdhanAmAM ghaNI prAvidhyatA prApta karI che ane bhAratIya saMgIta kSetramAM temaNe mahAna saMgIta sAthe zAstrIya tathA sugamasaMgItanI svarAdhikA zrI saroja guMdAe lakha prakAzita karyA che, je saMgItagraMtho bhAratIya saMgIta saMsArane saMgItanI uMca sAdhanA zrI bhAIlAlabhAI zAha pAse karI saMgItanA ati mahatvanA che. temaNe saMgItamAM ghaNA ziSya-ziSyAo kSetramAM sArI pratiSThA prApta karI che ApanA progrAma AkAzavANI taiyAra karela che. amadAvAda parathI prasArIta thAya che. Apa bhAratIya saMgItakSetranI De. muLajIbhAI pI. zAha eka uMca svarasAdhIkA cho. amadAvAda saMgIta sAhitya AcArya De. muLajIbhAI pI. zAhe saMgItanuM zrImatI zAtA ' amadAvAda prAthamika zikSaNa temanA pitAzrI pAsethI prApta karI saMgIta tathA gujarAtanI zAstrasiddha gAyIkA zrI zAMtA cokasIe zAstrIya sAhItyamAM ghaNIja sArI kirti saMpAdana karela che. ane teo bhAratanA saMgItanI u ca ArAdhanA karI saMgItajagatamAM sArI pratiSThA prApta prasiddha saMgIta kalA sAdhakono saMparka sAdhI saMgItamAM prAvidhyatA karela che. Ape khyAla, kRpada, DumarI ItyAdI gAyakI para sAruM prApta karela che. temaNe bhAratIya saMgIta kalAkAronA jIvana caritra prabhutva grahaNa karela che. Apa ApanI sumadhura gAyakInI ravaralaherI prApta karI prakAzita karyA che, je bhAratIya sAhitya sarjanamAM sAhi- AkAzavANuM amadAvAda parathI pracArIta kare che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #559
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 57, gayela che. zrImatI pinAkIna aMjArIyA amadAvAda che. temanI ghaNIye lokasaMgIta tathA bhajana saMgItanI rekarDa zrImatI pinAkIna aMjArIyAe bhAratanATaya, kathaka, kathakalI, "hijha mAsa vAIsa ke panI "ya. mu mathaka lI. "hijha mAsTarsa veIsa kaMpanI " the prasiddha karI che. gujarAta tathA maNIpurI yAdI natyazailInuM adhyana karI nRtyakSetramAM sArI saurASTranA eka nAmI loka saMgIta gAyaka che, teo hAramoniyama praviNyatA meLavI che. Apa nRtyakalA kSetranI Apa eka uca praviNyatA dharAve che. nRtyasAdhIkA che. Apa ApanuM jIvana nRtya sAdhanAmAM vyatIta svAmI zrI vallabhadAsajI - vaDedarA kare che. svAmInArAyaNe saMpradAyanA svAmI zrI vallabhadAsajI saMgItasamrATa zrImatI nimaLa bhaTa, ema.bI.bI.esa. bhAvanagara saMgItanI zikSA AgrA gharAnAnA mahAna ustAda sva. zrI phaiyAjha zrI nirmalA bhaTe saMgItanuM uMca ayana temanA pitAzrI Do. husena pAsethI grahaNa karI saMgItanI sAdhanAmAM uMca prAviyapada vijayazaMkara bhaTe pAsethI karI saMgItakSetramAM sArI prasiddhatA prApta saMpAdita karyuM. svAmIzrIe pacIza varSa saMgIta sAdhanA karI rasa, karI che. Ape ApanuM jIvana kalA sAdhanAne arpita karela che. tAla, laya ItyAdI saMgItanA agatyanA aMge para abhuta kAbu ApanA progrAma AkAzavANI rAjakoTa parathI prasArIta thAya che Apa meLavyo. sva. khAnasAhebane svAmIjInI gAyakI upara ghaNAja prema sugama tathA zAstrIya saMgItanI sAdhIkA che. tathA uca bhAvanAo hatI. bhAratavarSanA sarvazreSTha gavaiyAmAM temanuM zrI bAburAva karNika vaDeda. praNavasthAna che temanI gAyakI bhaktibhAvanA prAdhAnya che. svAmIjInu svAlIyara dharAnAnA mazahura saMgIta kalA sAdhaka vidhAna zrI vallabha saMgItAbama' nAmanI saMsthA zIva-muMbaImAM cAle che. saMgIta kalAkAra che. temanuM baraDAmAM "arUNa saMgIta vidyAlaya" jemAM saMgItanA vidyArthIo saMgItanI zikSA le che. hAlamAM mAM ghaNAe saMgIta vidyArthI e saMgItanI sAdhanA karavA Ave che. svAmIjI amerIkAnA pravAse pitAnI gAyakIne pracAra karavA mATe zrI bAburAva karNaka uparokta sa gIta vidyAlayanA saMcAlaka tathA saMgItAcAryuM che. zrI kaNaka sa gItanI uMca zikSA bhAtakhaMDejha zrI rajanIkAMta vI. desAI bI e. vaDedarA pAsethI grahaNa karelI. bhAratanA nAmI gAyakemAM ApanuM sthAna AgrA gharAnAnA saMgItAcArya zrI rajanIkAMta desAIe saMgItanI agragaNya che. zikSA ustAda zrI pheyAdahusenakhAna pAsethI grahaNa karI saMgIta svargastha zrI azaraphakhAna amadAvAda kSetramAM praviNyatA prApta karI. temane saMgItano vAraso temanA svargastha azaraphakhAne dezI nATaka, lakSmIkAMta nATaka thA parivAramAMthI utarI Avyo hato. zrI desAIe bI.e. sudhI nATakanI anya raMgabhUmi upara pitAne umadA abhinaya tathA saMgI. vidyAbhyAsa karyo hato. teo AgrA gharAnAnA eka mahAna raMgIlA tanA madhura ravanI bhAvanAonuM rasadarzana karAvI siddhine mahAna saMgIta kalAkAra che. saMgItakalA vihAramAM temanA saMgIta lekhana kalA zikhare pahoMcI gayA hatA. temaNe abhinaya tathA saMgItanA madhura kRtio prakAzita thAya che ke je ghaNIja upayogI tathA vidvatA. kaMTha dvArA gujarAta, saurASTra, muMbaI rAjaya te nATaya premI thA saMgIta: bharelI che. hAlamAM muMbaI mahilA kolejamAM saMgItAcArya pade che. premI janatAnA mana AnaMda vibhora karI dIdhA hatA zrI asarapha- zrI ramaNalAla sI maheta bI. e. vaDodarA khAna eka madhura kaMThanA sura svAmI hatAM temanI " hijha mAraTarsa baroDA myujhIkanA prinsIpAla saMgItAcArya zrI ramaNalAla voIsa" kaMpanI ghaNIja saMgIta vaDe prasiddha karI che. bhAratIya mahetAe saM matanuM prAraMbhika darzana zrI kacanalAla mAmAvA jagatanA A lekalADIlA gAyaka thA nATaya abhinaya daza nanA pAsethI saMpAdIta karyuM hatuM. tyArabAda kirAnA gharAnAnA gAyaka svAmI sadAya sama dhinI gAdamAM amadAvAdanI bhumimAM nikAdhina vahidakhAna tathA zrI abula karImakhAM pAsethI uMcazikSaNa prApta karI thaI gayA che. temanA putra zrI sAdataalIkhAna uMca kakSA ! saMgIta saMgItakSetramAM sArI khyAti saMpAdana karI. Ape saMgItanA umadA kalA vizArada che pustakonuM sarjana karyuM che. bhAratIya saMgItane itihAsa" tathA zrI ANadajI ke paMDyA lIbaDA saMgItanI racanAonuM lekhana saMgIta kalA vihAramAM prakAzita thAya raMgabhumi tathA lokagItanA suprasiddha zrI ANaMdajIbhAI paMDayA che. Apa bhAratIya saMgItanA pracArarthe amerIkA Adi dezomAM bhAratavarSa tathA gujarAtanI raMgabhUminA suprasiddha abhinayakAra tathA bhramaNa karI AvyA cho Apa kIrAnA gharAnAnA mahAna gAyaka che. lekasaMgItanA eka prasiddha kalAkAra che, temaNe nATaya saMsAranI Apa saMgItanA mahAna sAhitya vidvAna tathA saMgItAcArya che. duniyAmAM praNava sthAna prApta karyuM hatuM. teoe saMgItano madhura AzA pArekha (citra jagatanI abhinetrI) mahuvA kaMTha jhi mAsTarsa vAIsa rekarDa dvArA prasArIta karela che dezI- kIma jagatanI suprasiddha abhinetrI AzA pArekhe saMgIta nATaka ItyAdI raMgabhUmi upara uttama saMgIta thA abhinaya darzana tathA nRtya vidyAnI ucasAdhanA karI bhAratiya kalA jagatanA citra ApI A nATaya naTe potAnuM praNava sthAna prApta karyuM che. prekSakonA mana AnaMdavibhora karI dIdhA che. ane zrI AzA pArekhe zrI zAmaLajI kebhAI 5 DayA lImaDA bharata nATayama, maNIpurI, kathakalI, kathaka AdI nRtya abhinaya - zrI zAmaLabhAI paMDayAe leka saMgIta bhajana saMgIta kSetramAM praNavasthAna prApta karyuM che. saMgItamAM sitAravAdanamAM paNa nI uMca sAdhanA dvArA pitAnuM sthAna saurASTramAM mokhare rAkhela teo pAMDIlya dharAve che. Aja sArAye vizvamAM pArekha temanI kalA Jain Education Intemational
Page #560
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( hA kajAta narimag zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI moTApIpaLIyA khe. vi. vi. kA. | zrI UMcaDI vi. kA. saha.maM. li. | sevA sahakArI maMDaLI lI. | mu. UMcaDI | mu. meTApIpaLIyA (tAluko-taLAjA) (jillo-bhAvanagara) (tAluka-mahuvA ) ( ji -bhAvanagara) sthApanA tArIkha : 27--57 neMdhaNI naMbaraH 1985 zerabhaMDoLa : 56380-00 sabhya saMkhyA : 142 sthApanA tArIkhaH 4-12-60 noMdhaNI naMbaraH se. 6704 anAmata phaMDa : 10496-13 kheDUta : 139 zerabhaMDoLa : 19290-00 sabhya saMkhyA : 118 anya phaMDa : 3952-22 bInakheDUta : anAmata phaMDa : 2294-77 kheDUta : 92 anya phaMDa : - bInakheDUta : 26 dudAbhAI prAgajIbhAI muLajIbhAI nAnajIbhAI me trI pramukha nagInadAsa vI. joSI kALAbhAI harasurabhAI pramukha maMDaLI khAtara bIyAraNanuM kAmakAja kare che. tema ja sabhyone kheta upajano mAla maMDaLI khAtara, bIyAraNa, jaMtunAzaka davA, sabhyone dhIrANa ane khetaupajano mAla kamIzanathI vecANa karI Ape che. kamI nathI vecANa karI Ape che. zubhecchA pAThave che zrI tareDa sevA sahakArI maMDaLI lI. | mu. tareDa (tAluko-mahuvA) ( jille-bhAvanagara) sthApanA tArIkha : 31-12-47 dhaNI naMbara : 218 zerabhaMDaLa : 31000=00 sabhya saMkhyA : 163 anAmata phaMDa : 8282=00 kheDUta : - anya phaMDa : - bInakheDUta : - naTubhAI vyAsa vijayakumAra prabhudAsa maMtrI pramukha - vya. kamiTinA sabhyo - (1) vijayakumAra saMdhavI () goviMda dAnA. (2) dharamazI dAnA, (5) arajaNa bharI. (3) nathu punA (6) bhIkhA rAmajI, (7) rAmajI gadA Jain Education Intemational
Page #561
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika samA grantha 1 sAdhanA dvArA sarvoparipatra sapAdita karI rahyA che. teoe nRtya tathA 'gIta sAdhanAmAM temanu sarUe vana pita karela che. kalA e mAnavajIvananA sAcA sAthI che. jIvanamAM ArAdhanA tathA sAdhanA vinA siddhi nathI. zrImatI aMjalI vyArA (lpa vizA6) vArA zrImatI aMjalI davAe nutyanI kaca zikSA zrImatI kamaLa devI pAsethI saMpAdIta karI nRtya kSetramAM sArI pratiSThA prApta karI che. zizu vayathI temane nRtya kalA pratye anurAga hatA. tethI zrImatI rAtre nRtyamAM kapa pA maNIpurI nRtyanI sAdhanA bhAvathI karI nRtya kalAkSetramAM prAviNyatA prApta karela che bharatanATayamanI zikSA trIbA pachI kalAkSetramAM " bhADA myujhIka kaeNleja " mAM zikSaNa kArya karyuM karNATakI saMgIta, hiMdustAnI saMgIta uparAMta gujarAtI bhAva para gItAne temaNe bhaktanAya nRtya zaitrImAM ja karavA sArA prayAsa karyo che. zrImatI IlAkSI ThAkAra vAdarA zrImatI vALI kAra saMgIta tathA nRpanI ca ArAdhanA karI saMgIta tthA nRtya kSetramAM ati prAviNyatA sapAdana karela che. kathaka, maNIpurI, kathakalI tathA bharatanATyama nRtya kalAdarzana Ape gujarAtanA Ave. sagIta samArakhAmAM karI Ape ApanI kAne paricaya karAvela che. Apa sArAe gujarAtanI saMgIta tathA nRtya sApAtrI che. tenI siMkhyAmAM nRtya kSetramAM temanI dhyAne pracAra kare che. zrImatI maNAlInI basa A amadAvAda zrImatI mRNAlInI desAie nRtyanI zikSA bhAratanA zreSTa nRtyAcArya zra| yazaMkara pAsethI sapAdana karI nRtya saMsAramAM sArI prakriya meLavI che. zrImatI ramAe bhAratIya nRtyanA deza bhArata, yuropa amerIkA, phrAnsa Adi dezanI nRtyayAtrA karI sArAe vizvamAM pracAra karI padmazrI pachIthI varjita thayA che. Apa "kaNuM " nAmanI saMsthAnuM saMcAlana kare che. kathaka, maNIpurI, bharanAyama, kathakalI Adi nR yanA Apa mahAna nR ya sAdhikA sva. gaNapatarAva vasakar vAdarA vaDodarA rAjyanA suprasiTha AnAIvAdanAcArya 21 zrI mata rAve saMgIta gAyakI-tabalAvAdananuM...cazikSaNa zrI nacharAkhAnasAheba pAsethI lIdhuM hatuM. bhAratanA sarvoparI zahanAivAdakamAM zrI vasaikaranuM sthAna prathamakakSAmAM Ave che. tee sagItazAstranA eka adbhuta jJAtA hatA. teoe akhIla bhAratIya saMgIta pariSadamAM suvarNa paritASako sa pAdIta karela che. dilhI, madrAsa, aDAbAda, muMbaI, nAgapura, khanI kalAnA Adi zaMdezamAM saMgIta samA rabhanA nAmAM phADanA vAdananI vinA banAva sarvoparI pa s pAdana karyuM. tu.. Ape bAvAnanI kalAmAM paN prArviSThatA saMpAdIta karI hatI. ApanA ziSye sva. gaNapatarAva bivarDa, sva. zakararAva peTalAdakara, zrI goviMdarAva ziMde, zrI bhagavatarAva vAdhamAre AdinA nAmeA ulekhanIya che. A saMgItasAdhaka tA. 21-2-4nA svargavAsa thayA. sva. zakaralAla nAyaka vADA vaDAdarAnA mazahura kalA upAsaka sva.zrI za`karalAla nAyake saMgItanuM zikSaNa temanA pitAzrI nathurAma nAyaka pAsethI grahaNa karyuM hatuM. zrI nAyakanA pitA eka mazahura sAra`gIvAdaka hatA. tethI saMgItanA uMce saMskAra zivathI ja ApanA vanamAM utarI AvyA hatA. tyArabAda saMgItanI UMMca gAyakInuM zikSaNu gurU zrI maganalAla nAyaka ane kavi nAraNadAsa meAtIrAma nAyaka Adi pAsethI pArTIna karI zreSTha gAyakAmAM parIpada prApta karyuM, Ape sAhitya, saMgIta tathA kAju nAmo Adi kakSAnA sAhityAmAM poMDItya prApta karyuM" hatu. bhAratanI bhinna bhinna raMgabhUmie para Ape rasa abhinaya darzana karAvI satva zreSTha bhumikAo bhajavI ceka kalAkAranuM pa prApta karyuM tuM Ape tabalAvAdananI pada hatuM. kalA paDI-capada saMpAdIta karyuM hatu. khApe jjAnI zikSA ustAda nAraNadAsa manasukhalAla nAyaka pAsethI lIdhI hatI. ApanA tabalAvAdanI prazaMsA rava. zrI emakAranAthajI, sva. phaiyAjhahusena, zrI hamananane dhIrakavA, viAtaharInAne Adi dvArAe karelI ane tee sAthe tabalAnI saMgata karI pratiSThA prApta karI. hiMsa mAsTasa vAIsamAM ApanuM vanadina prasiddha thayela che. vaDodarA, amadAvAda kaDIyA pacI ApanA aMgata prAmAmAM prasArIta thatA hatA. Apanu ziSyavRMda gujarAtamAM ghaNuM ja che. A kalAnA svAminA 2-2 nAnA rAja vargavAsa thayo. sva. kumAra zrI napatnajI rAjapIpaLA saMgItAcArya kumAra zrI narasiMhasAbe meTrIka sudhI vidyAbhyAsa karI ane saMgIta-naM prAviNyatA prApta karI. bAlyavayathI sagIta pratye prema dIvAthI vidyAbhyAsamAM mane lAgyuM na temaNe strItanI prAraMbhika nimakanAkrama ustAda sImakhAna misarI pAsethI grahaNa karI tyArapachI tabalAnA mazahura ustAda nAraNadAsa manasukharAma pAsethI grahaNa karI hArameAnIyama para pAMDIya prApta " temanI kArDanI na hAramonIyama upara hiM mAsa veAIsa kaMpanIe prakAzita karela che. temanI sagItakalAnI praza sA bhAratIya saMgItasamrATa sva. paDIta zrI omakAranAthajI ThAkare karelI kumArazrIe 'sa'gIta tAla mArgadarzaka' nAmanA bhavya saMgIta graMtha paNa prakAzIta karelA che. temanA ziSyavRMdamAM zrI yazavaMta DI. bhaTTa, sva. parazottama mistrI zrI harendrasiMha bhupatasiMhe temanI pAsethI saMgIta zikSaNa saMpAdana karyuM" hatuM. te laya tathA svaranA mahAna paDIta hatA. A sagItaranane deha 71 varSanI uMmare 1963mAM vilaya pAmyA. sva. mahArA 581 tridevajI sAheba dharmapura saMgItAcArya sva. zrI vijayadevasAheba saMgItanA eka guNI madyAna paDIta zrI zikSA saMpAdana karI zrI vijayadeva sAheba vAdyavAdanamAM pAMDitya vidAna hatA. temaNe bhAratIya saMgItanA viSNunArAyaNa bhAtakhaMDejI pAsethI saMgIta sArAye bhAratamAM saMgItanA pracAra karyo baMsarI, sitAra, dizA, vAyeAlIna Adi
Page #562
--------------------------------------------------------------------------
________________ pa82 [ 'bRhada gujarAtanI amItA dharAvatA hatA. temaNe "saMgIta bhAva' nAmanA mahAna saMgIta graMtha zrI hare drasiMhajI bI. dazAMdI rAjapIpaLA pragaTa karyo che. ke je mahAna saMgIta graMtha bhAratIya saMgIta kalA zrI haredrasiMhaja dazAMdIe sa gItanuM uMca zikSaNa kumArazrI sAdhako mATe ghaNuM ja upayoga siddha che. temaNe temanA rAjyamAM narapatasiMhajI, paMDIta omakAranAtha ThAkura ane bhAtakhaMDejanA ghaNae saMgIta ustAdone Azraya ApI praNavasthAna Apela che. ziSya zrI vADIlAla pAsethI grahaNa karyuM hatuM. zrI dazAMdI zrI mahArAjA sAhebe binavAdananI zikSA temanA sva. bhAI zrI saMgItakSetramAM sa gItanA vidyAne pAse zikSaNa laI khyAla, dhupada, prabhAtadevajIsAheba vizvaviNAkara pAsethI lIdhI hatI. mahArAjA dhamAra, marI, ItyAdI gAyakIonI zailIpara sArI prAvINyatA sAheba zruti hAramonIyama nAmanuM vAva utpanna karyuM hatuM. A dharAve che. teo gujarAtanA eka nAmAMkIta saMgItAcArya che. saMgItanA mahAna sAdhaka cAra pAMca varSa pahelA svargavAsI thaI AkAzavANI parathI temanA pregrAma prasArIta thAya che. gayela che. mahArAjazrIne zrI yazavaMta DI. bhaTTa pratye sAro sva. zrI vizvanAtha paMDayA rAjapIpaLA premabhAva hato sva. zrI vizvanAtha paMDyAe hAramonIyama tathA tabalAvAdananI zrI jayasukhalAla TI. zAha bharUca uMca saMgIta zikSA sva. saMgItAcArya kumArazrI narapatasiMhajI pAse zrI jayasukhalAla TI. zAha saMgIta vizArade saMgItanuM udegca karyuM hatuM. teoe hAramonIyama tathA tabalAvAdananI kalAmAM sArI zikSaNa sva. kyAjhahusenakhAnanA ziSya zrI bAburAva kalasANakara pratiSThA prApta karI hatI. thoDA varSa pahelA teo svargavAsI thayA pAsethI lIdhuM hatuM. Apane saMgItapregrAma muMbaI reDIyothI prasA- che. La pasAra che. teo saMgItanA u ca sAdhaka hatA. rita thAya che. Apa gAyaka tathA saMgItanA kAvyakAra che. saMgIta 1. mA kalA vihAra muMbaImAM ApanI saMgItanI racanAo prakAzita thAya . zrI parazotamadAsa mistrIe saMgItanuM prAraMbhika zikSaNa che. Apa milanasAra ane zAMta ravabhAvanA che. zrI naTavaralAla tAnasena pAsethI saMpAdIta karyuM hatuM. tyArapachI svargastha zrI prabhAta devajI sAheba saMgItanI uMca zikSA zrI esa. bI. dezapAMDe pAsethI grahaNa karI, dharamapura saMgItanA eka uMca kalAkAra tarIke sArI pratiSThA prApta karI hatI. dharamapura ceITanA rAjakumAra zrI prabhAta devajI sAheba bhAra Ape zrI gurudeva saMgIta vidyAlayanI sthApanA karI hatI. Ape tIya saMgIta tathA sAhityanA vidvAna jJAtA che. jemaNe temanuM svAmi zrI kapAlAnaMdajI svAmInuM gurUtva grahaNa karyuM hatuM. zrI sArUe jIvana saMgIta vidyAnI zodhamAM vitAvela che. teo eka mistrI 19 1-68nA roja A duniyAne tyAga karI svargavAsI sArAe jagatanA ' vizva viNA kalAkAra " che. jemaNe bIna vAdana- thayA che. teo eka saMgItanA uMca varasAdhaka hatA. temaNe saMgItanI zikSA zrI ba dealIkhAnA ziSya zrI kAdirakhAna ustAda pAsethI mAM ghaNAe ziSya-ziSyAo taiyAra karyA che. lIdhI hatI. teoe bIna vAdananI uttama zikSA laI samasta . mahamada khatrI " " * rAjapIpaLA vizvamAM temaNe praNava sthAna prApta karela hatuM. temaNe "saMgIta prakAza " "saMgIta pravezikA " " saMgIta megejhIna " AdI mahAna sva. zrI mahamadabhAI khatrIe saMgItanI uMca ArAdhanA kumAra saMgIta pustakonuM sarjana karI bhAratIya saMgItamAM khyAti prApta zrI narapatasiMhajI pAsethI karI hatI. zrI mahamadabhAI sAraMgI, karela che. zrI viSNunArAyaNa bhAtakhaMDejI tathA zrI viSNu digaMbara. dilarUbA, sitAra, baMsarI ane hAramonIyama ItyAdI vAdya nA saMparkamAM AvI gayA hatA. A saMgIta kalAnA mahAna vAdanakAmAM ati prAvidhyatA pada dharAvatA hatA. gujarAta saMgItapujArI thoDA varSa pahelAM ravargavAsa thayA che. bhAratamAM temanuM kSetramAM Ape eka uMca gAyana vAdanAcArya tarIke sArI pratiSThA ziSya chaMda dhaNue che saMpAdIta karI hatI. saM matakSetramAM Ape ghaNAe ziSya ziSyAo zrI dAsta mahamada IbrAhima siMdhI taiyAra karela che. A kalAnA sAdhaka tA. 31- -68nA roja dharamapura saMgItAcArya zrI desta mahamade saMgItanI gAyakI tathA bIna * te svargavAsa thayA che. vAdananI zikSA svargastha zrI prabhAta devajI sAheba pAsethI karI . zrI ramezatha vra ThAkura bharUtha hatI teoe saMgItanI uMca zikSA prApta karI saMgIta kSetramAM bhAratIya jagatanA suprasiddha saMgIta gAyana vAdanAcArya zrI praviNyatA saMpAdita karI hatI. zrI desta mahamadanI saMgIta ramezacaMdra ThAkure saMgItanI uMca vivAnuM adhyana temanA vaDIla baMdhu racanAo " saMgIta" mAsika hAtharasamAM prakAzita thAya che. teo vizva saMgIta samrATa zrI omakAranAthajI ThAkura pAse karyuM hatuM saMgItanA eka uMca kalA sAdhaka che. zrI ramezacaMdrae sArAe vizvanI yAtrA karI bhAratIya saMgItanA zrI janAradana tAMbe surata zubha saMdeza sArAye vizvamAM prasArIta karyo hato. zrI ramezacaMdra suratanA suprasiddha saMgIta zAstrI zrI janAradana tAMbee sitAra, dilarUbA, sAraMgI, bIna, tabalA Adi vAdya vAdanI kalAmAM vAlIyara gharAnAnI uca gAyakI prApta karI saMgIta jagatamAM sArI praviNyatA dharAvatA hatA. teoe tabalA taraMga vAghane prAviyatA prApta karI che. Apa surata zaheranA uMca koTInA AviSkAra karI bhAratIya saMgItakSetramAM uMca kerIne suprasiddha saMgItajJa che. ApanI dharmapatnI zrImatI uSA tathA ApanI putrI vAdanAcArya tarIke uMca pratiSThA prahaNa karI hatI. A saMgIta mAdhurI paNa saMgItanI gAyakImAM nipuNatA dharAve che. Apa eka kalAkAra gAyana tathA vAdanakalAmAM ghaNuM ja uMca sthAna dharAvatA gvAliyara gharAnAnA uca keTInA sa gItanA kalAvaMta cho. hatA. bhAratIya jagatane mahAna tejasvI saMgIta sitAre Jain Education Interational
Page #563
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 583 keTalAka varSo pahelA sadAne vAte gaMdharva lekamAM saMgItanI sAdha- AdI narezoe prasanna thaI sonAnA caMdrako tathA teDAo samarpita nA karavA cAlyo gayo che. paNa Aja A kalAnA svAmInI kirti karyA hatA. zrI yiAjhakhAM baroDA sTeITanA rAjya gAyaka tarIke rahyA amara che. hatA AgrA gharAnAnI gAyakImAM teoe ghaNue ziSya ziSyane zrI aMbAlAla sitArI dharamapura taiyAra karyA che. A saMgItanA mahAna khudAI phIrate 5-11-50 zrI aMbAlAla saMgItakSetranA eka suprasiddha sitAra vAdanAcArya nA roja saMsAramAMthI vidAI laI gaMdharva lekanI saMgItanI che. zrI aMbAlAle bhAratIya saMgIta zAstranI tathA sitAravAdananI dunIyAmAM sadAne mATe cAlyA gayA. temanI saMgItanI ramRtiyo ArAdhanA bhAratanA viNA samrATa kumAra zrI prabhAta devajI pAse Aja bhAratavarSamAM abharatA dharAve che. karI sa gItavAdanakSetramAM uMca sitAravAdakanuM sthAna tathA pratiSThA che. zrI nimAra hasenakhAna vaDodarA prApta karela che. ApanA progrAma AkAzavANI amadAvAda baraDA parathI prasArIta thAya che. Apa eka saMgItakSetranA uMca sitAra | suprasiddha che. nisArahusenakhAMe saMgIta gAyakInI zikSA temanA vAdaka cho. sAdhanA e ApanuM sAcuM dhana che. rava. pitAzrI phidA husenakhAna pAsethI lIdhI hatI. zrI nisArahusena khAM zrI devendravijaya vaDodarA sahasavAna gharAnAnA eka uMca keTInA nAmAMkIta gAyaka che. Aje gujarAtanA nAmAMkIta saMgIta kalAkAra zrI devendravijaye saMgIta sArAe bhAratamAM temanI gAnakalA nipuNatAe sArUM gaurava dharAvyuM nI uMca sAdhanA sva. paMDIta zrI omakAranAtha ThAkura pAse karI che. temane temanA pitAzrI phidA husenakhAna holIkA utsava para temane saMgItakSetramAM sArI prasiddhi saMpAdana karI che. teo khyAla gAyakI, vaDedarA lAvyA hatA. vaDodarAmAM holIkA utsavamAM mahAna saMgIta samAraMbhanuM Ayojana karavAmAM AvatuM hatuM. temAM sva. sayAjIrAva chupada, dhAra, dumarI, gAyakI upara sAruM prabhutva dharAve che. bhArata nA uca keTInA gAyakomAM ApanuM sthAna che. sarakAra dezadezanA saMgItakalA vizAradane AmaMtraNu ApI saMgItanI mahephIla gaThavatA hatA. A sa gItanI mahephIlamAM zrI nisArahusena zrI caMdrazekhara amadAvAda khAnanI saMgIta-gAyakIne zrImaMta sayAjIrAva mahArAjA upara prabhAva gujarAtanA pratibhAzALI gAyaka paMDIta zrI caMdrazekhare saMgIta paze ane temane vaDodarAnA rAjya gAyaka tarIke khAnasAhebanI vidyAnI UMca zilA saMgItAcArya sva. paMDIta zrI omakAranAthanI pAsethI laI saM mata kSetramAM pANI nAmanA prasiddha karI che Apa nimaNuMka karI zrI nisArahusena khAna khyAla, tarAnA, ghupada, dhamAra, ppA Adi gAyakIo para sArI pratiSThA dharAve che. hijha mAsTarsa khyAla, dhrupada, marI AdinI zailIonA prabhAvazAlI gAyaka che. Isa rekorDa ku e temanI dhvanI muhikAo prasiddha karI che. bhAratanA uMca kalA sAdhamAM ApanI gaNanA thAya che. bhAratanA sarva reDIyo sTezana parathI ApanI pratibhA saMpanna gAyakI baraDAnA rAjya gAyaka sva. zrI abdula karImakhAna vaDodarA prasArIta thAya che. ApanA ziSya-ziSyAo ApanI kalA tathA kirAnA gharAnAnA gAyaka samrATa sva. abdula karIkhAe saMgI gAyakIne pracAra kare che. bhAratanA Apa eka sarvazreSTha gAyaka che. tanuM uMca zikSaNa temanA pitAzrI kAlekhanI pAsethI grahaNa karI kirAnA gharAnAnI uMca pratibhAzALI gAyakImAM praviNa pada prApta sva. pro. zrI maulAbakSa vaDodarA karI sArAe bhAratanI saMgItayAtrA bhramaNa karI saMgItanI sAdha- sva. gAyanAcArya pro zrI maulAba saMgItanuM uMcazikSaNa kI. nAmAM ati prAviyatA saMpAdita karI. 4 zrI sayAjIrAva mahArAjA ghIsITakhA pAsethI grahaNa karyuM hatuM. ustAda ghIsITakhAM saMgIta Do maulAbakSa saMgItAcArya sva. zrI abdula karIkhakhAMnI gAyakI gAyakImAM sArI praviNyatA dharAvatA hatA. teo sArAe bhAratanA upara prasanna thaI temane baDA rAjyanA rAjya gAyaka banAvyAM. zrI uMcakalA ArAdhaka hatA. temanI pAse saMgItanI pacIsa varSa sudhI khAnasAhebe kirAnA gharAnAnI gAyakIne sArAye bhAratavarSamAM che. maulAbakSe sAdhanA karI saMgItamAM sArI pratiSThA saMpAdana karI pracAra karI uttama ziSya-ziSyAo taiyAra karI karAnA gharAnAnI bhAratIya saMgItakSetramAM gAyana tathA vAdanamAM uMca prAvidhyatA prApta sarvazreSTha gAyakImAM addabhuta nipUNatA prApta karI. A surane surIlA karI. teo gAyakInI sAthosAtha viNAnA addabhuta vAdanAcArya hatA. gAyaka cheDA varSo pahelAM rava vAsI thaye. temaNe zrI ghIsITakhAM pAse taMjAkArI tathA gAyakI A baMne Ama dharAnAnA ustAda 2. zrI phayAjhakhAM vaDodarA vidyAmAM pravidhyatA lIdhI hatI, kalakattAnI saMgIta pariSadamAM lerDa saMgIta kalAno sAdhaka jayAre siddhinA zikhare pahoMce che tyAre northa bruke temanuM viNAvAdana sAMbhaLI " prophesara opha inDiyana saMsArane cakita karI muke che. AgrA gharAnAnA suprasiddha gAyaka zrI myujhIkanA padathI teone vibhUSIta karyA. vaDodarA rAjyanA teo yAjhakhAe saMgItanuM uMca zikSaNa temanA pitA saphadara husenakhara taMthA gAyana vAdanAcArya hatA. temanA pitAnuM nAma ghIkhAna hatuM. ane temanA dAdA rAjya gAyaka jhAlAvADa sTeTanA mazahura gayA zrI teo dilahI pAsenA caMDa gAmanA uMca paThANa parivAranA saMgIta mahamadaalIkhAM pAse lIdheluM hatuM. mugala samrATa zahenazAha akabaranA kalAkAra hatA. pra. maulAbakSe saMgItanA uttama graMthanuM sarjana karela mAnItA sagIta samrATa tAnasene potAnI putrI sujANudAsa sAthe che, je pustake bhAratIya saMgItakalA premIo mATe ghaNAja upayogI paraNAvI hatI e sujANudAsanA vaMzamAM gulAma alAsakhAM thayA. che. temanA saMgIta ziSya che. InAyatahusena suphIe sArAe vizvamAM emanI dIkarInA dIkarA te yAjhakhAM. A saMgItanA mahAna surya e saMgItano pracAra karyo hato. saMgItakalAnA A mahAna svAmi I. pitAnI saMgIta sAdhanAthI baraDA, I dera. gvAliyara, mAyasora, sa. 1896mAM svargavAsI thayA. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #564
--------------------------------------------------------------------------
________________ pa84 [ bRhada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che kamaLeja vi. kA. sevA sa. maMDaLI | zrI khAlapara vividha kA. sevA | mu : kamaLeja sahakArI maMDaLI lI. (tAluke : bhAvanagara) mu. khAlapara sthApanA : tA. 14-11-58 kheMdhaNI naMbara ra031 (sAvarakuMDalA tAluko) (ji. bhAvanagara) zera bhaMDoLa : 36000 = 90 sabhya saMkhyA : 281 vaijJAnika Dhabe khetInuM Ayojana kare. A maMDaLI taraphathI kheDUta temaja bInakheDUta sabhyane dhIrANa, sudharelA bIyAraNa vApare. madhyama mudata dhIrANa, mArkeTIMga dhIrANa ApavAmAM Ave che. sahakArI pAka saMrakSaNa davAo vApare. khetInA vikAsa mATe dhIrANa meLaze ane samayasara pAchu bhare hATa dvArA sastA anAjanI dukAna temaja jIvana jarUrIyAtanI vastuonuM vecANa kare che. kheDUtone sastA bhAve khetInA ojAra | sthApanA tA. 13-3-03 noMdhaNI naMbara 59 ApavAmAM Ave che. sabhya saMkhyA 127 kalAbhAI nAraNabhAI maMDaLI kheDUtone dhIrANa vigerenuM kAmakAja kare che. pramukha madhukAnta DI. dave paTela manajIbhAI goradhanabhAI maMtrI pramukha dareka jAtanA yunIkema ane tene lagatI cIjavastu jevA ke baTana, bejhIjha, bakalsa vagere uparAMta heTa, pIkakepa, dareka jAtanA yunIphormane lagatuM ka paDa, sutalI, kenavAsa, ganI letha vagerenA saplAyarsa - pUche : For All Your Requirements Cotton yarn & Cotton Piecegoods for Export Please Contact Messers Keshavlal Talakchand (Private) Ltd. me. madhusudana dvArakAdAsa enDa kAM. (on Government list ) 28-30, De. vIsana sTrITa, muMbaI -4 phona- 354939 P, 0. Box No. 1472, INDIA HOUSE Opp. G. P. O., Fort, P. BOMBAY-1 LEADING EXPORTERS. Tel, No, 262934 Grams : Chandroday Jain Education Intemational
Page #565
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 585 zrI lakSmIbAi jAdava vaDedarA sitAra, vINa AdI vAdya kalAnuM zikSaNa bhAratanA mazahura viSNu vaDodarA rAjyanI rAjyagAIkA zrI lakSmIbAI jAdave saMgItanI vAdanAcArya pAsethI grahaNa karI saMgItanA kSetramAM sarvazreSTha vAdana uMca sAdhanA saMpAdIta karI saMgItanI gAyanakalAmAM sarvazreSTha pada prApta kalAkAra tarIke pada prApta karI saMgItazAstrane abhyAsa zrI bhAtakayuM". ApanI saMgIta gAyakImAM zabda, laya, bhAvane prAbalya sthAna khaMDajI pAse karyo. ApanI vAdana kalAne progrAma amadAvAda, ApavAmAM AN prAvidhyatA dharAvatA hatA. bhAratIya saMgIta kalA vaDedarA reDIyo parathI prasArIta thAya che. Apa gAyana, vAdananuM kSetramAM Ape sArI khyAti saMpAdIta karI hatI. bhAratanI suprasiddha eka pustaka paNa lakhI rahyA che. bhAratIya saMgIta saMsAranA kalA saMgIta sAdhikAomAM ApanuM praNavasthAna che. khyAla, marI eka pratibhAzAlI saMgIta kalAvizArada che. Adi gAnakalAmAM Ape praviNyatA prApta karI hatI. zrI ustAda jamAludInakhAM vaDedarA sva. haMsAbAI vaDedarA bhAratIya saMgIta kalA jagatanA mazahura viNA vAdanAcArya zrI - sva. haMsAbAI saMgItazAstra tathA saMgIta gAyakImAM sAdhanA jamAludInakhAna sAhebe saMgIta vAdananuM uMca zikSaNa temanA dvArA pitAnuM praNavasthAna saMpAdIta karyuM hatuM. A5 khyAla, marI, pitAzrI amIrakhAM pAsethI grahaNa karI kalA saMgIta vAdakaeNnI duni ppA Adi gAyakIomAM sArI evI pratiSThA dharAvatA hatA. tyAmAM sarva zreSTha sthAna prApta karyuM che. sva sayAjIrAva sAheba zrI bhAratamAM sarvazreSTha saMgIta sAdhIkAomAM ApanuM prakhrasthAna hatuM. jamAludIna khAnane "viNa vida AcArya"nI padavIthI vibhuzita ApanI gAyakI madhura tathA bhAvotpAdaka hatI. karyA hatA. ApanuM muLavatana jayapura hatuM. 1919mAM zrI jamAlasva. idanabAI vaDodarA dIna khAM svargavAsI thayA. sva. IdanabhAIe saMgItanI uMca ArAdhanA tathA zikSaNa zrI abIda husenakhAna vaDedarA saMpAdana karI sArAye hiMdustAnamAM sarvoparI gAyIkA tarIke prasiddhi zrI abIhusenakhAnasAhebe saMgItanI uMca gAyakI tathA bIna, meLavI hatI Ape bhAratanA uMca sa gIta ustA pAse saMgIta sitAravAdana kalAnI uMca ArAdhanA temanA sva. pitA zrI jamAzikSaNa laI sArAye bhAratamAM saMgIta gAyakImAM suprasiddha pada prApta ludInakhAnasAheba pAsethI karI hatI. bhAratIya saMgItakSetranA Apa kayuM". ApanI gAyakI, madhura, tAla zabda, rasa, bhAvanA prAdhAnya eka uMca koTInA gAyaka tathA vAdanAcArya che. Apa saMgItanI hatI. khyAla, ThumarI, dAdarA, TappA Adi gAyakIomAM Apa gAyakI upara paNa sAruM prabhutva dharAve che. zrI abIhusenakhAnanA praviNyatA dharAvatA hatA. ziSya-ziSyAo temanI gAyakIno pracAra kare che. vaDodarAnA Apa sva. zrI ramajAnahusenakhAna vaDodarA eka nAmI gAyaka che. - vaDodarArAjyanA mazahura jalataraMga vAdaka sva. zrI ramajAnakhAMe zrI bApurAva phaNasalakara vaDodarA saMgItanI uMca ArAdhanA temanA sva. pitAzrI pyArakhAna pAse zrI bApurAva phalakare saMgItanI ucca zikSA bhAratanA khyAti karI hatI zrI ramajAnakhAMe saMgItanI gAyakI tathA vAdanakalAnI prApta rava, gAyaka zrI pheyAjhahusenakhAnasAheba pAsethI grahaNa karI sAdhanAmAM ati prabhutvapada saMpAdIta karyuM hatuM. zrI khAnasa hebe saMgItanA kSetramAM gAyanAcArya pada saMpAdIta karyuM hatuM. zrI sArAe bhAratanI saMgIta yAtrA karI bhAratIya saMgItamAM sarvoparIpada phaNasalakarajIye saMgItanI gAyakImAM vidvatA bharyuM sthAna prApta karyuM prApta karyuM che. zrI khAnasAhebe sitAra, dilarUbA, vAyolIna, bIna hatuM. AgrA gharAnAnI gAyakInA teo nAmI kalAkAra hatA. thoDA Adi vAdanakalAmAM paNa pAMDIyapada saMpAdIta karyuM hatuM. Apa varSa pahelAM teone svargavAsa thayela che. hiMdustAnI vAgha tathA pazcimAtya vAgha bajAvavAmAM ati nipuNa hatA. zrI kaMcanalAla mAmAvALA suta ApanA ghaNAe ziSya-ziSyAonuM vRMda che. sva. sayAjIrAva saMgIta tathA sAhitya kAvya kalAnA ArAdhaka zrI kaMcanalAla mAmAvALAnuM nAma bhAratIya saMgIta saMsAramAM ghaNuM ja prazaMsanIya mahArAjA ApanuM jalataraMga vAdana sAMbhaLI mehamugdha thaI jatA che. zrI kaMcanalAle saMgItanI uMca sAdhanA karI gujarAtamAM sArI hatA. hiMdustAnanA A svaranA svAmine ghaNA varSo pahelA svargavAsa prasiddhi saMpAdIta karela che. zAstrIya saMgItanI ustAdI gAyakInuM thayela che. paNa tenuM svara sarjana amara che. zrI khAnasAhebanuM paNa teoe uca pada prApta karyuM che. bhAratIya saMgIta jagatanA muLavatana AmA hatuM. eka nAmI kalA sAdhaka che. temaNe ghaNA ziSya ziSyAone taiyAra zrI hIrajIbhAI DokaTara vaDodarA karI saMgIta kSetramAM sArI nAmanA saMpAdIta karI che. Apa eka vidvAna saMgIta gAyaka cho. - vaDodarAnA suprasiddha saMgIta vAdanAcArya DokaTara zrI hIrajIbhAI bI e sudhI vidyAdhyana karI saMgItanI uMca upAsanAmAM temanuM zrI mustAna husenakhAM vaDodarA jIvana vyatita karyuM. temaNe vAyolIna vAdananI prAraMbhika zikSA zrI zrI mustAka husenakhAne saMgItanuM ucca zikSaNa temanA sva. barajorajI pAsethI grahaNa karI vAyolIna vAdanamAM addabhuta pAMDItya pitAzrI ramajAna husenakhAna sAheba pAsethI lIdhuM hatuM. zrI muratAka pta karyuM. tyArapachI saMgItanuM uca vAdana adhyana dilarUbA, sene sitAravAdananI kalAmAM ati prAviNyatA prApta karI. Jain Education Intemational
Page #566
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA amadAvAda-vaDodarA reDiyo sTezana parathI temanA ucakakSAnA progrAma rekarDanuM sarjana karela che. je bhAratIya kalA vAdaka mATe ati prasArIta kare che. bhAratIya saMgItakSetranA zreSTha sitAravAdaka che. saMgIta upayogI che. Apa baraDA rAjyanA suprasiddha zahanAI vAdanAcArya saMsAramAM temaNe ghaNuM zikhya-zikhyAo taiyAra karela che. che. Ape ghaNuye saMgIta spardhAmAM bhAga lIdhela che. zrI taslImakhAna vaDodarA zrI bhagavaMtarAva vAdhamAre baroDA bhAratIya saMgIta saMsAranA suprasiddha saMgIta gAyanAcArya zrI gujarAtanA suprasiddha dilarUbA vAdaka zrI bhagavaMtarAva vAghamAree taslImakhAMe saMgItanuM uMcazikSaNa temanA sva. pitAzrI vAdananI uMca koTInI zastrokta zailIthI uMca saMgIta sAdhanA karI ramajAna husenakhAna pAsethI grahaNa karyuM hatuM. A5 khyAla, dhUpada, bhAratIya saMgIta kalA kSetramAM dilarUbAvAdanamAM praNava sthAna prApta ThumarI Adi gAyakIonI zailI para sAruM prabhutva dharAvo cho. Apa karyuM che. ApanuM dilarUbA vAdananuM saMgIta progrAma AkAzavANI saMgItakSetranA uMca nAmI gAyaka che. amadAvAda vaDodarA parathI prasArIta thAya che. zrI salAmatakha vaDodarA zrI tha drakAMta zeTa amadAvAda zrI salAmatakhAne meMDalIna tathA vAyolIna vAdanakalAne abhyAsa gujarAtanA suprasiddha vAlIna vAdaka zrI caMdrakAMta zeTa temanA sva. pitAzrI ramajAna husenakhAM pAsethI karyo hato. Apa vAyolInanI adabhuta ArAdhanA karI bhAratIya saMgIta kSetramAM uMca vAdanakalAnA siddhahasta kalAkAra che. Ape vAdanakalAmAM saMgIta kSetre vAlIna vAdakanuM sthAna prApta karyuM". ApanA vAdananA saMgIta ghaNA ziSyo taiyAra karyA che. progrAma amadAvAda reDI parathI prasArIta thAya che. Apa zrI goviMdarAva zire vaDodarA vAyolIna vAdananA sarva zreSTha kalAkAra cho. bhAratIya saMgItakSetranA suprasiddha zahanAI vAnAcArya zrI goviMdarAva zrImatI mIrAbAI vADakara ziMdee zahanAI vAdananI uMca zikSA sva. zrI gaNapatarAva vasaIkara zrImatI mIrAbAI vADakara gujarAtanI suprasiddha gAyakoe saMgIpAsethI grahaNa karI hatI. Apa vaDodarA rAjyanA mazahura zahanAI tanI uMca ArAdhanA zrI khAdIma husenakhAna tathA zrI anavara vAdanAcAryuM che. zahanAI vAdananI kalAmAM Ape ghaNIja praviNyatA husena khAna pAse lIdhI hatI. A bhArata nA baMne khyAti prApta prApta karI che. bhAratanA reDIyo sTezana parathI ApanI vAdanakalAnA ustAda pAse dasa varSa saMgItanI zrImatI mIrAbAI vADakare sAdhanA progrAma prasArIta thAya che. karI saMgIta vidyAnA kSetramAM atyaMta uMca pada tathA sArI pratiSThA zrI hemendra dikSIta amadAvAda prApta karela che. Apa khyAla, ThumarI, dhUpada, ItyAdI gAyakIonI zrI hemendra dikSIte saMgItazAstra vidyAnuM uMca ayana karI zailI para sAruM prabhutva dharAve che. bhAratanI eka uMca keTInI baMsarIvAdanakalAmAM uca prAviryapada saMpAdita karyuM che. bhAratanA Apa saMgIta lAdhAtri che. amadAvAda reDIyo sTezana parathI ApanI saMgIta gAyakI prasArIta thAya che. baroDA saMgIta vidyAla uMca baMsarIvAdanakalAmAM ApanuM prasthAna che. Apa baMsarI yanI Apa saMgIta adhyApIkA che. saMgIta kSetramAM Ape ghaNIe vAdanamAM laya, svara upara abhuta kAbu dharAve che. amadAvAda reDIyo parathI ApanuM madhura baMsarIvAdana prasArIta thAya che. ApanuM saMgIta ziSyAo taiyAra karela che. sthAna UMca bhUMsarIvAdana kalAkAromAM che. Apa kalAnI sAdhanAmAM zrI rAmajI bhagata baroDA ApanuM jIvana vyatita kare che. gujarAtanA suprasiddha saMgItAcArya zrI rAmajI bhagate saMgItanuM zrI vasata joDe prAraMbhika darzana vaDatAla maThanA zrI guMsAIjI pAsethI saMpAdana karyuM gujarAtanA suprasiddha baMsarI vAdanAcArya zrI vasaMta bhAMDee hatuM. tyAra bAda bhAratIya saMgIta kSetranA mazahura saMgItAcArya zrI zAstrokta baMsIvAdananI sAdhanAmAM uMca pada prApta karI saMgItanA satAhusena tathA anavara husenakhAna pAsethI sAta varSa sudhI kSetramAM teoe sArI pratiSThA prApta karI che. svara, tAla, laya ane gAyakI siddhinI tapasyA karI gAna vidyAmAM AgrA dharAnAnI madhura rasadarzana darzAvavAnI ApanI be sarI vAdanamAM adbhuta gAyakImAM praNava pada saMpAdana karyuM. bhAratanA sarva zreSTha gAyakomAM sAdhanA che. bhAratanA UMca baMsarI vAdakomAM ApanuM prasthAna ApanuM prathama paMkatImAM sthAna che. Apa drupada, dhamAra, khyAla, che. amadAvAda-vaDodarA reDIyo parathI ApanI madhura svaravAhinI marI, ityAdI gAyakIo para sAruM prabhutva dharAvo cho. ApanuM prasArIta thAya che. saMgIta vidyAlaya muMbaImAM che tenA A5 AcArya pada cho, muMbai reDIyo parathI ApanI saMgIta gAyakI prasArIta thAya che. zrI zaMkararAva gAyakavADa vaDodarA zrI bhArgava paMDyA - bhAvanagara bhAstrIya saMgIta kSetranA zahanAI vAdana samrATa zrI bhAvanagaranA zrI bhArgava paMDayAe saMgItanuM gAyana vAdananuM zaMkararAva gAyakavADe zahanAI vAdananI uMca koTInI saMgIta sAdhanA uMca ayana " zrI saptakalA "nA saMgIta prinsipAla zrI karI bhAratIya saMgIta jagatamAM vAdana kalAnI sAdhanAmAM uMca jagadIpa virANIjI pAsethI karI, sugama saMgIta tathA zAstrIya gAyane prAvirya pada tathA pratiSThA pada saMpAdita karyuM che. ApanI " hijha vAdana vidyAmAM sArI pratiSThA prApta karI. Apa sitAra, vAlIna. bhAe sa vAIsa kaMpanIye eMsIthI nevuM rAgarAgInInI uttama giTAra tathA meDAlIna ItyAdI vAdhavAhanamAM sAruM prabhutva dharAvI Jain Education Intemational
Page #567
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 587 che. saMgIta sAdhanA sAdhavI te ApanA jIvananuM uMca dhyeya che. saMgItamAM prAvidhyatA prApta karI. Ape sva. ustAda amAna alI Ape bhAvanagaramAM ghaNue ziSya-ziSyAonuM saMgIta vRMda taiyAra khAna pAsethI paNa saMgIta tAlIma grahaNa karI hatI. hAlamAM Apa karela che. vaDodarA saMgIta mahA vidyAlayamAM rIDara tarIke kAryavAhI karo cho. zrI dvArakAdAsa vaiSNava bhAvanagara saragama ane layanA viziSTa prakAro mukha vilAsa paranuM temanuM kauzalya bhAvanagaranA prasiddha saMgIta sAdhaka zrI dvArakAdAsajI vaiSNave adbhuta che. bhAratIya saMgItanA uMcakakSAnA saMgIta mahAna kalAkAramAM saMgItano tathA tabalAvAdanane u ca abhyAsa zrI Aditya rAmajI ApanI gaNanA thAya che. pAse karI saMgItanI gAyakI tathA tabalAvAdanamAM sArI prAviyatA zrI atula desAI amadAvAda prApta karI che. Apa saMgItanA uMca sAdhaka che. zrI atula desAIe saMgItanI zikSA 5, zrI omakAranAthajI zrI vinAyaka vorA - gujarAta pAsethI grahaNuM karI saMgItanI dunIyAmAM praNavasthAna prApta karela che. zrI vinAyaka vorAe saMgItanI prAraMbhika zikSA temanA pitAjI banArasamAM bI. myujhIkanI parIkSA prathama zreNImAM pasAra karI che. suMdara pAsethI lIdhI hatI. teoe "tAra-zahanAI" nAmanA vAjIMtra para avAja dharAvanAra A AzAspada yuvAna kalAkAre amadAvAdamAM "saMgIta paDItya prApta karela che. svargastha gAyaka zrI yazavaMDArAya purohIta bhAratI " nAmanI saMsthAnI sthApanA karI che. ane teo amadAvAda sAthe tAra zahanAInI saMgata karI Ape bahuja prazaMsA prApta karI. reDIyo raTezananAM umadA keTInA saMgIta kalAkAra che. teo bhAratIya Ape zrI yazavaMtarAya purohIta pAsethI paNa saMgItanI zAstrokta saMgItanA prathama koTInA gAyaka che. zikSA saMpAdana karelI. muMbaI reDIye sTezana para Apa sa gIta zrI sudhIrakumAra sakasenA vaDodarA kalAkAra tarIke kAma karo cho. zrI sudhIrakumAra sakasenAe tabalAMvAdananI zikSA bhAratanA tabalAM zrI suMdaralAla gAMgAnI vaDodarA vAdanAcArya utAda habIbudInakhAM pAsethI lIdhI hatI. tabalAM vAdanamAM jayapura gharAnAnA zrI suMdaralAla gAMgAnIe nRtyanI tAlIma gurU teoe ajaraDA tathA dilhInA bAja para praviNyatA prApta karela zrI gaurIzaMkara pAse lIdhI hatI. hAla teo vaDodarA saMgIta mahA che. bhAratanA tabalAM vAdakomAM temanuM prathama sthAna che. layamAM teo vidyAlayamAM kathakanRtyanA adhyApaka tarIke kArya kare che. naya bahu ja abhUtatA dharAve che. gAyana vAdana tathA nRtya A traNeya uparAMta tabalAM vAdanamAM niSNAta che. gujarAtamAM temanA ghaNAM ja kalAomAM teo kuzaLatAthI saMgata kare che teo baroDA ekeDemImAM ziSya-ziSyAo che. tabalAM vAdanAcArya tarIke kAryavAhI kare che. zrI kanaiyAlAla jAvaDA rAjakoTa zrI sulatAnakhAM rAjakoTa zrI. kanaiyAlAla jAMvaDAnuM prAthamika jhU ya abhinava darzana temanA zrI sulatAnanAM rAjasthAnanA yuvAna sAraMgI vAdaka che. temanI saMgItanI zikSA temanA pitAzrI gulAmakhAM tathA ahamada gurA rAjathayuM hatuM. zrI. jAMvaDAe jayapura kathaka nRtyazailImAM praviNyatA vaida pAse thaI hatI. teo dara dharAnAnA mahAna sAraMgI vAdaka che. saMpAdita karI hatI teo saMgIta nRtya-nATaya bhAratamAM naya athA. hAlamAM teo ela IMDIyA reDIyo sTezane rAjakoTamAM sAraMgIvAdanApaka tarIke kArya kare che. rAjakoTamAM temanA ghaNAMja ziSya ziSyAo cArya tarIke kAryavAhI kare che. teo uMcakakSAnA sAraMgI vAdaka che. nayane pracAra kare che. hAla teo rAjakeTamAM nivAsa kare che. zrImatI surejAdevI zrI bAkara husenakhAM vaDAdarA vidvAna mathakamAra pilAInAM Adi ziSyomAMnA eka zrImati vaDodarAnA mazahura sitAra vAdaka zrI bAkara husenakhAMe sitA- sarajAdevI khokare bAlyavayathI ja zrI rAmagopAlanI nRtya maMDaLImAM ranI zikSA zrI alIakabara sarodanavAja pAsethI lIdhI hatI. sitAra kalAkAra tarIke joDAIne temanI sAthe ghaNo pravAsa kheDyo che. temaNe vAdanamAM teNe sArI khyAtI prApta karI gujarAta temaja bhAratamAM thoDo vakhata vaDodarAmAM saMgIta yunivarsiTImAM "bharata nATayama"nA prathama sitAra vAdanAcAryanuM sthAna saMpAdana karela che. teo bhAratanA adhyApaka tarIke kAryavAhI karI hatI. ane temaNe kathaka nRtya, svargastha mazahura ustAda zrI yAjha husenakhAM saMgItAcAryanA putra maNIpurI nRtya, kathakalI nRtya tathA bharata nATayama nRtyanA aneka thAya che. svataMtra kAryakramo ApyA hatA. nRtya kalA vivecaka dilhI saMgIta zrI muralI chAMta pAra rAjakoTa nATaka ekeDemInAM speziyala ophIsara zrI mohana khokaranAM teo zrI chAtapArajIne sitAranI zikSA ApanA pitAzrI suMdaradAsa patni che. pAsethI prApta karI, bAdamAM zrI AtmArAma vAsu pAsethI grahaNa karI. zrI subalakSmI nRtyavizAradA AkAzavANI rAjakeTa kendranA Apa kalAkAra che. zrI subalakSmIe bAlyAvasthAthI zAstrIya saMgItanI zikSA saMpAzrI zivakumAra zukla vaDodarA dana karyA bAda nRtyakalA sadana muMbaImAM sAta varSanI "bharata nATayama" paMDIta zrI zivakumAra gaMDalanA vatanI che. temaNe saMgItanI nI tAlIma lIdhI. temanA gurUzrI maNI A kalAnA niSNAta che. zilA pU zrI omakAranAtha ThAkura pAsethI saMpAdana karI, bhAratiya gujarAtanA saMgIta nRtya mahotsavo ane phIlma citromAM nRtye Apela Jain Education Intemational
Page #568
--------------------------------------------------------------------------
________________ 588 [ bRhada gutajarAnI asmItA zubhecchA pAThave che zrI mesaNukA jutha sahakArI maM. li. | mu. mesaNakA (tAluko- gArIyAdhAra) (jillo- bhAvanagara) sthApanA tArIkha : 30-11-54 noMdhaNI naMbara: 1054 zerabhaMDeLa : 69410-00 sabhya saMkhyA : 285 anAmata phaMDa : pa7pa7-87 kheDUta : 189 anya phaMDa : 4100-00 bInakheDUta : 96 bacubhAI DI. saMghI jAtIbhAI saMdhI maMtrI pramukha vya. kamiTa (1) mAdhubhAI kAnajIbhAI (2) hIrAlAla parabata () bacubhAI mAmada zubhecchA pAThave che zrI dasADA tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMgha lI. mu. pATaDI (tAluke- dasADA) (jile- surendranagara ) sthApanA tArIkha: 12-9-56 dhaNI naMbaraH 1549 zerabhaMDaLa : 63600 sabhya saMkhyA: 56 anAmata phaMDa : 80789 kheDUta : - anya phaMDa : 101798 bInakheDUta : - esa. vI. parIkha, maMtrI 1. kamiTInA sabhyo : 11 zubhecchA pAThave che zrI devagANuM jutha sahakArI maMDaLI lI. mu. devagANuM (tAluko-mahuvA) ( jille-bhAvanagara) sthApanA tArIkha : 27-10-09 dhaNI naMbara: ra92 zerabhaMDaLa : 80 hajAra sabhya saMkhyA : ra65 anAmata phaMDa : 49 hajAra kheDUta : 243 anya phaMDa : 19 hajAra bInakheta : 22 jIvarAma sukhadeva bAraiyA lakSmIrAmabhAi jAlIyA maMtrI pramukha Jain Education Intemational
Page #569
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbho grantha ] De, ke je no ghaNAM prAsAne prApta karela che. zrI nayanA jhaverI, zrI rjanA jhaverI, zrI suvarNA jhaverI gujarAtanI A traNa pairI benee saMgIta tathA nRtyanI tAjIna gurUzrI bIpIna siMhA pAsethI prahaNa karI hatI. ane bhAratanI pI saMgIta pariSadomAM praNava sthAna peAtAnI kalAdrArA saMpAdana karyuM hatuM. A traNe benee AsAmanuM maNIpurI nRtya, bharata nATayama, kathakanRtya tathA kathakalI nRtyamAM prAviNyatA prApta karela che. zrI praphullA paTela vAdarA zrI praphulA paTela saMgIta nRtya nATaya mahAvidyAlaya vaDAdarAmAM kathaka nRtyanA abhyAsa karI. temaNe A tAlIma jayapura dharAnAnA zrI suMdaralAla gAMgAnI pAsethI meLavI che. kiDI khAte thayela hiMdanA vizvavidyAlayAnI nRtya harIphAImAM ane mukhaImAM divAsa saMgIta maitrananI harIphAimAM prathama sthAna prApta karyuM hatuM. gujarAtanI prathama kakSAnI A kalAdhAtri che ane kalA tenI sAdhanA che zrImatI alI bhaiDa . vArA zrImatI aMjalIdevIe " bharata nATayama "nI zikSA zrI rUkSamaNI devI pAsethI prApta karI. Apa saMgIta nRtya nATaya mahAvidyAlayamAM vAdarAmAM prAdhyApaka che. citrajagatanA sagIta sarjaka zrI kayANajI- ANaMdajI ka philmI jagatanA mazahura saMgIta sarjaka zrI kalyANajI tathA zrI khAdhuM che bhAIoe zApa nathA sugama saMgItane byAsa karI sArAe vizvamAM sagItanI prAyitA dharAve che. temaNe prathama philmacitra 'nAgIna'mAM kalevAyeAlIna nAmanA vAjiMtra para napura perAbIna banI sArAe vizvanA mAnavIne saMgItanA madhura sAthI manomugdha karI dIdhA hatA. te banne bhAInI gatIe sarasvatIcaDamAM sakeTa saMgIta saI bhAnavayanana mana raMjIta karI dIdhA hatA. phIlmI saMgIta jagatanA mahAna sItArAme e zAstrIya saMgItanI uttama racanAmAM phIjhanamAM prasiddha karI che. ke je sa gIta racanAe bhAratIya saMgIta sa sAramAM sadAya ati raheze. zrI kALujI tathA zrI ANubhAI e bhAratIya phIlma jagatamAM je madhura svara baMdIzA samarpita karI che te sadAya mAnava hRdayanA aMtaramAM amara raheze. A baMne bhAIonA janma kacchanA iMca vaNIka parivAramAM thayA hatA. citrajagatamAM temaNe varNIe phIlmemAM zAstrIya tathA sugama saMgItane sajIva rUpo arpita karela che. A saMgIta sAdhakAnI uca bhAvanAe sadAya amara raheze. citrajagatanA mahAna saMgIta sarjaka zrI rA kara jayazina vAdarA citra jJatanA suprasiddha saMgIta sarjaka zrI pazine vasaMta khtAramAM zAstrIya tathA sugama sa gIta samarpita karI saMgIta kakSA vizAradonA mana raMjIta karI dIdhela che. bhAratIya saMgIta phImeAmAM A baMne bhAI enI yugala baMdhIe phIlmAmAM uMco bhAvanA prAdhAnya saMgIta sata karI mAnava hrazyamAM vRttinA UMca bhAvanAnu` abhidarzana karAvela che. ApanI phrIlma citra 589 23 ,, t " vasaMta ahAra " mAM vasaMta rAgamAM zrI bhImasena jozI dvArA gAyela cIjanI badIza ghaNI ja uMcakATInI tathA bhAvanA prAdhAnya che. zrI jayakIzana gujarAtanA eka ajoDa hArameAnIyama vAdaka che. tathA tabalA upara paNa pAMDIya prApta karela che. ane zrI zaMkara madrAsanA che. teo tabalA vAdana upara sArA kAbu dharAve che. " AmrapAlI " " dIla eka maMdIra ' " sImA '' " eTI meTa'' khAdI krama citromAM ApanI yugalabaMdhIne zAstrokata saMgIta uttama prakAranI badIzA samarpita karI che. vizvanI cAre dizAmAM Apa baMne bhAI yAnA saMgIta vijaya dhvaja pharakI rahyo che. bhArata, raziyA, amerIkA, bIkA bI kArana dezomAM paNa ApanI saMgItanI prazaMzA thaI rahI che. ApanI sa'gItakalA citra mananA tiyAsamAM sadAya bhara raheze. citra jagatanA mazahura gAyaka zrI mahamada raphI bhAratIya citra saMsAranA suprasiddha plebeka gAyaka zrI mahamada raphIe peAtAnA sumadhura kaMThe dvArA gujarAta, paMjAya, mahArASTra, karNATaka tathA sArAye vizvamAM saMgItanA sumadhura svaro prasarAvyo che, zrI raphIe sugama saMgIta tathA zAstrIya sa MgItanI adbhuta ArAdhanAthI sArAye citra jagatanA saMgIta premIyAnA mana harI lIdhA che. paramAtmAe bakSela madhura avAjanA guMjana tathA sAdhanAthI Aje sArAye vizvane zrI raphI sAhebe saMgIta gAyakI dvArA zmAna vistAra karI dIdhela che. krijha kAsTama vAIsa kupanIo temanI bArathI pa`dara hajAra rekorDa bhAratamAM prasiddha karI che. citrajagatanA suprasiddha gAyaka zrI mukeza saMgItanA sArAye vidha kSetranA gAyaka zrI mukhya pAnAnA ra bhaye vAjanI AdhanAthI gujarAta, mahArASTra ke pAya tathA pazcimAtra dezamAM pAnAnI nAma sumadhura svara DerIthI bhAratIya saMsAranA prekSakonA mana AnaMda raMjIta karI dIdhela che. nA zrI mukeze rAtadivasa saMgItanI mahAna sAdhanA dvArA sugama sa'gIta tathA zAstrIya saMgItamAM sArI prAviNyatA prApta karI che. manuSya jIvanamAM sAdhanA karavAthI nAdanI siddhi tathA paramAtmAnuM milana thAya chaeN. zrI mukeza sAhebe sagItanI siddhi potAnA madhura nAdAnA rAyananA kAma sArAe vizvamAM prasarAvyA che. madhura gAyakInA svara samrATa sva. ke. ela. sahugala sArAe vizvanA madhura gAyakInA svara samrATa zrI sahagalanuM citra saMsAranA pratihAsamAM kadI paNa bhulI zakAro niha. temaNe citra saMsAramAM abhinaya darzana tathA rAya sagItanI uca bavanAonuM darzana karAvI bhAratIya kSetranA citra prekSakonA mata AnaMda vibhAra karI dIdhA hatA. A svaratA madhura samrATe devadAsa, presIDa, tAnasena, dharatImAtA, caMDIdAsa mAdI pAye nyupIesasa citromAM abhinaya tathA saMgItanI ca sAdhanAnuM darzana karAvI bhAratiya citra saMsAramAMthI sadAne mATe samAdhI laI viNAdhArI sarasvatI devInu sadAne mATe ArAdhanA karavA cArlse gayA. Aja pazu temanA putra nI mukiAnIonI spara turIthI ane kalAthI sadAya amara sagIta sAdhaka che. A citra sa MsAramAM
Page #570
--------------------------------------------------------------------------
________________ 590 temanI smRti aharaniza yAda Ave che. citrajagatanI suprasiddha gAyIkA zrI latAmaMgezakara bhAratiya citra saMsAranI suprasiddha gAyIkA zrI latA maMgezakare zAstrIya tathA sugama saMgItanI adbhuta sAdhanAthI bhAratiya cItrakSetramAM sArI prASimatA dharAvI che. A sanAe potAnA kIlaka & dvArA citra jagatanA prekSakAnA mana rajIta karI dIdhela che. A saMgIta kalAdhAtrIye sArAye vizvamAM avAjanI mahAna sAdhanAthI sArAe vizvamAM peAtAnA madhura kaMTha prasArIta karela che. bhAratiya sagItakSetramAM temanI vIza hajAra saMgItanI rekorDa" hijha mAsTarsa vAIsa ' kuMpanIe prasiddha karI che. citra sasAranI mazahura gAcIkA zrI mAzA dezale citra kSetranI sumadhura gAyikA zrI bhAzA khoMsalee sukama tathA zAstrIya madhura saMgItanI ArAdhanA karI citragatamAM sArI prakriya prApta karela che. zrI AdyAdevIe pApe citrAmAM plebeka Apa temanI bAra gAyakI dvArA citra prekSakanA mana mAnata karI dIdhA che. hijha mAsTarsa' vAIsa 'panIe temanI ghaNIe dhvanI mudrikA prakAzita karI che. gujarAta tathA sArAe vizvamAM avAjanI sura sAdhanAthI sArI prasiddhI prApta karI he. zrI AmAM saMgIta kalAnI sAdhanAmAM masta rahe che. citra kSetranI madhura gAmIko zrImatI sumana kalyANapura mi citra sAranI kumAra gAyIko cI. mukhane kyAre bhAratIya zAstrIya tathA sugama saMgItano abhyAsa karI philmI mitra saMsAramAM plebeka gAyIkA tarIke sArI pratiSThA sapAdIta karela che. dhaNAe citromAM potAnA madhura kaMThe prasarAvI citrajagatanA prekSakonA mana nA visAra karI dIdhela che. bhAratIya citratanI A eka sArI pratibhAzALI svara sAdhIkA che. hijha mAsTarsa vAIsa kupanIe temanI dhaNIe rekorDa prasiddha karI che. citranI madhura svara sAdhIkA zrI gItAdatta citra sa sAranA kSetramAM gujarAtI tathA hiMdI gItA gAine peAtAnI madhura kaMThanI svara haherIthI sArAye gujarAta temaja sArAye bhArata varSanA saMgItapremanu banarane karI dIdhala che. zrI gItAe zAstrIya tathA sugama saMgItanuM ArAdhana karI citrakSetramAM plebeka gAyIkAnI sArI pratiSThA prApta karela che. zrI gItAdattanI hijha mAraTarsa vAIsa kaMpanIe gujarAtI tathA hiMdI rekArDI prasiddha karI che. bhAratIya citragatanI eka madhura suprasiddha saMgIta sAdhikA tathA uMca kalAdhAtrI Apa che. zrI ajIta marcaMTa gujarAtanA saMgItAcArya zrI ajIta maracaMTa gujarAtanA gIta saMgItamAM vAdya vRMdanI viziSTa sa`gIta racanA aMgenI pAzcAtya mUrane avatAravA mATe maraya raheze. temanI gIta saMgIta racanA mAtra reDIyo para ja nahi paNa grAmephena, raMgamaMca ane nRya nATIkA tathA calacitro dvArA gujarAtamAM lekAdAra pAmI che. helAM keTalAka vAMcI temAM kivI (muMbaI) nA gujarAtI saMgIta vimAtranA niyAmaka che. [bu gujarAtanI asmitA zrI ajIta zeTha ajIta zeTha zaizavathI zrI paMkaja malIka ane raviMdra--saMgItanA saMkArAmAM ghaDAyelA ajIta zeTha reDIyo ane ra MgamaMcanA gAyaka tarIke tema ja ziSTa saMgItika pravRttiomAM sayojaka tarIke pratiSThA pAmyA che. zrI dilIpakumAra rAya ane zrI pa milanA nikaTa saMparka ane protsAhana ne paNa te pAtra thAya che. zrI zeTha gujarAtanA sugama saMgItanA eka zreSTha kalAvizArada che. zrI e. Ara. ejhA muMbaI reDIye| jyAre elArDa piyara parathI saMgIta relAvatI eka bIna sarakArI saMsthA mAtra hatI tyArathI gujarAtI gItA vahAvatA zrI e. Ara. ejhAnA anubhave aneka ghATanAM pANI pIdhAM chaeN. sva bAju khemacaMda prakAza tathA avinAsa vyAsanA satrananA ane pAraMgAnuM khAkhI che. aneka hiMdI temaja gujarAtI prAmophona rekorDae temanA kaDavu LavuM pa che. zrI araviMda paDyA gujarAta vaDAdarAnAM saMgIta bhArvidyAzrayamAM zizna pAmeTAM zrI araviMda paDayA 1942 mAM muMbaI AvyAM. tyArathI ja reDIyeA ane calaciyA dvArA potAnA kalAvatAM rahyA che. pArzvagA uparAMta abhinaya kSetre paNa zrI paMDayAe kiti meLavI che. zrI minaLa mahAdevI amadAvAda t pAsethI lagabhArgadarzana meLavavA uparAMta A atrenI darpaNa " saMsthAmAM zrImatI mRNAlInI sArAbhAI A kalAkAra raviMdra ** gItAlI ' saMgItanI paNa tAlIma laI rahyAM che. amadAvAdanI sarayAnI sagIta kavitta sAthe sakaLAyelA che. zrI kAkIlA jozI bALavayathI ja saMgItanA anurAgI kokIlA jozI reDIye, phIlma grAmophona temaja raMgamaMca parathI saMgItanA sura rekAvatAM varSo junA kalAvizArada che. nAma evAja kaDa pAmelA 'gIta kokIlA 'nI aneka rekorDa leAkAdara meLavI cukI che. saMgItanI zikSA zrI manahara bha pAsethI teoe zAstrIya saMgItanI zikSA saMpAdana karela che. kokIlA heMne gAyelA rAsa garakhA gujarAtanA pAnI cukyA che. sa'gIta niyojaka zrI jayaMti kaumudI munazI khuNe khuNe prasiddhI nA teo pa nI che zaizavathI saMgIta pratye unmukha kaumudI munazIe sugama saMgIta kSetre gauravabharI siddhi hAMsala karI che. banArasamAM zAstrIyasaMgItanI tAlIma pAmezAM AkAzavANI muMbaInA A nAnI kalAkAranI gAyakImAM banArasI ThumarInI bahAra maghamadhe che. rUDIyA sIvAya phomamAM paNa temaNe pArzvagAyikA tarIke tathA raMgamaMca ane khya nATikAo mATe peAtAnA ka' vahAvyo che. gujarAtanA khyAtanAma nirdezaka zrI binuM majhamudAranA teo patnI che, zrI jayaMti jozI sagItamI pitAno vAnA mAmerA banI jozI daramAM muMbaI AvyA. zrI alArakhAMnA sahAyaka temaja ii mAvA mAM
Page #571
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbhe grantha ] gujarAtI saMgIta niyojaka tarIke kAmagIrI bajAvyA bAda zrI avinAza jAsa sAthe bahu lAMbA samaya sudhI saMkaLAyelA svA. kuzaLa gAyaka ane gujarAtanA zasa, garabA, saMgIta niyojaka tarIke rAsa, garabA tathA nRtya nATIkAmAM jayaMtI jozInI zakti bArI che. zrI tehumI enTi gujarAtanA ninu majhamuddAnI bolImAM zikSA pAmezAM tai enTI AkAzavANI parathI chellA pAMca varSathI potAnA madhuvara rakta karI hAve che. reDIyo mIyAya tya nArIkAomAM paNa temaNe utsAhabhera peAtAneA madhurakaMThe gAyakIdArA raju karela che. gujarAtanA khUNe khUNe temaNe temanA sugama saMgItanI bharagAyakInI caurbha prasarAvI che. zrI dakSeza dhruva bAlyavayathI ja saMgIta pratye abhIrUcI dharAvatA kSeza dhruvanI sagIna sAdhanAne ba ninu majhamudAra pAsa bhAkhyA. Aje te AkAzavANI parathI temaja raMgamaMca parathI gujarAtanI dharatI upara bhAra pravAve che zrI dilipa dhoLakiyA 1921mAM mItalaimI parivAramAM janmelA diIpa dhoLakIyAno madhurasvara 1944mAM muMbainA AkAzavANI para guMjatA thayo. hadaya pachI aneka sagIta rUpakonA saMgIta niyojaka tarIke nA gujarAtI calacitronA pArzvagAyaka tarIke teoe prasiddhi meLavI. 1950 51mAM zrI esa. ena. trIpAThI tathA zro citraguptanA sahu niyAjaka tarIke ane have svataMtra saMgIta digdarzaka tarIke praza MsA pAmI rahyA che. zrI ninu majamudAra gurUdeva ravindranAtha ThAkuranA prItipAtra banelA zAMtiniketananA banIka pinAkIna trivedI hiMda saMgIta uparAMta kti gIta temaja svaracita gIteA dvArA chellA trIza varSoMthI peAtAneA kaMTha vAjatA AvyA che. 1935thI temaNe AkAravAne aneka vividha mevALA ApI che. sarakAra ane ziyALu pravRttinAM pinubhA haMmezA praNavasthAne rahyA che. zrI punitA kathAriyA amadAvAda zAstrIyasa gItanI prArabIka tAlIma pAmerA punItA kaMthArIyAe 12 varSanI nAnI vayathI ja AkArAvANI amadAvAda parathI peAtAne kaMTha prasArita karela che. AkAzavANI dilhI uparathI pazu temanA gItA prasArIta pAmyA che. 9 varSanI nAnI vaye temaNe kalakattAnA eka sagIta samailanamAM bhAga lIdho hato. AkAzavANI uparAMta raMgamaMca temaja nRtyanATIkAmAM paNa kaMTha prasArIta karela che. zrI purUSottama upAdhyAya bAsavathI ja sagItAbe prazna thayelA zrI purUSottama upAdhyAya zrI avinAza bAmanI sagItapravRttimAM jaDela eka anokha sa'gItaratna che. zrI salAmata-nAkataalInA saMparkamAM AvyA pachI nitemanI svaronI eka navIna sarjana pAnI che. ATalI nAnI vayamAM paNa temanI gAyakI ane temanuM saMgIta AkAzavANI, phIlma, gama, grAmozAna tathA nRtyanATIkAmAM ghaNAM prasArIta thayelA che, gujarAtanA Apa mahAna sugama saMgItanA gAyaka che. kosata ane bhAratIya zAstrIya saMgItanA sAdhaka zrI majamudArane sagItakalAnA vArasA temanA pitA ane vaDAdarA jevI skAra hiMmAM meLavI, kAzInI pastI ane tenu saMgIta sevyA pachI biMdiSTa svaulInA kavi saMgItakAra tarIke prasthAna prApta karyu che. cArmiMgAnA sagIta niyojana, AkAzavANI ane raMga bhUrbha pakSI temaNe potAnI kalA prasarAvI kAkamAM mukhya che. AkAzavANI para vividha bhAratI'nA saMgIta vibhAganA saracAyaka che. zrI pinAkIna mahetA * bhAvanagara zaizavathI saMgItanu' vAtAvaraNuM pAmelA zrI pinAkIna bhAvanagaranI 'saptakalA' saMsthAdrArA temaja rAjakoTa AkAzavANI dvArA peAtAnA madhurakaMThanA kasaba jhaLakAvyo che. zAstrIyastareAnI lagAvaTa karavAnA pakSapAtI zrI pinAkInabhAI bAMdhelI svara cAjanA vALA ekanA eka gItane dhu vaividhyapurNa karavAnI zikta dharAve che. zrI bAbubhAi paramAra chellA dazeka varSathI reDIyo, grAmophona tathA raMgamaMca parathI zrI bAbubhAI paramAre saMgIna prasArIta karela che. gujarAtI krimAmAM paNa potAno kara prasArita karela che. zrI avinAza dhyAsanA lAMbA samayathI saMparkamAM che. 591 zrI pinAkIna zAha zrI nikumAra vyAsanA saMparkathI zokagItanA gAyaka banavA pinAkIna cAvra cheka 1945thI AkAzavANI, raMgamaMca, nRtyanATIkA ane calacitrodArA peAtAnI kalA raju kare che. pArzva gAna uparAMta abhinayo paNa temaNe javALA pAtharyA . 14thI zrI avinAza vyAsanI saMgIta pratinA eka avibhAjya agarUpe rahyA che. gujarAtanI dharatI paratemaNe temanA puraka prasarAvyo che. zrI pinAkina trivedI zrI prajJA chAyA vaDodarA zrI prattA thavA ThaMDA 1 varSathI AkAzavANI vAsa ane bIjA aneka kendro parathI gujarAtI gIte prasAra karatAM vAdarAnA vALyuMtA kalAkAra che. AkAzavANI uparAMta game temaja anya nATIkA paNa temanA svaranI mAdhyama banI che. gujarAtanA ghare gharamAM saMgItanA vara prasarAvyA che. zrI badrInAtha vyAsa kuTuMbanA satiSa vAtAvaraNanAMthI preraNA jhIlI taiyAra thayelA zrI nadInAtha vyAsane zrI dilIpa dhoLakIyAe gujAnI sagIta tarapha preryA. ane 1944thI Aja sudhI temanA kaM' reDIyeA, nRtya nArIkA temaja pronanA mAdhyama dvArA gujatA po) che, khyAnanA saMgIta niyojako sAthe kamenA pA gAyaka tarIke paNa temaNe prazasA meLavI che.
Page #572
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zrI moTIvAvaDI ju. vi. kA. saha.maM. li. | mu. beTIvAvaDI (tAluko- gArIyAdhAra) (jila- bhAvanagara ) sthApanA tArIkhaH 18-11-49 dhaNI naMbaraH 305 zerabhaMDoLa : 65000-00 sabhya saMkhyA : 330 anAmata phaMDa : 21670-00 kheDUta : 250 anya phaMDa : 6100-00 bInakheDUta : 80 bhejubhA mAdhubhA gohila vIrajI meghajI paTela maMtrI pramukha maMDaLI dhIraNa uparAMta khAtara-bIyAraNa sastA anAja, | muDa oila, kerosIna vigerene vepAra kare che. vya, kamiTi zeTha zrI osamAna hAjI nuramAmada zrI vIrajI devazI paTela zrI vazarAma jerAma paTela zrI kurajI jerAma paTela zubhecchA pAThave che zrI gaMDala tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMgha lI. mu. goMDala (ji - rAjakoTa) sthApanA tArIkha : 30-11-50 seMdhaNI naMbara : zerabhaMDoLa : 34980-00 sabhya saMkhyA : anAmata phaMDa : 99845-59 kheDUta : anya phaMDa : 96164-44 bInakheDUta : 45ra 317 - - ramaNIkalAla muLajIbhAI paTela lakSamaNabhAi popaTabhAI maMtrI pramukha zubhecchA pAThave che zrI meTA khuMTavaDA jAtha che. vi. kA. saha maMDaLI lI. mu. moTA khuMTavaDA (tAluko-mahuvA) ( jile-bhAvanagara) sthApanA tArIkha : 24-11-89 seMdhaNI naMbara: 310 zerabhaMDaLa : 1 lAkha 15 hajAra sabhya saMkhyA : 472 anAmata phaMDa : 15 hajAra kheDUta : 331 anya phaMDa : 16 hajAra bInakheDUta : 141 manaharabhAI jA. kANukIyA meghajIbhAI rUDAbhAI maMtrI pramukha - -: vya. kamiTinA sabhya - (1) ca dulAla durlabhadAsa gAMdhI (2) lallubhAi dhanajIbhAi (3) ciMDAbhAi masarIbhAI (4) mAdhAbhAI goviMdabhAI (5) mahArAjagara amaragara (6) mAdhubhAI kAnAbhAI maMDaLI khAtara, bIyAraNa, davA vigerenuM kAmakAja kare che. Jain Education Intemational
Page #573
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha pratha] zrI bhAlamalajI eka mahAna saMgIta digdarzaka che. temanuM madhura saMgIta Aje 1 nAnI vaye saMgIta prakRtimAM raMgAyelA zrI bhalamalajI AkAza- ghaNI philmomAM darzanIya thaI gayuM che. teo eka bhAratIya saMgIta vANI raMgamaMca temaja nRtyanATIkAo dvArA pitAnA kaMThane saMsAranA zAstrIya gAyaka paNa che. temanI saMgIta kAvya kRtio Aje gujarAtane paricaya karAvatA rahyA che. grAmophona temaja reDa para reDI, raMgamaMca, grAmophona rekarDa tathA nRtya nATIkAomAM prasArIta temanA gIta guMjane prasArIta thayelA che. thAya che. teo bhAratIya saMgIta saMsAranA eka mahAna kalAsAdhaka zrI rAmapyArIbAI che. Aje paNa ghaNI prazaMsA citra jagatamAM temanI che. bhAratamAM temanA ghaNAM ziSya-ziSyAo che. bacapanathI sAMgItIka vAtAvaraNamAM ucharelA zrI rAmapyArIbAI junI raMgabhUminA ApaNAM eka agragaNya kalAkAra che. cheka nA zrI suSamAM diveTIyA varSanI nAnI vayathI temaNe Aja paryata saMgItanA suro vahAvyAM amadAvAdanA suprasiddha divaTIyA parivAramAM janmelA suSamAM che. ghaNI nAnI vayamAM zrI rAba modInI nATayapravRttimAM ane bahena diveTIyAe saMgIta zikSA zrI jayasukhalAla bhojaka pAse tyArabAda dezI nATaka samAjamAM paNa teo gAtA AgyA che. lIdhI hatI. 1941-42 mAM teo muMbaI AvyA. tyArathI reDIyo zAstrIya saMgItanI zikSA ideranA sAraMgIyA zrI AlAdIyAnAM upara saMskRta, gujarAtI, kAvya pAThane mahilA maMDaLanA gIte pAsethI saMpAdana karelI. junI raMgabhUminA hAramoniyama mAstara temaja rAsa garabA ane nRtya nATIkAo dvArA potAnA kaMThano mehana junIyaranA teo patnI che. alabhya lAbha ApatAM rahyAM che. zrI mohana junIyara amadAvAH zrI suryakAMta dave vaDodarA zrI mohanabhAI junIyara zrI Aryanaitika nATaka samAjanA zrI suryakAMta davee saMgIta pratye abhirUcI vArasAmAM meLavI hAramonIyamavAdaka hatA temane sugama tathA zAstrIya saMgItane ghaNe ane zAstrIya saMgItanI zikSA zrI zAMtIlAla vyAsa pAse lIdhI. anubhava che. teoe potAno madhurakaMTha kolaMbIyA rekorDa tathA reDIyA paranA kAryakramamAM potAnI svararacanA ane gAyakI raja gujarAtI phIlma "cuDIcAMdala"mAM paNa saMgIta sarjana karI sugama karatAM suryakAMta dave vaDodarAnA eka nAmI saMgIta kalAkAra che. saMgItanA madhura gIte prasarAvyAM che. hAlamAM teo eka raMgabhUminA temanuM muLa vatana vaDhavANu che. kuzaLa hAramoniyama vAdaka che. zrI zarada aMtANI bA viNA mahetA ka7nA kalAkAromAM agragaNya evA zarada aMtANI chellAM daza gaLathuthImAMthI lokasaMgItanA saMskAra sAthe ucharelA viNA mahetA varSathI AkAzavANI parathI gAtA AvyAM che. reDIye sivAya chellA 21 varSathI reDI che sAthe saMkaLAyelA che. "bhagInI samAja' temanI prAmena rekorDa paNa taiyAra thaI ghaNI ja prasiddhi pAmelI che. nA sTeja parathI raju thatAM garabA dvArA guMjatA thayelA emanA saMgIta gAyakI uparAMta kImI kSetre saMgIta niyAjane paNa bhAI svare aneka saMgIta ane nRtya ane rUpakamAM tathA rekarDo dvArA aMtANI karI rahyA che. gujarAtanA lagabhaga badhA ja apragaNya saMgIta nirdezakenI racanAo zrI hariza bhaTTa parabaMdara raju karI che. bAlyakALathI saMgItanA vAtAvaraNamAM ucharelA harIza bhaTTa zrI sulocanA vyAsa temanA moTA bhAI ane gujarAtanA loka gAyaka zrI yazavaMta bhaTTanI janma mahArASTrIyane paNa saMskAre gujarAtI zrI sucanA pAse saMgItanuM zikSaNuM lIdhela hatuM. reDIye, phIlama ane raMgamaMca vyAsa gujarAtanA khyAtanAma saMgIta kalA vizArada zrI avinAza parathI potAne svara prasArIta karela che. 150 thI temaNe reDIyo vyAsanA patnI che. temanA pitAzrI kRSNarAva nakara pote ja eka dvArA aneka gujarAtI gIto temaja saMgIta rUpake gAyAM che. kelabIyA zAstrIya saMgItanA gAyaka che. ane gujarAtI dezI nATaka samAjamAM kaMpanIe prakAzita karelI temanI reke paNa prasiddhi pAmI che. abhinaya karatA hovAthI saMgItanA bIja ane gujarAtI kalA zrI vibhA desAI vaNava) - amadAvAda saMgItanA saMskAra sulocanA bahenane nAnI vayathI maLyA. aneka hiMdI gujarAtI calacitromAM pArzva gAyIkA tarIke temaNe prANu 1961nI AkAzavANI sugama saMgIta harIphAImAM dvitiya reDayo che. gujarAtI nRtya nATIkAo, raMgamaMca ane reDI para Avela A reDI kalAkAre anya aneka spardhAomAM bhAga laI paNa temaNe gujarAtI gIto gAyA che. aneka pAriteSake meLavyAM che. 1964mAM amadAvAdanA pratiSThita saMgIta kalAkAra zrI rAsa bihArI desAI sAthe lagna graMthIthI zrI avinAza vyAsa amadAvAda joDAyAM. grAmajaina rekerDa dvArA paNa A kalAkArane avAja vahetA - gujarAtanA mahAna kAvya tathA sAhItya saMgItAcArya zrI thayo che. avinAza vyAsane bAlavayathI ja saMgItanA u ca saMskAro prApta thayA hatA. saMgIta kalAnI sAthe temane sAhitya tathA kAvyaracanAne zrI sudhA diveTIyAM amadAvAda uttama vAra maLela che. temanA gujarAtI kAvyo Aje gurjara grAmophona rekarDonA rasika zrotAothI sudhA lAkhIyAnuM nAma bhUminI cAre dizAthe pragatimAna thayela che. teo citra jagatanA ajANyuM nathI. teo svara vijaka kSemu diveTIyAnAM patnI che. Jain Education Intemational
Page #574
--------------------------------------------------------------------------
________________ Bes teo bahuja junA pramozana kalAkAra che. A uparAMta khinna bhAratIya AkAzavANI kAryakrameAmAM tathA rAsa garabA spardhAmAM bhArgadarzaka tarIke paNa temanI sagItajJatAno kALo khAtAM rahe che zrI huMdA vyAsa amadAvAH amadAvAda nivAsI harSadA vyAsane janma lIbaDImAM thayA hatA. bI. e. sudhInA Academic jJAnathI ja sa MtAya na pAmatAM temaNe saMgItanA vidhisara abhyAsa paNa cAnu rAkhI gejanI sa gIta harIphAImAM prathama sthAna prApta karavA uparAMta temaNe dilhInA yutha phesTIvalamAM paNa sAMkRtika pratinidhi tarIke kAjarI ApI che. reDIyeA tathA saMgIta nRtya nATIkAmAM temanA avAjanI surIlI phIratatAnanI kalA jovA maLe che amadAvAdanA kalAkAra zrI janArdana 2 vanAM teo panI che. gujarAtanA khUNe saMgIta muza prasarAvyAM che. bA ketumAna pAradhI amAvAda svastha zrI emakAranAthajI jevA siddahasta saMgIta maharSinI sagata zikSAno lAbha pAmelA A uDIyA kaLAkAra eka nIra gAyakInA ja svAmi nathI, paraMtu svara niyeAjananI paNa suja dharAve che. sunnI zAstrIya gADha ane avAjanI phikta jemanI viSezatA ke. evA kalAkAranI pratimA harathI thAya. rIyA po pAMgavI zarU thaI. Aje teo kAzavANI amadAvAdanA supratiSThita kalAkAra che. zrI janArdana rAvaLa muLa saurASTranA A kalAkAra kAyadAnA AMtaka tathA sarakArI kama cArI davA chatAM saMgItamAM vanasa madhura gaMbhIra avAja dharAvatAM A kalAkAra gItAnI ane viziSTa rajuAta mATe noMdhanIya che. zrI dilIpa paTela amadAvAda vyavasAye dharAve che. bhAvavAhI amadAvAda amadAvAdanI gujarAta kaeNlejamAM bI. e. pAsa karavA sAthe koleja jIvana daramiyAna paNa saMgIta sAdhanA cAlu rAkhI aneka saMgIta harIphAI emAM prathama sthAna sa`pAdIta karI cukelA A zAkAre 'gItanI vidhisaranI zikSA meLavI gAMdharva bhAvidyAlayano saMgIta vizAradanI upAdhI hAMsala karI 152 thI te AkAzavANI parathI sugama saMgIta raju karatAM AvyAM che. reDIye| sivAya aneka jAhera saMgIna kAryakrama ApelAM che. ane katinI harIphAi emAM paNa bhAga lIdhela che. vyavasAye tee vIkeAnA mA~cArI che. zrI jayaMta desAAi amadAvAda khAdhyavayathI ja sa'gIta zokha dharAvatA zrI jyaMta desAI 1949thI reDIyA kalAkAra tarIke sa`gItanA kAryakrame| ApI rahyA che. gujarAta yunivarsiTInA te snAtaka che. 1955 nA yutha phesTI vajramAM sAMskRtika pratinidhi tarIke gujarAta yunivarsiTI nA temaNe rAjarI ApelI. [ bRhada gujarAtanI asmitA zrI rAmabhadvArI rasAka amadAvAda mULa vizanagaranA A saMgIta kalAdhara ema.bheMsI, kAvA uparAMta hAla pI. ecaDI.nA abhyAsI tathA gujarAta kaoNlejanA prAdhyApaka che. temaNe mRdu gahana avAjanI zAstra yatA sAthe prayoga zIlatAno samanvaya sAdhI sa MgIta kSetre avanavI pratiSThA jamAvI che. amadAvAdanI svara saMsthA saMgIta 'zruti' nA te sacAlaka che. zrI madhusudana zAsro amadAvAda cchA para varSathI amadAvAda--DA bhAkAzavANI parathI guMjatA thayelA zrI madhusudana zAstrInA madhura gaMbhIra avAja gIteAnI bhAvavAhI zabda svararacanA sAthe prazaMzaniya che. vaDAdarA saMgIta mahAvidyAlayamAM traNa varSa saMgItanI kriyA kapa bI. I. thayelA vyavasAya nara nA khAte yojAyela raviMdra saMgItanI mAno paNa bhAga lIdhA hatA. zrI sureza jAnI amadAvAda svastha paDIne A mAmakAranAtha ThAkara sAMnidhyamAM zAstrIya mRgItanI rikSA pAmelA zrI sureza jAnI zA be dAyakAthI guma mAtamAM saMgIna gItA gAtA bhAvyA che. kA para varSa thI kAzavANInA amadAvAda, dilhI yArda kendra pathI temaNe ka patA mukhyA che. DIyo sivAya tyanATikAmamAM paNa saMmanA svara prajAti thAya che. 'gIta gAya uparAMta svara niyojana kSetre paNa temanI kalAsiddhi ullekhaniya che. zrI puSpA chAyA rAya junAgaDhamAM janmelA zrI puSpA chAyAe saMgItanA viSaya sAthe ema. e. karavA uparAMta sa gIta vizAradanI padavI meLavI che. emanA madhura avAja rAjakoTa reDIyeA parathI prasArita thAya che. teo suprasiddha svara niyeAjaka zrI upedra trivedInA patnI che, zrI kamala bAroTa dAresalAmamAM janmelA A suprasiddha pAgAIkAe muMbaInI sendrIyasa kAlejamAM bI. e. nI parikSA pasAra karI mukhyavasthita ustAda abdula rahemAnakhAna tathA snehala bhATakara pAse saMgItanI suvyavasthita tAlIma prApta karI, Aja sudhImAM ghaNA hiMdI phIlmamAM plebeka ApI cukela che. hAlamAM teo ustAda gujhAma mustakAkhAnI rAhabarImAM saMgIta zikSA laI rahyA che. bhAratanI ca kalAdhAtrImAM sa'gItaprAviNya prApta karela che. zrI nInA zAhuM InDA amerIkana seHsAyaTInA sa MgIta nRtya vibhAganA mAnada maMtrI zrI nInA zAhanI sugama saMgItanI bhUmikA zAstrIya saMgItanA vidhisaranA abhyAsamAM rahelI che. muMbaI DIyA parathI temanA sugama saMgIta tathA zAstrIya saMgItanA madhura ravara prasArita thAya che. teoe saMgIta zikSA zra hAphIjhaalIkhAna pAsethI sapAdana karI hatI. zrI nirUpamA zeTha gAMDAnA divAna parivAramAM janmeza ne abhinaMta sakAra
Page #575
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRitika saMdarbha cepa ] si Mcana pAme, nirUpamA seTha Aja sudhI DIyA, mAmerUna, nRtyanArIkA, temaja gamaca dAya potAnA prasArita kraya che. kAlejanA varSo daramiyAna muMbaInA kokila kaMTha tarIke temaNe prAviNyatA meLavI hatI. 1957 mAM teozrI ajIta zeTha sAthe lagnagraM'thIthI joDAyAM. zrI paMkaja malIkanA nikaTa sa parka daramiyAna peAtAnA kaMThe mAdhupa ane sparanI bu. zilatAthI kAM pa'kaja bAbune paNa emaNe prabhAvita karyA hatA bhArati vidyA bhavananA sugama sa'gIta vibhAgamAM teo mAnA masI che. phrIztI citrALAmAM pazu pArzva gAyakI ApavAnuM zarU karyuM che. zrI purNimA jhaverI ttera varSanI vakhathI. bharUpInA kAryakramathI zarU karIne bAra sudhI zrI purNimA varIe raDIyA, nRtya nATikA, tathA garabA mAsavAmA praNava sthAna prApta karela che. temaNe zAstrIya saMgItanI zikSA zra nArAyaNarAva dAtAra pAse lIdhI hatI. 1957nA raziyA khAte yojAyela yuphesTIvalamAM bhAga laI temaNe gujarAtI saMgItanuM gaurava vadhAryuM che. zrI pauravI desAI zaizavathI ja sAMgItIka vAtAvaraNamAM ucharelA pauravI desAie navatara peDhImAM sArI pratiya sapAdana karI che. 1961thI te AkAzavANI parathI sugama saMgIta prasArIta karI rahyAM che. raMgamaMca taimaja nRtyanATIkAmAM pazu temanA para baLAtA rahe che. hAlamAM teozrI mInAkSI mukhIdrI pAse zAstrIya saMgItanI zikSA laI rava che zrI sumAya dasA vAdarAnA saMskAradhAmamAM ucharelA A kalAkAre bI esa.sI. sudhInA vidyAbhyAsa uparAMta mahArAjA sayAjIrAva myujhIka enDa phAIna ArTasamAM zAIya gItanI zikSA lIdhI hatI. zrI bhAnu-- prasAda ThAkaranI preraNAthI sugama sa'gItamAM gAyana ane svararacanAnA kSetre paNa smaraNiya phALo noMdhAvyo che. saMgIta raMgamaMca uparathI aneka prakAranA madhura gIta prasarAvyAM che. zrI rAjula mahetA suprasiddha saMgIta nirdezaka zrI nInu majamudAranA putrI zra rAjula mahetA zizuvayathI ja saMgItamaya vAtAvaraNamAM UTharyA hatA. AkAzavANI muMbai parathI varSothI temane sumadhura kaMTha prasArIta thAya che A kalA sAdhIkAe saMgItanuM zAstrIya zikSaNa banArasa yunIvarasITI tathA bhAratIya vidyA bhavananI saMgIta vidyApIThamAM lIdhu hatuM. gujarAtanI janatAmAM teNe sItA Adeza prasarAyela che. zrI amala saTa bhAvanagara bhAvanagaranI "sanakalA' saMsthAmAM sAMgInIka mArga darzana pAmevA A nadIta saMgIta kalAkAra tenA gaMbhIra, gahana ane mAvayukta avAjathI saMgIta rasImAM TuMka samayamAM sArI khyAti prApta karI zakayA che. teo zrI purUSottama upAdhyAyanA ma darzana ce sa gIta adhyana karI rahyA che. 55 zrI. jayAti dhar kaisA meAsALamAM sagItanA vArasA pAmelA zrI jyAti dhara chellA 15 varSathI vaDAdarA AkAzavANI keMdra parathI sugama saMgIta prasArIta karI rahyA che. zAstrIyasaMgItanI zikSA bhAratIya saMgIta mahAvidyAlaya vaDAdarAmAM lai AkAzavANI muMbai keMdramAM gujarAtI vibhAganA karmacArI che. zrI bAlakRSNa dhADA vAdaro vaDAdarAnA sugama saMgItakSetre A agraNI kalAkAra muLa saiArASTranA vatanI che. sa'gIta pravRtti emane vArasAgata maLI hovA uparAMta emaNe prAthamIka tAlIma paNa lIdhI che. chellA dasakAthI teo bhAkAzavANI amadAvAdanArA parathI saMgItanA kAryakrama ApI hyA che. AkArAvAsInA lAITa myujhIka konsarTa mAM bhemaNe sakriya bhAga lIdho che. te uparAMta te svaracita racanAo pazu kare che. vyavasAye sarakArI karmacArI che. zrI niladhArA desAi vAdarA vaDAdarA yunIvarasITInA ema myujhIkanI padavI meLavelAM A saMgIta kalAkAra chellA bAra varSathI reDIyeA kAryavAhI ApI rahayA che. zAstrIya saMgItanI zikSA temaNe zrI zivakumAra zukala pAsethI vaNu karI hatI. vAdarAnI sthAnika pratimAM haMmezA sakriya bhAga le che. emane avAja zAstrIya saMgItanI 'ca bhAvanAzALI madhura zaikAnA che. ane gAyakImAM paNa prArvitA zrI mRdulA parIkha vAdaza zAstrIyasa gItanI suvyavasthita zikSA kaI rahelAM A sagIta kalAkAra bI.e. vItha myujhIka che, ane ema.e. (myujhIka)nA vidyArthInI che. teonA pitAzrI 'gAMdhava mahAvidyAlaya"nI zikSaNa pravRttimAM lAMbA samayathI saMkaLAyelAM che. zAstrIya saMgItanI nAthImathI purAyelA madhura svara gama saMgItamAM virAja asara upa kare che. teo saphaLatApUrvaka svataMtra svararacAo karI zake che. zrI mukuMda vyAsa amadAvAda khyAtiprApya gAyanAcAya paDIta zivakumAra mAlanA padhdhi zrI mu da vyAsa vadarA yunIvasITInA prema maLe. myujhIka che, vaDAdarAnA sa'gItakSetre ghaNA junA anubhavI saMgIta kalAkAra che. zAstrIya khyAla, gAyakI ThumarI, dAdarA uparAMta gajhala yAdI madhura bhAvathI raju karI zake che. ane tee svaracita saMgIta racanA paNa kare che, saMgItanA kSetre te pragati karI rahyA che. zrI manubhAi paramAra bhAvanagara zrI manubhAi paramAra sugama saMgItanA sArA abhyAsI che. teoe sa'gItanI zikSA temanA bhAI bAbubhAi paramAra pAsethI lIdhI hatI. gajhala, bhajana tathA leAkagIta upara sArI khyAtI pAmela che. hAla krU reDIyeA sTezananA saMgIta kalAkAra che. sva. mahArAjA zrI bhAvasiMhajI sAheba bhAvanagara bhAvanagaranA sva. mahArAjA sAheba zrI bhAvasiMhajI sAheba saMgItasAhitya tathA kA yazAtranA prakhara vidvAna hatA. temaNe sa MgIta
Page #576
--------------------------------------------------------------------------
________________ vet zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI sAMDhakhAkharA sevA saha. ma. li. zrI mAMDavI sevA sahu. ma. li. mu. sAMDhakhAkharA (tAlukA- gArIyAdhAra ) ( jillA- bhAvanagara ) 68para sthApanA tArIkha : 28-8-62 noMdhaNI naMbara : zerabhaMDALa : 25501-00 sabhya saMkhyA : anAmata kuMDa : 565753 kheDUta 71 : anya kuMDa : 467-71 bInakheDUta : pRthvIsihajI hamIrasiMhajI gAhila dudAbhAI padamAbhAi paTela pramukha maMtrI vyavasthApaka kamiTinA sabhyA zrI mezvajI avera paTela zrI jAdava parazotama paTela zrI jayavaMtasiMha vadhumA gohila 67 Jain Education Intemational zrI sujAnasiMha juvAnasiMha gehala zrI vijayasiMha dAdabhA gAhila zrI mohana savajI paTela sthApanA tArIkha : zerabha DALa : anAmata phaMDa : anya phaMDa : mu. mAMDavI (tAlukA - gArIyAdhAra ) jillA- bhAvanagara) sthApanA tArIkha : zerabhaMDALa : anAmata kuMDa : anya krUDa : DubIma abdulA maMtrI 12-12-50 13290-00 10383-82 3896-91 zrI prAgajI harIbhAI zrI bhInA mAnA zrI zrIkrama vastA [ bRhada gujarAtanI asmitA 3. dAThA ( tAlukA--taLAjA ) ( jillA-bhAvanagara ) 27-6 -59 noMdhaNI naMbara : 2027 41920-00 sabhya saMkhyA : 157 1377 00 kheDUta : 112 314400 bInakheDUta : 45 zubhecchA pAThave che zrI dAThA jutha khe. vi. vi. kA. sahakArI maMDaLI lI. dharamazI dIyALa paTela pramukha vya. kimiTa kheDUta bInakheDUta zrI javera nAraNa zrI velajI rAmajI zrI vAlA meM huna noMdhaNI naMbara : 469 sabhya saMkhyA : 252 : 203 jayasukhalAla maganalAla zAha manubhA zIvubhA saravaiyA maMtrI pramukha vya. kamiTinA sabhyo :-- (1) zrI dilIpasiMha gumAnasiMha (ra) zrI gaphula narazI kharaka (3) zrI muLajI bhImA kharaka (4) gaphula lakhamaNa (5) hIrajI arajaNa maMDaLI khAtara, bIyAraNa vigerenuM kAmakAja kare che. temaja sabhyone bina sabhyAnA kheta upajanA mAla kamizanathI vecANa karI Ape che. : 49 www.jainelibrarv.org
Page #577
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] lIyaDa nAmanA sa'gItanA mahAna graMthanuM sAta bhAgAmAM sarjana karyuM. hatuM. temaNe bhAvanagara rAjyamAM potAnI pAse mahAna gAyaka, gAya kAe, vAdanakArAne Azraya ApI sAhitya, saMgIta tathA kAvyakalAne vikasAvI hatI. svargastha mahAna sAhebe temanA rAvamAM zra DAyAlAla zivarAma nAyaka, zrI viThalarAma, zrI dalasukharAma zrI hIrakhAM, zrI ravImAM sinArI, surata, zrI mAnakuvara gAyIka, A capramAdIyAdakA vidhAne potanA rAjyamAM Aya AApI nAda kalAne dhamaja prasAhana Apyu hatu. zrI DAyAlAla zivarAma pAme vizvane mahAna saMgIta graMtha " saMgIta kalAdhara " lakhAvI temane prakAzita karAvI saMgItanI dunIyAmAM zrI mahArAja sAhebe amara kirti prApta karI che. zrI svastha mahArAjA sAheba saMgItanI sAtheAsAtha kAvya racanAkAra paNa hatA. sva. mahArAjA zrI kRSNakumArasiMhajI bhAvanagara bhAvanagaranA sva. mahArAjA sAheba zrI kRSNakumArasiMhajI sAhebe saMgIta tathA sAhitya saMsAramAM mahAna kalA vizAradone Azraya ApI gitaSThA pratye vIja sahAnubhutI darzAvI hatI. temaNe paNa naeNmanA pinAkInI jema potAnA rAjyamAM saMgIta tathA sAhityakalAne pravasthAna ApI sAhItya tathA sagIta zAstronA pracAnuM sarjana karyuM hatuM. temaNe temanA rAjyamAM zrI mahamadamAM binakAra, zrI nArAya vArDa citArIDa, zrI bAnAva khADe jatara Mga vAdaka, zrI vAsudeva ThAkura, zrI gajAnana ThAkura, zrI bAbAena ityAdi gAyaka, vAdaka vizAradone preAtsAhana tathA Azraya ApI nAda vidyAnA amulya phALA ApyA hatA. sane 1963mAM bhAvanagaramAM jyAre saMgIta pariSadane AyeAta karavAmAM AvI tyAre vizvanA mahAna gAyaka punya paDIta zrI omakAranAne AmaMtraNa mApI pAtAnA rAjya aMgalAmAM nivAsa karavA mATe teDI gayA. svargastha paDItazrI emakAranAthajI ThAkurane bhAvanagaranA narezazrI pratye ghaNuMja mAna tathA premAdaza bhAva hatA. bhAvanagaranA vionA saMgIta tathA sAhitya pratyenA umadA amara prema bhAvanA sagIta sAhitya saMsAranI kalAnI mahAna bhAvanAo kadI paNa visarI zako nahiM. temaNe klAvizAradAne rAjyAzraya ApI nAda vidyAne aharaniza savata rAkhI che. temAM bhAvanagara rAjyanA tathA rAjavIone kalAnI bhAvanA mATenA amara saMdeza che. mahAkALe zrI vibhaoNsa hajI sAheba bhAvanagara bhAvanagaranA nareza zrI virabhadrasiMhajI sAheba sAhitya tathA saMgItakalAnA sAdhaka che. ApazrI sa MgItanuM u ca zikSaNa sa MgItAcA zrI gajAnanabhAI DI. kAkara pAsethI sapAdIta karI sitAra temaja tabalA vAdananI kalAmAM pAMDItya dharAveA che. Ape ApanA rAjyamAM u ca kakSAnA saMgIta gAyakone tathA saMgIta vAdakone Azraya ApI saMgItakaLAne tathA sAhityane ghaNuM ja urojana ApyuM che. Apa sAhitya saMgIta pratye uca bhAvanA dharAveA che. ApazrIe kalAne jIvana arpita karela che. kumAra zrI zivabhadrasi hajI bhAvanagara kumAra zrI zivarasiMhajI sArDane saMgIta sAdhanAnuM phreMca akhana 197 bhAvanagaranA zunya gAyaka zrI gajAnanamA Akara pAsethI saMpAdita " hatuM. IlA, sitAra, bA yAdi pAnakakSAno abhyAsa sAdhanA dvArA karI Ape saMgItamAM prAyitA prApta karela che. zAstrIya saMgIta pratye Apa uca bhAvanAe dharAve che. Apa Apanu sArUM'e jIvana saMgItakalA prAptimAM vyatita karI do. saMgItakalA che mAnava vananuM sAcuM dhana che, ane praznA prApti pazu saMgIta dvArA thAya che. mahArAjA zrI jazavatasiMhajI sAheba sAbU zrImAna mahArAjA sAheba zrI jasavaMtasiMhajI sAheba bhagati kAlikA mAtAnA parama upAsaka che, ane sAhityazAstranA prakhara vidvAna che. bhAratanI sagIta sAdhanAmaya sa MgItakalAnA teo mahAna pujArI che. temaNe temanA rAjyamAM bhArata varSanA nAnI guNI gAyako napA vArtAne Azraya bApI. saMgItakaLAne mAnava vanamAM jAgRtinI bhAvanAonu madhura nilana arpita karela che. zrI mahArAjA sAheba eka sArA kAvya racanAkAra che. temanI kAlImAtAnI banAvelI kAvya racanAe bhAratanA nAmI gAyaka pa`DItazrI jasarAjajI sagItAcA samaya samaya para gAya che. temaNe bIna, sinAra, dillabhA, subAra yAdi vAdyonI saMgIta tAkrima bhAratavarSanA ustAda pILAna pAsethI grahaNa karI hatI. ane gAyakI zrI viSNunArAyaNa bhAtabIcha tathA zrI viSNu bikhaka pAsethI sapAdita karI hatI. bhAratanA prathama kakSAnA te saMgItAcA che. zrI yazavaMta DI. bhaTTa bhAvanagara satasabAra 5. zrI omakAranAthanA ziSya zrI dharAvata bhaTe saMgItanuM prAthamika abhinavadana potAnA pitAzrI durgA-- zaMkara bhaTTa dvArA sapApti karyuM', 'gItanA uca sarakArAnI pata punya paDIne zrI kAmakAranAtha ThAkaranA mArgadarzanathI vadhAre pratibhAzALI banI. zrI bhaTTajI dilarUbA, sitAra, vAyeAlina, meDAni rAvaNahathA, lyuke, phyu rAkhatA, hArmoniyama tArarAhanAi Adi vAgho para sArUM prabhutva dharAve che ane sAhitya tathA saMgItanA uMca prabhAvazALI kalAkAra che. temanI sagItakRtio k saMgIta hAtharasa 'nyu. pI., 'saMgIta kalA vidvAra "-miraja, " saMgIta kalA ''gvAlIyara " kazAyana -aaN, * rAtrinI hAtharasa -yu pI, " saMgItamAdhurI '-banArasa Adi saMgIta mAsikeAmAM samaya samaya para prakAzita thAya che. zrI bhadranI kalA prape zrI sthAnasAranAtha sAkura, zrI paMkaja bhalI, zrI paDIta jasarAja, paMDIta phIrAja dastura, svAmI zrI vallabhadAsajI, sva. 5. phIza kAbha, kumAra zrI narapatasiha, zrI dharmazIbhAi zAha, zrI bAgAya daspati, yu. mahArANA zrI vijayadevasAya, sva. zrI prabhAdeva, pa nI. Ara. devadhara, go khAra, sI. mahetA khAdi guNI kalArano sApha mAna tAga dharAve che. bhaTTajInI sagIta kalA kRttio bhAratIya saMgIta jagatamAM abhAva ane sarvoparI che. zrI mAvata bhaTTanI sidhdhA zrI subA kriyAkara, zra kaiTI bA nA ziSya nI nadakumAra gAhI, zrI rAvakumAra sarakhaiyA, zrI jAla bharUcA, zrI dArA mahetA, zra! phreMDI bharUcA temanI gAyakIno pracAra kare che.
Page #578
--------------------------------------------------------------------------
________________ 598 [ bRhada gujarAtanI asmitA zrI rasikalAla aMdhAriyA bhAvanagara zrI gulabhAi maiyA bhAvanagara zrI rasIkalAle temanA vaDIlabaMdhu zrI bAbulAla aMdhArIyA zrI gulabhAI dekheyAe saMgIta tathA kAvya racanAo upara pAse saMgItanuM uMcazikSaNa grahaNa karI, saMgIta saMsAranI duniyAmAM praviNyatA prApta karI saurASTramAM potAnI khyAti saMpAdana karela che. temane madhura kaMTha tAla sAdhanA dvArA prasArIta karyo. zrI rasika Ape kASTataraMga, sitAra, vAyolina, vAdyo upara sArUM praviNya bhAIe cAracAra kalAka sudhI riyAja tathA sAdhanA karI guNIjanemAM pada saMpAdita karela che "gulanA gIta" e kAvyane graMtha Apane pravaNasthAna prApta karyuM che. temanI ziSyA zrI yegInI desAI tathA prakAzita thavAno che. ApanA ziSya tathA ziSyAo A5nI kalAne zrI saralA trivedI temanI madhura gAyakIne pracAra karI rahyA che. pracAra kare che. zrI rasIkabhAIne kAryakrama AkAzavANI rAjakeTa dvArA prasArita rAjyagAyaka 3, zrI dalasukharAma ThAkora bhAvanagara thAya che. temanI gAyakI zabda, svara, tAlaprAdhAnya che. hAla teo bhAvanagaranA rAjya gAyaka sva. zrI dalasukharAma ThAkare saMgItanI mAjIrAja garlsa hAirakulamAM saMgItAcAryapade nokarI kare che. zrI prAraMbhIka ArAdhanA temanA pitAzrI pAse karI hatI. tyArapachI rasIkalAla uMcakeTInA gujarAtanA saMgIta sAdhaka che khyAla, gAyaka, uMcazikSA junAgaDhanA navAba zrI baDe mahAbatakhAnajI pAse lIdhI dhupada, dumarI Adi gAyakI upara teo prabhutva dharAve che. temanI hatI. junAgaDhanA navAba gAyane tathA vAdanakalAnA adbhuta sAdhaka gAyakImAM uttama bhAvasa tathA tAladarzanane UMca bhAva milApa che. hatA. sva. zrI dalasukharAma ThAkore uMca sAdhanA karI bhAratIya saMgIta samrATa sva. zrI yazavaMta purohita bhAvanagara saMgItakSetramAM nAmI gavaiyA tarIke UMcapada saMpAdIta karyuM hatuM. kirAnA gharAnAnA suprasiddha bhAratavarSanA svargastha zrI yazavaMta dilhI, lakhanau, baroDA, jAmanagara, jayapura, udepura Adi zaheranAM purohite meTrIka sudhI vidyArthina bhAvanagara zrI dakSiNA muti bhavana jAyela mahAna samAraMbhamAM pitAnI kalAnI praviNyatAthI uttama mAM karI jIvananA uMca bhASA siddhAMta grahaNa karyA hatA. temaNe pada saMpAdana karyuM hatuM. pra. maulAbakSa zrI ThAkoranI gAyakI saMgItanuM prAraMbhika abhinava darzana svargastha saMgata zAstrI sAMbhaLI ghaNAja prabhAvIta thayA hatA. zrI ThAkora nATaya raMgabhUminA zrI zaMkararAva vyAsa pAsethI lIdhu hatuM. tyAra pachI saMgItanI uMca eka umadA abhinaya naTavarya tathA svasamrATa hatA. A kalAno kakSAnI saMgIta sAdhanAno abhyAsa svargastha zrI omakAranAtha svAmI svargavAsI thayela che. sva. bhAvasiMhajI mahArAjAne zrI ThAkura saMgItAcArya tathA kirAnA gharAnAnA saMgItazAstra vizArada ThAkoranI ThAkoranI kalA pratye anahada premabhAva hato. zrI bAlakrISna kapilezvarI buvA pAse saMpAdana karI saMgIta jagatamAM zrI narendra ema. bALakIyA bhAvanagara uca koTInA gAyakanuM sthAna saMpAdita karyuM hatuM. bhAratavarSanA bhAvanagaranA DokaTara zrI nareMdra dhoLakIyAmAM saMgItanA uMca nAmI gAyakomAM Apa praNava sthAna dharAvatA hatA. ApanI saMgIta saMskArane vArase temanA pitAzrI tathA temanA parivAramAMthI utarI gAyakI madhura tAla, svara, zabarasa tathA bhAvanA prAdhAnya hatI. Avyo hato. zrI dhoLakIyAe saMgItanuM gAyana, vAdana zikSaNa Ape bhAratanA saghaLA reDIye raTezanethI saMgIta progrAma prasArIta lakhanaunA zrI barakalaUllAkhA pAsethI laI saMgItakalAnI sAdhanAmAM karyA hatA. bhAratamAM ApanA ghaNAe ziSya ziSyAo ApanI praviNyatA prApta karI hatI. hAlamAM paNa teo sa gIta kalAnI gAyakIne pracAra kare che. A saMgItanA mahAna sAdhaka vargavAsa vidyAmAM rasa dharAvI zrI abhinava saMgIta kalA maMDaLamAM pitAnI thayA che, paNa temanI kalA amara che. sevAo Ape che. saMgIta kalAnA sAdhaka che. vAlIna samrATa sva. zrI jagadipa virANI bhAvanagara zrI viSNubhAI e. A zrI viSNubhAI e. ajavALiyA bhAvanagara bhAvanagaranA sva. zrI jagadIpa virANI sArAe gujarAtanA eka zrI vijubhAI ajavALIyAe saMgItanuM UMca zikSaNa zrI ajoDa vAyolIna vAdanAcArya hatA. temaNe IjInIyarIgano vidyAbhyAsa anaMtarAya rAvaramaMDale pAse laI saMgItakSetramAM sArI pragati prApta karI, vidyAdhanamAM tathA citra kalAmAM paNa ghaNI ja praviNyatA prApta karI che. teo gAyakI tathA saMgItanA zAstramAM sAre rasa dharAve che. teo bhAratanA ghaNAM saMgIta guNonA samAgamamAM AvI karI hatI, paraMtu saMgItanA uMca saMskAra temanA parivAramAMthI utarI AvyA hatA. temaNe vAyolInanI prAraMbhika vAdana sAdhanA gayA che. zrI ajavALIyAbhAI hAramonIyamavAdanamAM sArI khyAti bhAvanagaranA svargastha zrI haribhAI zarmAjI pAsethI prApta karI hatI dharAve che. hAlamAM paNa teo saMgItanI sAdhanAmAM jIvana vyatIta tyAra pachInI uMca sAdhanA temaNe ekAMtamAM rahI vAyolInanA abhyAsanI sAdhanA rAta divasa karI potAnA jIvanamAM temaNe sAMgo- sva. zrI nAraNadAsa DI. ThAkara bhAvanagara pAMga utArI vAyolInanA prathama kakSAnA saMgIta kalAkAra tarIke bhAvanagaranA vAdanAcArya sva. zrI nAraNadAsa ThAkare tabalA sthAna prApta karyuM. ApanA saMgItanA progrAma AkAzavANI parathI vAdananI ArAdhanA temanA pitA pAsethI uMca zikSaNa laI karI prasiddha thatA hatA. Ape saMgItanA umadA graMthonuM paNa sarjana hatI. va. dalasukharAme zrI nAraNadAsane tabalAmAM parana, mukhaDA, karyuM che ane kAvya racanAmAM paNa prAviyatA saMpAdana karI hatI. toDA, kAyadA Adi aMgonuM zikSaNa ApI zrI nAraNadAsane ApanA ziSya tathA ziSyAo ApanI kalAne pracAra kare che. A tabalAnA vAdanAcArya banAvyA hatA. paraMtu A mAnA pujArIne saMgItanA sAdhaka gaMdharvakanI du iyAmAM saMgIta karavA cAlyA gayAM che. thoDA varSo pahelA svargavAsa thayo. Jain Education Intemational
Page #579
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] zrI lAbhubhAI ke. purohIta bhAvanagara prApta karI. saurASTramAM ghaNue ziSya-zikhyAo taiyAra karyA. Apa zrI. lAbhubhAIe tabalAvAdananI zikSA zrI bAbubhAI aMdhArIyA eka bhAvanagararAjyane " praviNa gAyaka" nI padavI dharAve che. tathA zrI rasIkabhAI aMdhArIyA pAsethI grahaNa karI hatI. saurASTranA saMgItanI sAdhanAmAM Apano agatyane phALo che. ApanI gAyakI ghaNAe saMgIta kalAkAro sAthe temaNe saMgata karela che. teo tAla, laya, rasa, svara bhAvanA prAdhAnya che. saMgItapremI tathA kalAnA sAdhaka che. zrI madanajIta mahetA bhAvanagara zrI naTavarasiMhajI rAThoDa bhAvanagara bhAvanagara nivAsI zrI madanajIta mahetA varSothI vilepArale zrI naTavarasiMhajIe tabalAvAdananuM zikSaNa zrI choTakhAna (muMbaI)nA rahIza che. teone saMgItano vAraso temanA rava. mAtuzrI bIjanerIvALA pAsethI lIdhuM hatuM. Apa ajaraDA, dilhI, puraba vidyAbena taraphathI maLela che. sva. vidyAbena mahetA 1938thI 1945 dharAnAnA tabalAvAdaka che. Ape saurASTranA ghaNae kalAkArone sudhI "AkAzavANa" muMbaInA gAyaka kalAkAra hatA. bAlyavayathI ja tabalAnI saMgatI Apela che. zrI madanajIta mahetA tabalAvAdaka tarIke muMbaI ane upanagaromAM zrI mahendrakumAra je. trivedI bhAvanagara khubaja jANItA che. muMbaInA kapriya, virakAro, vAdake ane zrI mahendrakumAra trivedIe sugama tathA zAstrIya saMgItanI zikSA gAyaka, zrI mahetAnI saMgItakalAthI paricita che. svabhAve AnaMdita ' tathA namra che. zrI mahetAnI saMgItakRtio jANItA kalAkAronA kaMThe zrI yazavaMta bhaTTa tathA zrI harSadarAya zarmA pAsethI lIdhI hatI. gavAya che. saurASTranA ghaNAe saMgItamaMca upara teoe progrAma ApyA che. teo eka prabhAvazALI kalAkAra che. zrI zAMtilAla bagaDIvALA bhAvanagara zrI harihara ema, kApaDI bhAvanagara nivAsI zrI zAMtilAlabhAIe tabalAnI sAdhanA - bhAvanagara bAlyavayathI ja karelI che. temaNe tabalAMnI saMgata sva. gAyaka zrI - zrI harihara kApaDIe ema.e. sudhI vidya dhyana karI, vAyolIna , zaMkararAva vyAsa tathA mAstara vasaMta sAthe karI tabalAvAdananI kaLAmAM tarapha temane zizuvayathI prema hovAthI vAdananI ugra saMgIta zikSA kuzaLatA batAvI ane A baMne saMgItakAranA mana jItI lIdhA. temaNe zrI anaMtarAva svaramaMDale pAsenI grahaNa karI vAyolIna vAdanamAM zrI zAMtIlAla eka saurASTranA sArA guNI tabalAvAdaka che. temaNe praviNyatA prApta karela che. teo lekagIta ane sugama saMgItanuM tabalAvAdananI tAlIma temanA ghaNae ziSyone ApI che. tabalAMmAM sarjana kare che. temanA pitAzrI mehanalAla kApaDI uMca saMgItanA Apa laya tathA zuddha layakArInI bhAvanAonuM darzana karAve che. sAdhaka che. zrI baLavaMtarAya jI. bhaTTa bhAvanagara zrI harSadarAya eca. zarmA saMgItAcArya zrI baLavaMtarAya bhaTTe saMgItanuM prAraMbhika abhizrI harSadarAya zarmAe saMgItanuM tathA vAyolInavAdananuM zikSaNa navadarzana muMbaInA saMgIta vidyAlayamAM karyuM hatuM. tyArabAda saMgItanuM temanA sva. pitAzrI haribhAI zarmA pAsethI lIdhuM hatuM. temanA zikSaNa bhAratIya saMgIta jagatanA mahAna dhuraMdhara sva. paMDIta zrI pitAjI sArAe saurASTranA vAyolIna vAdaka hatA. zrI harSadarAya gujarAtI omakAranAthajI pAsethI grahaNa karI zrI bhadajIe gAna vidyAmAM kAvyo tathA vara sarjaka che. ravabhAve zAMta tathA vivekazIla sarvoparIpada saMpAdana karyuM che. zrI bhadrajI bhAratiya kalA kSetranA kalAkAra che. mahAna gAyaka che. teo khyAla, dhrupada, dhamAra, DumarI ItyAdI gAyazrI kAMtilAla dave bhAvanagara kIo para sAruM prabhutva dharAve che. ane banArasanI "hiMdu vizva bhAvanagaranA sitAravAdaka zrI kAMtilAla dave eka uMcakeTInA vidyAlaya" nA saMgItAcArya padane zobhIta karI rahyA che. teo gAyasitAravAdaka che. temaNe abhinava saMgIta maMDaLamAM saMgIta dvArA kInI sAthe sAthe dilarUbA tathA tabalAvAdanamAM paNa sArI praviNyatA ghaNI sevAo ApI che. teo kalAnA sAdhaka tathA namra sevAbhAvI dharAve che. zrI bhaTTajIe "bhAvaraMga saMgIta haherI" nAmanA saMgItanA kalA pujArI che. uMca keTInA grathanuM sarjana paNa karyuM che. jemAM temaNe uMcakakSAnI zrI ramaNalAla esa. paMDayA kAvya racanA, madhurasvara tathA kaThIna bhAvonuM bhAvadarzana karAvela che. bhAvanagara AkAzavANI amadAvAda parathI Apano progrAma prasArIta thAya che. zrI ramaNalAla paMDyAe saMgItanuM zikSaNa zrI jIvarAjabhAI bhAratamAM ApanA ghaNAe ziSya-ziSyAo ApanI kalAne pracAra pAsethI lIdhuM hatuM. zrI ramaNalAlabhAI saMgIta tathA sAhityanA guNI kare che kalAkAra che. Apa ApanuM sArUMe jIvana prabhubhakti tathA e gItanI zrI lAlajIbhAi ke. maDIyA ' bhAvanagara sAdhanAmAM vyatita karo cho, Apa bhAratanA ghaNAM guNI kalAsAdhanA zrI lAlajIbhAIe saMgItanuM prAthamika adhyana "zrI kRSNakumAra samAgamamAM AvI gayA che. saMgItamAM Apa dhyAma magna thaI siMhajI aMdha udyogazALA" mAM karyuM hatuM. tyArabAda saMgItanuM va che. saMgItamAM harigana gAvA e ApanuM kartavya che. zAstrIya adhyana kAMtIlAla vI. zAha dvArA grahaNuM karI teo sitAra, zrI vAsudeva DI. ThAkura bhAvanagara dilarUbA, baMsI, tabalA Adi vAdyo bajAvavAmAM sArI pragati karI. zrI vAsudevabhAI saMgItAcArye saMgItanuM ucca zikSaNa temanA zrI lAlajIbhAI zrI satyanArAyaNa saMgIta vidyAlayanuM pacIsa varSathI - sva. pitA zrI dalasukharAma ThAkura pAsethI grahaNa karI uMca prAviyata saMcAlana kare che. Jain Education Intemational
Page #580
--------------------------------------------------------------------------
________________ 60. [ bRhada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zrI adhAra grupa ke. e. koTana zubhecchA pAThave che jInIMga enDa presIMga saha. maMDaLI lI. zrI jApharAbAda mAchI. saha.maM. li. mu. rAmapurA (bhaMkoDA) | mu. jApharAbAda (tAluko-viramagAma ) (jillo- amadAvAda) (tAluko- jApharAbAda) (jillo- amarelI). sthApanA tArIkha : 21-8-59 seMdhaNI naMbara : 24474 zerabhaMDoLa : 240800 sabhya saMkhyA : 172 sthApanA tArIkha : 1953 noMdhaNI naMbara: - anAmata phaMDa : 42550 kheDUta : 153 zerabhaMDoLa : 103564-91 sabhya saMkhyA : 595 anya phaMDa : 155655 bInakheDUta : 19 bAbubhAI sI. vorA choTubhAI vI. mahetA kAMtibhAI i. paTela maMtrI pramukha pramukha. saurASTranI jUnAmAM jUnI mAchImAra sahakArI maMDaLI 15 thI kArya | khetI utpAdana vadhArI sahakArathI muzkelIo dura kare. kare che jApharAbAda vistAranI sukI bumalA mAMchI tathA Adhunika paddhatithI | sudhArelI jAtanuM bIyAraNa, rAsAyaNIka khAtara temaja sendrIya khAtara, vijJAnIka rIte yAra thayela lemIneTeDa bumalA tathA phIsa cIpsa ane jaMtu* zika davAo, simenTa, lokhaMDa pAIpa, ejIne, oIlakaDa, DIjhala, viTsanI tamArI jarUrIyAta mATe jApharAbAda mAchImAra sahakArI maMDaLI lI | | kerosIna vigere meLavavA mATe sahakArI saMsthA tarapha mITa mAMDe. grAmya varka. ne saMparka sAdhe. sopa, mazInarI, rI rIMga ane gyAsa veDIMga, ilekaTrIka velDIMga, pAIpanA maMDaLI mAMchInuM khAtara vahece che. tathA mAchImArone jarUrI DAmara, ATA, pala go vigere banAvavA sahakAra sAdhe ApanA mAlanuM samUhamAM kAtho, sUtara vigere purA pADe che. ekatrita karI ApanA gAmanI vividha kAryakArI sahakArI maMDaLI dvArA samuhamAM kAlA pholANa karI jIna presa karAvI, beMka dvArA dhIrANunI savalata meLavI, daramaNa rUrI * 25 paisA ema gAMsaDIe 3 eka mujabanuM rIkaTa meLavavA sahakArI maMDaLInA pagathIye caDhaje "jaya sahakAra" jala-rANI malTI parpajha IjekaTara paMpa, makAne, kuvAo, Tayubavela temaja boravela mATe cena, laMgara, zAphaTIMga vI. sTImaranAM dareka sAmAna mATe lakha tAherabhAi isamAila enDa kAM, dArUkhAnA, muMbaI 10 relI : 374777 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #581
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha prakhya] 696 zrI kAMtilAla vI. zAha senagaDha sva. zrI harilAla ema. zarmA bhAvanagara zrI kAMtIlAla zAhe saMgIta tathA vAdananI uMcasAdhanAnuM saMgIta sva. zrI harIlAla zarmAe gujarAtI sAta dhoraNa sudhIno abhyAsa zikSaNa saMpAdIta karI, gujarAtamAM thA saurASTramAM ghaNAe ziSya-zi karI saMgIta vidyAnuM uMcazikSaNa bhAvanagararAjyanA mazahura sitArabAo taiyAra karela che zrI. zAha gujarAtanA tathA saurASTranA uMca vAdanAcArya zrI rahImakhAna pAsethI prahaNa karyuM hatuM. zrI zarmA keTInA gAyaka tathA vAdaka che. temaNe saMgItanI zikSA amadAvAdanA sitAra, dilarUbA, vAyolIna Adi vAgho upara sAruM prabhu va dharAsuprasiddha dilarUbA vAdanAcArya zrI nAgaradAsabhAI pAsethI laI vatA hatA. teoe khAsa karIne vAyolInamAM ati praviNyatA dIlarUbA vAdanamAM zAha bhAIe ati prAviNyatA prApta karI. tyAra saMpAdana karI hatI. sArAye gujarAta tathA saurASTranA sva. zarmA uMcapachI tabalAvAdananI kalAmAM paNa teoe prasiddhi saMpAdIta karI. keTInA vAyolIna vAdaka hatA. sva. zarmAjIe anya saMgIta zikSA sonagaDhanA mahAvIra jaina cAritra rAnAkSamamAM teo saMgItAcAryuM che. zrI trikamalAla bhejaka pAsethI paNa prApta karelI. A saMgItanA ane saMgItanI gAyakImAM paNa mahatA dharAve che. teoe kAma mahAna vAyalIna vAdanAcArya tArIkha 7-5-63nA roja prabhunA taraMga nAmanA vAghanI sedha karela che teo prajJAcakSu che. darabAramAM sadAne mATe cAlyA gayA. sva. samajI 40 varSa sudhI zrI zrI dharamazIbhAI zAha kAThIyAvADa saMgItazALAnA saMcAlaka hatA. nRtyaalaMkAra thI dharamazIbhAI zAhe ITara sudhI vidyAbhyAsa karIne vAdaka zrI bAbubhAI (mIThu beMDa) bhAvanagara karI saMgIta tathA nayakalAnI sAdhanA tarapha temanI manovRtIo bhAvanagara temaja saurASTranA mazahura kalerIyoneTavAdaka zrI bAbujAgRta thaI bAlyavayathI lalItakalAo pratye sahAnubhUti hovAthI bhAIe kalerIyoneTa vAdananI zikSA temanA pitAzrI sva. zrI bacuvidyAbhyAsamAM mana lAgyuM nahi. zrI zAhabhAIne jIvanamAM saMgIta bhAI pAsethI grahaNa karI sArAye gujarAta tathA saurASTramAM vAdanakalAmAM tathA nRtyanI sAdhanA karavAnI tamannA jAgI. nRtyAbhyAsanuM temaNe prasiddhi prApta karela che. ane zAstrIya saMgItanA paNa teo prAraMbhika zikSAdarzane zAMtinIketanathI zarU karI, tyArapachI malabAramAM sAdhaka che. rahI " kathakalI nRtya " mATe nRtyAcArya zrI kuMju nAyara pAse eka kalerIyAneTa vAdaka zrI rajhAkabhAI bhAvanagara varSanI nRtyazikSA lIdhI ane 1947mAM bhAratanA khyAtiprApta che nRtyAcArya zrI udayazaMkara pAse zikSA laI nRtyazailImAM prAviyatA bhAvanagaranA mazahura kalerIyAneTavAdaka zrI rajhAkabhAIe kelIsaMpAdIta karI. bhAratanATayamanI uMca zikSA madrAsamAM rahI zrImatI neTanI UMca zikSA zrI bacubhAI pAsethI saMpAdana karI karIneTarUkhamaNIdevInA ziSya rAjagopAla pAse grahaNa karI bhAratanATayamamAM vAdanamAM mAM vAdanamAM sArAye gujarAta tathA saurASTramAM praviNyatA dharAve che. hAla sArI pratiSThA prApta karI. tyArabAda "kathakanRtyanI sAdhanA zrI mAdhanA zrI nI rajhA zrI rajhAkabhAI amadAvAda reDIyo para kalerIyoneTanA kalAvaMta tarIke suMdaralAla gAMgAnI pAse vaDedarA yunivarsiTImAM laI kathakanRtyamAM nokarI kare che. amadAvAda reDI parathI zrI rajhAkabhAIne vAdana khyAti prApta karI. Apa saMgItamAM dIlarUbAnA vizArada cho tathA mAtrAmAM prasArIta thAya che. progrAma prasArIta thAya che. teo eka uMcakakSAnA kalerIneTanRtyamAM nRtyaalaMkAra che. Ape nRtyamAM ghaNAe ziSya-ziSyAo bAdanAcAya che, taiyAra karela che. zrI zAha bhAratIya nRtyanA eka mahAna sAdhaka che. zrI nuramahamada alArakha dekhaiyA bhAvanagara zrImatI jhaverIbahena zAha bhAvanagara zrI nuramohamada dekhaiyAe kalerIyoneTa vAdananI uMcazikSA zrI - saMgItavizAradA zrImatI jhaverIbena zAhe saMgItane abhyAsa jamAlabhAI allArakha dekhaiyA pAsethI grahaNa karI vAdanakalAmAM sArI zrI rAvajIbhAI paTela pAse karI praviNyatA prApta karela che. zrI khyAti prApta karela che. zrI dekhaiyA vAdanakalAnI sAthe sAthe kAvyajhaverIbena zAha nRtyAcArya zrI dharamazIbhAI zAhanA dharmapatnI che. racanAmAM paNa praviNyatA dharAve che. teo taraphathI eka kAvyaracanAno teo baMne saMgItakalAnA sAdhaka che. saMgItasAdhanAmAM temanA jIvana uttama graMtha prakAzita thayela che ke je graMthamAM uttama gajhalanI umadAvyatIta kare che. zrI jhaverIbahena zAha zAstrIya saMgIta pratye bahuja DhaganI zAyarIo che. rAjakeTa reDIyo parathI temanI zAyarIonA prema dharAve che. progrAma prasArIta thAya che. saurASTramAM teo vAdana tathA kAvyazrI jItubhAI pra. mahetA bhAvanagara racanAnI zAyarImAM sArUM mAna dharAve che. sAhitya tathA saMgItajagatanA mahAna sAdhaka zrI jItubhAI che. bInakAra sva. zrI mahamadakhAna bhAvanagara mahetA ve. khAnasAheba abdula karImakhAnA saMparkamAM AvI bhAvanagararAjyanA suprasiddha bIna tathA sitAravAdanAcArya zrI kIrAnA gharAnAnI gAyakInI sAdhanA karavAne temane zokha lAgyo. mahamadakhAM desAthe saMgItanI uMca sAdhanAnA darzana dvArA sArA kIrAnA gharAnAnA zrI yazavaMta purohIta pAse saMgIta vidyAnuM bhAratamAM uMca kalAkAranI haroLamAM pitAnuM nAma prasiddha karela che. zikSa) laI teoe sArI pragati karI che. zrI mahetA saMgItanI teo sitAra, bIna, dIlarUbA Adi vAdyo para sAruM prabhutva sAthe sAthe sAhitya jagatanA eka suprasiddha philosophara tathA mahAna dharAvatA hatA. hijha mAsTarsa voIsa rekerDa kaMpanIe temanI rekorDa lekhaka che zrI mahetAnI uMcakakSAnI zabdabhAvanA prAdhAnya lekhana prasiddha karela che teonA vAdanakalAne progrAma muMbaI, amadAvAda, kRtio mAsikamAM tathA akhabAromAM prasiddha thAya che. rAjakeTa reDIyo sTezana parathI prasArIta thatA hatA. rAjakoTa saMgIta Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #582
--------------------------------------------------------------------------
________________ 02 akAdamImAM teo sitAra tathA zrInanA saMgIta adhyApaka hatA. bhAvanagararAjyanA tee khIna tathA sItAravAdanAcArya hatA. varSa pahelA temano svargavAsa thayA che. sAta sva. zrI cunIbhAI esa. trivedI bhAvanagara bhAvanagaranA khyAtiprApta saMgItazAstrI sva. cunIbhAi trivedIe sagItanI prAraMbhIka tAlIma temanA pitAzrI pAsethI lIdhI hatI. tyArabAda sitAra, dIlarUbAvAdananI zikSA temaNe upara jaI sitAra samrATa zrI AlAba'dekhAM tathA jhAkurUdInakhAM pAsethI grahaNa pharI gItakSetramAM sitAravAdanAcAryana cada kAma karyuM". bhAvanagaranI skulomAM Ape saMgIta mAstara tarIke sArI pratiSThA prApta karI hatI. A trivedae "sitAra mane" nAmanA pustakanuM paNa sarjana karI prakAyita karela che. A sagIta kalA sAdhakanA 16-6-6panA rAja svargavAsa thayA che. sita samrATa sva. zrI rahImakhAna bhAvanagara bhAvanagarAjyano tathA bhAratavarSanA gamazahura sinAaMtara zrI hImakhAne saMgIta sAdhanAnuM uMcuM abhinavazana karI sagIta saMsAranI dunIyAmAM pravasthAna apAvaMta karyuM hatuM. sva khAnasAhebanu mULa vatana no vapura hatuM, paNa temane 1. bAyasiMhajI mahArAjA temanI sitAravAdananI kalAthI mugdha thaI bhAvanagaramAM vALyA hatA. zrI khAnasAe potAnI citAravAnanI kalAthI samasta vizvanA bhArANI vikaTerIyAne Anavibhora karI dIdhA hatA. bhAratanA cakorInA vADAmAM dhyApanuM mahatvanuM sthAna kIta hatu. sva. mastakIra gAyaka murazada bhAvanagara bhAvanagaranA mastaphakIra elIyA gAyaka murazada ke jee masta saMgItara hatA. jemaNe potAnA madhura tathA bhulaCda avAjanI kudaratI khamIsathI zaganI cAya mApodArA sva. bhAvasi mahArAjAne paNa AnaMdarajita karI dIdhela hatA. te phakIranA vezamAM karatA hatA ane eka rAga traNa kalAka gAtA hatA. te benaLAvanI pALa para eMsI rAtre bAra vAge hIranI rogInI gAnA tA tyAre tenA pAkanI patnI TheTha pagArDana sudhI sajAnI hatI. khATalo te temanA bavA khuda tA. zrI virUkabhAi vI. bApodarA bhAvanagara mAtra bhAvanagaranA saMgIta vidyAlAra sagItanuM prAraMbhika darzana temanA pitAzrI tathA guNIjano pAsethI prApta karyuM tyArapachI gItanuAMca jJAnaprApti bhAratanA suprasiddha cA sva. paDIta dvArakezalAlajI pAsethI meLavyuM hatuM. zrI bApA gItA darAe saMgItanI sAdhanA daza varSI karI mRgavAdana tathA saMgItanI gAjImAM phreMca prAkriSyapada saMpAdIta kara havelI saMgItanA bhAI darzanathI grupa, dhamAre nathI aSTa vicAranI kRtiyAmAM zrApa prabhutva dharAve| .. ane khyAla gAyakI tathA mRdaMga, tabalAvAdanamAM paNa sArI pratiSThA dharAvA che. Apa bhAvanagara mahIlA kaeNlejanA AcAryapade hatA. ApanA ziSya tathA ziSyAe ApatI kalAne pracAra kare che. hatuM. [buddha gujarAtanI i zrI DA. vijayaza'kura mI bhaTTa bhAvanaga zrI DeAkaTara vijayazaMkara bhaTTa ema. bI ii esa. ne abhyAsa pUrNa karyA pachI 'gItanI sAdhanA tarapha tenuM paNa vAyuM. zizuvayathI Apane saMgItanA uca sarakAronI jAgRtinI bhAvanAe jAgI ane hAramonIyama vAdananI prAraMbhika sagIta zikSA zrI alArakhabhAi pAsethI grahaNa karI hArame|nIyama vAdanamAM uMcakrakSAnI praviyatA prApta karI hatI. tyAra pachI viMjhA vAdananu jaMca adhyayana jAmanagaranA dIlarUbAvAdaka zrI rAjAbhAi cAraNa pAsethI saMpAdana karI. saMgItanA kSetre uMcapada tathA pratiSThA prApta karI. kacchanA sva. lAlakhAM pAsethI paNa Ape saMgItanI zikSA danaka tAlIma grahaNa karI hatI. Apa dIlaLA tathA hAramoniyamanA kuzaLa vAdanAcAya che. zrI zyAmasuMdara Ara. purohita bhAvanagara zrI zyAmasu Mdare saMgItanI U~ca zikSA temanA pitAzrI sva. nizakara dhArothI ghaNu karI. hAramonIyama tathA tabalA vAdananI kalAnAM Ape pAMDIya pada prApta karela che, bApe saMgItanA ghA samAnAmAM saMgIta prAdhAma mApI saMgIta zrotAgonA manane karI dIdhela che. Ape dunA prayaMga tathA hAsyarasanA prayogonuM zaMna aAphrikA, muMbaI, rAkhI, amadAvAda, kalakattA, nAmapura ityAdI sthaLenI yAtrA karI prekSakAnA mana raMjIta karI dIdhela hatA. Apa dvArapenIyama tathA tabalA vAdanAcA ThA. kavIna rekorDa kaMpanIe ApanI hAsyarasanI kArya prasiddha karI che. zrI dalasukha TI. dhArIyA bhAvanagara zrI dalasukha aMdhArIyAe saMgItanI zikSA zrI bAbubhAi eMdhArIcA pAse laI gIta gAyAmAM pravidhdhatA sAdita kareMga che. bhApanuM vana AApa saMgItanI sAdhanAmAM vyatita karA dvA. zrI yazavaMta bhaTTa zrI dalasukharAma vaivAyakara bhAjaka bhAvanagara bhAvanagaranA saMgIta kalA sAdhaka zrI dalasukharAma bAke sa`gI tenu prAraMbhika zikSa na zrI zivalAla manasukharAma nAyaka pAsethI darzana karyAM hatA. tyAra pachI saMgItanuM UMca nihALu bhAtakhaMDenA zikha sva. paMDIta vADIlAla zivarAma vAMsadA vALA pAsethI grahaNa karI saMgIta kSetramAM sArI pratiSThA prApta karI hatI. zrI bhojakabhAine nAya sArIMgaminA paNa paza parvano anubhava che. te eka sArA saMgIta adhyApaka che. temane saMgItamAM ghaNAe ziSya vidhyA taiyAra karyA chaeN. sva. paMDita dvArakezalAlajI pAbaMdara sa. paMDita dvArakezAla saMgItAcArye saMgItanuM uMca adhyayana peArabadara pArabaMdaranA suprasiddha sugama sa`gIta tthA lokagIteAnA saMgIta upAsaka zrI yazavaMta bhaTTa saMgIta kalAnA kSetramA sArU' mAna dharAve che. temaNe kAlabIyA rekarDI dvArA temanA madhura thI loka gIta tyA janA gItanA bhAvavAhI pado prasArIta karela che. saMgItanA te ananya upAsaka che. teone madhura kaMThe rAjakoTa, amadAvAda, baroDA reDIyA parathI prasArIta thAya che. sagIta sAdhanA e tenA matra che.
Page #583
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha ma ] temanA sva. pitAzrI ghanazyAmalAlajI pAse karyuM hatuM. sva. ghanazyAma- vAyolIna, menDelIna, sitAra, giTAra, tathA tabalAvAdanamAM sArI lAle hAramonIyama vAdanakalAmAM uMca prAviyapada saMpAdIta karyuM hatuM. pratiSThA prApta karI che. hAlamAM Apa AkAzavANI rAjakoTanA sugamateo bhAratavarSanA nAmI guNI vidvAna saMgIta kalAkAra hatA. saMgItanA svarasafka DAyarekaTara cho. ApanA dharmapatnI zrImatI temanA saMgItane uMca vAra sva. dvArakezalAlajInA jIvanamAM utarI puSpA chAyAe paNa gAna vidyAmAM praviNyatA saMpAdIta karela che. Avyo hato. . paMDita dvArakezalAlajIe hAramonIyama vAdanamAM kalA zrI trivedI bhAratIya saMgIta kSetranA uttama saMgIta kalAvaMta che. praviNya meLavI, tyAra pachI teoe bina, sitAra, dIlarUbA, tabalA zrI latIkabhAI bhAvanagara ane mRdaMgamAM paNa pAMDiya saMpAdana karI bhArata varSanA sarva zreSTha zrI latIphabhAI bhAvanagaranA eka vAyolIna vAdananA kalAkAra kalAvAdakamAM pote sArI pratiSThA jamAvI. temaNe hAramoniyama vAdananI ? che. temaNe vAyolInanI kalA zrI yazavaMta bhaTTa tathA harSada zarmA pAse saMgata omakAranAtha, zrI ustAda phayAjha, vilAyata husenakhAna, . prApta karI hatI. Apa sugama saMgItanA svara sAdhaka che. nArAyaNarAva vyAsa, paMDIta datAtraya paluskara Adi saMgItanA mahAna kalA vizArado sAthe kArame nIya vAdananuM mAMDItya saMgatI dvArA batAvI bhAvanagara svara, laya tathA tAlanuM adbhuta darzana karAvyuM hatuM bhAratamAM zrI suzIlA divAkare bI. e. sudhI vidyAbhyAsa karI saMgIta temanA ghaNAMye ziSya ziSyAo che. A saMgIta kalAnA svAmIne kalAnuM uMca zAstrIya tathA sugama saMgItanI zikSA zrI yazavaMta DI dinAMka 9-9-63nA roja svargavAsa thaye che. bhaTTa saMgItAcArya pAsethI grahaNa karelo. AkAzavANI rAjakoTa paMDIta zrI rasIkarAyajI parathI teo madhura kaMTha dvArA pitAne saMgIta progrAma prasArIta karatA hatA. temanA parivAramAMthI saMgItano vAraso utarI sItAra vAdanAcArya kalA ArAdhaka zrI rasIkarAyajIe saMgItanuM 13 Avyo hato. prAraMbhika saMgIta mArgadarzana temanA sva. pitAzrI dvArakezalAlajI pAsethI meLavyuM hatuM. tyAra bAda saMgItanuM uca adhyana vizvanA zA zrImatI prajJAbahena jI. zAha ne bhAvanagara mazahura sitAra vAdanAcArya paMDIta zrI ravizaMkara pAsethI meLavI zrImatI prajJAbahena zAhe bI. e. sudhI vidyAbhyAsanuM adhyana sitAra vAdananI kalAmAM uca pAMDIya pada saMpAdita karyuM hatuM. zrI karI zAstrI saMgItanI tAlima zrI anaMtarAya svaramaMDale pAsethI rasIkarAyajI bhAratanA eka uMca keTInA sitAra sAdhaka che. zrI saMpAdana karI rAjakoTa reDIyo parathI temaNe sugama saMgItanI svara dvArakezalAlajInA uMca saMgIta saMskAra zrI rAyajInA jIvanamAM herI prasArIta karela che. sugama saMgItanI zikSA temaNe zrI gulakurIta thayA. bhAI dekhaiyA pAsethI grahaNa karI hatI. paMDIta zrI mAdhavarAyajI porabaMdara zrI kuMdanabahena khAMDekara bhAvanagara paMDIta zrI mAdhavarAyajIe pazu saMgItanuM zikSaNa darzana zrI saMgIta vizAradA zrI kuMdana na khAMDekare bI. e sudhI rasikarAyajI pAsethI grahaNa karI sitAra tathA tabakkAnI sAdhanAmAM vidyAdhyana karI. saMgIta zikSAnI uMca ta lima zrI anaMtarAva svara prabhava saMpAdita karela che. ane tyAra bAda saMgItanuM UMca adhyana maMDale pAsethI saMpAdIta karI saurASTramAM sArI prazaMzA prApta karI pitAzrI dvArakezalAlajI pAse karI saMgIta kalAkSetramAM sArI nAmanA che. saMgItanI anya zikSA temaNe zrI rasIkalAla aMdhArIyA pAsethI prasiddha karI che. teo saMgIta kSetranA eka nAmI kalA sAdhaka che. nAmI kalA sAdhaka che. paNa grahaNa karelI saMgItaklAne vAraso temanA uMca parivAramAMthI zrI ilIyAsabhAI IsAbhAI dhroLa utarI AvyA hatA. dhroLanA zrI IlIyAsa bhAIe zahanAI tathA lerIyA, zrImatI saralAbahena Ara. trivedI bhAvanagara vAdatanI uMca sAdhanA karI saurASTra tathA gujarAtamAM sArI prasiddhi saMgIta alaMkAra zrImatI saralAbahena trivedIe ema. e. sudhI meLavI che. teo zahanAInA eka sArA sAdhaka che. vidyAdhyana karI saMgItanuM prAraMbhika abhinava darzana temanA pitAzrI zrI jayadeva vI ThAkora bhAvanagara ramaNIkalAla pAsethI grahaNa kareluM tyAra bAda saMgIta zikSAnuM uca bhAvanagaranA zrI jayadeva ThAkAre saMgItane prAthamika abhyAsa saMgIta adhyana zrI rasIkalAla aMdhArIyA pAsethI prApta kareluM, temanA pitA zrI vAsudeva bhAI pAse karyo hato. tyAra pachI uMca saMgItanA ghaNu samAraMbhamAM potAnI madhura gAyakI dvArA zrotAone gAyakInuM zikSaNa zrI gajAnana bhAI ThAkara pAse laI saMgIta manoraMjIta karI dIdhelA ane saMgItamAM ghaNI ja prAvidhyatA prApta kSetramAM sArI kirti saMpAdana karI hatI. hAlamAM zrI jayadevabhAI karela che. vaDodarA reDIyo sTezana upara sevAo ApI rahyA che. teo sa gIta zrI mAtaMgIbahena ena. dhoLakIyA bhAvanagara saMsAranA nAmI gAyaka kalAkAra che. zrI mAtaMgIhena dhoLakIAe saMgItanuM prAthamika zikSaNa zrI upendrabhAi trivedI, bhAvanagara potAnA pitA zrI narendra dhoLakIyA pAsethI grahaNa karI saMgItamAM upendrabhAI trivedI bhAratIya saMgIta saMsAranA gAyaka tathA vAdaka nipuNatA meLavI che. temanA parivAramAMthI saMgItane uMca vAraso che. zrI trivedIe saMgIta sAdhanAnuM uMca jJAna prApta karI baMsarI, utarI AvyA che. te bahene bIe. sudhI vidyAbhyAsa karyo che. Jain Education Intemational
Page #584
--------------------------------------------------------------------------
________________ 64 zubhecchA pAThave che zrI bavADI-bavADA vi. kA. sahakArI maMDaLI lI. mu. bhavADA ( mahuAla-liliyA ) sthApanA tArIkha : zerabha DALa anAmata phaMDa anya phaMDa : : madhukAnta DI. dave maMtrI nAgabhAI lakhamaNabhAI nAraNabhAI khAbhAi 22-1-1 33100-00 20261-60 804-76 ( jillA-amarelI ) | vyavasthApaka kamiTinA sabhyA naTubhAI bhagavAnabhAI Tele Add: COMRADE MODERN SILK 172 99 89 kheDUta : bInakheDUta : 10 paTela hIrajIbhAI jIvAbhAI pramukha ( bRhada gujarAtanI asmitA noMdhaNI naMbara : sabhya saMkhyA : The Managing Director & Staffs of Modern Silk Imporium Ltd. wish M/s. Yogesh Advertising Service. good lyck and prosperity at the time of publishing gujaratni Asmita and hope every Success. becarabhAI bhImajIbhAI parazAtamabhAI lAkhAbhAI EMPORIUM P. O. Box No. 177 NDOLA ZAMBIA (C. Africa ) C. L. EDMRADE LTD. LADIES, GENTS & CHILDREN BUT FITTERS & DRAPERS JEWELLERIES AND ALL KINDS OF FANCY GOODS.
Page #585
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha pratha] 605 zrI vasaMta amRta surata zrI hasamukha DI. virANI bhAvanagara saMgItAcArya zrI vasaMta amRte meTrIka sudhI vidyAdhyana karI zrI saptakalA-bhAvanagaranA saMcAlaka zrI hasamukha virANIe sa gItanI sAdhanAmAM temanuM jIvana arpita karela che. temaNe tabalA temaja hAramonIyanI uMcazikSA temanA sva. vaDIlabaMdhu zrI saMgItanuM uca ayana bhAratanA saMgItamaharSi zrI viSNudigaMbara jagadIpa virANI pAsethI grahaNa karI hatI. teoe vAdanakalAmAM tathA sva. zrI omakAranAthajI ThAkura pAsethI saMpAdita karyuM hatuM. ati prAviyatA prApta karI che. teoe ghaNA ziSyo taiyAra karela che. marI, dhUpada, gajhala, khyAla, bhajana Adi gAyakIo para Apa zrI manIbhAI DI. virANI bhAvanagara sArI praviNyatA dharAvo cho, bhAratanA Apa eka suprasiddha kalA- zrI nenIbhAI virANIe gITAra, hAramonIyama, meMDalIna Adi rana che. Ape gAyakIthI lerDa IravInane mahamugdha karI dIdhela vAdyonI uMca saMgItazikSA sva. zrI jagadIpabhAI vIrANI pAsethI hatA. ApanuM saMgIta sAMbhaLI lorDa daravIne Apane bAla- grahaNa karI vAdya tathA sugamasaMgItanI gAyakImAM praviNyatA prApta gAMdharva"ne IlkAba samapita karyo hato. gujarAtanI tathA saurASTranI karI che. Apa saurASTra saMgItakSetranA sArA saMgIta sAdhaka che. saMgItapremI janatAmAM Ape ghaNIja prasiddhi saMpAdIta karela hatI. sva. zrI jayamalakumAra ema. saravaiyA bhAvanagara ApanI gAyakInI rekarDa "hijha mAsTarsa voIsa ku." e prasiddha karela . sva. zrI jayamalakumArane saMgItane uMca vAra temanA che. Ape hAramonIyama vAdanakaLAmAM ghaNI ja prAviyatA saMpAdita pitAzrI pAsethI maLyo hato. teo hAramoniyama, sitAra, vAkarela che. lIna, jalataraMga, tabalA Adi vAdyo para sAruM prabhutva dharAvatA sva. zrI nArAyaNarAva AMbADe bhAvanagara hatA. tenI sAthe sAthe gAyakI upara paNa pAMDIyapada sthApita karyuM. bhAvanagararAjyanA A mazahura sitAravAdake vAdasiddhimAM eTalI hatuM. thoDAka varSa upara A saMgItanA sAdhakane vargavAsa thayo che. badhI prAviyatA prApta karelI ke, sva. mahArAjAsAheba zrI kRSNa- zrI kamala DI, virANI bhAvanagara kumArasiMhajI AMbADejInuM sitAravAdana sAMbhaLI mane mugdha thaI jatA zrI kamala vIrANIe saMgItanuM prAthamika zikSaNa temanA pitA hatA. teo tAla tathA layanA adabhUta paMDIta hatA. teonuM muLa sva. zrI jagadIpa vIrANI pAsethI saMpAdIta kareluM. tyArapachI vatana vaDodarA hatuM. "hijha mAsTarsa Isa ku."e temanI sAta ranI saMgIta uMcazikSA baroDA myujhIka kolejamAM nipuNatA prApta karI rekorDa paNa prakAzita karela che. bhAratanA nAmI sitAravAdakamAM che sitAra, maMDalIna, vAlIna, tabalA, gITAra Adi vAdyomAM temanuM zre sthAna che. saMgItakalAnA A svAmIne thoDA varSa pahelAM Ape pratiSThA tathA prabhutva prApta karyuM che. Apa "saptakalA" ne svargavAsa thayo che. AcAryapade che. zrI gajAnanarAva AMbADe bhAvanagara rAjyagAyaka sva. zrI DAhyAlAla esa. nAyaka bhAvanagara jalataraMgavAdanAcArya zrI gajAnanarAva AMbaDee saMgIta uMca- bhAvanagara rAjyanA gAyaka sva. zrI DAhyAlAla nAyake uMcabhAvanA zikSaNadarzane temanA vaDilabaMdhu sva. zrI nArAyaNarAva AMbaDe prAdhAnya saMgItazikSaNa temanA pitAzrI zivarAma nAyaka pAsethI grahaNa pAsethI lIdhuM hatuM. teonI paNa bhAvanagararAjyanA jaLataraMganA karyuM hatuM. Apa saMgIta vidyAnA mahAna kalAdhare saMskRta, hiMdI, sArA ustAdamAM gaNanA karavAmAM AvI hatI. zrI gajAnanA jaLa urdu tathA kAvyanI bhASA zAstronuM adhyayana karyuM hatuM. zrI DAhyAtaraMgavAdanamAM ghaNI ja praviNyatA saMpAdIta karI hatI. bhAratanA lAle saMgItanI grevIse kalAka sAdhanA karI saMgIta sAhityane uMca uMca vAdakomAM ApanuM prasthAna che. Apa baMne bhAIonI pratibhAzALI mahAna sa gIta graMtha taiyAra karyo che ke je " saMgIta sitAra tathA jaLa taraMganI yugalabaMdhI hatI. Apa hAlamAM vaDodarAmAM kalAdhara " graMtha bhAratIya saMgIta kalAkSetranA kalAdhara mATe ghaNo ja nivAsa kare che. upayogI che. zrI nAyake khyAla, prapada, dhamAre. humarI ItyAdI gAya kImAM prAviryapada saMpAdita karela hatuM. bhAvanagaranA rAjavIoe Do. mahendrakumAra ena. gohila bhAvanagara saMgIta tathA sAhitya ane kalAnA niSNAtone rAjyAzraya ApI zrI mahendrakumAra go hale saMgIta, gAyakI tathA sitAravAdananI bhAvanagaranA sAMskRtika jIvanane sarvAgI banAvavA yazasvI phALo Apyo zikSA zrI yazavaMta DI. bhaTTa pAsethI grahaNa karela che. saMgIta maMca che. zrI nAyaka bhAratanA eka uMca keTInA mahAna gAyaka vAdanAcArya tathA raMgabhUmi upara abhinayadarzana ApI tathA madhuravanuM rasa hatA. saMgItakalAnA A sAdhakane 1935mAM svargavAsa thayo. pAna karAvI Ape saurASTranI janatAmAM sArI khyAtI prApta karela che. zrImatI divyAbena saMghavI hAlamAM teo amerIkAmAM DokaTarapade potAnuM sthAna zobhAvI rahyA che bhAvanagara saMgItavizArada zrI divyAbena saMghavIe bI. e. sudhI vidyAyana zrI bacubhAI ena paTela bhAvanagara karI uMca saMgItanI zikSA junAgaDhanivAsI zrI viThThalabhAI bApedarA zrI bacubhAI paTele vAyolInavAdananI zikSA 4 bacubhAI pAsethI saMpAdIta karI hatI ane sitAranI zikSA zrI anaMtarAva ( mI beDavALA ) pAsethI lIdhI hatI. tyArapachI saMgItanuM anya svaramaMDale pAsethI lIdhelI. bRhad gujarAtanI saMgIta parikSAmAM prathama jJAna zrI bAbubhAI aMdhArIyA pAsethI lIdhuM hatuM. Apa saurASTranA kakSAmAM utirNa thaI caMdraka saMpAdita karela che. saurASTramAM temaNe eka sArA vAyolIna vAdaka che. pitAnA madhura kaMThathI aneka progrAmo prasArita karela che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #586
--------------------------------------------------------------------------
________________ [[ bahada gujarAtanI asmitA rAjayagAyaka sva. zrI viThThaladAsa esa desAi bhAvanagara sva. zrI durgAzaMkara TI. bhaTTa bhAvanagara saMgIta kalAvizArada bhAvanagara rAjyanA ucakeTInA gAyaka zrI sAhitya evaM saMgItAcArya durgAzaMkara bhaTTajIe saMgItanI uMca viThThaladAse saMgItanuM uMca sAdhanAmaya saMgItAdhyana pitAnA sva. kakSAnI saMgItazikSA kacchanA rAjyagAyaka zrI lAlakhAMjI pAsethI pitAzrI sUryarAma pAse karI, gAyakInI vidyAmAM uMcakerInuM prAviya- lIdhI hatI, ane dilarUbA vAdananI tAlIma bhAvanagara rAjyanA pada prApta karyuM. bhAratIya saMgItajagatanA suprasiddha gAyaka-vAdakomAM khyAti prApta sitAra samrATa zrI rahIkhAjI pAsethI lIdhI hatI. ApanI gaNanA thAya che. zrI desAIe saMgItakSetramAM ghaNAe ziSyo zabda bhAvanA prAdhAnya gAyakI dvArA bhAvanagara nareza sva. zrI kRSNa" taiyAra karela che. zrI desAI sAhitya tathA kAvya racanAnA mahAna paMDIta kumArasiMhajI tathA bhAvanagaranA divAnasAheba zrI prabhAzaMkara paTTaNI hatA. bhAvanagaranA "saMgIta kalAdhara"mAM teonI amulya saMgIta sAhebane zrI bhaTTajIe potAnI gAyakIthI mane raMjIta karI dIdhA hatA. kalAkRti prakAzita thayela che. zrI desAIjInA putra zrI zivakumAre temanA putra zrI yazavaMta bhaTTa temanI gAyakIne pracAra kare che. hAramonIyama para abhuta kAbu meLavyo che. kalAnA A mahAne pujArI zrI zivakamAra ke. saravaiyA bhAvanagara 1938mAM svargavAsa pAmyA che. zrI zivakumAra saravaiyAe saMgItanuM prAraMbhika zikSaNa zrI mehazrI lakSmIdAsa mArU bhAvanagara nalAla kApaDI pAsethI lIdhuM hatuM. tyAra pachI saMgItanI uca saMgIta bhAvanagaranA tabalA-vizArada zrI lakSmIdAsa mArUe tabalA- zikSAnI tAlIma zrI yazavata DI. bhaTTa tathA viThThalabha zikSAnI tAlIma zrI yazavaMta DI. bhaTTa tathA viThThalabhAI bApodarA vAdananI sAdhanA karI saurASTramAM sArI khyAti prApta karela che. zrI pAsethI grahaNa karI che. teo kAvya racanAmAM paNa praviNyatA dharAve che. mArUe saMgItakalAnA ghaNAe saMgIta samAraMbhamAM tabalAvAdananI ane saMgItanA nirdezananuM kArya sarjana kare che. kalAthI saMgIta premIjanone manoraMjIta karela che. zrI mArUe saurASTra bhAvanagara tathA gujarAtanA ghaNAe saMgItasAdhake sAthe saMgata karI pratiSThA zrI mohanalAla kApaDIe saMgItanuM prAraMbhika zikSaNa temanA prApta karela che. zrI mArU gujarAta tathA saurASTranA zreSTha tabalA pitAzrI rAmadAsajI pAsethI lIdhuM hatuM, ane tyArapachI saMgItanuM sAdhaka che. uMca adhyana kIrAnA gharAnAnA gAyaka bAlakRSNa kapIlezvarI buvA zrI yogInIbena desAI - bhAvanagara pAsethI saMpAdana kareluM zrI kApaDIjI gujarAtanA eka namrabhAvI zrI yogInIbena desAIe meTrIka sudhI vidyAyana karI saMgItanI saMgIta sAdhaka che. zrI kApaDIjInA putra zrI harIharabhAI kApaDI eka uMcazikSA zrI rasIkalAla aMdhArIyA pAsethI prApta karelI. teo sArA vAyolIna kalAkAra che, sugamasaMgIta, lokagIta tathA rAsa garabAmAM prAviyatA dharAve che. zrI anaMtarAva svaramaMDala bhAvanagara zrI bAbAbena gAMdharva bhAvanagara zrI anaMtarAva svaramaMDalejInA pitAzrI kirtanAcArya tathA bhAvanagara rAjyanI rAjyagAyaka "saMgItagAMdharva" zrI bAbA saMgItAcArya hatA, eTale zizuvayathI saMgItanI paraMparA zrI svaraene vAlIyara dharanA tathA kirAnA gharAnAnI uMcazikSA ada hasukhAM maMDalejImAM pharI hatI. temanuM muLavatana kolhApura che. saMgIta kalAnuM tathA ustAda kAnakhAna sAheba pAsethI sa pAdIta karI hatI. anya uca abhinavadarzane sva. zrI rAmakRSNa vajhebuvA tathA paM, vAmanarAva saMgItanuM uMcuM adhyayana khAnasAheba abdula karImakhAM pAsethI grahaNa pAdhyAya bhUvA pAsethI saMpAdana karyuM hatuM. teo sitAra, vAyolIna karI bhAratiya saMgIta saMsAramAM kirAnA gharAnAnI gAyakI dvArA tabalA Adi vAvo para prabhutva dharAve che ane mahilA koleja prAviyapada saMpAdita karela che. bhAvanagaranA nareza sva. zrI kRSNakumAra- bhAvanagaramAM sa gIta AcArya pade che. temanI ziSyA zrI kuMdanabahena siMhajI sAheba saMgIta tathA lalIta kalAonA premI hatA. zrI mahA- khAMDekara temanI kalA tathA gAyakIne prasAra kare che. temanA ziSya rAjAne bAbAbAdanI gAyakI upara bahuja prema hato. ane temaNe zrI harihara kApaDI vAyolIna vAdanamAM prAviyatA dharAve che. temane pitAnA rAjyamAM rAjyagAyIkA tarIke sthAna samarpita karyuM. hAlamAM bAbAbena amadAvAdamAM rahe che. zrI virendrakumAra sI. desAI bhAvanagara sva. zrI ya draprabhAdevI sAhitya tathA saMgItanA sAdhaka zrI virendrakumAra desAIe bhAvanagara bhAvanagaranI pratibhAzALI gAyakInuM gaurava dharAvanAra bhAvanagaranI saMgItanuM zikSaNa zrI yazavaMta DI. bhaTTa pAsethI laI saMgItakSetramAM sArI praviNyatA prApta karI che. zrI desAI saMgIta tathA sAhitya rAjya gAyIkA sva. zrI caMdraprabhAdevIe saMgItanuM uMca adhyayana AyA kalAmAM pitAnuM jIvana vyatita kare che. barAnAnA ustAda nathana khAnasAheba pAsethI grahaNa karI bhAratavarSanI saMgItanI duniyAmAM praNavasthAna prApta karyuM hatuM. zrI caMdraprabhAdevI zrI tarUlatA gAMdharva rAjakeTa gurudattanA upAsaka hatA. saMgItanI umadA kaMganI gAyakImAM teo zrI tarUlatAe sugama saMgItanI tathA zAstrIya saMgItanI svara, laya upara bahuja pAMDIlya dharAvatA hatA. saMgIta saMsAramAM sAdhanA karI saMgItakSetramAM sArI pratiSThA prApta karI che. ApanA temanA jevI bhairavI rAginI kaI paNa saMgIta kalAkAra gAtA nahi. progrAma rAjakoTa reDIyo parathI prasArita thAya che. Apa ApanuM bheravI rAginI upara temaNe kalAsiddhi meLavI hatI. jIvana saMgItanI sAdhanAmAM vItAve che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #587
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha ma ]. 607 zrI mahamadabhAi dekhaiyA bhAvanagara bhajananI UMca bhakti prAdhAnya bhAvanAmAM arpaNa karela che. teo zrI mahamadabhAI dekhaiyAe temanuM jIvana saMgItakalAne samarpita bhAratIya sAhItya tathA kAvya kSetranA suprasiddha kalAcArya che. temanI karI sAdhanAmAM u capada prApta karela che. temaNe saMgItakSetramAM ghaNAye rekarDa hijha mAsTarsa voIsa kaMpanIe prasiddha karela che. ApanuM zibo taiyAra karyA che. zrI dekhaiyA saMgItanA gAyaka tathA vAdana- lekagIta tathA lokasAhityanuM uMca kalAdarzana AkAzavANI rAjakeTa kalAnA sArA kalAkAra che. kedra parathI prasArita thAya che. Apa gujarAta tathA saurASTranA lekazrI bAlakRSNa ela. trivedI sAhitya AcArya che. bhAvanagara zrI bAlakRSNa trivedIe saMgItanI sAdhanA zrI harSada zarmA pAse zrI merUbhA gaDhavI rAjakeTa karI sArI pragati karI che. zrI trivedI haju paNa saMgIta sAdhanAmAM zrI merUbhA gaDhavIe lokagIta tathA bhajananI uMca sAdhanA karI jIvana vyatIta kare che. teoe gAyakImAM praviNyatA meLavI che. sArI pratiSThA prApta karela che ane sAthe sAthe lokasAhitya saMsAranA zrI dInA gAMdharva eka umadA sarjaka che. ApanA lekagIto hijha mAsTarsa voIsa rAjakeTa rekarDa kaMpanIe prasiddha karyA che. tathA ApanA loka gItanuM bhajananuM zrI dInA gAMdharvae saMgItanI sAdhanAnuM zikSaNa zrI hemubhAI saMgIta progrAma rAjakoTa reDIyo parathI prasArIta thAya che. Apa gaDhavI tathA temanA parivAra dvArA prApta karyuM hatuM. sugama saMgIta pAhitya, saMgIta pratye uMca bhAvanAonuM prAbalya darzAvo cho. Apa tathA bhajanazailInI gAyakImAM teo sArUM prabhutva dharAve che. ApanI . lekasAhitya jagatanA uMca kalArU cho. ApanuM sthAna gujarAta tathA rekeDe prasiddha thaI che. saurASTramAM pratibhAzALI tathA sArI pratiSThAya che. sva. zrI jhaveracaMda meghANI rANapura zrI harakAMta zukala lAThI sAhitya tathA lokasaMgItanA mahAna gAyaka zrI meghANIjI sAhitya eva saMgItAcArya zrI harakAMta zukale saMgItanI zikSA lokagIta gAyakImAM sArI prAviyatA dharAvatA hatA. lokasAhitya saMgItAcArya sva. zrI omakAranAtha ThAkura pAsethI prApta karelI. sRSTinA teo mahAna sarjanAcArya hatA. bhAratIya sAhitya saMsAra hatI. saMgItanI sAthe sAthe Apa sAhityanA paNa UMcakakSAnA tathA lekagItanA eka abhuta pratibhAzALI sAdhaka hatA. kalAnI vidvAna jJAtA cho. Ape saMgItanI racanAomAM paNa praviNyatA tathA sAhityanI duniyAmAM ApanuM ghaNuM ja mAna hatuM. A ane siddhi prApta karI che. ApanA saMgIta tathAsa saMhiyanA lekhe sAhitya tathA lokasaMgItanA gAyaka keTalAka varSa pahelAM svargavAsI mAsikamAM tathA zA khagamAM prasiddha thAya che. thayA che paNa temanI kalAkRti amara che. zrI kAMtIlAla amIna vaDhavANa sva. zrI surasiMhajI ThAkora (lApi, lAThI zrI kAMtIlAla amIna saMgItavizArade saMgItavidyAno abhyAsa rava. zrI surasiMhajI kalApi sAhitya tathA saMgItanA mahAna mazahura saMgItazAstravizArada zrI vinAyakarAva paTavardhana pAse karyo ArAdhaka hatA. temaNe kAvyakalA tathA saMgItanI mahAna siddhine hato. Ape saMgItanI sAdhanAdhArA saMgIta gAyakImAM prabhutva prApta pitAnuM sArUe jIvana samarpaNa karela hatuM. kAvya tathA saMgIta- karela che "gAMdharva saMgIta vidyAlaya"mAM A5 AcArya pade che, kalAnA teo prakhara zAstrajJa hatA. teoe " kalApino kekArava" ApanA rivyo ApanI gAyakIne gujarAtamAM pracAra kare che. nAmanA kAvyagItanA mahAna graMthanuM sarjana karyuM che. Apa sArAe zrI savitAbahena tathA zrI nirmalAbahena mahetA porabaMdara gujarAtanA kavi tathA saMgIta sAhitya samrATa hatA. Apa gayA 5NuM | zrI nAnajI kALIdAsa zeTha AphrIkAvALAnI baMne putrIo zrI ApanI kalA amara che. savitAbahena tathA zrI nirmalAbahene sitAravAdananuM vAdanazikSaNa kumAra zrI ma galasiMhajI lakhanaunA paM. zrI DI. TI. jozI pAsethI lIdhuM hatuM. A baMne kumAra zrI maMgalasiMhajI saMgIta tathA citrakalAnA mahAna sAdhaka bahenae sitAravAdanakalAnI yugalabaMdhImAM praviNyatA saMpAdIta karI che. ane sAthosAtha sAhityanA paNa rasasAdhaka kalAkAra che. Ape che. ane saMgItanI gAyakInI tAlIma che, bI. Ara devadhara tathA teDI, AzAvarI, hiMDaLa, bhairava, malhAra, bAgezrI, vasaMta, ityAdi che. kRSNarAva TaMDulakara pAsethI grahaNa karI saMgItamAM paNa A rAganA rasabhAva prAdhAnya umadA citranuM sarjana karI gujarAta tathA baMne bahene e yugalabaMdhI gAyakImAM paNa uMca siddhi prApta karI saurASTrane samarpita karela che. ApazrInuM citrasarjana rAganA bhAva che. nRtya kalAmAM paNa ati prAviyatA dharAve che. nRtyamAM bhAratatathA navaraMga bhAva prAdhyAnatAnA bhAvonI uMca bhAvanAthI raMgAyelI nATayama, maNIpurI, kathaka tathA kathA klI AdimAM paNa pote pAra pratibhAzALI rAga rAginInI citra pratimAo bhAratIya kalAkSetramAM gata che. zrI satAbena tathA zrI nirmalAbene gAyana, vAdana ane uca Adarza bhAva dharAve che. ApazrI ApanI kalAupAsanAmAM nRtyamAM paripUrNa sAdhanA karI sArAe vizvanI teoe saMgIta ApanuM sAdhakachavana vitAvI rahyA che. yAtrA karI che. bhAratIya nRtyanuM abhinava darzana tathA saMgIta gAya kInuM madhura rasabhAvadarzana batAvI, kalAsiddhinuM darzana karAvela che, kavizrI dulA kAga muMbaImAM A baMne bahene "saMgIta nRtya bhArati"nuM saMcAlana kare kAvya, sAhitya tathA lekasaMgItanA upAsaka zrI dulAbhAI kAge che. kalAmAM jAgRtinI uca bhAvanA lAvavI te tenA jIvanane Adeza che. pitAnuM sArUMe jIvana jokasAhitya tathA lekasaMgItanA gIta ane bhAratIya kalApremIo saMsAra kakSAnI A devIo tarapha garva dharAve che. lADI Jain Education Intemational
Page #588
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ buhada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zivendranagara sevA sa. maMDaLI | mu. zivendranagara (tAluko- gArIyAdhAra ) (jillo- bhAvanagara) sthApanA tArIkha : 27-10-49 noMdhaNI naMbara : 286 zerabhaMDoLa : 15000-00 sabhya saMkhyA : 71 anAmata phaMDa : - kheDUta : 61 anya phaMDa : 150--00 bInakheDUta : 10 khAtara, bIyAraNa, davA, dhIrANa vagere kAmakAja karIe chIe veNIzaMkara nAraNajI jozI dayALabhAI muLajIbhAI ma trI pramukha - vyavasthApaka kamiTinA sabhya - lAlajI nAraNa bhavAna gopALajI nAthA lAlajI bhImA rAmajI muLajI rAmajI velacaMda jeThAlAla zubhecchA pAThave che zrI izvarIyA sevA saha. ma. lI. mu. izvarIyA (tAluko-zihora) (jila- bhAvanagara) thApanA tArIkha : 23-2-26 noMdhaNI naMbara : 43 zerabhaMDoLa : 3920-00 sabhya saMkhyA : 121 anAmata phaMDa : 27962-00 kheDUta : 105 anya phaMDa : 6000-00 bInakheDUta : 16 kALIdAsa trIbhovanadAsa bhIkhAbhAI hIrAbhAI maMtrI pramukha vya. kamiTInA sabhyo zrI harajIbhAI karazanabhAI zrI meghajIbhAI hAmAbhAI zrI lakhamaNabhAI jasamatabhA zrI khoDAbhAI mAvajIbhAI zrI zAmajIbhAI rAmajIbhAI zrI nathubhAI rUpazIbhAI maMDaLI khAtara biyAraNa ane jIvana jarUrIyAtanI cIjonuM vecANa kare che maMDaLIne pitAnI mAlIkInuM makAna che. ASK FOR : DON'T ASK FOR PANTS Darekh PANTS Made from TERENE PANTS TERENE WOOL TERENE COTTON STEPIN STYLE with PAREKH PANTS STEPIN STYLE with PAREKH PANTS HALF PANTS COATS JERKINS and Ladies Kashmir Coats WOOLLEN and COTTON Manufactured by : - Phone : 451922 - PAREKH GARMENTS BOMBAY-25 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #589
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika anya } saMgItavizArada zrI jhikhAna bAbubhAna rAjakAra saurASTra saMgIta nATaka ekeDamImAM dAkhala thaI zrI vAkhAne saMgIta vizAradanI parikSA pAsa karela che. temaNe sagIta gAyakInu U~ca zikSaNa zrI amubhAI dezI pAsethI grahaNa karI saMgIta gAyakImAM nipuNatA saMpAdita karela che. zrI phIrAjakhAna kirAnA gharAnAnI gAyakInA casakArA dharAve che. gujarAta saMgIta nRtya nATaka ekaDanI dvArA anila krika zAstrIya saMgIna pati zrI omakA nAthajI spardhAmAM prathama kakSAnA vijetA che. sagItavizArada zrI gajendra bakSI rAjakAra zrI gajendra RNIe zAIya saMgItanI uMca klAnuM saMgIta zikSaNa zrI amubhAi dozI pAsethI saMpAdita karela che. zrI bakSI e kudaratI avAnI bakSisathI kathAnI sAdhanA dvArA saMgIta zrotAgonA mana phakta kava che. gujarAta yunivarsiTImAM thAya saMgItanI spardhAmAM prathama kAmAM utinuM thayela hatA. ane pati omakAranAthanI sagIta spardhAmAM pazu prathama naMbara sapAdIta karI rAjakoTanuM gaurava vadhAre che. saMgItavizArada zrI praviNasiMhajI jADejA rAjakoTa zrI praviNasiMhajI jADejAe saMgIta kalAnI sAdhanAnuM uMca saMgItazikSaNu bhAratIya saMgIta*lAbhUSaNa zra anusAi dAsI pAsethI maNa karI viMjharUkhA vAdanamAM dabhuta pAMDitya prApta karela che. zrI pravikRsiMhajIe dilarUbAnI saMgata bhAratIya saMgIta kalAkAronI sAthe karela che. AkAzavANI rAjakADha sTezanethI dilarUbA vAdananA ApanA saMgIta kAryakramA prasArita thAya che. Apa eka kuzaLa vAyeAlIna tathA sabhA vAdaka che. thAcAlinavAdaka zrI nagInadAsa solakI rAjakoTa rAjakorniyAmAM zrI nagInadAsa bhAe vAcoLIna khAnanI uMca jillA zrI. gAnanarAva sIinI pAsethI sapAna karI vATIna sAdhanAmAM pIDiya prApta karela che. mApa eka gujarAta temaja sauza jUnA UMcavAyelAnavAdaka che. rAjATa reDIyeA sTezanathI ApanA vAcAlInavAdananA progrAma prazArita thAya che. Ape svara tathA laya upara adbhUta kAchu prApta karyo che. saMgItAcArya zrI amubhAI vI. dAgI rAjA sagItAcAyaeN zrI amubhAI dozIe bI. e. sudhI vidyAbhyAsa karI bAlyavayathI ja saMgItatu zikSaNa zrA lakSamaNarAva kheDasa pAsethI maLyu karyuM hatuM. zrI dorIjI eka khAna saMgIta kalAnidhi che temaNe saMgItanI gAyakInuM ucca zikSaNa patiyAlA gharAnAnA khyAti prApta gAyaka sva. mubArakaalI khAM pAsethI patiyAlA gharAnAnI gAyakIne pa`dara varSa sudhI soMgIta abhyAsa karI patiyAlA dharAnI gAyakImAM ca prAvitryatA sa'pAdita karI che. tyAra bAda teoe saMgIta vAdana kalAnI sAdhanA mahera sTeTanA nAmAMkIta ustAda zrI annA dIna khAna sAheba pAse sada, ciMtA, hiMcyA, vAcArjina, subahAra Adi vAtro paNa sArAye gujarAtamAM saMgIta pAMuM saMpAdita kare che. zrA gAme sagIrano umA cakonuM dhaNa Dong sarjana karaiva che ke je be sagIta madhyamAM " " gIta vizArada je " " sitAra zikSA " Adi bhAratiya saMgIta kSetranA kalA sAdhakA mATe dhaNAM ja upayAga siddha che. temanA ziSya zrI yazavaMta DI. bhaTTa, zrI praviNusiMhajI jADejA, zrI muktAbena vaidya Adi prazaMsaniya krAma sevA karI sagItanA saMdeza gujarAta temaja saurASTramAM saMgIta kalA dvArA pracAra kare che. hAlamAM teone amerIkAnI sa MgIta vidyApiThanuM AmaMtraNa Avela che. zrI dezIjI bhAratIya saMgIta saMsAranA mahAna saMgItazAstra nipuNa che. saMgItakalAnidhI zrI gulAbakAdIrakhAM ' rAmAya gAmana-dhAnAcAya zrAma kArakhAMe saMgIta vAdananuM zikSar ApanA pitAzrI vIdanakhAM sAtheba pAsethI meLaveluM saMgItanI gAyakImAM Apa prAtigyatA dharAve che. sAcAsA bhina tathA sitAravAdanakSAmAM paNa mApa prAviNyatA dharAvA che. ApanA progrAma rAjakoTa reDIyeA parathI prasArIta thAya che. Apa gAyakI tathA vAdanamAM svara, tAla ane layane vadhu mahatva Ape che. zrI kAdarakhAnu muLavatanA idAra che. sagItakSetramAM saMgItAcArya tarIke ApanuM kAya prasa'sanIya bApanI kalA pra ye saurASTra tathA gujarAta ga dharAve che. tabalAvAdanAcA zrI parazurAma beravANI rAjakAra "saMgIta nRtya bhAratI koleja''nA tabalAvAdanAcArya zrI parazukrama. govANIe tababApAnanI kriyA nAmI saMgItAcArya zra sudhIrakumAra sakasenA pAsethI grahaNa karI saMgItanI duniyAmAM prAviNyanA prApti karela che. bhAratanA ghaNAe kachA raMgIta AdhA sAthe Ape tabalAvAdananI saMgata karela ApasaurASTra tathA gujarAtanAM kuzaLa tabalAvAdanA . sAra gIvAdanAcArya zrI bAbukhAna rAjakoTa zrI bAbukhAnasAheba gujarAtanA eka ajJeya sAragavAnAcArya che. rAjakAta reDIyAnA umadA kalAkAra che. temaNe sAraMgInI saMgata gujarAtanA dhAme saMgIta vicAro sAthe karela che. sArIvAdanamAM temAM dhaNIja prArvitA dharAve che. sAragIyAdonI nAmAvalImAM temanuM agragaNya sthAna che. saMgItAcAya zrI bAbulAla aMdhArIyA rAjakoTa zrI bAbulAla aMdhArIyAe saMgItanI prAraMbhIka zikSA temanA pattAzrI pAsethI lIdhI hatI. saMgItakAnA vAraso temane temanA parivAramAMthI sapAdIta thayelA hatA. teoe meTrIka sudhI vidyAbhyAsa karI. saMgItnI sAdhanAmAM temanu jIvana samarpita karela che. temaNe Ae ziA taiyAra kareza che. te "sagIta nRtya bhAratImAM te saMgIta adhyApaka tarIke kAryavAhI kare che. rAjakoTa bhAyANI uparathI teonI gAyakIenA prAgrAma prasArIta thAya che. gujarAtanA eka nAma saMgItAcAya . zrImatI uSA cinAya kATha zrImatI yAcanArya samama sInanA tathA lokagIto abhyAsa karI AkAzavANI rAjakoTa sTezana parathI temanA madhura Tha prasArIta karela . gItakSetramAM Apa sArI pratA dharAze . sugama saMgItamAM Apa sArI khyAti dharAveA che.
Page #590
--------------------------------------------------------------------------
________________ 610 [ bahada gujarAtanI asmitA zrI vallabhadAsa bApodarA - rAjakoTa zrImatI uSA Ara. tejavANI - rAjakoTa zrI vallabhadAsa bApodarAe havelI saMgItanI dhrupada, dhamAranI - zrImatI uSA tejavANIe zAstrIya saMgItanI ArAdhanA karI uMca tAlIma grahaNa karI saMgItakSetramAM sArI prasiddhi meLavI che. khyAla gAyakImAM praviNyatA saMpAdIta karela che. Ape Apane Apa dhupada, dhamAranA havelI saMgItanI gAyakImAM praviNyatA madhurakaMTha AkAzavANI rAjakeTa para prasArIta karI zAstrIya saMgIta dharAve che. ApanA progrAma AkAzavANI rAjakoTa, amadAvAda prekSakone AnaMda Apela che. A5 zAstrIya saMgItanI svarasAdhIkA vaDedarA parathI prasiddha thAya che. che. kalAsAdhaka banavuM e ApanA jIvanano dhyeya che. zrI araviMda ema, dhoLakIyA ema.e. rAjakeTa mamatA rAjakeTa - zrI araviMda dhoLakIyAmAM saMgItanA saMskAre temanA parivAra zrImatI paramezvarI bakSI zAstrIya saMgItanI eka uMcakeTInI svarasAdhIkA che. temaNe khyAla gAyakI, dhupada, kumarI Adi gAyakImAMthI utarI AvyA hatA. temaNe sugama saMgIta tathA lekasaMgItanuM enI zailI para sArI pratibhA saMpAdana karI che. ApanI madhura uMca adhyana karI AkAzavANI rAjakeTakendra parathI progrAma prasArIta gAyakInA progrAma AkAzavANI rAjakeTa kendra parathI prasArIta thAya karela che. Apa eka saMga'tanA sAcA sAdhaka che. Apa AkAzavANInA eka karmacArI tarIke kAryavAhI kare che. che. Apa ApanuM jIvana kalAsAdhanAmAM vyatIta karo cho. zrImatI tarUlatA dAsANI rAjakoTa zrI kanubhAI bAroTa rAjakoTa kathakanRtya sAdhIkA zrI tarUlatAe nRtyanI sAdhanA karI nRtyanA zrI kanubhAI bAroTa bhAratIya lokagIta, bhajana tathA sugama kSetramAM praNavasthAna saMpAdIta karyuM che. Apa kathakanRtyanI sAthosAtha saMgItamAM sArI pratiSThA dharAve che. Ape saMgItane abhyAsa zrI maNIpurI, bhAratanATayama, kathakalI Adi nRtyanI sAdhanA paNa karo hemubhAI gaDhavI pAse karI lokasaMgIta tathA bhajana saMgItamAM sArI che. nRtyanA kSetramAM Ape kalA nipuNyapada prApta karyuM che. Apa prasiddhi prApta karela che. ApanI rekarDa "kolaMbIyA", "hijha * eka kalAnI sAdhIkA cho. kalA e ApanuM jIvana che. mAsTarsa voIsa ku." Adi dvArA prasiddhi pAmela che. Apane rAjakoTa reDIyo parathI bhajana temaja lokasaMgItane progrAma mA abadumabakSamA rAjakeTa prasArIta thAya che. zrI akhadumabakSakhAMe tabalAvAdananI sAdhanAdhArA saMgItakSetramAM zrI premajI chAyA bAreTa - rAjakoTa sArI nAmanA prasiddha karI che, teo rAjakoTa reDIyonA tabalA vAdananA eka uMcakeTInA tabalA " kalAvaMta" che. temaNe dilhI, bhajana temaja jokasaMgItanA saMgItasAdhaka zrI premajIbhAI ajaraDA, lakhanavI, phejAbAdI Adi zailIo para sAdhanA karI lekasaMgItanI sAdhanA karI AkAzavANI rAjakeTa kendra parathI temane tabalAvAdananI kalAmAM ati nipuNatA prApta karI che. Apa laya, madhurakaMTha prasArIta karela che. Apa le kasaMgIta tathA bhajananI zuddhabela, rasamAdhurya dayAdI aMgo para sArI pratibhA dharAve che. sAdhanAnI sAthe rAvaNahaththAnA vAdanamAM paNa ati prAviyatA sa pAdana karI che. losa gIta tathA bhajananI gAyakImAM Apa sArI zrI mukatAbena ghana rAI pratiSThA dharAve che, Ape lekasaMgIta tathA bhajananI sAdhanA sva. sa gItaalaMkAra zrI muktAbena vaide saMgItanI prAraMbhika zikSA zrI hemubhAI gaDhavI pAsethI lIdhI hatI. zrI bhAvanagara dakSiNAmUrti" nA adhyApaka zrI muLazaMkara bhaTTa pAsethI grahaNa karI hatI. anya saMgItazikSA zrI amubhAI dezI tabalAvAdanAcArya zrI choTakhAna I | rAjakoTa pAsethI saMpAdIta karI hatI. rAjakoTa reDIyo sTezana parathI ApanA AkAzavANI rAjakeTa sTezananA tabalAvAdanAcArya zrI choTe- sugamasaMgItanA progrAma prasArIta thAya che. Ape "saMgIta khAnasAhebe tabalAvAdananI kalAno abhyAsa ustAda cAMdakhAM bIja- pravezikA" pustakonuM be bhAgamAM sarjana karyuM che, ke je saMgItanA naravALA pAse karyo hato. ajaraDAbAjane abhyAsa khalIphAtulana mAM vidyArthIo mATe ghaNuM ja upayogI che. ApanuM A kArya ghaNuMja pAsethI grahaNa karela hato. zrI che.khAnasAhebe dilhI, puraba, prasaMzanIya che. ajaraDA Adi tabalAbAjamAM nipuNatA prApta karela che. bhAratanA bhAratanA zrI puruSottamadAsa ena. gAMdhIne rAjakoTa nAmI saMgIta kalAvato sAthe tabalAnI saMgata karela che. teo - saMgItazAstravizArada zrI purUSottama gAMdhIe saMgItanuM adhyayana tabalAnA nAmI ustAda che. sva. saMgItazAstrI zrI nArAyaNa morezvara khare pAsethI karyuM hatuM. zrI baMsIlAla zAha rAjakeTa, saMgItanI sAthesAtha sAhityavidyAnA paNa Apa prakhara vidvAna brA. - zrI baMsIlAla zAhe zAstrIya saMgItanuM adhyana karI AkAza- Ape bhajanAtmaka gAyaka tathA khyAla gAyakIne abhyAsa prAvizyatA vANI rAjakeTa kendra uparathI potAno madhurakaMTha prasArIta karyo che. pUrvaka karyo che. ane "saMgItanuM punarAvana itihAsa" nAmane zrI zAhe khyAla, dhUpada, marI Adi gAyakInI zailIo upara saMgItagraMtha Ape prakAzita karyo che. je graMtha saMgItakalA premI adhikAra prApta karI zAstrIya kakSA saMgItakSetramAM sArI nAmanA prApta mATe upayogI che. Apa "rASTrIya saMgIta vidyAlaya"nA saMcAlaka karelI che. ApanI gAyakI madhura tathA tAla bhAvanA prAdhAnya che. che. saMgItamAM Ape ghaNA ziSya taiyAra karyA che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #591
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRtika saMdarbha anya sva. zrI hemubhAI gaDhavI rAjakoTa zrI yazavaMta DI. bhaTTa pAsethI grahaNa karyo hato. sva. bAbulAlabhAIe lokasaMgItanA lADIlA madhura gAyaka zrI hemubhAI gaDhavIe loka nuM nATIkA tathA raMgamaMca para potAnI gAyakI tathA tabalAvAdananI saMgItanI zikSA kavi dulAbhAI kAga pAsethI grahaNa karI hatI. abhuta kalAthI zrotAonA mane raMjIta karI detA hatA. zrI bAbu- " temaNe lekagItAnuM adhyana karI rekorDa prasArIta karelI che. Ape lAlabhAInI tArIkha 21-1-69nA roja svargavAsa thaye, paNa lokasaMgIta sAthe raMgabhUmi para abhinaya darzana karAvI prasiddhi tenI kalA amara che. meLavelI hatI. AkAzavANI rAjakeTa uparathI samaya samaya para sa gItAcArya zrI madhusudana morabI ApanA uMca lokagItonuM tathA bhajananuM ukeDIMga prakAzita thAya saMgItAcArya zrI madhusudana AcAryae bI e. sudhI vidyAdhyana che. ApanA ziSyo ApanI kalAne pracAra kare che. bhAratanA loka karI saMgIta gAyakInI zikSA saMgIta samrATa sva. khAnasAheba abdula gItanA A sarvazreSTha kalAkAra thoDA varSa pahelAM A duniyA choDI hImakhAM pAsethI lIdhI hatI. zrI AcArya e zIrAnA gharAnAnI svargavAsI thayA che. gAyakInA madhura svare saurASTra tathA gujarAtamAM guMjata karI saMgItazrI nAnajIbhAI mistrI rAjakeTa premI zretAonA mana raMjIta karyA. AjathI pacIsa varSa pahelA vAyolIna vAdanAcArya zrI nAnajIbhAI ucakakSAnA vAyolIna vAdaka temaNe "kinArA" nAmanI philmanuM sarjana karyuM hatuM. saMgItanA uMca che. teo rAjakoTa reDIyo para vAyolInanA eka kalAvaMta che. kalAkAramAM ApanI gaNanA thAya che. baroDA myujhIka kolejamAM teoe vAlIna sikSA lIdhI hatA. zrI mahamada rahimatulA ke mArUbI AkAzavANI rAjakeTa parathI temanA progrAma prasArita thAya che. saurASTranA teo uMca vAyolIna vAdanAcArya che. ( zrI mahamada rahimatullAe saMgItanuM zikSaNa temanA parivAramAMthI saMpAdita karyuM hatuM. ApanI saMgItanI gAyakI madhura zabda tAlazrI vinu vyAsa rAjakoTa bhAvanA prAdhAnya che. ApanI gAyakImAM zrI amIrakhAMnI gAyakIne cuDA-saurASTranA vatanI zrI vinu vyAsa doDha dAyakAthI gujarAtanA bhAsa thAya che. ApanI gAyakIne madhura progrAma amadAvAda vaDodarA reDIyo kalAkAra tarIke jANItA che. rAjakoTa AkAzavANInA reDI parathI prasArIta thAya che. saMgIta kalAmAM ApanuM rathAna karasanA teo prathama kakSAnA kalAkAra che. teo zrI upendra trivedInI agragaNya che. Apa gAyakInA paMDIta, suranA sitArA che. racanAo madhuratAthI gAya che. pa zrI kAMtilAla pATaNavALA 5 TaNa zrI caMdravadana kApaDIyA jAmanagara zrI kAMtIlAla pATaNavALAe saMgItavidyAnuM adhyana thI mAstara kacchanA saMgItakSetramAM zrI caMdravadane pritI saMpAdita karI che. vasaMta dArA saMpAdita karyuM hatuM. zrI kAMtIlAla sugama saMgIta tathA keTalAka samayathI AkAzavANI rAjakoTa parathI emano madhurakaMTha guMjI zAstrIya saMgItanA eka umadA DhaMganA madhura svara sAdhaka che. temanI rahyo che. zizuvayathI temaNe saMgIta pratye bahuja prema hatuM. tethI rakeDe "kela bIyA" tathA "hijha mAsTarsa veIsa ku" mAMthI prasiddhI teomAM bAlavayathI saMgItanA aMkura phurI thayA hatA.. pAmelo che. zrI kAMtIlAle saMgItanI sAdhanAnI sAthe philmamAM paNa zrI alIbhAI amIrabhAi mahuvA uttama abhinaya dvArA pitAnuM sthAna amara karela che. teoe | bhajana tathA raMgabhUminA lokalADIlA sva. zrI alIbhAie raNajIta kaMpanImAM ghaNue citramAM bhUmikA bhajavI prekSakonA mana saMgItanI tathA tabalAvAdananI zikSA temanA pitAzrI pAsethI harI lIdhA che. saMgIta kalA saMsAranA teo eka uttama zAstrIya ! saMpAdIta karI hatI. temanA pitAjI sArA mRdaMgAcArya hatA. alI- gAyaka che. bhAIe pitAno madhurakaMTha bhajana svaraherIthI herAvI gujarAtanI zrI gajAnana DI ThAkura bhAvanagara : saMgIta priya janatAmAM sAruM sthAna saMpAdana karyuM hatuM. teo bhajananA eka uMcakakSAnA madhura gAyaka hatA temanI saMgIta rekarDa bhAvanagaranA khyAtiprApta saMgItAcArya zrI gajAnana ThAkare prasiddha thayela che ke je sadAya rita raheze. zrI alIbhAina be saMgItanuM prAraMbhika abhinavadarzana temanA sva. pitAzrI dalasukharAma varSo pahelA svargavAsa thayo che. teonI gAyakI Aje paNa guja- ThAkura pAsethI grahaNa karyuM hatuM. tyArabAda saMgItanI uMcazikSA zrI rAtamAM amara che. vAmanarAva ThAkura pAsethI lIdhI hatI. AthI gAyakI ghaNIja uMca zrI kSamA mahetA-biMdu mahetA amadAvAda kakSAnI che, Apa gAyakInI sAthe sitAra, dilarUbA, surabahAra, jugalabaMdhI ane zAstrIya saMgItanA kSetre temanI madhura gAyakI hAramonIyama, tabalA, vAyolIna Adi vAvo para paNa sAruM prabhutva dharAve che. Ape bhAvanagaranI dakSiNAmuti bhavanamAM meTrika sudhI ghaNIja lokapriya thaI che. sugamasaMgItanI duniyAmAM A be bahenoe vidyAbhyAsa karI jIvanamAM bhASA tathA AcAravicAranA ucasaMskAra evuM ja uMcasthAna saMpAdIta karyuM che. A baMnenA kaMThanuM mAdhurya dharAvo che. saMgItamAM ApanA ghaNAe ziSya-ziSyAo ApanI zretAonA mana manoraMjIta karI de che. kalAne pracAra kare che. bhAvanagararAjayanA Apa rAjyagAyaka hatA. zrI bAbubhAI TI. bhaTTa bhAvanagara hAlamAM baroDA myujhIka kolejanA AcAryapade che. ApanI madhura zrI bAbubhAI bhaTe zAstrIya saMgIta tathA tabalAvAdanane abhyAsa gAyakInA progrAma amadAvAda reDIyo parathI prasArIta thAya che. Jain Education Intemational
Page #592
--------------------------------------------------------------------------
________________ R zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI ThAMsA sevA sahakArI maMDaLI lI. | haramaDIA jutha vi. kA. sa. ma. lI. mu. ThAMsA ( tAlukA- lAThI dAmanagara) sthApanA tArIkha : 29-1-61 zerala DALa anAmata krUDa anya krUDa - ( jillA-amarelI ) noMdhaNI nabara : 8705 sabhya saMkhyA : 108 2698-71 kheDUta : 80 : 616-92 khInakheDUta : 28 : 45700-00 : vajI nAraNa paTela maMtrI amarazI karamazI paTela pramukha vyavasthApaka kamiTinA sabhya lAlajI pATalA premajI gIgAbhAi yALa suLajIbhAi Jain Education Intemational sthApanA tArIkha : zerabha DALa - lakhIdAna amarasaMga lAlajI bhurAbhAi parotama rUpAbha i : anAmata phaMDa : : anya phaMDa sarakArazrI zeraphALA : bhAnuzaMkara jezara maMtrI ( tAlukA-khAMbhA ) 25-1-14 17800-00 1797-31 4796-10 7500-00 zrI nadAza kara jaiza kara joSI zrI gaMgadAsabhAI bhAdAbhAI mAMgALIyA (tAlukA-kADInAra ) (jillA-amarelI ) sthApanA tArIkha : 13-6-1907 noMdhaNI nabara H 18889-7-637 zerabha DALa : 132040-00 sabhya saMkhyA : : 44424-03 kheDUta : anAmata kuMDa anya kuMDa : 10677-47 bInakheDUta : mu. haramaDIA mIThubhAi eca. sAhAnI maMtrI zubhecchA pAThave che zrI umarIyA jUtha se. sahakArI maMDaLI lI. mu. umarIyA [ bRhada gujarAtanI asmitA zrI ana tarAya rAmazaMkara bhaTTa zrI arajaNa bhagavAna zrI mAhanabhAi raiyAbhA vyavasthApaka kamiTinA sabhya zrI zaMbhubhAi kAnajIbhAi nasIta vya. kamiTInA sabhyA zrI gIradharalAla jecaMdabhAi zrI rUkhaDa bhagavAna zrI lakhamaNabhAI nAraNabhAi maMDaLI khAtara, biyAraNa tathA kruDa elanuM vecANa kare che. sabhyAnI magaphaLI, ghauM eka jagyAethI ekaThI karI jAhera hararAjIthI vecANa karI A pe che. ( jillA-amarelI ) mAnabhAI hAmaNAI pramukha noMdhaNI naMbara : sabhya saMkhyA : kheDUta bInakheDUta : 2116 149 namadAzaMkara jezakara joSI pramukha 222 220 r : 118 31 zrI zAmajIbhAI rANAbhAI nIta zrI manubhAI jIvarAja gAjIparA
Page #593
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSaskRitika saMdara anya ] sva. zrI lAlakhAM kaccha kacchanA mazahura rAjyagAyaka zrI lAlakhAMjIe saMgItane abhyAsa bhAratanA suprasiddha sva. ustAda nAmIrakhAM pAse karyo hato. zrI lAlakhAM gvAliyara dharAnAnA nAmI sa`gIta kalAkAra hatA. zrImAna kAzmira narezanA darabAramAM patA tarIke temaNe nArI raMka hatI. unAi nAsIrakhAe gAya tathA pakhavAjanuM uttama mAne khApI ane peAtAnI dIkarI zrI lAlakhAMte paraNAvI sva. nAsIrakhAM zrI lAlakhAMnI gAyakI upara mAlamugdha thaI jatA. gheADA varSa pahelA eTaleke 1950mAM A gAyaka kalAkAra svargavAsI thayA che. zrI bhagavatIyakara pI. bhaTTa. sagItAcArya sva. zrI kAnajIbhAI bhaTTa jAmanagara zrI kAnabAI mAM saMgItano vAraso temanA parivAramAMthI utarI AvyAhatA. sva kAnAbhAi bhaTTe saMgItanI AArAdhanAnuM uMca adhyana zrI AdityarAma pAse karyu hatu. sa'gItanI anya tAlIma zrI vRjanAthajI mahArAja pAsethI aSTachApa bhakta kavionI gAyakI sapAdIta karI hatI. ane chavalAla mahArAja pAsethI vAdanavidyAmAM prAviNyatA prApta karelI hatI. sva. zrI kAnajIbhAI bhAratIya saMgItasaMsAranA mahAna gAyaka tathA vAdanAcArya hatA. muMbaInI suprasiddha gAyIkA bAputArAnA gurU pAsethI khyAla, TappAnI gAyakI saMpAdIta karI hatI. te jAmanagararAjyanA rAjyagAyaka tathA dhrAMgadhrArAjyanA paNcakakSAnA nAmI gAyaka hatA. saMgItakalAnA A mahAna sAdhakanA 1923mAM svargavAsa thayA. temanA baMne putrA tathA temanA ziSyA temanI kalAne sajIva jAgRtinI bhAvanA Ape che. sva. zrI lakSmIzaMkara raNacheADajI trivedI gAMdha saMgItaala'krAra zrI bhagavatIza'kara bhaTTae saMgItanI zikSAnuM prAthamIka darzana temanA dAdAzrI kAnajIbhAi bhaTTa pAsethI meLavyuM. hatu. meTrIka sudhI Ape vidyAdhyana karI saMgItanuMcazikSaNa DA. devazaMkara tathA bAburAva gAmaze pAsethI lIdhu hatu. Apa dhrAMgadhrAmAM bhagata maMtrI nitana'nA khAcAya pade kAryavAhI karI rahyA che. rAjakoTa rAjakoTanA sva. suprasiddha sa'gItazAstrI zrI vIrAkara ApanA vidyAlayamAM saMgItanI zikSA prAcIna praNAlIkA pramANe trivedIe sa'gItanuM zikSaNa punAnA khyAtiprApta saMgItAcArya zrI devAmAM Ave che. gAyakInI sAthesAtha ghaNAe vAvo para paNa prabhutva dharAyo che. saMgItakSetramAM bhAre paNAe zikha ziSyAo ne tAlIma ApI taiyAra karela che. Apa eka uMca kalAkAra che. zrI vazanajI mApha jI. bI. Acarekara pAsethI lai saMgIta sAdhanAmAM prAviNyapada saMpAdIta karyuM hatuM. punAnA zrI Acarekara gAyana-vAdanakaLAnA prakhara gAma hatA. zrI trivedIe saMgItanA ghaNA madhenuM sarjana karI sArI khyAtI prApta karela che. zrI trivedI 'haTara meIla TrenIMga kaoNleja-rAjakoTa'nA saMgIta AcAryapade nAkarI karatA hatA. guja karI,rAta-saurASTranA prakhara saMgItazAstrI hatA. cADA varSo pahemA ApanA vAsa thayo. kaccha saMgItana zrI vasanajI mAe meTrIka sudhI abhyAsa saMgItanI upAsanAmAM temanuM jIvana arpita karela che. teoe sabatanuM prAraMbhIka zikSaNa zrI zrI, khAra. devadharajanI pAmethI sapAdana karyuM hatuM. tyArabAda saMgItA abhyAsa prakhara saMgItA. cArya sva. zrI bhadrAranA kAkura pAsethI prabhu karyuM hatuM. Apa grupa, khyAla, durI Adi gAyakAo para ArI prAvitryanA dharAve che. samaya samaya para rAjakoTa AkAzavANI parathI ApanA pregrAmA prasArIta thAya che. ApanA ziSyeA tathA ziSyAe ApanI gAyakInA pracAra kare che. Apa eka bhAratanA suprasiddha saMgItAmA che. sthApe ApanuM vana saMgItaklAne maLu karela che. sagItAcArya sva. AdityarAma jAmanagara jAmanagararAjyanA A jagamasahura gAyanavAdanAcArye saMgItanuM prAraMbhika saMgIta ziSya lakhanaunA ustAda zrI nannamiyA pAsethI saMpAdita karI sa'gItanA kSetramAM adbhuta prAviNyatA bhareluMpada sapA-bhAratavarSoMnA zrI dita karyuM. zrI AdiyarAmajIe saMgItagAyakInI sAthe sAtha mRdaMga vAdananI paNa sAdhanA karI pAMDItyapada prApta karyuM hatuM. tyAra bAda chupada, dhamanI gAyakInuM zikSaNa zrI vRjanAthajI mahArAja pAsethI saMpAdana karI sagItanI dunIyAmAM sArI kirti saMpAdana karI AdiyarAme zra vRjanAthajI mahArAja pAsethI dhaNI racanAo temanA "gItA hiMcaka' nAmanA saMgIta prathamAM prakArita che. je gIta madha bhAratiya saMgIta kalAsAdhako mATe pAja upayogI siddha che. A sa'gIta mahAna sAdhakanA 1880 mAM svargavAsa thayA. manA ziSya-sidhyA temanI sagIta kakSAnA pracAra kare che. lai 3 13 vizva sagItasamrATa zrI alAudInakhAM bhAratavaSa tathA vizvanA samatasanAra zrI agAudInakhAM sAhebe temanuM sAme jIvana 'gIta kalAnI sAdhanAmAM vyatita karI zvAzaye vizvamAM saMgItanA rAja saMdeza prasArita karyA che. teoe nRtyakAra zrI udayazaMkarajInI sAthe rahI nRtyakalA kSetramAM vizvamAM bhAratiya sagItane sarvoparI karI dekhADI sArI prasiddhi prApta karI che. teoe gujarAta, paMjAba, mahArASTra, madhyapradeza, yureya amerIkA, phrAnsa Adi dezonI vizva sa'gIta yAtrA karI che. vizALa ziSya-ziSyAonuM vRMda taiyAra karI sagIta bhAvanAno udeza ekaso paMdara varSanI uMmare paN sa'gItakalAnA A mahAna sAdhake sArAe vizvane eka amulya sevA arpI che te saMgItanA pratidrAsamAM svAya ati raheze. tabalAsamrATa zrI ka rDa mahArAja bhAratavarSanA suprasiddha tabalAsamrATa zrI kaMThe mahArAje tabalAyAdananI vadhu ArAdhanA karI sagItasetramAM sArI pratiSThA prApta karI che. teoe basAvAnanI kalAmAM suprasiddha ziSyo taiyAra karI, gujarAta, saurASTra, paMjAba, bha, madhyapradeza bAdi pradeza mAM tabalAvAdananI kalAne sArA pracAra karyAM che. zrI kahecha bhAratIya saMgIta sa MsAranA eka nahAna tapastI pratibhAta taLavAvAnAcAya che, je laya ane tAlanA mahAna paDIta che. Aja temanA prasiddha ziSya zrI kizana mahArAja Apano kalA sAdhanAnA sArAe bhAratavamAM pracAra kare che. ApanI pAse tabalAnI zikSA levA dura dezeAmAMthI paNa ghaNA saMgI
Page #594
--------------------------------------------------------------------------
________________ 614 [ bahada gujarAtanI asmitA tapremio Ave che. kalA sAdhaka che. bhAratIya citra jagatamAM teo pAMtrIsa varSathI sitAra samrATa paMDita ravizaMkara eDITIMganI kAryavAhI karI rahyA che. Ape "rAma rAjya, "baiju - sitArasamrATa paMDita zrI ravizaMkarajIe sitAranI ArAdhanA 25 bAvara", zikasta ", "hariyAlI aura rAstA", "AyA sAvana gumake", "kanyAdAna", "nyu dilhI " Adi ghaNae philmomAM varSa sudhI bhAratavarSanA suprasiddha sitAravAdana samrATa zrI allAu uMca bhAvanA prAdhAnya eDITIMganuM sarjana karI uMca prasiddhi prApta dIna khAna pAsethI grahaNa karI. sitAranI vAdanakalAthI gujarAta, karela che. bhAratanA sarva zreSTha eDITaramAM ApanuM praNavasthAna che. saurASTra, paMjAba, mahArASTra, madhya pradeza, yureya, amerIkA, phrAnsa, citrajagatanI Apa eka nirAbhimAnI vyakti che. razIyA Adi sArAe vizvanA dezanA saMgItapremIjanonA mana potAnI - sadasamrATa alI akabarakhAna daivI sitAravAdananI kalAthI AnaMdavibhora karI dIdhA hatA. paMDita ja zrI ravizaMkare sitAranI zikSA potAnA ziSyone samarpita karI sArAye , thone samarpita karI sArAye saradasamrATa zrI alI akabarakhAne sodavAdananI zikSA temanA vizvamAM sitAravAdana kalAne potAnI addabhuta sAdhanAno saMdeza prasA pitAzrI alAudInakhAna pAsethI 20 varSanI adbhuta sAdhanA dvArA rita karyo. kaI paNa lalitakalAnuM darzana sAdhanA sivAya thatuM nathI. saMpAdIta karI vizvamAM sarvoparIpada prApta karyuM. sarodavAdananI je kalAnuM sAcuM darzana karavuM hoya to sAdhanAmAM varSonA varSa sudhI sAdhanA ghaNIja kaDIna tathA tAlanI ati mahatvatA bharI che. sarada ekAgracitanI umadA prakAranI bhAvanAnI jAgRti sAdhavAnI saMgItasA A vAdananI sAdhanAmAM svaramAdhurya, tAladarzananuM tathA tAla, laya, bhedanuM dhakane uMcabhAvadarzana hovuM joIe, rasa, bhAvanA vinA siddhi maLatI kArya ati gahanatAbharyuM che. zrI alIakabare rasadarzana, svaradarzana nathI. paMDItazrInI kalAmAM sAdhanA tathA mAdhuryatAnI uMca bhAvanAnuM tathA tAladarzana Adi vividha aMgonuM vAdana sAdhanAmAM temanuM darzana thAya che. jIvana vyatIta karela che. zrI alI akabara khAne potAnI vAdanakAthI deza-paradezanI yAtrA karI saMgIta premIonA mana AnaMdavibhora vizvanA mahAna sitAravAdaka zrI vilAyatakhAna karI dIdhela hatA. sArAe vizvamAM temanA ziSyo temanI uMca kalA vizvanA sitArAcArya zrI vilAyata khAne sitAravAdananI kalAno bhAvanAonuM saMgItadarzana karAvI rahyA che. zrI alI akabare bhAratIya abhyAsa temanA sva pitAzrI khAnasAheba zrI inAyata husenakhAna saMgItanA mahAna kalAdarzaka che. pAsethI karI vizvanA sArAe saMgIta saMsAramAM praviNya pada prApta zahanAisamrATa zrI bisamilAhakhAna : karyuM che. temaNe temanI sitAra vAdananI adbhuta zailIthI bhAratabharamAM | suprasiddha zahanAIvAdaka zrI bisamilAhakhAMe zahanAIvAdananI temaja yuropa, amerIkA, phrAnsa, raziyA Adi dezanI saMgIta yAtrA zikSA temanA pitAzrI pAsethI grahaNa karI praNavasthAna saMpAdIta karI sArAe vizvanA saMgIta premIjanonAM mana mugdha karI dIdhA hatA. karela che. citrajagata, AkAzavANI tathA vanI mudrIkAo dvArA zrI zrI vilAyatakhAna laya, svara, rasa, ane tAla upara abhuta pAMDitya bisamilAhakhAnanI zahanAInI sumadhura svaranI varaerIo sAMbhaLI dharAve che. bhArata tathA pAzcAtya dezomAM uttama ziSya-ziSyAo zrI saMgIta kalA premIonA mana AnaMdavibhora thaI jAya che. temaNe khAnasAhebe taiyAra karI sitAravAdananI uMca bhAvanAonuM sAdhanA deza na satata saMgItanI sAdhanA karI zahanAIvAdananI kalAmAM uMca sArAe vizvamAM karAvyuM che. zrI vilAyatamAna temanuM jIvana haju paNa pAMDIya prApta karyuM che. A surakalAnA mahAna sAdhake bhAratabharanA temanA riyAja tathA sAdhanAmAM vyatita kare che. saMgItanI uMca sAdhana tathA AphrIkA, yuropa, amerikA Adi dezone pravAsa karI potAnI nAmaya bhAvanAthI paramAtmA athavA khudAnuM adabhuta darzana thAya che, madhura zahanAIvAdananI sAdhanAmaya kalAthI saMgIta prekSakonA mana kalAsAdhaka jyAre sAdhanA kare tyAre prabhA darzana thAya che. mane mugdha karI dIdhA hatA. zrI khAnasAheba potAnI zahanAIvAdananI zrI mahAsukharAya paTTaNI bhAvanagara kalAmAM sitAra, vAlana, bina Adi vAdhonI ghasATa, mIMDa kAvya tathA sAhitya saMsAranA sAdhaka zrI mahAsukharAya paTTaNImAM kalAonuM uMcadarzana karAve che. zrI bisamilAhakhAM vizvanA zreSTha sAhityanI u cazailIne vArase temanA parivAramAMthI utarI AvyAM hatAIvAdaka che. teo svara, laya ane tAlanA mahAna paMDIta che. hatA. teo bI e. ela. ela. bI nI parIkSA pAsa karyA pachI kAbe tRtyAcArya udayazaMkara tathA sAhItyakSetramAM potAnuM jIvana samarpita karavA lAgyA. bhAratIya nayasamrATa zrI udayazaMkarajIe nRtyakalAnuM UMca bhAvanAtmaka sAhItyakSetramAM temanI navalIkAo tathA kAvya prakAzita thavA lAgyA. paNa thavA lAgyA. abhinava rasabhAvadarzana zikSaNa sva. zrI zaMkara nAbudarI nRtyAcArya zrI paTaNI sAhitya tathA kAvyakSetranA eka prakhara sAdhaka che. temanA pAsethI grahaNa karI Ape bhAratanATayama, kathaka, kathakalI, me purI kAvya sarjananuM eka pustaka paNa thoDA vakhatamAM taiyAra thaze. temaNe Adi nayanI zailIo para sArI pratiSThA saMpAdana karelI che sAhityanA uMca nibaMdha paNa prakAzita karyA che.. ApazrIe nRtyakakSAnuM darzane bhAratanI temaja yuropa, amerIkA, thava jagatanA eDITara zrI pratApa ena. dave phAnsa, raziyA Adi dezonI nRtyakalA premI janatA samakSa karI bhAratIya rajataparanA suprasiddha eDITara zrI pratApa davee ghaNAe vizvanA nRtyAcAryanuM praNavasthAna prApta karela che Ape ApanI uMca phIlmonuM ekaTIMga sarjana karI sArAye bhAratamAM sArI pratiSThA nRtyakalAdArA bhArata tathA pAzcAtya dezomAM ghaNA ziSyo taiyAra karI prApta karI che. ane zrI davee phIlma eDITIMganA sarjanamAM ghaNAe bhAratIya nRtyano saMdeza vizvamAM prasArIta karela che. Ape ghaNuM erDa saMpAdita karyA che. bhAratiya phI bhakSetranA zrI dave eka mahAna varSo pahelA "kalpanA" nAmanI philma taiyAra karI hatI, ke je nRtya Jain Education Intemational
Page #595
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 615 paMDIta che. te bhArati saMgItaze, za, vanImudrIkAonara citra zreSTha nRtyakalA citra che. ApanI nRtyabhAvanAo sadAya phrAnsa, AphrikA ItyAdi dezamAM sitAra samrATa zrI ravizaMkara smarita raheze. paMDitajInI sAthe jaI; sitAra sAthe tabalA saMgata karI sArAye mahAna saMgItakAra zrI bhImasena joSI vizvanA saMgIta premIonA mana tabalA vAdananI addabhuta sAdhanAthI kirAnA gharAnAnA suprasiddha madhura vara gAyanAcArya zrI bhImasena manamugdha karI dIdhA hatA. tabalA vAdakemAM ApanI mAne pratiSThA jozIjIe saMgIta gAyakInuM uca bhAvAtmaka zikSaNa sva. zrI savAI ghaNIja prasaMzaniya che. A5 tAla-laya vAdananAM pratibhAzALI vAdana gAdharva pAsethI grahaNa karI bhAratIya saMgIta kSetramAM atyaMta uMca kalAvaMta cho. ApanuM tabalAvAdana madhura tathA atyaMta bhAvanArasa kakSAnuM sthAna prApta karyuM che. kirAnA gharAnAnI gAyakIno pracAra prAdhAnya che. Apa ApanI sAdhanAmAM sadAya magna rahe che. gujarAta, saurASTra, paMjAba, mahArASTra, madhya pradeza, ItyAdI prAntomAM bhAratavarSanA mazahura tabalAvAdaka zrI ahamadajana thizkavo Apa ApanI sumadhura gAyakI dvArA karI rahyA che. Apa khyAla, bhArati saMgItakSetranA mazahura tabalAvAdaka samrATe zrI ahamadajAna humarI, bhajana, chupada, dhamAra ItyAdI gAyakInA prakhara paMDIta cho. zi. thirakavAe tabalAvAdananuM uMca saMgItajJAna sva. munIrakhAM pAsethI citra jagata, AkAzavANI, vanImudrIkAonA A5 suprasiddha gAyaka grahaNa karI saMgItakalA jagatamAM uMca keTInA tabalA vAdanAcAryomAM che. ApanI gAyakI madhura tathA tAlaprAdhAnya che. praNava sthAna meLavyuM che. zrI thirakavA svataMtra bAja tathA saMgItamahAna gAyaka zrI amIrakhAna kArImAM paNa adabhuta prabhutva dharAve che. zrI thirakavAe gujarAta, bhAratIya kSetranA kirAnA gharAnAnA suprasiddha saMgIta mahAna saurASTra, paMjAba, mahArASTra ityAdI pradezamAM pitAnI vAdanakalAne pratibhAzALI gAyaka zrI amIrakhAMe saMgItanI gAyakInuM uMca madhura pracAra temanA ziSya dvArA prasArita karela che. teo bhAratiya saMgIta bhAvanAtmaka saMgIta adhyana temanA pitAzrI pAse karyuM hatuM. Apa kSetranA uca tabalA vAdanAcArya che. khyAla, baDA khyAla, ipada dhamAra ItyAdI gAyakImAM ati vizvanA tabalA samrATa zrI zAMtAprasAda praviNyatA dharAve che. "baiju bAvarA", "jhanaka jhanaka pAyala vizvanA mahAna tabalA vAdanAcArya zAMtAprasAde tabalAvAdana ! bAje" ityAdi citromAM Ape Apano madhura kaMTha AlApI bhAra kalAnuM uMca zikSaNa ApanA sva. pitAzrI paMDIta vAcAjI mizrA tIya saMgIta premIone mana da vibhora karI dIdhA hatA. tathA paMDIta zrI vikaphUjI pAsethI saMpAdIta karI gujarAta, paMjAba, gujarAta, saurASTra, paMjAba, mahArASTra, madhyapradeza yAdI dezamAM mahArASTra, madrAsa, AphrIkA, yuropa, raziyA ItyAdi dezonA saMgIta ApanI saMgIta kalA pracArita che. kalA premIonA mana zrI zAMtAprasAde temanI adabhuta tabalAvAdananI kirAnA gharAnAnI gAyIkA zrImatI sudhA dikara (bI. e.) kalAthI mana raMjIta karI dIdhA hatA ApanA ziSyo ApanI saMgIta kirAnA gharAnAnI saMgIta mahAna svara sAdhikAe saMgItanuM sAdhanAno pracAra sArAye vizvanA dezamAM kare che. Apa tabalAnA uca zikSaNuM kirAnA gharAnAnA khyAti prApta gAyaka paMDIta phIroja mahAna paMDIta che. tura pAse grahaNa karI, gujarAta, saurASTra, mahArASTra, paMjAba, bhArata varSanA tabalA samrATa zrI kizana mahArAja ItyAdi dezomAM zrImatI divekare potAnI svara sAdhanAnA madhura bhAratiya saMgIta kSetranA suprasiddha tabalA vAdanAcArya zrI kizana AlApe AlApI saMgIta premIonA mana raMjIta karI dIdhela che. mahArAje tabalA vAdananI uMca kaLAnuM zikSaNa bhAratIya jagatanA Apa khyAla, marI, pada, dhamAranI gAyakImAM paNa praviNyatA prasiddha tabalAvAdanAcArya paMDIta zrI kaMThe mahArAja pAsethI grahaNa dharAve che. bhAratIya saMgIta kSetranI A eka sumadhura gAyIkA che, karI gujarAta, saurASTra, paMjAba, mahArASTra, rAjasthAna ityAdi dezomAM yugalabaMdhI gAyakA zrImatI sulabhA enDa jayotsanA mahile potAnI tabalA vAdananI adabhuta sAdhanAthI bhAratiya kSetranA saMgIta kirAnA tathA vAliyara gharAnA kSetranI suprasiddha yugalabaMdhI premIonA mana manomugdha karI dIdhA hatA. zrI kizana mahArAje gAyakI zrI sulabhA mahile tathA tsanA mohilee saMgItanI tabalAnI saMgata paM. ravizaMkara, pra. nArAyaNa vyAsa, pro vinAyakaprAraMbhika tAlIma temanA sva. pitAzrI mahile sAheba pAsethI lIdhI rAva paTavardhana nRtyakAra zrI gopIgna, natikA sitArAdevI ItyAdI hatI. tyAra bAda kirAnA tathA gvAliyara dharAnAnI uMca gAyakInuM mahAna kalA sAdhake sAthe tabalA saMgata karI saMgIta kSetramAM zikSaNa laI gujarAta, saurASTra, mahArASTra, paMjAba ItyAdi dezanA ati prAvidhyatA prApta karI che. saMgIta premIonA nAdAlayanA sumadhura kaMThathI mana mugdha karI bhAratiya tabelA samrATa zrI nikhila ghoSa dIdhA hatA. ApanI yugalabaMdhI saMgIta gAyakIne progrAma muMbaI bhAratiya saMgIta jagatanA mazahura tabalA vAdanAcArya paMDIta reDIyo parathI prasArita thAya che zrI nikhila be tabalA vAdananuM uMca jJAna sva. tabalA samrATa mahAna tabalAvAdaka zrA alArakhAM amIra husenakhAna pAsethI saMpAdana karI bhAratiya saMgIta saMsAramAM bhArata tathA vizvanA suprasiddha tabalA vAdanAcArya zrI allArakhAM tabalA vAdananI kalAmAM uMca praviNya pada saMpAdita karyuM". Apa sAhebe tabalAvAdananI uMca ArAdhanAnuM zikSaNa laI gujarAta, svataMtra tabalAvAdana tathA saMgItanI gAyakInA tabalA vAdanamAM uMca saurASTra, paMjAba mahArASTra Adi prAMtamAM temaja yuropa, amerikA, pratiSThA dharAvo che. Ape tabalA sa gata sva. zrI omakAranAthajI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #596
--------------------------------------------------------------------------
________________ 616 [ bahada gujarAtanI asmitA gAMdhI jagajIvana govIMdajI zubhecchA pAThave che zrI DuMgara jutha khe vi.vi.kA. sa.maM.lI. (bhogIlAla je. gAMdhI Te. naM. 3650) muM. DuMgara dukAna : phena naM. 334713 phekaTarI : naM. 072572 | (tAluka-rAjulA) (jila-amarelI). gAMdhI bradharsa sthApanA tArIkha : 30-4-56 neMdhaNI naMbara : 1939 meDana TekSaTAila e.vakasa zerabhaMDoLa krokarI, glAsavera, InAmalara, | : 117430-00 sabhya saMkhyA : 328 Part. B. J. GANDHI anAmata phaMDa : 21647-41 kheDUta : 289 kaTalarIvera, plAsTIkara ane and anya phaMDa : 9000-00 bInakheDUta : 39 prejhanTezana ATIkalanA vepArI D. S. PURAV rANAbhAI paTela mIla mazInarInA sperapArTasa bAbubhAI mahetA tyA gavarnamenTa rehave konTrAkaTara, pramukha banAvanAra. 62, vI. pI roDa 194-bI. naMbaka parazurAma sTrITa maMDaLI sabhAsadonI jIvanajarUrIyAtanI temaja khetI upayogI (sI. pI. Teka) gAlapIThA, (kubhAravADA). kAmagIrI uparAMta nAiTrojana, rAsAyaNika khAtara, sImenTa temaja mubaI-4, muMbaI-4 kApaDa vibhAga calAve che. maMtrI zubhecchA pAThave che zrI dolatI khe. vi. kA. sahakArI maMDaLI lI. | mu. latI (tAluka-sAvarakuMDalA) (ji9le-bhAvanagara) sthApanA tArIkha : 26-2-51 seMdhaNI naMbara : 503 zerabhaMDoLa : 63000-00 sabhya saMkhyA : 202 anAmata phaMDa : : 186 anya phaMDa : bInakheDUta : 16 kheDUta bhANubhAi rAmabhAi jADejA paTela bhIkhA rUDA maMtrI pramukha sastA anAja temaja khAtara vigerenA moTA pramANamAM kAmakAja kare che. jIvana jarUrIyAtanI cIjo " kheDUtane pUrI pADe che. be vizALa goDAune baMdhAvelA che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #597
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha mAnya 617, ThAkura, sva. pannAlAla vaiSa (baMsarI vAdaka) dayAdI kalA vizArade nagarane AMgaNe uttama saMgItakArone AmaMtrita karI bhAvanagaranI sAthe karI hatI. bhAratanA Apa sarvazreSTha tabalAvAdanAcArya che. saMgItapriya janatAnI amulya sevAo bajAvI che. zrI mahIdarabhAI svAmI zrI lakSmaNa caitanya saMgItapremI uparAMta tabalAvAdananA eka uMca prakAranA saMgIta svAmI zrI lakSmaNa cetanyae zAstrIya saMgItanI uMca sAdhanAne sAdhaka che. zrI abhinava kalAmaMDala dvArA Ape je saMgIta samarpita banArasamAM abhyAsa karI saMgItanI gAyakI tathA sitAra ane karela che te sevAo ApanI sadA mATe arita raheze. tabalAvAdanamAM sArI evI prAviNyatA saMpAdita karI che. svAmIzrIe vAyolIna vAdaka zrI gaphArabhAI. bhAvanagara yogasAdhanA tathA vedanA adhyayanamAM paNa paripurNatA karI pAMDItya bhAvanagaranA saMgItanA premI zrI gaphArabhAIe vAlInavAdananI pada vibhuSita karela che. teoe potAnuM sArUMe jIvana veda sAdhanA, sAdhanA karI sArI pratiSThA saMpAdana karI che. Ape bhAvanagaramAM yogasAdhanA tathA saMgIta sAdhanAne apIla karela che. Ape ghaNAe saMgIta progrAma ApI bhAvanagaranI saMgIta priya janatAne ziheramAM lakSacaMDI yajJa karI sArAe bhAratavarSamAM bhakita-bhAvanA vAyolIna vAdanathI AnaMda karAvela che. Apa zAstrIya saMgItanA prAdhAnyane uMca mArga tathA zAMtino saMdeza prasArita karela che. kalAsAdhaka che. Apa ghaNAe saMgIta kalAsAdhakonA paricayamAM Apa ApanA jIvanamAM sAdhanAne khuba mahatva Ape che. mAnava AvI gayA che. Apa bhAvanagaranA saMgIta sAdhaka ane kalA jIvanamAM sAdhanA sivAya zAMti tathA prabhu prApti thatI nathI. je manuSyane prabhu prApti karavI hoya te saMgIta sAdhatA sivAya bIjI premI jJAtA cho. koI paNa sAdhana sAdhavAnI agatyatA rahetI nathI. "veDhAnAM sAma- sitAravAdaka zrI punitakumAra bhAvanagara, vedima" sAma veDha" nA gAnathI paramAtmAno sAkSAtakAra zrI punitakumAra esa. vaide saMgItanI ArAdhanA sva. zrI thAya che temanA jIvananuM sAcuM dhana saMgIta tathA rAga-rAgini che. jagadIpa virANI pAse karI saMgIta sAdhanAmAM sArI pratiSThA saMpAzrI dAmodaradatta zAstrI amadAvAda dita karela che. Ape sitAravAdananI kakSAmAM sArI pragatI karI mujajaphara nagaranA A suprasiddha saMgItAcAryamAM saMgIta tathA bhAvanagarane saMgIta premI janatAnA mana jItI lIdhela che. Apane saMskRta zAstranuM prAraMbhika abhinava darzana temanA uca parivAramAMthI saMgItanA uMca saMskArono vArase ApanA parivAramAMthI prApta utarI AvyuM che. zrI zAstrIjInA mAtA-pitA saMgIta tathA saMskRta thayo hato. Apa sitAranA eka sArA sAdhaka . sAhityanA ArAdhaka hatA. zrI dAmodara zAstrIjIe saMgIta gAyakInuM zrImatI umA ojhA amadAvAda uca sAdhanAmaya vidyAdhyAyana zrI bhAtakhaMDe saMgIta vidyAlayamAM karI saMgIta vizAradanI padavI saMpAdita karI hatI. tema ja vAlI | gujarAtanI suprasiddha gAyakA zrImatI umA ojhAe zAstrIya yaramAM rahI saMgIta vAdana kalAnuM uca jJAna prApta karI sitAra. tathA sugama saMgItanI uMca sAdhanA karI saMgItanA kSetramAM sArI dilarUbA, vAyolona tathA tabalAvAdanamAM sArI praviNyatA saMpAdana kirtA prApta karela che. zrImatI umAe AkAzavANI amadAvAda karI, saMgItanI sAthe sAthe rAmAyaNa, bhAgavata ItyAdI vedokta parathI potAne sumadhura kaMTha prasArIta karI sArAye gujarAtamAM prasaMzA uMca maMthanA A5 sAhityakAra tathA kirtanAcArya che. ApazrIe prApta karI che. zrI umA ojhA temanuM sArUM jIvana saMgata banArasa vizva vidyAlayanI zAstrInI padavI meLavI che. zrI zAstrI sAdhanAmAM vyatita kare che. bhAratIya saMgIta kSetramAM teo sArUM mAna dharAve che. temaNe saurASTra tathA gujarAtanA ghaNAye saMgIta samAraMbhamAM saMgIta tathA rAmAyaNa dvArA tathA rAmAyaNanI ucca zAstrIya saMgItanI caupAI dvArA saMgIta sAhityane uMca saMdeza deza-videzamAM prasArita saMgIta-gAyana kalAnuM uttama darzana karAvela che. gujarAtanI A karela che. saMgIta gAyIkA pitAne madhurakaMDathI saMgIta saMsAramAM uMcuM sthAna - saMpAdita karaze. saMgItAcArya paMDIta phareja dastura kirAnA gharAnAnA saMgItAcArya paMDIta zrI phiroja dastare sitAravAdaka sva. zrI bhikhanakhAM vaDedarA saMgIta vidyAnuM uMca zikSaNa svargastha zrI savAI gaMdharva tathA zrI vaDedarArAjyanA suprasiddha sitAranavAjha sva. bhikhanamAMe bAlakrIna kapilezvarI buvA pAsethI lIdhuM hatuM. A5 khyAla, baDA sitAravAdananuM prAthamika zikSaNa temanA rava. pitAzrI banakhAna pAse khyAla, marI, dha pada, dhamAra ityAdi saMgIta gAyakanA uttama tathA temanA sva. dAdA zrI mIrAMbakhAna pAsethI grahaNa karyuM hatuM. saMgIta kalA sAdhaka che. Ape saMgIta kSetramAM ghaNAe saMgIta teoe tyArabAda sitAravAdananI zikSA vAdanakalAnA mazahura sitAra ziSya-ziSyAo taiyAra karyA che, je ApanI gAyakIne gujarAta, samrATa rava. vajIrakhAM pAsethI grahaNa karI. sitAravAdanamAM teozrIe saurASTra, paMjAba, madrArASTra ItyAdi pradezamAM pracAra kare che. uMca pratiSThA saMpAdIta karI. teo sitAra, bina, dilarUbA tathA jalataraMgavAdana upara paNa sAruM prabhutva dharAvatA hatA. "ola zrI mahadarabhAI bI. dave bhAvanagara IDIyA myujhIka kenpharansa-banArasa"e teozrIne "tritaMtrivizArada'nI zrI abhinava saMgIta maMDala-bhAvanagaranA saMcAlaka zrI mahadara - padavIthI vibhuSIta karyA hatA. A mahAna kalA sAdhaka tA. 12-6bhAI dave saMgItanA sAdhaka ane saMgIta premI sajajana che. bhAva- 43nA roja svargavAsI thayA che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #598
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI mahezakumAra amadAvAda zrI mahezakumAra gujarAtanA suprasiddha sugama saMgIta tathA kribha kSetranA eka gAyaka tathA vAdananA uMca kalAkAra che. teo potAnA mapurathI zrI latA maMgezakara, zrI mahamada raphI, zrI. muza Adi phInI pArzvagAyaka-gAyIkAmonI bAbeba nakala karI sagItakSetramAM prasiMhanA prApta karekha che. zrI mahezakumAre temanI saMgata pArDI taiyAra karI gujarAta, saurASTra, pA. mahArASTra Adi derAmAM phrIzmI gItA mArka pratiSThA prApta karI . zrI mahezakumAre ghaNI phIlmamAM plebeka Apela che. zrI mahezakumAre zrI latA maMgezakaranA gAyananI kApI karI zrI latAjIne ghaNAMja khuzI karI dIdhA hatA. zrI gAviMdarAva ela. nAtu bhAvanagara zrI jI. ela. nAtue zAstrIyasa'gItA abhyAsa zrI rasika lAla aMdhArIyA pAse karI gAna-kalAnI sAdhanAmAM prAviNyatA prApta karI che. zrApa gAyakI uparAMta 'sarIvAdana kAAM nipuNatA dharAveA che. Apa ApanA mukha mudrAnI dhvanIthA sitAra zahenAI Adi vAdya svaranuM dAna karAvI zake che. Ape abhinayanAM sidi meLavI . zrI karImabhAI tabalacI bhAvanagara zrI. karImabhAi taMgIe tevA temaja vAyolInavAdana dvArA sArAnI netAmAM sArI prasiddhi meLavI chaeN temaNe saurASTramAM ghaNAe kApAmadArA tezanI saMgIta sAdhanAno paricaya karAvyo che. sitAnAcA zrI anavarakhAna vaDodarA "barADA myusIka leja'nA mazahura sitAravAdanAcArya zrI anavarakhAne sitAravAdana kalAnA abhyAsa temanA sva. pitAzrI bhikhanakhAM sAheba dhAro karI tAravAdana kalAmAM prArviSapada prApta karyu hatuM. bhAratIya saMgItakSetranA Apa zreSTha sitAravAdaka che. vadhudAmAM sitArAnanI kaLAmAM Ape Ae viSpo taiyAra karI prayi meLavI che. ApanA tiAravAdananA kAmA AkAzavAnI vadA parathI prakAvIta thAya che. Ape ke minAra-dA" nAmane sitArariyAno unhA ghaca pragaTa karyo che va nivArakaLAnA che. premI sAdhavA mATe pagaja vAgI siddha che. sitAravAdaka zrI abdulahumI jhAphIra jagatanA suprasiddha cittArasadAra zrI khudanI jhAkIra khAMe sivAyananI cinnA temanA pitAzrI pAsethI karI bhAratIya sa'"ItomAM tathA phIlmasa'sAramAM pratiza saMpAdIta karI che, tema sitAryA. kalAno sadeza bhArata temaja bakA, raziyA, sutrApa Adi dezamAM peAtAnI vAdanakalAnI zailIthA prasArIta karela che. teo sitAravAdana kalAnA mahAna ArAdhaka che. temanA ziSyA temanI sAdhanAnA pracAra kare che. zrI pramodakumAra trivedI bhAvanagara zrI pramAkumAra trivedIe saMgItanI sAdhanA tathA abhyAsa karI jalataraMgavAdananI kalAmAM prAviNyatA sa`pAdana karI che, teoe saurASTranA saMgIta jasabhAmAM jagatagavAdananI kAcI samIta prenAnA manajIta kare" che. teo saurASTranA kalA sAdhaka [ mRduM gujarAtanI asmitA zrI khuzInabhAi anya bhAvanagara - sitArAdhaka zrI khuzImA bharI sitAranI zikSA zrI ane'tarAva svama'le pAsethI laI sitAravAdanamAM sArI prabhunA ghaNu karela che. ApanA pAira paNa saMgIta jiMjJAnA sAthe rAkha dharAve che. Apa saMgItanI dhanAmAM ASanuM jIvana vyatIta karyo . Apa pAne guhI satA sAdhAnA paricayamAM AvI gayA che. sitAra vAdanakalAnA Apa guNI svarasAdhaka che. mahAna bIvAdaka sva. zrI pannAlAla thAya asIvAdana samrATa zrI dheASe sarIvAdananI sAdhanAne abhyAsa bhAratavarSanA prasiddha vAdanasAra zrI kAudIna khAnasAheba pAse 15 thI 20 varSoM sudhI karI saMgItApAsanAmAM mahAna vAdana siddhi prApta karI, ApazrIe baMsarIvAdananA pracAra sArAe vizvanA dezAmAM pracAra karI tathA ApanI baMsarInI sumadhura svara laherInA madhura bhAvathI darzana karAvI vizvanA saMgIta premIyAnA mana khAnavabhAra karI dIdhA hatA. bhArata tathA pAzcAtya dezAmAM Ape baMsarIvAdananI kapamAM ghaNAe kizo taiyAra karI, bhArata temaja yuropa amerIkA phrAnsa Adi dezAmAM pracAra karI rahyA che. Apa vizvanA mahAna baMsarI sAdhaka hatA. A baMsarIkalAnA madhura svarasAdhaka dasa varSa pahelA vargavAsI thayA che. pazu temanI kalA kAravANI tathA dhvanI mudrA, mAM amatA dharAve che. zrI dIpakabhAi bhAvanagara zrI dipahmAe gotanI sAdhanA karI ekADI banavAdana sAmAM sAro sorASTramAM nipuNatA prApta karI che. Apa Apa vana saMgIta sAdhanomAM ati karI che. Ape bhAvanagaramAM ghaNAe sagatanA prAgrAme Apela che. Apa kalAnA eka umadA sAdhaka che. zrI madreya avasthI bhAvanagara zrI kamaleza avasthIe sugamasa MgItanuM zikSaNa lai sArAe sArASTramAM potAnA madhura prasarAvI saMgItapremIonA mana rata karI dIdhela che. sugamasa gItakSetramAM Ape sArU sthAna prApta " che. ane sugamasa'ga'ttanI ArAdhanA pAchaLa ApanuM jvana zratIta kare che. pAca gAyaka zrI paja malIka nisatranA suprasiddha pArzvagAyaka zrI paMkaja maMtrI zAstrIya tathA sugama saMgItanA ucca abhyAsa karI philmakSetranA prekSakonA mana temanA mukhaka dvArA jAnadavenora karI dIdhA che. phrIjagatamAM uca bhAvanAsa prAdhAnya saMgIta sarjana karI kalAne sArA pracAra karyAM che. teo nyu thIeTarsa phImA kaMpanInA eka umadA kATInA nAda sarjaka tathA saMgItasAvaka hatA. teo temanA madhurakaMTha dvArA zAstrIya tathA bhinna bhinna pradezanA lokagItAneA pracAra karavA sArAe bhAratanI tathA videzeAnI yAtrA kare che. zrI paMkaja malIkanI saMgItanI karelI sevAe sadAya stharita raheze. teone sva. sAyagala upara ghaNAja prema tathA temanA phaMDanA cAhaka hatA zrI paMkaja malIka zAstrIyasaMgItanA mahAna upAsaka che. zrI yazavaMta DI. bhaTTa sAthe te cAhanA dharAve che. zrI pa'kaja malIkanA citronuM saMgIta Aja paNu bhAratIyakSetramAM amaratA dharAve che.
Page #599
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRitika saMdeza anya 2 zrI sukhAM bhAvanagara bhAvanagararAjya milITarI menDanA suprasiddha 'sarIvAdaka zrI nurakhAMe bhAratIya tathA pAzcamAtya saMgItanI sAdhanA karI saMgIta kSetramAM sArI pratiSThA prApta karI che. uparAMta Apa "karavata taraMga"nI vAdanakalAmAM paNa sArUM prabhutva dharAvA che. Apa gujarAta tathA saiArASTranA cakakSAnA vAdanAcArya che. teo temanuM jIvana sa`gItA sAdhanAmAM vyatIta kare che. zrI muralIbahena medhANI bhAvanagara zrI muralIkhadena mepAIe saMgIta nA nRtyanI sAdhanA karI sArI pragatI sAdhI , Ape mahIpurI, kathakanRtyamAM sArI sAdhanA saMpAdIta karela che. Ape Apanu amulya vana kalA prApti tathA sAdhanAmAM pahIta kareMga sAna saMgItapremI janatAne AperI ApanI nRtyakalAthI AnaMdabhera karI dIdhA che. mArca nRtyanuM zikSaNa zrI dharamazIbhAI zAha pAsethI lIdhuM hatuM. kavivara gurudeva raviMdranAtha DAMgAra vizvanA sAhitya tathA raviMdra saMgIta samrATa sva. kavi zrI raviMdranAtha TAgAra sAhitya tathA saMgIta kalAnA mahAna sAdhaka hatA. temaNe sAhitya tathA raviMdra sa MgItanuM bhAvanAmaya darzana sadeza jagatabharamAM prasArIta karela hatA. kavi zrI TAgora sArAe vizvanA mahAna kalA sAdhaka hatA. vizvamAM temaNe peAtAnI lalita kalAonA pracAra karI uMca pratiSThA sapAdana karI hatI. teonI sAhitya tathA kAvyonI rASTra bhAvanA prAdhAnya kRti Aja sArAye vizvamAM ajara amara che. A kalAnA madyAna pujArI Aje ApaNA dezamAM hayAta nathI chatAM paNa temanI sa MgIta sAhitya tathA kAvyonI cakRtiyAnuM abhinava darzana sadAya najara samakSa arita che. A sAhitya saMgIta kalAnA mahAna svAmInI yAda maharniza AvyA kare che. sarIvAdanAcAya zrI hariprasAda cArAsIyA amadAvAda gujarAtanA suprasiddha bajarIyAnAcAra zrI hariprasAdaA nAdanuM adhyayana karI sArAe bhAratavarSamAM baMsarI vAdananI kalAmAM pratiSThA saMpAdita karI che. ApanI madhura slara herInuM darzana amadAvAda, bareADA Adi reDiyA parathI prasArIta thAya che. ke jemAM uMca madhura bhAvanAonuM darzana ApanI vAdana kalA dvArA thAya che. Apa bhAratiya sagItakSetranA phreMca svadhaka che. bhASanA ziSo ApanI saMgIta kalAnA sArA pracAra kare che sa'gItamAM Apa sAdha nAne uMca mahatva Ape che. sva. na dalAla kalyANajI mAreTa pAlItANAmAM chellA sADAtraNa dasakAthI saMgIkSetre ghaNu meTu prAna rahyuM yA te khAroTa nAma kayASTrano TuMbanuM rahyuM che. jaina samAjanA nAnA meoTA samAra MbhomAM mAtra pAlItANAmAMja nahiM pasu hiMndanA ghaNA bhAgomAM teo ane temanuM kuTuMba khyAti 'pAmyuM che. na dalAla kayANajInA eka putra sva. maMgubhAie temanI hayAtI daramyAna saMgItapremI janatAnI patnI merI cAhanA meLavI hatI. temanA pahADI avAjanA paDadhA Aje paNa sAMbhaLAya che. zrI bAvabhAie temanA putro-pautrone pazu A kSetre sArI evI tAlIma ApI taiyAra karyAM che. nAlAhanA hai putra zrI dalapatabhAie pitAnA vArasAne barAbara jALavI rAkhyA che. teo paNa dhaNuja mAnapAna pAmyA che. temanA surIlA kaMThe sAMbhaLanArAone mukhya karI de che. temanI saMgIta makAno hAvA jAvA no che. bAreTa jJAtimAM evAja sa'gItakAra zrI rAyamalabhAi jorasIMge paNu saMgIta sAdhanAmAM prAviNya meLavyuM che ane saMgItakSetre kAti sapAdana karI che. 619 zrI durgAprasAda zrI. rAva tabalAvAdanAthAya A durgIprasAdajI takhAvAnAcArye talAnu kaca zikSNa bhArata varSanA tabalA navAja sva. ustAda amIra husenakhAna pAsethI grahaNa bhAratiya saMgItakSetramAM sArI khyAti prApta karI che. zrA prasAdane alhAbAda gIta yunivarsiTInI gAyana va tabalA vizAradanI parikSA pAsa karela che. teo banArasI khAjanA eka umadA koTInA kalAvAdaka che. teo tabalA upara adbhuta pAMDItya dharAve che. tenu muLa vatana koTA (rAjasthAna) che. hAlamAM durgA te gujarAtamAM tabalAvAdanano pracAra kare che. ane kIrtanAcA zrI DhAmeAdaradatta zAstrI sAthe tabalAvAdananI saMgata kare che. zrI AtmArAma DI. jozI jAmanagara jAmanagaranA rAjyagAyaka zrI AtmArAma jozIe saMgItanu *ca siMdha nA gIra ustAda uMmarabhAI tathA temanabhAI pAsethI soMpAdIta karyu" hatuM. te banne bhAie jAmanagara rAjyanA gAyaka hatA. jAmanagaranA nareza sva. zrI digavijayasiMhajI gAyana, vAdana tathA nRtya--kalAnA premI hatA. peAtAnA rAjyamAM sagIta kalA vizAradane Azraya ApI mAna ApatA hatA. zrI jozIe " saMgIta gItAvalI " nAmanuM pustaka prakAzita karyuM che. saMgItanI gAyakInI sAtheAsAtha tabalAvAdana kalAnA paNu sAdhaka che. zrI sulemAna mA * Apa $219 zrI sulemAna jImA kacchanA ca kakSAnA saMgIta kalAkAra che. nAkhata yAnanI kakSA temanA parivAramAMthI utarI Avela hatI. neta vAdananI kalAmAM ati nipuNatA dharAve che. svara layanI, nAnI pramAmRtA, zAstrIya sa'gIta tema ja loka-sa'gItanA vividha aMgo para tAla parano kAbu e temanI viziSTatA che. AkAzayANI rAjakoTa kendra parathI ApanA saMgItavAdanA prAgrAma prasArIta thAya che. saMgIta kSetramAM Apa sArU mAna dharAveA che. 26. vallabharAma jaTAzaMkara ojha vAMkAnara sva. zrI varlabharAma ejhAe sagIta vidyAnI ane tabalA vAdananI prAraMbhika zaNA zrI nAnudAsa taLI pAsethI lIdhI hatI. tyArabAda mRdaMga tathA tabalA vAdananI UMca vidyA dilhInA mazahura mama pAnAcArya zrI nantrakhAna pAsethI sapAdIta karI hatI. tyArapachI zrI ejhanesa gItanI gAyakInA zokha lAgyo ane saMgIta zAstra tathA gAyakInA abhyAsa muMbaInA mazahura sa MgIta zAstrI zrI gaNapatarAva geApALarAva ve pAse grahaNa karI saMgItanI gAyakInI vidyAmAM ati prAvitryatAbhane pravathAna prApta karyuM hatu
Page #600
--------------------------------------------------------------------------
________________ tbA + anan. zrI bhuvanezvarI pITha, gaMDala (saurASTra) bhagavAna vedavyAsa racita 18 purANamAM devI bhAgavata zreSTha che. temAM zrI bhuvanezvarI devInA caritra ane vividha kathAonA varNana che. hAlamAM jagatanA krAntikALamAM ane A kaLiyugamAM badhI sukha meLavavA tathA aneka jAtanAM kaSTomAMthI bacavA devInI upAsanA karavAnuM zAstro kahe che. brahmA, viSNu, maheza, Indra, yama, varuNa, kubera, hanumAna, gaNapati, kSetrapALa, yakSa, ga dharva, vidhAdhara vagere devatAe asurA de, zrI rAmacaMdra ane zrI kRSNa jevA avatArI purUSa, RSimunio, saMpradAyanA AcAryo, bhutakALanA cakravartI rAjakartAo, mahAkavi kAlIdAsa jevA mahAkavio, vidvAne zrI bhuvanezvarI mAnI upAsanAne lIdhe vizvavikhyAta thayA hatA. bhAratamAM aneka devadevIonAM maMdira che, te badhA bhuvanezvarInA aMzAvatAra rUpa che. bhuvanezvarInI sevAbhakti karavAthI badhA devatAonI ane devInI upAsanAnuM phaLa maLe che. bhuvanezvarI mAne maNidvIpa aMtarIkSamAM rahelo che. te kailAsa vaikuTha brahmaka ane sUryalaka upara Avela che. tyAM zrI bhuvanezvarI devI potAnA pati bhuvanezvara mahAdeva sAthe rahe che. tyAM badhA devatAo, davAo, yakSo, vidyAdhare, kinnaro vagere zrI bhuvanezvarInI sevA kare che. bhuvanezvarI mA zrloka bhuvaka ane svargaleka vagerenuM saMcAlana kare che. maNidvIpamAM AvelA ciMtAmaNigrahamAM birAjatAM bhuvanezvarI mAnA svarUpanuM varNana devI bhAgavatamAM tevA svarUpanI ane cina dhAraNa karelI bhaveta ArasanI dedIpyamAna mUrti gaMDalanA bhavya maMdiramAM saMvata 2002ma mAnI AjJAthI pratiSThA karI padharAvI che. badhA dharmanA ane badhI komanA prajAjanomAM judA judA nAmathI rUpathI devInI pUjA thAya che ane te pe te potAnI kuLadevI kahevAya che. bhuvanezvarInI sevAbhakita karavAthI potAnI kuLadevInAM pUjananuM phaLa maLe che. dareka manuSya ke dareka deze A saMsAramAM duHkha kaSTa roga ciMtA zatruonuM AkramaNa vagerethI mukata thavA pite ane potAnI prajAne sukhI karavA bhuvanezvarInI sevAbhakti karavAthI tenuM ane dezanuM rakSaNa mAtAjI kare che. badhA dharma ane saMpradAyavALA, badhI kemanA je bauddha pArasI prItI musalamAna sau koI bhuvanezvarInI sevAbhakita karI zake che ane mAtAjInAM maMdiramAM darzana karI zake che. - hAlamAM viSama kALa cAlI rahyo che. saM. 2018 thI navagrahanI yutIvALA bhayaMkara samaya besI gayA che tenuM pariNAma saM. 2033 sudhI bhArata ane duniyAnA dareka dezane bhogavavuM paDaze roga yuddha ativRSTi bhUkaMpa dukALa zatruonuM AkramaNa ane bIjI kudaratI ane manuSyakRta Apattio duniyA upara ghaNI AvI che ane hajI AvavA saMbhava che. temAMthI potAnA kuTuMba parivAranuM ane dezanuM rakSaNa karavAM dareke potapotAnA dharmamAM rahIne bhuvanezvarI mA nI sevAbhakti karavI vize hakIkta zrI pITha paricayanI gujarAtI, hiMdI, marAThI, iMgrejI, kAnaDI vagere bhASAnI pustikAomAM varNavela che. badhe patravyavahAra zrI bhuvanezvarI pITha-oMDala (saurASTra) badho patravyavahAra Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #601
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika varNa anya - Ape. nAda--ciMtAmaNI " nAmanA mahAna granthanuM sarjana karI saMgIta kSetramAM zI pratimA prApta karI che. bhApa nArAnI bhUminA paNa eka ananya sAdhaka abhinetA che. kalA e Apana jIvana che . keTalAeka varSa pahelAM A kalAnA sarjakanA vargavAsa thayela che zrI mahendrakumAra bI. jozI bhAvanagara ganana zrI mahendrakumAra zaizIe sagItanuM uMcu mana ThAkura dvArA karI zAstrIya saMgItamAM ati prAviNyatA prApta karI che. zrI jozIe rAgarajano ', 'saragama', 'hukAra ", " gItAlApa " Adi bAla-kAvya gItAnA granthanuM racanA maka zabda bhAvanA prAdhAnsa sarjana karyu che je sadAya smaraNIya raheze. Apa sagItanA uMca kalAvizArada che. sAthe saMgIta kSetramAM ghaNA sagIta kSetramAM paNA binasipA taiyAra karyAM che. . sAthe baMsarI vAdanAcA. zrI araviMda gajendra gaDakara vaDAdarA gujarAtanA mazahura baMsarI vAdanAcArya samrATa zrI araviMde sarIvAna ArAdhanA karI sArI pratiSThA prApta karI che. Ape ApanI para parInI svara varIyA bAvA-barADA bhArdi For your Requirements in: MAGNESIUM CARBONATE LIGHT for RUBBER INSULATION PAINTS COSMETICS INDUSTRIES INKS Please Contact: SHANTILAL & CO. 293, Samuel Street, BOMBAY-3 Mahactured by : OCEANIC CHEMICALS Phone : 328452 66/F Ruvapari Road, BHAVNAGAR 1 kaiDIyo parathI prasArIta karI sagItapremIonA mana khAna vizera karI dIdhela che. sa`gIta kSetranA Apta pratiSThAvAna sa'gIta kalAsAdhaka che. Apanu sarIpAdana paNuM ja ca kkSAnu che. zrI mukhaoNva AmAM tathA zrI gApAla zAM ni nAgA pIDIta zrI sukhAya tathA zrI gopALa rAkhe rAmAyaNanI ca bhAvanA tathA sAdhanAmaya kathAnuM bhAvanAtmaka zAstrIya sagIta darzana bhAtabharanA lokone rAmAmAnI vividha pAbeMka dvArA madhubhAthI karAvyuM che. Apa banne putroe ga vidyAbhyAsa sAthe sagIta tathA sAdityanuM ca adhyayana karela che. Apa sa'gIta tathA sAhityika lalita kalAnA sAdhaka che. Apa sArAye bhAratamAM kathA-vArtAnA saMgata dvArA pracAra karA che. Dresara InAyatakhAM mukI rA sva. che. inAyatakhAM suphIe saMgIta vAdananu U~ca zikSaNa sva. prA. maulAkhA pAsethI laI sArameM vizvanI saMgIta yAtrA karI, bhAratIya gAyana-vAdananI UMca kalAnI bhAvanAe tu samasta vizvanA lekane darzana karAvyuM hatu..zrI InAyatakhAM saMgItanA eka mahAna sAdhaka tathA khudAI phIrastA hatA. Aja paNa bhArata tathA pAzcAta dezAmAM temanA ghaNAye ziSyo che. Trena goSThi 14 47 rasI 30 zrI rajI zubhecchA pAThave che TelI. 3680 3268 sIMgadANA, tela, anAja goLa vigerenA janarala marcanTa enDa kamIzana ejanTa kA tAra : ejanTa mAdhavajI enDa sansa amarelI phAra pharajI mAdhavajInI kuAM dAna ezi6 tAra kumakA 1. kAmakriyala cembara vaisI 7 dkkara kurajI mAdhavajI rAjakoTa janarala marcanTa enDa kamIzana ejanTa tAra H ejanTa sAvarakuMDalA janarala maracanTa enDa nIyana era
Page #602
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM naitAlima pravRttio --zrI dilakhuza ba. divAnajI gujarAtanuM sadbhAgya tA e rahyuM che ke bApu gujarAtamAM gujarAtanA 50-60 nAnAmoTA janmyA ane da. AphrikAthI AvI emaNe gujarAtane ja potAnuM grAmasevAnuM kAma karavA pahoMcI gayA kAyadoSa gaNu. bApue varIya kALA e rAkhI ke gujarAta tA. citramAM vizeSa karIne prAptapratamAM rASTrIyAinuM kAma ka satya--ahiMsAnA maMtrA pacAve te mATe gujarAtanA nAnA meTA rIte karavuM tenI samaja ame badhAe bApu pAse meLavI la dhI. te kAryakarone emaNe hu ane mArgadarzana bAppA, emanuM vaktara paDyuM prazaMge to pAyAnA traNI huM nArkiMganI paribhASA niyAmAM karyuM". saradAra vallabhabhAI, ThakkarabApA, mArArajIbhAI, nAnAbhAI bhaTTa, vaparAI na hatI, paraMtu varSAmAM maLelA akhinna bhArata zikSaNa kAkAsAheba, jugatarAmabhAI, vinobAjI, maganabhAi desAi, krizAra-pariSadane tithala saMmelanamAM thayelA vicArAnA AdhAra maLI gayelA. cAlabhAi, bhAdarA kalyANajIbhAI, narabhiAI, razi'kara mahArAja manubhAi paMcoLI, darabAra gopALadAsa, TebarabhAi vagerene emaNe tranakakSAnA potAnA sAthI gaLyA. gujarAtanI prAe pa bApune samajI lai emanA kaThIna a dezAne paNa upADI lIdhA. majUrAnI haDatAla, kheDA, borasada, bAraDAlI satsApaDA, dAMDIkUca, vaiza'kara, plega nivANunA rAtakAme vagere preraka kanipratimA bhArata bApunuM ciMtana vadhu pragatizIla thavA mAMi mahI, zeDavI, cAraNa, khalAnA zikSakSNa pratyegA tA cAlu ja hatA. karAMThA AzramamAM paNa udyogapradhAna zikSaNa zarU thayeluM. tenA zikSaNanA zarU thayelA A prayAgane paNa bApunA AzIrvAda maLatA rahyA. '30 -'34nI laDatAmAM japta thayelI ane pachI maLelI vidyApIThamAM paNa rASTrIyAina mAdhyamikAThAnA vanavA anubhavo. naLavA mAMkSA. gujarAtanI praznane ane tenA kAryakartAone ajaya bekaziyanakriyAnA vizva nyA vidyAlayamAM temaja sanAbenanA samayana ApI tyAga ane svArpaNunA gaMgAjaLamAM toLa rAkhyA. heThaLa cAlatI amadAvAdanA kanyAgRhamAM paNa AvA kaiMka prayogA zarU thai cUkayA hatA. bApunA ciMtana-mananamAM gujarAtanI A vidhavidha rIya zikSar saMsthAnA manavA ane prakRtipreraka anubhavonuM bhAvuM tA bApu pAse vardhA zikSaNa pariSada"te hatuM ja. vardhAmAM vinobAjI ane pachI kAkAsArDana jAne besI gayA hatA. dIvAbhAi to bhApunI naka hatA ja. jamanAlAla bAje mariyA vidyAlaya zA kareluM. A nAyakamajIe ane AzAdevI paNa bApunI najIka AvavA jAgyo. zrImannArAyane paNa bApunA raMga lAgI cUkyA hatA ane ja vadhI sikSaNa amenanA saMyojakanuM kAma bApue emane pyu bApunu A badhuM dharmAMkAya gujarAte evI ja dhabuddhithI apanAvI lIdhuM. eTale ja ghaNI bAbatamAM gujarAta bhAvabharamAM AgaLane AgaLa rahyuM. marelI AzramanA pArasI grAmasevikA, bhaktibA, kheMcANunA varSA tapanI bena gaMgAbena, yAMti sapanA jhulAbena, devanAbena, savamena sArAbhAi vagere bhaDavIra menene paNa bApunI zItaLachAyA maLatA badhA prayamakakSAnA kArya kartA thayA ane khenAnI jAgRtinA ane tenA saMgaThananA praNetAo thaI paDyA. AvA sarvavyApI ane sarvAMgI vAtAvaraNamAM bhApunI na-tAxibha paNa khInna rAjye karatAM kaMika avanavA ane na Ape tevA AkAra che e svAbhAvika hatuM. sAbaramatI mAtramanI rASTrIya zALAmAM " kAkAsAheba narabhA, jAtarAmA, maganabhAI vageree ke bApunA ziSNu vicArane amalI banAvyA. gujarAta vidyApIThe tene khIlavyA ane vyApaka banAvyA. dakSiNAmUrtie tene jhIlI lIdhA ane e rIte gujarAtamAM nA tAlimanA aMkura pharavA mAMsA rItasaranA rASTrIya zikSanA prayogo tA thavA ja mAMLA. paraMtu AgaLa jaNAvelI yAtanI laDatA vageree rASTrIya zikSaNune samagra prajAnA tejasvI lAkazikSaNamAM pAMgaravAnuM vAtAvaraNa ApI dIdhuM'. 1936-37nA arasAmAM prAMtAmAM kaoNMgrese pradhAnapadA sabhALyA tyAretithalamAM gujarAtanA rASTrIyazikSaNanA kAryoMkarA bApune arasAmAM maLyA. te ja kAryakrA gAmaDAomAM ja bApue javI sametramAM prAthamika zikSaNanuM ja vizeSa ciMtana karyuM presanA kSiprayAno pazu polA eTale bhAratabharanA prAthamika zikSane pAyA nI mahI tene udyoga zikSaNa nuM tenI svarUpe bApue bApI Da, brAmhamena amitie pAyAnI vaNIne bA AkAra ApI dave, khetI, vaadaya ane suthArI udyogane ja prAthamika zikSaNanuM mAdhyama gaNavAmAM AvyuM ane udyoganA samaya traNu klAka vAsa mInITa rAkhyo. muMbairAjyamAM ja te vakhate gujarAta tu, ane mukharAjyanI mayara maLI jatAM gujarAtamAM kula kheDa dvArA cAlatI dranaga prAthamika zALAomAMthI suratajallAnI bAloDa vigAma temaja karADI bharavADanI zALAone natAlimanA prathama prayAge karavAnuM sadbhAgya maLI gayuM. gujarAtanI AgaLa jaNAvelI rASTrIyazikSaNa
Page #603
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarisRddhi thA : } * saMsthAomAM to eka rIte varSothI have prasiddha thayelI natAlibanA avanavA prayAgea thayA ja hatA. varSA sa Mmelana bAda A badhI sasthAoe e dizAmAM jhapATAbaMdha pragati karI. gujarAta vidyApImAM sustavAnI keTalIka zALAonA pada karelA zikSakonA prathama pAyAnI keLavaNIne tAlimava cha mAsa mATe cAyo. mukharAjyanA hakakSAnA adhikArIoe sevAmAbe hiMdustAnI tAlima saMpanI saMsthAmAM naItAlimanuM vAtAvaraNa meLavI AvyA. 1938nA viSane kAraNe se pravAnapadA cheDI dIdhA. 'daranI bhavya laData AvI eTale nastAlimamAM eTa AvI. svarAjya maLavA mAMDyuM eTale 194 thI ane vizeSa karIne 1937 pachI naitAlimanI zALAo palavita thavA mAMDI. seMkaDA zALA natAjhima mATe pasaMda karavAmAM AvI. mekaDA zikSakone bAbA-- saMsthAomAM udyoga tAlima temaja Azrama saskArI meLavavA mATe traNa mAsa mATe mekalavAmAM AvyA veDachI bAraDAlI, bhImapeAra, karADI, khecAsaNa, naDIyAda, AMbalA-saNAsarAnI saMsthA e rItasamanA tAhima aaN AvI mama sarakAra ziAkabhAmAne zikSakabhAdane ApyA. prA nizALAnA zikSakonA adhyApanama dine paNuM naItAlimanA vaLAMka maLI gaye gujarAtamAM snAtakone pAyAnI keLavaNInI tAlima ApavAnuM vidyAlaya zarU thaI gayuM. sarakAre Ama teA pAyAnI keLavaNIne apanAvI lIdhI. paraMtu temAM keTalAka mahattvanA ane ThIka ThIka hAnikartA pheraphAra karyAM. udyoganA samaya traNa kalAkane vIsa mInITane badale >> ka kalAkane vIsa mInITanA ja rAkhyA vidyArthIonI saMkhyA 30 ne badale 40 -45 sudhI thavA dIdhI. pariNAma e AvyuM ke naItAlimanI guNavattA ochI thai gaI. udyoganA samaya e kalAka ghaTI gaye eka nAnAbhimAM rahelI saMsthA ravAla bana ke vaasvAlaMbanI zakti lagabhaga marI paravArI, paNa zithila thayuM eTale anukramo thavA mAMDo. svarAjya bAda reMTiyA-khAdInu vAtAvaraNu udyogavALI zALA prati lekAne ra3 pradhAnone pazu naitAlimamAM niSThA rahelI che. parINAme naItAlimane vyApaka karavA temaja tenI guNuvattA vadhAravA mATe sarakAre natAlima sa Mdhane pUro sahakAra ApyA. vAtAvaraNa anukULa thatu gayuM. eTale gujarAta natAlima sadhe sarakAranA sahakArathI e mahattvanI pravRttio zarU karI, (1) velImAM maLezA 196nA vArSika samakSanamAM saMpe gujarAtanI pratIka zALA temaja adhyApana dezanuM' mUlyAMkana karavA mUlyAMkana samiti racI. badhu maLIne 11 sAmAnI ma mulAkAta laI vyavasthita mUlyAMkana ke devAla taiyAra karyo. e arasAmAM gujarAta saravAre bIjhI ejyuzana bhAI nI emAM mukhyataH natAlima saMdhanA amIone borDanA sabhyo tarIke nImalA gujarAta natAlima saMdhanI mUlyAMkana samitinI mahattvanI bhAmaNA te sarakAre sIkAra kyo. baMne e dizAmAM prazna kAryanI zarUAta sarpa taiyAra karI. khAdI pramoga dhaniSTa narmatAlima yojanA kamIzane A yAjanAnI 1964thI Arthika javAbadArI upADI lai dara varSe lagabhaga 75000)nu bajeTa majura karyuM. A yAjanAne sarakAre majura rAkhI, jallA zikSaNa samitine paripatra melI gujarAta narkatAlima sadhane A kAryamAM saMpUrNa madada A vA sarakAre Adeza ApyA. saMdhe 15-16 jIllAomAM mArgadarzIkA rekI lIdhA ane zikSakAnA vaNATa~vaMjaNu- mAliyA vargo zarU karyA. A yeAjanAnuM saMcAlana daphatara karADI rAkhevAmAM AvyuM. A ceAjanA anusAra ne tAtri zALAemAM nIce pravRo muLabhuta kAra zarU thayA. (5) zALA daramyAna vidyArthIo kAMte tenI khAdI emane ja ApI devAnI vyavasthA thai. vidyArthIe Ama svAvalakhI thatA gayA. (-) vidyArthIo potAnA rUtiyA karI zake e mATe sastA TiyAnI yeAjatA sarakAre maMjura karI, vidyArthIone reMTIyAnI kharIdImAM 30 thI 40 TakA sahAya ApavAnuM TharAvyu. (3) tunAdanI paddhati bhALakA mATe tuM kAma na nIvaDI eTale hAthapiMjaNa mADhiyA dAkhala karavAmAM AvyA. A traNa pravRttio rA thatAM vivAthI mAnuM tara bhavA mAMDala ane bhASAne potAnI staranI mAdI maLatAM keTaleka vastra svAvalaMbI thatA gayA. 1964 thI 1968nA DIsembara sudhI A yojanA dvArA-- te naInAma zALAmo gujarAtanuM eka rAjya thatAM pharI pAchI kAMka kRti - tAlimamAM AvI 1947mAM kAkAsAheba, nAnAbhAi bhaTTa, jugatarAma bhAi, narizmAe sAbaramatImAM gujarAta natAlima saMdhanI sthApanA karI karADImAM tenuM prathama saMmelana maLyuM.. gujara ta na tArkima sudhe sarakAranI teja rAjyanI temaja sthApanAne yogya ane asarakAraka mArgadaza na ApavAnuM saMgIna kAma karavA mAMDyuM. ana pAMcamAM yAmAM dAkhala karavA sAme natAlima sathe pracaMDa jhuMbeza uThAvI. nAnAbhAi bhaTTanI bhASA vAparIe te gujarAtane saMskRtinA ApadhAtamAMthI bacAvI lIdhuM. vAsamekanA dvArA gujarAta nAptima sarve gujarAtanI sarakArane tAna tAlimanI avattA vadhAravA (?) 11* reTiyA vidyAe pAnAnA karI lIdhA. (2) 30234 vidyArthIoe peAtAnA sutaramAMthI 40614 mITara khAdI ane 1para67 naMga taiyAra kapaDA lIdhA jenI kiMmata 940894ra thai. (3) 285 zALAoe pi jaNa mADhiyA vasAvI lIdhA. (4) 18 zikSakane viSNu mAriyA tAzIma mA temaja rAta zikSakone vAra udyoganI vizeSa tAlIma maLI. gujarAta. narkanAlibha sarve sarakAranI mAdhyamika rikSAnI tAli ne prANu sAcavavAnA vyavahAru ane saMgIna upAyA batAvavA mAMDayA. gujarAta sarakAra sadbhAgya rahyuM che ke tenA zikSanu vAravAra cetavaNI AApI ja, nakhAlimanI sarathAene paNa nakakSAe paN natAlimanA uttara buniyAdI vidyAlayanI cAnA taiyAra karI tene sarakAra pAse maMjUra karAvI tenu abhyAsa dhAraNa esa.esa.sI. samakA bhajana karAvI dI
Page #604
--------------------------------------------------------------------------
________________ sa 1968nA DIsembara sudhImAM gujarAtamAM lagabhaga 70 jeTalAM uttara buniyAdI vidyAlaya zarU thai gayA che. emAM lagabhaga 2500 uparAMta vidyArthI bhAI-khenA mAdhyamika kakSAnI narkatAlima laI rahyA che uttara buniyAdI vidyAlayanI saMkhyA vadhavA mAMDI eTale gujarAta mAMnI saNAsarAnI leAkabhAratI temaja amadAvAdanI gujarAta vidyApITha uparAMta uccazikSaNa temaja anusnAtaka zikSaNa mATe 1967mAM veDachImAM gAMdhI vidyApITha zarU thaI temaja 1948mAM mahesANA chaThThAmAM sarasvati vidyApITha zarU thaI. bALamaMdirAnI dizAmAM paNa gujarAta naSThatAlIma saMdhanA mAdarzana heThaLa buniyAdI tAlImanI zarUAta gujarAtamAM thai gai che. bALavADIe sakhyAbaMdha zarU thatI jAya che. dara varSe me mAsamAM gujarAta naItAlima sa Mdha 15 divasanA khALavADI zikhIra calAvI seMkaDe bALa zikSaka-zikSikAone pUrva muniyAdInI yeAgya tAlima ApyA ja kare che. bALakanA svabhAva janmathI ja kriyAzIla kAryAM~~~~ Jain Education Intemational ( bRhada gujarAtanI aMkhitA che eTale jugatarAmabhAie gIjubhAinI bALaka bhaktine nai tAlimanA vaLAMka ApI, bALakone jIvanavyavahArAnA nAnA nAnA kAmeA jAte karavAnI dizAmAM nAnA udyogA ane nAnI pravRttionI tAlima ApavA mAMDI che. baLavADI zikhIrAmAM AvI ja tAlima zikSakazikSikAone apAi che. granthanA ceAjakAne A maDaLInA sabhyo hArdika abhina Mdana pAThave che. zrI trApaja vi. gA. khAMDa sahakArI maMDaLI lI. mu. mAra guNavattAnI bAbatamAM temaja tene vistAra karavAmAM bIjA rAjye A rIte gujarAtamAM 30 varSathI zarU thayelI naI tAlime karatAM ThIka phI AgaLane AgaLa pagalAM bharyAM che. gujarAta naItAlima sathe temaja gujarAtanI nAnI moTI natAlina saMsthAe paNa A kAmanuM mahattva samajI nitya navIna pragati karavAnI jAgRti satata cAlu rAkhI che, e gujarAtanuM sadbhAgya che. zatAbdinA A varlDamAM hajI paNa A kA vadhune vadhu AgaLa vadhAravAmAM Avaze. gujarAta sarakAranI dUkathI jIllA zikSaNa samitie paNa zatAbdinA natAlima vizeSa kAryakrama amalamAM mUkavA mAMDayA che. jerAmabhAi ha. paTela menejara utpAdaka sabhya kA kSetra khAMDasarI utpAdana zakti rAjanA sIjananuM utpAdana 3para 32 gAmanuM 25 kavInTala 2500 kavInTala sabhyAnI zeraDInuM rUpAMtara, rAsAyaNIka khAtaro, oIla enjIna, sperapArTIsa vagerenA saba ejanTa sAthe kAryakSetranA kheDUta sabhyo ane bIna sabhyonI sevA bajAve che. jayavatabhAI jADejA menejIMga DirekaTara manubhAi ha. dave pramukha
Page #605
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI loka saMskRtinA pratIko lagnanA rItarivAjo ane -bA jorAvarasiMha jAdava lokasaMskRtinuM pratIka teonI mAtA athavA bahena suvarNa thALamAM kaMkAvaTI mUkIne tilaka kare che, chAMTaNA nAkhe che ane enAthI vadhAre che. vIra yoddhAone kaLAmaya kaMkAvaTI samarAMgaNamAM jatAM pahelA temanI bahenI kuMkuma tilaka kare che. - gujarAtanA garavA lekajIvana sAthe aneka kalAtmaka cIjo saMskAra svarUpe otapreta thayelI jovA maLe che. lokasaMskRtinuM evuM eka kaMkAvaTIno upayoga pratIka te kaMkAvaTI. - lagna jevA zubha prasaMge ka kAvaTIne upayoga vizeSa pramANamAM - kaMkAvaTI zabda " kumavATikA' parathI utarI AvyA hoya thAya che. tethI lokajIvananI jema lekagIta. mAM paNa teNe anokhuM ema mAnavAne kAraNa che kaMkAvaTI eTale kaMku rAkhavAnI vATakI sthAna meLavyuM che. A rahyuM lagna prasa ge gavAtuM gIta : ema kahI zakAya. kaMkune upayoga zubha prasaMge thAya che, kaMku ghoLavA kaMku chAMTI kaMkotarI mokale, mATe upayogamAM levAnuM namaNuM sAdhana te kaMkAvaTI. keDe kahAve subhadrA bahena: kaMkAvaTIne udbhava paNa kaMku vaparAzanI zarUAta eTale vIrA vahelA Avajo. prAcIna che. A rivAjanI sAMkaLa cheka Rveda sudhI laMbAvI zakAya deva duMdALAne lAvaje, tema che. e che pArvatIne putra. zarUAtamAM kaMkAvaTInA namUnA AjanA jeTalA kaLAmaya ane bIja gIta joIe:viziSTa prakAranA nahi hoya, paNa kamekrame temAM kaLAnAM tamane AviSkAra thayo haze. . . mAMDavaDe kaMI DhoLAne bAjoThI, lokajIvanamAM kaMkAvaTI ke kaMku ghoLI lyo kaMkAvaTI; belAvo re sahu sAjana rahe ke, gujarAtane gAmaDe gheraghera kaMkAvaTI jovA maLe che. meTe bhAge zobhe mAMDava beThA lakhapatI. dareka kAmamAM zubha prasaMge vaividhyasabhara kaMkAvaTIono vaparAza jevA maLe ja che. evA ja bIjA gItamAM kaMkAvaTInuM sthAna batAvyuM che. kaMketarI kaMkAvaTI enI, suthAra ane saMdhADiyAM kamI namaNI kaLAnuM lakhavA mATe paNa muhUrta jovarAvAya che ane kaMkAvaTIne bAkInI pratinidhitva dharAve che. suthAra ane saMdhADiyA saMgheDA para lAkaDa jamaNI bAju mUkavAmAM Ave che. caDAvIne kaLAmaya kaMkAvaTIonA avanavA AkarSaka ghATa utAre che. mAMDavaDe kaMI dALane bAkI ane tenA para rUpALA lAla, pILA raMge caDAvIne nayanaramya banAve ke jamaNI melane kaMkAvaTI, che. gAmaDAmAM sAmAnya rIte leke lAkaDAnI kaMkAvaTIo vApare che. teDAvo re kaMI jANuparanA jevI vividhakemanI catura ane kaLApArakhuM yuvatIo raMgaberaMgI caLakatA ke Aja mAre lakhavI che kaMkaeNtarI. motIthI kaMkAvaTIne maTe che. senI leke cAMdImAMthI aneka prakAranI Arthika kaMkAvaTIe lagna prasaMge gaNera.pUjA, gAtrajapUjA, karaDI, cAkaDe tathA maMDapa, mAmeruM, daheja vadhAvavA ane vararAjAne poMkhavA sAmaiyuM banAve che. lAkaDAnI kaMkAvaTIe moTe bhAge upathI karavA mATe kaMkAvaTIno upayoga thAya che. khulI hoya che, jyAre cAMdInI kaMkAvaTI para suMdara majAnuM DhAMkaNuM hoya che ane bAjumAM cekhA rAkhavA mATe prata prasane nAnakaDI rakAbI hoya che. tenI nIce nAnakaDA traNa pAyArUpI beThaka gAmaDAnI kuMvArI kanyAo ane yuvatIo dhamadhUmathI hoya che. kaMkAvaTInI bAjumAM rIgovALI pAMdaDIo ane te hoya aneka vratanI ujavaNI kare che. vaDapUjana jevA vratanI ujavaNI che. dhanika loke senAnI mAne pUrelI kaMkAvaTIo paNa vApare che. prasaMge kanyAo thALImAM kaMkuLI kaMkAvaTI, dIvaDe, sopArI, kAcuM prAcIna kALamAM vaparAtI kaMkAvaTIonA abhuta namUnA Aje sutara, paise ane kamaLakAkaDI vagere laIne vaDanI pUjA kare che. paNa upalabdha thAya che. rAjapUta rAjAonA rAjyAbhiSeka vakhate kuMkumanA chAMTaNAM nAkhe che. prakAranI gyA mAMDapa, mAme, roja vadhAravA Jain Education Intemational
Page #606
--------------------------------------------------------------------------
________________ 626 "hae gujarAtanI asmitA jaNAvIne upayoga te thAya ja kema bhUlAya vararAjA pAsAmAM DA laTakato rAkhIne nA rajapUto ane jovA maLe che leka-saMskRtina che paNa pitAnuM 1. tema chatAM dinapratidina tulasI pUjana karatI nArIo paNa tulasIne kuMkumanAM chAMTaNAM apAtI. meLAmAM pAmarI paherIne juvAnaDAe mahAlatA. zokhanI nAkhIne tenI ArAdhanA kare che. strIonA sImaMta prasaMge paNa rANIo te vaLI pAmarIne ghammara ghUghariye paNa TAMkatI. ane vaDalA kaMkAvaTIne upayoga thAya che. peTamAM 4-6 mAsanA bALakavALI nIce, nadI-sarovarane kAMThe, cAMdanI rAte, corIchUpIthI piyune bheTa bharavADaNa mAtAo paraspara ekabIjAnA peTa para cAMllA karIne ApatI. sagAI nakkI kare che tyAre paNa kaMkAvaTIne upaga to thAya ja che. lagna jevA maMgala prasaMge ane dhArmika mahotsava veLA pAmarI akhAtrIjanA divase kheDute mukta karavA nIkaLe te pahelAM kema bhUlAya ? vararAjA pAmarIne talavAra sAthe bAMdhe che, caMderI baLadane ane pitAne cAMllA kare che. kaMkAvaTImAM banelAM kaMkuvALA pAghaDImAM bAMdhe che athavA khissAmAM cheDe laTakatA rAkhIne derA bAMdhe che ane akhAtrIja Ujave che. che. jamAIne pekhatI vakhate sAsu khabhe pAmarI nAMkhIne poMkhe che. kariyAvaramAM kaMkAvaTI janmASTamI jevA tahevAre tathA meLAmAM rAsagarabInI ramajhaTa lagna bAda ekAda varSe kanyAnuM ANuM karavAmAM Ave che. tyAre bolAvatA juvAnaDAo hAthe pAmarI bAMdhIne vadhu raMgIlA dekhAvA kariyAvaramAM jIvana jarUriyAtanI aneka cIja vastuonI sAthe khAsa prayatna kare che. gAmaDAmAM mukhI hoya che. mukhI haMmezA pAghaDImAM pAmarI yAda karIne saubhAgyanA pratIka samI kaMkAvaTI paNa ApavAmAM Ave che kanyA reja savAre UThIne kaMkAvaTImAMthI cAMllo kare che. pitA bAMdhe che. eTale pAghaDImAM pAmarI bAMdhI hoya te mukhI ja gaNAya zakti anusAra kariyAvara kare che. sArI sthiti hoya to cAMdI ke che. Aje A rivAja ocho jovA maLe che. janmelA bALakane tenAM sagAMsaMbaMdhI belAvavA mATe jAya che sonAnI kaMkAvaTI karAvI Ape che, nahitara premALa pitA lADalI tyAre rUpiyo, nALiyera ane pAmarI Ape che, bALakane gaLe bAMdhe putrIne motIthI bhadelI AkarSaka kaMkAvaTI Ape che. kazyAvaramAM che. tene "pAmarI oDhADavA javuM' ema kahevAya che. AvelI kaMkAvaTI kanyAne piyaranI yAda haMmezane mATe Ape che. bALakanA vALa utarAve tyAre tenA mAthe pAmarI bAMdhe che. A rivAja gujarAta, saurASTra ane rAjasthAnanA rajapUta ane mAtAnI pUjAmAM paNa pAmarI vaparAya che. caMDIpATha vakhate nALiyera kaNabI paTelamAM vizeSa jovA maLe che. pAmarImAM vAMcIne homavAmAM Ave che. leka-saMskRtinA pratIka tarIke prAcIna para parAthI UtarI AvelI ' lokahaiyAe pAmarIne raMgaraMgIlI rUpALI pAmarI, chabIlI pacakaMkAvaTIe Aje paNa potAnuM AgavuM sthAna yathAvata jALavI rAkhyuM che, eja enI viziSTatA che. tema chatAM dinapratidina raMgI pAmarI; va. aneka rUpALAM vizeSaNothI lokagItamAM laDAvI che. lagna vakhate sevapApaDa vaNatAM A gIta gavAya che: pragatinA paMthe prayANa karato lekasamAja AvA sAMskRtika pratikane visaravA lAge che tyAre A pratika paNuM vaheluM moDuM samAja hAMjI vAMNe vaNyo gujarAta, jIvanamAMthI lupta thAya tevI zakyatA nakArI zakAya tema nathI. e chabIlI pAmarI re. vakhate lekajIvanamAMthI adazya thayelI kaMkAvaTInI yAda mAtra sAhitya ApaNI nagarImAM AvaDo zera ? ja Apaze. pAmarI mArI pacaraMgI keI kahe rANo ne kaI kahe rAji. hAMjI kaI kaDe gujarAtane rAya. keTaloka kalAtmaka cIjavastuoe ApaNA lokajIvanamAM viziSTa nahIM re rANo nahI rAoi sthAna meLavyuM che, temAMnI eka che pAmarI. pitAnA nayanaramya hajI nahIM re gujarAtano rAya, raMgane laIne pAmarI lokasaMskRtinuM pratIka banI che. kuMvara Ave...devanA. pAmarI amadAvAda, surata, jAmanagara, kaccha vagere zaheromAM chabIlI pAmarI. banAvavAmAM Ave che. tenI laMbAi-pahoLAI 1 vAra-1 vArathI phaleka vakhate gIta gavAya che, temAM paNa pAmarIne ullekha mAMDIne 1 phUTa-1 phUTa sudhInI hoya che. sAcA mulAyama rezamanA tANAvANuM nAMkhIne te taiyAra karavAmAM Ave che. haLavI phUla jevI jalA 20 jovA maLe che. temAM pAmarInAM mUla paNa kevAM thAya che ! pAmarIne mastIkhora vAyaro paNa ApaNuM hAthamAMthI uDADI muke che. bhAse cha mAse kAMtuM kAMtaNuM - tenA nayanaramya AkarSaka raMgoe lekahaiyA para kAmaNa karyuM che. cha mahine kAMtuM zara. pharatI kinArIe Avelo lIlo raMga, vacce pILA raMgane paho ane chabIlI pAmarI. aMdara gherA gulAbI raMga AgaLa meghadhanuSyanA raMge paNa jhAMkhA eka lAkhe te vAparI pAmarI. lAge che. gulAbI raMgamAM bAMdhaNInI jema lIlA-pILA raMganA dANuM AvI rahI che AkarU gAmane core, pAmarIne vadhu AkarSaka banAve che. chabIlI pAmarI. je to pAmarIne vaparAza ocho thato jAya che, paNa prAcIna ApaNe core kayA bhAInAM besaNuM mayamAM yauvanane AMgaNe pravezatA juvAnaDAo ane allaDa yuvatIo ApaNe core baLavaMtabhAInAM besaNuM. pAbharI pAchaLa pitAnuM dila daI besatAM. premikAne premanA rUpALA vIra kara pAmariyunAM mUla re, pratIka tarIke madhura pherama relAvatuM attara chAMTIne pAmarInI bheTa chabIlI pAmarI. che. lagna 2 tAM bhAlamAM Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #607
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] 627 hAtha bharAmaNa ene hAthIDA, Ape che, "he be'nI! tuM lagna mATe e vara ane evuM ghara gaja bharAmaNa ene gAma. pasaMda karaje jyAM dhananI choLo UDatI hoya. UMDI trAMbA kuMDImAMthI chabIlI pAmarI. pANI khUTatuM nathI tema moTA gharamAMthI samRddhivaibhava ocho thata siMdha dezanA sumarAtI kathA laI AvatA A lokagItamAM nathI." pAmarIne ullekha maLe che: saMskRtinuM pratika AvI AvI sumarAnI jAna, trAMbAkuMDI lokajIvanamAM tANAvANAnI peThe vaNAI gayelI che. naNaMdabejAI pANI saMcaryA merA rAja, tethI ja lokasaMskRtimAM te AgavuM sthAna jamAvIne beThI che. beDAM mUkamAM sarovariyA pALa, gujarAtane kaI paNa gAmaDe jaI caDo te tamane eka paNa dhara iMLI vaLagADI caMpA kevaDe mArA rAja. evuM nahIM maLe ke jyAM trAMbAkuDI na jovA maLe. AvI AvI sumarAnI jAna, trAMbAkuMDI nAma tAmrakuMDa parathI UtarI AvyuM hoya ema ghaDe bharIne pANI pI gayA mArA rAja, lAge che. tAMbAnuM nAnakaDuM vAsaNa, je ardhagoLAkAra ane nIce naNadala morA sumarAne jAva, beThakavALuM hoya che banne bAju pakaDavA mATenAM kaDAM hoya che. keTalIka sumaro oDhADe pAmarI morI rAja vAra trAMbaDI pittaLanI paNa jovA maLe che. naNaMdabAne caTake caDiyela rIsa, hAvA mATe : trAMbAkuDI nahAvAM mATe vaparAya che. Aje tenuM beDalAM upADI ghera AvyA morI rAja, sthAna Delee lIdhuM che paNa prAcIna samayamAM trAMbAkuDI e havA mAtA morA beDariyAM utarAvo re, mATenuM kalAtmaka vAsaNa gaNAtuM. jyAre mahemAna Ave tyAre nAvaNa chAtI re phATene dharatI dhamadhame mArA rAja. te trAMbA kuMDImAM ja apAtuM. dIkarI mArI koNe dIdhI gALa, kariyAvaramAM : saurASTra ane bhAlapradezamAM koIpa jJAtinA bhAbhI mevAsI meNuM bolyAM merA rAja. mANasane ghera trAMbAkuDI to hovAnI ja. kanyA sAsare jAya tyAre vIrA bhArA sAMDhaNI zaNagAra, kariyAvaramAM anya vastuonI sAthe trAMbAkuMDI khAsa yAda karIne mAre jAvuM sumarAnA dezamAM morA rAja. dAsI mArI dIvalaDe ajavALa, Aje paNa apAya che. mAre jAvuM sumarAne deza merA rAja. trAbAuMDInuM lekajIvanamAM mahattvanuM sthAna che. tenI pAchaLa Avyo Avyo sumarAne deza, AyurvedanI dRSTi paNa samAyelI che. zarIrane trAMbA jevuM nIrogI banAvavuM hoya to tAMbAnA loTAmAM bharI rAkheluM pANI pIvAmAM ratanA rAyakA sAMDhaNI ubhI rAkha; Ave che, tema trAMbAnA vAsamAM bharelA pANIthI nahAvAthI ane A Avyo sumarAne deza, sumare oDhADI lIlI pAmarI merA rAja. zAririka phAyadAo thAya che. tarasyA sumarAne naNaMde pANI pAyu-bhAbhIe maheNa mAya": kaLAkArIgara : Ama lokasaMskRtimAM jenuM sthAna ATaluM "sumarA pratye heta hoya to ene ja varane!' naNaMdane kArI ghA mahatvanuM hoya che te lokagItamAM kema na hoya ! gujarAtanAM lokagItamAM vA. sAMDha sAbadI karIne siMdhamAM gaI. ane sumarAne hakIkatathI aneka jagyAe trAMbAkuDInA ullekha maLe che. vAkepha karyo sumarAe ene lI nI pAkharI oDhADI ane pitAnI rAmaNa dIvaDe patnI tarIke rasIkaDI lIdhI. kaLAtmaka vastu kone na game ? lokajIvanamAM sAmAnya vastune A parathI phalita thAya che ke, puruSa strIne apanAvavA mAgate paNa kaLAmaya ghATa ApIne AkarSaka rIte vAparavAnI caturAI javA hoya te tene pAmarI oDhADatA. pAmarI oDhADayA bAda strI tenI maLe che, ane tethI gujarAtane gAmaDe gAmaDe lagnasamaye vaparAto patnI banI jatI. A rivAja lokajIvanamAM astitvamAM haze ema rAmaNadIvaDe ApaNI saMskRtinuM pratIka banIne beTho che. A gIta sAkSI pUre che. dIvaDAnI racanA Ama pAmarIe lekajIvanamAM amUluM sthAna meLavyuM che, paNa Aje dinapratidina lekasaMskRtinA pratikane lokahaiyAM visaravA sAmAnya rIte gIleTavALA cakyakita pAtaLA patarAmAMthI mAMDyAM che. rAmaNadIvaDe ghaDavAmAM Ave che. tenI laMbAi-pahoLAI 1 1841 phUTa jevaDI hoya che. keTalIka vAra thoDe moTo paNa jovA maLe che. uparanA trAMbAkuDI bhAgamAM madhyamAM AMkaDo vaLelA hoya che. nIce madhyamAM sAruM hoya trAMbA kuMDI nava ja UMDI, che. keTalIka vAra AvA 3 sADAM paNa hoya che. temAM dIvaDe te ghara be'nI paraNajo re." pragaTAvavAmAM Ave che.. nAcatI kUdatI gabhara bALa yauvananA AMgaNe paga mUke che tyAre dIvaDAnI madhyamAM maMgaladi same sAthiye hoya che. dIvaDA saMsArasAgaramAM jIvananaiyA haMkAratI sarakhI sAhelIo tene zikhAmaNa para gulAbI ane lIlo raMga paNa jovA maLe che. tenA para varakanyA Jain Education Intemational
Page #608
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhUda gujarAtanA anitA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI varateja vi. vi. kA. saha. ma. lI, zrI methI vividha kAryakArI sa. ma. lI. mu varateja . methI (tAluko-karajaNa) (jikalo-vaDeda) (tAluke -bhAvanagara) (jile-bhAvanagara ! sthApanA tArIkha : 30-3-57 noMdhaNI naMbara : 1982 sthApanA tArIkha : 6-3-1959 neMdhaNI naMbara : 17 23 zerabhaMDoLa : 34850-00 sabhya saMkhyA : 164 zerabhaMDoLa : 3450-00 sabhya saMkhyA : 84 anAmata phaMDa : 12 570-00 kheDUta anAmata phaMDa : 178-81 kheDUta : - anya phaMDa : 585-00 bInakheDUta anya kaMDa : - bInakheDUta : 6384-89 : saratAnajI ANaMdasiMha gohila rAmasiMha sArAbhAi gohila zAMtibhAI zaMbhubhAi desAibhAi becarabhAI paTela ma trI maMtrI pramukha A maMDaLI kheDUta tathA bInakheDUta sabhAsadone TUMkI mudata 1. ka. sabhya-(1) pa. desAIbhAI becarabhAI (2) pA. madhyama mudata ane mArkeTIM' dhIrANa kare che. sahakArI hATa, raNachoDabhAI parazotamabhAI (3) pA. nAgajIbhAI calAve che. jIvana jarUrIyAtanI tamAma vastuonuM vecANa kare che. nAthAbhAI (4) 5. nAraNabhAI mathurabhAI (5) pA. temaja khetI upayogI vastuo vi. nuM kAmakAja kare che. aMbAlAla choTAbhAI anya nedha-kheDUtone sastA dare dhIrANa rakama, khAtara, davA vagere mAla pUro pADI dezamAM anAja utpAdanamAM pitAno yatkiMciMta phALo Ape che. zubhecchA pAThave che zrI beDA jUtha sahakArI maMDaLI lI. mu. boDA ( tAlu-mahuvA) (jille-bhAvanagara) sthApanA tArIkha : 30-10-pa0 : neMdhaNI naMbara: 458 zerabhaMDoLa : 394ra0-00 sabhya saMkhyA : 344 anAmata phaMDa : 820-00 kheDUta : - anya phaMDa : bInakheta : - maDaLI nANA dhIradhAranuM kAmakAja kare che. 2. va. vasAyA pramukha - vyavasthApaka kamiTinA sabhyo - (1) bAghAbhAI (2nAjAbhAI somAbhAI (3) bhIkhAbhAi vasatAbhAi ) valabhabhAI jhaverabhAI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #609
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saM nya .] sukhI raho evuM lakhANa paNa hoya che. DelImAM kaMI ghora aMdhAra, udAtta bhAvanA Uya vevANa beya dIvaDe; rAmaNadIvaDAnuM asala nAma te eLAmaNa dIvaDe paNa loka culA upara caMdramAnAM teja, bolImAM te apabhraMza thaIne rAmaNadIvaDe thaI gayuM che. lagnaprasaMge - ghaMTI upara tAroDiyAnAM teja. kanyAne sAsare oLAvavAmAM Ave che tyAre rAmaNadIvaDo sAthe Apa Uya pATha medaya dIvaDe. vAmAM Ave che tenI pAchaLanI lokahaiyAnI bhAvanA paNa kevI udAtta gorA baLavaMtabhAI re cAlyA darabAra che? kanyAne rAmaNadIvaDe ApavAno artha e thAya che ke mArA ke raMgabharyo phUlabharyo dIvaDe ajavALe gharane dIve, mArA gharanuM ajavALuM tamane saMpu chuM. te have tamArA hAM hAM re hamalI lIlI dAMDIne jhamarakha dIvaDe. gharamAM saMskArorUpI ajavALAM prAtharaze." e bhAvanAnA pratIka rUpa hAM hAM re hamalI dIvaDIAe oraDIA ajavALo. saMbhAraNuM kanyA sAthe apAya che. A che lokahaiyAnI udAtta bhAvanA. che ) , ajitabhAInA heliyA DhaLAvo. kevI madhura kalpanA! kevo nirALo lekarivAja ! , , hemalatA vahu vagara teDayAM zIda AvyAM. lagnaprasaMge upayoga pAMtaLiyA paga cAMpavAne AvyAM. agninI sAkSIe lagnanI ujavaNI karavAno Arya saMskAra rAma thALabharyo sukhaDa jamavAne AvyAM. dIvaDA dvArA Aje paNa jaLavAI rahyo che. rAmaNadIvaDAne upayoga AchA sAbunI seDaya levAne AvyAM. lagnaprasaMge kevI rI zarU thayo haze te paNa jANavuM jarUrI banI rahe Ama rAmaNadIvaDo raMgabharyo, phUlabharyo, jhamarakhadIvaDo vagere vizeche. gAmaDAomAM gADAmAM jAna laine javAno rivAja pracalita che. paNa rUpI sAja sajIne lekavana ane lokagItamAM amara banyo che. sAmAnya rIte jAne sAMjanA sasarApakSane tyAM pahoMce che. rAtanA lekasaMskRtinuM pratika: mANekastha bha sAmaiyuM thAya che. cArA AgaLa sAsu varane pakhavA mATe Ave che tyAre mAthe meDiyo nAkhe che. adhAruM hovAthI hAthamAM rAmaNadIvaDo AjanI lagnaprathA e ApaNane vArasAmAM maLelI Arya pragaTAvI lAve che. dIvaDAnA sADAmAM kapAsiyA pure che, ane kapaDAnI saMskRtinI AgavI bheTa che. hiMdanI 'sujalAm suphalAm " bhUmi para vA, varNa,ne temAM tela pUrIne dIvo pragaTAvAya che. gAmaDAMomAM vIja- AvIne vaselAM AryonI lagna saMbaMdhI bhAvanA vizenI prAcInatama LInAM dIvAbattI hotAM nathI eTale pAMkhatI veLA vararAjAnuM moM joI hakIkate duniyAnA sauthI purANa kahI zakAya evA vedomAMthI sAMpaDe zakAya te mATe rAmaNadIvaDAno rivAja lekapracalita banyA hovAnuM che. samAjanI e bAlyavasthAmAM paNa lagna eka sAmAjika saMsthAnA anumAna karI zakAya che. ' ravarUpamAM sthApita thayeluM hatuM. - Aje lagnaprasaMge gaNeza ane gotrajanI sthApanA, maMDapAropaNa lagnanuM madhura saMbhAraNuM - dareka kanyA paraNIne sAsare Ave che tyArerAmaNadIvaDe lai ukaraDI nAtaravI, jaDavAsavI, pIThI caLavI, mIMDhaLa bAMdhavuM, cerIe Ave che. A eka lokarivAja che. rAmaNadIvaDe vara kanyAne pitAnA caDavuM, tele ramavuM, phUlekuM pheravavuM, mAyarA karavA vagere je viziSTa lagnanI madhura yAdanAM saMsmaraNo tAjA karAve che. Ama rAmaNadIvaDo prakAranI vidhi karavAmAM Ave che evI ja eka suMdara vidhi lagnanI yAda haMmezane mATe jIvaMta banAvI rAkhe che. lagnaprasaMge mANekathaMbha ropavAnI che. maMDapAropaNa vakhate jenAthI ( sAsare gayelI kanyA putrIonI mAtA bane che tyAre temanA lagna zabha AraMbha karavAmAM Ave che evo A mANekastha bha, mULa to prasaMge pite piyarathI laI Avela rAmaNadIvaDe laine jamAdane page prasa ga A prasaMga nirvidane ukelAya evA uddezathI, prajApati brahmAnA pratika che. ane putrIne navo dIvaDe oLAvatI vakhate sAthe Ape che. svarUpe sthApavAmAM Ave che. lokagItamAM dIvo mANekathaMbha ropavAnI prathA kayArathI AraMbhAI haze te vize - lekajIvananI jema lokagItamAM paNa rAmaNadIvaDAe anekhuM sthAna spaSTa nirNaya para AvI zakAya tema nathI. itihAsanA ovAre ubhA para pra pta karyuM che. evAM keTalAMka lekagIta para UData daSTipAta karIe. rahIne veda para daSTipAta karazuM te jaNAze ke, veda ane atharva. kanyA sAsare jAya che tyAre dAdAne mAMDava sane ne lAge che. vedamAM lagnanAM je maMtra maLe che e, e vakhatanA lagnanA rItarivAja vALI vALI dAdA pUche vAta, para chUTochavAyo prakAza pAthare che. vedanA samayamAM lagna e AjanA Aja mAMDava kema azudare re, jevAM aneka prakAranI rUDhiothI vIMTaLAyele prasaMga na hato. zrI dIvaDo hato vimubAne hAtha, maMDalika kahe che tema "e vakhatane lamane vidhi sIdhe sAda ane melIne cAlyAM sAsare re. hAla te te bAhya cikro vinAne hato."* A parathI eTaluM to spaSTa thAya che ke lagna e AnI jema prAcIna samayamAM paNa maMgaLa vahu vinA te gharamAM aMdhAruM ja hoya ne ! eTale vevANane paTa ya gIta dvArA zikhAmaNa apAya che ke tAre kanyArUpI dIvaDo ajavA prasaMga manAte. atyAre lagnanI AsapAsa rUDhionAM je vaLagaNe LIne vahetAvahelA moka nI Apa (jaladI jaladI lagna lo), to mArI zrI ge. bhA. tripAThIkRta marriage Forms under DenuM aMdhAruM dUra thAya Ancient Hindu law ne mUkeluM avataraNuM.... pRSTha. 4. . . " ** Jain Education Intemational
Page #610
--------------------------------------------------------------------------
________________ 60 lAgelA che te e samaye nahAtA. RgvedanA je mA parathI lagnavidhie jANI zakAya che temAM kyAMya ma`DapArApaNu ke mANekasthaMbhanI sthApanAnA sArA sakhA jovA maLatA nathI. da gujarAta ane saurASTranA sImADA jene arDane ubhA che evA bhAla ane kanera pradezamAM lagnaprasa Mge jyAre mAMDavA nakhAi che tyAre veda pachInA sauthI vizeSa dhyAna kheMcanAro samaya te mA bhAratanA che. rAmAyaNu ane nAbAta e sthApaNA dezanA mahAkAvyo epic) che. e samaye hiMdumAM thatA ArSAmAM ane eka sAmAka saMsthA tarIke sthAna meLavI cUkayuM hatu N A baneM jAkAvyo e samayanA samAjanI khUba ja jhIvaTabharI mAhitI Ape che. temAM varNavavAmAM Avela prathA ane biliMbhAmAM padmAMya mANeka-- 5 sanA zekha jevA maLatA nathI. gAmanA sudhAra khIjaDAnA lAkaDAmAMthI mANekaraca bha paDe ane kAthAthI raMgIne mAMDave lai Ave che. maMDapamuhutaeN vakhate bArazAkhanI jamaNI bAju khADA khodIne aMdara kakunA kaNa tathA trAMbAno paiso ane sopArI mukIne dara bhANekarathabha ApavAmAM Ave che. vara AnanI sAthe mAmeksDa ane pazu rUpALI raMgIna nAMDhADhIvALuM mIMDhaLa bAMdhavAmAM Ave che. Ama mANeka gharamAM UjavAtA maMgaLa prasaMganA khyAla Ape che. mANekathaMbhanI sthApanA prasaMge ApaNA dharmazAstranA pracAmAM vastra tathA dharmAMtra sauthI prAcIna che. A sUtreA e samayanI lagnavyavasthA ane lagnavidhie aMge khUbaja jhINuvaTabharI mAhitI Ape che. gRhyasUtranA stotrA ane sAkAmAM hiMdu lamavidhionuM khUba ja vistArathI vivecanaLiyAnI bahenA bhedI thAya che ane tenI rAta khAlAle -- karavAmAM AvyuM che. temAM paNa bhAsyAnI vidhi avimAM DhavAno nirdeza maLato nathI. sArabAda racAyelI leAkAtmaka rasmRtiAmAM pazu mANekathaba vize karka nI zALu nathI le mANekatha rAkhavAnA vivi khUba meADA moDA dAkhala thayA tarI ema kahI zakAya. prAcInasamayamAM rANakAya vakhate bhUpa thAMbhalI rApavAnA rivAja hatA. Ama thAMbhalI rAkhavAno rivAja hatA. A cAMbhalInI AsapAsa maMDapa racAte. nATaya vakhate paNa indradhvaja rApAine muhu thatuM. A rIte vicArIe teA mANekasthaMbha e maMDapanA eka bhAgarUpe ja gaNI zakAya. yU'mAMthI mANekatha banI prathA UtarI AvI hoya ema saheje jaNAya che. gujarAtamAM gRhyasUtreAnA niyama anusAra vaDanagarA nAgaromAM lagna thAya che tyAre maMDapAre|paNu vakhate mAMDavAmAM eka jagyAe khADA khodI, temAM kaMku, sApArI, dUdha, dahIM ane trAMbAne paisA mUke che. tAre ghaDI Apela zIkSa (cImaLAnA lAkaDAno kakaDA mukavAmAM Ave che jene bApo mANekastha banA nAme strALakhIe chIe, Aje te| A maMDapa baMdhAI gayA pachI lagnanA ekAda-be divasa agAu A vidhi karavAmAM Ave che. kharI rIte tA prAcIna A satyamAM mAMnA bAMdhatA pahelAM ja mA yAno vidhi haoN mA rIte brAhmaNoe mANekathA vidhine bhAMDavA muddatamAM ja samAvI lIdho che. keTalAMka bamaNo lAge merA mAMDavA racavAnI vidhimAM na paDatAM mAMDavAnuM nAnakaDuM pratIka race che. A muhurta vakhate ja khADA khAde che. temAM pahelAmAM gUgaLanI thAMbhalI rope che, bAkInA traNa khADAmAM lIlA vAMsanI thAMbhalIo Ape che. gUgaLanI thAMbhalI ja mANekasthaMbhanu eka svarUpa che. 'maDapa muhurta e dharatImAtAnI pUjA che !'* navuM makAna bAMdhatI veLA enu khAtamuhurta karavAmAM Ave che e vidhi Ane khuba ja maLatA Ave che. lagnaprasage mANekathaMbhanI sthApanA gujarAtanI moTAbhAganI kAryomAM karavAmAM Ave che. enI racanAvidhi ane upapAtramAM sarAnInhena mahetAkRta " gujarAtanI lagnavyavasthA ane kuTuMbaprathA " pUrNa 2. vana vikhita Bombay folkloreoyA. | buddha gujarAtanI asmitA prAdezika bhinnatA daSTigocara thAya che. banAsakAMThAnA rajaputA mANeka stabhanI vidhine 'mANakA khelADavA' ema kahe che. gujarAta-saurASTranA bhADalA mAMbhalAvI ema kahe che. keTalIka jagyAe * mAMDava ne paNa thAMbhalA reApavI ema kahe che 'sAnAnAMbha hIre jaDayA re dhamanuM nAma na haNa' vivAda ApaNe ghera 2, thanuM nAma kanubhAI, piyA ApaNe ghera 2. sonAno gaja hIrA dezI vAdhAnuM nAma na jANa....vivAda. dozI vANiyAnuM nAma jhaverabhAi...vivAha. lAMkhI lekhanne lekhAM be 2 lekhAMvaTInu nAma na jANuM re...vivAha. lekhAriyA vanabAI nAma sAMgAmAsIe beThA puSpa kare ....vivAha pu ya nA na nA ma jANu oraDAmAM zanIvAsA vase re cIna nAma as...frame. sajjana ...ane e rIte maMDapa ane mANekathaMbha ropavAnA vidhi thAya che. lagna UkalI gayA pachI jyAre aSADha mAsanI helIe nadI sAgara chalakAvI mUke che tyAre mArA baMne navA jaLamAM padharAvI devAmAM Ave che. bhADanA mANukA bha : gujarAta ane saurTanI kAmanI saMskRtinA pratIka samA mANeka sthaMbha lAkasAhityakAra ane sa MskRtinA rasiyA javAne rasa paDe tevA hAya che. anya jAtiomAM mANekastha Mbha lAkaDAnA nAnakaDA kakaDArUpe ropavAmAM Ave che. jyAre bharavADanA mANekathala khIjaDAnA AkhA DAmAMthI taiyAra karavAmAM Ave . Aje paNa bharavADa kAmamAM samUhalagnanI prathA TakI rahI che. eka mAMDave ane eka ja mANekasthaMbha AgaLa aneka kanyAo cArIe caDe che. mANekathAnI racanAnA vidhi paNa AvavA jevo che. ma prasaMge zubha muta joine, Dhola zaraNAI sAthe vAjate gAjate jaIne, khIjaDAnA vRkSanuM prathama teA pUjana kare che. pUjana bAda e khIjaDAne kApI lAvIne enA thaDamAMthI suthAra moTA mANekatha'bha ghaDe che. 'jamInamAM lAMbA samaya ghaTAvA chatAM khIjaDAnA lAkaDAne UdhaI lAgatI
Page #611
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRti sadA } nathI eTale ja kadApa enI pasaMdagI thatI haze. Ame ya khIjaDA (zamInuM pUjana nA anya kAryomAM paNa zubha gaNAyuM che 4 baravADAnA mANekaya ja eka paNa sudhA vinAnA ane eka khAlI vAparyAM vagaranA 6 thI 8 phUTa UMce ane ekAda phUTanI paheALI evI cAra bAjubaiAvALA cArsa hoya che. enA be eka phUTa jeTalo bhAga jamInamAM ropAya che. bahAra rahetA bhAga upara suthAra kArI-saMbadha e judo ja lekha mAgI le tevA viSaya che. garI kare che. emAM jamInathI upara ekAda ne bhAMtare pahelA khAnAmAM trAbAne kaLazyo, savA rUpiyA, kauM, cokhA te seApArI padharAvI tenAvAnI rAha jotAM beThAM che. upara pIpaLa pAnane nAbiyera mUkI nADAchaDI paherAvI, cAMdalo karI sthApana karavAmAM Ave che. ethI upara jatAM sthaMbhane dhoLAM te lIlAM lIra paherAvI, nADAchaDI paherAvIne mIMDhaLa badhAya che. ethI upara paJAone su nAkhavAnI parabaDI jevuM gALakanuM stara khate cArekora lAkaDAmAMthI kArelI sAMdhA vagaranI sAMkaLA laTakAvAya che. thaMbhanI TAMce beDu -demaDu', gAgarane leTA ane enA upara zrIphaLa ane lAkaDAneA meAra mUkAya che. sthabha upara suthAra zrIgaNeza, hanumAnajI, cADA, hAthI, pe paNa, nALiyera tathA vaNu karatAM kAna gopI ne DhekA pItA. bAbA sAthe vezanI bhAta paNa upasAve che. AA maNe paba ane enA mATenA samaya vidhi kALa A kaeNma sarje pAMcasovAmAM hajAra rUpiyA kharcI nAkhe che. A lagna e AdivAsI kAmane anerA Ana deAtsava che. A prasaMge "hiMsApanI taLerImAM vasatI jaimA ane anya khAdivAsI kAmomAM maMDapa ropavAno rivAja che. bhaiyA lekA lagnanI ujavaNI prasa Mge lAkaDAnA meATA sthaMbha banAve che ane tenI pUjA kare che.' pa ra5gonI racanA pALA prAdainika binatA ane digocara thAya The. paNa enI pAchaLanI bhAvanAmAM khubaja sAtmya aa Ave che. naiyA jAtinA zrama upara mAtra eka ja dezanI kRti jaNAya che tyAre saravADAnA rathaba temanI saMskRtinA anekavidha pratIkone Akhe che. bhAravADAJamAM sthaMbha sAthe paNa nikaranuM sAmya dharAvatA sthaMbho makhA dezanI muriyA nAmanI bhADiyA jAtimAM maLI Ave che. A 65. le. 4. ' bharavADanA mANekaraya la 'kumAra-Dijhabara jorAvarasiMha DI. jAva. . 1. ' mAre gAvAno ' che. rASTra prathI. rAtre A mANekalpaba pAse meLa dIvA pragAvIne jhAkamo banAvAya che. enI saMbhALanuM kAma nAtanA bhagatane mAthe hoya che. ne sthaganA dIvA baDa rAkhe che. sagAvavA tyAM gunAnI ramajha mAMDavA--lagnaprathA e Arya saMskRtinI AgavI siddhi che. lagna dvArA samAja rUpI sarAvarane saMyamarUpI pALa bAMdhIne, mAnavajIvanane AnaMdathI madhamadhata banAvavAno A saMskAra vALathI paththo Ave che. maMDapa vinA lagnanI zobhA adhUrI ja gaNAya. baDapane be khAvI prasagane gAto rAkhe che. lagna UkalI gaye, anya jAti mAM mAMDavA paNa kahe che. mAMDavA zabda mAMDavu, besADavu e arthamAM paNa vaparAya che. emAM mANekastha Mbhane nadI taLAvamAM ceAmAsAnA navA nIra ubharAya tyAre padharAvI devAmAM Ave che, paNa A komanA mANekatha Mbha lagna patI gayA pachI nadI taLAvanI pALe ke zakaranI derI AgaLa rApI devAmAM Ave che. A kAmanI jhAjhI vasativALAM ghaNAM gAmAne pAdara lokasa'skRtinAM ane lAkakaLAnAM A pratIke jovA maLe che. AvA meDhA mANekastha MbhanI racanA e nAtra gujarAtanI bharavADa kAmanI ja viziStA che evuM nathI lagna prasaMge mAtrA sthaMbhanI nAnArAja nAlayanI TInA nainigoDamamAM bAna ane urAsathI pana vItAvatI AdivAsI kAmemAM paNa karavAmAM Ave che. sthaMbha upara AdivApI leAkasaMskRtinAM anekavidha pratIkA daSTigocara thAya che. ratha dhAka kara jeTalo UMco ane bavADAnAM spaMga jevA corasa dAya che. Ama bharavADA, baiMgA ane muyiAtionAM sthA traNe kAmanI viziSTa saMskRtinA khyAla Ape che. A AdivAsIo ane gujarAtanI bharavADa kahebanI saMskRti vaccenuM sAmya tathA A badhA sthamAM ApaNA vidvAnonA abhyAsane viSaya bana Aje to mANekathAnuM mahattva vikharAvA mAMDyuM. zazamAMthI mANekasthabha bhulAvA mAMDyo che. lagna prasaMge khIjaDAnI DALI lAvIne bArIe bAMdhI dIdhI eTale kAma cAlyuM. lagna pachI tene cheDI levAmAM Ave che. vijJAnayugamAM saMskRtino lepa thavA mAMDo che te tenAM mauna ja lAge che ke, najIkanA sidhyamAM mANeka sthaMbha bhAratIya saMskRtinuM mAtra sabhAraNuM ja banI raheze. lAkasa'skRtine mUlavatA bharavADanAM mANekasthabha jevA viziSTa prakAranAM pratIka khAje gujarAta ane saurASTranA gAmaDe gAmaDe chUTAchavAyA vaivikhera paDyA che. saMgrahasthAnomAM te ene sAcavI rAkha Ave to saMskRtinI moTI sevA karI sArI, 13? maMDapanuM AyeAjana--jene ghera lagna levAtAM hoya te brAhmaNu pAse zubhamuhta jovarAvIne lagnanI traNa vadhyuM (visA) agAu maMDapa pAve che. A maMDapa varakanyA baMnene ghera racavAmAM Ave che. mAMDavA nAkhatI vakhate gAmaDAgAmamAM ma ghera ghera ne netara ApI Ave che ke kANAbhAne ghera mAMDavA nAkhe che te Ajane jotatenAmAM A pADADIo ane gAmalokonI varanthara zarU thAya chaeN. gALa, sAra, patAsAM gatara bAko bAkI varlDa sAya che, pa rAjyane che. A madhura vakathI gIto gAya che. lIlavA drAkSanA chAyA vAranA mAMDavA; TemubhAI dAdAne pUrNa ApaNe AMgaNe Anada thAno ! rImA tujane pA jADI jAna joDAvuM; dIkarA, ApaNe AMgaNiye AnaMda ene. zIkhavA drAkSanA pA vAranA mA krAkA, ApaNe AMgaNiye AnaMda zAnA? jIna, tujane paNa
Page #612
--------------------------------------------------------------------------
________________ { "hada sajarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI rAmadharI sevA sahakArI maMDaLI lI. | zrI methI pUrva vibhAga e.pI.sa. naM. | mu. rAmadharI - mu. methI (tAluka-zihera) jillo-bhAvanagara) (tAluko-karajaNa) (jiTale-vaDodarA) sthApanA tArIkha : 6-5-63 noMdhaNI naMbara : 6734 sthApanA tArIkha : 12-3-62 noMdhaNI naMbara : 85 zerabhaMDoLa : 22330-00 sabhya saMkhyA : zerabhaMDoLa : 13200-00 sabhya saMkhyA : 15 anAmata kaMDa : 560-37 anAmata phaMDa : - kheDUta : - anya phaMDa : - bInakheDUta : 22 anya phaMDa : 7576-00 bInakheDUta : --- abAlAla choTAbhAI becarabhAi desAibhAi paTela kALu mAnA pAMcAbhAI harajIbhAI. maMtrI pramukha bha trI, pramukha - vyavasthApaka kamiTinA sabhya - (1) ramaNabhAI desAIbhAI (2) zAntibhAI zaMbhubhAI (3) aMbAlAla motIbhAI (4) khuzAlabhAi mIThAbhAi - vyavasthApaka kamiTinA sabhyo - (5) surezabhAi becarabhAI thI pasAbhAI harajIbhAI zrI devarAbhAI harajIbhAI zrI manajIbhAI vIrAbhAI zrI vAlAbhAI bhavAnabhAI khetImAM sastA dare kheDUtone pANI ApI dezamAM anAjanA zrI lavajIbhAI arajaNabhAI zrI arajaNabhAI kheDAbhAI tamAma pAkanuM utpAdana vadhAravAmAM A maMDaLIne mukhya hetu che. zubhecchA pAThave che. zrI nAgezrI jANe che. vi. vi. kA. saha. maMDaLI lI. mu. nAgezrI ( tAlu-jApharAbAda) (jilla-amarelI) narendrakumAra prANazaMkara suragabhAI kALubhAI varU pramukha che . .! - vyavathApaka kamiTInA sabhya - zrI suragabhAI kALubhAI varU zrI jIvAbhAI nathubhAI varU zrI gIgAbhAi kAthaDabhAI borIyA zrI bhImabhAi kamAbhAi varU zrI vijANadabhAI bhAyAbhAI varU * zrI kALA bhIkhA zrI bhIkhAbhAi ebhalabhAi varU - zrI rAmabhAI kALabhAI varU | . 1 ! | mAM . Jain Education Intemational
Page #613
--------------------------------------------------------------------------
________________ skRitika kaai kanya ] kaLazI kuTuMbane teDAvuM, bApu dAnubhAI bhatrIjA ApaNe AMgaNiye bhAre mAMDave padhAraje. ja AnaMda ena. tame AvyathI mAMDavAne raMga raheze, lIlavA drAkSane chAyo nahIM te jAze mAMDavAnI lAja, vIrano chAyo bhAre mAMDavo phAlyaku raMgabharyo. varapakSano mAMDavo - vararAjAnI jAna Ave che. sAmaiyAM thAya che. utArA apAya che. varapakSe mAMDavAnI khAsa dhamAla hotI nathI mAMDavo nAkhatI pachI mAMDavA nIce mAyarAM thAya che. corIne vidhi vakhate sau kuTuMbIo ekaThAM thAya che. eka bAju goLa vaheMcAya che, maMDapa nIce thAya che. A prasaMge varakanyAne hastameLApa thAya bIjI bAju mAMDa naMkhAya che sAMtI lAvIne tenA sAMtIDA che. AjubAju sAjana mAjana bese che. tyAre kanyA pakSavALAM mIThA jamInamAM rahe tevI rIte rope che. temAM kanyAMya khIlI na hoya te sUrathI gIto gAya che. gIta anurUpa hoya che : jevAmAM Ave che. upara pharatA vAMsa nAkhe che. vAMsa upara dhAsanA nANAvaTI re sAjana beThuM mAMDave. 5 6 pULA nAkhe che, ane kyAreka caMdaro bAMdhe che. varapakSane lekhAvaTI re sAjana beThuM mAMDave. mAMDavo Avo sAdo hoya che. jevA bharI sabhAnA rAjA brAhmaNa maMDapa nIce vararAjAne pUjanavidhi karAve che. mI TeLa evA baLavaMtabhAIne dAdA bAMdhe che. ane varamALA paherAve che. A badho vidhi maMDapamAM ja nANAvaTI re sAjana beThuM mAMDave. thAya che. jevA hAra mAMyalA hIrA kanyApakSane mAMDa evA baLavaMtabhAInAnA vIrA vararAjA jAna joDIne kanyAvALAne tyAM AvavAnA hoya che nANAvaTI re sAjana beThuM mAMDave. jevA eTale kanyApakSe taDAmAra taiyArIo cAle che. kanyAne maMDapa ThATha atalasanA tAkA mAThathI zaNagAre che. cotarapha vaLIo ane vAMsathI maMDapa race che. evA baLavaMtabhAInA kAkA upara rUpALA bharata bharelA caMdaravA bAMdhe che. pharatAM aMdara ane nANAvaTI re sAjana beThuM mAMDave. bahAra khApu bharatanAM ane raMgaberaMgI motIvALAM toraNa bAMdhe che. jevI phulavADIAnI veNI vaLI vaLIe devonAM phoTA mUke che. vaLIo sAthe paDadA bAMdhe che. evI baLavaMtabhAinI bahenI eka tarapha maMDapane zaNagArAya che jyAre bIjI tarapha strIone nANAvaTI re sAjana beThuM mAMDave. harakha mATe nathI. teo gItonI ramajhaTa bolAve che: jevA gautara-vaizAkhanA AMbA evA baLavaMtabhAInA mAmA huM tamane pUchuM mArA zrIkRSNa nANAvaTI re sAjana beThuM mAMDave. mAMDavA seLa racAvo re. pahele te mAMDave pUtaLI maMDapa nIce phaTANAnI ramajhaTa bIje jAvaMtrInA choDa che. - sALI paraNatI hoya eTale jamAIrAja mIThI paNa hoMze hoMze Ave trIje Adita teDyA ja. kanyA pakSanI alaDa yuvatIo jamAIrAjanI mazkarIo kadI na cothe rannAdeva-mAMDavA. vIsare. lagna vakhate phaTANA gAdane AnaMda mANe, phaTANuM paNa kevA ? zubha prasaMge vido na Ave mATe devone yAda karIne gIte mAMDave mathurIne vela, gAya che pachI varakanyAnAM nAma daIne gIto gavAya che. | mArA vevAIo re; maMDapa nIce retI patharAya che. cItarela vAsaNanI corI racavAmAM bhAvasaMga enI maiyarano cele, Ave che. sAta sAta vAsaNonI utaraDa cAra khuNe mUke che. mArA vevAIo re. eka sAthe be kanyAnAM lagna hoya to be mAMDavA race che je aiyare lUgaDAM dhevA melyA traNa kanyAnA eka sAthe lagna levAtAM hoya te kanyAnA mAMDavA eka bhArA vevAio re, sAthe na nAkhatAM trIjI kanyAne bhAMDo tenA kAkA ke kuTuMbane sAle che, kApaDuM dhayuM tyAM nAkhe che. eka sAthe traNa maMDapa nAkhavA vinarUpa hevAnI ghAgharo jotAM AvaDe nahIM; lokakalpanA che. rIte kakaLato enI mAMDavo racAyA pachI mAMDave AvavAnAM netara apAya che. aiyara pAse AvyA judA judA sagAnA nAma daIne A gIta gavAya che : mArA vevAIo re. mAre mAMDavo phAvyo raMgabharyo, chAno rahe chekaraDA moTA moTA ajitabhAnA tane kene revaDAvyo re? Jain Education Intemational
Page #614
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAdavenA nAne mATe DhAbaDa DhIbA DhIbyA re. A vakhate vapahAnI nanaDIo paNa bhAna ora banIne vevAionA mAMDavAnI vAteA kare che. ane sAmA phaTANA cheDe che: AvAonA mAMje mAne mAnA, parANe pALI IDuM" vaLagADayuM mArA bAbAne... amArA bAbubhAI bALA te bALA, jaganA thatA pelA vavA ka vevAienA mAMDave jamavAne gyA'tA, cokhA te kayA kAMkarA 3, mArA mAMthI levA A To jamADayA amane khAtI jamADavA, laMkI vevAo, khAMDIvAo. kAcA cokhA ne kaLazI kAMkarA re mArA hAMzI vevAIe re. Ama dhAmadhUmathI zananI bhraSaNI thAya che. maDapa Anana sAkSI bane che. lagna pachI maDapanA zaNagAra utArI levAmAM Ave che. paNa maMDapanI rApelI vaLI ane vAMsa lagnamAM mANelI mAjanI eka sudhI yAda Ape che. jote sAru muddata hevaDAvIne bhaDapa uThAvI le che lAgItAmAM mAMDavA-- mAMDavAge lAsa'skRtinA pratIka tarIke jaeNma karavAmAM viiidha sthAna meLavyu che tema lokagItamAM pazu viziSTha sthAna jamAvIne beTho che. evAM mApanAM keTalAka gItA nIce ApyA cheH mAna sarIkhA mAMDayA vaivA rjAyA sarIkhI che jAna; mana dete hai. ku bhAgmAne lAMkaTa lAva 3, paTTA ghaDAve vahunA bApa, vevAio mana dejo re. mAna. sarIkhA che mAMDavA re, joyA sarIkhI che jAna, vevA mana dejo re. hAra lAvyA ne AMgaDI lAvazuM, bera thaDAne vahanAM vIra evA manane 2 mAna sarIkhA che mAMgo... joyA sarIkhI che Ana, vaivA manane mAMDave lIlI aDI ne pILI cAMbalI, mAruM bese. zabda ne ame rAjiyA, mAMDave bese. TemubhAI dehAta re, vIrAmano mAMDavo. (suhRda gujarAtanI khasmitA . mA tethI UMce pahara mecAra, dAdAnA mAMDavA re. mAMDave lIlI dAMDIne rAtI thAMbhalI re, mAMDave thaI ke mIDI nAgaravelana; dAdAnA mAMDavo. dAdAne mAMDavA ? lIlAM sarA lIdhe mane lIlI che kaMI tArA jaganI vADI. anApA telIno bhAga mAMDatA. mAMDavI kAi cAra meTA vaDAve. mAMDava dIse che raLiyAmaNA. mAMDavA nAkho malapatA sonIDA paDe. sonA vATa, mAre jAdarAyanA bhe maNI DhaLe vAya. sonIDAM vaya OM kararAnanAM mALiyAM, ghaDaya re navalakhA hAra, kyA deva pAuM, kayA deva AthIke, kayA deva tejInA asvAra; rAma gheADe, lakSmaNu hAya.e, zatrughna tejInA asvAra re; mAMga nAkho. magapo, tyAM samarA DhaLAve 3. kayA vahu raDe, kayA vahu eziye, kyA paNa mAMDave mahAle re; sajjanavahu raDe, zAMtuvahu zariye daimasanA va mAMDave hAle ; mAMDavA nAkhyuM. mamatA. tyAM sudhI kono sAra samAjamAM astitvamAM re hAM cI kADhayAmAM mAMDavAnI yAda snAne mATe mAnya zIro bhA zaheramAM maMDapanI bhavyatA ochI thatI jAya che, vIsarAtI jAya che tema kahIe to pazu cAle; paraMtu prAmasaMskRtimAM saskRtimAM tenuM sthAna viziSTa che. vA yuga prasaMga e mAnava vananA mAmale Anano avasara gaNAya che. bhrama prasaMgo uDI nAtarI, pIkI cAlI, gA besADavA, mArgasta ane bhaya rAkhavA vi. jevI ja eka vidhi phuleku eTale ke dhavaDA deravavAnI che. A prasage vararAjAne pADA upara besADIne AkhA gAmamAM pheravavAmAM Ave che. pariNAme vara cAra zabda pracalita banyA oN.
Page #615
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRti ka ka aa | l lagna nirdhArita karyA pachI pApavALA peDhAne khelAyo che. ane sApha bhutoSane janma lakhe che. lamanI cAra vara agAu gharamAM gAtranuM sthApana karavAnAM Ave che. traNa vadhu bAkI rahetAM rUDA mAMDavA ane AiLA mANekathaMbha UpAya che. gAma AkhuM mAMDave Ave che. eka bA tu khAbale khAreka vaheMcAya che. aMte bIcha bAju gANAM gadhyAya -- lAvA kAnA chAyA bIno mAMDavA. ' mAMDavAnA divase rAtanA pAnane padma bharAvavAmAM Ave che, athavA phulekuM pheravavAmAM Ave che. meAtI ane hIranA bharatathI anugArelI paMcakalyANI vaherI para varALa banA pAyA parAga savAra thAya che. hAthamAM nALiyera ane takavAra rAkhe che. e jaNu gheADInI vadhu jhAlIne cAle che. TAlIyALA khabhAmaLa to rame che. zaraNAIvALe avanavA rAga upADe che. AgaLa AgaLa puruSo cAle che. pAchaLa pAchaLa strIonuM hRda vaghADAnAM gIta gAtuM gAtuM cArga che : 3 varSA kaI vijhana vAkAnera gAraDIe bacAvo jI 3, ghoDAne ? kaI nAgaravelpa niravo 6. ghoDAne ? kALA kuMDaya nAma yAo 1, gheADAne ? kaI tetrIsa khAra paNA ke dhANAne ke kaI pavana vevANu re tuM thALa bharIne opara 2 sagAra maLyA 3. lIDAM vagaDAvA re. vege calAvA re. vahelerIAvaje re, mAM DImAM lAvaje ke zrI. meM mezA ' cokamAM yA. cAre AvatAM lAkaDIo samanunArA be hAthamAM eka eka lAkaDI zekhIne samaNuM che, beThA beMka, UbhA-UbhA ane krUratA karatA caitrI suddha rIte jhaDapathI sADImAM samaNe che ke jonAra tenA hAthamAM lAkaDI joI paNa zakatA nathI lekA babbe talavAra samaLe che. khullI talavAra pheravavAmAM saja cUka thAya to paDathI mAthuM UThIne dharatI para paDe. lokonA zvAsa addara caDI jAya che. samaNunArane bahu tAna na maMDe te mATe keTalAka pheravavAmAM mATe juvAra, samavA detA nathI. A prasage DholI DhAlanI ramata badale che eka TAla ubhA mUke che, leAkeA tenA para chUTA paisA mUke che ane DhelI khIjA DhAlanA avAjathI DhAla paranA paisAne nacAve che ane nacAvatAM nacAvatAM nIce pADe che. nIce pADelA paisA e lai le. A ramata evI cage che ke pasIdhAra rAmanA kaTakA paNa thaI jAya che. lokA Dhola ne pAghaDI-pacheDI-paheraNa vagere lUMgaDAM paNa Ape che. phUlekuM karIne cAre Ave tyAre ThAkara diranA mahArAja salukA khele che. ghaNIvAra e rasiyA juvAnaDA vacce harIphAI thAya te tA ora raMgata jAme. eka blyU kArDa 3sarasvatI mAnA avicaLa vAhI, Ape. la na kaho pramANI ame salu kahIe sAza, dAsa mAtAjI chIe tamArA. tAM ma karIe ame, pAMsarA kA mAtAjI tame. kahe zAradA sAMbhaLa saI, zrIe kA cakramAM ja caDI cAnaka te karyA khAMkhArA, karIe saMbudA kriSA karaze. bhAga mAmuno madha khAya che. bAlanAra be be Traka besIne pAsa be che. khAne Na lAMbe sAde zakAya have pachI sAkaLanI bhArabhAya. ke * rAjA janakane ghera kuvarI, enuM nAma che sItamA nArI. ene cchA vara varavAnI thaI, DhALI dhanuSa cekamAM jaI ' vAjate gAjate vavAya devamaMdire darzanArthe jAya. tharanI rIo agara ThAkara jane paNa page mArga che ane pALa gheADA upara besIne ghera AvavA nIkaLe che. A vakhate vagheADAmAM gujarAta ane saurASTramAM bhAre phUlekuM pheravavAno rivAja praca Akhu gAma maTe che. khaDakIkhe khaDakIe, uTAme ane zerImAMcita che. keTalIka sudhAraka kAmama phulekAnA khATA kharca ane UbheDA teno parALane dhAve che, duHkhathA le che, hAthamAM rUpiyAnuM pradarzana gNAvIne A rivAjane tilAMjali bhApI che. ane nAriyeLa Ape che. eka mAsa nALiyerI bharavA kothaLe paraMtu prAcInakALamAM babbe ke traNa traNa rAtA vararAjAnA varadhoDA laine sAthe cAle che. rastAmAM DhelI dharaNI dhrujAve evA Tela kattA. traNa traNa divase beMka sakA pUrA bhAlA sAtA, mAre vagADe che khe-traNa DeAlI Dhole rame che. badukAnA bhaDAko te. lokaskRtinA pratIka samA khA diloja sApanA vikArAnI Ave che. vararAjAnI dhoDIne nacAvavAmAM Ave che. jema nAmarAva banavA mAMDI che. chatAM paNa keTalIka kamANe potAnI saMskRtinuM jatana karI rAkhyuM tyAM A rivAja savAI jo che. karavAmAM C madharAta gaLavA mAMDe teAya salukA pUrA na thAya. AvA te ka, lavakuza, bhAva, raMgADI, sumAtA, zrIkRSNanA aneka salukA khelAya. pachI phulekuM karIne ghera Ave ane javAna gharamAM jane maLezane page lAge, kanyAnuM te -- vararAjAne thoDA upara besADIne voDA gAmamAM pheravavAmAM Ave che tevI ja rIte kanyAnuM be pheravavAmAM Ave che. nyAne dhoDA upara besADavAmAM AvatI nathI paNa cAlatAM cAlatAM vAjategAjate kule AkhA gAmamAM pheravavAmAM Ave che."
Page #616
--------------------------------------------------------------------------
________________ [[ bahada gujarAtanI amitA vaNajhArA jevI bhaTakatI ane mahenatu koma moTe bhAge lagna musalamAna kema vase che A komanI te saMskRti ja nirALI che hindu mATe comAsA jevI navarAzanI mosama vadhu pasaMda kare che. lagnanI musalamAna baMne komanA saMskAronuM subhaga milana temanA samAjapAMca-cha varadhu agAu strIo kuMbhArane tyAM vAjate gAjate mATInA jIvanamAM daSTigocara thAya che. jA kema musalamAna hovA chatAM gaNeza lAvIne temanuM lagnavALA ghera sthApana kare che. gaNezanI lagnaprasaMge gaNeza besADe che, mAMDavo rope che ane hiMdu vidhi sthApanA bAda varakanyA baMnenA DelAmAM phulekAM phare che, Dhola ane anusAra pADI paNa eLe che ane arabI bhASAmAM kalamA paDhe che. thALI vagADe che. Ama traNa-cAra divasa sudhI phulekAM phare che. A kesamAM paNa phulekuM pheravavAno rivAja pracalita che. kanyApakSanA phulekAne "mIMdaNI' ane varapakSanA kulekAne "vAMdAbArA' lokasaMskRtinuM saMbhAraNu-velya kahevAya che. kulekuM pharavA nIkaLe che tyAre strIo gItonI ramajhaTa bolAve che. bhAratIya lokasaMskRtinA aneka pratIkemAMnuM eka viziSTa pratIka have honAre vaTiyo rezama, te velya che. velyane itihAsa ApaNane AMgaLI pakaDIne vedakAlIna derA dara ghaMTiyo te, samAjamAM laI jAya che. jyAre AryasamAjamAM lagnaprathA vyavasthita meM vanArA jelIthI, AkAra laI cUkI hatI, AryalagnanI bhAvanA mUrta banI hatI meM vArI naDatI tI. tyAre vararAjA rathamAM besIne kanyA paraNavA jatA rathane phUlethI pAlI gyA'tA vanAsA pAlI gyA'tA zaNagAravAmAM AvatA. dhAmadhUmathI lagnanI ujavaNI thatI, kanyA vaLatA suDa letA Avaje. rathamAM besIne patigRhe AvatI. bhUle gyA bIDI bhUle gyA, e rathamAM kALabaLe samayAnukula parivartana thatAM Aje e muMbaI ja vanAsA muMbaI jAje, velyanA nAme oLakhAya che. lokabolImAM tene velaDuM paNa kahe che. muMbaI bajArameM suMdaDI laI jo. saurASTranI lokasaMskRtimAM velya mahattvanuM sthAna dharAve che. prAcIna bhUle gyA bADIsA bhUle cA samayamAM lagnaprasaMge cAra paiDAvALI ratha jevI velya vaparAtI Aje vepArameM bhUle gyA................." paNa saurASTramAM evI velyanAM namUnA kayAMka kyAMka daSTigocara thAya judI judI kemomAM kuleka che. tyArabAda sigarAma astitvamAM Avyo. darabAra ane jAgIra dAronI bahena-dIkarIonI velya sigarAmamAM jatI teonI musApharI surata jillAmAM vasatA haLapati dubaLA lekamAM paNa phulekAne paNa sigarAmamAM thatI, tame krame e badhuM vIsarAvA lAgyuM ane rivAja pracalita che. A prasaMge vararAjAne mAthe phulanI TopI, Aje te gADAne zaNagArIne tenA para mApha banAvIne velya taiyAra gaLAmAM phUlane hAra, hAthamAM kulagajaro tathA nAriyeLa apAya che. karavAmAM Ave che. hAthamAM sAmanI seTI laIne kanyAne ghera javA nIkaLe che. thALImAM cekhA ane dIvaDA laIne strIo pAchaLa pAchaLa gIta gAtI cAle gulAbI ThaMDInA divaso dharatI parathI vidAya le na le tyAM te che. pachI A strIo kanyAnA ghera jaIne khAMDaNIA pAse besIne vaizAkhanI savArI AvI pahoMce che. yuvAnInA uMbare AvIne ubhelA kanyAnuM bhAthuM oLe che. seMthImAM siMdUra pUre che. pachI kanyAnI juvAnaDA ane juvatIonA dilamAM mIThI jhaNajhaNATI prasarAvatAM mAtA varane vadhAvavA jAya che. varaghoDe kanyAnA ghara tarapha jatI vaizAkhI vAyarA zarU thAya che. vakhate vararAjAne banevI varane potAnA khabhA upara besADIne nAce. gAra goramaTIthI ghara lIMpAya. khaDI dhaLIne kula phaTAka jevuM che. varaghoDo mAMDave Ave tyAre kanyAne bhAi mAMDave cIne vararAja banAvAya. cAkaLA, caMdaravA, ToDaliyA, bArasAkhyA ane tAraNothI upara gulAbajaLa ane cokhA nAkhe che. vararAjA ene savA rUpiyAnI gharane zaNagArAya. prabhAtiyAnAM karNapriya sUra saMbhaLAya. pApaDa gharane zaNagArAya. e bheTa Ape che. suMvALIo vaNAya. la-zaraNAIthI vAtAvaraNa guMjI uThe. sArUM paMcamahAla jillAnI DuMgarALa bhomakA mAthe bhIla, rAThavA, muhUrta jovarAvIne lagna lakhAya, ane kerIo mokalAya. dhANukA ane nAyakA loko vase che. A kAmamAM paNa kaleka kera. varapakSe 5Nu taiyArIo cAle che. maMDapa naMkhAya che. mANekathaMbha vavAno rivAja pracalita che. lagna prasaMge sAru mane te ropAya che. mIDhoLa baMdhAya che. jAna joDavAnI taiyArI thAya che. juvAniyA AMgaNe thAMbhalI rope che. A prasaMge goLa ke pANI vacce che sAthe gharaDA paNa AnaMdamAM AvI jAya che. jAnamAM javA navAM hanumAna ke ISTadevane tela caDAvavAmAM Ave che. vararAjAnuM lekuM kapaDA pheravavAmAM Ave che. phulekuM AkhI rAta kare che. vararAjAne badhA lagnane divase vararAjA mATe velya zaNagAravAmAM Ave che. lagnane divase vararAjA mATe lekanI sAthe AkhI rAta nacADavAmAM Ave che. vararAjAne hoMsala vevyane mATe mApha banAvIne bharata bharelA cAkaLA DhAMkavAmAM Ave. mAma bhANejane khabhe besADIne DholanA tAle tAle nAce che. Ama vela hAMkavA zAMta ane Tharela mANasane besADavAmAM Ave che. tenI kulekAne vidhi khUba dhAmadhUmathI ujavAya che. revAnA raLiyAmaNA pAchaLa eka be jAyA bese. velanA gADAnI DAgaLImAM kaDaba ke * taTe vasatI mAchImAra kesamAM paNa A rivAja pracalita che. parALa pAtharIne tenA para gAdaluM nAkheluM hoya. tenA para vararAjA kacchamAM AvelA bannI pradezamAM "jata' nAmanI mAladhArI talavAra ane zrIphaLa saLI bese. pANIdAra bhAlAjALIyA baLadane Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #617
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] ghUgharamALa, makhaTiyA, zIgareTiyA ane hIrabhAratanI jhullo pI 4-5 kanyA sAthe jAya che. temAMthI eka kuMvArI kanyA hAthamAM talazaNagArIne veze joDavAmAM Ave. vararAjAnI AjubAju jAnaDIo vAra laIne jAya che.' paraNanAra kanyA sAthe te eka phero phare che. goThavAya. mAtA paraNavA jatA potAnA putranA mIThaDA laIne AziSa bAkInA pherA paraNanAra kanyA sAsare jaIne vararAjA sAthe phare che. Ape che. velyanA paine nALiyeranA pANIthI siMcavAmAM Ave che. vela pAchI phare che tyAre kanyApakSa taraphathI velamAM mA-mATaluM mUkabaLadane gaLe bAMdhelA ghUgharamALa ane ghUgharA mIThAM raNajhaNATa sAthe vAmAM Ave che. trAMbAnI gaLImAM mukAyelI suMvALI sukhaDI ne magavelaDI cAlI nIkaLe che. pAchaLa jAnanA be-cAra gADAnI hAramALA janA lADu kanyA sAsare jaIne ADozI-pADozI saune vahe ce che. hoya. vela ravAnA thAya che. jAnaDIo gIta gAya che. umaLakAbhera sa.sare varanI bahena trAMbAnA loTAmAM sopArI ane paise nAkhI vIrane paga mUkatI navIsavI vahune saMbhaLAve che : mAthe khakhaDAve che. jAnaDIomAM gItanI ramajhaTa bole che AvA unALAnA taDakA ke lADI cetara vaizAkhanA taDakA re paDaze vIMjaNo zuM na lAvI ? dharI baLadanA paga re taLavAze. tArA bA ne aDANe melya ke lADI gorA jAnaiyA je bharAze vIMjaNo zuM na lAvI ? gorI jAnaDIo zAmaLA thAze. saMtADavItyAM bIjI jAnaDIo navuM gIta upADe- girAsadAra kemamAM vela saMtADavAno rivAja parApUrvathI utarI koyala beThI jUnAgaDhane gokha Ave che te Aje paNa saune AnaMda pamADe che. kanyAne laIne moraliyo beTho re gaDhane kAMgare ho rAja vele sAMjanA vararAjAne gAma AvIne pAdara nizALamAM ke jhADa nIce koyala mAge re cuMdaDiyuMnI joDaya.. utAro kare che. rAtanA aMdhArU thatAM kanyA sAthe vela gAmamAM keInA dhamadhama karatA jAnanA gADA rastAmAM AvatA gAmomAMthI pasAra ghera saMtADI devAmAM Ave che. vararAjA joDe laIne vela zodhavA thAya. gAmanA paTeliyA, pUche paNa kharA ke kayAMnI jAta ? oLa- nIkaLe che. hajAma hAthamAM mazAla laIne AgaLa AgaLa cAle che. khANuvALA nIkaLe to cAhapANI pIvA reke paNa kharA. loko AzcayathI vararAjAnI pAchaLa pAchaLa jAya che. catura vararAjA pachI to sasarAnuM gAma najIka AvatAM to gADAo AgaLa jaladI vela zodhI kADhe che. bheLA vararA na velanI zodhamAM AkhI kADhavAnI harIphAI thAya. IzAro karatAM ja baLade haraNaphALe UpaDe. rAta gAmamAM phare che. vararAjAnA cAturyanI ahIM kharI kasoTI thAya che. vela zodhyA pachI ja vararAjAnAM lagna levAya che. A prathA hIrathI bharata bharelI jhUlyonA sUraja sAma sanakArA kare che. mAthe zIgareTiyA ane makhiyADA ane raMgaberaMgI moraDAvALA baLada Aje paNa astitvamAM che. khUba ja suMdara dekhAya che. jananA gADAmAMthI jenuM gADuM mAMDave ANomAM velyavaheluM che tenA baLadane ghI thI eka eka nAnya pAvAmAM Ave che. jema paraNavA mATe vela jAya che tema paraNyA bAda kanyAnA ANuM mAMDavA pakSathI pAMca jaNa goLanuM pANI laIne jAnaiyAone prasaMge ANuM teDavA mATe paNa velyu jAya che. baLado zaNagArIne pAya che. jethI rastAne thAka haLavo bane, sAmaiyA thAya, cerI vayano gAMDI teyAra karavAmAM Ave che. vizvamAM kuTuMbanA 5-7 mANase ane mAyarA thAya. Ama dhAmadhUmathI lagna thAya. jAya che. be traNa kanyAo paNa sAthe jAya che. ane vahune sAsare trIje divase kanyAne jAna sAthe vaLAvavAmAM Ave. trAMbAnI teDI lAve che. ane kariyAvaranAM gADAM bharI lAve che. geLI ane bogharaNAmAM suMvALI sukhaDI, magajanA lADu vagere lokagAtAmAM 191- bharIne tenA para lIlu rezamI kapaDuM bAMdhIne velyamAM mA-mATaluM lekagItamAM ApaNane vayanA lekhe sAMpaDe che. bALapaNamAM mUkavAmAM Ave che. ane ghammara ghUgharA vagADatA baLada gAma bhaNI paraNIne sAsare gayelI kanyA uMmaralAyaka thAya che jobanathI thanagautAvaLA utAvaLA cAlI nIkaLe che. A jAnamAM javAnI ane natI A navavadhU phaLiyAmAM lIbaDAnI DALI pakaDIne UbhI che, tyAM hAlavAnI majA paNa haMmezA yAda rahI jAya tevI anokhA prakAranI AMgaNe ajANyAM gADAM AvI UbhAM. te bejAIne pUche che, hoya che. A rivAja khAsa karIne rajapUta, girAsadAro ane ApaNA cokamAM velyu kAnI vaTI, paTele uparAMta anya jJAtiomAM paNa jovA maLe che. tarakunA ANAM kenAM AvyAM... ho rAja. khAMDAmAM velya mAthaliyAM guduM ne seMthaliyA pUruM, | gujarAta saurASTra ane rAjasthAnanA girAsadAromAM khAMDAne rivAja tarakunA ANuM tamArAM AvyAM...ho rAja. pracalita che. lagnaprasaMge varapakSa taraphathI velya taiyAra karavAmAM Ave potAne sasaro ane diyara ANe AvyA tethI keDIlI kanyAne che. velyanA gADAne mApho banAvIne bhArata bharelA cAkaLAthI DhAMke eAchuM AvyuM. tene manamAM AzA hatI ke sAyabo ANe Avaze. che. jala-prathAne kAraNe mAphAnI prathA astitvamAM AvI haze. paNa tenI AzA phaLI nahIM. te velaDIe besavAnI spaSTa nA kahI de velyamAM vararAjA paraNavA nathI jatA paNa temanuM khAMDe eTale ke che. vaLI javAba paNa ke caturAithI Ape che! ke "naNudIne vIre talavAra jAya che. vela kanyAne levA mATe jAya tyAre temAM varapakSanI haju nAnuM che !' Jain Education Intemational www.ainelibrary.org
Page #618
--------------------------------------------------------------------------
________________ se sAmA roDhe paiDI Ave. veTInA kanAra nA Avo ! ke nadInA lIrA nAme, * peDhIe nahI besa vAlamana sAmA zeDhe velaDI Ave, eDInA dInAra nA khAvo! sADIono vahIMvanAra nA bhAkhyuM, ke nadIne vIre nAmeA, huM velaDIe nahIM esa vAlamajI. sAmA zeDhe velaDI Ave, velaDInA hAMkanAra nA AvyA ! caNiyAne vaheAranAra nA AvyA. ke nadIne vIre nAnA, cennaDIe nahI besuM yAlama sAmA zeDhe velaDI Ave, velaDIne hAMkanAra nA AvyeA. sAMkaLAno hAranAra nA bAyo OM namo pIvA nAne, huM velaDIe nahIM besu vAlamajI. paNa jyAre paraNyo mAruM bhAgyA. sAre priyatamAnuM aMtara AnaMdathI nAcI UThapu. rasika pritamAM sALA sAthe vaizyamAM jatAM davA ja anubhave ! - AvI rUDI velTe caDu, velve caDuM, khada kAMgaDA DAle velve caDu re. jhUlyuM jholAM le, evI rUDI vadhe caDa, veSe tha velye . caDuM, re. sAya mArA hAMkavA beThe mAthe dAgALA sAphA, evI kaDI vaye ". varSe ca tho ma bhatI sAsare ! varSonAM vANlR vAyA. khIrAnuM lagna AvyuM barDanIne UDatA samAcAra poMcyA, te bicArI rAta-divasa rA jue che ke vIrA mArA taiDavA Avaze. paNa eka divasa tenIe meDInI bArImAMthI dUra dUra piyaranAM paMtha bhaNI najara karI UMDA te raNamAM za o, jhINI bepu te vADiyuM re pastI ke jhaLakayA jhAkayA te kaI vADAnA mAtra be jhabakayA veDiyuMnA kAMgavA re, jhabakI jhabakI te kAMi vIrAjIrI meLyuM. jo. [ta gujarAtanI asmitA bahenanA magano pAra nathI. bhAi potAne teDavA Avyo che. ahenI vIrAnuM svAgata paNa kevuM suMdara kare che ! kSu jo ke, vIrA, lIlA lIMbaDA heDa re, gAdhA AMdhajo hai sAmA oraDe, nIro, nIrajo re, vIrA, lIlI nAgaravela re, upara nIkaLe ke mAra rasI che. pAne pAne ke vIrA nathyunAM nIra ke, upara pAjo ke kadiyela 5 2. bahenI vIrAnI velthamAM mesIne piyara jAya che. ane vIrAnAM A vAta le che. Ama bahena-dIkarIne teDavA mATe paNa velsanA saMyoga thAya che. tethI bhavanamAM bhagA prasaMge vaiyanuM mahattva. viki prakArana kAya che. bhASAvALI vaijya bhAve AjhaprayAne kAraNe astittvamAM AvI ya. paraMtu te dUra daivAyarathI AvatI kanyAne mATe te kharekhara varSa che. mAkAnI kanyAnuM mApa ane pUvA bu thAya che. Aje gujarAtanAM gAmaDAMomAM jAnamAM varSa reDI javAne barDana dIkarIne naiDavA mATe, bhANuM teDavA taiya ne javAno laine rivAja nAgara" banatA jAya che. yAMtrika sAdhanonI sagavaDo vadhanA vRkSa joDIne jyAnA ane AnaMda levAnA rivAja vIsarAvA lAgyA che. kadAca thADAM ja varSomAM A rivAja nAmazeSa thaI jAya tA paNa navAI nahIM. tyAre AA kaiskRtinuM anokhuM pratIka teA mAtra saMbhAraNuM banI raheze. paTArA lovananI sAthe bolA Ataprota thayelI che. pariNAme le jIvana sadAye kaLAnuM rasiyuM rahyuM che. gharamAM ane samAjajIvanamAM tathA mAMgalika prasaMgAe upayAgamAM levAtI cI vastuone evAM teA namaNAM rUpa eNe ApyAM che ke jonAra be ghaDI mana mokaLuM mUkIne khasa nIrakhyA ja kare. * A saskRtie vikAsanI raNakALa bharavA mAMDI tyAre lokavanamAMthI bAvA. pAMca kA vIsarAI cUkyAM che ane vIratA jAya che. bAsa MskRtinA pratIka tarIke jeNe mekharAnuM sthAna vI teArAkhyuM hatu. te paTArA Aje levanamAMthI bhUlAvA mAMDayA che. gAmaDAmAM vasatI phaeNTalIka mA jemaNe potAnI jUnI lAritA navI rAkhI che. emAM Aje paNa e sacavAI rahela che. kAikaLAnu benamUna pratIka maDAM ane DAmaciyAno vaparAza zarU bhAchI loka vananI jarUriyAtamAMthI udbhaveluM pratIka paTAro che. jUnA vakhatamAM leAkA nANAM, ghareNAM vagere jamInamAM dATI rAkhatA. dhIme dhIme mAnavIne tenA geralAbha jjatAM teNe bA vastu mUkavA mATe navuM sAdhana zodhI kADhayuM. te sAdhana hatuM. parAze. pAzamAM
Page #619
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhakRitika vadai' banya) gAdalAM, godaDAM, ANu-pariyANAno sAmAna, ghareNAM tathA rokaDa visAtamAM hotA nathI. nANuM mUkavAmAM Ave che. saurASTramAM AvelA vAvaDI gAmanA bahAravaTiyA vIra rAmapaTAre e gujarAtanI kASThakaLAnuM benamUna pra tIka che. gujarAtanA vALAthI gujarAta aparicita nathI. rAmavALAnAM bahAravaTA vakhatanI suthAre A paTAre lAkaDAmAMthI ghaDe che ane enA upara evuM A vAta che. eka vakhata madharAtanAM rA navALAe eka gAma lAgyuM. to AkarSaka ane majabUta jaDatara kare che ke bhalabhalA cAra ane eka gharamAM paTAro hato. paTArAnI cAvIo hAtha na AvatAM teNe lUMTArU ene sahelAIthI teDI zakatA nathI. paTArAnI laMbAI 5 pATu mArIne pATAro toDI nAkhela. rAmavALAnA rAsaDAmAM lekagAyake thI 7 phUTa ane pahoLAI 4 thI 5 phUTa jeTalI hoya che. enuM gAya che ke lAkaDuM na dekhAya te rIte ene gIleTavALA patarAthI maDhavAmAM Ave "pATu re mArIne paTAre teDiyo; che. A patarA para raMgaberaMgI mora, popaTa, cakalIo, gaNeza, kaMI vAgI che DAbA pagamAM cUMka, ghaDe, haraNa vagerenAM citra upasAvelAM hoya che aMdara rUpiyAnI ghelI garanA rAjA." vAMkaLiyuM mUkavAnAM nAnAMmoTAM khAnA hoya che. gAmaDAMnAM abhaNa paTArAne bhUke te karI nAMkhyo paNa durbhAgye enA bUTanuM suthAra A paTArAmAM evAM cerakhAnAM banAve che ke reDho cAra paNa taLiyuM teDIne eka cUka enA pagamAM pesI gaI. cUMkane A gothuM khAI jAya. sAmAnya ghA vIra rAmavALA mATe jIvaleNakArI ghA nIvaDyo. paTArAnI nIce cAra paiDAM hoya che. jethI tene sahelAIthI Aje paNa gujarAtanA gAmaDe cAra-pAMca varSa junAM pheravI-heravI zakAya che. te uparathI UghaDe che, ane enI pAMdaDiyuM paTArAM sacavAyelA maLI Ave che. AvAM pratIkone abhyAsa hAtha ane nakucAmAM khaMbhAtI tALAM vAsavAmAM Ave che. dharAya te lakasaMskRtinA rasiyAone ghaNI sAmagrI hAtha Ave lokajIvanamAM gharanI zobhArUpa paTArA vinAnuM ghara khAlI lAge na che. rajaputa, bharavADa, kaNabI, kADI, mera ane garAsiyA komonAM hIra bharele cAkaLe gharamAM daSTipAta karIzuM to bane traNatraNa paTArA hovAnA. sAmAnya gujarAtanuM lokajIvana haMmezA kalA tarapha AkarSAyeluM rahyuM che. rIte beThaka--UThakanA upayogamAM levAtA bhAmamAM avanavA ALekhothI grAmajIvanamAM rojabarojanA vaparAzamAM levAtI sAmAnya cIjaepatI be hAthanI veMta UMcI peDhalI upara paTArA mukavAmAM AvelAM vastuone paNa lokanArIoe AgavI haiyAsujhathI namaNuM rUpa ApyuM hoya che. te para trAMbA-pittaLanI mAMDyuM ane mArA upara kalAtmaka che. kalAnI dRSTi puruSo karatAM strIomAM vadhu khIlI che, tema kahIe mALI hoya che. te khoTuM nathI. jokasaMskRtinuM pratIka cAkaLo e gharane zaNagAra kariyAvaramAM paTAre - ane lekinArI kalAnuM namaNuM pratIka che. paraNIne sAsare jatI kanyAne junA vakhatamAM ANAmAM paTAro cAkaLAnA mukhya be prakAro che: eka ozarIne epAvatA bharata bharelA cAkaLA ane bIjA mahemAnone jamavA besavA mATe ApavAmAM Avato. Aje paTArAnuM sthAna lAkaDAnA-lakhaMDanA kabAToe lIdhuM che. tema chatAM keTalIka kemamAM A rivAja Aje vaparAtA rU bharelA cAkaLA. paNa sacavAI rahyo che. ka-yAne kariyAvaramAM kapaDAM, bharata, ghareNAM va. gujarAta-saurASTranI kAThiyAvaraNunI keme bharatakAmane khuba ja ApavAmAM Ave che, e paTAre sAsare gayelI kanyA pote ja vikasAvyuM che. bharata paNa bhAta bhAtanuM. ANunuM bharata, gharanA vApare ane cAvI paNa pitAnI pAse ja rAkhe che. jema cittaLanI zaNagAranuM bhakta ane ghoDA, baLada vagere jAnavaronA zaNagAranuM cUMdaDI, jAmanagara, kaccha ane rAjasthAnanI bAMdhaNI; ghoghAnA gheDalA, bharata grAmanArIe baporanA navarAzanA vakhatamAM bharata bhare che. giranA baLada, vAyakanI velaDI, suratanI bArabaMdhavALI bagaDI, hAlAranA pharatA lAla, lIlA, pILA raMganuM kApaDa laIne temAM vividha pratIke hAthIDA, dakharunAM DeLiyA ane saMkheDA tathA mahuvAnuM lAkaDAkAma Alekhe che. tenA upara raMgaberaMgI hIranuM bharata bhare che. Avo vakhaNu ya che tema gholerA tathA viramagAmanA paTArA vakhaNAya che. cAkaLo corasa hoya che. bharelA cAkaLA nIce astara mUkIne darajI gujara tamAM paTArA kharIdavA mATenAM A be mathako khUba jANItAM pAse enI kinArI TAvavAmAM Ave che. cAra cheDe cAra nAkAM che leke dUradUrathI mAMDA DI paTArA levA mATe Ave che. A che A mukavAmAM Ave che. vAratahevAre mUkavAmAM Ave che. vAratahevAre ane khAsa karIne lagnaprasaMge paTArAnI kiMmata Aje 250thI mAMDI 700 ane 1000 rUpiyA caMdaravA bAMdhavAno rivAja khuba ja jANItA che. jeTalI thAya che. jo ke paTArAnI kaLAmAM Aje e AvavA mAMDI gujarAtamAM rAjapUta, kaNabI, eDa, kacchamAM jata ane keLA che. jUnA vakhata jevA majabUta paTArAM ane evuM jaDatarakAma Aje to komanI strIe suMdara majAnA cAkaLA banAve che. Aje te hIra bhAgye ja jovA maLe che. meMvuM thayuM che, strIone kAma paNa khuba vadhyAM che eTale A ghaNIvAra paTArAno upayoga bhAsene saMtADI rAkhavA mATe kaLAnA vikAsane vega aTakI game che. paNa thAya che paTArAmAM purIne duzmanone mArI nAkhyAnAM dAkhalA besavAnA cAkaLA - paNa noMdhAyA che. sAmAnya rIte paTAre eTale majabuta hoya che ke Atithya satkAranI bhAvanA to gujarAtanI ja. junA kALamAM jaladI tUTato nathI. paraMtu baLiyA lokone to avA paTArA kaI che gAmaDAnAM leke masama pUrI thAya ane khaLAM ukalI Jain Education Intemational
Page #620
--------------------------------------------------------------------------
________________ 640 ApanI dukAna, zAma, gADAunanA rakSaNa tathA suzAbhana mATe prImIaranA relIMga zAsa phITa karI kAyama mATe salAmatI meLavA. -eka varSanI phrI sarvIsa-- PREMIER PREMIER amArA lokapriya prImIara relIMga Ta lakhA athavA maLe :~ prImIara rolIMga zaTarsa enDa enjInIyarIMga varkasa 8-e. udyoganagara, bhAvanagara. ( 6 gujarAtanI amitA
Page #621
--------------------------------------------------------------------------
________________ skRtika kAna) , ' ' 64 jAya pachI gADA joDIne gAmatarAM karavA nIkaLI paDatA. bataka eTale pANI bharavAnuM ThAma. bataka e kuMbhAranuM bhATIbabe divasa nahIM paNa babe mahinA memAnagatinI moja mANatA. kAmanuM eka upayogI ane rUpALuM pratIka che. gAmaDAmAM kuMbhAra me'mAna ghera Ave to gAmaDAnA loke harakhaghelA banI jatA. loke mATInA bhAliyA, moriyA, gAgaraDI, rAmapAtara, pataraDAM ne me'mAnane zuM karIe to game e mATe acho achovAnAM karatA. pATiyA, hAMDA, mANuM ane geLA banAve che tyAre batake paNa me'mAna roTalA zirAvavA besatAM tyAre paTArAmAM sAcavI rAkhelA ke banAve che. gharanI divAle laTakAvelA hIra ke sutara ke kaTAu bharatanA cAkaLA A bataka bhaMbhalIne nAme paNa jANItI che. mATInA vAsaNanuM nAkhe ane premathI jamADe nAma bataka zAthI paDyuM haze te paNa kalpanAne majAno viSaya che. besavAnA cAkaLAnuM bharata paNa be jAtanuM hoya che : eka bataka nAmanuM pakSI pANImAM ja rahe che. mATInA vAsaNane pANI sutara athavA hIranuM bharata, bIjuM kAu bharata. rajaputa, kaLI, sAthe vizeSa saMbaMdha che. vaLI batakane ghATaghUTa paNa kaMIka aMze kaNabI, brAhmaNa, eDa vagere temanI strIe dheLA ane raMgIna batakane maLato Ave che. te parathI mATInA A vAsaNane kadAca lUgaDA upara nAnA nAnA Alekho kADhIne phUlavela kerIne upara bataka nAma ApavAmAM AvyuM haze. sutara athavA hIranuM bharata bhare che. dara kemanI nArIoe kaTAu bataka e kheDUto mATe sagavaDiyuM sAdhana che. kheDUto gADuM bharata vikasAvyuM che. joDIne khetare jAya te rasIphe mANya muktA jAya che. ekAda, sAMtInI . gAmaDAmAM, dIkarI paraNIne sAsare jAya te pachI ANuM vALa meLA pAtaLe kheta sAMtI 1Ine sImamAM jAya tyAre pANI karavAmAM Ave che. saI babbe mahinA ANuM sIvavA bese che. bharelI bataka sAthe bAMdhI jAya che. batakamAM pANI sarasa Thare che. kapaDAM ane ghAgharA sIve che, tene vetaratAM je nAnA kApalA (TUkaDAM) khetare jaIne bhAta khAIne ke rAMDhA karIne kheDuta batakamAMthI pANI paDe che te laIne darajaNa sarakhA kApe che. pachI cAkaDAnA mApanuM pIe che. bataka nAnAmoTA AkAramAM paNa maLe che eka sAMtInI, corasa kApaDa laIne tenA para sAcA ane atalasanA karA-kApalA be sAMtInI ane traNa sAMtInI bataka hoya che. eka kheDutane bapora mUkIne seyaderAthI TAMkA laI raMgaberaMgI bhAta upasAve che. nIce sudhI cAle teTaluM pANI samAya te eka sAMtInI bataka. be aMtara ane cAre bAju lAla, lIlA ke vAdaLI raMganI geTa kheDutone bapora sudhI cAle teTaluM pANI samAya te be sAMtInI mUkAvIne cAkaLAnuM kavara taiyAra karavAmAM Ave che. tenI aMdara zuM bataka ane traNa kheDutone bapora sudhI cAle teTaluM pANI samAya bharavAmAM Ave che, ANumAM cAkaLA ApavAne rivAja keTalIka te traNa sAMtInI bataka kahevAya che. kemomAM Aje paNa jaLavAI rahyo che. kaTAu bharatanA cAkaLA to - batakanuM mAM khuba ja sAMkaDuM hoya che. jethI khetaramAM laI jatAM Aje bhUlAtA jAya che. AjathI paMdara varSa pahelo darajaNa lAvatAM temAMthI pANI DhoLAtuM nathI; ane pANI kADhatI veLA paNa rUpiyAnA cAra cAkaLAnA kavara banAvI ApatI Aje ya haju jarUra puratuM pANI kADhI zakAya che. pANI DhoLAtuM ke bagaDatuM nathI. kAThIyAvADamAM kayAMka kayAMka junA sAcavI rAkhelA AvA cAkaLa. sImazeThe dhomadhakhatA tApamAM pANI mAMDa maLatuM hoya tyAM pANIne najare paDe che. bagADa ze poSAya ? A vAta abhaNa kuMbhAre paNa samaje che, nakAmA, binaupayogI niMdaraDAmAMthI suMdara majAnA cAkaLA tene pariNAme bataka jevuM sagavaDiyuM ane upayogI ma TInuM vAsaNa banAvavAnI kaLA strIoe hastagata karI hatI. Aje lekajIvana- je bhAralokenI hozayArI ane AvaDatanuM anekhuM pratIka che te mAMthI jema anya kaLAo bhUlAtI jAya che tema A kaLA paNa astitvamAM AvyuM. bhUlAvA mAMDI che lokasaMskRtinuM jatana karanArI keTalIka kema sAmAnya rIte kuMbhAra leke ziyALe-unALe kALI mATI lAvIne paNa AmAMthI bAkAta rahI na nI. Aje temanI pAse cAkaLA jevAM cI cIkaLe che; temAMthI namUnedAra mATInAM vAsaNo ghaDe che. ziyALAmAM junAM pratIke jarUra sacavAyAM che. paNa navAM sarjAtAM baMdha thayAM che banAvelAM mATInAM vAsaNo ThaMDA hIma jevAM hoya che. unALAmAM Aje rUpALA hIra bharata ane kaTAu bharatanA cAkaLAnuM sthAna mATInAM korA vAsaNo para pANInAM camaktAM khetI jevAM biMdue sAdaza ane Asaniyaoie lIdhuM che. kyAM rU bharelA raMgaberaMgI jhAme che ane vAsaNamAM pANI kare che. manahara cAkaLA ane kayAM AjanA sudharelA AsaniyAM ! Aje mATInI bataka banAvIne kuMbhAra ke tene nIMbhADAmAM pakave samAja sudharI rahyo che, AgaLa vadhI rahyo che evuM gaurava ApaNe che. pakavyA bAda bataka lAla raMga para dhoLA ane kALA raMgathI laIe chIe tyAre e rakhe visarIe ke, lokajIvana potAnI kaLA lekaulInA majAnAM Alekhe dore che. A raMga eTalA to pAkA ane saMskRtinAM mU gumAvatuM jAya che. hoya che ke bataka phUTI jAya to paNa tenI uparanA raMge evAne pANI bharavAnuM ThAma : bataka evA ja rahe che. pANI bharI bharIne rIDhI thaI gayelI batake pAMca gujarAta ane kAThiyAvADane aDIne pAghaDIpane patharAyela bhAla pAMca varasa sudhI phUTatI nathI. vistAramAM tame jA e te meM kaNAmAM athavA to harakAnA tuMbalA hutAsaNa para khaLAM levAtAM hoya tyAre kuMbhAra leke suMDale tUTI jAya evA kharA bapore sAMtI laine jatA ke AvatA kheDUto bharIne kheDUtonA khaLe batake mUkI jAya che. kheDuto bAra mahinA najare paDavAnA ja. sAMtInA sAMbhaDAM sAthe bAMdhelA sIkAmAM mUkelI cAle teTalI batako mUkAve che, ane kuMbhArane tenA badalAmAM phAMTa pANInI bataka tamAruM dhyAna kheMcyA vinA nahIM rahe. bharIne ghauM Ape che. rokaDa vyavahAra bhAgye ja thAya che. vinimaya Jain Education Intemational
Page #622
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1. prathA gAmaDAMmAM Aje ya cAlu che. sIdhuMsAduM leAjIvana Aje padma saneMdhI ane sukhI lokasaMskRtinAM pratIko jene jUnAM, gaI sadInA gaNavAmAM AvatAM hatAM te pratIka tarapha zaheranA lone smAsmika lAgaNI pragaTI, hoya tema jaNAya che. mATInA gheADA, bharata karelA gheADA, caMdaravA, lokabasta, lakkAlpa Aje zaherAmAM phaeNzana tarIke apanAmAM zarU thAM che Aje sarenDara bhAAM hAvA nAM be-cAra taka dharamAM rAkhavI ane mahemAnAne batakamAMthI bama bamA bama madhurA avAja karatuM pANI kADhIne pAvuM e eka phezana thaI paDI che. A rIte bekajIvananu pratIka zaheranI saMskRtimAM bhAre te gauravanI vAta che. kArDano samAja e rIte lokavana prate kadi zrI Rbhimukha thatA jAya che, lokaprakRti jANI tenuM AvyuM vadhatu jAya che e nI vAta che, bhUlAtAM pranI punaHpana pAme nA lokasAti kALA nA kathI kApaDuM kApaDu" e bekananA paheravezanuM pratIka gaNuAya che. saurA mAM pUrva, bhukhI, bharavADa, kAThI, khArI, ATha, kALA, gADaliyA, cAraNa ane kAMTiyAvaraNanI strIomAM kapaDAMneA bahoLA vaparAza jovA maLe che. gujarAtanI strIomAM paNa kayAMka kayAMka enA vaparAza cAlu che. Aje te saMskRtine sAcavIne beThelAM gAmaDAMenA lAkajIvanamAMthI paNa kApaDuM vidAya lai rahyuM che. kapaDAnuM sthAna kabajAe levA mAMDayuM che. kApaDAne cAra gAma mAM mUkavAmAM Ave emAM khistI tA hoya ja. mAravADI rapUtANuMI gADariyA, pariyA kAmanI strIe ane AdivAsI A lAMbI sALanu kApaDu pahere che. meM ja gAMdhI sALanuM kApaDuM kaDo bharavADamAM khUba arthata che. boka pAradezamAM jhaDapI parivatana bhAvI rahyu che nAM pUta, kaNabA ane bharavADa jevI kAmeAe kApaDAne Aje paNa jALavI rAkhyuM che. [ zuddha gujarAtanI namitA kApaDAM paheratI nathI. emane bharatakAmanI kaDAkUTa echI me che. eka rIte kahIe te| kApaDu ja leAkanArInI eLakhANa Ape che. kApaDA uparathI enI paheranArI kaI kAmanI haro te tarata kaLAI khAve che. paraNelI cheke vidhavA che te paDyuM kApaDu* ja kavI Ape che. AdivAsIomAM lAMbI sALavALA makhA paheravAnA rivAja ke kuvArI amuka prakAranA ja makhA pahere karI che jyAre pahelI gyo bIjA prakAranA kamakho pahere che kha na kahI Ape che ke khArIvArI ke paraNathI. lebane strIone oLakhavA mATenAM khAvAmAM pazu luM vaividhya ALyu ! kApaDAnA rivAja kApaDAM paheranArI ja pUta ane kaNabI jevI kAmamAM te kanyA janme tyArathI tenA kariyAvara mATe barata bharavAnA AraMbha karavAmAM Ave che. kanyAne paraNAvyA pachI ANuM karavAnuM Ave tyAre khaDatuM bharata, dharanuM bharata, jAnavaranuM bharata apAya che. temAM bharelAM ApI papyu ApavAmAM Ave chaeN. pAMca sAta sAmI kApaDAM, paccIseka bharelAM tathA pacAsa jeTalI kheAAM kApaDAM ApavAno rivAja je mAnavInA paheraveza, mAnavajAtinI sabhyatA jeTaleA prAcIna gAya che. kApaDa eka yA bIna svarUpe purANA kALathI UchaLa nanA paheravezanuM pratIka rahyuM che. tenA mukhya be prakAro : eka sAcu, bIjuM khATu . kinakhAba, khArajALI ane atalasanAM kapaDAM sAcAM gaNAya che, jyAre vAvala, yArDa, popakIna aMge kaI mATI lekagIteAmAM kApaDAnA ullekha Thera Thera maLI Ave che. mAtAjInA gaNya che. sAcA kApaDAnI kiMmata Aje pAMthI voza rUpiyA gaLAmAM mAtAjInA kApaDAMnAM hRdayagama nA maLe che. kALu jeTalI thavA jAya. pakSInA bekagItamAM banAM mana rANI tAra kADe kare che evI vAtano ullekha ka ka che paNa cAlu che. bahenane kApaDu' karavAno rivAja gujarAta ane saurASTramAM janahitA che. sAsare gayelI bahena bAra-bAra mahine piyara AMTA khAvA jAya che tyAre vIrA bahenane kApaDu' de che. lagnaprasa Mge bahena piyara Ave tyAre kApaDa" ApavAno rivAja che. kApaDAmAM eka joDa kapaDAM ApavAmAM Ave che hAMzIlA vIrA bahenane sonAnI jata paNa karAvI Ape che. bahenane sagA bhAI na hoya to chAno mAro vIr bahenane kApaDu kare che. leAkagItamAM kApaDu -- UgamaNAM kheAraDAM kaDavIghe nava pezAba bhA mananuM raNamAM zALA ke vRkSa kAcALAM kApaDAM kaDavane nava kANI utAra kADhe mana vanamAM zALA 2 kyuba gamyAM re, mAna kApaDAM paheranArI kAmeAmAM sAcA ane bhAre kApaDAM uparAMta bharata bharelAM paheravAnA paNa rivAja che. kAmanI to bhegI jAta bharelAM tA rAjapUta ane kaNabI A to thai raMgIlI nArInI pAta. bogItAmAM kuvaDa nArInI kApaDAM pahere che. bArIkatAnAM gItA padma maLI Ave che. kuvA nArIo pharAka dharmo o khaDIthI kApelAM kapaDAM pahere che. yuvAna-pahelI eTo karI ya che. dhamaeNnA dhara tA te jarA najara karI, maDhelI A garbhathI ane A kApaDa para che jyAre kavA DAka DAya che! paDhAranA bAkI ! zrI puSkara davAra kevI eTale ke vidhavA nArIo gherA, gUDA ane kALA raMganA A lAkagItanuM sa'pAdana karyuM" che : kapaDAM pahere che vAhiyA kramanI mArI uMmaranI strIo raMganA kApaDAM pahere che vANiyA-brAhmaNanI strIe bharata bharelAM I pAMca kaDavalI re. gamyAM re, melAM 3: kaDavalI re. rUpiyAnuM kApaDa 3 lIdhuM, pe'rIne hAlI pANI.
Page #623
--------------------------------------------------------------------------
________________ old ste banya) , baravALA, La nase ha pANI bharIne uMbare AvI kApaDuM bharate bharyuM re. tyAre UMbarA vacce beDuM phaTayuM. kApaDAMnI lAgI che raDha re, AMbaLa mUkI dene bhaDakALI, rAThoDa bhAbhI, kApaDuM. UMbaLA jhuMbaLAnI gharavALI mArA mahiyaranuM kApaDuM re sasare bicAro daLa daLe ne te kema karI ApyuM jAya re, jeTha bhare che pANI. nAnIbA ! kApaDuM. nAno diyariya vAsIdAM vALe, sAmI kaDhamAM jeTaDiye re ne naNadala kare che lANI. managamatI laI jAo re, AMbaLo mUkI de bhaDakA LI nAnIbA ! kApaDuM, UM . jhUMbaLA nI gharavALI. kApaDAnI lAgI ra8 re, pArakA mUve pItAMbara paheratI, rAThoDabhAbhI ! kApaDuM. ne nAkamAM nAkhatI vALI, sAmA oraDAmAM rUpiyA re gharanA mare tyAre retAM na AvaDe jeTalA e teTalA le re, | melI de mUThIo vALI. nAnuM A ! kApaDuM. AMbaLe mUkI de ne bhaDakALI kApaDAnI lAgI che raDha re, ubaLA jhUMbaLAnI gharavALI. rAThoDa bhAbhI ! kApaDuM. vaDhiyAra komanI strIone meLe javAnuM maLe eTale AnaMdane sAmA DahelAmAM hAthIDA re pAra nahi. navAM navAM kapaDAM ane ghareNAM paherIne meLe mA'lavA sArA sArA joIne lyo re. cAlI nIkaLe meLAmAM naDAne jhole lAge pachI puchavuM ja zuM ? nAnIbA ! kApaDuM. kApaDAnI lAgI che raTa re raMgamAM kApaDuM banyuM, chabIlA ! rAThoDa bhAbhI ! kApaDuM. | tArA neDAno mane le lAgyo che. sAmI zarire ghoDIlA re adhuM baLyuM ne aradhuM ke, chabIlA ! managamatA laI jAo re, tArA naDAne mane jhelo lAgyo che. nAnIbA ! kApavuM. ekavAra hAMDala zahera jAje, chabIlA ! kApaDAnI lAgI che raDha re, tArA cheDAne mane jhAle lAgyo che. rAThoDa bhAbhI ! kApaDuM. hAMhalanI hAMhaDI lAve, chabIlA ! sAme vaLagaNiye kApaDuM re tArA neDAno mane jhole lAge che. e laI ne adIThaDAM thAva re, lAvIne mAnetAne Ale chabIlA ! nAnIbA ! kApaDuM. tArA neDAne mane jhelo lAge che. sAmA te maLajo raTA re mAnetI majaro leze, chabIlA ! thAze kApaDAMnI lUMTAlU re, tArA naDAne mane jhole lAge che. nAnIbA ! kApaDuM. aLakhAmaNI AMdaDAM jhare, chabIlA sAmA te maLaje sApaDA re, tArA neDAne mane jhele lAge che. naNadIne DasaDasa re, nAnIbA ! lekanArInI kalapanA to juo ! savA maNa senAnuM sAcuM sabhAmaNa senAnuM kApaDuM re, kApaDuM che evA kapaDAmAM adhamaNa hIranuM bhakta bharyuM che. sukhI adhamaNa hIranuM bharata, nAnIbA ! dhara ane khAnadAnanI rAThoDa vahu e kApaDuM laine sAsare Ave che. kApaDuM bharate bharyuM re. mee caDAvelI naNadI e ja kApaDAnI mAMgaNI kare che. "arere, mAMgaNI kare che. " arere, dUra dezAvara paraNAve. bahenI be pAMca varase piyariyAnAM meM nadIbA, tamane hAthI, ghoDA, velaDI, bhagarI bheMza bhAgo te Apu. jevA pAme che. paNa pachI sAta sAta varasanAM vANAM vAyAM paNa paNa mArA dilanA hukakA jevuM, mArI mAtAnI ma-tArU pa , kApaDuM vIrAnA kaMI samAcAra nathI, evI bahenanI hadayavyathAne A gItamAM te mArI mAnuM saMbhAraNuM che. e eka ja mArI pAse rahevA do'. AlekhavAmAM AvI che. bahenane manamAM thAya che, kadAca mArA bhAIne paNa hAlI naNadI e ja kApaDuM mAge che ane baLatI jhaLatI manamAM evuM hoya ke, "huM garIba bhAI, bahenane zuM kApaDuM bhAbhI naNaMdane rAkhe che : karIza?' paNa bahena kahe che, "vIrA, mAre kApaDuM nathI jotuM; savAmaNa senAnuM kApaDuM re, mAre te tAruM meM joyuM che, bhaIlA, bahenane maLavA eka vAra adhamaNa hIranuM bharata, nAnIbA ! AvI jA.' Jain Education Intemational
Page #624
--------------------------------------------------------------------------
________________ hida kajarAtanI asmita SOHILRAJ INDUSTRIES Refined Oils # Refined Groundnut Oil Refined and Medicinal Castor Oil DV Factory & Registered Office : Nirmalnagar, EHAVNAGAR-1 (Gujarat) Cable : SOHIL Phones : 5007, 5008 & 5009 Bombay Office : SOHILRAJ INDUSTRIES The Hotel Bombay International, 29, Marine Drive, : BOMBAY-20 BR Cable : SOHILRAJ si Off. 298248 * Resi. 362803 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #625
--------------------------------------------------------------------------
________________ A maNiye vavarAvuM lIlI lIMmaDI re, gujarAtamAM asaMkhya komo vasavATa kare che. dhAdhare judI judI kaMdha TADhI haje chAya, kemomAM judAM judAM nAme oLakhAya che. rUpanI rUDI che enI zItaLa hajo chAMya. rabAraNa raMga beraMgI khaDIthI chApelA ghAgharA pahere UMce caDuM ne nIce UtarUM re, che. gokhe besanAra kulagarAsaNI raMgaberaMgI gheradAra ghAgharA pahere che. ararara mArI duHkhiyArInA piyera, bhoLI bharavADaNa ghAgharAne ThekANe Unane jamI pahere che. rajapUta mArI paradezagunA piyAra. ane keLI kemanI strIomAM thepADuM paheravAno rivAja jANIto che. benane hete maLavA Avya. vahuvArU ane kanyAo raMgIna bharata bharelAM thepADAM pahere che. baraDAnI bAraNe UbhelI naNadI me'NAM mera komanI strIomAM paNa thepADAne rivAja kharo. vahuvAru raMgIna boliyAM re, thepADA pahere jyAre bena-dIkarIyuM dhaLAM. dIkarIyuM sAsarethI Ave tArA kuLamAM nathI kaI tyAre gAmanA sImADethI raMgIna thepADuM utArIne dhaLu thepADuM dhAraNa ararara mArI duHkhiyArInA piyera, kare che. thepADuM ja te paheranArI vahu che ke dIkarI tenI oLakha Ape mArI paradezaNanA piyara che. harijana kemanI strIo kALuM AMbaliyA bhAtanuM chApeluM paheraNu benane hete maLavA Avya. pahere che. kAThIyAvADamAM nAnI chokarIo mAthe besala tathA dhAdharI huM re kema AvuM, benIbA, ane kabajo pahere che. saurASTramAM khAsa karIne jhAlAvADamAM-bharavADaNo kALA raMganI ADA DuMgaraDA dasa bAra, rAma duvAI' athavA to "rAmarAja' pahere che. paheraveza ane kaLAnI ADAM veriyuMnAM gAma... sAthe dharmanI bhAvanA paNa keTalI otapreta thaI gaI che! banAsabahenanA hRdayanI lAgaNI to juo : kAMThA vistAramAM vasatI AdIvAsI nArIo popaTanI cAMca sarakhA DuMgara paDAvI vIrA dura karuM re, rAtA raMgane ghAgharo pahere che. vRddha strIo peLI TIlaDIe vALA verIne baMdhAvuM kasabI ghetiyAM re, kALA ghAgharA pahere che. kacchanI jata nArIo DokathI paga sudhInA bahenane hete maLavA Avya. ghAgharA pahere che. nathI re jo tuM baMdhavA kApaDuM re bahenane hete maLavA Avya. lokajIvanamAMthI uddabhavelAM lekagItamAM paheravezanA asaMkhya ullekha maLI Ave che. ahIM ApaNe lokagItomAM maLatA ghAgharAnA ararara mArI du:khiyArInA piyara, ullekho joIe: marI paradezaNanA piyara bahenane hete maLavA AvyA svAmI gAma sidhAve che. ne potAnI gorAMdene managamatI cIja maMgAvavA kahe che. catura nArI kevI mAgaNI kare che - Aje to lokajIvanamAMthI kApaDuM ane kApaDAMnA lokagIta UMcA te megharAjA gAjIyA re lola visarAvA mAMDayA che. AvAM pratIkenAM gIte jaLavAI rahe evuM na kALI e pATanAM be AMbhalA re lola thaI zake ? baLavaMtabhAI gAma sidhAviyA re lola kulagarano ghAghare zAMtuvahu je joI te magAvaje re lola kahevatamAM kharuM kIdhuM che ke - eka nUra AdamI hajAra nUra Abha jevaDI oDhaNI kapaDAM." lagharavaghara veza rUpALA AdamInuM nUra naMdavI nAkhe che, jyAre ne dharatI jevo ghAdhare moLA pAtaLA AdamIne suMdara veza paherAvavAmAM Ave to rAjAnA juvAra mAthe cheDavuM kuvara jevo rUDo dekhAvA mAMDe che. gujarAtanA lokajIvanamAM raMga ne kapAsa mAthe pika beraMgI kaLAmaya paheravezanuM mahattva vizeSa che. jema kema kemanA e vastu nahIM maLe re lola ritarivAje judA tema kema kemanA paheraveza paNuM judA-paheravezamAM ya gorInAM rUsaNuM nahI maTe re lola. jANe harIphAI cAlatI hoya! lekavanano bhAtIgaLa paheraveza je lagna prasaMge mAMDavA nI mIThI mazkarI karavAmAM Ave che. heya te lekhakasaMskRtinA rasiyA voe meLo mANavAnuM vIsaravuM vevAI mATe ke ghAgharo sivaDAvavo ? - zarabatI malamalane joIe nahIM ghAghare! lekanArInI kalpanA to juo ! paheravezanA paNa nakhanokhA keTalA badhA prakAro! cUMdaDInA te zarabatI malamala maMgAvo re. chatrIsa chatrIsa prakAra. ghAgharAnI paNa aneka bhAta, jAto amadAvAdI malamala maMgAvo re. ane prakAre je vA maLe che ane ghAgharo paNa ke? phUlaphagarane ! dano ghAgharo sivaDAvo re. jevuM nayanaramya manahara rUpa evuM ja namaNuM nAma. A ghAghare ghAgharo jhUjhAbhAIne perA re. "caNiyA" nA nAme paNa oLakhAya che. mahIM sapaIne besADe re. Jain Education Intemational
Page #626
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ba gajarAtanI amita khaDaDaDa roDa khaDaDaDa ropa kare re navaraMgI cUMdaDI bhAIne ghAgharo bahu sAra re. taja, tala, tamAlapatra, kesara, kasturI, ilAyacI ane jAmaphaLa alabelA sAhyabA pAse rasika nArI vastrAlaMkAronI mAgaNI jevAM batrIsa vasANunI adabhUta milAvaTamAMthI banAvelA batrIsA kare che-- dhUpanI soDama relAvatI cuMdaDInuM lekakavioe kevuM adbhuta Alekhana karyuM che - paga paramANe bhAre jhAMjhara, nAyaka ! ghughariyALo zaNagAra re, nAyaka che ! cuMdaDIne cAre cheDe ghUgharI vorI Ale alabelA sAheba che! vacamAM ALekhAM jhINuM mera; keDa paramANe mAre caNiye nAyaka che! saMkeluM te ghamake rUDI ghUgharI jUchyuMvALe zaNagAra re, nAyaka ja! mA ukheLuM to Tahuke jhINA mora. - vorI Ale alabelA sAheba ! cuMdaDI e nArInA saubhAgyane zaNagAra che. e vinAnA 1 suMdarI soLa varasanI thaine bane bharaNuM, paNa nAvali nAneruM zaNagAro adhU ja gaNAya. paraNIne sAsare jatI kanyA navaraMgI bALa che; mAMDa bAra varasanI uMmara che. suMdarInuM ANuM thAya che cuMdaDI oDhe che. e cuMdaDI paNa kevI che ? cAre cheDe bagalAnI pAMkhane paNa jhAMkhapa Ape evA veta rUpAna jhINI jhINI ghUgharIo tyAre tenA kALajanA kakaDA thAya che. enI vedanA A gItamAM varNavI che : TAMkI che. vacamAM jhINA jhINA mora AlekhyA che. navoDhA nArI kahe che ke "cuMdaDI saMkeluM chuM te ghugharIo raNajharI UThe che, ukeluM to sAmano soTo pAtaLo re mora jhagere che.' kaMI khAlyo gaTAgora, ; ' bALa vALIne kula vI tI re cUdaDInI aneka jAte'mane Dasiye kALuDe nAga; paheranAranA aMtaramAM akathya lAgaNInAM madhura spaMdano akhovana rojhaDI re jagADatI jokasaMskRtinA pratIka samI kula 36 jAte lekajIvanamAM raMgamAM relI jAya. vividha nAme jANItI che. chAyala, selAriyuM, sALuM, seluM, saNiyuM, bAra paTAne mAro ghAgharo re zAlapata, bAMdhaNI, biradaka, gavana, gaMDerI, gALI, ghaLuM, ghera, kaI bhammariyALI bhAta, kasuMbo, kADAriyuM, kAcoLI, pAmarI, poma, laeNrivuM, maLiyuM, sAruM karIne sUI gUMthaje re ammara, ghATa, kAmariyuM, sephaLiyuM, vasaMtiyuM, paTeLuM, caMdrakaLA, mAre re'vuM AjanI rAta; cUMdaDI, oDhaNI, nagariyuM vagere. akhevanA rejhaDI re yaMtrayuganA Agamana pUrve ApaNe tyAM je udyogo khAvyA hatA raMgamAM relI jAya. temane eka bAMdhaNI udyoga hato. rAjasthAnamAM AvelA jayapuranI vAMdarA keke vADiyuM ne bAMdhaNI vakhaNAya. paraMtu ene paNa be ghaDI bhUlAvI de evI kaI taka keke vADa, bAMdhaNuM gujarAtanA kArIgaro kaccha ane jAmanagaramAM besIne taiyAra mArI juvAnI ke dharatI re karatA. Aje to milanI sastI bAMdhaNIo lokapriya banatAM A mAruM dila hiroLA khAya; udyoganAM vaLatAM pANI thayAM che, chatAMya Aje paNa A udyoga TakI avane rojhaDI re rahyo che. kApaDa upara ALekhelI rekhAo upara bAMdhaNI kArIgara raMgamAM relI jAya. ekeeka dANo bAMdhI DIjhAIna pUrI kare che. navI savI sAsare AvelI vahu bicArI naNaMdabAnI ghAgharI pATaNanA paToLAsIvavA beThI dhAdharI sIvatAM ya vANI. pachI to vahune mAthe DhAkAnI malamalanI mAphaka eka jamAnAmAM pATaNanAM paTaLAnI pastALa paDI. .. belabAlA hatI. paToLAMnI benamUna kaLA duniyAbharamAM vakhaNAtI. - ghAdharI sIvatAM seya vANI kahevAya che ke 800-900 varSa pUrve solaMkIyugamAM kumArapALa amArA naNadIbAnI. auraMgAbAdathI sALavI kuTuMbane pATaNamAM lAve che. e vakhate arere mArI sAsu meNuM bele, sALavIonA 700 kuTuMbo A dhaMdhAmAM rokAyelA hatA. gujarAtanA arere mArI jeThANI meNAM bole; A prAcIna paTeLA-udyogane vikasAvavAno yaza kumArapALane phALe arere mane piyariyuM dekhADe jAya che. arere mane mAragaDo batAve. kemikala DAIganI zodha nahotI thaI te pUrve majITha, kIragIja, pachI te nadIno vire ghera Avyo. teNe seya gotI ApI haLadara, gaLI, haraDe, baheDAM, phaTakaDI vageremAMthI raMgo taiyAra karavAmAM ane meNuM bhAMgyAM. AvatA, paToLAnI baMne bAjue raMga eka sarakho ja dekhAya, avaLuM Agamana pUa. rAjasathAnamAM lAvI de evI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #627
--------------------------------------------------------------------------
________________ vAskRtika vA sava" e kaLeluM paNa mutra bane ! eka paLa taiyAra thatAM saheje eka kuTuMbane cA-cha mAsa lAgatA heAi enI kiMmata paNa sAthI mAMDIne hajAra pado ziyA sudhI thAya che. enA vaNATamAM je adbhUta kaLA ThalavAya che evA vize eka kahevata khUba pracalita che, * paDI paTALe bhAta phATe paNa phITe nahIM. ' Mga, bhAta ane suvAsa cUDI enA apratima maname raMgAne bane bekapriya banI che kArIgara bAMdhaNInA kApaDa upara dANA bAMdhe che jeTalA raMga hAya eTalA dANA bAMdhavA paDe che ane kapaDuM' raMgavu paDe che. raMga karyA bAda bAMdhaNI parathI dArA ukelI letAM nayanaramya bhAta upasI Ave che. A bhAtanA raMgo eTalA pAkA hoya che ke bAMdhaNI phATe paNa raMga jhAMkhA thatA nathI. cUDImAM vividha bhAtA kovA maLe che. cokhaliyALI bhAta, kIDiyA bhAta . kothamarI bhAta, dANA bhAta, mAra popaTanI bhAta va Aje viya lokapriya banI rahI che ane jyAM pa hoya, taMtra hoya tyAM sumadha kema na hoya ! ekalA gugaLa ke ekalA sukhaDanA nahIM, pa. sauraSTranAM ane baso dhUpa kahevAmAM Ave che o tathA sAMdhA nAmanA grUpane kapaDAmAM maratAM mahinA mahinA enI suvAsa na jata., eTalu ja nahIM paNa sugaMdhI vasANAmAMthI taiyAra karela pAMdaDInA buke paNa cUDImAM bharIne navI rAkhatAM enI maraka mahinAo sudhI TakI rahetI. lagna prasaganA saskAra gujarAta, saurASTra ane rAjasthAnamAM lagnaprasa Mge kanyAne pAnetara paherAvavAnA rivAja pracalita che. paraNavA jatI kanyAne mAthe mAtIbaranA pALA meDiyA mukAya che. meDiyA upara pAnetara ne pAnatara upara cUdaDI oDhADIne kanyAnA mAmA kanyAne mAMDave lAve che. mAtAnA premanA pratIkasamI ane lagnanI yAgirI rUpa A cudaDI kanyA sAsare lai jAya che. lokahityamAM gUDhI besAhityamAM hadayanA mAranA cetanasabhA cUMDInAM vana Dera Thera maLe che. gAmaDe vALane pUche che, garasiyA ! AkhI rAta kAM ramI AvyA? hIMgaLA nI lAlacoLa AMkha cADI khAya che ke rAtanA ujAgarA mAthe lIdhuM che ho.... kariyA karyAM ramI AvyA rAsa jo, AMkhalaDI rAtIne jAga ne yeka ne rasiyA javAba Ape che ke, gArAMde, e badhuM tamAre kAraNe che- 'Aja gyA'tA kasUMbIne hATa jo, kacALAM vAvatAM vAramAM vahI gayAM. gujarAtanA nAyaka upara anya pradeza / kanyA vArI jAya che-- uMghane tAre koDA maTI cuMdaDIyuM vasAvatAM lAgI vAra OM, nagArAM vAge re jhINAM jhINAM re. mArA nAyaka che jI gujarAtanA, mArA kezarIyA bhInAbhIne jAya re, nagArAM vAge re jhINAM jhINAM '. chIMTa ane chAyatra kayAMnA vakhaNAya te paNa ApaNA lokagIta batAve che, saMskRtinI bhASI aneka pratIkanI mAhitI bekagItAmAM Aje paNa sacavAyelI maLI Ave che 'amadAvAdI chAyalAMne barAnaparI chIMTa, vAkAM aa ne vAge vA thAya, yAvaranA bApanA hAthI doSo jAya. jhINA mArujI hA rAja... trAMba nI TAyalI ne hIMgane vadhAra, bApa te dezanA saradAra. jhINA mAru jI hA rAja. rAyapura cakale gaDagaDa dheAlavela jAya, yAvaranA mAMhe nAMkhA cuMdaDI, lADakaDI sAsare jAya.' nAgarInAtamAM gavAtA eka lokagItamAM cuMdaDInuM varNana Ave che. A nava'gI cunI pazu kevI ! suhI AvIne jatI nA te nirakhI rAtae dhoDAnI lagAma kheMcI ane pradhAnane pUchyuM, A konI beDI AvI sudara sudhI eDIne nIsarI che ? 'sevana De kusiyuM hatuM, phUlaDe ane pravu odhe. sAe paDe pIMjyuM, taMbu blyu ke, vAralA hAya navaraMga cuMdaDI re. raMgabharyA' ra kacALaDA havA, se amI bharyAM taLAva, navara'gI re. raMga kasa khe re UkaLe, evI guDInI bhAta paDAya. tApIne mare nA. evuM vIMbU che. triveNIne nIra. vAge sI. adhavA sAravI, evAM savA lAkhe kharcyA dravya... navara'gI cuMdaDI. paherI sauMca evAM rASAmA gheDAne kheMcyA, pradhAnane pUchI che vAta. kesa devI bheMTI vA dasa vahu hoya. mArI vadhI guDa...... ' rAye rANakadevaDInA sau da mAM cUMdaDI apratima vadhAro kare che : ' vAyA vAyA 2 karyuM. mAtaraNanA kAma 2, cUMdaDInA cheDA karukriyA dI dIThe re AvI G keDaya keza lAMka re ka savA gajanA khAsa ka
Page #628
--------------------------------------------------------------------------
________________ fi vatanI rimatA VINUS for your #GRILLS * COLOPSIBAL GATE 'Z' SCETION WINDOW X COMPOUND GATE ALL STRUCTURAL WORKS Phone p p. 5095 VINUS ENGINEERING WORKS A-7 Industrial Estate, BHAVNAGAR. BOMBAY ALKALOIDS PVR. LTD. 194, Samuel Street, BOMBAY-9 Manufacturers : BERBERINE HYDROCHLORIDE BERBERINE SULPHATE used in the Manufacture of : Medicines for Cholara and all Types of Dysentries & Diarrhoeas Jain Education Intemational
Page #629
--------------------------------------------------------------------------
________________ sati aMda batha ] lokasAhityamAM AnaMdane ullAsanAM gIto maLe che tema kAruNya kamAtanI racanA sIdhI sAdI ane eTalI saraLa hoya che ke relAvatAM gIte paNa ApaNAM hRdayane bhIMjAvI de che. saurASTranuM eka ene mATe koI suthAra ke kArIgaranI jarUra paDatI nathI, kanAta e khUba pracalita kagIta joIe-- dharagaththu sagavaDiyuM sAdhana che chatrI te ApaNA gharadharanI vaparAza mADI bAra bAra varase Aviyo che. evI eka chatrI laIne AkhI chatrIne DhAMkIne jamIna sudhI laTake mADI no dIThI pAtaLI paramArtha re evuM nAnakaDuM taMbu jevuM AvaraNa ( kavara ) kara mAM Ave che. jADejI mA ! tenA AgaLanA bhAge raMgabhUminA paDadAnI jema be cheDA ekabIjAnI molamAM dIvaDo zaga baLe re ? para deDhe vaLelA hoya che. temAM thaIne kanAtamAM pravezI zakAya che. yuddhamAM gayele alabele bAra bAra varase ghera Ave che. gharamAM chatrIne dAMDe hAthamAM pakaDIne cAlI zakAya che. pitAnI 5.taLI paramArthane zodhe che. Akhare bheda khule che ke pitAnI | darabAranI vahu-dIkarIo gAmamAM ke pADozamAM besavA ke lagna mAtAe patnIne mArI nAkhI che. alabelo patnInI bacakI tapAse prasaMge kaMI kAme nIkaLe te gAMyajI kanAta laine AgaLa cAle che. che temAM potAnI gerahAjarImAM patnIe pALelA vijogaNanA vratanA tenI pAchaLa kanAta nIce vahu-dIkarIo cAle che. kanAta jamIna kAraNe cuMdaDI paNa karIne kerI akabaMdha paDI che. A joIne sudhI ghasaDAtI hoya che, pariNAme kanAtamAM janAranI paganI pAnI svAmI masANamAMthI maDAM paNa beThAM thaI jAya evuM kalAkAra paNa dekhI zakAtI nathI. rudana kare che. eno saMsAra kaDavo jhera jevo banI jAya che-- mobhAnI abhivyaktaenI bacakImAM kerI bAMdhaNI kanAta e mobhAnI abhivyakti che. vyaktinuM viziSTa gaurava enI bAMdhaNI dekhIte bAvo thAuM re te prasthApita kare che. jema rAjAnI savArInI sAthe tenuM chatra hoya gojhAraNa mA ! te tenuM gaurava gaNAya che tevI ja rIte karAtamAM janAra vahumo'luMmAM AMbo moDi re. dIkarIne mobhe AdaraNIya gaNAya che. kanAtavALA gharanI kiMmata paNa enI bacakImAM kerI TIlaDI viziSTa aMkAya che. enI TIlaDI dekhAne tasUlI tANuM re dIkarI paraNIne sAsare jAya tyAre kanyAne "saMyama, maryAdA ane gojhAraNuM mA ! ejhalamAM rahe " evI bhAvanAnI abhivyakti karatI kanAta kariyAmo'lumAM AMbo moDiyA re. varamAM ApavAmAM Ave che. sArA gharanI kanyA sAthe tenI sarabharA lokasaMskRtinA pratIka samI cuMdaDInuM mahattva lekavanamAM Aje mATe hajAma ke keLInI kanyAne mokalavAno paNa rivAja che. paNa evuM ne evuM ja sacavAI rahyuM che. lokakaLAnuM pratIka kanAtakanAta kanAta e mAtra ojhalanuM pratIka che evuM nathI. kanAta e manAta e junA kALanI Ajhala prathAne yAda ApatI ane lAkakaLAnuM paNa pratIka che. te lAkajIvanano eka viziSTa-rivAjanuM Aje ya girAsadAra komamAM sacavAI rahelo avazeSa che. vahu temaja lokaLAnuM paNa darzana karAve che. dIkarIo ojhalamAM rahI zake te mATenA vicAramAMthI kenAta kanAta darajI sIvI Ape che. vividharaMgI kApaDa laIne tene astitvamAM AvI che. jhAlara mUke che. darajaNe raMgIna lUgaDAnA kaTakA - kApalA laIne tenA bahu junA kALamAM to ekalaprathAnuM astitva ja nahotuM. para manahara kaTAu bharata kare che. kALakrame ane vizeSe mogala samayathI strIone ojhalamAM rahevAnuM, kanAta para raMgaberaMgI bharatakAma paNa karavAmAM Ave che. zokhIna rAkhavAnuM zarU thayuM ema kahI zakAya tyArathI AjhalanI prathA cAlI ane 2 gIlA svabhAvanI nArIe nAta para hIra ane khApunuM bharata Ave che anya komAmAM A prathA bhUMsAtI cAlI che. paNa bharIne rUpALA popaTa ane mera paNa bhare che. pharatI senAcAMdInI girAsadAromAM A prathA Aje ya evAne evI akabaMdha sacavAI ghUgharIo TAMke che. e sanAta paNa kevI hoya! lekinArInI bhavyadAtta rahI che. girAsadArAnI vahu dIkarIo divasanA gAmamAM paNa nathI kalapanA to juonIkaLatI. pADozIne ghera besavA javAnuM hoya te rAtanA TANe ja jatAM vAge ghammara ghUgharI jAya che, kAraNa ke vahu-dIkarInI paganI pAnI paNa pati sivAya vaLatAM jhIMgore lIlA mora bIjo koI joI na zake tevI bhAvanA AnI pAchaLa rahelI che. kanAta ane burakhAmAM sAmyakanAtanI rathanA girAsadAro ane musalamAna baMne kemomAM ojhalane rivAja jhalanI prathAne kAraNe aneka muzkelIo AvavA mAMDI. ghaNI sarakho jovA maLe che. girAsadAranI strIomAM kanA vaparAya che vAra jarUrI kAma hoya, lagnaprasaMge ke gAmamAM koine tyAM besavA jyAre musalamAna strIo burakho oDhe che. muslima bAnuo bahAra jyAnuM hoya, page lAgavA javAnuM hoya tyAre zuM karavuM ? tyAre jAya tyAre kALe, kaI agara jAMbuDI raMgano rezamI burakhA pahere emaNe kanAtane upayoga zarU karyo. che. girAsadAranI vahu-dIkarIo kamAtamAM nIkaLe che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #630
--------------------------------------------------------------------------
________________ 60 A parathI anumAna evuM bAMdhI zakAya ke darabAro ane musalamAna mAM AjhAnI praSA mAnakhetara thai harI gujarAtane gAmaDe gAmaDe girAsadArAnI vahu-dIkarIe Aje ya nAtamAM karatI najare paDe che. Ama vAtanI eka AgavI viziSThanA che. mATInA thoDA sAbarakAMThA, banAsakAMThA, paMcamahAla, madhyapradeza ane hiMmAtra pradezanA bhAviAsI vistAromAMthI pasAra thanArane mATInA kanya pADAothI hIMkaLAyelA devA hiMgocara thaze. dhArmika vidhimAM keka pratIkono upayeAma thAya che. temAM mArILAnA pratIkasamA gheDAnA paNa samAveza thAya che. paiDA khuba ja zaktizALI tAkAta vAna prANI gaNAya che. bAe bhArata para vijaya meLavavA mATe pADAono ja upayoga karyo hatA ema kriyAsa paNa nake che. vadhAre navAi pamADe tevI vAta to e che ke kuMbhAra bodha mATInA A benamUna gheADA cAkaDA upara taiyAra kare che. na manAya tevI bAbata hovA chatAM te satya hakIkata che. mATInA naLiyAnI jema ja dheDAno zarIranA bhAga cAkaDA upara utAre che. ane pUchaDI nathI hotI, pUDInI jagyAe goLAkAra pola bhAga ja hoya che. ghoDAna mAM goLAkAra khulluM ane paga pAlA hoya chaeN, ne te Ubho rahI zake te mATe paga nIce geALAkAra beThaka hoya che. paga ane mAM paNa cAkaDA upara taiyAra karIne hAthI cAMDAnA zarIra sAthe pADI detAM zyAma kheDA taiyAra thAya che. ghoDAnA satrAra, azvAra che. kubhAra potAnA hAtha vaDe haiyA ukalatathI ja kare che. tAra thayelA kAcA cheDAne niMbhADAmAM pavavA mATe mUkavAmAM Ave che. AmAM te naLiyAnI ane sIjhana pUrI caDAM navarAzanI paLomAM kuMbhArA maDInAM A benamUna pratIkA sarje che. AvA asakhya dhoDA banAvI te keMDhamAM mUkI rAkhe che AjubAju pathakamAM vasatA AdivAsIo jyAre jarUra paDe tyAre AvAne ATha-daza AnA ApIne A dhoDA de ne caDa vavA mATe kharIdI jAya che rAmAyaNa ane mahAbha ratanA kALamAM azvamedha yajJeA thatA. yajJanA koDAyane chUTI mukAtA. dhoDA je pradezamAMthI pasAra thAya nAM vartI rAjAnI ANu rahetI. pradezanA rAjA baLiyA hoya te laDAi paNa AdaravI paDatI. tyArabAda gheADAnA upayega mAla vahevA, savArI karavA ane keTaleka ThekANe khetIkAmamAM paNa rA thaye.. bhAratabharamAM prati - gheADAnuM battidAna ApavAnA prAcIna rivAja uparathI kadAca devAnI devane mArInA dhoDa caDAvavAno rivAja pacAsa, sAbarakAMThA de'rIe jaIne temane mATInA dhADA caDAvavAno rivAja AvyA hoya ane banAsakAMThAnA AdivAsIe pUrato ja astitvamAM che evu tevI zakayatA nakArI zakAya tema nathI. mATInA kalAtmaka cADA-- mATInA dhADA evA teA kalAtmaka ghATa chUTavALA banAvAya che ke na pUche vAta ! AvA suMdara gheADA joine ApaNane kalpanA sarakhI paNa na Ave ke gAmaDAnAM abhaNa kuMbhArA mATInA AvA utkRSTa prakAranA namUnA banAvI jANatA haze. rAjasthAnanI sarahadane aDIne UbhelA dAMtA ( bhavAnagaDha ) ane haDAda gAmeAnA kuMbhArA babbe phUTa UMcA gheADA banAvIne tenA para gheADAnA sAmAna manAve che, zaNugAra sajAve che, upara asvAra besADe che nathI. paNa cheTAnAgapura vistAranAM saMthAla, narmadAkhINa vistAranA gAMDa, kola, kAraku, bhInna ana baigA, dakSiNamAM kRSNA nadIna nIce nIlagirInI TekarIomAM vastA TaoNDA, baDagA, khAMDa bhAlAvaramAM rahetA kumAna, IlA, paniyana, trAvaNakora kAcitamAM kadana kanikarana, nayana ne dAmAna nikobAramAM paDyuM devatAne mATInA po caDAvavAnA rivAja Aje ya ekasarakhe pracalita che [bRhaddha gujarAtanI asmitA vIr bAjInI mAnatA-- dharatInA khoLe vasatAM davAkhIo kudaratanI zaktithI vadhu Dare che. pariNAme prema karyo khubaja AdhA rAkhe che. davAno Dara temane vizeSa lAge che, parinAme temanI ArAdhanA-pUna kare che. pANI Dara dUra karavA mATe nagaradevanI pU kare che. lAkaDAmAMthI kArelA magaranI kRti mAM che. vRkSa nIce AvA asaMkhya magadeva evA maLe che. AvAM to aneka prakAranAM deva-devonI pUjA kare che. banAsakAMThAmAM varSanA AdivAsIoe jI. bhAva dezane vadhu mAne che. A dai, sImaraDAnA rakhevALa manAya che. temanuM cAnA khetarane roDe jhADa nIce hoya che. AdivAsIo mAne che ke A daiva sImAM caratAM TAranuM rahyuM re che. sAruM dAra ghera na AvyuM rAya, ra mAMdu paDyu taiya, nAdivAsI bImavarga mATe nA poDA caDAvavAnI bAdhA rAkhe che. koI strIne divase na caDatA hoya teA ghoDe caDA vavAnI mAnatA mAne che. ene dIkarA avatare te| 'vIrA 'evuM nAma paNa pADe che. mAnatA saphaLa thatAM AdivAsIe mA yA hoya teTalA mATInA gheADA laIne vIrabAvajIne caDAve che, dIA kare che te nALiyera para che. * pazcima bALamAM eka dhArnika sapradAya che jenu nAma dharmasaMpradAya' che. e saMpradAyamAM pazubali eka mahattvanuM aMga che. A sapradAyanA kyuM kadamAM dezanI pA khAtI bajumAM mArInA ghoDAonI hAramALA jovA maLe. tI! A poMDA 6 kA phara nAmanA devane bheTa tarIke caDAvAya che. je rivAja dhImedhIme manasA ane anya taiya vImonAM spAnI sudhI paDayA che. camunA kuMbhAro bhArInA sAra tarIke bAre nAmanA meLavI che. hukAnI pU prati che. e deva tata paraco ApanAra gAya Duga, vATI, kena tathA hiMduAAnI anya nIcI gaNAtI komomAM pUjA e che. A devatuM sthAnaka game te jagyAe koI eka vRkSa heThaLa hoya che. temane bheTa svarUpe caDAvelA mArganA ghoDAonI hAramALA AjubAju najare paDe che. prAdezika kabhinnatA - T AdivAsIonI aeka tio che. darekanA deva paNa judAjudA nAme eLAya che, tema chatAM devane ghoDAnI bheTa dharavAne rivAja eka so che. mATInA ghoDA kuMbha ra banAve che. peAtAnI rIte ene sajAve che. namAM phara ane cAra rUpe che. pariNAme pradezavAra paiDAnI
Page #631
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdaja pra] 651 racanAkaLAmAM ghaNA prakAranI bhinnatA jovA maLe che. keTalIka jagyAe makAno banavA lAgyAM. gIrakAMThe, banAsakAMThe, sAbarakAMThA ane cA thI pAMca phUTa UMcA ghoDA jovA maLe che paMcamahAla ane DAMga ke jyAM kudarate 2 vAthe vanyasamRddhi bakSI che tyAM patthara ane banAsakAMThAnA kumAronI kaLAmAM paNa eTaluM ja vaiviya varatAI mATInI sAthe vAMsa, lAkaDA ane ghAsanA makAne astitvamAM Ave che. keTalAka kuMbhAra gheDAnI Deka khUba UMcI banAve che tema AvyA, je Aje ya moTA pramANamAM jovA maLe che. gujarAtamAM chatAM A ghoDA evA pAkA ane majabUta banAve che ke varSo sudhI moTA bhAganAM makAne IMTonA jovA maLe che. chAparAM para patarAM e hatA ke tUTatA nathI. devonI derIo AgaLa pacAsapacAsa varSa ane naLiyAM bane vaparAya che. purANa jUnA rIDhA ghaDA Aje paNa AkhA ja maLI Ave che. bhAla pradezanI ghararacanAAdivAsI saMskRtinA A pratIko e saMskRtinI sAthe uddabhavyA che | gujarAta ane saurASTrane aDIne AvelA bhAlapradezamAM mATInAM ane vikasyA che. AdivAsIoe potAnAM A pratIkane Aje gharo jovA maLe che enuM kAraNa e che ke tyAMnI mATI iMTo banA paNuM jALavI rAkhyAM che. vavA mATe anukuLa nathI enI dharatImAMthI pathara maLatuM nathI, pazcima baMgALanA paMcamuMDA gAmamAM kumAre Aje paNa raMgIna jyAre mArI khUba cIkaNI hoIne tyAMnA loko mATImAMthI ja gharanuM mATImAMthI suMdara majAnA ghoDAnuM sarjana kare che. kuMbhAronI A sarjana kare che comAsAnI jhApaTu jhIlatAM A dhare nI pAMca kaLA bahu prAcIna nathI. chellAM 100-200 varSa mAM ja A kaLA vikAsa pAMca varasa lagI kAMkarI sarakhI ya kharatI nathI. pAmI che. paMcamuMDAnA kuMbhAre banAvelo 2 phUTa UMco bAMkuDo ghoDo bhAlapradezamAM moTebhAge ugamaNa athavA otarAdi bAranuM ghara Aje aDhI rUpiye vecAya che. bakuDA ghoDAnAM rUparaMga ane kalAtmakatA banAvavAmAM Ave che. zarIvALuM paDALa lAMbu ane pachItavALuM mehaka ane cittAkarSa hovAne kAraNe phezanebala' lokonAM gharamAM paDALa TUMkuM hoya che. eka ozarImAM bethI traNa oraDA ane rAvaTI paNa A ghoDA suzobhananA pratIka tarIke sthAna pAmI cUkyA che. tathA AMgaNuM kADheluM hoya che. sAme DhA iyuM, paDakhe rasoDuM, DhALiyA mAnavInuM mAMDaNa ghara upara meDe, ene aDIne koTa ane kuLiyuM hoya che. makAnamAM kahevatamAM kIdhuM che ke "dharatIne cheDe ghara.' ghara e sAce ja sAga ane haLadaravAnuM lAkaDuM moTA pramANamAM vaparAya che. majabUta, mAnavIne visAmo che, paNa e ghara kevAM ? ghara mAthe meDI opatI ane suMdara nakazIthI zobhatA bArasAkha nIce kalAtmaka kuMbhiyuM hoya, meDInuM mAMDaNa oraDo hoya, oraDAnuM mAMDa rUDI ozarI paDakhe sAmuM ane sAkhuM paDakhe ke parAM mUke che upara zebhAvatuM heya, ezirInuM mAMDaNuM ghoDiyuM ane ghoDiyAno mAMDaNuM rUpALo ekaraMga mUke che ToDalA deDakA ane dAbaNu gharanI namaNAI putra hoya meDino zaNagAra DholiyA vagara ane TAliyAne zaNagAra vadhAre che. patharanI kuMbhiyuMmAM lAkaDAnI thAMbhaliyuM ane thAMbhaliyenI rasiyA vAlama vinA adhUra ja rahe. lekajIvane gharanI paNa kevI sAthe kAchazipanA benamUna pratIka zamAM nejavAM mUkavAmAM Ave che. madhura kalpanA karI che. ATalI sAhyabI hoya te mAnavInuM AyakhuM karacha mAM vasatA koLInA kaDadhanya banI jAya. AthI vizeSa mAnavIne joIe paNa zuM ? keLI kemanA ghara ja emanI saMskRtino sAro paricaya Ape sa skRtinA sarjaka mAnavI - zikArInI jaMgalI avarathAmAM dharatI khatA mAnavIe rahI che. kacchamAM vasatA keLIlAnAM pAMca-paMdara kuTuMba gAmane cheDe pazu-prANIothI bacavA mATe vRkSa para maLe banAvIne potAnuM pAMca sAta hAtha pahoIvALAM zaMkuAkAranAM jhUpaDAM banAve che je kUbA athavA kuDane nAme jANItAM che. A kUbA jADyajhAMkharA ane raheThANuM banAvyuM. ziyALAnI sUsavatI TADha ane unALAnA dhama lImaDAthI sAje che aMdara gAranuM lIMpaNa kare che. kabADAthI bAMdhelA dhakhatA tApathI rakSaNa meLavavA mATe eNe guphAo gotI kADhI. kubAne mATu kahevAmAM Ave che. bA ne majUDAM to avazya jovA agninI zodha karI eNe aMdhakAra para vijaya meLavyo. ene jAtigata prathama saMrakAra te kRSi saMrakAra. e ja to agAu maLe ja. AvA kubA samUha vAMDhane nAme oLakhAya che. meLavyAM ja hatAM. Ama kRSi, agni ane ojAroe maLIne bhAna- pATI A pATIdAronAM gharavIne ghara Ayu, hunnara Aye, kalAvanamAM praveza karAvya gujarAtanA pATIdAro Aje te dhAbAvALA makAme banAve che, tyArathI ja kalA saMskRtinA padadhabakAra zarU thayA. paNa emanAM jUnAM gharo ITo ane mATIthI ja caNelAM jovA maLe judA judA pradezamAM lIgelika paristhiti anusAra gharane che. dhoLakAthI mAMDI samagra carotara sudhI AdhA ja ghara maLI Ave che. vikAsa thavA lAgyo. vadhu varasAdavALA pradezamAM varasAdathI rakSaNa surata jIllAnA haLapationAM jhuMpaDA jevAM gharamAM to vAMkA maLe evAM, unALAmAM garama pavana ane lUthI rakSaNa maLI zake evAM vaLIne dAkhala thavuM paDe che. mATInI nIti ane upara zeraDInAM ane ziyALAmAM TADhathI rakSaNa maLe evAM gharonuM mAnavIe sarjana pAMdaDAthI DhAMkeluM chAparuM hoya che. keTalAMka ghare kapAsanI sADIo karyuM. gharamAM .ma jema lAkaDuM vadhu vaparAvA lAgyuM tema tema kASTa- ane juvAranAM ra DAmAMthI paNa banAvelAM najare paDe che jayAre kalA khIlavA lAgI ane gharanI bAMdhaNImAM kalAno subhaga samanvaya kukaNA komanAM dhare kAmaDI ane chANanA lIMpaNavALA jo maLe thavA de che. che gharanI AgaLa pAchaLa bAraNAM e enI vizeSatA che. ghara kAThiyAvADa ane rAjasthAnamAM jyAM DuMgarAnI hAramALA chavAyelI pachavADe gArathI lIdhelo eTalo hoya che jenA upara AkhuM kuTuMba che ane jamInanA peTALamAMthI aDhaLaka 5 thara maLe che, tyAM pattharanAM ja sUI zake che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #632
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAdI ane grAmedyoga kamIzananI yAjanA anusAra akhAdya teleAmAMthI sahakArI sa thAe banAvela janatA sAbu lATA * geTI * cIpsa vAparavAne ja AgaDha rAkhA banAvanAra H-- kheDA jillA aughogika sahakArI maMDaLa li. sTezana roDa :: pheAna : 3704 : naDiyAda [ zuddha gujarAtanI arikhatA ApanI.cata kayAM jayA rAkhaze ? jAmanagara jillA sahakArI benka lI. mAM rAkhavAthI Apane vadhu vyAja maLaze ane dezanA kheta-utpAdanamAM vadhAro karavAmAM ApanI thApaNa upayogI thaze. : heDa ophIsa : sahekAra bhavana, raNajIta roDa, jAmanagara. zAkhA :- lAlapura, bhANavaDa, jAmajodhapura, joDI, dvArakA, jAmakhabhALI, kalpa Napura, kAlAvaDa, dhroLa, alIAbADA, latIpura ane khAla bhA. ApanA paisAne purepurA badalA meLavavA dhI bhArata vijaya mIlsa lI. kalolamAM taiyAra thayeluM kApaDa jevuM ke-TerIkeTana zaTIMga tathA zIMga, TuxTu masarAijhaDa IvA zaranka raMgIna, dhAyala tathA prInTeDa Tasara koTIMga, vesa enDa vera koTIMga, masarAijhaDa DIpa zeDa popalIna, masarAijhaDa ivA zaranka Drepa kheAkSa zarTIMga tathA paTTo, resIsTa ane skrIna prInTa pApalIna, kemarIka, leAna, Tux Tu suparaphAIna pApalIna tathA raMgIna temaja prInTeDa chIMTo vigere vigere... vAparavA Agraha rAkhA.
Page #633
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha pratye kukaNA kAmanA gharamAM dhyAna kheMce evI vastu to tAkanA paDanuM pANiyAruM hAya che. tADanA thaDane ardho bhAga kApIne tenA para pANI pIvAnuM mATaluM DhaLatuM rAkhe che. vadhArAnA pANI mATe bhIMtamAM kANuM pADIne ghAnA cheDe vagara kAranA ya che. eka H paranA ghaDavaiyA kahevAya chaeN ke siddharAja jayasiTu jyAre pAraNanuM liMga taLAva gaLAvyuM tyAre teNe judA judA pradezomAMthI ADa lokone naitaryA hatA. mAnI sAthe jasamA oDaNunA kissA 'kaLAyelA che. bhALavAmAMthI kotarI AvelI e kAma mArIkAmanI mArathI gAya che. mADInA dharanuM saMpUrNa caNatara kAma eDa leAko kare che. Akhu kuTuMba A kAmamAM madadarUpa bane che. bheMsa para bAMdhelI pakhAlamAM pANI lAve che, pAvaDe khAMpIne gArA banAve che. eDa dharanI bhIMtA caNe che ane eDaNa gArAnA gaLiyA Ape che. eDAda mahinAmAM te koTaDAM gAM karI de che. ADAM carelAM para eTalAM to majabUta TrAya che ke varSo sudhI varasAdanI sAme Takkara jhIle che. baraDAMnAM nakhamAM rU5 - zrI paMgaLa paramAra * ApaNI zoka saMskRti'mAM kArDiyAvADanAM khoraDAMnAM kRpa varNavatAM lakhe che ke: "kAcI donAM gAravALA gha gaLA bhAgamAM DelI. tyAM pUrvenI mane mahemAnonI beThaka-beThaka rahe. DelI kevI ? teA tUrAnA phUla jevI UjaLI ane sughaDa, DelInI banne bAju che-baMdha jhagArA mAratI copATa, e copATa upara viLayA gayA, ketIvALA gaDha jevA majabUta enAM kamADa, DelInI cAMtrika TI rIte kArelI. " loka-vanamAM dIkarAnI gAmA guyala ane lajjAthIya vadhu dharanI zobhA svaccha ane sughaDa eraDA ane eraDAnI zAbhA temAM goThavelI sonalA vaNI mAMDa gaNAya che. Aje nAmarola thayA beThI ApaNI saMskRtinuM pratIka bhAMDa' e zabda paLa ghaNAne paricita lAgaze. mAMDa eTale mArAmAM goThavela paTArA para . 53 vAsavAnI vyavasthita goThavI. je vAsaNa mUkavAmAM Ave che ane ya mAMDa'nuM namaNuM nAma ApavAmAM AvyuM che. prAcInakALathI gharanI rAtrA vadhAravA mATe strIo bhavita puruSAtha karatI bhAvI che. pariNAme bhAIya saMskRtinA vikAsamAM Aona kALo noMdhapAtra ratho che. kanikAsa to tyAM sudhI kahe che ke khetInI Avazejaka paNa strIo ja hatI. puruSo zikAra karavA mATe dUra dUra jaMgalAmAM cAlyA jatA tyAre strIe ghara-AMgaNe zAkabhAjI ane anAja ugADatI hatI. strIe ghera beThAM beThAM potAnI STi. haiyA ukalata ane sUjha mujaba dharanI zAbhA vadhAravA prayatna karyAM che. bar zaNagAranA saMskAra---- DelImAMthI AgaLa vadhIe eTale vizALa phaLiyuM Ave, phaLiyAmAM parane zaNagAravAne A loka-saMrakAra hAre varSa purANo che. ThaMDI havAnI laherakhA nAkhatu ekAda jhADa haiA, sAme tulasI-gharanIzebhA parathI gharanI strInI hAMziyArInuM mApa nIkaLe che. kathArA, dharanA kArasAkha upara dUMdALA gaNezanI mUrti hoya, paDakhe Aje ya prAcIna saMskArane sAcavI ThelAM te kalAmaya mAMDathI pANiyAra rAya, enA vanAM beDA ane mAM dekhAya evAM beTA, nakhI devAM kAThiyAvADanAM keTalAMka para taiya mATe khAtrA ne sAvyui jone parANe pANI pIvAno have thA abhyAsanA viSaya banI rahyAM che. pa ozarImAMthI eraDAmAM dAkhanna thaie te loka-saMskRti ane kaLAnAM asa'pya pratIkeA UDIne AMkhe vaLage. sAme lIMpelIpeDalI mAMDanI racanA prAcInakALathI trAMbA-pittaLanAM vAsaNo vasAvavAnA zokha upara mATI kAmanA ane namUnA sarakhAM mAM ane rA neka-vanamAM mULa vyApaka banI che. AA vAsaNone vyavasthita rIte, gAthuM khavarAve evA corakhAnAvALA paTArA, paDakhe DAmaciyAM, dharanI zaibhAmAM na kare te ra te geAThavavAnA vicAramAMthI DAciyA upara thApelo dhiyo . paTArA upara dAMnI mAMDamAMDa stitvamAM AvI dauM kevI kalpanA karI zakAya.mAMDanAM dAya ghAM kuLadevI ke mAtAnA gokhalA dAca, pamAM mAnIsenAM vAsaNe mAM vastuo paNa bharI rakhAya che, eTale zAbAnI zAbA ane jhukhiyAM laTakatAM hAya, dharAnAM AvAM AvAM tA kaMIka rUpe varNavI upayogano upayeAga ema e diSTa enI pAchaLa rahI che. zakAya. loka-saMskRtinA abhyAsa mATe AvAM dharo anekavidha sAmagrI pUrI pADe che. cukA ane gharanA Azraya letA letA saMskRtinA sarjake mAnavI A kRtika vikAsanI carama sImA para khe che. seAnalA vaNI mAMDa kariyAvADamAM kI, kAThI ane puta kAmanAM para zubhe evarAja ekadama ane emanI saMskRtinA suMdara paricaya ApI. DelImAM dAkhala thatAM ja hIra ane meAtI bharatanA cAkaLAthI zAlatI mArI dekhAya, zisa pALA gADA daya, oraDAmAM sAme hAtha do. hAcanI paDALI ane vaika gebI baDI karelI pelI DAya, pelI braeNpara paiDAMvALA paTArA dAya, parAza upara trAMbA-pittaLanAM mAM dekhAya evAM cakita goLa, raMgaDA, gariyA, DAla ane edharaNa nI mAMDa hoya, tenA upara mALI eTale ke abharAI hAya. nALAmAM paLa, loTA, pyArA, taLiyuM, chAliyAM ane vATakA geAThavelA hAya. e thALI upara eka eka vATakI ane cALI AgaLa leTA ke pyAlA hoya. vacce vacce TabUDiyAnI manehara hAramALA hoya. mAMDa nIce mAnI bharatI pachIta pATI hoya. jonArata e ghaDI Azramugdha banIne joI ja rahe. kare che. keTalIkavAra A meDa loko ja mATInI mALI banAvI Ape gAmaDAMmAM Aje paNa mATInAM dhana tara kAma ADa lekA che. tene epathI lIMpIne dhoLA khAtA ThaMDI khaDI karavAmAM Ave che. ghaNI jagyAe dvArikAra Ao mATI lAvIne temAM pADAnI bAda ramyA vagere nAkhane temAMthI mALI banAve che. maLI kevI kalAmaya ! mALInI AgalI dhAra upara suMdara majAnA kAMgarA hoya, kAMgarAmAM khA khADI hoya, upara suMdara majAnI bhAta upasAvI hoya, evI mAMDa prAcInakALamAM khUba pracatrita hatI. bhAje bhAratInI mALInu thAna lAkaDAnI mALIe lIdhuM che. suthAra leAkeA lAkaDAnI mALI
Page #634
--------------------------------------------------------------------------
________________ 64 banAve che. majAnA kAMgarA ane phUlavela kare che. nIce jhUmmara laTakatA mUke che mALI nIce lAkaDAnI kotarelI pUtaLiyuM mUke che ane peAtAnI kalpanA mujaba tene avanavA ghATathI alaMkRta kare che. sAmAnyarIte dareka gharamAM mAMDa gAya che. gharano dIkaro paraNe ane haju ANaMda gAne Ave tyAre bhANAmAM kapaDAMnI sAthe gALI, DAla, leATA--pyAlAthI mAMDIne thALI-vATakA paNa lAve che. Ama mAMDa vadhatI jAya che, e dharanI kanyA bhANa jagAne ya tyAre mAMDa ghaTADatI jAya che. paraMtu gharamAM vaDuM vAsaNo lAvI DhAya tenA para haka to vahunA ja rahe che jyAre kuTuMba viMzakA bane tyAre picathI lakhelI potAnI cAre mAgI letI hAtha che. te pAnAnA navA dharamAM mAMDa mUke che. je vAsanA A TAya to thAya ochAM kharI karIne mAMDa bharI de che. mAMDa nathI [ bRhada gujarAtanI asmitA 4 bhUSaNo, nRtyA, vAgho, leAkagItA, rIzthiAjonuM subhaga darzana thAya che. zrI jayamalla paramAra che. zrI jayamA paramAra * ANI beThakRti 'mAM lakhe OM : ke meLA eTale sa MskRtinuM saMgamasthAna sarakAranI milanabhAga tyAM bhAvIne raMgo rDa ane nAtajAtanA bhedabhAva vagara saune pai pUtu khAvA kara. mAM kathAvAno cAle. rAsa, jjana ane kIrtananI sUka khele, sAdhusaMtonA samAgama ane satsaMga thAya. premIonAM paNa mizana thAya. tyAM nekhana gAle caDe tyAM leAkananI ke kathAo vAya. te pAnAnI kti ane kaLA hutAvavAnA AvakAya maLe. zarmiSThAnI vyaktinuM sakriyArU sthAna te A meLA. tyAM vanano sAra vinimaya thAya dara dUranAM gAmaDAMmAMthI, te samAMthI ke ToLAmAMthI AvechA sauMdarya, ni ke ane bhaktinI triveNIthI bhIMjAtAM-bhIMjavatAM vadhu baLa, vadhu zrA ane vadhu mA maMtridhAsa melI, akhUTa bhAnanu bacu bharIne pA kare. varSabhara zaktinA vadhu sacaya karI bIna varSanA meLAmAM muktino Anada meLavavAnI acUka gAMDa vaLe' meLAnu mULa-- nAMTha upara eTalAM badhAM vAsaNo hoya che ke rAjyarAja UTakavAnuM che rAya hetu nathI. mahemAna Ave. to mAMDa uparathI vAso UtArIne emane janmavA ApavAmAM Ave che te vAsaNo pachIthI UTakIne che mAMnna sa~para mUkI de che. divALI revA vA-paLe, zA vA mA prasaMge mAMDanAM mAM vAsaNo nIce uttArIne UThavAmAM Ave che. taLAva-kUvAnA pANIthI vAsaNA kALAM paDI jatAM hovAthI cAmAsAmAM varasAdanuM pANI jhIlIne tenAthI vAsaNo UTakavAmAM Ave che. pazcime khAbAra mAsa cakacakita ane UjaLAM rahe che. aa mAMne UTakanAM 2thI 4 divasa lAge che. Aje tA mATInAM makAnonA janAnA javA mAMDayA che. sAme-koMkrITanAM makAno thatAM mAM no kalAtmaka sarakAra vIsarAvA bApe che, gAmaDA Aje paNa A sarakArane sAcavIne beThI che. mAre vAsA vasAvavAno mata paNa moDhe thato jAya che. lasa'skRti ne lokakaLAnA rasiyA jIvAe teA kalAtmaka mAMDa jovAnu ane ane abhyAsa karavAnuM nahi cUkavuM joIe AnaMdanu' aneruM parva: meLe ApaNAM Ana sava che. mA saskRtinI bAgavI bheTa che mAnavajIvanane navI cetanA, navI tAjagI bakSanAra utsaveAmAM meLAnuM sthAna khUbaja mahatvanuM gaNAya che zrI gIMDArAma varmA rAjarathA ii lokotsavamAM lakhe che ke, zyAma saMskRtimAM ANA, utsAda ane dAsanuM sthAna mahatvanuM che. AI khUba mahatvAkAMkSA, sAhasI ane vIra hatA. pariNAme A saMskRtie meTI sakhyAmAM Apane tavA ane udAnI bheTa ApI che. mukhI dezamAM ja khATalA bALA pramANamAM meLA ane sattA jevA maLe che. bhAratava prAkRtika dRSTie dhanadhAnyathI pUchyuM che. gemAsAnAM bhAna dadAyaka jaLavAyu ane DuMgarALa pradezone kAraNe ApaNe tyAMnuM prAkRtika sauMdaryAM jagavikhyAta che. pariNAme meLA ane AnaMdotsavoe lAkajIvanamAM viziSTa sthAna meLavyuM ke ! lAkasa kRtinuM abhyAsasthaLa-- koIpaNa jAtinI sa MskRtinA abhyAsa karavA hoya te| meLAnI mulAkAta bahu upayogI thaI paDe che. meLAmAM enAM enA srA vIrapUjAnI bhAvanA ghaNA dezomAM pracalita hoya AvA vIra- nAyakanI smRtimAM AvA meLAonuM mULa jovA maLe che. A dhIrAnI yAdane ciraMjIva banAvavA mATe rAjasthAnamAM pAlujI rAThoDa, "pASA cauhANa, tejAjI jAtanI smRtimAM meLA karAya che. AvA meLAzayanAM khumArI ane mahAna uddeza bhare vana kurabAna karavAnI bhAvanA prakaTAve che. rAtadeza e sattA ane mahAbhamAna deza gaNAtA deva temanI yAdamAM paNa meLAstro badhAya rAjasthAnamAM mAre pA che. rAmadenI smRtine jIvaMta banAyo zarA'meLA bharAya che. mAnavI ma Ta samaye pAttAnA koya na jAya mAgatA AvyA che. AvA deva hanumAnajI, zaMkara bhagavAna, AzApurI, bahucarI mAtA, za'khezvara tathA ThAkorajInAM paNa vividha sthaLeAe meLA bharAya che. dhaMdhukA tAlukAmAM nIlakA nadIne tIre Avela bhImanAya dinA meLA, Akara gAmamAM janmASTamIe rAta totaranA meLA, sALaMgapuramAM hanumAnajInA maMdire bharAtA meLe, dahegAnane UMTaDIyA mATeno maMtra, viramagAma paranAM bAno bahucarAnA meLA, manA1mAM bharAtA zikotarImAtAno meLA e khuba jANItA che. naismika sauMdaya mAnavInA manane mukhya banatu hoine tAva, sarovara, nadI-jharaNAM, nadIonA saMgamasthAna, DuMgarAnI taLeTI ba tAe meLAo vizeSa pramANumAM bharAya che. rAjarayAnamAM puSkara, gaLatA ane leA hAlanA meLA AvA ramaNIya sthaLe e bharAya che. gujarAtamAM vauThAnA meLA paNu nadImbhenAM saMgamasthaLe ja meLava che, zrAvaNa ane bhAdaravA mAsamAM varasAdane gharane dhatI navA rUpa dhare che, tethI A mAsamAM meLA khuba ja bharAya che. vecANa, rvAinamaya, kharIdI ecAnu jAne vinimaya tathA kharIdI mATe paNa meLA bharAya che. DuMgarALa prauromAM AdivAso chUTA chavAyA vistAramAM vase che. tyAM nakkI vAra mujaba meLA bharAya che. A meLAmAM kharIdI, vecANu
Page #635
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhada gujarAtanI asmitA ] ane vinimaya thAya che. rAjasthAnamAM TAranA vecANu mATe paNa meLA bharAya che. DhImA, paradhara tathA mAAdhdhanA meLA jAtA hai. nAgAra ane bharatapuranA meLAnI jema gujarAtamAM bharAtA vauThAnA meLA pazu gadheDAnA vecANa mATe khuba jIto che. ma.navajIvanamAM Arthika prazna khuba mahattvanA hAi meLAnA AnaMdotsava enI sAthe ja saMkaLAyelA che. jo varasa sAruM AvyuM rAya ane khetI dhanadhAnyathI bagI paDe te meLAnI raMgata patu evI ja jAme che. nabaLA varase meLAmAM jhA ka jaDatA nathI. bhAna avanI krime e krikA ane cetanahIna jaNAya che. AdivAsIonA meLA-- bA vamaLa zAhe " gujarAtanA AdivAsIo 'mAM jaNAve che ke * dAMtA tAlukAmAM patharAyela DuMgarAnI hAramALA zarU thaI peAzInA, kheDabrahmA te vijayanagara tarapha vaLIne dANa tarapha nIce utarI ane pUrva sImAne AvarI lai, dakSiNe Avela nAnaDhala vibhAgamAMthI pasAra thaI surana karavAnA mAMDavI tAlukAthI A badhI vAMsadA, DAMga ane ane dharamapura sudhI pahoMcatI paTTInA DuMgarALa ane jaMgalavALA pradesa AdivAsIonuM mukhya raheThANa che. A davA nAnA aneAkhA utsava ne enA vA. AvA meLA vAra tahevAre ceAjAya che. dAMtA vistAranI DuMgarALa paTTImAM mANekanAtha, magara ane kheramALanI jagyAe meLA bharAya che. AdivAsI vistAromAM jyAM megA bAvAnA doya tyAM te gAmamAM Agale divase sAMje DhAla sUcave che ke AvatIkAlanA meLeA cAlu che. jo Dhola na vAge te meLeA kaMika muzkelInA kAraNe mulatavI rahyo che ema sau sama che. AdivAsI meLAmAM chatrI lane javAnA khuba zokhIna hoya che. pariNAme meLAmAM khasakhatrI kahevA maLe che. bI paNa kevI ? emAM raMgabheraMgI jhumakhAM laTakatAM hoya, ekAda nAnakaDA arIso paNa gAvyo hoya ! dareka gAmavALA meLAmAM peAtAnA nakkI karelA paDAve dhAnA nAkhe che. pachIthI sAthe lAvela roTalA oLakhItA ane sagAsakhIone vaheMce che. nAcagAnanA usava meLA eTale te leAka sAhityanA khajAnA meLAmAM gAme gAma. bhajanama`DaLIo Ave che; sAmasAmA abIla gulAla uDADatA bhajatenI ramajhaTa lAve che. zrI bamala paramAra lakhe che ke, " 0 me saurASTranI raMgIlI meLAnA TokanA avAja sAMbhaLIne bIjA gAmALA paNa DhAla kAma che. bhale e hAya adhadharaDA AdamI paNa utsavaTANe AMkhamAM vagADavAnI zarUAta kare che ane anyatra saMdezA pahoMcADe che.suramo, mAthe lAla dharAziyAnI AMTIALI gALa pAghaDI te meLA mATenA prama ta huM vagADe te pA nakkI ya che. jene ! vAbadArI soMpI hoya te bhAthujI TAla para jata dAMDI yArDa te pAraMgIle yatA rAsanI vacce banne hAthamAM be chabIo khUlAvatA game te mANasa te Dhola vagADe che. badhA bharela lIlA paTTAnuM badhu, teM bAdhI DhAya, thI vadhAre bIje divase vahelI savArathI meLA mANavA mATe sekonAM zamAM UmaTe che. juvAnImAM beragI kapaDAM paherIne mAM para bAla-sImAM TapakAM karIne gItonI mada bholAvatA cAle che. pAchaLa yuvatImAna TALu gIta UpADI le.' cAle che. meLAnAM madhyabhAAmAM te nAcagAnanI chAkamacheALa UMDe che. navI navI TALI nAcamAM joDa.tI jAya ane thAkelA leke ArAma 651 karavA emAMthI nIkaLatA jAya ke rA la lAve che. rAmaku gaLAmAM nAkhIne eNne tAbenAle gAMDAtura banIne nAce che. nAce kuMDALAMnI vacce 2-4 pAnAM vaLI vacce ubhA rahIne pAvA lagADe che, keTalIka strIo mAthe juvArA le che. nRtya bAda sau meLAmAM karavA nIkaLe che. evAmAM bhAibhAMDu bheTI jAya teA tenA kAnamAM agara mAthe bAMdhetra phAliyAmAM juvArA khosIne AnaMda mANe che. A nAcagAna AkhA divasa nyAta che. meLA e AnaMda mANavAnuM sAdhana haivAM chatAM ghaNIvAra meLAmAM karuNA paNa chalakAya che. dUradUra rahetAM sagAM--saMbadhIe lAMbe gALe meLAmAM gaMgAM maLe che. e samaya daramyAna koI aMganuM maraNa thayuM DrAya ane kAmanA bhAne kAraNe enI kANe na vAyu' taiya to bIjAnA khabhA para hAtha mUkIne khuba raDe che. ane mRta sagAne meLA vakhate ane vAmAM Ave che. strIonegI thaIne eka sAra che. vaLI parIvAra nI meLAmAM jazane maLI jAya che mAre tene mAtAnAM heta ane lA prema yAda AvatAM mokaLA mane raDe che. kayAreka adAvata ane jUnA veranI patAvaTa paNa meLAmAM thAya che. pariNAme dhiMgANA thAya che. Ama eka bAju rudanathI vAtAvaraNamAM eka jAtathI karuNA chavAI rahe che. lokasAhitya ane maLA-- jAya. chatrI paNa kevI ? aparUpa bharata bharelI, 16-16 siyAnI ane saLiye saLiye lAla, pILA ane lIlA rezamI rUmAla karatA hoya. kALanuM raMgIpala jevuM ya to pAna pAsenA taraNetara ( trinetrezvara )nA meLAmAM jovA maLe che. " zrI jhavecaMda meghAnI sADI tathAmAM zivarAtanA meLAnuM (C varNana karatAM lakhe che-- " giranAranI zivarAtanA mULa meLA gAMDAtUra, emAM vadhu gAMDA karI mUkanAra te be jaNAM : beMka kAra Apa bagasarA gAmanA lukamAnabhAi vArA ane bIjI kAra baraDAnA barakhalA gAmanI aDIkhama merI. meLAne pahele base UpaDatA prabhAtathI ge be gunA sAmasAmo kavitA gAma DAya. ene vITaLAi paLAne sekaDhA sAravAsIo jANe gaDha-kriDAnA moracA mAMnnA TrAya | tena gAkaDAi jAya. veNu veNune jhIlI rasanA ghUDaTAM pItAM e mAna vISu'nA meLA ane cenI vacce A gorA ne khA merANI gaN tra divasa sudhI sAmasAmA duhA-sArahA lalakAre." kharA, bhAI ! e to tinA samAna, paNa samIzana saMgrAma karatAM ye vadhu kAtila. sAmasAmAM jhATA mAratA hoya,
Page #636
--------------------------------------------------------------------------
________________ [.bRhada gujarAtanI asmitA With Best Compliments fo MISTRY Re Re BROTHERS LATEST DESIGN FURNITURE MAKERS DIWANPARA ROAD, BHAVNAGAR. (Gujarat) Phone : 325221, 323464 With Best Compliments of ROYAL HARDWARE MART 108, Nagdevi Street, BOMBAY-3 Distributors : DUNLOP BELTING - HOSES NEOPRENE OIL & PETROL HOSES Jain Education Intemational
Page #637
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] kalejAnA kaTakA karI nAkhatA hoya ema be jaNAM ekaekathI meLo e AdivAsIone Agavo utsava. juvAnaDA ane caDiyAtA duhA vINI vINIne chAtImAM caDavA mAMDe. sena-halA- juvatIonI ToLIo nAcatI gAtI pAvA vagADatI ane AnaMda maNa me-ujaLI, telamArU, oDhA-hothalanA, vIjANaMda-zeNanA, dilela karathI meLo mANavA UmaTe che. meLAmAM maMDAyela hATaDIomAM AI nAgainA, mAMgaDA bhUtanA-arAhe akhaMDa bhaMDAra ! vINIvINIne ramakaDAM bheLA pAvAya vecAya. ene mUlavanArAM rasiyAM juvAnaDAne kADhe, sAMbhaLanAranI chAtiyuMmAM mIThI barachIyuM caDe. paNa koNa te na maLe, kaI raMgata pAve mUlave to vaLI kaI mAnItIne jIte ? koNa hAre? be jaNA vaTano kaTakA. bene hasuM dehA cIDavavA mATe jeDiyo pAvo re che. koI chelabaTAu juvAniyA haiiye nedhalA, akhaMDa dine akhaMDa rAta te dhArAo rele, za duhAnI cagaDoLamAM beThAM beThAM sAphAnuM chogaluM pharakAvatA raMgaraMgIlA phimatAmarmavANI ! vALA pAvo vagADIne vAtAvaraNamAM navo unmAda pragaTAve che. duho dasamo veka, samaje tene sAle, haiyAne haranArA pAvAnA e mAdaka sure be haiyAMnAM agocara viyAtaNyanI vezya, vAMjhaNa zuM taNe khUNAmAM prItane janma Ape che. jebaniyuM hAtha jhAlyuM na rahetAM zAmaLAjIne meLe jatAM bhIla leke paNa lAge che ke naTakhaTa juvatIo kuTuMba-kabIlAne vicAra karyA vinA hAlI " hAle zAmaLAjIne meLe nikaLyAnA banAvonI itihAse paNa haju noMdha lIdhI nathI. raNajhaNiyuM re meMjhaNiyuM vAje' lokagItamAM pAvAkoI ajJAta lokakavinA hRdayanA uddagAro te su janmASTamI jevAM lokotsavanA samaye gAmaDAMomAM strIo hAla hAlo mAnavIo meLe rAsaDAnI ramajhaTa bolAve che jyAre puSo garabInI. naraghAM ane Ire meLAmAM eka AMTIyALI pAghaDI pAvo garabIne barAbara cagAve che, garabI gAtA puruSonA pagamAM re meLAmAM eka ghoDalA khelavA vIra che navuM jema pragaTAve che. AvI garabIo jevI e paNa eka Ire meLAmAM mArA manane mAnela (2) lAve che eka vAra che." lekagItomAM lokasaMskRtinAM asaMkhya pratIkonA ullekha maLI lokasaMskRtinA saMgamasthaLa samo meLeA hAla e jIvanane Ave che. pAvA vizenAM paNa ghaNAM lokagIto che. sva. zrI nira jana eka kahAvo che. gujarAtamAM Thera Thera AvA asaMkhya meLA bharAya che sarakAre cuMvALanA bAcakA gAmanI sImamAM bAjarI vADhatAM vADhatAM paNa taraNetara, zAmaLAjI ane vaThAno meLo to hAlavA jevo che. ThAkaraDA bahene pAsethI sAMbhaLeluM gIta ahIM utAruM chuM ! pinamanI ajavALI adharAte prItanuM rUpALuM pratIka: pAve ke jeoi pAvo vALe re lola. baI mArI zyano alagADI baI mArA hIyAne haranAro jeDi pAvo vAyo re lola. ke jeDiyo pAvo vA ke lela bAda mArA dalaDAne daLanA baI mArI naMdarAyuM naMdavANI jeDiyo pAvo vAyo re lola, ke jeDiyo pAvo vAjyo re lela.' baI mane bhaLIne bharamAvI niMdarAyune naMdavI mUkanAra AMkhanA alagArI pAvAne kajIva ke jeDiyo pAvo vALyo re lola. namAM prItanuM rUpALuM pratIka gaNavAmAM Ave che. lokasaMgItamAM baI mArI AMTyuno alagArI svataMtra rIte ke vAghanuM sthAna hoya to te pAvA agara baMsInuM ke reDiyo pAvo vALe re lola, che gopIone gAMDItUra banAvI mUkanAra zrIkRSNanI veNuM karatAM paNa baI mArI naMdarAyuM naMdavANI ke jeDiyo pAvo vAje re lola. pAvAne vadhu purANa gaNI zakAya. raMgIla lokakavi pAvAne AMkhyuMnA alagArInI majAnI upamA sAmAnya rIte pAvAnA traNa prakAro pADI zakAya : pittaLIo Ape che nIcenA gItamAM premI ane premikAnAM haiyAnAM mIThAM bhAvanuM pA, lAkaDAne pAvo ane jeDiyo pAvo. lAkaDAnA pAvAnI Alekhana jovA maLe che : laMbAI eka hAtha jeTalI hoya che. khAsa karIne saMgheDIyA saMgheDA pittaLiyA tArA pAvA "lyA mAliyA, upara lAkaDAMnA ramakaDAMnI bheLA rUpA ne pAvA paNa utAre che. pittaLiyA tArA pAvA. navAinI vAta te e che ke kuMbhAra leke paNa majAnA pAvA banAve tArA pAve jhAjhA hIrA, re vAgatA ! che. beTAda paMthakanA khasabagaDa gAmamAM vayiA ane bhATaliyA athavA pADA pAvA heDI tathA maNI ghATa ghaDA kuMbhAra vase che, temAM variyA kuMbhAranI vasatI ThIka ThIka che. pADA pAvA heDI A kuMbhAre lAkaDAnI mALAo batAve che je ke che ane mathurA pilo bhAliye beTho navA re, vAgaDiyA ! sudhI jANItI che. A loke ramakaDAM bheLA raMgata pAvA ane joDiyA hara haravo nAje re, 'lyA mAliyA, pAvA paNa utAre che. damo dheme nAje re, vAgaDiyA ! Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #638
--------------------------------------------------------------------------
________________ 65 maMju bAgI narI, kyA DAmAM bhacI jAze. mArAM dukhI sara bIArI bhoMmAM te bhoMyarA gALyAM, bhaI rIDiyu ropAvI 3, vAgaThiyA ! jADA te sAM bhAMgyeA, 'yA ma.liye. sarjane sAMsArI 3, vAgaDiyA ! dAdA mA, mAniyA, saDAM nAnAM bALa 1, vADiyA ! zrI kR'NunI veNu vAge eTale gepIe bahAvarI banI jatI. kAM veNu vAgI enI bhALe nIkaLatI. A mAnA bhAvane A lokagItamAM ajANyA lokakavie vaNI lIdhA che veNA vAje ne mara DhaLe laI re gAyuMnA geAvALI nA bole mAra vA se. evA tamArA gAvi cha amane goviMdajI tAta veNu vAje se. kALA amArA karazana, yA vArDiyA ! kra epANI batAva mu vA che. mAthe mevADI mALiyA 'sA vAgaDiyA | enA mesaya evA gu veNa vA ma khaMbhe khaMbhAtI dhAniyAM benAM beThe pAkAM tema; vetu pAje se. hAthe bAjubaMdha berakhA ane chele caMpA cAra; vaiSNu pA o. ane putra miyAtI mejI ane dase AMgaLiye veda vaiMtu vAae se. e te huMOM camakatI cAla; veNu vAje saM. zaheramAMthI lAkasa'skRtinA pratIkeA lupta thavA mAMDayA che, tyAre bAdivAsI, bharavADa, keLA, kaNabI, rajapUta jevA kAmoe pAvAnuM jatana karIne ene ALavI rAkhyA che. lokasakRtinA raziyA mATe A echA AnaMdanI vAta nathI, AvAM te aneka pratIke| lokajIvane jALavI jANyAM che. [bata gujarAtanI asmitA traMbALu Dhola lI, rAtra vagADaya mAre nIcovI che, baLavatabhAine chogaliye mAre hIMca levI che. vahunA pu mAhIza vI che. Dhola vAya bhAre hIMga belI che.* zAMtu cI vasaMtanA vAyare kAyalA TahukI uThe che. varSonI e dhANIe mArA gI UThe che, tema krUsAnA AgamanathI lokahaiyAM sudhI che, traMbALu DhabanA tAbetAle 'cIrADA khetI jobanavatI nArIo dharatI dhrujAve che. eka bAju TAlI cage te bIjI bAju Dhele ramanArIyuM aMganA traNa traNa kaTakA karIne levAtA hIMcane nihALanAranA paga paN ajANye tAla devA mAMDe che. utsava TANe vagADavAmAM to rAba zabda, janma, janoI ane meLA vakhate guru rAtamAM ja nahIM paNa kaccha, saurASTra, rAjasthAna ane bhAratanA anya pradezeAmAM jANutA che. DhAlanI utpatti-- dezanI utpatti viSe eka daMtakathA maLa Ave che. jaMttara pradezamAM eka rAjA thaI gayA, tene phUla jevI kAmaLa rAjakumArI hatI. te paravA lAyaka thaI tyAre rAjAe dara karyuM ke rAjabhAranA sAprasaMge je kAI khAsa sAruM pAtra bAvarI tene nahera nAma ApavAmAM Avaze. eka camAre cAmaDu laine peAlA lAkaDA upara bAMdhyuM. upara hAtha mAryA teA gaMbhIra avAja thayA tene navu vAdya maLI gayuM. rAjakumArInA lagna vakhate te vagADavAmAM Avyu. rAjAe khuza thaIne camArane InAma mAMgavA kahyuM. teNe kahyuM bApu! A Dhola amArI nAtanA mANasa vinA koi na vagADI zake evuM kI Apai.' khuza thatA rAkhe che| pADI. ane tene sonAmA ApI khuza karyA. tyArathI DhAla pracalita banyA. jo ke A daMtakathAmAM jhAjhuM va khAtuM nathI, kemake mAnanArthe aAdikALathI vAho pI kAryAM hatAM, ane goga tathA nagAru dhana prAcIna vAgho che. gujarAta te saurASTramAM bhaMgI bhADe DAka vagADe che. rAjasthAnamAM dAma ane uttara gujarAtamAM rAvaLa loko Dhola vagADe che. hAlanA satA Dhola sAMbhaLatAM sAmAnya mAnavIne kaMI khyAla paNa DholanA vAgavAnA prakAra aneka saMketo sUcave tenAthI paricita Toya ja che. evA keTalAka sakatA gujarAtamAM gAmane pAdara vasateA TAlI jUnA kALamAM gAma sAco tAra gaNAto. tyAre pa keka caDI Ave, rAma gAmanI gAyenuM tu vAne hAtA thAya, kADa fo mAtra bhAMgavA Ave ke gAmanuM taLAva tUTavAnI aNI para hoya tyAre DhelI taLAvanI pALa para nA sIne vinama dhi karI AvatA nathI che. grAmaloko tI eka che. 4
Page #639
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] buMgiyo Dhola vagADato paLavAramAM sau hathiyAra sajIne gAmanuM toDI nAkhe che ! rakSaNa karavA UmaTI paDatA. buMgiyo Dhola zUravIramAM zUrAtananI sAtama-AThama, bhIma agiyArasa, dIvALI ane navarAtrinA saravaNI pragaTAve che tahevAromAM gAmaDAMnA juvAniyAo garabIo gAya che. juvatIo Tela dvArA sa deze mAkalavAno rivAja AdivAsI vistAramAM rAsaDA le che. DholI ubhAube ghaDImAM dvIca to ghaDImAM cAlatI khUba jANItA che. Aje zaheromAM tAra-liphrena mAtA che. paNa vagADIne saune gAMDAtUra banAvI mUke che rAta jema jema gaLatI 2divAsI vistAromAM DhAla dvArA ja tAra-Teliphena mokalavAmAM jAya tema tema rAsaDAnI raMgata jAmatI jAya. palakavAramAM te Ave che. kheDabrahmA, DAMga, banAsakAMThA, pozInA paTTInA AdivAsI memaNa thaI jAya ane rAta vahI jAya. rAsaDAnI ramajhaTa divasavistAramAM dara aThavADiye niyata rathaLe meLo bharAya che. AvatI bharane thAka utArI de che ane navI tAjagI Ape che. AdivAsI kAlane meLA bharAza ke baMdha raheze tenA samAcAra meLAne niyata strI puruSe te roja rAte telanA tAletAle nAce che. karelA mANasa AgalI sAMje Dhola vagADIne mokale che. prathama Dhola kacchamAM kALI naranArIo 9gnaprasaMge rAja rAte DhAle rame sAMbhaLanArA AjubAjunA gAmavALA pAte Dhola vagADIne bIjAM te raka che. kacchI kaLaNo ane vaDhiyAranI nArIone hele ramatI, mAravADI gAme nAM enI jANa kare che, rajapUtANIone hAra letI tathA gujarAtI kuMvArI kanyAone usa vakhate paNa vividha prakArano Dhola vagADavAmAM Ave che. TeDa letI jevI e paNa jIvanane eka lahAvo che. garabA ane garabAnI ramajhaTa veLA calatI ane hIMca vagADavAmAM helIonI lokakathAAve che. hIMca ane 42 De letI vakhate hIMcane Dhola vagADavAmAM lokasAhityamAM TAlIonI aneka kathAo paNa maLI Ave che. Ave che. lagna jevA maMgaLa prasaMge te lagnavALA ghera zaraNAIonA kacchanA lokasAhityamAM zrI dulerAya kArA noMdhe che ke: "kacchamAM madhurA sUra sAthe pAMca pAMca divasa Dhola vagADe che. saurASTranA kAThI, AvelA vAgaDanA vrajavANI gA ! rasamasta AhirANuo pAsa kacchanA keLI ane variyAranA ThAkaraDA kema DholI pAchaLa gAMDAtUra. ramaNAmAM cacUra banIne DhAlIonA DhAla upara jhUmI rahI che, ane lagnaprasaMge darathI naNInA DholIe teDAve, ane eka nahIM paNa e vasaMta kelaDIonA kamanIya kaMTha para kurabAna banI jatA sAmaTA pAMca pAMca DholI DholanI ramajhaTa bolAvatA drale rame e dazya rasa le TolI DholanA tAnamAM gulatAna che tyAM ekAeka bajajotAranA smRtipaTa para kAyamane mATe kaMDArAI jAya che. vANinA vahemI Ahira yuvAno talavAra vaDe DholInuM mastaka tenA nIcenA kahevata kAThI InI jAnamAM DholanuM mahattva batAve che- dhaDathI juduM karI nAMkhe che; chatAM mAthA vagaranA raNuzarA DholInA kAThIbhAInI jAnamAM hAthanI dAMDI telane ramADatI ja rahe che, ane A bhayaMkara dayathI hAla vAge tAnamAM; bebAkaLI banelI sAta vIsuM AhirANIo potAnA priyapAtra TelI rame cheDA medAnamAM pAchaLa satI thAya che.' anuM gIta Aje paNa gavAya che : hAle kAThIbhAInI jAnamAM. ' DholI ! tArA helanI madhara belI kAThIbhAIonI jAnamAM pAMca paccIsa ghaDA ja hoya. ghoDA - vrajavANInA re he helI ! upara jAna jAya medAnamAM doDA ramADatA jAya. emanI jAnamAM DhelI tAre laDe madhurarasa pAyAM, Dhola paNa tanamAM vAge che A pI ja kahevata koLIbhAInI jAna manaDA mAMrAM mahAyAM. viSe kacchamAM jANItI che, dolI te to luMTAvI kahANu aNamolI 'hAle kevaLIbhAInI jAnamAM trajavANInA re he helI hola vAge tAnamAM. helI te te mRtyunA amRta pIdhAM sunuM medAnamAM, ramavuM AsamAnamAM dehanAM dAna te dIdhAM. khAvupIvuM jAnamAM. ' delI te te pragaTAvI premanI hoLI haLIbhAI. jAnamAM bAyelAne paNa tAna caDe e tela vagADe - vrajavANInA re he helI. che. jAnamAM khAvApIvAnuM ane mahAlavAnuM hoya che, mUvAnuM medAnamAM | sva meghANIbhAie saurASTranI rasadhAramAM noMdhela che ke, kAThiyAhoya che. chatAM teo eTalA badhA gulatAmAM hoya che ke jANe vADanI dharatI para AvelA jetapura para dilhInuM kaTaka caDI AvyuM. AsamAna na mahAlatA he ! cAMparAjavALAne sarAoe khabara ApI ke jegaDe te kaI - lamaprasaMge vadhe DAmAM, cerI, mAyarA ane mAmerAmAM DholI DhAla je mInA varadAnathI dilhInI rAjakumArIne ahIM roja rAte lAve che, tethI vagADe che, ane DhAla rame che. dharatI mAthe eka la kAle kare che. bAdazAva laDAI karavA Ave che, temAM jegaDa pahele bharAze. jAyA ke mAMDaviyA tenA para chuTA paisA mUke che telI paDakhe apasarAe raDatAM raDatAM kahyuM.' mAre ene varavuM paDaze.' vALAe Ume rahIne bAje Dhola vagADe che. tenA avAjathI DhAla paranA kahyuM, "ro mA ! huM jegaDAne pahele nahIM maravA dauM', ' paisA nIce paDe che eTale kAlI lA le che maskarA leke maLIvALA jegaDAne gaDhanA koThAmAM pUrI rAkhavAnuM nakkI karyuM tyAre bIjA paisA mUke che. pariNAme paisA pADavAnA tAnamAM DholI Dhela paNa juvAniyA bolI UThayA-"jegaDAne taraghA vAgyA vinA zurAtana Jain Education Intemational
Page #640
--------------------------------------------------------------------------
________________ [mRhada gujarAtanI asmitA : rAjavaidya zivakumAra jI. vyAsa) paprAITaraH sazALA auSadhAzrama --- - ---- -- - tAra : rasazALA sthApanA sane 1916, phona 101 rasazALA auSadhAzrama goMDala, saurASTra sela proprAITara Ayurveda cUDAmaNi rAjavaidya zivakumArabhAI jI. kA. zAstrI AyurvedIka auSadha banAvanArI 60 (sATha) varSanI vizvavikhya ta phArmasI sane 1915 mAM gAMdhIjIne mahAtmAnI padavI ApI | AzIka pAmelI atirarASTrIya khyAtI dharAvatI A phArmasI AcArya zrI caraNatIrtha mahArAja (pUrvAzrama rAjala zrI jI. kA. zAstrI )nA saMcAlana ane mArgadarzana nIce 60 varSa thayAM AyurvedanI ane vividha rogapIDita janatAnI sevA karI rahela che. geDala rasazALAmAM bharama kapIpakava rasa rasAyana 55TI cUrNa tela dhRta Aleha vagere kRtatA seMkaDo vadhe bane che, hasatalikhita maLe ne AdhAre AcAryazrIe Ayurveda ane vividha zAstranA nAnA moTA 180 granya AjasudhImAM bahAra pADayAM che. rasazALAnI vadhe di uparAMta yuropa, amerikA, AphrikA, phIjI vagere dezaparademAM vaparAya che. siddha rasAyana ka95 bRhat (rajI.) hRzya, magaja, phephasAM, AMtaraDAM vagere avayavone baLavAna karI Ayuba vAra tArUM kAyAkapanuM uttama vaja. pAraDIvALA vedapaMDita sAtavaLekare 10 varSa pahelAM ge Dala AvI pe tAnA kSINa vRddha zarIrane dIrvAvI karanAra auSadha mAgyuM. AcArya zrI ne te dvAra karI me kalavAnuM kahyuM paNa te bhUlI gayA. te daramiyAna paM. sa tavaLekara bhayaMkara maMdavADathI gherAI gayA ane patra lakhyo ke " hu 9 varSanI umare chellI sthitimAM chuM. tame auSala me kahayuM nahIM have mane svargamAM auSadha mekalajo." AvA mArmika zabda vaMcI mAtAjInI preraNAthI tAtkAlika siddha rasAyana kapane aviSkAra karI AcArya zrIe oSadha mokalI dIdhuM. teo 15 divasamAM karatAM pharatA thaI gayA ane cha mahinA sevana karavAthI tenuM 10 varSanuM AyuSya vadhyuM ane meye varSe 101 varSane utsava ujavI sarge gayA. Aje A auSadha hajAre mAguse sevana kare che. 10 grAmanA rU. 30-09. daza grAmamAM lagabhaga savA se geLI Ave che. hamezAM savAre 9 thI 3 goLI dUdha sAthe levAya che. suvarNa vasaMta mAlatI naM. 1 AmAM suvarNa bhasma, motI, hiMgula, marI, zu khara vidhavata paDe che ane 21 divasa sudhI lIMbunA rasamAM mardana karI taiyAra thAya che. hadaya phephamAM magaja atiraDAM vagere avayavamAM rahelAM judA judA roganAM ta dUra thaI zarIra baLavAna thAya che purUSa, strIo, bALake sau sevana karI zake che. 10 grAmanA 3 30-00. dasa gAmamAM lagabhaga savAse geLI Ave che. hamezAM savAre 3 thI 4 goLI dUdha sAthe levAya che badhI bhASAnAM sucIpatrako vinAmUha maLe che. -: heDa ophisa ane phArmasI :rasazALA auSadhAzrama goMDala, saurASTra. rAjakoTamAM ahIMnI davA maLavAnuM ThekANuM : gAMDala rasazALA auSadhAzrama, lAkhAjIrAja reDa jekeTa. Jain Education Intemational
Page #641
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha tra] DuM caDavAnuM che? bIjAnA hAthanI dAMDI paDaye kaMI mAthA na paDe mAre hIMca levI che. ne dhaDa ne laDe." tyAre ebhalavALAe kahyuM ke, "jagaDAne laI viIrA DholIDA, dauM tane jAva koThAne mAthe, enA DIlane deraDAthI bAMdhI rAkho, hAtha chUTI rAkho jhAMjharuM re lola. ne hAthamAM hela upara beTho beTho vagADe, ke dhiMgANuM hAle, vIrA vege vagADya Tela majabUta bAMdhaje, toDAvI na nAkhe." hIMce ramuM che. jogaDAne keDA mAthe bAMdhatA ene kahevAmAM AvyuM ke, helI Dhola vagADyA "bAdazAhanuM kaTaka AvyuM che. mANase thoDA che. jetANuM Aja mAre hIMca levI che. bo nAI jaze. tuM ne bAMdhyo cheeTalA sAruM. bhuMjAyuM toDI ghATa sudhAranAM ghareNuM paherIne Dhola ramavA javAnI hAmavALI nAkhaje; paNa taraghAyo thobhAvIza mA." lokanArI svAmIne vinaMtI kare chebAdazAhanuM lazkara AvatAM Dhala para dAMDI paDavA lAgI. ane mele te ramavA jAuM. DelImAMthI vALA rajapUtonuM kezarI daLa dAMtamAM talavAra ane hAthamAM senAnuM jhAMjhara sAhyabe ghaDAvyuM bhAlA sotuM doTa detuM nIkaLyuM. talavAranAM toraNa baMdhAvyuM ane jhAMjharamAM karyuM vAge ho rAja. jhIMkAchIMka bolI. jegaDAthI na rahevAyuM. enI bhujAe aMga mAravADI Dhola mAruM jhAMjhara rame, uparanAM baMdhano toDI nAMkhyAM. gaLAmAM Dhola sAthe eNe UMcA kaThA melo to ramavA jAye mArA vAlamAM, uparathI DIlano ghA karyA. sauthI pahelA enA prANa nIkaLI gayA Dhole ramuMne kayuM vAge he rAja, A chellI UThato, mAravADI Tela mAruM jhAMjhara rame. pelI UTha pAMta, senAnuM jhAMjhara sAhyabe ghaDAvyuM, bhUpAMmAM paDI bhrAMta, jhAMjharamAM jhaNya vAge ho rAja." jamaNuM abhaDAvyuM jogaDA. rajavADI amala daramiyAna jIvIdAro prajAne kevI rIte herAna he jogaDo DholI ! tuM to nIcA kuLane. agAu tAre sauthI parezAna karatA tenuM citra A gItamAM suMdara rIte upasAvyuM che :chellI paMgatamAM jamavA UThavAnuM hatuM, paNa Aja yuddharUpI jamaNamAM AkarU gAmane goMdare te te pahelI paMgatamAM besIne talavAranA ghA rUpI jamaNa lIdhuM. Dhola vAgene parajA bhegI thAya. te to bhUpatiomAM bhrAMti paDAvI, bhojana abhaDAvI nAkhyuM.' mejaDIdAra mahetA, lokagItamAM la- AvaDAM duHkhanA daie lekane. | Dhola ane DholInI lokakathAo maLe che tema DholanAM lekagIto ghera gherathI dudhaliyA maMgAvyAM paNa maLI Ave che. evA keTalAMka gIto joIe. da zuM vanA chokarAM duHkhI thAya. sAmAnya mANasane tyAM bALakane janma thAya tyAre thALI vAge ghera gherathI ghauM ugharAvyA paNa rAjAne tyAM bALaka janme tyAre Dhela vAgata roTalA vanA chokarAM rAI jAya. "gaDhamAM lAgyA re mojaDIdAra mahetA, kaMI jAgInA hela re (2) AvaDAM duHkhanA daie lekane. rAnane ghera kuMvarI avataryA.' umaMgI lokanArI TAlAne Tola vagADavA kahe che, kAraNa ke- sArA rAjamAM prajA kevI sukhI hatI. udAra dilanA dilAvara DholI Dhola vagADyuM, rAjavIonI kathA paNa lekagItomAMthI sAMpaDe che. saMvat 1956mAM bhAre hIMca levI che. kacchamAM kAramo dukALa paDyo tyAre mahArAo zrI kheMgArajIe jerAInA chogaliye, dariyApArathI anAja maMgAvIne chUTe hAthe anAja ApeluMmAre hIMca levI che. hamIrasaranI pALe, DholIDA dhrusakayA sajuvahunA ghUMghaTaMDe kaccha kevANo garIbonI gujarAta re. mAre hIMca levI che. kaccha bhujanA, khajInA khelyA re DholI Dhola vagADyuM chappananI sAlamAM. mAre hIMca levI che. deza re paradeza vahANe mokalyAM me te oDhI che maga cokhA ne bAjarAno nahi pAra re, | navaraMga cuMdaDI re lela. huM to Dhole ramuM gAme gAme khANetarAM boliyAM ne pharUM kudaDI re lola. dhaNI khammA tuM te garIbonA dezI Dhola vagAtha AdhAra re, kare che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #642
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA lekajIvanamAM dalanuM sthAna viziSTa prakAranuM che. parApUrvathI che. vAMjhiyAmeNuM bhAgavA ane lIdhelI bAdhA pUrI karavA gujarAtanA Tela lekajIvana sAthe vaNAI gayo che, pariNAme anya levAdyo khUNekhUNethI leke tyAM Ave che daDavAnI dAtAra mA rannAdene AzIane lekarivAjo lekajIvanamAMthI lupta thayAM hovA chatAM trabAbu dAle rvAdathI putra prApti thAya che evI zraddhA khUba jANItI che. dhaMdhukA potAnuM sthAna Aje ya evuM ne evuM ja jALavI rAkhyuM che. tAlukAnA Akaru gAmanA taLAvanI 150 varSa purANI vAvamAM paNa vAva ane kuvA mAtAjInuM sthAnaka che. aDI kaDI vAvane navaghaNa kuvo, dhaNIvAra maMdira AgaLa paNa vA gaLAvavAmAM Ave che. darzana na jue te jIvato mUo nArthe AvelA yAtrALuone pANInI sagavaDa mATe gaLa.velI vAva jUnAgaDhamAM uparakeTa para AvelI aDIkaDI vAva ane navaghaNa paikInI amarelI jillAnA kerAlA gAma pAse biDiyA hanumAnanI kuvA vizenI A kahevata khUba ja pracalita che. ApaNe tyAMnA vAva khUba jANItI che. kerALAthI doDha mAIla dUra AtamaparI vAva AvA vAva-kuvA varSo purANI aitihAsika sAMskRtika tavArIkhe ane AvelI che, je "AtamaparI' nAmanA mahArAje baMdhAvI hovAnuM lokakathAone saMdharI beThelAM hoI emane abhyAsa paNa zekhane kahevAya che. viSaya banI zake ema che. vAva ane kuvA vacce ghaNuM sAmya hovA chatAM eTaluM ja vaiSamya pitAnA rAjyamAM navAnavA sudhArA dAkhala karanAra krAMtikArI paNa jovA maLe che. dharatInA peTALamAMthI pANI meLavavA mATe ja rAjavI zerazAhanA nAmathI itihAsanA abhyAsIo aparicita vAva ane kuvA gALavAmAM Ave che kuvA meTe bhAge gAmamAM jovA nathI. zerazAhe ghorImArgo para Thera Thera vAva ane kuvA gaLAvyA hatA. bhaLe che jyAre vAvo vaTemArguone pANI pIvA mATe gaLAvelI hovAthI priyadarzI samrATa azoke paNa vAva ane kuvA gaLAvyA hatA tenI nI sImazejovA maLe che tema chatAM mamamAM paNa keTalIka vAva AvelI katihAsa sAkSI pUre che. gAyakavADa sarakAre saurASTramAM bhIMgarALanA hoya che. kuvAmAMthI pANI sIMcIne bahAra kADhavuM paDe che jyAre vAvamAM sImADe baMdhAvelI traNa vAva Aje paNa mojUda che. Ama utsAhI pagathiyAM mUkelA hovAthI mANasa aMdara utarIne sahelAIthI pANI rAjavIoe lokonI sagavaDa mATe vAva-kuvA gaLAvyAnA ullekhe bharI zake che athavA to pI zake che. pAMca pAMca pagathiyAM pachI maLI Ave che. eka pAvaThaDuM Ave che. vagaDAmAM viharatA pravAsIo pAse pANI sicavAnuM sAdhana to hotuM nathI, eTale ja vivonA janmadAtAoe prAcInakALamAM AjanA jevA pAkA rastA ane jhaDapI vAhano kuvAne badale vAva baMdhAvavAnuM vadhu ucita mAnyuM haze. temanI DAI nahotAM tyAre poThe, baLa ane ghoDA upara mAlasAmAnanI avaH pANInA taLa upara AdhAra rAkhe che. jyAM pANInuM taLa UMDuM hoya javara thatI, bhakta lokonA saMdhe jAtrA karavA nIkaLatA. A badhA tyAM UMDI ane jyAM pANInuM taLa chIcharuM hoya tyAM chIcharI vAva lakone pANI pIvA mATe vAva gaLAvavAmAM AvatI. ApaNuM savA mata jovA maLe che. sAmAnya rIte 20 thI 40 ane 60 thI 70 hAtha dhArmika mAnyatA evI che ke tarasyA mANasane pANI pAvA jevuM sadhInI u'I vAvo jovA maLe che. puNya bIjuM eke nathI lokonI dharma ane puNya vizenI kapanAe vAvone janma Apayo ema kahIe to khoTuM nathI. aitihAsika sAmagrI pIrasatI vAvovaNajhAra nA sarakAra lAkhA vaNajhArAne kayA Aje paNa junAgaDhanA aDIkaDI vAva, daDavAnI rAMdalamAtAnI vAva vaDhavANamAM visaryA nathI lAkha vaNajhArAnI poke bhAratabharamAM pharatI, A bhogAvAne tIre AvelI mAdhAvAva, AvI badhI prAcIna vAvo aneka vidha aitihAsika mAhitI pUrI pADe che vava keNe baMdhAvI, kayAre lAkhA vaNajhArAe paNa ghaNI vAva baMdhAvI hatI je enA nAma parathI lAkhAvAva tarIke jANItI che. baMdhAvI, zA mATe baMdhAvI enI mAhitI ApatA lekho paNa vAvamAM kotarelA jovA maLe che, je ItihAsa mATe amUlya gaNI zakAya. A jIvana saMsAranI mAyAjALamAM aTavAyelo mAnavI aMtakALe prAcInakALamAM vAva ane kuvAnuM ri5rathApatya paNa khuba pitAnI pAchaLa kaMIka nAmanA rahe, AtmAne zAMti maLe, jIvananuM vikasyuM hatuM. aDIkaDIvAvanA aTapaTA rastA ane mAdhAvAvanA sAta kalyANa thAya ane paropakAranuM kArya thaI zake eTale pitAnA putrone koThA. enAM pAvaThaDAM ane benamUna paththaramAMthI kaMDAreluM nakazIkAma pitAnI pAchaLa vAva baMdhAvavAnuM kahe che. AvI asaMkhya vA joIne sau koI AzcaryamAM garakAva bane che. uparyukta bane vAva gujarAta ane saurASTranA simADe verAna vagaDAmAM Aje paNa jovA maLe che. zipazAstranA utkRSTa namUnA che. vAvo sAthe praNaya, balidAna ane vahemanI aneka kathAo mAtAnuM sthAnaka : vAva anAyAse saMkaLAI gaI che. kAThiyAvADanI vaNajhArI vAva sAthe vAvomAM devIno vAsa hoya che. vAvanA nAnakaDA gokhamAM mAtAnI lAkhA vaNajhArAnI putrI ane kaNabInA putranI praNayakathA saMkaLAyelI mUrti avazya jovA maLavAnI ja. LadevInA pratIka tarIke mAtAnI che. daMtakathA to ema paNa kahe che ke baMnee AMtarajJAtIya mUrti mUkAtI hovAnI kalpanA karI zakAya che. pachI leka ka9panAe lagna karelA. ene judIjudI mAtAnAM nAma ApyAM hoya te saMbhavita che. mAdhAvAva sAthe balidAnanI kathA saMkaLAyelI che. navANa saurASTramAM AvelA daDavA gAmamAM rAMdala mAtAnuM sthAna vAvamAM ja gaLAvyAM paNa pANI na AvyAM. vazarAmajI vicAramAM paDyA, brAhmaNe Jain Education Intemational
Page #643
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMba pratya | kahyuM, dharatImAtA balidAna mAge che. vazarAmajInA tALe paraNelA putra ane putravadhU petAnA jIvananuM balidAna ApavA taiyAra thayAM. vAvelI varSe piyara zA mokalyo ke, mArA khA ane bApune jo ke matiyA ne DI bane mAryuM. vAdhelI vahunAM bA ane bApu doDatAM bhAvyAM. patipatnIe lAnA soLa rAgAra sanyA ane vAvanAM eka pachI eka pATha banavA nAmAM-- pahele pAvaDe jaI paga dIdhA kAMDA samANAM nIra AvyAM jI re; mA pAre ja patra dIvA DhIMcaNa samANAM nIra AvyAM jI re. skena sAme pAvaDara tyAM patinIe paga karyo tyAM tA gaLAbUDa pANI bharAI gayAM. nInA zrApane buliMdAnanI yAda ApatI A mAdhAvAva Aje paNa meAjuda che. paropakAra mATe jIvatara hAmanAra maravAnI kathAe vAvA sadharAne beThI che. / gujarAtanA mIma zarTa AvelI vAvamAMnI ghaNI badhA tA Aje avAvaru batI kheDI hAi AvI vAvei sAthe bhUtapretanI panAo kamAnane joDI dIdhI che. bAkInA UgamaNA daravAnanI rAMgamAM AvelI vAva bAbarA bhUte eka ja rAtamA bAMdhI hatI evI kathA pracarita che. A pAtramAM mAttAnu sthAnaka che, tyAM dUdha caDAvavAthI bALakane tAva Avave, gaLuM paDavu vage2e rogo maTatA hovAnuM kahevAya che. AyurvedanI dRSTie-- keTalAMka vAva kuvAnuM pANI AyurvedanI dRSTie khUba uttama prakAnuM gaNAya che. pATaNamAM AvelI vAvanuM pANI pAvAthI bALakane uTAsi marI jAya che. gujarAtabharamAM A vAva pANInA camatkArane kAraNe jANItI banI che. A pANImAM dharatInA peTALa mAMthI keTalAMka Dakhyo bAM dAvAthI pANI karI che, lo camatkAra mAne che. ane sAmAnyarIte vAvomAM pANInA puravaka enA taLa upara AvavarSa che. AnA-pAH eka, be, cAra ke kAma sIMcAya eTala pANI dvAya che. paraMtu amarelI pAse AvelA ( jemANInA } AMtaradizAmAM ja mAla dara bAvelI salaDI gAmamAM vAvamAM bharapeTa pANI maLyuM che. e vAvamAM 4 enjIna ane 12 kAza ekI sAthe cAlavA chatAM pANI mAga detuM nathI. gujarAta ane saurASTramAM AvI teA asakhya vAvA AvelI che. jenA abhyAsa aneka dRSTie thai zake ema che. e pApaDA kAma kakheDarI pALiyA tame saurASTramAM ja cA nA eka paNa gAmanuM pAdara evu jovA nahi maLe ke jyAM pALiyA na hoya. pALiyA saMskRta zabda "vA" parathI Avyo che, vAne aya thAya che. smRticika vA khAMbI. sADI kholImAM pALiyAne pAviyA' paNa kahe che. pAva LiyA eTale ta'ba. enI racanA pAchaLano hetu mRtAtmAnI smRtita bhAvapUrvaka sAcavI rAkhavAnA hoya che. AvA pALiyA khAMnIne nAme paNa oLakhAya che. 'khAMbhI kheADavI' e leAka kahevata paNa enA parathI ja pracalita banI che. 66. laDAI--dhIMgANAmAM mAryA gayelA, akasmAtathI maraNa pAmelA athavA kAI kAragara prANanI Ahuti ApanAranI kArtine, kAyama karavA mATe panA nathI pAhiyArUpI mA ubhAM karavAmAM Ave che. virahanI vedanA ahaMne hasate mukhe mAtane bheTelA premIenA pALiyA paNa bAje mAjIda che. Ama zrI ane purUSa tenA pALiyA maLI Ave che. pAdaramAM pALiyA AvA pALiyA mATe bhAge gAmanA pAdaramAM athavA taLAvanI pALa upara chUTochavAyo agara samudramAM jovA maLe che. vIvAra sIma-zeThe nAnAnA nyuye paNa pALayA UbhA karelA jovA maLe che. sAmAnyataH pUrva dizAmAM te mADakA hoya che ane viSama dizAmAM sara tokA rAya che. keTalIka jagyAe pAniyA upara parI jevuM pAka catara patu jovA maLe che. pALiyA paranAM citra pratikA sAmAnyarIte sAra to paththaranI pArTamAMthI pALiyA paDe A pArTa kharabacaDA paththarathI ane Azare 4 thI 6 phuTa sudhInI laMbAInI DAya che. tenA para salATa leke peAtAnI kaLAne kasaba kaMDAre che. DA-pIMgANAmAM maNa pAmelA mutA mAnI thoDA uMpara beThelI AkRti hoya che. hAthamAM DhAla tathA talavAra jovA maLe che. keTalAka pALiyA para rathamAM beThelA mRtAtmAnI AkRti upasAvelI evA maLe che gyA AkRttio upara mUkyuM ane cAhanA pratIko gAya che, jenA artha e, ke A zUravIrA, jagatamAM sUrya-caMdra ativa dharAvatA haze tyAM sudhI amara raheze. pALiyAnI pu bI--puruSanAM pALiyA vacce mahattvanA tAvana rahelA che. strInA pArziyA para AkhuM citra na mUktAM kArAnI jema vALelo hAtha cAya che. vAcanA po bujhA ane kAMDA para bagaDIo paherAvelI heya che. AvA pALiyA 'satImA' 'veramA' vagere nAme leAkAdara pAmyA che. loko vAra tahevAre temanI bAdhA-mAnatA rAkhe che. siMdura caDAvI dIpa pragaTAvI nALiyera vadhere che. Ave eka pALiyA dhaMdhukA tAlukAnA kharatA gAmanA taLAva para hAla meAjUda che. bIjuM' evu pUjanIya sthAna jodhapura paMthakamAM bhATiyAnu che, jyAM ghaNAM leAkA mAnatA-bAdhA pUrI karavA mATe Ave che, rAjarahyAnamAM puNyanAM saMyukta pratIkonavALA pAviSA paNa maLI Ave che. AbunI girimALAnI gAdamAM AvelA dAMtA gAmamAM kaDAmAM kAma AvelA dAMtAnA mahArANAnA pALiyA AvelA che. jenA para gheDa kheDelA mahArANAnuM citra che, ane sAme ra mahArANIe UbhelAM che je mahArANAnI pAchaLa satI thayAM hatAM. satI thayelI jagyAe A pAyo bovananA eka rivAjanI yAda ApatA haze. che. puruSonA pALiyA chaeN paranuM mRtAtmAnAM sAmAnya rIte janasamUhathI echA pUjAya svajano vArtAvAra siMdUra caDAvI dAvo karIne
Page #644
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA With The Best Compliments From Hindustan Automobiles vinA sahakAra nahi uddhAra zrI mAMgaroLa tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMgha mAMgaroLa (ji. junAgaDha) rasAyaNika khAtare, ghauMnA bIyAraNanI sudhArelI jAte, | pAka saMrakSaNa davAo vagere vitaraNa karatI eka ja sahakArI saMsthA. A uparAMta khAMDa, anAja, tela vagerenuM vecANa saMsthA | mAraphata thAya che. 509, Sadar V. P. Road, BOMBA Y-4 (BR) AUTHORISED DISTRIBUTORS FOR AMBASSADOR AND BEDFORD PARTS. deve hiMmatalAla giradharalAla menejara arajaNabhAI vejAbhAI pramukha Phone : 255064 & 250039 u2 mA basa sIlInDara henDa , D. HARILAL & Co. Hardware, oil Paint Merchants Suppliers & Contractors HARILAL | - papanAM kampalITa khAsa sIlInDara salInDara nI sthA bAsa phuTavAla nIcenI sAIjhamAM hAja2 sTokamAM maLaze ke || A che brAnca phuTavAla - * 1$ " brAsa sIlInDa2-1242014x21620182" 163"* 18* " * 243" * 223" ane 3443" menyuphekyarsa- sIlInDara speziyAlI2 gro ejInIyarIga varkasa. bhojaparA ..., AiDIMga pArza goMDala ma. 18, Hassan Chambers, Parsi Bazar st., Fort, BOMBAY-1 BR. Jain Education Intemational
Page #645
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] nALiyera vadhAre che. AnI pAchaLa pitRpUjAno saMskAra daSTigocara "mAraga mAthe masANa thAya che. oLakhyA nahIM Ayara taNuM; itihAsanuM amUlya sAdhana utA rI o ra sa Sa Na lokasaMskRtinAM pratIka evA pALiyA itihAsa mATenA mAhitI tArI khAMbhI karAvuM khImarA." pUrNa ane nakkara purAvA pUrA pADe che. tethI tene ItihAsanA eka (huM AvatI hatI tyAre A AhirapiyunuM smazAna oLakhyuM sAdhana tarIke paNa gaNI zakAya. pALiyA paranI citrakati nIce kono nahIM. he khImarA, have te huM ArapANa kotarAvIne tArI khAMbhI pALiyo che, koNe racAvyo che, mRtAtmAnuM parAkrama, tenI sAlasaMvata banAvarAvIza.) ane tithi lakhavAmAM AvI hoya che je varSo sudhI kALabaLanI sAme jAtAM joyo juvAna TakI rahe che. vaLatAM bhALuM pALi; prAcInatama pALiyA sthAnika saMskRtinA abhyAsa mATe paNa utarAvuM A ra sa aa Na eTalA ja upayogI banI rahe che. pALiyA paranAM citrAMkana parathI khAMte kaMDAruM khImarA." e yugane paheraveza, ghoDAnI jAto, laDAinA hathiyAro jevAM ke (jAtrAe jatI veLA meM jene jIvatA juvAnaDo joyele tene DhAla, talavAra, bhAlA, barachI vagere tathA vividha prakAranAM ratha ane huM pAchA pharatAM paththarane prANahIna pALiyo banI gayelo jouM chuM. vAhananI vigate mAhitI maLe che. have to Arasa pANu utarAvIne mArA khImarAnI mUrti A hAthe lekarivAjo para paNa pALiyA prakAza pADe che. jema ke dAMtAnA vaDe kaMDArIza. ) pALiyA para mahArANA ane temanI 2 panInAM citro AlekhAyelA "rAvaLiyA mu rAta che je batAve che ke mahArAjA mRtyu pAmyA tyAre laDAio khUba thatI. vagaDAnI veraNa thai; laDAImAM maraNa pAmanAra rajapUtonI pAchaLa temanI strIo satI sagA dene sAda thatI. Ama satIne rivAja e yugamAM pracalita hato. bahu patnI khAMbhImAMthI khImarA." tvanI prathA paNa astitvamAM hatI jenI sAkSI pALiyA paranI 2 ( he piyu, jaMgalanI rAta mane trAsa ApI rahI che. ekalatA mahArANIonI pratikRti pUrI pADe che. Ama pALiyA prAcInayuganA bhArAthI sahevAtI nathI. he vajana ! tArI khAMbhImAMthI mane ekavAra lekasaMskRtinA dhabakAra rajU kare che. sAda de.). lekasAhityamAM pALiyA- vilApa parAkASThAe pahoMce che. paththarane pigaLAve tevAM veNa lekasAhityamAM pALiyAne ulekha khAMbhInA nAme thayele jevA leDaNa kADhe che. maLe che. jAmanagara tAbAnA rAvala gAmanI bAjumAM sena nadIne kAMThe "siMdura caDAve sagA, khemarA-leDaNanI praNaya belaDInI khAMbhIo UbhI che lekakathA kahe che dIvo ne nALiyera hoya; ke prAcInakALamAM rAvaLiyA AhIra loko ahIM rahetA. khemare e paNa loDaNa caDAve lehI komanA mAgevAnane juvAna dIkaro hato, jyAre leDathuM khaMbhAtathI tArI khAMbhI mAthe khImarA." dvArakA jatA yAtrALuonA saMghanA saMghapatinI bhaktimAM lIna bana- (he khImarA ! bIjA sagA to ahIM AvIne tArI khAMbhI vaMtI putrI hatI. teNe AjIvana kuvArI rahevAnuM nAma lIdhuM hatuM. mAthe siMdUra caDAve che, dIvo pragaTAve che. nALiyera vadhere che; paNa bharajobanamAM vinA kAraNe vairAgI banelI leDaNane jovAnuM mana thatAM janamanI vijogaNa leDaNa to lehI caDAvI rahI che.) gAmanI AhIrANIo saghamAM javA taiyAra thaI. pote puruSa hovAthI ema kahetAM te potAnA prANanuM balidAna Ape che, ane strIne maLI zake nahIM tethI teNe strIne veza paheryo. saMghamAM jaIne khImarAnI khAMbhI joDe ja tenI khAMbhI racAya che. strIo vArApharatI leDane bAtha bharIne bheTI. strIveze Avela khemarAne AvI ja bIjI eka kathA saurASTranA berApya gAmamAM AjathI bAthamAM letAM ja leDanA dilamAM AnaMdanI madhura romAMcaka jhaNa- 100 varSa pUrve banelI che. gAmamAM bharavADone nesa hate nesanI jhaNATI prasarI. saghaLo bheda te pAmI gaI ane baMne vacce premanA bAjumAM vAlA rabA nAmane sa yavAdI cAraNa rahetA hatA eka aMkuro pramaTayA. divasa lUMTArAe bharavADanI gAya vALI. vAlA rabA pitAnI tAjaNa saMgha jAtrAe javA upaDatAM khemara leDaNane rokAI javA ghoDI laIne upaDyA lUMTArUne gAyo pAchI ApavA vinaMtI karI vinave che. la Na ATha dAMDAnI vADa karIne jAya che, paNa khemarAnI paNa teo na mAnyA. tyAre vAlA rabAe gaLe kaTArI khAIne prANanI dhIraja khUTe che. AThame divase te virahanI AgamAM jhUrato jhUrato Ahuti ApI. cAraNa putranI AtmahatyAthI lUTAru gAye pAchI maraNa pAme che masANa sAthe tenI khAMbhI racAya che te ja divase ApI gayA. borANA gAmanA pAdaramAM vAlA rabAnI khAMbhI racAI. u sAhabharI lADaNa pAchI phare che, paNa na jovAnuM jue che. khemarAnI bharavADa leke kALI caudazanA divase siMdUra ane nALiyera caDAvIne khAMbhI jotAveMta ja bhalabhalAnA hRdayane corI nAkhe te kasaNa temanI pUjA kare che. bahAragAma hoya to paNa te divase AvIne vilApa kare che. pUjana karavuM paDe che. Jain Education Intemational
Page #646
--------------------------------------------------------------------------
________________ AvI aneka kathAo bhATa ane cAraNeA gAmaDe DAyarA jamAvIne peAtAnI AgavI zailImAM kare che. rAvaNa haththo laine pharatA nAthabAvA ane rAvaLa loko dUhA, kathAgItA ane rAsaDA dvArA AvA vIra ane premIonI yAda tAjI karAve che. Aje gujarAta ane saurASTranA gAmaDe gAmaDe bhajaMgala taka ane dhasAi gayela hAlatamAM veravikhera paDela pALiyA prema, zauya ane zahAdatanI yAda ApatA ubhA che. zilpadhana samA ApaNA cabutarA bhAratIya saMskRtinA pratIkarUpa evA butarA lokonI pA pakAnI bhAvanA, dhArmikavRtti tathA klAkAronI kalAnA jAmAna gAnA zaherAmAM pApA, cau coTa ane gujarAtane gAmaDe gAmaDe UbhA che. cabutarAne mATe banne zabda "parabaDI" praNa vaparAya che. paraba eTale pANInI paraba ke jyAM tarasyA vaTemArgue peAtAnI tarasa chipAvI zake che. A rIte parame AvanArane kaika maLe ja. paraba pakSIo mATe paNa bAMdhavAmAM Ave che. eka TIkha athavA kuMDAmAM dArI vATe uMce laTakAvavAmAM Ave che. parakha pAchaLa paropakAranI bhAvanA jovA maLe che. A rIte cabutarA dANAnI paraba che ema kahIe to khoTuM nathI. tethI parabaDI nAma paNa loka pracalita che. cabutarAnI utpAtta ane dharmAbhAvanA - ochuM kabutara uparathI "cabutarA" nAma utarI AvyuM che. kabutara khuba ja bhoLuM, gabharu ane zAMta pakSI che. vaLI nirAmiSahArIpALanA khuba che tethI ghara AMgaNe caNu maLe tyAM sudhI bahAra javAnuM pasaMda kare che. AthI jyAM kabutarI ekaThA maLIne caNa care che tene "butA" devAya che. cabutarAmAM anya sakhya pakSIo Ave che paNa vadhu pratinidhitva nA kabutarAe ja navI zakhyu che. gAmaDAmAM tarAne chatrI paNa kahevAmAM Ave che. chatra uparathI chatrI zabda AvyA hAya ema jaNAya che. paththaranA tarAo upara chaba jevA nAnakaDA hyummaTa hoya che. nIce thAMbhalA hAja che te parathI chatrI paNa kahevAya che. bu [ muLa gujarAtanI asmitA AtmAne zAMti maLe evA hetuthI temanI pAchaLa dAna karavAmAM kyuM je che, ane temanI yAdagIrI rAkhavA, mArka racavAnI rimAMthI sarjAya che ApaNA zilpana samA cakSutarA. mAdhyusa tyAre mRtyune mArge javAnI taiyArI karatA hoya che. tyAre te zAMtithI potAne mATe prayANu kare te mATe tenA putro kahe kahe che ke, "tamArI pAchaLa cakSutarA baMdhAvazuM, athavA cakSutarAmAM sAra maTe caNa nAkhazuM kayAMthI pakSIone dhAvatA A cabutarAnI sa~pattino prati hAsa paNlR rasaprada che. bhAratIya saMskRti dharmanA anerA raMge raMgAyelI che tethI bhAratavAsIomAM dharma bhAvanA ane paropakAravRttinA darzana ApaNane thayA vinA rahetA nathI. vedakALamAM A rUSimunio mAnatA ke ApaNane je kaI maLyuM che temAM badhAneA kaNa che. tethI te paMcabhAga kADhatA. te kUtarAne reTalA gAyane dhAsa ane pakSIone caNa vagere nAkhatA hatA. A bhAvanA ApaNA lohImAM UtarI AvI che. paniyano jJAnakoDamAM jaNAvavAmAM AvyuM che ke manukhane tenA sArA kheATA karma pramANe sArI kheATI gati thAya che. saMtapurUSa calAka ke brahmaleAkamAM jAya che. paramAtmAnA sAkSAtkAra che. ane janma janmAMtarane pherA TaLI jAya che. samagra mAnavajAtane bApa... padoMcADanAra mRtyuthI mAnavI kare che. mRtyu pachI zuM garti thaze te vicAI savizeSa Dare che taithI puNya karavA prerAya che. jinapUjAnI vyApaka bhAvanAne pariNAme mRtyu pAmelA pitRonA gAmaDAomAM sApa ane vIMchInuM jhera uttAranArA ane uttarI gayelA hAthapaga caDAvanAra, bhAMgelA hAtha sAjA karanAra, jAnaverAnI sAravAra karanAra badhA sevAbhAvanI vRttithI darado pAsethI paisA nathI letA. paNa kahe che ke, "temane zraddhA hoya eTalA dANA cakSutare nAkhajo, gAyane khaDa nIro athavA kUtarAne roTalA nAkhajo' Ama cakSutAnA janma pAchaLa dharmabhAvanAnuM prAbalya vizeSa raheluM che. loke cabutarA banAvIne TrasTane seoMpI de che. keTalIka jagyAe paMcA ane mahAjanAe paNa cabutarAe banAvelA che. dharmAdAnA upayoga prAcInakALamAM A rIte thatA. Ave che. kArtihAnanI bhAvanAthI kriyAe paNa cabutarA banAvatA. rAjA mahArAjAe paNa cakSutarA badhAvyAnA ullekho maLI ApaNe cabutarAne prazna karIe ke bAI cabutarA, nArI racanA ka karI ? tarata javAba maLaze. nIce lagAvelI takatI ja vAMcI le ne ! temAM nAma, ThAma, sAla, saMvata saghaLuM maLI raheze. cabutarAnu zilpa sthApatya gujarAtanA gAmaDAomAM sAmAnya rIte gAmanI vacce ane cokhAM pALane De. kalAtmaka cabutarAo AvelA che. tenA sa namAM sthapattio, sucArA, zistro, sudhArA, kaDiyAo ane jiMtra kArAnA sahiyArA kALA hoya che. kaLA ane racanAnI die ApaNe tene vicAra karIzuM te tenA be mukhya prakAre uDIne AMkhe vaLagaze 1 pattharanA zilpasthApatyavALA cabUtarA ane 2. kAno sivALA tA. 1. zilpa sthApatyavALA cabUta jyAM dharatInA peTALamAMthI avAIthI puSkaLa prakhAtumAM paththara mA rahe che. tyAM A prakAranA cabUtarA sarvirodha jovA maLe che. keTalIkavAra dhanika loko dUra sudUrathI paththo maMgAvIne paNa AvA sthApatyavALA cabUtarAe taiyAra karAve che te mATe kharabacaDA paththara vaparAya che. paNa keTalIka jagyAe Arasa paNa vaparAyelA maLa Ave che. AvA cabUtarA paththaramAMthI ghaDI kADhavAmAM Ave che mAvA cabUtarAomAMnA keTalAkano AkAra sapramANa hAya che. jyAre keTalAka ekadaMDiyA mahela jevA paNa jovA maLe che. tenI uMcAI 15 thI 20 phUTa sudhInI DhAya che. nIce cetarA jevI beThakarAya che. keTalIkavAra beThakane vADa karelI padma evA maLe che. tenI vacce thAyarApelA paththaranA kalAtmaka sthaMbha para caNu ane pakSI mATenI beThaka ane tenA para dhummaTa AkAranu chatra jovA maLe che. gALa, cArama, pacANa ane kANuM AkAramAM khUza vizeSa maLe che. bhAjumAM lekhanI sADI gAya che. jenA dvArA upara jaIne cyu nAkhavAmAM Ave che.
Page #647
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ]. keTalAka cabUtarAmAM iTo ane cUno vaparAya che. je pradezomAM esika dRSTie paNa A cabutaronuM mahattva ochuM AMkI paththara maLatuM nathI tyAM AvA cabUtarAonuM pramANa vizeSa hoya zakAya tema nathI. cabutarAnI takatI jaNAve che ke jAdavajI che. ikovALA cabUtarA keTalIkavAra be mALa sudhInA paNa maLI khoDIdAsanI vidhavA bAI rAmakuMvarabAI te morArajI haMsarAjanI Ave che. keTalAka cabUtarAo makAna jevA AkAramAM paNa maLe che. putrIe A cabutara vikrama saMvata 195ra nA jeTha vada 12 ne simenTa kaeNkriTanA cabUtarA paNa taiyAra karavAmAM Ave che. ravivAre caNavAnI zarUAta karI ane mahArAvazrI kheMgArajInA 41 AbunI parvatamALAnI godamAM dAMtA nAmanuM raLiyAmaNuM gAma mAM varSamAM baMdhAvIne ISTadevane arpaNa karela ane tene kharca peTe che. tyAM pAkA cabUtarA nIce pANInI oraDI che. je pANInAM 20801 kerI (karachI sikko) Apela che. Aje ya A cabutarAmAM paraba tarIke vaparAya che. oraDImAM TAMkA je kavi che, pharato pratidina 615 ratala caNa kabutaro mATe nAkhavAmAM Ave che. A cetare che etarA para laTakeNu AkAranuM dasa phuTa uMcu caNatara che. cabutarAnA taLiyAnA bhAgamAM caNanI guNIo rAkhavA mATe moTo upara akaNa AkAranI agAsI che. tenA para pATha kalAtmaka rUma che. ane traNe ya lebImAM caNa nAkhavA javAnI aMdarathI thAMbhalIo upara geLa majAnuM chatra che. baMdara hada jaMgama citronI goLAkALa paththaranI sIDI che. enI bAMdhaNI evI to majabuta che hAramALA che. A cabUtare ApI rahyo che. ke 68 varSa daramyAnanAM vAvAjhoDAM, muzaLadhAra varasAda ane dharatI kaMpanA sakhta AMcakA lAgyA chatAM A cabutarAnI ekeya kAMkarI 2. kAchazilpa dharAvatA cabUtarAo kharI nathI kacchanI sthApatyakaLAne sarvottama namUne gaNI zakAya jema paththaramAMthI ekadaMDiyA mahela jevA cabUtarA banAvavAmAM te A viziSTa zailI dharAvate benamUna cabutaro che. Ave che tema tyAM vipula jaMgala samRddhi hoya che, tyAM lAkaDAnA ekAda DiyA mahela jevA cabUtarAe banAvelA jovA maLe che. AvA caMdaravAnA citAra cabUtarA nIce patharano ceharo hoya che. vacce lAkaDAnA thaMbha kalpanA sarakhI paNa kone Ave ke amadAvAda jevA raLiyAmaNuM upara lAkaDAne cabUtaro hoya che, thaMbha ane cabUtarA vacce nagaranAM bhAMgyAMtUTavyAM jhupaDAMomAM vasatA garIba vAgharIo UDIne kalA maka kataraNIvALA nejavAM jovA maLe che. keTalAka cabutarA para AMkhe vaLage evA caMdaravA chApatA haze? emanA caMdaravA bhAratanAM garabaDI AvelI hoya che. je garabaDI sAthe derAvALI chAbaDI hoya "empariyame 'mAM ane saMgrahasthAnamAM te sthAna pAmyA ja che, che. jenI dvArA chAbaDI nIce utArI temAM dANA athavA kaMDa heya paNa bhAratIya kalAnA suMdara namUnAo tarIke jApAna, amerikA, to pANI mukIne tene uce caDAvI devAya che. AvA cabutarA para raziyA, silena, brahmadeza vagere dezamAM paNa e caMdaravAoe patarAnuM chatra vize jovA maLe che. lAkaDAnA cabutarAo makAna lokapriyatA meLavI che. jagajUnI A kalAnuM jIvanI peThe jatana jevA AkAranA ane vividha ghATanA paNa jovA mAM Ave che. karIne vAgharI keme e kalAne vaMzaparaMparAgata jALavI rAkhI che pattharanA cabutarAo, patharane ghaDIne banAvavAmAM Ave che. chatra raMgaberaMgI caMdaravAne upayoga vizeSataH dhArmika kAryomAM nIce kalAtmaka kotaraNIvALI thAMbhalIo mUkavAmAM Ave che. suzobhana thAya che. vAdharI, keLA, ThAkaraDA, bharavADa, rabArI vagere kemamAM mATe putaLIo athavA bhaktajanonI mUrtio paNa mUkelI jaNAya vividha mAtAonuM viziSTa varcarava jovA maLe che. e lake vAra che. kayAMka kayAMka lekajIvananA pratIke rajU karatI mUrtio paNa jevA tahevAre ke bAdhA AkhaDI rAkhe tyAre mAtAne caMdaravo mAne che. maLe che. keTalAka cabutarAmAM lAla patthara vAparavAmAM Ave che je kAryamAM saphaLatA maLatAM mAtAne caMdaro caDhAve che. mAtAnA maDhamAM raMganI garaja sAre che ane dUrathI raLiyAmaNA lAge che. caMdaro baMdhAya che. temAM je mAtAne caMdara mAnyo hoya tenI chApa lAkaDAnA cabutarAo para kASTanI pUtaLIo, kRSNalIlAnA daryo, che, aMkita karavAmAM Ave che. bhavAInA do, gaNezanI mUrti e jovA maLe che, lAkaDuM TakAu na mAtA sivAya rAmajI maMdira, ThAkara maMdiramAM paNa A caMdaravA hovAthI cemAsAnA varasAdane kAraNe saDI jAya che tethI AvA vaparAya che. navarAtri jevA dhArmika mahotsava prasaMge bhavya maMDapa keTalAka kalAtmaka cabutarAo moTe bhAge mAM nI tUTI hAlatamAM jovA baMdhAya che temAM caMdara bAMdhavAmAM Ave che. lekabolImAM tene maLe che. aMdaNI' (caMdaNI ) kahevAmAM Ave che. AvA moTA caMdaravA cabutarAonI kalA sthAnika raMge raMgAyelI hoya che. prAdezika Aje te khAsa jovA maLatA nathI, paNa prAcIna kaLAnA pratilekavananI bhinnatAnI jema kalAmAM paNa ava nI vividhatAo nidhirUpa evA meTA caMdaravA hajI ye kayAMka kayAMka dRSTigocara thAya jovA maLe che. kalAkAroe pitAnI Aga nA kalAsathI mauliktA che. emAM rAmAyaNanAM saMpUrNa citro AlekhAyannAM hoya che Avo dvArA sthAnika raMganI pUre pUrIne cabutarAnuM sarjana karyuM che eka viziSTa caMdara dhaMdhukA pAse AvelA baravALA (gheka zAha )mAM vividha rU5 ane rekhAvALA prAdesika kaLA sauvanuM rasadarzana karAvato Avela rAmajI maMdiramAM che. kALA paththarathI caNAyelo cabutaro bhUja (kaccha) nA bhIDanA cokamAM navarAtri uparAMta rAmalIlA ane bhavAI vakhate paNa AvA Ubho che. 55 thI 60 phUTa uMcAI dharAvato A cabutaro cha jharUkhA, caMdaravA bAMdhavAmAM Ave che. gAmaDAomAM keTalIka jagyAe ene traNa lebI ane kabutaranA raheThANuM mATe asaMkhya nAnA nAnA upayoga DAmaciyA (gAdalAM-godaDAM mUkavAnI ghaDI) para DhAMkavA gokhathI suzobhita che ane te 40 phUTano vyAsa dharAve che. mATe thAya che, je grAmalekenI kalApriyatAnI pratIti karAve che. Jain Education Intemational
Page #648
--------------------------------------------------------------------------
________________ A New Look for Your Homes USE TAS' Cleaning Powder with Synthetic Detergent Manufacturers: Tas Products Co. Colaba, BUMBAY-5 Sales Administrators: fertichem Private Ltd. G. U Bhatt's Bungalow Manekwadi, BHAVNAGAR. grAma : " 0ILENGINE '' Jain Education Intemational [ khUda gujarAtanI asmitAM LEENA HOTEL Anupam Theatre Building, JAMNAGAR. vadhu anAja ugADA, kAipaNa meAsamamAM gujarAta bharamAM mAnItu... parama zAMta AIla enjina 6/66, 8/ , 9-92 10, 10/11 ane 15/16 hA, pA. mAM maLe che. 508 ema. eca. pI. varTIkala Phone : 954 Lovely LEENA Attached Bath-rooms & W. C. Running Hot & Cold Water Internal Telephones Car Parking facility Air-Conditioned Rooms sattara varSoMthI : gujarAtanI sevAmAM, amadAvAdanA sauthI meATA eila enjinanA utpAdaka me. nAgaradAsa becaradAsa enDa bradharsa prA. lI. relvezrIja pAse, amadupurA, naroDA roDa, amadAvAda-2 phezana : 20088, 98000
Page #649
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdabha pranya ] nI badhAM ke bApa, caMdaravAnA citArAo bajAramAMthI mAdara ( eka prakAranuM baka, rojha, be mAthAvALo mRga, popaTa, mora, cakalA, mAchalI, kApaDa ) lAvI tenA para kALo raMga pAka besADavA mATe haraDe ane magara vagere uparAMta asaMkhya prakAranI hRdayaMgama AkRtio caMdaravA himejamAMthI banAveluM pILA raMganuM paDa caDAve che. kApaDa sUkAi para chApavAmAM Ave che. gayA pachI kacukAnA loTamAMthI taiyAra karavAmAM Avela kALA raMgamAM caMdaravonAM citronI lAkaraulI paNa kalAkAronI maulika ane bIbAe baLAne caMdaravA para avanavI, kaLAmaya ane AkarSaka AgavI che. mAtAnuM citra, emane mugaTa, AbhUSaNe e sara chApa chApavAmAM Ave che, caMdaravA taiyAra karavAmAM kuTuMbanAM badhAM AgavI le kalonA AkarSA namUnA che. kalAmaya zailImAM ni: lu ja eka ke bIjI rIte sahAyarUpa bane che. A caMdaravAonI sAIjha UMTa ke AlekhAyela bakaro je tAM ja ApaNuM mukhamAMthI prazaMsAnA sAmAnya rIte 2aa vAra x 6 i", 3 vAra 4 72 " kA vAra udgAra sarI paDe che, * kara ", ka vAra x 54 " tathA 3 : " x 32 " hoya che. prAcIna kALathI cAlI AvatI A zailI Aje paNa e ja caMdaravA para bIbAnI kALajI chApa chapAyA pachI temAM je je tha ta ra ra svarUpe bIbAmAM kaMDArAtI rahI che, je kaI bIbuM khaMDita thAya to citrane tema ja paDadAnA bhAgane lAla raMga karavAno hoya teTalA chApanuM citra banAvIne tenA parathI khatrI ane bIbA banAvabhAga 5ra saLI vaDe phaTakaDInuM pANI pUravAmAM Ave che. A kAma nAra pAsethI valasADI sAganA lAkaDAmAMthI navuM bIbu banAvI levAmAM sAmAnyataH kuTuMbanI bahene ja kare che. caMdaravAnAM je citro kALAM Ave che. AvuM bIbu pacIsathI mAMDIne se rUpiyA sudhImAM taiyAra banAvavAnAM hoya (jema ke bakaro pADe vagere ) temAM hAtha vaDe ja thAya che. hajI ye caMdaravA banAvanArAM keTalAMka kuTuMbomAM base varSa kALo raMga pUrAya che. e pachI taiyAra caMdaravAne lAla arIyana pahelAM banAvelAM kalAmaya bIbAM mejuda che! raMganI bhaThThImAM pakavavAmAM Ave che, jethI phaTakaDIvALA bhAga para lAla | vAgharI jevA pachAta vargadvArA pAMgarelI ane Aja sudhI uve. raMga pAke besI jAya che. khAyelI A kaLA Aje sudharelA samAjamAM ja nahi, paNa ame rakA, caMdaravAne dhetAM haravALe pILA raMga dhovAya jAya che ane IMglAMDa, tanapAna ane sile nemAM paNa viziSTa kAdara pAmI che. rUpALA lAla, kALA ane sapheda raMgamAM chapAyelAM citro najara samakSa gujarAtanA vAgharIonI caMdaravAnI A kalA para paradezIo mugdha UpasI Ave che A raMganI meLavaNI ane pUraNI e vAgharI banyA che. jApAnamAM to leke caMdaravAmAMthI vastro banAvIne pahere leonI AgavI siddhi che. A raga phATI jAya te paNa dezI che ! prAcIna bhAratIya kaLAnI A zuM echI siddhi che? vanaspatimAMthI banAvelA A raMge saheja paNa jhAMkhA paDatA nathI. vaizAkhI vAyarA eka caMdaravo taiyAra karatAM che ke mANasane bethI traNa divasa lAge dhIMgI dharatI parathI RtunI rANI vasaMta vidAya le na le tyAM che. enI kiMmata enI kalAkArIgarI anusAra rUpiyA chathI mAMDIne te AvI pahoMce che vaizAkha. ane zarU thAya che lagnane Are chabarUpiyA pacAsa sudhInI hoya che. 'chabiyAM karatAM juvAnIyAo ane juvatIonA dilanI sitAra caMdaravAnA citArA pitAnI AgavI kalAsujhathI eka anokhI jhajhaNAvatAM vizAkhI vAyarA. milanasuka haiyAM prasanna parimalanI suSTi saje che. mAtAnA maMdiramAM caMdaravA vizeSa vaparAtA hovAthI mAphaka khIlI UThe che avanavI unio, madhurA saMvedane tathA tenI madhyamAM pADA para beThelAM cAmuMDA ane visotamAtA hoya, bhAvinA anerA svapano sAkAra thatAM jAya che ane saMbhaLAya che sAme deya yuddha khelata hoyadaitya joDe latAM kALakAmAnA rAya, pramanI zaraNAInA mAdaka sUra... kUkaDA para beThelAM bahucaramAtA hoya vAghanA vAhana para aMbAjI hoya, bAna , ; AMgaNe lagna levAtA hoya tyAre konAM haiyAM AnaMdathI nAcI bakarA para melaDImAtA hoya, rathamAM gaNI hoya. hAthI para harSada- na cho ? vararAjAnI baheno te raMgaberaMgI cALI ane caNiye, mAtA hoya ane UMTa para raNanI mAtA ( UMTavALa! ) hoya. judA judA pagamAM rUmajhumatAM jhAMjhara, hAthamAM rUpALI majAnI baMgaDIo, gaLAmAM caMdaravA para judI judI bhAtA hoya che. je mAtAne ca dara caDAvavAno rAmanAmI, jharamara paherIne AnaMdathI ghelI ghelI thaine phare che, tenA hoya e mAtA paDadAnI madhyamAM AlekhAyAM hoya che. dilamAM avanavA vicAronI vaNajhAra zarU thAya che te dayAmaNe cahere mAtAnAM citro uparAMta caMdaravAmAM paurANika kathAo paNa jIvaMta bhAI AgaLa namaNAM haiyAMnI Arajhu rajU karatI prazna pUchI bese che; bane che. moTA caMdarayAo para ne mahAbhArata ane rAmAyaNanI citra bhAI ! tame te have bhAbhIvALA thavAnA kharUne ? paNa bhAbhIne maya kathAo jovA maLe che. caMdaravAne uoga dhArmika dRSTie thato lAvIne A lADalI bahenane bhUlI to nahIM jAvane? bhAInuM haiyuM hovAthI temAM dhArmika pratIke vizeSa hoya che. kALInAgane nAthavA paNa bahenI AgaLa lADa kare che te tarata ja bolI UThe che: zrIkRSNa, be pIo mALaNo, sAta satIe, jamaNI, bhuvA, DAkalA are gAMDI ! je tuM ema ja mAnatI hoya to cAla mAre nathI vALA, vAjiMtravALA, kALabhairava, bAvA, panihArIe, rAjAnuM lazkara paraNavuM. mArA snehanI saravANI mArI lADalI bahena tarapha ja padAra, ghoDesvAra, sipAIo, pUjArIe, rAmalakSmaNa, sItAne AjIvana vaheze. bahenI to bicArI gabharU gAya jevI bhoLI che. UpADI jate rAvaNu mRga mAratA rAma, parvata UpADatA hanumAna, te te rUThelA bhAine manAvavA kAlAvAlA kare che ane bahenInA AMdhaLAM mAbApane kAvaDamAM laIne jAtrA karAvatA zravaNu, prakAzato paravALA jevA haTha parathI gIta sarI paDe che: kaLajuganA vAyarA, sarakArI kAyadA, sUrya, harizcaMdra-tArAmatI, rAdhAkRSNanuM rAsamaMDaLa vagere AlekhAya che. ajitabhAI paraNyA vinA kema cAlaze ? pazu pakSIo ane jaLacara paNa caMdaravAnA suzobhanamAM upayogI kaho to ajitabhAI vIMTI ghaDAvI dauM, pratIka banI rahe che. hAthI, ghoDA, vAgha, siMha, haraNa, bhUMDa, pADo, mIne purAvI dauM paraNyA vinA kema cAlaze ? Jain Education Intemational www.ainelibrary.org
Page #650
--------------------------------------------------------------------------
________________ 670 caturabahenI bhALA bhAi pAse paraNavAnI hA paDAvI le che. pachI teA zarU thAya che lagnanI dhamAla. varakanyAnA dharane gAra gAramaTIthI lIMpI-le gupIne vAdaLI jhAMpathI opatI khaDI karIne phulaphaTAka jevuM banAve che. ti caMdaravA, cAkaLAM, DhakriyA. bArazAkhayA va, suMdara maLanA bharatakAmathI sajAvavAmAM Ave che. lagnanA divaseA najIka AvatA Aya che tema tema lagnavALA ghera ADeAzI pADeAzI tathA sagA sabaMdhIo bhegA thAya che. bhA--mATalAmAM puravA mATe kApaDa tathA suvALI jAya che. yazagA ane trAMsAnA manathI vAtAvasu na dardI bane che, ne gavAya rAja vaDelI pArTa prabhAtiyAM varanA dAdAra vaDA para lAvavA bhAgyA hUMDI, varanA dAdAre lIdhI mAjhama rAta ke nAke DerA tAriyA AkarUM gAmanI vaLI bAra ke vacamAM vAdhe mAMDavo, mAM vaDe re mAre baLavaMtabhAinI jUi ke zAMtu vahunI cUMdaDI. A bAju kanyApakSavALA lagnanI dhamAlamAM paDe che. gAramahArAjane AbAvIne Rgna mATe sArA yAra tathA niyione mukta nakkI thAya che. lagna lakhAya che. drAkSa, sApArI, ka', sAkara ane lagnanAM ema pAMca paDA, savA hAthanuM lIMgAraMganuM rezamI kapaDu' tathA paisa lagna sAthe mokalA che. anya sagA sabapIne yAda karI karIne netarAM devAya che. teAtarAM paNa keAnI sAthe mokalAya che? lIlI pILA pAMkhanA sabhyo 3 miyA deza paradeza ja jAje bhamarAnetare... meAra tArI sAnAnI cAMca, mArI tArI rUpalA pAMkha mora bAje maNe deza. mera naje bhAthamaNe deza vaLatA jAjere vevAyAne mAMDave ho rAja... sakhIo sAthe pAdara pharavA gayelI kanyAne piyunilananI yAda sattAve che. te vRkSanI namelI kaLAne datathI jaLagIne UbhI che. vaizAkhI pAyAnI laherakhIo tene DAbAvI jAya che. vaizAkhI vAyarAne ta pIne koDIlI kanyA rAyaparane sadezA paNa mokalI de che. rAyavara vahele Ava, suMdara vara vartuleza Ava; ^[*] ziyA lagna rAyavara vahI jaze re. tyAre muratiyA paNa medhrA thAya che. e lADathI pratyuttara pAThave che: vano kacarAnI cArIo nita paNa, huM to patarAne tArA nadi para huM teA lakaDAne bAjoTha na paraNuM. bheLI kanyA kahe che ke tane koNe kacarAnI AvI ke lAkaDAne bAjo paraNAve che. mArA vAlerA ca tane to nA pene gA, rUpA bA ane bAMbAnI evIe paravAnuM maLI mATe vahezerA Ave. nahI teA ghaDiyA lagna rAyavara vahI jaze. tyAre vararAntane navI madhura kalpanA sUjhe che e tA kahe che atyAre kema lagna gAThavyA che? atyAre tA--- cAra vaizAkhanA taDakA po gherI baLadanA pagare taLavAze gArA nayA bharAze, gerI jAnaDIe za maLI thAze. [ bRhada gujarAtanI asmitA paNa catura kanyA javAbanA mIThA jAduthI vararAjAnuM hRdaya jItI che. tyAre vararAnta ThAvakA thaine mAnI jAya che. lagna nirdhAryAMnI tithi agAu cothe divase varakanyAnA dharamAM jamIna zIpane tenA para borDa mUkIne upara cAbAnI tamalI para gAtrIjanI sthApanA karIne varakanyAne tenI pUjA karAvavAmAM Ave che. gAmaDAmAM gAmaloko nALiyera khAne graMtha vadhAvavA Ave che ane badhAne gALa paravAmAM Ave che. ma lagna agAu trIje divase maDavA nAkhavAmAM Ave che. suthAra mAdhdha karane bhAve che, tenuM pUtna karIne tene mALa bAMdhIne vararAjAne nIrALa bAMdhavAmAM Ave che. mAmalA mAMDave Ave che. sAra, patAsA ane geLa vaheMcAya che. gItA gavAya che: lIlavA dAsa chAyA vInA mAMDavA mubhAi dAne putra ApaNe zAMgapei. mAnada thAnA ! dIkarA tujane paraNAvuM kazI kuTu La tevuM ApaNe agariye Anada tenA mAMDavAnA divase sAMje pasa bharAvavAmAM Ave che, athavA phuleku caDAvavAmAM Ave che. sagAreTI pakakSAnI keDI para vArAne besADIne vAjate gAjate vanadira nAce la javAmAM Ave che. strIsamAya gInA gAma Da A khAdIne sAphA bharate bharyAM AvelA UbhalAne dezare, A sAre| kayAMthI vAparyA ? eDI paherI joba nisaryAM, joI rahyAM AkarU gAmanA zeDa re... phUlekAmAM pharIne badhA ghera Ave che, vararAjAne athavA kanyAne gaNezasthApanAvALA gharamAM bAjoTha upara UbhA rAkhIne hAthamAM cAkhA ane ghauMnA khokhA bharAvIne strIe ukaDInI sthapanA karava mATe jAya che. badhI strIo pheMkInuM sthApana karIne kharSe tyAM sudhI vara nyAne mauna pALavAna hoya che, jo mauna na pALe to tenI sAsu mUMgI banI jAya evI lokamAnyatA che. vivAda hoya tyAM vIsa prakAranA vA vAya. eTale zAMtithI kAma levu karaDA jema badhe kacarA samAve che tema ukaraDInI sthApanAthI irSyA, rAga, dveSa va samAi jAya che. tyAra pachI vara-kanyAne jaDa vAsavAmAM Ave che. varakanyAnA phAibbA leDhAnI kaDI mAthAnA vALanI laTa sAthe bAMdhe che. AthI bhUta vagerethI varakanyA rakSAya che evI mAnyatA che. pachI zarU thAya che pATa utarAvavAnI vidhi. tyAre paNa vAtAvaraNa lagnagItathI raLiyAkapha bane che. vInA sA| te savA lAkhano bAMdhajo bAMdhane sariyAne ghera ra hozilA vIrA, tamAre jAvu che. kanyA paraNavA. pachIthI maga, haLadara ane telamAMthI banAvelI pILI dhammara pIkI panhAne caLAya che. pIThI cALe pIThI sALaM pitarANI hAthapaga cALe re varanI bhAbhI. mukhaDA nihALere varanI mAtA.
Page #651
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya ] 671 pahelI pIThI caDaze re mArA iyAvarane saMbhAraNArUpe badhA kuTuMbIonA ghera kaMkunA thApA mAre che. bIje utaratI caDazere pelI choDIne... divase vahelI savAre jAna javAnI taiyArI thAya che. velaDImAM mAmATaluM baLadane makhiyADA, maraDA, zigaroTiyA ane raMgaberaMgI baMdhAya che gADAnA paiDAM para nALiyeranuM pANI siMcAya che kanyAnA AbhalAM bharelI jhalothI zaNagArIne jAna joDavAmAM Ave che. be mAtApitA, dAdA, kAkA, kuTuMbI tathA sagAsaMbaMdhIo pAdara sudhI pAMca gADAmAM besIne jAna sAthe jAnaiyAe sAsarIvAsa tarapha prayANu vaLAvavA mATe Ave che. vasamI vidAyathI vAtAvaraNa kAruNyathI gheTuM kare che varanI bahena te kalI paNa saMbhAtI nathI te trAMbAnI leTImAM bane che. kanyAnA manamaMdiramAM piyAmilanane mIThe taravarATa hovA sepArI ne paise na khIne vararAjAne mAthe khakhaDAve che. gADA tAra- chatAM mAtA pitAnI zILI chAMya choDavI paDe che tenuM du:kha akathya vavAnI harIphAI thAya che ane maMgaLagIte gavAya che. ane asahya che. kanyA raDate haiye mAtApitAne page paDIne potAnA koyala beThI jUnAgaDhane gekha, navajIvananA mAMgalyapaMthe prayANa karatA pUrve potAnA jIvanamAMgale moraliyo beThe re mane kAMgare ho rAja. mATe AzISa mAge che. keyala mAge cuMdaDIonI jaya dAdA ! amere lIlA vananI carakalaDI ajitabhAI mAge re bhaNiyela lADaDI ho rAja. uDI jAzuM paradezajo. sAsare pahoMcyA pachI dhAmadhUmathI vararAjAnA sAmaiyA thAya che; dAdAne vahAlA dIkarA, amane dIdhAM paradezajo. ane jAna utAre jAya che. jamavAne vidhi pUro thAya na thAya tyAM mAtapitAe avanI peThe jatana karIne sAcavI rAkhelA ratananA te mAyarAnI taiyArIo cAle che. vararAjA pakhAya che. mATInA viyogathI dhrujI UThe che sau koinI AMkhamAM comAsu bese che sarakhI keDIyAmAMthI banAvelA saMpaTiyA pheDavA mAM Ave che. pachIthI vara sAheliyA sAsare sidhAvatI sADIne zIkhAma Ape che. rAjAne maMDapamAM ugamaNuM mee besADIne gora mahArAja bUma paDe sasarAnA aDaka ghUmaTA, sAsune pAyare paDaje, che. kanyA padharAvo sAvadhAna, tyAM kanyAnA mAmA kanyAne laI maMDa- jeTha dekhI cha bela, jeThANIne vAda na vadhaze pamAM Ave che. ane gIta gu javA lAge che nA derI lADake, tenA hasavAM khama. trAMbATUMDI navAja UMDI te ghara bahenI paraNajo re. nAnI naNadala jaze sAsare tenA mAthalaDAM gUMtho. mAtA jevAM sAsu hoya te te ghara bahenI paraNajore, mAthA gUMthIne sevA pUra pachI sAsariye vaLAvajo. pitA jevA sasarA hoya to te ghara bahenI paraNajore. ghammara ghUgharA vagADatA baLada haraNaphALe gAmabhaNI deDe che. jAna bahenI jevA naNadI hoya to te ghara bahenI paraNajore, ghera pAchI pharatAM dhAmadhUmathI sAmaiyA thAya che. varanI bhAta vadhAre vIrA jevA diyara hoya to te ghara bahenI paraNajore. che. varakanyA gulAle rame che. gotraja AgaLa rUpiye ramAya che rUpi mAyarAmAM navadaMpatinA cheDA cheDI baMdhAya che. navamahAnuM pUjana jIte tenuM gharamAM calaNa rahe che ema sau mAne che. kuLadevatAnA thAya che. hastameLApathI varakanyAnA AtmAnuM ekaya sadhAya che. sthAnake mIMDhaLa cheDAyA bAda vahelI vahelI AvI pahoMce che. mila. pachIthI cerInI vivi thAya che. kuMbhAra corI racavA mATe mATInA nesuka haiyAmAM mIThI jhaNajhaNATI prasarAvatI amRta jevI madhura nAnA moTA 28 vAsaNa laI Ave che, maMDapanI cAre bAju corI milananI rAtri ane thAya che akhaMDa kaumAryavratanA AnaMdathI ujavaNI. racAya che agni devanI sAkSIe varakanyA AjIvana sAthe rahevAnA paraspara kela Ape che. kSetrapAlanuM pUjana thAya che agnimAM javala homAya che. mAtApitA taraphathI kanyAdAna devAya che ane maMgaLa gujarAtanuM rAcaracIluM pherA thAya che. mAyarAmAM paheluM maMgaLa varatAya re. gujarAtanI AgavI evI gRhavidhAnanI zailI che. sIdhe pahele maMgaLa gaurInA dAna devAya re. prakAza TALavAne mATe ghara vacce khule caka rAkhI levAnI bIje maMgaLa cAMdInA dAna devAya re. yukti prazaMsanIya che. enuM gharane sAcuM vizrAmasthAna trIje maMgaLa senAnA dAna devAya che. batAvatuM evuM upaskara sAhitya paNa nedhapAtra che. suvarNa cethe maMgaLa kanyAdAna devAya re... sAMkaLethI jhUlato e hIMcake e gujarAtanuM priya rAca kanyAdAna pachI varakanyAne ghIthI tarabaLa sAkari kaMsAra pIrasa. ! che. 'vasaMtavilAsa'nA duhAomAM enuM kAvyamaya varNana che : vAmAM Ave che, pararapara keLiyA levAya che. tyAM ene anurUpa gIta | gujarAtanAM tAraNuM, cAkaLA, caMdaravA jevA gRhanA zaNagAra, paNa vahetuM thAya che, varapakSanI jAnaDIo te khUbaja raMgamAM che. | baLadane tathA ghoDAne oDhADavAne raMgaberaMgI oDhA tathA lADo lADI jamere kaMsAra, lADInI mADI TaLavaLe sAja sudhI A gRhakalA phelAyelI che--athavA have te dIkarI mane AMgaLI caTADa, kaMsAra kevo gaLyo lAgere ? 'hatI' ema kahevuM paDe che. sAMgA-mAMcI jevAM upaskara, bhADI tuM' te paraNI ke nahIre kaMsAra kevo gaLe lAge re? | vAMsanI ADI paTTInA banelA cakane paDadA-e gujarAtanI Ama dhAmadhUma ane AnaMdetsavamAM cerI ane mArAM pUrAM ! AhavAne anurUpa jIvanasAmagrI che." thAya che, ane te divase sAMjanA varakanyA lagnanI yAdInA mIThA Jain Education Interational
Page #652
--------------------------------------------------------------------------
________________ 672 jI. AI. AI. sI. nANAMkIca sahAya Apaze 1968 mAM sthapa ela gujarAta inDasTrIala InvesTamenTa kAperizana limiTeDa, gujarAta sarakAra dvArA sAMcAlita pablika limiTeDa ka patnI, gujarAtanA cAlu tathA navA sthapAtA udyoge ne nANAMkIya sahAya ApavAnA uddezathI zarU karavAmAM AvI che. jI. AI. AI. sI. sarva prakAranA udyogane mada ApavA tatpara che, pachI bhale te khAnagI mAlikInA haiya, bhAgIdArImAM DhAya, pablika ke prAveTa li. kaMpanInA rUpamAM DhAya, nANakIya madada paNa vividha rUpe apAya che. lAMbA gALAnuM dhIrANa rUpe, sthAyI arakayAmate para ziDayUlDa e'konA sahakArathI 7pa% jeTalAM dhIrANa ApIne, bIjethI maLatA dhIrANu sAme gera'TI ApIne, mUDIrAkANamAM bhAgadArI tedhAvIne, ke zera-mUDImAM sIdhI bhAgadArI dvArA A uparAMta jI. AAI. AAI sI. li. keLavAyela ane kSamatAvAna TekanIzIne ke enjinIyyare te emanI peAtAnI yeAjanA mujaba navA udyoga sthApavA maTe sthAyI askayAmata vinA vyaktigata dhIrANu rUpiyA 2 lAkha sudhI ane bhAgIdArI hoya te rUpiyA 3 lAkha sudhInuM' dhIrANa kare che. amane lakheA athavA maLeA, AApane kevA prakAranA nANAMkIya sahAyanI jarUra che te viSe ApaNe vigate carcA karIzuM. Giic Jain Education Intemational. [ bRhada gujarAtanI asmitA gujarAta inDasTrIala invesTamenTa korpo. li. naTarAja cembarsa, ceAthA mALe, Azrama roDa, navaraMgapurA, amadAvAda-9. phona : 54968
Page #653
--------------------------------------------------------------------------
________________ N kara . pogo gujarAtanI gauravagAthA kalA-sthApatya : -zrI ravizaMkara ma. rAvaLa itihAsanAM aneka prakaraNane prAraMbha thayA pahelAnA prAcIna pratIti karAvatAM paraMparAgata anya sthAne Aje paNa i. sa bIjA avazeSomAM gujarAtanAM kalA ane sthApatyanAM svarUpo acUka ane sakAthI AMThamAM raukAnAM pazcima bhAratamAM thaI rahela virATa spaSTa AkAramAM have pratyakSa thayAM che. kalAprabhavanI daSTigocarama zakti che. mahAbhAratanA yuma pUrvenI eMdhANI ApatAM tAmrayuganAM, harapA zirAvihArathI alaga evA pattharanA bAMdhakAmathI nirmANa ane mohe-je Derane khaMDera nagara ane siMdhu khINamAM maLelI pAmelAM draviDa svarUpI maMdire, gopa kadavAra ke kaLasAmAM che tenAM vasAhatonI paraMparAvALAM saurA"nAM raMgapuramAM ane lothalamAM maLI gotra dakSiNanA mahAbalipuramanA khaDakamaMdira sudhI ke jAvAmAM AvelAM vikasita mAnava saMskRtinA purAvArUpa nivAse, bhATI racAyelAM te kALanAM maMdira sudhI nIkaLe che te badhAM bhAratanA mudrAo, alaMkAra ane pAtra joI keIne paNa pratIti thAya ke sthApatya kaLAnA Adi svarUpamAM gaNanA pAmyAM che. A bhUminA prajAmAM le na vAcana ane kalA rasikatAnI ucI gupta sAmrAjyamAM kaLA-zipanI saMskRtie suvarNa yuga sarve samajaNa prakaTI hatI. pAtro paranAM suzobhanomAM mApa meLa ane hatA. azekanI dhama ghoSaNA jema ja saurASTranA girI nagaramAM ke suracanA tema ja mATI mudrAomAM paricita prANuonAM surekha kacchanA kaTAi kerAnA maMdira sudhI jAtIya samAnatA ane kSA AkAro ane maNI-maNukA tathA AbharaNAmAM, suvarNakALanI, kaLAnI niHza ka batAvI zake che. kALanA jhaMjhAvAtamAMthI bacelA thoDA paNa eka prakAranI siddhi najare paDe che, te sAthe evI samRddhinA A avaze zreSTha kalA ane sthapatio samAjamAM maLI kAraNarUpa vANIja, vepAra ane nAgarika vyavasthA sUcavatA mArgo, AvatAM haze evuM sahaja anumAna karAve che paraMtu anya nAgarika jaLavAhinIo ane bhavananA bhUtaLakhaMDo paNa jovAmAM Ave che. kalAo-purANa, daMtakathA ke kAvya sAhityanA zilAlekho dvArA ja AvI saMskRtimAMthI gujarAta saurASTranAM janapatha, nagare ane khyAla meLavI zakAya. ajantAnI ziSTa parivATIvALI kaLA praNAli. lekajIvananI paraMparA phelAtI AvI che. temAMthI ja saikAo pachI gujarAtamAM hatI ja enA daSTAMtarUpe gujarAta-mALavAnA sImADe kuSANu, gupta ne maitra mahArAjanA zilAlekha, tAmralekho ane Avela bAganI guhAe mejUda che. ajaMtAnI kaLA samagra ezisikkAoe itihAsane AkAra Ape che. yAnA kalAkanI dharI hatI tene prabhAva gujarAtanA khuNe khuNA tAjetaramAM uttara gujarAtamAM zAmaLAjI pAse devanI morInA sudhI prasaryo hoya ema mAnavAmAM jarA paNa atizakita na gaNI pradezamAMthI vizALa bauddha-vihAra ane stUpanA ukhanana saMzAdhane zakAya. Aje kene khAtrI karavI hoya te ajaMtAnA citramAMnAM tUpamAMthI maLela arika avazeSanA dAbhaDA paranI tithI--saMvatsara, keTalAMka alaMkaraNa koTAdanA maMdiranA zilpamAM baMdU maLI nAmo ane pakava mATInA rUcizreSTha suzobhana ane zilpAe zake che. gujarAtanI bhUnijAta, kalA pratibhAnA, apUrva namUnA ApaNane paNa gujarAtanI kaLAnI saMniddhi tyAM ja samApta thatI nathI. sAMpaDayA che. itihAsane mArgakrama A rIte surapaSTa thatA Ave che. I. sa. i kaukAmAM tibeTanA baka itihAsa lekhaka tArAnAthe bhAratanA itara pradezonA samakAlIna prakAromAM te khullI spardhA kare che. lakhyuM che ke bhAratamAM marUdezamAM IMgadhara nAmanA citrakAre eka sAmAnya mAnavIne A vastu vizeSanA vaijJAnika mUlyonI gUMcamAM na navI citra zailIne prastAra karyo che. zRMgadhara kanAjanA rAjAne nAkhatAM sAdI vicArasaraNI sUjhADe che ke samRddha sAmrAjyanA Azraye azrita hato ane tyAMthI maitrIkanA rAjyamAM tene vadhu sakAra maLe dharma-ciMtana, kalA kArIgarI ane sthApatyane bahALA vistAramAM hoya tevA ullekha che. vikAsa thaI rahyo hato. A zugadhare je citrazailI prasArI tenA namUnA gujarAtamAM valabhI sAmrAjyanI najare joyelI paristhitinAM varNane tathA aprApya che paNa sAtamA-AThamA saikAnAM ajaMtAnA temaja IlUranA samrATa harSanI rAjya saMpatti ne saMskAra pravRttionI sAkSI cInI ziva temaja jaina guphAnAM citromAM eka navI zailIne udbhava thayo pravAsI ena. saMge ApyAM che temAM prajAnA vyApAra uparAMta jaNAya che jemAM ajaMtAnI prAcIna sukemaLa bhAvavAhI rekhAvalIne atula samRddhi ane saMskArane khyAla ApI sAdhuo mATe guphA lepa thayo che. Urmi-sabhara caherAne badale eka upajAvelI rIti vihAranI kaLA mATe vizeSa Adara ane Azcarya batAvyAM che pramANe aNiyALAM nAka ane eka cakSu bahAra paDatuM hoya evA deva ane yakSoe karyA hoya evAM mahAlayo ane girI-vihAranI deDha cakSuvALA caherA ane lipI mareDa jevA aMga-upAMgonA Jain Education Intemational
Page #654
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA Alekhane najare paDe che, te A zailI hoya tevuM mAnavAne vidvAnone kayuM. rUdramahAlayanA alabatta avaze te che paNa itihAsanA pUratAM kAraNo maLyAM che. iluranA kailAsa maMdiranI chata upara AvAM varNana pramANe te ativistAravALuM bAra rUdranA bAra pALavALuM eka citranI sAthe mokagvANuM evo ulalekha che. A bhoja paramAra te utuMga maMdira haze. kahevAya che ke tenI dhvajA pANI bharavA jatI 11 mA saikAne jayasiMha siddharAjano samakAlIna dhArAnagarIne strIo joI zakatI. ja rAjA hoI zake. to pachI bAramA saikA pachI maLI AvatAM jayasiMha siddharAjanA samayamAM baMdhAvela tripuravI prAsAdanuM tAla patra para cItarAyelAM kaha5sUtro ane graMtha pATalIenAM citronI kAvyamaya varNana maLe che te parathI prAsAda, maMdiro ane dikSAparaMparAnA mULa e ja citro hoI zake. vaLI pachInA saikAomAM toraNa bAMdhanArA uttamottama sthapatie rAjyamAM hatA evuM pramANa gujarAtamAM paMdaramA saikA sudhI e ja zailImAM graMtha citro thayAM maLe che. te ja samayanI AsapAsa baMdhAeluM moDherAnuM sUryama dira ja karyA che. A graMthacitronI vipulatAne lIdhe eka vakhata tene ane raMgama Dapa tathA kaMDa temanI kalpanA zaktinA sacoTa purAvArUpe jaina kaLAnuM nAma maLeluM paraMtu citravidenA saMzAdhane have rAja Aje gujarAtanuM eka darzanIya sthAna gaNAya che. sthAna, mALavA, mAravADa ane pazcimabhAratanI ajaMtA pachInI siddharAja pachI kumArapALe atula rAjya samRddhine zobhe tevAM apabhraMzakaLA tarIke te vyApaka hatI evuM svIkAryuM che. eTaluM ja devamaMdira, prAsAda-vAvo baMdhAvyA ane semapurA zipIoe nahIM paNa baMgALa, nepALa ane dakSiNa bhAratamAM te ja zailIno maMdiranI racanAmAM staMbhanI zobhA vadhArI maMDapanA aThAMza vadhArI vadhatA ochA aMze prasAra thaI cUkyo hato evAM pramANabhUta citra vistAravaMtA haLavA rUpanI vizALa racanAo karI ane zreSTha na na graMtho maLI AvyA che paNa gujarAtamAM 15 mA saikA sudhI te ja zailImAM vasaMtavilAsa, bALagopALa stuti, devI totra vagere citra bhImadevanA samayamAM tenAM maMtrI vimaLazAhe delavADAmAM, Asa maMdiramAM amara karyA che. yukta graMthe maLI AvyA che ane zRMgadharanI saLaMga paripATI gujarAtamAM vyApaka rIte suprApya banI che te gujarAtanI gauravagAthA | teramA saikAmAM alAuddInanA rIe gujarAtanA ghaNA rathAche. muslima samayamAM paNa gujarAtanAM zrImaMtajanoe e zailInAM patyone nAza karyo te paNa pachIthI gujarAtanA dhanika-zrImaMtoe kalpasUtra citrita karAvavA lAkha rUpiyA kharcAnA ulekha che. zatru jaya, Abu, giranAra upara kArIgaronI jamAtane kAme lagADI sthapatya svarUpothI girItIrtho zaNagAryA, tenI nirmANakaLA ane zebhA | mugala samayamAM apabhraMza zailInA ghaNuM citrakAro gujarAta jagatanA pravAsIone AkarSe che. haju paNa somapurA zipIenAM temaja rAjasthAnamAMthI dIkahI gayA temAM agiyAra jeTalA gujarAta parivAramAM evA jJAtAo paDayA che ke jeone navA yuganAM bAMdhamAMthI gayA hatA evuM abula phajhalanuM vidhAna che. ane temaNe kAmomAM taka ApavAmAM Ave to evA ja bhavya nirmANa karI potAnAM nAmo sAthe bhIma gujarAtI -sUra gujarAtI evAM upanAma zake ghaNI bAbatomAM pazcimanI keLavaNIe bhAratanI zilpa ane joDyAM che. sthApatyanI paraMparAne anAdara karyo che tenuM prAyazcita bhAratanA nava kAja ane gupta rAjyanA zAsana kALamAM temanA sAmaMta vidhAtAo karavA sajAga nahIM bane to hajAro varSanI kalA saMskRtinAM pratihAra rAjyamAM IDarapradezamAM nAnA vistAranA ghaNA suMdara sarva jharaNAM lupta thaze. maMdiro ne zi95 pratimAo thayAM te Aje paNa raDA himatanagara | muslima yugamAM sthApatyanI rUpakalAne anAdara thayo hato. paraMtu zAmaLAjInI AsapAsanA verAna pradezamAM jovA maLe che tenuM zilpIonAM TAMkaNuM aTakyA nahoto. rANapUranA meghanAda maMDapa para ja tANakAma, dhAra pradeza maMDapo ane pratimA nirmANanI sapramANatA racAelI amadAvAdanI jummA marajada, lAladaravAjAnI sIdI marajIdanI ane sIIva gujarAtanI zilA samRddhi che. temAnI vizvadarzananI vRkSadhaTAvALI jALIo, hiMdI alaMkaraNovALA minArAo ane pratimAnI paraMparA kaThalAla ane muMbaI-parela viratAromAMthI aDAlaja ke dAdA harInI vAva Adhunika paradezIone paNa A maLI AvI che. elIphanTA yA dhArApurI guphAnI trimUrti e purAtana racanAomAM dekhAtI kalpanA ane racanAzakti maMtramugdha saMpradAyanuM eka mahAna keMdra hoya te paNa saMbhavI zake. karI zake che. solaMkI yuga pUrvanI zilpakaLAnA zreSTha namUnA rU5 akoTA aDhIso varSa pachI mugala samrATa akabare phatehapura sIkInA sthAnamAMthI maLelI dhAtunI jinamUrti ane eka nArI pratimA mahAlayo bAMdhavAmAM gujarAtanA sthapationuM mArgadarzana meLavyuM dhAtu zi95mAM gujarAtane anokhuM sthAna apAvI zakI che. uttara hatuM te aitihAsika daphataramAM che. guptakALanA sthApatya ane zilpa prakAro upara Do. umAkAnta zAhe TheTha 18 mA saikA sudhI haThIsiMganuM maMdira bAMdhavAne gujarAtamAM saLaga sUtratA siddha karI che. ane selaMkI yuganI pUvanI kaLA zi95ttAtAonA jutha maLI zakyo hato. samRddhi para prakAza nAkhyo che. zilpa sthApatyanA prakAro sAthe bIjI aneka kalAo gujarAtanA kAjanA sAmrAjyano aMta AvatAM gurjara pratihAra svataMtra nAgarika jIvanamAM pAMgaratI hatI. kharATIkAma, dhAtukAma ane banyA ane mULa mahArAjAdhirAja pada dhAraNa karI, sarasvatI vaNATakAma mATe gujarAta jagamazahUra hatuM. gujarAtanA zrImaMto ane tIre, pitAnA iSTadevatA mahArUdranuM madira zrIsthaLamAM yajJa karI sukhI gharanA jarUkhA, dhAradeze bArIonuM lAkaDakAma nakazIonA bAMdhavAnuM zarU karyuM ne tenA vaMzaja jayasiMha siddharAje te pUrNa lUmakhAthI jhAkamajhoLa lAgatuM. e lAkaDAnI kArIgarInI vividhatAno Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #655
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya ] 175 koI pAra nathI paththarakAmanI spardhAmAM utaratA hoya tema sutAroe nagara joyuM paNa nathI evI rabArI komanI ramaNIo dhUDa mATInA maMdiranI tamAma nakazIvALAM ghara, derAsare banAvyAM. DholIyA, pATo, thepaDAne sajAvIne upara kamAvela ane nakazI upajAve che tenA mAcIo vagere kharATI kAma para lAkha rasanA raMgaberaMgI suzobhano pATha zI rIte temaNe meLavyA e paNa AjanA amerikana pradarzanamAM utAryA ane te paranA gAdalAM, galIcA, takIyA mATe rezamI maza, navAI banI che. rUonA kArakhAnAM thayAM tene vepAra deza paradeza phelA. ane gujarAtanI nAgarANIonAM navalAM vastronI vAta kahevA maMdiranI dhAtupratimAonI kaLA sAthe AkRtio ane alaM- graMtha karavo paDe. pATaNanAM paToLAM, amadAvAdanAM kinakhAba mazarU, kArevALI dIvIo, hIMDALAnI katAvela jevI sAM Lo, tevA ja chAyala chApo ane pAra vinAnI alaMkAromAMnI enI kaLAnI sonArUpAnA patrAvALA bAjaThavALI gRhasthAinuM dravya samAjanA kRtio, jAti jAtivAranI vastro ane alaMkAra paranI rUpakRtio kArIgarAe pahoMcatuM ane grAmajanomAM bharata bharelA cAkaLA toraNa haju vaNadhI paDI che. ane motIthI bharelA paTA, IDhANIomAM ajaba dhIraja ane A pArthiva padArthomAM gujarAte potAnI samRddhi-saMskAra ane kapanAthI nirakSaranArIonAM hAthamAMthI prakaTelI kaLAvADIo AjanAM maMgaLaka9panAone AkAra Apyo che. temAM gujarAtanI alaukika myujhiyamanA Azcarya banyA che. kAThI jAti parAkramazurI hatI tevI amitAnuM darzana thAya che. jenA vaDe gujarAtanI saudaryabhAvanA ja kaLA karAmata temanI gRhadevIo pAse hatI. kAThIyANIne eraDe, anekhA rozanI dhAre che, tene svIkAra Adara ane punaH pratikA anokhI rozanI dhAre che tene svIkAra A paTArA, DAbhaDA bharatakAmanI samRddhimAM kuTuMba mATe ja nahIM paNa karavI e AjanI taraNa peDhInuM, lokanetAonuM ane prajAvidhApALelA gAya, baLada ane azvane paNa zaNagArI devI banAvI detA yukenuM temaja nagara vidhAyakenuM prAdhAlakSya ane parama kartavya kacchane sImADe bannInI gRharANIonA bharelAM kapaDAM ane banavuM joIe. ane samagra bhArata gujarAtane potAne lADIle badane Aje paNa raMga ane AkAranI eka naisargika bakSisa che. pradeza gaNe evI tamane sevavI joIe. jaya gujarAta-jaya bhArata. zrI dhArI vividha kAryakArI sahakArI maMDaLI mu. dhArI ( ji -amarelI). (saurASTra) sthApanA tArIkha : 6-4-50 noMdhaNI naMbara: 482-1108 zerabhaMDoLa : _78500 sabhya saMkhyA : 309 anAmata phaMDa : 12000 kheDUta : 288 anya phaMDa : 6900 bInakheDUta : 21 maMDaLI rasAyaNIka khAtaro, khetI mATe pAkanI davAo, kheDUto mATe vyAjabI bhAve bIyAraNa ane jIvana jarUriyAtanI cIjavastuo pUrI pADe che. nANA dhIradhAra, kruDa oIla vagerenuM kAmakAja kare che. bhAnubhAI naMdalAla mahetA haribhAI premajIbhAI maMtrI pramukha - vyavasthApaka kamiTinA sabhya - zrI haribhAI premajIbhAI zrI becarabhAI jerAmabhAI zrI raNachoDabhAi rAjAbhAI zrI bAvabhAi narasIbhAi zrI habIbabhAI valIbhAI zrI DAyAbhAI rUDAbhAI zrI kAnajIbhAI karazanabhAI - -- - - -- --- - -- Jain Education Intemational
Page #656
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bulada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI rANIvADA khe.vi.kA. saha maMDaLI lI. mu. rANIvADA zrI sAvarakuMDalA nAgarika saha. beMka lI. | mu. sAvarakuMDalA (tAluko mahuvA) (jila-bhAvanagara) sthApanA tArIkha : noMdhaNI naMbara : - zerabhaMDoLa : 176 80-00 sabhya saMkhyA : 97 anAmata phaMDa : 4 20-00 kheDUta : anya phaMDa : 800 bInakheta : - (tAluka-sAvarakuMDalA) (jila-bhAvanagara) sthApanA tArIkha : zerabhaMDoLa : anAmata phaMDa : anya phaMDa : 5-3-56 noMdhaNI naMbara : 1531 76210-00 sabhya saMkhyA : 22 00 58796-00 21325-00 IrachAzaMkara dayALajIbhAI desAI bhIkhAbhAI bAdhA mAI ma triI pramukha - vyavasthApaka kamiTinA sabhya - (1) bhUpatabhAI nAnAlAla joSI (4) kAnA nAnabhAI (2) mohanalAla rUganAtha joSI (5) harasura DAyAbhAI (3) jeTha bhAI nAnabhAI (6) sIbA bhIkhA bhAnuprasAda ja, trivedI maMtrI lallubhAi zeTha pramukha zubhecchA pAThave che zrI kAMtroDI khe. vi. vi. kA. saha. maMDaLI analI. mu. kAMtroDI (tAluka-sAvarakuMDalA ) (jillo-bhAvanagara) kheDuta sabhya saMkhyA : 117 bInakheDUta sabhya saMkhyA : 8 ja TUMkI mudata tathA mosamI dhIrANa. : * rAsAyaNIka khAtara tathA bIyAraNa vagerenuM vecANa. khetIvADI kSetre kAyApalaTa karavAnuM temaja utpAdana daramAM vadhAro karavAnuM kArya sahakArI pravRttithI ja hAMsala thaI zakaze. kheDAbhAi devazIbhAI devarAjabhAI bhavAnabhAI paTela pramukha -- vyavasthApaka kamiTInA sabhya - kheDAbhAI premajIbhAI kALubhAI devarAjabhAI jerAmabhAi zAmajIbhAi jItubhAI maMtrI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #657
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM pArasIo pArasIe irAnathI nAsIne hiMdamAM AvI vasyA che paNa temanA AgamananA cokkasa samayavirA vistara hakIkata darzAve evA pArasI vikAsa maLI AvatA nathI. bhAratamAM pArasIonA Agamana viro judA judA mata pracakti che. Do. phyunara teA vaya racavAmAM mukhya jathostI dharma gunA hAtha havAnuM mAne che. ane te rIte i. pU. ceAthI sadImAM yA tenI AsapAsamAM IrAnI dharma gurue ahIM AvelA hovAnuM jaNAve che. 'bhaviSya purANu' mujaba pArasIe viSNunA AThamA avatAra bhagavAna zra kRSNanA samayamAM AvyA chatAM, purANAmAM ane anyatra vaparAyelA 'yavana ' zabda purANu jathAstI mATe prAraMbhamAM vaparAyelA hovAnuM DI. spure puravAra karyuM" che. bIna eka mata mujaba i. sa. pUrve chaThThI sadImAM dArAyasa phIstApIe paMjAba jItyuM tyArathI pAra sIe bhAratamAM AvavA mAMDyAnu manAya che, paNa te barAbara nathI. I sa. mADamI sadI agAu pANIno atre praveza thayA ane eka pArasI rAjya paNa orissAmAM sthapAyeluM jaNAya che. ninI caDhAI veLA te. sarakara sAthe pArasIo atre khAvyA hatA. te ja caDAi veLA te ja lazkaramAM eka pArasI saradAra avyo hato ane teNe eka bihAra bar3I madha khAte navuM pAmI rAjya sthApyuM hatuM. tavArIkhamAM te caMdragupta / hiMdu nAme prakhyAta thai ga ! che rajapUtAnAmAM udepura, mevADa vagere rAjyonI sthApanA IrAnanA sAsAnI pArasI amala veLA pArasI rAjavaMzIothI ja thayAnI ka la TAMDe darzAvelI vAta sAcI hoya teA pArasI buniyAdanA mahArASna hiMDamAM mAnya nagavI pelA kahevAyache. cho. A te jarathAstIonA hiMda sAthene saMbaMdha tA hajAro varSathI . be dezo bahu gADha samAgamamAM AvyA hatA. A baMne prajAnA pUrvajo asala eka ja hatA ane e baMnenA dharmo tathA rItarivAjomAM bahu sAmyuM hatuM. narisAnAM urAmAMthI saMkaya IrAnI sikkAo tathA muddAo maLI AvyAM che. vaLI tyAM eka ja thestI Ajazaka deva ( agnimadira )nuM khaMDera paNa maLyuM che. Do. bhAMDArakare paNa pArasIenI eka sabhAmAM avastA bhASA ane saMskRta bhASA vacce ghaNA prAcInakALathI saMbaMdha hovAnuM kahyuM hatuM. Ama chatAM Adhunika yugamAM pArasIonA hiMdanA bhAgamananI gharanA kIka judI ja che. samAnya thayelo trIjo mata Ave che. temanA asala vatana IrAnamAM Isa. 641mAM nahAvazanA rakSetra para jarathAtI rAjayanA aMta AvyA. IrAnane hello kamanasIba pAdazAha yajadagaI. zaheriyAra ArambheA sAthenI laDAimAM hArI gA. tene Amatekha rakhaDavuM paDyuM tathA khArAstAnamAM bhAgI javuM paDyuM. ane i. sa. --preA. DA. dharmendra ma. mAstara (madhuram) 651mAM tenu khUna paNa thayuM. tenI sAthe ja sAsAnI vaMzanA aMta AvyA ane musalamAnonu rAjya sthapAyuM. pAzmInonI paDatInA ane kamanasIbInA divasa tyArathI zarU thaI gayA. Araba sAmrAjyanI sthApanA pachI lagabhaga 250 thIma bAda bakSIkA ala mutakizanA I. sa. 847-861nA zAsana daramyAna zAsakonI dharmAMdhatA khUba vadhI gai ane pArasIe para atyAcAro paNa avadhie pahoMcyA. emAMthI bacavA tee irAnanI cheka pUrvanA kheArAsAna prAMtanA pahADI pradeza kAristAnamAM jaIne rahyA. tyAM paNa AreA na AvyA tyAre dakSiNe irAnI akhAta paranAM horamaja baMdaramAM rahyA. tyAMthI ye emane chevaTe nIkaLavuM paDyuM tyAre IrAnamUni cheDI dariyAmAge kAThiyAvADanA dIva baMdare UtAM. tyAM keTalAMka pI spAM, paNa mAM na kAcchu tyAre tyAMthI nIkaLelA pAchA jaLamArge saMjAna badare AvI pahoMcya... I. sa. 1600nA arasAmAM dastUra bahumana kekAbAda sajAnA nAmanA pArasI dharmagurumbe kArasImAM lakhelA * kisa-e-sajAna nA kAbhyamAM A ghaTanAnuM laMbothI vana zuM che, paNa temAM mukhya nakkI vanA ullekha nathI. tAM dastura hanananA kahevA mujaba yadagadanA parAjaya pachI jathAstIe veravikhera hAlatamAM keTalAMka varSo sudhI jyAM tyAM karavA karyAM. dayAka A samayane pa vAna gaNe che. keTalAka tyArabAdanA kAhistAnanA nivAsanA 100 va, horamajhanA nivAsanA 15 varSa tathA dIvamAMnA vasavATanAM 19 varSa gaNe che. ATalA parathI keTalAka 184 va gaNI pArasIonI sujAna utarjanI tArIkha sAdhAraNa rIte gaNe che chatAM A saMbaMdhI eka noMdha khAsa dhyAnapAtra che. " saMvata 772 varSe, zrAvaNa sudI 9 bAra kAke, za 2. mATe ja, ane 81 vidI evAne A dira AnA vakhatamAM vecyA " A gaMdha e ja kALamAM lakhApelI nathI paNa emAM hrADA, vAra vagere je rIte ApyA che te jotAM ema lAge ke emAM kaika mRtya karI. savA chakkaramAM be bAju hatA. paNa ekemAM suda 9nA divase te na teA zukravAra hatA. na teA tene maLatA pArasI rAja bIjo mAha ceAthe hatA. je rUpamAM A noMdha che temAM mAtra saMvata tathA pArasI sananA ja meLa maLe che, paNa nehAsakAra zrI pAtrana barasAI to te masAmAM nadIrANAnA astitva tathA sa MjANu nAmanA kei svataMtra pradezanA astitva vize kA seve che. AAthI pAramI vidhAnasatrata baroLa stanana kAbhAgye A noMdha bAbatamAM trIpUrvakanI savistara napAsa karI hatI. temane jaNAyuM ke dhana mAM AvaNa suda baMne divase zukra vAra hatA eTaluM ja nahi paNa te divase pArasI rAja banne mAha * ' sAhitya ' julAI 1916, pAlanajI ba dezAInA lekha "
Page #658
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ ddha gujarAtanI asmitA cetha hato. A parathI emaNe asala noMdhane utAre karanAranI saMjANanA jAdI rANAnI eka zarata mujaba pArasIoe te rAjyanI kAMIka bhUlacUka thaI hovAnuM jaNAvIne saMtoSa mAnyo, ane vadhu zodha mAtRbhASA gujarAtI bhASAne apanAvI lIdhI che, cAra varSane na karI. paNa I. sa. 193mAM jUnAgaDha kolejanA prinsi. hoMDI- kIrtivaMta rAjaya-a tana ma rI gayelA sAsAniyAnA jamAnAnuM eka vAlAe muMbaInI royala eziyATika sosAyaTI samakSa karelA eka paNa kAva, hAlaraDuM ke padyanI ekAda paMkita paNa temanA hAthamAM nANamAM e neMdhane khare ukela karyo. temanuM kahevuM e che ke je A rahela nathI. sAsAniyana tavArIkhanA pahelavI lekho paNa Aje upalabdha noMdhamAM Apela 772no AMkaDo vAstavamAM 992 vaMcAvo joIe. nathI. 'zAhanAmuM" paNa musalamAna zAyara phIradastanI kalame lakhAyuM, enA samarthanamAM temaNe navaDo sAtaDA jevo lakhAyA hovAnA aneka evI to pArasIonI avadazA ! Aje pArasI e pitAnI mAtRbhAdAkhalA prAcIna lekhomAMnAM TAMkayA che. e nava be rIte lakhAte : pAne bAjue mUkIne gujarAtI bhASAmAM besatAM, vAMcatAM ane lakhatAM eka te gujarAtI che je ane bIje nAgarI che je eTale zIkhyA, 'kathA mApa: tA mA'nA nyAye pArasIonI gujarAtI uparano mIMDA sAthe joDele vaLA DAbe ya jamaNe baMne rIte bhASAmAM je haze paNa teo gujarAtI bhASAne mAtRbhASA gaNI lakhAte eka saMskRta lekhamAM varSa 773 vaMcA ra che, paNa te pachI lIdhI hovAthI tene tilAMjali ApavA taiyAra nathI. gujarAtI bhASAmAM tarata ja saMvatarazatevu navamu trAMta gaDhafghag ema spaSTa pArasIo kayArathI rasa letA thayA e cokakasapaNe kahI zakAya ema nathI, ApyuM che. A parathI sAbita thAya che ke pArasIonuM hiMdamAM to paNa ghaNI sadIo pahelAMthI ja teo emAM sAro phALo ApatA Agamana saMvata 992nA zrAvaNa suda 9 ne divase-AjathI eka AvyA che. kamamAM kama 14 mI sadIthI teo gujarAtI leba lakhatA hajAra varSa uparAMtanA samaya purve thayuM hatuM. A saMvata svIkAravAthI jaNAyA hovAnuM maMtavya jehAMgIra mANekajI desAI dharAve che." vAra, tithi, mAsa tema ja pArasI reja-- mAha badhAM maLe che.* De. agAu pArasI lekhake traNa prakAranA hatA. prAcIna ne madhyayugamAM dharmanA zrI ka. mA. munzI paNa kahe che : A few persians, flying upAdhyAyae phakata dhArmika sAhitya levAmAM ja potAnI zaktine before the iconoclastic year of the Arabs upayoga karyo hato. temanI lekhana paddhati AjanA lekhakethI ghaNe aft persia and settled near Sanjana in the aMze judI hatI. (1) keTalAka lekhake e avatA pahelavInA mULAkSaro surat District about 758 * zIkhyA vagara phakata nakalanaveza ( Copyists ) tarIke khyAta "saMjAna' nAma paNa IrAnI zabda "jamana'nuM saMrakRta kareluM meLavI hatI. (2) je lekhakane avasta pahelavInuM jJAna hatuM, temaNe rUpa che. "jamana' no artha che : "ekaThA thayelA." atyAre vaparAtA abhyAsapUrvaka lekha lakhIne prajAmAM navIna jJAna ane vicArone aMjumana ' zabdanuM e prAcIna rUpa che eTale "saMjAna' nAmane pracAra karyo ane maulika lekho lakhI prasiddhi pAmyA ) keTalAka asala atha "ekatra thavAnuM sthAna' ( Meeting Place, vidvAne maulika graMtha lakhavAnI sAthe sAthe nakala karavAnuM kAma paNa Colony) thaI zake. saMjANa khAte pArasIo utaryA bAda teo, karavA hatA. vastI vadhavAthI dhIme dhIme bIje sthAne javA lAgyA. e rIte Azare pArasIo svabhAve milanasAra hovAthI nAnI janasaMkhyA chatAM traNa varSamAM teo gujarAtamAM badhe phelAI gayA. ane navasArI, samartha banyA ane dhaMdhAmAM, sarakAra-darabAramAM tathA sAhitya ane sUrata, bharUca, aMkalezvara vagere temanAM mukhya dhAma banyAM. chelI rAjakIya kSetramAM agragaNya sthAna pAmyA. dhana teo kamAyA ane gaNatarI mujaba hiMdamAM pArasIonI vastI Azare ekalAkha dasa hajAra dAna-sakhAvatamAM tene sadupayoga karI Parsi, thy name is uparAMtanI gaNAya che. Ama temanuM IrAnanuM rAjaya gayA pachI teo Charity nuM biruda pAmyA. tarasta vRtti rAkho jyAM rahyA tyAMnA deza nija tajI dharmane kAja' bhAratamAM AvIne vasyA che. A ja banIne janazreNI banyA ane janaprIti pAmyA dAdAbhAI na rA' , mata svIkArya thaI zake tevo che. phIrojazAha mahetA, jamazedajI TATA, malabArI, vADIyA, - pArasIone cekasa zaratothI saMjANanA jAdI rANue potAnA vIra narImAna. . bhAbhA, pITITa, bATalIvALA. tArAporavAlA. rAjyamAM rahevAnI saMmati ApI hatI. AmAM mukhya zarate A maheraja rANA ane kavi khabaradAra jevAoe potAnI kemanuM ane hatI : (1) pArasIoe hathiyAra rAkhavA nahi. (2) potAnA dezanuM gaurava vadhAryuM che. rAjyanI eTale ke saMjANa rAjyanI mAtRbhASA zIkhavI. (3) pArasI gujarAtI bhASAne pahele patrakAra pArasI che, gujarAtI bhASAne strIoe dezI strIonI jema poSAka saja (4) lagnavidhi pahelo zabadakeza racanAra pArasI che. gujarAtI bhASAne mATe aMgrejIche ke saMdhyA samaye karavI. pArasIoe A zarate kabUla rAkhI ane gujarAtI koza sarvaprathama pArasIothI racAya che. gujarAtI bhASAmAM khAtrIpUrvaka kahyuM : "yA hame hindustAna ra cAra bAzama "(ame jJAnacakra je pahelo ensAi kapADiyA yuropIana Dhabe racanAra tamArA AkhA hindustAnanA mitra thaI rahIzuM.) A zaratothI pArasI che. gujarAtI kathA sAhityamAM prathama padArpaNa karanAra pArasI pArasIonAM jUtha gujarAtanA saMjANa zaheramAM AvyA. temaNe zaratonuM pAlana karIne gujarAtane pitAnuM vatana banAvyuM. gujarAtanI x "vArSika vyAkhyAna'--' mAMne Do. eca jahAMgIra tArAparavALAne bhASA temaNe apanAvI tathA gujarAtanI raheNIkaraNI paNa temaNe "pArasIonuM hiMdamAM Agamana' nAmaka lekha pR. 14-158. svIkArI. zrI jehAMgIra mA. desAI nAmanA eka pArasI kavinA # Gujarat and its literature pR. 21, " ravuM to gujarAte ' kAvya dvAra pAsAone utkaTa gujarAta prema + "camakArA,' pu. 50. joI zakAya che.* 1 "pArasI sAhityano ItihAsa' (pilAM makATI ) prakaraNa : 1 Jain Education Intemational
Page #659
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRtika saMdarbha anya ] ... gujarAtI raMgabhUmino paradezamAM sarvaprathama ko vA!nAra pArasI che. gujarAtI raMgabhUmimAM sau prathama karAmatI dRzya (Trick Scenes) ane strInA pAtramAM strIne utAranAra paNa pArasI che tathA gujarAtI bhASAnu sau prathama chApakhAnuM kADhanAra paNa pArasI che. mudraNakaLA mATe jarUrI-sakAkSaro (Types) sau prathama gujarAtImAM dAkhala karanAra paN pArasIo ja che. bhAratanA tejasvI AdyamahilA krAMtikAra tramati bhIkhAjI kAmA nAmanAM pAra.DI bAnu che temaNe eka yuddha jahAja 1805mAM TrakAlgaranA yuddhamAM gayuM hatuM. kanyA Isa, haTamAM jamanI khAte bharAyetI pariSadamAM bhAratanA nijIvImAM paNa pAsIo 8 sarvapraSama che, mAthI sauthI prathama rASTra khA ne sau prathama rajU karyo bhArIya yogAnA pitAzrI DokTara ke zrI vakIe pArasI kAmanI ja maLI Ave che, baLa jamazedajI tAtA gaNAya che. temaNeja tAjamahAla hoTela baMdhAvI pazcima bhAratamAM pahelI mIla kADhanAra kAvasajI nAnAbhAi dAvara ane beMglora iDiyana insTiTyUTa smoka sAyansanI sthApanA karI, nAmanA pArasI ja hatA. bhAratanA prathama khereneTa sara jamazedajI dAdAbhAi navAi jevA pAsI paradezamAM prAdhyApaka para meLavanAra karabhAI paNa pAmI ja che. dAna-dharmanI bAbatamAM paNa temanI prathama hiMdI che. i.sa. 1892mAM AmasabhAmAM sthAna meLavanAra pahela jANItI che. tAtA, pITi, vADiyA, gArDI Adi nAmA sarvaprathama hiMdI paNa teo ja hatA. ane ra1 mukhya patna kSetramAM khuba tejasvI che. bhogaNIsamI sadImAM nArA lakhavAmAM, temaNe ja sau prathama AvyA. gujarAtI bhASAnA cappAnA sipI lakhAvavAmAM ke nAkathALA kADhavAmAM mokhare nara paNa pANI ane gujarAtI bhASAnA mekamilana ane gana pArTI karUMnajI ja hatA. pArasIenI mo ne Ave. ujavaLa kALA gu marjhabAna hatA, kemake dalapatarAmanA i.sa. 1849 mAM pragaTa thayela rAtanAM jAherajIvanamAM ne tenAM vividha kSetremAM rahyo che. A bAbatamAM bhUtanibaMdha' pahelAM i.sa. 1841mAM zarIra zAMti', 'zAMti' pro. phIjha kAvare ApaNA pAramI bhaju nAnaka pustikAmAM je nAmaka gujarAtI bhASAnA sau prathama gadyagraMtha pragaTa karanAra te ThIka ThIka prakAza pADyo che te dhyAnapAtra che. ja hatA. kiva vIra narmAMdanI pUz2a cAra AnA para AvI gaI hatI tyAre ugra ApattikALamAM peAtAnu nAma ApyA vinA chUpI rIte za. 50nI mAkaLe hAthe emane sahAya karanAra pArasI kavi malabArI ja hatA. kavi dalapatarAmanI prakRtine krisa khAvI protsAhana ApanAra pahelA pArasI berezaneTa ja hatA. Ama udAratA, sAhasikatA ane sAhityaprIti emanA lohImAM ja vahe che. 1 ee keriyara'. nAmanA aMgrejI akhabAramAM gujarAtI jAhe rAta hApavA mATe sauthI pahelA gujarAtI akSarA I.sa. 1797mAM DhALavAnuM mAne paNa pArasI adhyArU zrI mehArAmacha chApagarane phALe jAya che. sauthI prathama paMcAMga chApIne pragaTa karavAnI zarUAta paNa i.sa. 1814mAM 'muMbaI samAcAra'nA pArasI mAlikAe ja karI hatI. suratanA pArasI navarejI rUstama mANeka zeDa Azare 200 varSa upara i.sa. 1723mAM marAThA saradAra rAdheAbAnA vakIla nImAine cheka laMDana sudhI jaI AvanAra sarvaprathama gujarAtI ja nahiM paNa savaprathama bhAratIya hatA. I.sa. 1934mAM hiMdamAM gesalAhano sarvaprathama tema akhatarA karanAra roDa aradezara vArDiyA hatA. isa. 1859mAM zeTha nasaravAnajI aradezara kharazedajI vADiyAe rIma membaranI banAvaTamAM sIMdhana karI tathA navA sudhArA dAkhala karIne IMglenDanI sarakAra pAsethI tenA sarvaprathama penTa meLavyeA hatA. gujarAtImAM soneTa kAvyapracAra para 'pyArane pAkAra' nAmaka kRtimAM prathama hAtha ajamAvanAra pArasI kavi zrI ja. na. piriza ja che. 'dAMDIyA' eTale gALI vagADI rAtre lokone jAmata rAkhavAnI ceAkInI prathA sarvaprathama zarU karanAra suratanA saradAra mbaradeza kADhavAla bahAdura (I.sa. 1796-1856) che. mejI bhASA zIkhavAmAM arthAta pazcimanI keLavaNI apanAvavAmAM pArasIo lagabhaga pahelA ja che. bhAratanA aNuvidyuta mathaka kendranA sarva prathama pramukhasthAne birAjanAra pArasI sara homI bhAbhA ja che. muMbai janAra sau prathama gujarAtI tarIke I. sa. 1640mAM muMbai janAr sumArI gAmanA dorAbajI nAnAbhAi paTelanuM nAma ja gaNI zakAya. bhAratamAM eka hajAra Tana sudhInAM vahANa bAMdhanAra sauthI prathama pArasI vADiyA hatA. nacha vaDiyAe isTa IMDIyA kaMpanI mATe yuddha jahAjo bAMdhyA hatAM. temanAM kuTu Mbe ja bAMdhelu FES zubhecchA pAThave che zrI karakolIyA sevA saha. maDaLI lI. mu. karakAlIyA (tAlukA-lAThI dAmanagara ) ( jillA- amarelI) sthApanA tArIkha : 25-6-1929 dhaNI naMbara : 13386 zALa : 26653-00 sabhya saMkhyA : 48 anAmata krUDa 5: 1890-07 anya phaMDa 51-38 : dalapatarAma gaurIzaMkara maMtrI vyavasthApaka kamiTinA sabhyA sarAja velasTamA nAgA punAbhAI dhanazyAma velajI pramukha pApaDa viThalabhA rAma jAgAbhAi
Page #660
--------------------------------------------------------------------------
________________ 80 nAma : helIkalara dhI sthApanA : 1954 : phona : esa-4pa6, rIka raheNAka-pa, hAlIvuDa kalara kuAM. baMdara gaDa, bhAvanagara 1. kArasana 100 jIyana vAIjhIka krAsana A bArTahIsTAra ja zrApa sA - mInIchApa besatela ... zAmAM vividhalakSI enAmala penTa, inDasTrIyala peInTa vigerenA utpAdaka 2. na. 1154 A : gujarAta rAjyanA sAla selIMga ejanTa : dhI haoNlIvu! ejansI baMdha oNDa bhAvanagara, jaina-3763 vyaktitvanI mohakatA vijaya nA lagyAmAM... kathaka thavA e Adhunika samAjanAM ghareNAM che... amArI prakhyAta 'vijaya bAMdhaNI aneka AAka nayanarampa 'gA ane bhAtamAM meLavo. A uparAMta bIjI sADIonI sakhya verAyaTIjha..... ----- eka vakhata padhArI khAtrI karA :-- zrI vijaya kalA maMdira AzApurA roDa, jAmanagara, heDa ephIsa : darajI premajI khImajI rAjendra roDa, jAmanagara, 2. na. 1154 sthApana : 1955 phona naM. 115 gAMDala vibhAga nAgarika saha, beMka li gAMDala madhyama varganA nAnA vyApArIo, nAkara AtA ane kArIgarone vyAjabI vyAje dhIrANa kAMtI gAMDalanI eka mAtra sahakArI saMsthA. zera bhAga mANe kAya bha DALa tamAma prakAranI thANA svIkAravAmAM Ave che. vadhu mAhatI. mAruM menejara madhuna ema. jhaverI menejar ( bRhada gujarAtanI asmitA Off : 45 Resi : 94 rU|. 1,9,000 upara / 16 00,000 upara rUA. 21,00,000 upara AkarSaka ranA vyAjathI saparka sAdhI binanI che. kula bha yAya kara zukala pramukha For your Requirement of BENTONITE, CALCITE, DOLOMITE AND OTHER MINRALS AND ARJUN BARK. MALABORON NUTS AND ALL OTHER HERBS PLEASE CONTECT Phohe RAJPIPLA MINRALS AND AND HERBS Trading Company Near Radhaswami Satsangh, RAJPIPLA, ( Dist. Broach ) ( Gujarat )
Page #661
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAnavIne kudata priya che tene kheLe ramavA te jhakhanA dAya che. pADAnI khINA, durgama jagalo, paDachaMda mAM aMdha zALatA mahAsAgara, khaLakhaLa vahetAM jharaNAM, pakSIonuM uDDayana ane kAMtAra jagamAM vicaranA prANIo mAnavIne e banI ya che ane eTale ja avakAza maLye sAcI prakRtinAM daza na mATe te tatpara ane che. gujarAtanAM sauMdaryadhAmo kudaratanA khALe jaI, tenI vacce rahI AnaMda ate preraNA meLavI zakIe tevAM kAzmIra, kulunI khANu, nilagIrI, dAlDaliMga, na dharI bezera jevA rA kadAca ApaNAM gujarAtamAM nIM DAya te paNa manane prasannatA ane tAjagI Ape evAM caNA caLe che. je sthaLa sauMdarya nIkhatAM ja manuSya dAnanA svarUpamAM khAvA ya te ne sauMdaryadhAma kahI zakAya bhabhUtie uttararAnagatimAM lakhyuM che ke, je vastu kSaNe kSaNe navInatA dhAraNa kare tene sauya kahI zakAya. kavi kAlidAse 'meghadyuta'mAM aneka sauMdaya - dhAme nuM varNana karatuM che. kavi kalApI lakhI gayA che ke-- "sauMdarya veDaphI detAM, nA nA mudaratA maLe; sauMpa pAmanA pahelAM sauya banavuM paDe, ke gujarAtanI dharatImAM vividha prakAranAM AkheAhavAvALA ane raNuthI mAMDIne ghADAmAM ghADI vanarAjIvALA pradeza AvelAM che. gujarAtanI dharatI upara pahADI pradezethI mAMDIne TekarALa ane chele sapATa meAne AvelAM che. A dharatImAM kIcaDavALA pradezo paNa AvelAM che. gujarAtanI karatA vizALa dariyA kinAre, beTA, gujarAtanI nadIe bAre mAsa pAka lai zakAya tevI phaLadrupa jamIna, nadI- mukhanAM trikoNa pradeza baMne kSAravALA sapATa medAno AvelAM che. eTale gujarAtamAM anekavidha sauMdaya dhAma sA yAM che. nA meDhA hyumAM vaizAkha mahinAmAM kAThInALa bhArata samudranI bharatInuM pANIbharAi jAya che. e pANInI sAthe comAsAmAM siMdha, mAravADa, banAsakAMThA, mahesANA jillo ane jhAlAvADanI nadInAM pANI maLatAM kacchanAM raNakAMThAnI kIcaDavALI dharatI upara kSAravALA pradezamAM thatuM ghAsa UgI nIkaLe che. kacchanI uttara sarahada upara Avela maMtrI pradezamAM A prakAranuM khAsa ugI nIkaLatAM lIlA ghAsanAM samudra jevA dekhAva thAya che e vakhate AkhA bannI pradeza sauMdaya dhAma jevA banI jAya che. kIcaDane laine e pradezamAM vuM muzkela IMTavA nAM bhA pradeza jevA karavAka soMdarya mAtrA jAya che. -DaoN. haribhAi godAnI koI kALe bhAratavarSanAM pazcima kinAre kacchapa (ka) ane surASTra nAme be beTA hatA. dispe. purAtAM ane parIka`pathI mAna UMcI khAvatAM. gujarAta ane saurASTra vacceno darIyApurA mo. darIyA pUrANe banelA saurASTra ane gujarAtane jotAM pradezama keTalAka nIcANavALA bhAga rahI gayeA. mAMe pradeza varasAdanuM pANI karA tA. naLa saravara nAme eka vizALa sarAvara anya. mATe bhAge pAMca sAta phuTanI UMDAi dharAvatA cALIsa ceA. mA zakatA naLa sarAparamAM, ziyALAmAM uttara pradezanI ThaMDIthI trAselA yAyAvara pakSIonI jhUDo AvI caDe che tyAre naLa sarovara eka sudara sauMdaryapAna banI ya che. naLasara varanA soMdaryadhAmanA vikAsa mATe gujarAtarAjya sarakAre amadAvAthI nasavara sudhI pAkA rastA baMdhAvI, sarAvara para rahevA mATe tathA sarovaramAM sahela karavAnI suMdara vyavasthA karI che jagA sauMdarya premI bhAya prajA gujarAtamAM AvI vasI tyAre e prajAne gujarAtanAM sauMdaryadhAmeAmAM Azrama sthApyAM. samaya jatAM AvAM AdhanAnI jagyAe devagadiza badhAyA. Ama banatAM soMyadhAmo dhamasthAna ane sahela sthaLanI evaDI garja sAravA mAMDyA. AvA aneka sa dhAme gujarAtabharamAM AvelAM che. banAsakAMThA jillAnAM pAlanapura zaheranI uttare nava mAdala dUra dhADAM jaMgalo ane nAnA-moTA DuMgaro vacce thai bAlArAma nAmanI eka nAnI nadI vahe che. A sadAya seMjaLa vahetI nadIne kinAre bAlArAmanuM sauMdaryadhAma Avela . A sthaLe nadInAM jamaNA kinArAnI sekhaDa esI pura jeTalI UMDAi dharAve che. A bhekhaDomAMthI aneka jharaNAM phUTI nIkaLI bAlArAma nadIne maLe che. kudaratI jharaNAnAM jaLane laine bhekhaDA upara ghATI dakSarAji jAmI gai che. ghaNAM vrukSA nadInAM jaLapravAha upara jhUmI rahyA che. nadInAM jaLane aMzataH sagrahI rAkhavA mATe A sthaLe eka nAnakaDA ADabaMdha bAMdhavAmAM Avyo che. A Apane ne eka kRtrima jaLadhodha banI jatAM bAkorAMmanAM sauMdaya mAM ghaNo vadhAro thayo che. A pe nadIne jamaNe kinAre UMcA ghATa bAMdhI tenAM upara nAnakaDu medAna banAvI e yauMdaya nAkhavA mATe AvatAM sahelANIo mATe aneka beThako goThavavAmAM AvI che. A nAnakaDA medAnanI vacamAM ja bhAlArAma mahAdevanuM maMdira AveluM che. maMdira pAchaLanI be khaMDAmAMthI AvatA jhAne nALa dvArA bAbAma mahAdevanA madiramAM thane nadImAM vahevaDAvAmAM Ave che. A sthaLa pAlana-purathI Abu jatAM rAjya gherI mArga upara Avelu hAne tathA A sthaLanI najIkamAM citrAsaNInuM relve sTezanone bAlArAma jatAM-AvatAM yAtrikAne gayAnAnI bevaDI suvidhA maLe che.
Page #662
--------------------------------------------------------------------------
________________ 681 [[ bulada gujarAtanI asmitA kAce jaLa AveluM che. AnA saMgama gujarAtanI uttara sarahade Avela aMbAjInA prakhyAta tIrtha- nadInAtha mahAdevanuM zivaliMga birAje che. A sthaLe javA mATe dhAmathI traNeka mAIla dura koTezvara mahAdevanuM saudaryadhAma Avela che. saMtarAmapurathI kAcI saDaka che ane A sthaLa najIka AvelA kaDANa ArAsuranA DuMgarAomAMthI nIkaLatI sarasvatInAM vaheNamAM nAnA kuDo gAma sudhI saMtarAmapura tathA godharA vAyA luNAvADAnI basa sarvise banAvIne AjubAjumAM devamaMdire racI keTezvaranA sauMdaryadhAmamAM cAlu che, yAtrAdhAma banAvAyuM che. keTezvara mahAdeva najIkathI sarasvatI nadI, mahI nadInA kinArA upara kheDA jillAnA yAtrAdha ma DAkethI DuMgarAo uparathI, nIce utaratAM cAlIza phuTa UMce jaLadhodha ATheka mAIla dara sArola gAma pAse gaLatezvaranuM sa daya dhAma sarjAyo che. A sthaLe javA mATe kheDabrahmA temaja aMbAjI taraphathI Avela che. ucI pazcariyALa bhekhaDo vaccethI vahetI mahI nadI basa sarvisa maLe che. ahIMthI AgaLa vadhatI sarasvatI nadI para ane gaLatI nadInA saMgama sthaLa upara gaLatezvara hAdevanuM a!Thesa vIseka mAila dara mokezvaranuM sauMdarya dhAma Avela che. ahIMyA UMcA va purANa zivamaMdira AveluM che. A purANuM zivamaMdira sekI DuMgarAone ghasAIne sarasvatI nadI vahe che. lIlI vanarAiethI tathA pratihAra mizra raulInuM bhramajA prasAda bha dira che uDI ' ' DhaMkAyelA eka DuMgara para pAMDenI guphA ane mekezvaranuM maMdira nadInAM vaheNamAM AvelAM aneka AkAranAM paththara, gaLatInAM jah - Avela che. dha vigerethI A saudaryadhAmanAM rUpamAM ghaNo vadhAro thAya che. sAbarakAMThA jillAmAM vahetI sAbaramatI nadIne tIre samadhArezvara A sthaLe dharmazALAnI suMdara vyavasthA che. temaja A sthaLe javA sAMtaraDA), mahuDInuM kaTiyArthadhAma tathA gaLatezvara ema traNa mATe godharA DAkera lAInanAM aMbAva sTezanathI pAkI saDaka paNuM che saurthadhAme AvelAM che. saptadhArezvara najIka sAbaramatI esI phuTa bharUca jillAnAM bharUca zaheranI pUrva dizAe naveka mAIla dUra jeTalI uDAethI vahe che. nadI kinArAnI bhekhaDamAMthI nIkaLatA narmadA nadI vacce AvelA eka beTa upara kabIravaDanuM saudaryadhAma sAta jhaNAo saMpadhArezvaranA liMgane navaDAvIne eka kuMDamAM thaIne Avela che. koI kALe A beTa upara saMta kabIra AvI caDayA sAbaramatIne maLe che. A sthaLe javA mATe sAbarakAMThAnA hiMmata ane teNe ropela dAtaNanI cIrathI kabIravaDa ugI nIkaLyo. be eka nagara thaIne jAdara-dAvaDa ane ekalArA sudhI basa sarvisa maLe cesa pharbhAganAM vistAramAM patharAyela A taDalAnI vaDavAIonAM che. mahuDInuM kaTiyArka tIrthadhAma mahesANA jillAnAM pilavAi banela aneka thaDIyAothI A sthaLanAM rUpamAM anekagaNuM vadhAre gAmathI traNeka mAIla dura sAbaramatIne kinAre Avela che. A thayo che. vaDanI ghaTAonI vacce suMdara dharmazALA ane kabIra maMdira rathaLathI mahuDI sudhI javA mATe pilavAIthI kAcI saDaka baMdhAyelI AvelAM che. A sthaLe jyA mATe yAtrAdhAma zu% thI thoDe dUra che. mahuDI gAmathI eka UMDI khINu dvArA kaTiyArkanAM tIrthasthaLa Avela maMgaLezvarathI javAya che. bharUcathI maMgaLezvara pArka saDaka dAra najIka javAya che. A sthaLa najIka sAbara-kinArAnI bhekhaDo keTalIka javAya che. jagyAe ekasa vAsa phuTa jeTalI UMcAI dharAve che. AvA aka vaDodarA jillAnA narmadA kinAre cANoda-karanALI tIrtha dhAmanI bhekhaDa upara eka hajAra varSa junuM vizaguma dira Avela che. bhekhaDa : dAo tAvaDI (ArA surapANezvaranAM saudaryadhAma sadhI uparanI ghADI vanarAio, sAbaranA UMDA kataraDA ane khINamAM javAya che. cANoda-karanALIthI haDIo dvArA traNa divasamAM sUra vahetI sAbaramatI nadI vigerenuM drazya jotAM sahelANio sauMdarya pANezvara pahoMcAya che A sthaLe nama dA nadI khaDako vacce thaI vahe dhAmanAM rUpamAM khovAI jAya che. sAbarakAMThAnA prAMtija zaherathI che tethI A vaheNamAM sUrapANezvarane jaLadhadha sajAM che. gujatraNa mAIla dUra prAMtijanuM gaLatezvara nAme saudaryadhAma Avela che. rAtanA sArAmAM sArA saudaryadhAmamAMnuM A eka gaNAya cANoda A rathaLe javAno rasto UDI karADa pAsethI pasAra thAya che. para cAle che. javA mATe vaDodarAthI basa savasa temaja nerogeja reve lAInanI AvI karoDonI esI phUTa uMcAI para gaLatezvara mahAdevanuM maMdira saNavA maLe che. cANodathI vIseka mAilanI heDInI musApharI kayo ane yAtrikone rahevA mATenI ArAmadAyI dharmazALA Avela che. pachI surapANezvara pahoMcAya che. A sthaLa najIkathI amadAvAda-hiMmatanagarane rAjya dhorI mArga dakSiNa gujarAtanA DAMga jillAne chevADe mahArASTranA nAsika pasAra thato hodane A sthaLe javAnI sagavaDa maLI jAya che. jillAnI sarahadane aDIne girInagarane AkAra letuM, samudranI paMcamahAla jillAnAM saMtarAmapuranagarathI sAteka mAIla dUra mahI- sapATIthI bAvIsa phUTa UMcAIe AveluM sApautArAnuM saudaryasAgarane kinAre nadInAthanuM saudaryadhAma AveluM che. bhayaMkara jamale vAma hamaNAM hamaNAM gujarAtanI sRSTi saudarya premI janatAmAM jANItuM vacce A sthaLe rAjasthAnamAMthI AvatI mahI nadInuM nAma mahI banyuM che. DAMga ji9lAnA dhADA sAgavanane cheDe pILA ghAsa maDhayuM mAtAne badale mahIsAgara paDe che. A sthaLe mahI nadI sAgara jevI sApa utArAnuM "sanaseTa poITa'nuM girizikhara UbhuM che. DAMganA bane che. baMne bAjue ubhelA basethI traNa phUTa sudhInA DuMgarA- jaMgalanA suSTi sauMdaryane nIrakhavA A girizikhara upara rAjya ene kApI UMDI ane sAMkaDI khINa banAvatI mahI nadInuM sauMdarya sarakAre beThakanI vyavasthA karI che. A girizikharanI pelI bAju A sthaLe meLe kaLAe khIlI uThe che. AjubAju ghADA jaMgalo vahetI eka nAnakaDI nadIne nAthI laIne eka jaLAzaya AkAra hodane A sthaLe jaMgalI prANIono bhaya rahe che. A sthaLe nadIne laI rahyuM che. A sthaLe rAjya sarakAre eka yAtrikone samAvI aDIne ubhelA nadInAthanAM DuMgarAnA peTALamAM se eka phUTa jeTalI zake tevA ArAmagRhanI vyayasthA karela che. vaLI rAjya saMcAlita UMcAIe * dInAtha mahAdevanI kudaratI guphA AvelI che. e guphAmAM upahAragRha paNa ahIM che. muMbaI-amadAvAda rAjya gherI mArga
Page #663
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha pranya ] 683 upara Avela navasArI zaherathI AgaLa vadhatAM, valasADa bAju jatAM mATe sahela karavAnI suvidhA karI ApI che. sAgara kinArAnAM havA DAbA hAtha tarapha jatI sApautArAnI saDaka phaMTAya che. A sthaLe khAvAnAM sthaLAmAM tIthala, Dumasa, udhanA, kAvI, hAthaba, gopanAtha, unAI thaine vadhAI dvArA sApautArA javAya che. sApautArAthI dIva, verAvaLa, somanAtha, mAMgaroLa, coravADa, miyANI, okhA, sAITha mAIla dUra mahArASTranuM tIrthasthAna nAsika mAveluM che. dvArakA, mAMDavI ane koTezvara vi AvI jAya che. A badhe sthaLe saurASTranAM jhAlAvADa paMthakanA haLavada zaherathI sAteka mAIla javA mATe mATe bha ge basa savI sa maLe che. ghaNe ThekANe TreInanI dUra suMdarI bhavAnInuM sthaLa Avela che. AchI vanarAIomAM DokIyA sagavaDa paNa maLe che. karatA TekarA jevA, suMdarIbhavAnI najIkanA DuMgaraDAe A pradezamAM, sAgara uparanAM saudaryadhAma uparAMta bIjA keTalAMka saudaryadhAmo sRSTisauMdaryanI dRSTie vakhaNAya che. gujarAtamAM judI judI jagyAe AvelAM che. temAM sAbarakAMThA jha lAvA nAM jasadaNa zaherathI ATha mAIla dUra ghelA somanAtha jillAnuM zAmaLAjI tathA vijayanagara najIkanAM vIrezvara tathA sAraNe saudadhAma AveluM che. lIlA jaMgala mAM DagarAonI vacce dharanAM saudarya dhAme, iDaranA DuMgarA uparanuM raNamalakI ane bhUrAAvela A sahela | ene AnaMda Ape tevuM che. A saudaryadhAma bAvanI guphA najIkanuM saudaryadhAma, tAragAnI TekarInuM saudaryadhAma, vacce Avela ghelA seminAthanuM maMdira zrAvaNa mahinAmAM mahAyAtrA taLAjA-sANAnI guphAnAM saudaryadhAma, pAlItANuM. giranAra, bodAne dhAma banI jAya che. nesa vigerene jaina tIrthadhAmo-saudaryadhAma vigereno ulekha ahIM giranAM ghADA jaMgala vacce tulasIzyAmanuM saudaryadhAma AveluM karIe te khoTuM nathI. che ghADI vanarAionI vacce Avela A saudaryadhAma garama pANInA kaMDa mATe prakhyAta che. A saudaryadhAmamAM rahevA mATenI rAjaya sarakAre uttama sagavaDa karI che. A soMdaryadhAmamAM tulasIzyAmanuM bhavya maMdira Avela che. A sthaLe javA mATe UnA, khAMbhA, dhArI vagere sthaLethI basa sarvisa maLe che. giranAM jaMgalanAM dakhaNa de cheDe bANeja ane TapakezvaranAM saudaryadhAmo Avela che. bANejanuM saudaryadhAma madhyagiramAM Avela che. nAnakaDI nadIne kAMThe ubhela eka UMcA DuMgaranA peTALamAM gaMgA maMdira baMdhAvIne ahIM gaMgAtIrtha racAyuM che. A sthaLe nadImAM eka ADabaMdha bAMdhavAmAM Avyo che. UnA-verAvaLa lAInanA giragaDhaDA sTezanathI bANeja jaI zakAya che. giragaDhaDAthI pAMceka mAIla zubhecchA pAThave che dUra TapakezvaranuM saudaryadhAma Avela che. giranA ghA jaMgalo vacce Avela A saudaryadhAmamAM kudaratakRta guphAo AvelI che. A guphA | zrI parazurAma grAhaka sahakArI bhaMDAra enI chatamAMthI TapakatA cUnAnA kSAravALA pAnIne laIne gukAnA taLiye aneka zivaliMga sarjAyA che. ane guphAnI chatamAM cUnAne mu morabI kSAra karatAM gAyanA AMcaLa jevA aneka AkAro racAyAM che. kuda ( saurASTra ) ratanI A karAmata jotAM ahIM AvanAra yAtrike kudaratanI karAmata upara mugdha banI jAya che. A traNa rathaLa uparAMta giranAM jaMgalamAM sthApanA tArIkha 17-69 eDITa varga-4 kanakAI ane bhImAsanAM saudaryadhAmo AvelAM che. bharapAi thayela zerabhaMDaLa : 3910-00 mahada aMze gujarAtane sAgara kinAro khaMbha ke mAMDIne rIjhava ane anya phaDe : 5630-00 damaNu sudhI samudrane maLatI aneka nadIone laIne kIcaDavA ? banela sabhAsadonI thApaNe : 43970-00 che. saurASTranAM sAgara kinAre moTe bhAge khArA paththarana khaDako varSanuM Tarna ovara : 444540-00 AvelAM hadane saurASTrane moTA bhAgano sAgara kinAro khaDako ke sabhya saMkhyA : 383 khaDakethI banelI retInAM TekarAvALe che. saurASTranA sAgara kinAre nAnA nAnA beTa ane nAnI nAnI khADImAM Avela che eTale morabIno Adarza ane zreSTha bhaMDAra saurASTrane sAgara kinAro sRSTi sauMdaryanI dRSTie ghaNo suMdara che. goviMdabhAI me kANA dazarathasiMha saravaiyA karachano dakSiNa ane pazcima sAgara kinAro saurASTranAM je che. ceramena AkhA ya gujarAtanAM sAgara kinArAnA saudaryadhAmamAM dakSiNa gujarAtathI kacchanAM keTezvara sudhImAM aneka sauMdaryadhAme Ave che. AvA saudaryadhAmamAM rAjya sarakAre holIDe kempa banAvI sahelANIo menejara Jain Education Intemational www.ainelibrary.org
Page #664
--------------------------------------------------------------------------
________________ 684 [ bRhada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI visAvadara vi. kA. saha.maM. lI. | zrI mitiyAja vi. kA. saha. maMDaLI | mu nAnA visAvadara mu mitiyAja (tAluke koDInAra ) (ji. amarelI) sthApanA tArIkha : 8-8-1907 noMdhaNI naMbara : 18883/7/6 : 1 zerabhaMDoLa : 1,29370 sabhya saMkhyA : u5ra anAmata phaMDa : 3,351 kheDUta : 226 anya kaMDa : 8275 bInakheDUta : 26 (tAluko-khAMbhA) (jila-amarelI) sthApanA tArIkha : - noMdhaNI naMbara : - zerabhaMDoLa : 45710-10 sabhya saMkhyA : (1* anAmata phaMDa : 5824 39 kheDUta : 110 anya phaMDa : 0288-45 maNIrAma motIrAma TapubhAI bhurAbhAI sAvalIyA pramukha - vyavasthApaka kamiTinA sabhyo - kAnajI jIvA javA khoDA tanA arajaNa nanu savajI merUbhAI devAbhAi bhaMDerA maMtrI. merAmaNa rAmabhAI bAraDa pramukha maMtrI maMDaLI dvArA sastA anAjanuM tathA khAtaranuM kAmakAja karavAmAM Ave che. temaja maMDaLInA sabhyo- banasabhyonA kheta uta dinanA mAlanuM vecANa karI Ape che. phona na. 367. dhI kheDA jIllA sahakArI kharIda vecANa saMgha lI. che. saMtarAmaroDa, pa. bo. naM. 33 naDIyAda. sthApanA tA 19 4-43 eDITa vaba. maMjura thayela zerabhaMDoLa. a. varga tathA rIDImebala prepharansa zerothI .... rU. 100000-00 ba. varganA zerothI rUA. 10000-00 vasula thayela zerabhaMDaLa. a. varganA zerothI rUA. 48280 -00 - sarakArI zeraphALo parata nathI. ba. varganA zera nathI. rIjharva kuMDa khAte rUA. 448152-80 bIjA kuMDa khAte .... rUA. 243797 - 13 vyakti sabhAsada saMkhyA-9821 maMDaLI sabhAsada saMkhyA--163 A saMgha zahera tathA gAmaDAonA sabhAsada tathA bIna-sabhAsadone khetI upayogI nAITrojana yukta rAsAyaNika khAtare, lokhaMDa, patarAM, sImenTa, anAja, tela, morasa, lokhaMDanI taiyAra cIjo tathA bIyAraNa vagere mAla kIphAyata bhAve puro pADe che. jIllAnA kheDUto pAsethI jIllA saMghe navI sIjhanamAM naDIyAda mArkeTayArDamAMthI temaja sahakArI maMDaLIo mAraphate kheDUteo utpanna karela mAla jevo ke anAja, kaThoLa vagere kharIdavAno vicAra rAkhyo che. to A kAmamAM sahakAra ApavA khAsa vinaMti che. harSadarAya mahetA zaMkaralAla purohita vyavasthApaka pramukha Jain Education Intemational
Page #665
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanuM pakSIjagata -zrI kavIndrabhAI mA. mahetA gujarAtanuM pakSI jagata' e zIrSaka nIce jyAre mane mArA gaNAya evAM jaMgalomAM gIranuM, paMcamahAlanuM ane DAMganuM- e mitra ane sanehI zrI naMdalAlabhAI devakula taraphathI eka noMdha lakhI jaMgalo khAsa beMdhapAtra gaNAya che, ApavA AmaMtraNa maLyuM tyAre sauthI prathama vicAra mane e Avyo jAnyuArI 1961mAM bhAvanagara khAte bharAelA kesanA 66 ke aMgrejImAM--aMgrejI bhASAmAM gujarAta saMzAdhana maMDaLe zrI salIma mAM adhivezana prasaMge gujarAta eka paricayanAmanA ramRtigraMthamAM alo dvArA "birds of Gujarat" nAmanuM pustaka I sa. 1956 jasadaNa yuvarAja zivarAjakumArazrIe gujarAtanAM pakSIo upara je nI sAlamAM prasiddha karyuM che. paraMtu gujarAtanAM pakSIo uparanuM abhyAsapUrNa noMdha lakhI che te A lekhamAM paNa ApavI upayogI eka paNa pustaka gujarAtI bhASAmAM-jene saMdarbhagraMtha kahI zakAya lAgatAM ahIM sAbhAra raju karuM chuM. teozrI lakhe che ke "vistAranI tevuM eka paNa pustaka haju sudhI prasiddha thayuM nathI. eTale " gujarAtanuM daSTie gujarAta nAnuM che chatAM pakSIonI judI judI jAto ghaNI pakSIjagata" e viSaya para je mAre lakhavuM hoya ke lakhavAnuM che. gujarAtanA pakSI jagatanA abhyAsa mATe teozrIe gujarAtane hoya te te mATe eTaluM badhuM sAhitya ane sAmagrI-alabata nIce jaNAvelA cha vibhAgomAM vahe che. (1) DAMganA jaMgalano aMgrejImAM che ke je te seMdhIne lakhavA besIe te " saurASTranI pahelo vibhAga (2) pUrva gujarAtanA parvata uparanAM jaMgalano bIjo asmitA" je eka saMpUrNa bIjo graMtha lakhI zakAya. eTale vibhAga (3) madhya gujarAtanAM medAnene trIjo vibhAga (4: gujaeTaluM vistRta lakhANa A lekhamAM ApavAnI zakyatA te nathI rAtanAM lAMbA dariyAkAMThAno cotho vibhAga. (5) uttara gujarAtane chatAM gujarAta rAjyamAM sAmAnyarIte je pakSIo ApaNane badhI pAMca vibhAga tathA chaThTho ane chello vibhAga te (6) kacchane jagyAe eTale ke gharamAM ane gharanI bahAra, bAga ke bagIcAmAM, mUke raNupradeza. A dareka vibhAgamAM viziSTa pakSIo vase che. bIjI bIDa ke jaMgalamAM, nadIkAMThe ke sarovara kAMThe dariyAkAMThe ke DuMgara upara, AkhA gujarAtamAM eka ja jAti athavA enI (Species) nAM medAnamAM ke gIca jhADI ke jhADonA jhuMDamAM je sAmAnya rIte saMkhyAbaMdha pakSIo jovA maLe che. dekhAya che eTale ke je pakSIo tyAM vasavATa karI kahetAM hoya che te A sivAya e ja graMthamAM vaDodarAnI e sa. yunivarsiTInA badhAmAMnA keTalAkane A lekhamAM paricaya ApavA prayatna karyo che. prANIzAstra vibhAganA amala che. jena sI. je gujarAtanAM ApaNe gujarAtanAM pakSIone oLakhavA ane tenA viSe pazu-pakSI upara noMdha lakhatAM jaNAve che ke A pradezamAM (gujarAtamAM uparachala paricaya meLavIe mATe prathama ApaNe gujarAtano pakSIonI gaNI gAMThI jAto viziSTa che bhAratanA anya bhAgomAM bhaugolika paricaya karo upayogI thaze. kAraNake prakRtinA koI eka dekhAtAM sAmAnya pakSIo ahIM paNa maLI Ave che. dA.ta. kAgaDe, aMgane purepurU samajavA mATe te te sthaLa ke dezanI bhaugolika sAtabhAI, bulabula, dayaDa, pIlaka kALA kezI, kAbara, sugarI cakalI, paristhiti prakRtinA te aMga mATe agatyano bhAga bhajavatI hovAthI abAbIla, zakkara khora, lakaka kheda kayala, kalakaliyo, ghuvaDa, gIdha, ApaNe paNa tene abhyAsa karavAnI jarUra che. kabutara, ka pAMjara, tattara, sA, khaMjana, bataka, bagalAM vagere. vistAranI dRSTie joIe to gujarAtano vistAra Azare te gujarAtanA vistAra Azare pakSIonA zAstra viSenuM jJAna Aje mAnava utkarSanI dRSTie 1.27.115 co. ki.mi. che. eTale Aje je gujarAta rAjya che khuba ja mahatvanuM banAvA lAgyuM che. kAraNa ke bhArata khetI pradhAna temAM gujarAta, saurASTra ane kacchanA banelA 19 jIlAe uparAMta deza che, tethI khetI viSayaka jJAnanA eka bhAga tarIke khetIvADI thANAM chAnAM pada gAme, pazcima khAnadezanA 3 ane tAleDA kolejamAM Poultry Farming eTale maraghA-batakAMne uchera, tAla AnAM 156 gAmono samAveza thaI jAya che. dukAmAM gujarAtamAM teno khorAka, tenI saMbhALa vagere badhI rIte te viSaya upara kaccha, saurASTra tathA banAsa ane damaNa gaMgA nadIe vaccenA samAvavAmAM Ave che ne zIkhavavAmAM Ave che. eTale temAM pradezane samAveza thaI jAya che. gujarAtanI uttare mevADa-mAvADa pakSIo viSenuM jJAna ghaNuM upayogI thAya. ApaNI bhAratanI ane kacchanuM raNa che, dakSiNe thANuM jIle che; pazcime vizALa anivarsiTIomAM Zoology prANIzAstra vibhAgamAM mukhyatve sAgarakAMThe che ane pUrvamAM sAtapuDA ane pazcima ghATanI girimALA- Entoniology eTale ke vAva aMgenuM zAstra ane abhyazAstra e che. . . Fisheries upara zIkhavavAmAM Ave che. kAraNa ke te zAstranI gujarAtanA parvatomAM giranAra, zetruje, coTIle, baraDe, ArAsura ApaNuM jIvanamAM tAtkAlika ane vyavahArika upayogitA che jyAre pAvAgaDha ane tAraMgAnI TekarIo che. ane gujarAtanA nAMdhapAtra pakSIzAstranA abhyAsa mATe tevuM nathI.
Page #666
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ buhada gujarAtanI asmitA bhAratanAM ke gujarAtanAM pakSIo viSe je kAMI Aje noMdhAyuM che. bhAgye ja koI bALaka A pakSIthI ajANyuM hoya che kAraNa che temAM mukhyatve bhAratamAM rahI gayelA aMgrejoe temanA aMgata ke bALavArtAmAM kAgaDA - kAbaranI vAta te mazahura che. A pakSIne zekhane kAraNe lakhyuM che ne lakhatA gayA che. bhAratamAM Aje aMgrejImAM The Indian House Crow kahe che. ane tenuM bhAratanAM pakSIo vize vaijJAnika paddhatithI ke sAmAnya vAcakane samajaNa zAstrIya nAma che Corvus S. splendens. A kAgaDA mATe paDe te draSTithI lakhanAra lekhakanAM nAmo to AMgaLIne veDhe gaNI jeTaluM lakhIe teTaluM ochuM che. kAgaDo caturAI tathA luccAI mATe zakAya teTalA ja dakta che. tethI have "saurASTranI asmitA' nAmanA khUba ja jANIto che. chatAM te baccAM ApavAnI RtumAM kAlathI saMdarbha granthamAM je pakSIonI noMdha ApI che te badhAM pakSIonI AbAda chetarAI jAya che, te mAne che ke te potAnAM IDA seve che ne noMdha A granthamAM pharI ApavAnI jarUra nathI, eTale te badhAM potAnAM baccAMne khavarAve che jyAre vAstavamAM te keyalanAM IMDA pakSIo trivAyanAM bIjAM ane je agatyanAM khAsa khAsa pakSIe seve che ne keyalanAM baccAMne khavarAve che. upara je be pakSIo che ke jene sAmAnya rIte ghaNAkharA oLakhatA hoya che tevAM viSe jaNAvyuM che te sivAya paNa saurASTranAM kahI zakAya tevAM ane pakSIonI tathA te sivAyanAM keTalAMka bIjAM viziSTa gaNAtAM eTalA ja ghara gharanAM jANItA thaI gayelAM pakSIomAM kabUtara, baMne pakSIonI noMdha A graMthamAM ApavAmAM AvI che. to AzA rAkhuM jAtanI kAbara, popaTa, tuIhelAM, maLI, koyala, bulabula vagere chuM ke pakSIomAM rasa letA dareka zokhInane A noMdha vAMcyA pachI paNa AvI jAya che. A sivAya paNuM hajI bIjA saurASTranAM kahI te viSe vadhAre jANavAnI ja ukaThA thAya te mAro A prayAsa zakAya tevAM pakSIo ghaNAM che jene ApaNe gujarAtanAM pakSIo yathArtha thAya. tarIke meLakhAvIe te temAM jarAya khoTuM nathI. dAkhalA tarIke " gujarAtanuM pakSI jagata " enI upara jyAre kAMI lakhavAnuM zIrAjI kAbara, babAI, giranArI kAgaDa, daiyA, sugarI, kALI deva, hoya tyAre saurASTra-kacchamAM jovAmAM AvatAM ke vasavATa karatAM laleDAM, darajI, kALA kezI, lakkaDakheda, kuTuka athavA kaMsAra, pakSIo to jarUra AvI ja jAya kAraNa ke gujarAta eTale saurASTra kalakaliyo, mera, nAne patrage, moTo nIlakaMTha, divALI ghoDo, -kacha ane te sivAyano gujarAtano bAkI rahetA-bhaugolika khaMjana, TI.DI sabaja vagere pakSIo gujarAtamAM ghaNIkharI bhAga-eTale te te vibhAgamAM vasanArAM ke bahArathI AvanAra jagyAe dekhAya che. eTale A saMdarbha graMtha mATe je pakSIo viSe pakSIone samAveza thaI jAya eTale " saurASTranI asmitA "mAM noMdha ApavAnI che te evAM pakSIonI che ke jenA viSe " saurASTranA saurASTranuM pakSI jagata" e zIrSaka nIce je eka noMdha AvI pakSI jagata ' nAmanA lekhamAM kAMI paNa ullekha karAyo nathI. che te para ahIM pharIthI eka uDatI najara karI laIe-- deve ApaNe gujarAtamAM thatAM pANInAM, taLAvanAM pakSIo ke jene to prathama laIe--darekanA gharamAM je pakSInI hAjarIthI kaMTALI sAmAnya loke bagalAnA athavA batakanA nAmathI oLakhe che-ane javAya te pakSI cakalI. jenI 62 jeTalI judI judI jAte jovAmAM Ave che, eTale-temAMnA yakalA - A pakSIne aMgrejImAM The House Sparrow keTalAka khAsa pANInAM pakSIonI noMdha ane oLakha karavAnI che. kahe che. tenuM zAstrIya nAma che Passer domesticus dA. ta. gujarAtamAM aMgrejImAM jene Flamingo kahevAmAM endicus. A pakSIne koI oLakhatuM hoya nahIM evuM bane ja Ave che ane jene gujarAtImAM baLe ke huM ja kahevAmAM Ave che nahIM. kAraNa ke A pakSI te cakorANe ne cakIrANI tarIke bALa- tevI jatanAM be-Flamingo jovAmAM Ave che. aMgrejImAM jene vArtAmAM gu thAI gayuM che. A pakSIne hindImAM geraiyA kahe che. Goose kahevAmAM Ave che eTale ke Anser kula (Family)nA manuSyanA jIvananI sAthe sadAya je kaI sAthe rahenArAM hoya te te traNa isa dekhAya che. Eastern Grey Lag Goose (gAjahaMsa', traNa be pakSI ane eka prANI. ane te cakalI- kAgaDA ane uMdara, The Bar Headed Goose (rAjasa) ane The white A traNe manuSyanA jIvananI sAthe hamezAM bhaLI gaelAM dekhAya che. Fronted Goose (tabhAla gAjahaMsa), ane Cfngus kulanuM jyAM manuSyane vasavATa tyAM A traNene vasavATa hovAne ja eka pachI jene aMgrejImAM Swan kahe che ke gujarAtImAM devaha sa cakalAMne dhaNIvAra kheDutonA duzmana tarIke gaNAvavAmAM Ave che. kahe che te thAya che. tyArapachI Dendrocygna kuLanI be jAtanI kAraNa ke A pakSIo kheDUtanA dANAMne dhaNe ja bagADa kare che. Teal jovAmAM Ave che. The lesser whistling Teal chatAM tene anyAya na thAya te mATe ApaNe kahevuM joIze ke tenAM ane The Larger Whistling Teal jene gujarAtImAM baccAM ucheravAnA samaya daramiyAna kheDUtanA pAkane nukazAna karatI nAnI sITI bataka ane meTI sITI bataka tarIke oLakhavAmAM vAta ne nukazAna karatAM jIvaDAMone potAnA baccAMne khavaDAvI Ave che Anas kulanI Teal nIce pramANe jovAmAM Ave che. tathA teo paNa tene khAIne kheDUtanAM pAkane e badhAM jIva The Common Teal nAnI bataka The Bronze-CavraDAMthI thatuM nukazAna aTakAvavAnAM kAmamAM dhaNAM ja upayogI oped teao athavA falcacid Teal ceTIlI luhArabataka, che. tethI A pakSIo khetIne nukasAna kare che te ka tAM ghaNuM ja, The Gai ganey Teal athavA Blue wenged real tyA, pAkane rakSaNa ApavAnA kAmamAM madada kare che. TUMkamAM cakalAMone tyAra pachI Nettapus kuLanI Tea! eka thAya che jene The kheDUtanAM pAkanuM nukazAna ja karatAM mAnavAnuM vyAjabI nathI. Cotton Teal kahe che, tene gujarAtImAM gIranA kahe che Ama kAgaDa-A pakSI paNa ghara gharanuM eTaluM ja paricina paMkhA Teal thI oLakhAtAM cha jAtanAM pakSIo jovA maLe che. Jain Education Intemational
Page #667
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdala manya ]. aMgrejImAM jene Pochard kahe che -Arthya kuLanI-traNa The black stork (kALI DhAMka), The black necked cAra jAtanI picAI jovAmAM Ave che. The Pochard or stork (banArasa). Adjutant be jAtanAM jamAdAra Dheka The Dun-Bird lAla zira bataka, The Tuftid Pochard adjutant ane The smaller Adjutant nA jamAdAra ceTIlI kAbarI bataka, The white eyed pochard kAracIyA Dheka. traNa jAtanAM Ibis-The white Ibis sapheda kAMkaNasara, dhaLI AMkha ane eka Netta kuLanI picAI The Red The Indian black Ibis kALI kAMkaNasara ane The Crested Pochard lAla cAMca bataka Ama cAra jAtanI Glossy Ibis pAna kAMkaNAsara Spoon bill camace eka pocArDa batake jovAmAM Ave che. Tadorna kuLanAM be jAtanI jAtane. upara mujaba pANInAM pakSIonI TUMka noMdha karIne have Sheldrake batake The Brahming Duck athavA The ApaNe temanA khAsa khAsa pakSIonI vadhAre vigata jANe e. Ruddy Sneldrake 248 The Sheldrake 2014 sya The Flamingo:- 341 & 24*20Hi Flamingo sapheda surakhAla. A uparAMta paNa bIjI jAtanI batakA jovAmAM che. tenuM zAstrIya nAma Phoenicopterus ruben roseus Ave che. dA. ta. The Marbled Duck dhoLI muradhAbI, che, ane gujarAtI nAma che baLe athavA huMja, Aja pakSIne suraThe pintail zIMgapara, The spot bill or Grey Duck pALa paNa kahe cheuttarabhAratamAM A pakSIne rAjahaMsa athavo bagaTIlAvALI bataka The Mallard nIlazIra, The Gad wall haMsa kahe che. junAgaDha, verAvaLa, porabaMdara bAju eTale ke soraThanA luhAra bataka, The wigeon pIyAsaNI bataka. A baMdhI Anas dariyAkAMThA taraphanA pradezamAM A ja pakSIne " ThAkorajInA jAnaiyA" kuLanI batake che. The Shoveller pukhtI cAMca -A bataka tarIke oLakhavAmAM Ave che. A pakSI dekhAvamAM bataka jevuM dekhAya Spatula kuLanI che. Sarkidiornis kuLanI The Nukta paNa tenI ka ane paga mAsa pachInI jema zarIranA pamANa karatAM athavA The Comb Duck nukatA bataka che. jarA vadhAre lAMbA lAge. A pakSImAM je koI khAsa prakAranI racanA Policeps kuLamAM Grebe tarIke oLakhAtAM trazu jAtanAM jaNAtI hoya to te tenI cAMcamAM che. A pakSInuM kAyamanuM nivAsapakSIo dekhAya che. The little Grebe or Dabchick< The sthAna to pena, AphrikA, arabastAna, IrAna Adi hovAnuM kaheBlack necked Grebe and The Great Crested 414 V. 24 vald on taas Gun Flamingo cityGrave. A traNenAM gujarAtI nAma DubakI, zyAmagrIva DubakI ane phalemIMgonuM zahera- jovuM hoya to teNe saurASTra pAsenA kacchanA dariyAcoTIlI DubakI che. Pelecanus kuLanAM Pleican tarIke aA mAM koThe javuM joIe. kAraNake tyAM A pakSIo hajAronI saMkhyAmAM oLakhAtAM traNa jAtanAM pakSIo thAya che The Rosy Pelican, bhegAM rahI kacchanA dariyAnA chIcharA pANInA vizALa paTanI retImAM The spotted billed pelican ane The Dalmatian iMDA muke che. bhAratanI eka mAtra jagyA-kacchamAM A phalemIMgo lion jene gAtImAM gavAbI peNa nadAra cAMcavALI bacAM Ape che. tenI prathama zodha karavAnuM bhAna bhUtapUrva karacha paNa ane ceTIlI paMNa kahe che. tyAra pachI Phalacrocorax rAjayanA nAmadAra mahArAva zrI kheMgArajInA phALe jAya che. A pakSIkuLanAM, aMgrejImAM jene Cormorant pakSI kahe che tevAM be jAtanAM onI mALo bAMdhavAnI Rtu (Nesting Season julAIthI pakSIo dekhAya che. The large Indian cormorant ane nave bara hoya che te eka ke be sapheda lAMbA jevAM Di mUke che A The little cormorant. A baMnene gujarAtImAM moTo jaLa pakSIo aMge bIjI vicitratA e che ke tenA be cAM janme ke tarata kAgaDo ane nAnA jaLa kAgaDA kahe che. aMgrejImAM jene Heron ja ekAda kalAkamAM ja deDavA mAMDe che. muMbaInI necarala kriTarI kahe che tevI jAtanAM pAMca nIce jaNAvelAM pakSIo thAya che. The sosAyaTInA mRta pakSIonAM saMgrahasthAnamAM A pakSIo mATenuM Purple Heron (naDI), The Grey Heron ( kabuta). je kAcanuM keIsa batAvavAmAM AvyuM che tejeo A pakSIne The pond Heron (son eft ), The Indian Reef kacchamAM jaI te ke tenAM mALA kaMI ja na joI zake tene mATe Heron ( kALuM athavA darIyAI bagaluM). The Night Heron abhyAsa karavA aMge jarUra jovA jevuM che. (avAMka) Bihern traNa jAtanI thAya che. The little Green sArasa :-A pakSIne aMgrejImAM The Indian Sarus Bittern lIlI bagalI), The yellow Bittern (pILI Crane kahe che ane tenuM zAstrIya nAma Crus antigone bagalI), The Bittern (paradezI pAna bagalI). Egret tarIke che. kadamAM A pakSI gIdha karatAM moTuM ane tenI uMcAI mANasanI jANItAM cAra jAtanAM pakSIo dekhAya che: The Cattle Egret uMcAI jeTalI hoya che. jyAre te sIdhuM UbhuM hoya tyAre tene (Dhora bagalI), The Large white Egrat (meTo sapheda oLakhavAmAM muzkelI paDe tevuM nathI. A pakSInAM nara ane mAdAnAM bagale), The Indian smaller Egret ( khulA), The 2 ga sarakhA hoya che. tenA paga rAtA, lAMbA ane khullI cAmaDI. little Egret (kIlIci). AmAM cattle Egret Budul- vALA hoya che. garadana ane mAthuM 5NuM khuluM cAmaDIvALuM ane cus kuLanuM ne bIjI be Egret Egretta kuLanI che. A upa- rAtuM hoya che. sAmAnya rIte nara-mAdAnI joDI sAthe ja caratAM rAMta cha jAtanAM stork pakSIo dekhAya che. The paintee jaNAya che. A pakSIo uttara tathA madhyabhAratamAM, gujarAta stock (DhAMka), The open-billed stork (saMgalA), The ane pazcima AsAmamAM sthAnika vasanArAM che. A pakSIonAM nara Black stork (kALA kuDa), The white stork (ujaLa), ane mAdA jIvanabhara sAthI tarIke rahe che. eTale jyAre temanI joDI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #668
--------------------------------------------------------------------------
________________ | mRhada gujarAtane amitA TelIphona naM. ka674 ane ka785 TAgrAma : * kAba>> dhI kheDA jillA madhyastha sahakArI beMka lI. naDiyAda adhyakSa : zrI naTubhAI revAbhAI paTela upAdhyakSa : zrI cunIlAla ramaNalAla sarayA. bharAyeluM zerabhaMDoLa : pa897000 thApaNa : 78069000 rIjharva ane bIjA phaMDa : 4152000 kAmakAjanuM bhaMDoLa : 100974000 --zA khA A kha bhAta, umareTha, ANaMda, ThAsarA, peTalAda, mAtara, be sada, kapaDavaMja, bAlAzinora, mahemadAvAda, DAkora. vIrapura, AtarasubA, navAgAma maheLAva, AkalAva, vallabhavidyAnagara, cakalAzI, tArApura, liMbAsI, mahIja, mahudhA, ajarapurA, aliNA, nAra, suNAva, khaLaja, kaThalAla, cikhedarA, sArI ane bhAdaraNa, thApaNe paranA vyAjanA dare seviMgsa- mA TakA. karanTa (cAlu)- aDadhe ke bAMdhI mudatanI thApaNu 15 thI 90 divasanA mA TakA. 91 di. thI 6 mAsanI aMdara- 5 TakA ke mAsa thI 12 mAsanI aMdara- 5 TakA 1 varSa thI ravarSanI aMdara pAA TakA 2 varSa thI 8 varSanI aMdara- 6 TakA * varSa thI 5 varSanI aMdara 8 TakA 5 thI 7 varSanI aMdara 6 TakA bAMdhI mudata thApaNa para dara cha mAse vyAja cukvavAnI vyavasthA che. beMkanI mukhya ophisa-naDIyAda tathA DAkora, mahemadAvAda, ANaMda, bAlAzinera, mAtara, navAgAma ane vallabhavidyAnagara zAkhAomAM sepha DIpojhITa lekarsenI sagavaDa che. A beMkamAM rokelI thApaNo jillAnA kheta utpAdananA kAryamAM vaparAya che. kI me. chaThaka menejara zrI DeDANa sevA sahakArI maMDaLI lI. mu. DeDANa ( jilla-amarelI) (tAluko : rAjulA) sthApanA tArIkha : 11-10-68 seMdhaNI naMbara : se.8792 zerabhaMDoLa : 102 380-00 sabhya saMkhyA : 374 anAmata phaMDa : pa590-97 kheDUta anya phaMDa : - bInakheDUta : 34 zA. trI. hariyANuM TapubhAI unaDabhAI maMtrI pramukha vya, kamiTi :- TapubhAI unaDabhAi, lAlaparI mAdhaparI, devAna vIrA. nathubhAI nAnajI, jamAlakhA murAdakhA, pIThAbhAI muLajI, unaDabhAI ge laNa, govIMda jIvA, Apa sukhA, nAnajI lAkhA, nAgajI narazI. sTApha :- za =o. harIyANI -maMtrI, kA. rA geraDIyA-saha maMtrI, nA. tA cItalIyA - he. kalArka, pR. ja, vA-talATa, 8. kA mocI-tela 8, 8. hA. kAThI-pagI. kheDuta sabhAsadone khAtara biyAraNa jaMtunAzaka davA tathA jIvana jarUrIyAtanI cIjavastuo purI pADe che. temaja TuMkI mudatanuM mosamI dhIrANa kheDUtone ApavAmAM Ave che
Page #669
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha prakhya ] 689, baMdhAya che tyAre te joDI jIvananA aMta sudhI ekanI ekaja hoya hoya to te A kuMja pakSI che. rakhe koI ema mAne ke A koI che. sArasa saurASTramAM ane khAsa karIne gujarAtamAM khUba ja jANItuM kavinI kalpanA mAtra che. kAraNa ke hakIkatamAM to A kuMja pakSIo pakSI che. kacchamAM tenI vastI ghaNuM ja ochI che. pANIvALA ane dakSiNa yuropa ane uttara tathA madhya eziyAnAM mULa vatanI. paraMtu khetarALa pradezane A pakSI sAmAnya rIte vadhAre pasaMda kare che. ziyALAnI ThaMDI RtumAM teo ApaNe tyAM thoDA mahinAnA mahemAna eTale jaMgala ke vagaDAmAM A pakSI jovA nahIM maLe. taLAvaDI, tarIke Ave che. tenuM mAthuM, Doka ane chAtInA lAMbA jhUlatA nadI kAMThe ke jhIla pradezamAM A sArasa pakSInI jeDI athavA je kALA raMganA vALa, e kALA raMga vacce tenI AMkha pAse sapheda tenAM baccAM paNa sAthe hoya to te badhAM sAthe ja gauravapUrvaka vALane guge havAmAM karato hoya che. tenAM zarIrane raMga asmiAnI khetaramAM caratAM dekha che. ane tyAre ja ApaNane sArasanI bhavyatAne bhUre, pAMkhanA UDavAnAM pIMchAM lAMbA, jhUlatAM ane sapheda raMganA - khyAla Avaze. A pakSIo mATe kahevAya che ke je be pakSI-nara AMkha rAtI, paga kALA ane cAMpanA mULamAM lIlAza, vacamAM ke mAdA-mAMthI koI eka marI jAya to bIjuM pakSI tenI pAchaLa pILAza ane tadana che gulAbI hoya che. A pakSIone samI jharI jhUrIne marI jAya che. AvI cheA sArasa pakSIonI ekabIjA sAMjanA AkAzamAM mAthA para karara......karara....2 avAja karatAM, taraphanI mamatA ane vaphAdArI. A pakSIone khorAka dANA, vanaspati, vividha AkAre racatAM, anekanI saMkhyAmAM uDatAM jovA e eka deDakAM, tIDa, kAkIDA, karacalA ane sApa sAmAnya rIte hoya che. adbhuta dRzya ane anero lhAvo che. teo jamIna para pILA A pakSIone baccAM AvavAnI Rtune samaya ghaNuM kharU julA- kAbarA raMganA IMDA mUke che. A pakSIo temanAM garbhAdhAnakALe IthI DIsembara mahinAnA gALA vacce hoya che. sArasa sAmAnya bahu ja cittAkarSaka nRtya karatA hovAnuM kahevAya che. A pakSIone rIte be IDA mUke che. IDAne raMga Acho lIlAza paDato athavA khorAka dANA-caNA ne mAMDavI che. evuM paNa noMdhAyuM che ke A sapheda gulAbI jhAMyavALA hoya che. daIvAra bhUrAM ke jAMbuDA raMganA pakSIone lIlA maganI zIgo te eTalI badhI bhAve che ke teo chAMTaNA paNa hoya che. IDA sevavAnuM kAma mukhyatve te mAdA kare che tene dIThI mUke nahIM. kayAreka nAnI vAta ane jIvaDAM paNa khAya. chatAM nara paNa cheka sevavAnuM kAma karI le che. jo ke tethI khAsa dara dezAvarathI khorAkane abhAve ApaNe tyAM mahemAna tarIke AvelAM kAmagirI to mAdA ane IDAnuM rakSaNa ane ceka karavAnI che. A kuMja pakSIone khetaramAMthI uDADI mUkavAmAM kheDUto pApa sArasanAM baccAMne je te khUba ja nAnAM hoya tyArathI tene pALIne samaje che tethI savAranA paheramAM kuMjaDAo khetaramAM nirAMte dANA ucheravAmAM Ave to te pALelAM kutarA jevAM ApaNuM hevAyAM thaI khAya che. Ama jyAre mAha mahine Ave, khetaromAMthI ghauM zake Avo eka sArasa bhAvanagaranA pakSIpremI sva. mahArAjA bhAva- laNAI jAya ne laNatAM bhaNatAM je dANAo khetaramAM paDI rahe te siMhajInA khAsa TAyaDA jamAdAra tarIke oLakhAIne jANItA thayelA te vINI lIdhA pachI heLInAM divasomAM ThaMDI thaI gayelI pAMkhane sva. hasana jamAdAra pAse hato. te e hevAyo thaI gayo hato ke uSNa karI A pakSIo mAdare vatana javA ravAnA thAya che. mahemAna jyAM sudhI tene pakaDIne A na rAkhe tyAM sudhI koInI tenI thaI AvelAM kuMjaDa o arabI samudra oLaMgI dhIre dhIre potAne pAse javAnI hiMmata thatI nahIM. kheDUtoe athavA vanavagaDAmAM vatana javA lAge che. rahenArAoe sArasane baccethI pALI tenI pAsethI Watch-dog dhorADa :- A pakSIne aMgrejImAM Great Indian Bus : tarIke kAmagirI levAno akhataro karI jovA jevo che. A pakSIo tard kahe che ane tenuM zAstrIya nAma Ardiotis nigriceps jyAre saMvanana karatA hoya che tyAre teonuM nRtya jovA jevuM "3 che; vigors che. sAmAnya rIte A pakSI gIdha pakSI karatAM uMcuM hoya che. Azare traNa phITanI uMcAIvALuM hoya che. Ano raMga gaLA nIcethI ja-A pakSIne aMgrejImAM The Eastern common Dokane tathA chAtI ane peTa sudhI sapheda ane pITha upara brAuna crane kahe che. tenuM zAstrIya nAma Grus grus Lil Fordi eTale ke tamAkunA raMga je kathAI hoya che. tene mAthe kALI che. A pakSI ApaNe tyAM ziyALAmAM Ave che. zaheramAM ke TopI athavA kalagI hoya che. pukhta uMmaranA pakSInI chAtI upara gAmaDAomAM koI e mANasa nahi hoya jeNe kuMjaDIonAM ToLAM eka kALo paTo hoya che. cAMcane raMga paLAza paData ne cheDe jatAM joyA na hoya. kAThiyAvADanAM lekagItamAM te te bahu ja jANItuM kALuM hoya cheA pakSInuM kada jotAM tenI cAMca TUMkI ane vadhAre ane rAsaDAmAM ulekhAyeluM pakSI che. dA. ta. nIcenI paMkti- pahoLI hoya che. jyAre AMkho pILI ane kayAreka kAI jhAMyavALI. kuMjalaDI re saMdeza amAre jaI vAlamane ke je jI re." A ghorADa ekAMtaprIya pakSI hoIne kAM te ekaluM ke nAnA ToLAmAM pati koNe nahIM sAMbhaLI hoya ? jokasAhityamAM evAM aneka bIjA aMdaranA caraNavALA bhAgamAM pharatAM dekhAya che te khetaronAM pAkamAM paMkhIo che. je saMdezavAhaka banyAM che. dA. tamora ane poTa, ke kapAsanA khetaromAM paNa dekhAya che chatAM hakIkatamAM ujjaDa kAgaDe ane kevela paraMtu A cAre ya paMkhIo dezanAM ja che eTale paravALI jamInamAM te sAmAnya rIte najare paDe che. uttara saurAemanuM sa dezavAhaka tarIkenuM bahu mahatva nathI. paraMtu mahattva te mAM khAsa karIne dhrAMgadhrAnI AjubAjunAM pradezomAM te hoya che evA saMdezavAhaka paMkhInuM che ke je Akho samadra oLagIne je tene kanaDavAmAM na Ave to potAnAM caravA-rahevAnAM sthaLathI ApaNuM bhArata dezamAM utarI Avatu hoya. ane evuM dariyA te dura jatAM nathI. ziyALAmAM A pakSIo, khorAkanI zodhamAM, pArathI uDIne AvatuM je kaI saMdezavAhaka paMkhA bhAratamAM AvatuM temanuM raheNAka choDIne bIje jAya che kharAM, keTalAka te temanI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #670
--------------------------------------------------------------------------
________________ 690 garbhAdhAna Rtu vakhate ghaNe dUra sudhI jAya che. A pakSInI sakhyA saurASTra-gujarAtamAMthI divase divase ghaTatI jAya che, bIka muzkelI A pakSInI e che ke te phakta eka ja iMDuM mUke che. tethI A pakSInI, kALe karIne, hastI nabUda thaI jAya te pahelAM tene mATe kaMIka sarakSaNAtmaka pagalAM levAvAM joie. sAmAnya rIte tenI garbhAdhAna vaRtu nathI bhAbhara gAya che. paNa tenA viSe kahevAya che ke Akhu vAya teo iMDA mUkatAM hovAnuM jaNAyuM , nara bahu patnItvamAM mAnatA haiAvAthI tenI sAthe be ke tethI vadhAre mAdA karatI. evAmAM AAve che. A pakSInI daSTi khUba ja tIkSNa hoya . paNa Ane khorAka rIThAM, mAM TIka, thayuM, nAnAM sApa, gareALI, dhAsa ane keTalIka jAtanAM yAM che. te kuLA paNa khAya che. cakA cakrathI-bA pakSInuM ta nAma che Indian Stohe curlew ane tenuM zAstrIya nAma Burhinus oedicnemus indicus Salvadaa che. kadamAM A pakSI nainathI vA mAnuM che. tenA pInAM pAne raMga cempAuna jyAre nIcenAM vInAM pIAM jhAMkhA sauda raMganA hoya che. mAdhu nathA gana-chAtI sudhI khAkhI cAuna raMganAMne vacce vacce kALA pAuna lITA. bhAthu pramANamAM jarA moTu, AMkho sonerI pILA, metI ne gALa, ca gaNIvALA pILI ane cheDe jatAM kALI. pAMkha upara AchA-sapheda ane gherAbrAuna gIrA jenAthI teo nALa AkhAya che. paga lAMbA ane pILAyA phIkkA pILA. sAmAnya rIte A pakSIe namatI sAMje cArA caravA bahAra Ave che. ane rAtanA peAtAne khArAka meLave che. sAmAnya rIte teo TIma dekhAya che ane pAMca ke nAMrAmAM paNa najare paDe che. divasa daramiyAna niSkriya rahe che. tenI AMkha tIkSNa che mA~ jevI kareja paNa bhaya dekhAtAM teo jamIna upara tadana sI ya che. A pakSIo sAme doDanArAM che ane A pakSIo gujarAta, kaccha ne saurASTramAM lagabhaga badhI jagyAe rRkhAya che. temanI mALA bAMdhavAnI Rtu mArcathI ekaTAbara hoya che. ghaNAM kharAM pakSIe garama RtumAM iMDA mUke che. eTale ke eprilathI jUna sudhImAM e IMDA mUke che. sevavAnuM kAma nara-mAdA baMne kare che. temanA khArAka sAmAnya rIte dAnA ne vaDA rAya Fagle :-- agrez2amAM (Eagle jJa tarIke oLakhAtAM pakSIo agiyAra tanAM bevAmAM Ave che. jevAM ke The Crested Eagle (mAgyA), onelli's Eagle (sAMsA gara), Booted Eagle (paradezI sAMsA gara), The Imp. erial Eagle (zAhI jhumasa), The Indian Tawny Eagle (dezI jhumasa), The Steppe Eagle (paradezI jhumasa), The Grealershotted Eal (rakhavA jhukha), The Black Eagle (kALA khumasa), The white Billed See Eagle (dariyAI gah, Pulla's oring Eagle paNAno bImAra gaDa, The Grey Haded Fishing Eagle (rAkhADI zira mImAra gADa) Vulture='AchamAM jene valasara (Vulture) kare che. te A jAtanAM jovAmAM Ave che, The Black or King Vulture lIpa), The cinereous vulture (DAku bhuva muAtanI asmitA gIdha ), The Fulvous Vulture (badAmIathavA paradezI gIdha), The Long Billed Vulture (bhUkha, gIdha), The White Seravinger Vulture (sapheda gIdha athavA kherA ) ane The White Backek Vulture (gIdha). have gujarAtImAM jene zikArI pakSIo eTale ke jene zeko bAja, zikarA, berI vagerenA nAmathI oLakhe che tenA viSe jaNAvuM-- pahelAM e zarI, khAM pakSIne emAM The Indian Shikra kahe che. A natanAM pakSImAM eka vicitratA che ke mAdA hamezAM nara karatAM kadamAM moTI hoya che. ane bIjI vicitratA e hoya che ke mAdA ane naranAM judA judA nAmeA hoya che. dA. ta. mAdAnuM nAma zakarA ane nara pakSInuM nAma zIkarI che. gujarAtI vyAkaraNakArAe te ja praznaSathI nArI jAti sUcavavAnu jaNAvyuM hoya paraMtu dareka zabdane cheDe 'i ' AvatAM te zabda nArI jAtinA ja bane tevuM nathI. te mujaba zIkarI kevI nahIM paNa zIkarI kevA kahevAnuM. kAraNa ke zIkarI e mAdA nathI paNa nara pakSI laie A evuM ja bIjuM pakSI e besarA ( mA ). A pakSInA naranuM nAma che dhotI. mA pakSIne geTamAM The Besra che, Hawk kare ja, 'vAnI. bAkaraNa pramANe A praya na ti mA che nAM bhUkA yo nahIM paNa bheMsA karI devAnuM kANuM ke khesarA tarIke eLakhAtu pakSI hakIkatamAM nara pakSI nathI paNa mAdA pakSI che. A kuLamAM nIce pramANe bIjA zikArI pakSIe che. gujarAtImAM jene bhAzA ( mAdA ) ane mazIna ( nara ) kAM che. te pAmo mAM mA pakSane The Asiatic Sparrow Howk kare che. adhiSThamAM jene The Buzzard karyuM che. koTho ne Upland Buzzard kahe che. ane jenu gujarAtI nAma che. hinAbaMdhana DIsA. Aja nananuM bIjuM pakSI che. 1.ch: ceed Buzzd jenuM gujarAtI nAma che masamI DIsA trIju nananuM pakSI hai Crested Honey Bezzar jenuM gujarAtI nAma che mavIdhA. A badhA gujarAta, saurASTra ane kaccha thane AkhA bhAratamAM dekhAya che tyAra pachI agrejamAM jene phekana ( Falcon ) kahe che temAM bIjI me jAte! A pramANe che- eka che The Legger Falcon. A pakSInI mAdAne gujarAtImAM lagaDha ane nate jagaDa kahevAmAM Ave che. khIju zikArI pakSa te The Peregrine Falcon. A pachIna mAne merI ane narane berIbaccA kare che. ane trIjuM pachI The Red-Ched Falcon, gujarAtImAM tene lAla mAyAnI mAhIne mAdA ane sAhItyA (nara) kare che. A uyarAMta gujarAtImAM jene tRstI (mAdA) ane caTavA (nara ) kahe te pachI ekamAM The Red headed Merlin.|| nAgadhI mALakhAya che. pachI Ave che Th: Hobby, A pakSInuM gujarAtI nAma hai dhAtI (mAdA) ane narane punara kahe che. A pachI jene agrejImAM Saker Falcon athavA Cherrung kahe che te pakSI Ave che. A pakSInI mAdA tharga ane nara cagele kahevAya che dhyAmAMnAM badhAM ja khAja tarIke oLakhAtA pakSIo gujarAta-saurASTranAM nathI. 'gujarAtanu' pakSIjagata' meM zIrSaka nIce
Page #671
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] 691 A upara jaNAvyAM te pakSIomAMnA badhAM ja pakSIone hakIkatamAM pIlaka-have bIju suMdara pakSI levAnuM che te pIlaka. A gujarAtanA pakSIo tarIke ullekha karAya nahIM chatAM te badhAM pakSIo pakSIonuM kuLa Oriolus che tenI be jAte thAya che. eka jAtanA viSe jANavuM rasaprada che, paNa te to have eka judA svataMtra palakane aMgrejImAM The Indian Golden Oriol kahe che. lekha dvArA. tenuM zAstrIya nAma Oridus Oriolus Kundoo che. tetara tarIke oLakhAtuM ne bhAratabharamAM jANItuM pakSI laIe. gujarAtI mAM mAtra palaka tarIke ja te oLakhAya che. eka tetara te talIye tetara. jenuM aMgrejI nAma che Printed palakanI bIjI jAta jene gujarAtImAM kALAmAthAne pIlaka Partridge. vaijJAnika nAma che Francorinus Pietus kahe che te che. aMgrejImAM tene Black Headed Oriole kahe (Linnalus) ane bIje tetara te Common Grey Part che. tenuM zAstrIya nAma Oriolus Xanthornus Linnalus ridge or francolin jene gujarAtImAM khaDIyo tetara kahe che. che. kadamAM baMne jAtanA palaka menAnAM kada jevaDA hoya che palakano A baMne pakSIo kaccha, saurASTra ane gujarAtamAM dekhAya che. raMga cakacakIta sonerI pILo, kALI pAMkho, AMkha pAse TuMkI kALI eTale ke bhAratanA ghaNAkharA bhAgamAM te dekhAya che. tetaranI trIjI paTTI ane pUMchaDI pILo tathA kALAM pIMchAvALI. cAMca gherIthI cakajAta te Black Partridge or Frahalin. tenuM vaijJAnika cakIta rAtI. AMkho lAla ne paga bhUkharA raMganA, "golDana 1114 Francolinus-francolinus-(Linnaeus). W erIala" tarIke oLakhAtAM pIlaka sadAya lIlAM rahetA jhADamAM tetara e mAMsAhArIo mATe uttama khAdya che. evuM kahevAya che ke tathA vizALa vana jevA bagIcAomAM dekhAya che. jene ApaNe A khaDiye tetara pANI vinA bahu lAMbA vakhata sudhI rahI zake kALA mAthAno pIlaka kahIe chIe te upara jaNAvI te jAta karatAM che. A pakSIne pakaDavAnI zikArI ramata mATe bAjadAra-pitAnAM taddana judI jAtane species (kuLa)no che. tenuM mAthuM ne pAMkho bAjane A tetara pakaDavA tenA upara choDe che. zokhIna A pakSIne kALAM hoya che. AMkhe rAtI ane paga kALAza paDatA hoya che. bIjA kAraNosara paNa uchere che-pALe che. eka to enI belI mATe zokhIno pALe che. bIjuM te kutarAnI jema tenA pALanAra dUdharAja- gujarAtImAM ApaNe jene dUdhara ja kahIe chIe zekhInanI pachavADe pachavADe deDatuM Ave che. tetara laDAI mATe ane aMgrejImAM jene Paradisi Fly-Catcher kahe che tenuM paNa eTaluM ja jANItuM che ane ghaNIvAra A pakSI upara maTI zAstrIya nAma Terpsiphone Pavadisi Paradisi che. A hArajIta ramAya che. upara jaNAvyo te kALA tetaranI bolI mATe pakSInA narano raMga sapheda dUdha jevo ane mAthuM Doka sudhI caLakatA evuM kahevAya che ke eka raste jatA mANase A tetarane bolatAM kALA raMganuM, mAthA para kALI kalagI, Ama to A pakSI kadamAM nAnuM sAMbhaLyuM eTale teNe eka bIjA mANasane kahyuM ke A tetara ema che paNa tenI pUchaDI lAMbI hoIne tenI laMbAI moTI jaNAya che. kahe che ke " subhAna terI kudarata.' tyAre tyAMthI pasAra thatA bIjA A jAtanAM pakSImAM nara tathA bhAdAnA raMga eTalA badhA to judA koIke kahayuM ke-nAnA e tetare te ema kahyuM ke "lasaNa, khAja che ke kaI tene be judI jAtanAM pakSIo paNa mAnI bese. mAdA ane adaraka. tyAre trIjAe kahyuM ke "rAma, sItA ne dazaratha.' ane baccAne raMga uparathI-pIThane ceDhIvaTa ane peTane bhUkhare TuMkamAM manuSya potAno jevo dhaMdho tevI bolI A tetara mATe baMdha sapheda. nara pakSIne be lAMbA sapheda rIbana jevAM pIMchA hoya che. besADI che. mAdAne te nathI hotA. narapakSI jyAre tenAM te be sapheda rIbana have je pakSIone gujarAtImAM rAjAlAla tarIke oLakhAvavAmAM jevAM pIMchA sAthe uDato hoya che tyAre jANe havAmAM taravAra vIMjhAtI Ave che te laIe. hoya evuM jaNAya che. eTale tene taravArI paNa kahe che. tenI rAjAlAla-A pakSInuM kuLa Pericrocotus che. ane e pAMkho kI ne goLAdavALI hoya che. A pakSI tenA garbhAdhAnakuLamAM traNa judA judA rAjAlAla Ave che. A pakSIone aMgrejImAM kALamAM madhura gIta gAya che. sadAya lIlAM rahetAM jhADomAM vasanArUM Minivet kahe che. The orange Minivet-A pakSInuM A pakSI bagIcAmAM, jaMgalomAM tathA jhADanAM jhuMDamAM najare gujarAtI nAma che kesariyo rAjAlAla. tyAra pachI The Little paDe che. A pakSIne AhAra kevaLa jIvaDAMone che. mAkhI tathA Minivet tene gujarAtImAM rAjAlAla kahe che ane trIjI jAta te anya jhINAM vaDAM khAnAra A pakSIne tethI to Fly Catcher The White bellied Minivet jene kAbara rAjAlAla kahe kahe che. phebruArIthI julAI tenI IMDA ApavAnI Rtu che. te che. A trIjI jAtanA rAjAlAla mATe Ara.esa. zrI dharmakumAra- sAmAnya rIte traNathI pAMca iMDA mUke che. A pakSIo ghaNAM zarasiMhajI potAnA pustakamAM nedhe che ke saurASTramAM prathamavAra jasadaNanA mALa che ane tethI temane vAraMvAra jovAM sahelAM nathI. khAsa karIne zrI lavakumAra khAcare tathA zrI zivarAja khAcare A kAbarA rAjA- A pakSI AMbAnA vanamAM athavA pANI najIka hoya ne jyAM lAla pakSInI noMdha karI che. jasadaNamAM e sthAnika pakSI hovAnuM uMcA uMcA vRkSo hoya tyAM jovAmAM Ave che. A dekhAya che. eka rAjAlAla che te zrI dharmakumArasiMhajIno nAno rAjAlAla pakSIo khUba capaLa hoya che. bhAratamAM sAmAnya rIte badhI A rAjAlAla saMbhavataH kaccha tathA pazcima bhArata, dakSiNa rAjasthAna jagyAe vasanArUM ane saurASTranuM A sthAnika pakSI che. giranA ane saurASTranAM dhaNAkharA bhAgamAM dekhAya che. tenuM aMgrejI nAma jaMgalamAM tathA jUnAgaDha paMthakamAM ghaNAM dUdharAja pakSIo jovAmAM che-Dharmakumar's Small Minivet. A pakSIonA Ave che, jyAM teo niyamita baccAMo ApatAM hoya che. pUrva ke uDIne AMkhe vaLage tevA hoya che. ane dakSiNa saurASTramAM teo moTI saMkhyAmAM dekhAya che. A pakSIne Jain Education Intemational
Page #672
--------------------------------------------------------------------------
________________ 698 [ bulaMda gujarAtanI asmitA (3) 3 namo AyariyANuM-cakSu Adi pace idrIye upara jene zrI navakAra mahAmaMtra kAbu che, dharmAna-mAyA-lobhane jeNe vaza karyA che, jeo brahma eka vizva ArAdhya-prArthanA caryanA dhAraNa ane ahiMsA satya Adi paMca mahAvratanA pAlaka evA sagarUone amArA vaMdana he. * name arihaMtANuM (4) namo uvajajhAyANaM-vyavahArika keLavaNI sAmAnya zikSaka ApI * namo siddhAnuM zake paraMtu AtmA jaDa thI jude che tevA sva-5ra kallAha OM name AyariyANuM AkhyAtimAM jJAna ApanAra zikSaka-samAM mahApune amArA * namo uvajajhA paNa vaMdana he. * namo lee savANuM (5) kuka namo loe savvasA-jema saccAritranuM pAlana karavA eso paMca namukkAre, sakhya pAvapaNAsaNe maMgalANaM ca sarvesiM, pUra potAnuM kalyANa sAdhI rahyA che ane bIjAnuM paNa paDhamaM havaI maMgala. upadeza ApavA dvArA kalyANa sAdhI rahyA che evA A lekamAM zAstrasiddha vastu che ke nAne e paNa maMtra je zraddhApUrvaka vartatA sAdhu purUSone vaMdana che. mAnathI gaNavAmAM Ave te aneka sIddhio prApta thAya che. uparanI mahAna vyaktione karelA namaskAra, namaskAra karanAranA maMtrIramaNI navakAramaMtra zAzvata gaNAya che jenA upara ane sarva pApano nAza karanAra che. ane jagatamAM maMgaLa karavA vALI mahApurUe asaMkhya pustaka lakhelA che ane te eka vizvaArogya maMtra che tema harbarTa vorana -phrI sephara epha laMDana, zrI . sarva vastuomAM zreSTha maMgaLa che. jayadayALa zarmA prophezvara opha Dugara koleja bIkAnera, zrI harIsaya uparanA arthathI spaSTa thAya che ke zrI navakAra mahAmaMtramAM, bhaTTAcArya Ph. D phI saphara kalakattA, zrI jayantIlAla dave- zrIrAma ke rahemAna, zrIkRSNa ke zrI mahAvIra, zrI budha ke zrI krAIsTa, prophesara epha zAmaLadAsa koleja kAvanagara, zrI ghanazyAma zrI mahAdeva ke zrI jarathosta, evI koI paNa vyaktinA nAmane jelI-phesara epha khAlasA keleja muMbaI, muhalA abdula taiyaba nirdoSa nathI ane dareka pada guNa vAcaka che evA sarva guNe je je raMgavALA-muMbaI. prophesara gaDhavI bI. TI. koleja opha vaDodarA, zrI mahApurUSomAM hoya tene nirdoSa karatI prArthanA keIpaNa AtmA mATe prabhAkarabhAI baLavaMtarAya mahetA-muMbaI vagere aneka phesara phale- kalyANakArI che-zrI ludhIyANA-aMbAlA-paMjAbanI aneka hAiskula sepharoe A prArthanAne vizva ArAkha tarIke bIradAvela che--maMtrA. ane kolejomAM A prArthanA nitya be lAvavAmAM Ave che. muMbaImAM kSarema anaMtA artha hoya che paNa tene sAmAnya artha paNa prabhA- zrI vaDagAdI bALama dira tema aneka saMsthAomAM tathA zrI taLAjA vAta kare che. zeTha ma. pra. nava navakAra maMtra garlsa hAIskulamAM bolAvavAmAM Ave (1) 3 namo arihaMtANuM-ari eTale rAgadveSa rUpI AtmAne che. bALakomAM susa skAra bAlavayathI reDavAmAM Ave te Ale. ka lAgelA zatruo-tene jeoe nAza karyo hoya tevA koi paNa ane paraleka bane sudhare tevA AzayathI bIjI zaikSaNIka mahApurUSa heya teone mArA namaskAra che. saMsthAo A prArthanA cAlu kare tevI namra vina ti-aviva mastu (2) 8 namo siddhA-je koI mahApurUSe atirika baMdhane- sarva jagata :" karmane nAza karIne niraMjana-nirAkAra mokSa sukhane pAmelA che tevA kRSNanivAsa, muMbAdevI, paramAtmAne vaMdana ho muMbaI-2, khAMtilAla lAlacaMda zAha With Best Compliments of : NATIONAL AND INTERNATIONAL BRITEX INDUSTRIES Sales Organization of : HIRALAL L. SHAH M.S.C. (U.S.A ) Manufacturers of : (Ested : 1923). MACHINERY ACCESSORIES : Partners: (1) Mr. Hiralal H. Shah (2) Mr. Bharat H. Shah Podar Chamber, Podar Street, BOMBAY-1 (3) Jinesh H. Shah Jain Education Intemational For Private & Personal use only For Private & Personal use only
Page #673
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa'dala' manya ] grejImAM " pereDAijha-lArka-kaicara 'nu' je nA khApavAmAM AvyuM. sarakhAM ya chaeN, bhAratanAM gAyaka ( Songster ) pakSIomAM bhImache te tenAM lAMbA pIMchA ne tenA raMga vagere jotAM kAi paNa te rAjanu` sthAna prathama paktinuM che. te gIca jaMgalamAM rahenArUM ebha jarUra lAge ke te pakSI kharekhara svanuM pakSI che. pakSI che, tenI bIna pakSIonI khAsInu nuka karavAnI zakti adbhUta che. dakSiNa gujarAta tathA bhAratanA gIca jhADavALAM jaMgaleTamAM rahenAra che. tenA garbhAdhAnakALa garamInA miDhanA tuSA varSARtu ke, bIzanuM saMvanana khUba ja rasadAyI ya chaeN, A pakSIone saMvanana karatAM nihALavA e paNa eka lhAvA che. daravA-havA tarIke gujarAtImAM mALakhAtAM pakSIonI be matA thAya che. eka jAna te jaInanA vA ane Jerdon's, chlorosis o che ane jenu thAya nAma Chloropsis jerdoni Blyth he haiM, te. A pakSI bhAtanAM ghaNAkhaze bhAgamAM ane gujarAtamAM thAya che. kacchamAM A jAtanA harevA dekhAtA nathI. A harevA be thI traNa IMDA mUke che. A jAtanA harevAne raga mAthAthI garadana sudhI- bIjI jAtanA karevA karatAM taddana judA prakAAA hoya chaeN, DInanA havAnI munI sITI AMbuDiyA bhAganI AMkha pAsenA, dADhI pAseno ane pAsenA raMga kALA hoya che. kapALa kALA raMganu jyAre khAnI paTTI lIkrAya patI pachI hoya chaeN, mA sivAya bhAkhA zarIranA raMga lIlA hoya che. AMkha kaththAI, cAMca kALI, paga bhUrA yA jhAMkhA sTeDiyA hoya che. A jAtanA yAnI mAdAnA A raMga bhUrAza paDatA lAle ane gAla uparanI lITIe lIlAza paDatA bhUrA raMganI hoya che. gaLA Aju bhImarAja.--ApaNe je pakSIne bhImarAja tarIke oLakhIe chIe tane aMgrejImAM Racket Tailed Drongo kahe che ane tenu zAstrIya nAma Dicrurus Paradiseus che. tenu AkhuM zarIra caLakatA kALA raMganuM hoya che. ane mAthAmAM phulagI mAM che mAre pIchAnA gu ya pUrI kALA ne lAMbI hAya che. ane tenI bane bAjuethI bAra tera IMca lAMbu eka eka pIMchuM 'mArapIMchanI AMkha'nI jema phelAi jAya che, AMkho lAla ane paga kALA hAya che nara ane mArgamAM eka havAnI bau kAnane The Gold Frontid chloropsis karyuM, tenuM jJAnikanAna chloropsis aurifrus Temminick. A jAtanA harevAnA kapALanA raMga sonerI- nAraMgI, dAdI-mAla ane upaluM" maLyu. caLatA nabuDIyA 'nu', navarga tathA hirayAH- gujarAtImAM jene ApaNe navaga karIe chIe tenuM bIjuM nAma che hiyA. A pakSIne agreSThamAM The Indian Pitta kahe che. tenuM zAstrIya nAma che Pitta brachyura (Linn.) yA gAma: sapa muLa jevuM mA bAkInu gaLu, kAna, AMkhanI AsapAsa ane paDakhe tathA noka sudhInI lITI kALA raMganI hoya che. khabhA bhUrA rganA, pUchaDI nIcenA bhAga rAkhADI lIdhe ane bAkInA zarIranA raMga DAbhanA jevA lIdhA hoya che. AMkha chyA, cAMca kALA-AdarathI pUrI. pama lIlAza paDatA rAkhADI raMganA hoya che. pALavA mATe A p'khI -zAkhAnAnuM khUba natu ane priya pakSI che. kudarate A pakSIne be suMdara raMga Apyo che tevu ja suMdara maLe. A che. gAyaka tarIke je pakSIo hoya che temAM karavAnu sthAna AgaLa paDatu ke, judA judA mahadIonI bolInuM anukarayu karI-vanavA suga kADhavAmAM A pakSI mokharAnuM sthAna dharAve che. havA kahevata pramANe, je pALatA kroSa tenuM kubu banne game teTalA vakhana khAdhu hoya, ke pachI bhale te hoya pArTI pApA hoya paNa ne galathI pakSInuM nAma che tevA tenA paga bane che. navaraMga eTale raMganI saragamanI surAvali, e raMganu niSNu dhvani utpanna kare to A navaraMga jarUra kAkane kAI apracalita surAviSe dvArA eka ati adbhUta rAganI sajAvaTa kare. bhAratanA ane gujarAtanAM ghaNAM kharA bhAgeAmAM A pakSI najare paDe che. navara MganA mAthA upara astra kALA raMganI paTTIo che, je bhI ma pAme ane eka tenA bhASAnAM uparanA mamAM DAya che. cAMcane raMga kALAza paDaze, ane mULamAM nArA paDo. pAMkhA lIlA raMganI ane cheDe gurAlIyA saravIMga-kAvara upara AtathI paga sudhI khAkhI pIvAthI caLakatA badAmI. paga lAMbA ane kAkhI. AMkho moTI ane gherI tapakhIrIyA raMganI. navaraMga ati zaramALa pakSI che. ane tethI ApaNI dRSTithI dUra rahevAnu pasaMda kare che. te jaga ke 5 pAMjarAmAMthI aDI gadhe te pachI bhagavAnano ja khAvAmAM, paTAvALA jhADAnAM bagIcAmAM tathA kAnAM bhagIcAmAM ke AjhAdI pAmI have the potAnA mAtrika pAse kadI pAchA karatA nathI. AvI nimakaharAma che harevAnI jAta. jyAM nIcenA bhAgamAM khUba ja gIca lIlI vanaspati ugI hAya tyAM--tevA rathaLAe rahenA' che. A pakSI ekatru vivAra karanArU ane svabhAve kAgAra che. aprilathI julAi bhogaDhamAM teo garbhAdhAnakALamAM Ave che. ane me thI sapTembara sudhImAM teo iMDA |pe che. te cAra thI cha sapheda-gALa iMDA mUke che. kayAreka te kALA chAMTAvA 5 hAya che . A pakSI para ghaNuM lakhI ' zakAya paNa A lekhanI keTalIka maryAdA hovAnA kAraNe ahIM vadhAre vigata ApavAnuM zakaya nathI. 193 ed dhoLA peTanA kAvITha - jene gujarAtImAM sada paranA kAcI karavAmAM Ave che tene mAM The white BelliDrango kahevAmAM Ave che. ane tenu zArIya nAma Disrurus Calrulescencalruscens che. tenu ka bulabulanA jevA ane lAMbI pUchaDI. sAmAnya rIte ragamAM kALA kAzITa jevA paNa tenA upalA bhAgane raMga bhUkharA bhUrA ane vImA nIceno bhAga-rUma sudhI sapheda. jAtIno uparano bhAga jhAMkhAthI gherA bhUkharA. AA pakSI jhAjhA vRkSavALA bagIcAmAM ke jaMgalamAM rahenAra che. A pachI saurASTramAM ziyALAmAM sthAnika sthaLAtaTI che. A sapheda chAtInA kAzITa paNa sArU gAyaka pakSI che. ane bIjA pakSIenuM sarasa anukaraNa kare che. kacchamAM A kAzITanI jAta jovAmAM AvatI nathI. adharaMgaH - A pakSIne ecchamAM Tickell's Blue Fly catcher kahe che. tenuM zAstrIya nAma che Niltava tickeliae
Page #674
--------------------------------------------------------------------------
________________ 194 jyAM BIyth. nara paragano raMga mAthuM ane uparanA bhAgathI pUchaDI sudhI ghere| bhUrA, AMkhA upara tathA pAMkhA caLakatI bhUkI. nIcenA bhAga gaLAthI nI sudhInA jhAMkhA kesarI vAta. peTa ane pRthvI nIcenA pA cAra pAnAM. cAMca ane paga kALAM, nAdA dhIMga naranA raMgathI khA--khA raMganI ya che. A bharata pakSI chAMyAvALA jaMgalo, bagIcA, plAnTezAmAM-phaLavADIomAM vasatAM hAya che. badhI jAtanAM Flycatchers mAkhImArAmAM A pakSI ghaNuM ja capaLa che ane nAnAM jIvaDAM pAchaLa jhaDapathI uDatu hoya che. adharaga pakSInu gIta Akaka hAya che. je ane jevAM sthaLAmAM daiyaDa The Mag-pie Robin vasavAra kare che te ane tevAM ja sthaLeAe A adharaMga paNa vasavATa kare che. tethI A baMne pakSIgmone beMkabIjAthI cArDa pUra nikALavAM sAti nathI. A pakSI bIna pakSI jeTaluM zaramALa nathI adhara gA managamatA vavaTa nadI kAMThe, vahetAM jharaNAM pAse athavA sadAya puSkaLa chabI vanati ke ghATI nIcA gAtI rAja sA sUkAM ketA AgaLa hoya che. sAmAnya rIte adhara`gane nara ekaleA ja najare paDe che chatAM te tenI mAdAthI bahu cheTe nathI hateA. khAsa karIne tenI aa mAM zASavAnI RtumAM, je pachI gujarAta A sahita bhAratanAM ghaNAM kharA bhAgeAmAM dekhAya che paraMtu tenI hastI knDamAM nathI. rASTranAM sthAnika sthaLAMtarI paNa devA chatAM kaeNlAka bhAgamAM te thAryAM vasavATa kare che. zrI dharma mArisanA guAvyA pramANe A hI gIranAM jaMgaLamAM, junAgaDhamAM, gIranAra pavana sa~para, jADAnI TekarIomAM, pAlItANAnA zatruMjaya parvatanI khANamAM za. Ape che. A pakSInI mALA bAMdhavAnI Rtu me thI ogaSTa che. te cArathI pAMca IMDA mUke che. iMDAnA raMga badAmI tapakhIrIyA athavA pILAza paDatA tapakhIrIyA haiAya che. keTalAMka iMDA lIlI chavALAM pALAM hoya che. jyAM puSkaLa macchA hoya che tevA bhAgamAM avaraMga rahe che. kAraNa ke te atyaMta nAnAM vaDAM ne va tanA AhAra kare che. me rAM,bIngA A cilAtrA tenI mALA bAMdhavAnI viziSTa rItathI jANItA he nacilotrA tenI ThaDA mUkavAnI RtumAM -tyAre mAdA iMDA mUkka vAnI thAya tyAre -jhADanA jhuMDamAM AvelA. ekAdA uMcA jhAAmAM, ekAdI UMDI kheDarodhI kADhI temAM be ya traNa zada daDA mUkI jyAre mAdA tene sevava ene tyAre nara ciletrA te bakhAlavu kANuM chANu, kAdava ane tenI caraka vagerethI chAMdIne -mAtra peAtAnI cAMca paisI zake eTaluM ja kAlu bAkI rAkhIne mAdA cihnotrAne kedInI jevI avasthAmAM mUke che ane pachI nara mALAnA chIdramAM cAMca pAvI, jene khArAka potAnA nAnA gaLAmAM lai AvI zake teTa lAvIne, mALA ima upADI rAkhIne beThelI mAdAne varALe che. IMDAmAMthI baccAM bahAra AvyA pachI tene paNa nara A ja rIte khavarAve . zyA pramANenuM khapAvavAnu che. mahinA sudhI cAle che A pachIte ApaNe nAnA pIlA chIe The common lora ( dha kAmana gAyAtrA ) kaho cho tenuM zAstrIya nAma Aegithinia che tiphia tiplie. mAM te cakalI jevA hoya che. nara zIkhI chIe, tene aMgrejImAM A kAgirI karIne adhamUro thai jAya che. e pachI mALAnA chIMdrana cAMcathI teADI mAdA tathA baccAMne bahAra kADhe che. nyAnA raMga caLakate! senerI pILA ane mAthApara kALI TapI. baccAM ApavAnI RtumAM nara zaukhIngAnA raMga -kapALa, tALavuM, pI, pUchaDI grupanAM pIMchA ane pUchaThThI kALAM koya kaMDano. tethI jyAre baccAM uDavA jevAM moTAM thAya tyAM sudhImAM nara bimArA che bhAga hoya, pAMkha kALA ane je sapheda TAvALI hoya che. kAna mAthAnI bAju ane nIcenAM tamAma pIchAM pILA raMganAM hoya che. paN bAju ane duma upara lIlAza paDatI AMya hoya che, jyAre gaLe bIjuM A pakSI mATe ema kahevAya che ke jo koI strIne ane chAtI upara sauthI vadhAre to pA rUma hoya che, suvAgata thayA hoya to tene A citrAtrAnAM mAMsano Sa vAve AMkha sapheda-pAhI, cAMca koriyA bhUrA nA paga netA te roga maTI jAya che. A hakIkata paikAthI A pakSIne po AMgaLA coMga jevA raMganA TAya che. A nAnA jillAne rInavavA sArI abhyAmAM nArI nAkhatAM hoya che eNTale A pI paNa kaDu . teDI mAdAnA raMga pILAza paDato ke, pAMkha kona paNa saurASTra gujarAtamAMthI dhIre dhIre adazya thatuM jAya che. AnI badale kaththAI ane nIcenA raMga pILA hoya che. A pakSI bhAratanA rasto ja na va pAme tevI sthiti khAya tevAM A pakSIne cAkharA bAgamAM ane saurASTranAM badhI jagyAe dekhAya che. gujarAta sarakAra nuM AdhavAnI khAsa jarUra che. khuda saurASTranAM che. [ gujarAnanI namitA pakSanuM sapanane vAstumAM zarU thAya to prijhathI junA sudhInA samayamAM mALA - dhatA hoya che. te pyAlAghATanA suMdara mALA bAMdhe che te temAM-aMdaranI bAjue - ghAsa pAthare che. ane drAranA ane zimalAno sughaNA navA bAhara kare che. te e thI RNu IMDA mUke . jo ke A pakSIne pakSIrI,khAnA gAyaka paho tarIke nathI gaNatA pazu tenI sITI khUba nAhI ne madhura hoya che. A pakSI jamIna upara utaratuM nathI, te jhADa upara ja rahenArU' che. jyAM lIlAM vRkSAthI zeAbhatI vanazrI hoya che tyAM A pakSI vase che. - cilotrA :- bhASaNe jene gujarAtamAM cilotrA kahIe chIe tene cekamAM The common Grey Horn Bill at che. tenuM zAstrIya nAma che. Tocksis birostris.scopoli. A pakSInA raMga rAkhaDI bhUkharA hoya che. pAMkho nAnI pazu pU TI eka rUTathI jarA vadhAre lAMbI, pahoLI, sakhta kakAra ne kALI ne tenA upara capaTA kheDA ghATanA hADakAnA lAcA naranI AMkheAnA raMga lAlAza paDatA ane mAdAnI AMkhAnA tapakhIrIyA. cAMcanA raMga tapakhIrIyA kALeA. tenI cAMca- DayuM - jene a MgrejImAM Casqhe kAka kahe che tenA raga kALA ane hAthInA dAMta jevA sapheda, A pachI bImAnAM raMganAM dhAvALAM nAnI sauthI uMcAmAM uMcI DALe esatAM hoya che. khAsa karIne vaDanAM tathA vipaLA jhADa upara te bese che. ziyALAmAM A pakSIo daza bAranI saMkhyAmAM eka sAthe dekhAya che ane eka ADa uparathI bIjA jhADa upara eka hAramAM uDIne jatAM levAmAM Ave . rAve A pachI zaramALa hoIne teo ekAMta vadhAre pasaMda kare che che
Page #675
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRitika mAM pantha | 5 mA pItI hastI davAnuM manAtu nathI. zrI dharmakumArasiMhajI temanA pustakamAM noMdhe che ke saurASTramAM A pakSInI jAta giranA kukI vana vibhAgamAM 1950nI sAlamAM najare dekhAi che. Aje emIsa paDI tyAMnI paristhiti kA taro tenImAM ja khabara nathI 195 laleDu -The Decan Scimilar Babbler, karamadInuM levu'Small white Throated Babbler bhAratIya pIpAM banuM laleDuM jene " gulAba cazma ' kahe che te -The western yellow eyed Babbler, 'banuM che" -The Bombay Babbler, vana le.'- The Jungle Babbler, roDhI- The common Babbler, The large grey Babbler a ane sIDInAra laleDu -The Bombay Quaker Babbler. kanarA bulabula :- bhA jIbrAne gujarAtImAM nA khulabula kahe che. tenu agrejI nAma che White Eared Bulbul. tenuM zAstrIya nAma che Prgenonotus leucogenys lencotis golded. kadamAM sAmAnya bulabula jeTaluM. A labulane gAla upara sapheda bhAga ane pUchaDI nIce AA pIdhA raMga. hoya che. A bulabulanA mAthA para kalagI jevuM hakIkatamAM krAMi hatuM Zardoides jAtinAM cAhatanAM laleDAM gaNAvI zakAya- pahelI ninuM te The Bombay BabblermukhanuM kArbeDa, khIcchannatinuM te The jungle Babblervana laleDuM, trIjI jAtinuM te The common Babbler zeraDI nathI paraMtu bhASA para kALA vALanA eka zreSTha jevuM hoya che. pIne cothI naitinuM te The large grey Babbler- le', mAM, nava judI judI natanAM vadheDAM gAya che. parano raMga nIMbuDIo-bhUkharA raMganA. A pakSIo gIcamAM, jaMgalamAM ane tyAM vanaspati kumI kAya tevA riyA kAMThAnA bAgamAM dekhAya che. nara ane mAdA ne ganAM sarakhAM ya che. A paNI ThaMDA havAmAnamAM rahenAra che. bhAratamAM te saurASTra-gujarAtI nAma : ane gujarAtamAM rakhAya chaeN, eprilathI bhAkhara enI uMDo zyopama vAnI Rtu che. zrI dharmakumArasiMhajI noMdhe che ke porabaMdara tA bhagALamAM niyamita baccAM khApatAM jaNAyA che. mAMkAmAM vizeSa karIne dhAnAM jaMgalamAM te traNa iMDA mUke che. sapATI bulabula -- A pakSIne gujarAtImAM sipAhI buvA kahe che. mAM Relwhiskered Bulbul che. tenu zAstrIya nAma Pyenonotus Jocosus Linnacus. A bulabula paNu kadamAM lAladumanA khulabula jeTalo che. mAthe aNIyALA kALA raMganI kalagI ane khAMkhanA pAnAM bhAgamAM lAla raMganAM laMba AkAranA DAgha. pIDanA raMga--e-le nIcenA bhAga sapheda, lAlakuma ane chAtInA bhAga upara kALA raMgane eka paTA hoya che. jhADanA sauthI uMcA bhAga upara besanArAM A pakSIo che. tema jIvaDAM ane kaLA khAya che. uttara-pazcimanA sukA bAga zivAya samagra bhAratamAM zA bhulabhulo dekhAya che. : saMskRta tenA khulabula -~ jete ApaNe gujarAtImAM sAda neno vaga kahIe chIe tene cekamAM White Browed Bulbul krU' , tenuM zAstrIya nAma che Promotus lut eolus Lesson : kada lAlaghumanAM bulabula jeTaluM. A bulabulanA uparanA bhAganA raMga phIkko lIlAza paDatA -badAnI. Ane kasaMgI jevu kAMi hotu nathI. paraMtu bhamaranA bhAga tathA mAthAne bhAga sapheda, AMkhe lAla ane chAtI tathA te pachIteA bhAga jha Mkhe sapheda, jemAM lIlA raMganI jhAMya hoya che. te vaDanA TeTA pIpaLAnA paipaDIo khAya che. kALiyAne jIvaDAM paNa te che. dakSiNa gujarAtathI vaDAdarA sudhI te dekhAya che be thI IMDA ne mUke che. tathA khAya traNa loDAM je pakSIkone ApaNe levAM ke lakheDAM tarIke guja vADImAM oLakhIe chIe tenI nIce jaNAvelI jAto thAya che. pAvALu vadhe -The spotted Babbler, vaLe te kaeN sabeDAMnI nava kSatiomAM DIsa jAtinAM -Turdoices speciesnAM phakta cAra ja joDI che, je nIce pramANe che : aMgrejI nAma vaijJAnika nAma muMbanuM lo. The Bombay Babbles Turdoides Som. vana AThe jungle Babbler saku The large Grey Babbler er Villie Turdoide. Som er Villie (sykes) Turdoides Mal colm Grey Babbler (dharma kumArionuM (Sykes) The common Babbler Turdoides Caudatu Dumont. bAkInAM pAMca jAtanAM laleDAM nIce pramANe che :pakAvALu ze" The potter Babbler Pe||orneum Vaficeps vApI levu" The Deccan Scimar Pomatornius Babbler Horsfieldi karamadInuM zake. The small white Dumetia hyperythra albogularis Babbler DAya cazma athavA zrI dharma kumArasiMhajInuMnAma Chrysomma bhAratIya pIvAmAMkhanuM Indian yellow eved Babbler zrI salImaalInuM nAma Simuse hypo Leuea The western yellow eyed Babblor Dabbler sITImAra levu" The Bombay Quekar Alcipepoide phalabrucei. dhruvaDa dhrujA tarIke ApaNe je pakSIne jANIe chIe tene enDamAM Owls ka che. A upaka tarIke oLakhAtAM pakSIonI kula nava ti-Species-thAya che. temAM ubo jAtinAM traNa ghuvaDA thAya che je nIce pramANe che :dhruva! Great Horned owl Baba Bobo Leengalensis.
Page #676
--------------------------------------------------------------------------
________________ bAda gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI bhAlavAva sevA saha. maMDaLI lI. | zrI mALIyA tAlukA sahakArI | mu. bhAlavAva kharIda vecANa saMgha lI. (tAluko-lAThI dAmanagara) (ji -amarelI) mu. mALIyA mIyANAnA] sthApanA tArIkha : 25-9-16 noMdhaNI naMbara : 1962 zerabhaMDoLa : 24910-00 sabhya saMkhyA : 192 (tAluka-mALIyA) (ji -rAjakoTa) anAmata kaMDa : 7+38-02 kheDUta sthApanA tArIkha : 24-4-65 noMdhaNI naMbara : 5759 anya phaMDa : 1558-48 bInakheDUta : 56 zerabhaMDoLa : 63100--00 sabhya saMkhyA : 103 naMdalAla prabhAzaMkara trivedI mohana bhIkhA paTela anAmata phaMDa : 30000-00 ma tro. anya phaMDa : 15000-00 me LI : - vyavasthApaka kamiTinA sabhyo - sarakArazrI : 1 vazarAma lAkhA paTela haThIsIMga dolatasIMga gehela valabha jasamata paTela rAmasIga kALubhAi gehela | jasamatabhAI devajIbhAI paTela gIgajIbhAi e. paTela bhagavAna raNachoDa paTela menejara pramukha 81 Gram : MERCHANT Office : 11, 17] Groundnut Lic. No. 265 Phone Resi.: 61) 256 Pump : 161 JAYANTILAL BHIMJI & SONS. MERCHANTS & COMMISSION AGENTS. AMRELI (Guj. State) Gram : MERCHANT 0. : 3642 Phone : 91 honer. : 3651 Jayantilal Bhimji & Sons. Jayantilal Bhimji & Sons. COMMISSION AGENT P. Box No. 269, RAJKOT. DHARI. Jayantilal Bhimjibhai COMMISSION AGENT LATHI. Phone C/o. R. : 61, 256 Phone : 24 Rameshchandra Dineshkumar & Co. BURMAH-SHELL AGENT AMRELI, DHARI & CHALALA Phone cl, O. : 71, 171 Rameshchandra Jayantilal AMRU Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #677
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarisRtika sela kanya ] vADIyo dhruva Dusky Horned owl Babo CoromusAre eka navI titA caitala thAla nI sau prathama zodha ane ndus Coromandus. navu Ara. esa. dhamAji sAme karI ane bhAvanagaranA mAchImAra grupa Browll Fish owl BubZeylonesis tala cahulanI taddana navI ja ti tarIke zAdha karIne pachI yAano abhyAsakSetre ananya mAna meLavI, A kSetramAM, dezanavedezanA uccakakSAnA pakSI-niSNAtAmAM sthAna prApta karyuM che te badala temane dhanyavAda ApavA ghaTe. A pakSInuM zAstrIya nAma temanA zodhaka uparathI paDyuM che- Calandrella Vata! Krishnakumarsinhji Vaurie and Dharmakumarsinhji. cala ane tenAM jevAM khIjA bAkI rahelAM pakSIo nIce pramANe cheiIyAvADI abiMdho The Red winged ush Lark The Black Belli ed Finch Lark Ashy-Crowned. Finch Lark Rufus Tailed Ammomanes Finch Lark Phoeniculus phoe Desert Lark Alaemon alauThe Hoopoe dipes dorial Lark or Large Desert Lark The yark and Short Toed Lark sIMdhune pulaka The Indus Sand Lark malabArInAno phUla The Malabar crested Lark DumAM, cakula-jaMgama ane jatana pakSIo dekhAya che. gmein. Otus jAtinAM cAra vaDA thAya che je tIce jaNAvyAM che :bhAratI yuga Indian Scope w Otus Scops Linnalus. lITAvALI yugaDa Strialed Scop owl ctus brutei Hame paradezI yugA Eastern scops owl tus Scops Pulchellus pennaus. dezI sughaDa Co||red Sceps owl Otus Bakkamoela Pennant. A uparAMta-- revIdevI athavA karela arn owl Tyto alba Scopoli khetarIyA !... Short cured owl id flammus flammeus pontopiddan. giranArI dhruvaDa Large Motiled wood owl Strix Oceliata grandis kollr. - eka ane gujarAtImAM bAjadhuSu tarIke ANInuMThe rown Hawk owl che jenuM vaijJAnika nAma Ninox scutulata. che te thai dhuvaDanI agiyAra jAte thai. have ApaNe e ponI noMdha karIe chIe ke je pakSa'nAM saMgIta mATe AMgla kavioe adbhuta kahI zakAya tevAM kAvyo Poems agrejI bhASAmAM ApyAM . . . shelly nuM "To A SKYLARK' AvuM eka khyAtanAma maLa kAvya che. A pakSIo be judI judI natanAM bhAve ApaNe jene cala pakSI tarIke oLakhIe chIe te sykes Crested Lark nu sAnika nAma aleria dev sykes che. A caMDula khUba ja suMdara gAyaka pakSI che. bhAratanAM pachI rokhInomAM aa pakSI tenI ane anukaraNukti mATe khUba ja jANItuM che-mAnItuM che. A pakSI para eka lekha lakhI zakAya teTalI hakIkatA tenA aMgenI maLI Ave che. bhAratanAM pakSI zokhImAnuM bIjuM mAnItuM pakSI te aganapaMkhI che. tene aMgrejImAM Singing Bush Lark kahe che. tenuM zAstrIya nAma che Mirara javanaica Horsfield. A pakSI mATe paNa eka alaga lekha lakhI zakAya teTalI hakIkatA tenA aMge tedhAelI che. A uparAMta bhAratanAM pakSI zAkhInA je ke pakSIo pALe che te ghAghasa cala jene aMgrejImAM Pranklines Crested Lark kahe che tenuM zAstrIya nAma -galerida cristata chandoola Franklin bIjI te jaLaagana jaine emAM The Small Skylark kare te jenuM zAstrIya nAma che Auda gulgula Frati.in. ApaNe yAre cala ane gananI vAta karIe chIe svataMtra agana nAM cakalI rAma la pulaka ** 697 Mivafra erytht roptira siudiana Eremopterix grisea Scopoli. Calandrell cime rea lougipenuis "gujarAtanuM pakSIjagata" noMdha pUrI karIne parezAM eka, be pakSIo viSe jANI, pachI A noMdha ApaNe pUrI karIzuM alandrella raytal adamsi Galerida Malabarica thai atriyAka jAtanAM prathama laie sudharI tarIke je pakSIo gujarAtamAM khUba jANItAM che te pakSIo sudharI- su eTale sudara ne dharI barthAt paravALAsuMdara dharavALuM pakSI te sudharI. eka vaNakara je khUbIthI kApaDanuM vaNATakAma kare tevI ja khUbIthI peAtAnA dhAsanA mALAnu kAma te kare che. tethI tenuM a MgrejI nAma The common weaver Bird che. hindImAM tene baiyAM kahe che, tenuM zAstrIya nAma che Ploceus Philippinus Linnaeus. A pakSInI traNa judI judI jAtA bhApaNe tyAM dekhAya che, bIjI be jAteAmAMnI eka che. kALAmaLAnI sudharI- The Block Throated weaverBird-jenuM zAstraya nAma places benghalensis Linnacus ne bI baeNnanI sudharI te lITIvALI sudharI -The streaked weaver Bird jenuM zAstrIya nAma ploceus manger Horsfield.
Page #678
--------------------------------------------------------------------------
________________ ("hada gujarAtanI asmitA pakSIo pAsethI sarakasamAM ke anya sthaLe tAlima ApI kAma levAmAM sthAnika vasavATa karIne pahelAM ke rahetAM ane ziyALAnI RtumAM Ave che temAM sugharInuM paNa sthAna che. AvI pahoMcatA keTalAka gaNyAgAMThyA pakSIonI noMdha. A aMge ghaNuM A pachI Ave che dezI zAme tene The Blue Rock sAhitya upalabdha che paraMtu sthaLa saMkecane lIdhe te badhuM ja ahIM Thrush kahe che. A pakSInuM zAstrIya nAma che. Monicola raju karI zakAya nahI. A noMdha taiyAra karavAmAM R. S. Dhar : olitarua pandoo sykes. Ane pAMDu sAme paNa kahe che. makumarsinhji nuM pustaka Birds of Saurashtra, sva. neka nAmadAra mahArAjA sAheba zrI bhAvasiMhajI bIjA A pakSInA gujarAta saMzodhana maMDaLe prasiddha kareluM zrI salImaalInuM The eTalA badhA zokhIna hatA ke jeTalA A jAtanA zAmA ziyALAmAM Birds of Gujarat ane The Book of Indian Birds AvatA teTalA pakaDI bhagAvavAmAM AvatA. A zAmo eka adabhUta prasiddhakartA -necarala hIsTarI sesAyaTI, muMbaI) amadAvAda prakRtisaMgItakAra -Songster- gaNAya che. A zAmAnI eka bIjI paNa jAta che. tene gujarAtImAM bhUro bhAthAne kasturo athavA bhUrA maMDaLanA prakRtinAM aMke, sAhityavardhaka kAryAlaya dvArA prakAzita thayeluM mAthAno dezI zAme paNa kahe che tenuM a grejI nAma che The zrI vijayagupta mauryanuM prakRtinAM lADakavAyA paMkhIo ane kumAramAM Blue headed Rock Thrush ane tenuM zAstrIya nAma che prasiddha thayelA zrI AcArya (vanecara)nI lekhamALA vagereno upayoga prasiddha thayelA Monticola Jularis cinchorhyncha vivors. khyAtanAma karAyo che jene huM ane jAhera AbhAra mAnuM chuM. keTalIka sAmagrI gAyaka pachI gorakhapurI zAmAnA nAmathI jANItAM pakSI~ The je meM aMgata rIte sva. mu. kaMcanakAkA pAsethI meLavI nedha rAkhI Shama-nuM zAstrIya nAma che. copsychus macrourus hatI tene paNa ahIM upayoga karyo che. malabuicus scopoli A dha vAMcyA pachI jo koI bhAI-bahena A viSayamAM rasa A che "gujarAtanuM pakSI jagata" eTale ke gujarAta rAjyamAM letAM thaze to ya mAre prayana sArthaka mAnIza. astu. AthI sarve vepArIbhAIone tathA zubhecchakone abhinaMdana pAThave che zrI gorA vibhAga jaMgala kAmadAra sahakArI maMDaLI lI. mu. rAjapIpalA | ( ji. bharUca ] - - Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #679
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI sAmAjika pravRttio = -pRpAbahena mahetA bhAratano chelA saikAno ItihAsa eTale palaTAte che ke prajA- samAjanI kalpanA, mAnasa ane ghaDatara bhinnabhinna thatAM samAjamAM jIvana para enI keTalI, kaI ane kayAre asara thaI e vicAravuM saMdhaSa va, asahiSNutA vadhI ane e athaDAmaNe sAmAjika paDe tema che. 1857 sudhInuM bhArata judu hatuM. aneka Apatti- prazno upasthita karyA. mAMthI, AkramaNomAMthI ane athaDAmaNamAthA rASTra pasAra thai rahyuM sAmAjika krAMtinI asara prajA para paDavA mAMDI. satI thavAnI hatuM. nabaLA paDatA rAjaya sattA, parasparanA jhagaDA ane 6, prathA kAyakAthI baMdha thaI. dhAmika trAsamAMthI thoDI mukti maLI avyavasthita rAjyataMtra ane anizcita jIvananI asara prajAjIvana para ane sAmAjika kSetre aneka vicAro para carcA thavA mAMDI. vidhavA thaI hatI. zikSaNa ghaTayuM hatuM, aMdhazraddhA ane ajJAne prajAjIvanane vivAha karI zake, bALalagna e ayogya prathA che, kanyAvikraya, varagherI lIdhuM hatuM. saMskArane baLe prajA TakI hatI paNa enI saMskRti vikraya ane evA aneka prazno vicAratA thayA. lagnanI vaya vadhavA para AvaraNa AvI rahyuM hatuM. mATenI vicAradhArA paNa vahetI thaI. kavi narmade vidhavAvivAha mATe 1857 pachI parataMtratA AvI-parAjaya ApyuM. paNa navA spaSTatApUrvaka vicAro rajU karyA. pariNAme ene samAjamAM ghaNuM rAjaye sthiratA ane zAMti ApyAM. pariNAme prajAne eka varga sahana karavuM paDayuM. sAmAjika utthAnanA sudhArAno ItihAsa lAMbo sajAga thayo, zikSita thaye ane vicArato thayo. bhUlAyelI bhUta- ane mAhitIpUrNa che. kALanI saMskRti sajIvana thaI ane samAja kayAM che, kayuM baLa dhyAna | , gujarAtamAM anya sudhArA sAthe strIonI paristhiti sudhAravA, mAge che, kakyAM zuM karavuM Avazyaka che e vicAre baLa pakaDayuM. S: vidhavAo mAnabhara jIvI zake e vyavasthA karavA tathA phasAyelI yuddho, rAjyakrAnti ane rAjyapalaTAnI gherI asara prajA jIvana upara mAtAo mATe AzrayasthAna ane anAthAzrama zarU thayAM. vidhavAo paDe che. A asara varSo sudhI rahe che. keTalIka praNAlikA ane AcAra bhaNIne svAvalaMbI thAya e jarUrI manAyuM, pariNAme zrI zivagaurI vicAranuM janmasthAna AvI asara ja hoya che. prajAjIvana ghaNIvAra ane nAnI bahene vanitA vizrAmanI pravRtti zarU karI. e rIte surata, AvI asaramAMthI yugo sudhI mukta thatuM nathI amadAvAda, muMbaI, rAjakeTa vagere sthaLe strIone zikSita karavA - ghaNIvAra evuM paNa bane che ke prajAnI zakti AgaLa UbhI mATenI pravRtti zarU thaI. amadAvAdanuM mahipatarAma rU. anAthAzrama thayelI asaranAM paribaLone khaseDavAnI rahetI nathI ane sAmAnyataH sthapAyuM ane e saMsthAnI sthApanA pachI surata, vaDodarA, rAjakoTa, to A paribaLonAM baLane paNa prajA bhUlI gaI hoya che. A vagere sthaLoe anAthAzrama zarU thayAM. ghaNAM rAjyomAM paNa AvI uparAMta ghaNuM samajavA chatAM e bhUlavA-choDavA mATe prayatnazIla saMsthAo sthapAI hatI. e rIte strIo ane bALakanI pravRtti hovA chatAM temAMthI nIkaLI zakAya evI zakti ane vAtAvaraNuM zaru thaI. hotuM nathI. | madhyamavarganI strIo mATe mahilA maMDaLo ghaNAM gAmomAM zarU | gujarAtanA sAmAjika kAmano itihAsa jotAM gujarAtanAM samAjajIvanamAM AvAM ghaNuM paribaLee ghaNAM mArgasUcaka vidhAnonuM thayAM. phurasada hoya tyAre strIo tyAM jAya. sIvaNa, bharata ane nirmANa karyuM che. chellA saikAno ja vicAra karIe te samAja dhArmika vAcana enI mukhya pravRtti hatI. vyavasthita abhyAsakrama jevuM jIvane je je paristhiti joI enI gherI asara janatA para paDI 6 hatuM nahi paNa ghaNI strIo zIvaNa zIkhatI ane kuTuMbanI che. samAjanuM ghaDatara ane caNatara banne upasthita thatAM baLAne AvakamAM pUraka banatI. A pravRttithI saMskAra maLatA ane udyoga pariNAme thAya che. zIkhI zakAtA. A uparAMta strIone haLavA maLavAnuM maLatA - 1857nI rAjyakrAMti pachInI prajAjIvananI vicAradhArA palaTAI. kaMIka oLakhANa vadhatI ane tethI mukta vAtAvaraNa maLatuM jUnAM baLe, vicArasaraNI ane vyavahAra para judI asara thavA mAMDI. paraMtu ghaNIvAra AvAM maMDaLoe paisAvALAM ane lAgavaga saMkalpa-vikalpa ane dvidhAmAM samAjajIvana aTavAyuM. samAjane eka dharAvatAnuM mahattva vadhAratAM evAM kuTuMbanI strIo jyAre mITIMgamAM varga pazcimI vicArasaraNI dharAvato thayo. eka varga banne baLo- AvatI tyAre kapaDAM, dAgInA ane bhapakAthI madhyama varganI strImAMthI kevuM levuM, zuM karavuM e anizcitatAmAM rahyo ane eka ene prabhAvita karatI. AvAM ja kuTuMbanI strIo pramukha ane varSa jUnuM e ja enuM' -e dRDha nirNaya para sthira rahyo. pariNAme maMtrIo thatI. pariNAme madhyamavarganI strIo mATe prabhAvita thavuM samaSTinuM svarUpa "bahu vicArasaraNIne anusaratuM rahyuM. samagra ane je bane te zIkhavuM e ja pravRtti rahetI. Jain Education Intemational
Page #680
--------------------------------------------------------------------------
________________ 700 [ bRhada gujarAtanI asmitA strIdha, strI jIvana ane suMdara sudhI jevAM mAsika prasiddha 1970 nI laData pachI gujarAtamAM je strIoe svAtaMtrayathatAM jemAM strI jIvanane sparzatA prazno AvatA ane ghaNIvAra upa- saMgrAmamAM kArya karyuM hatuM teone kaMIka karavAnI mane vRtti thaI ane yogI mAhitI paNa ApavAmAM AvatI. pU. gAMdhIjInA AzIrvAdathI strIonA prazno para lakSa kendrita thayuM. dhIme dhIme strIzikSaNa vadhatuM hatuM. vi. mu. vidyAbahena tathA strI e vyakti che vyakti tarIke tene badhA ja adhikAra mu. zAradAbahena prathama grejyueTa thayA pachI e dizAmAM ghaNue maLavA joIe e mAgaNI strIonI hatI ane e daSTie strIne pragati karI ane strI zikSaNa ucca kakSAe paNa vadhyuM ane vikasyuM. vAvalaMbI karavA tenAmAM jAgRti-zakti lAvavA mATe gujarAtamAM kAma zarU thayuM. jyotisaMghe 1934 mAM uparanA kathanAnusAra kAya dhIme dhIme pragati thatI hatI. kanyAzALAo vadhatI hatI. AvyuM. samAjane virodha hato chatAM kAma cAlu rahetAM dhIme dhIme strIo zikSikA, narsa ane koIke DokaTaranuM zIkhIne kAma karatI hatI. saune saMsthAnI agatyatA samajAI ane virodha zamyo paNa daramiyAna bhAratabharanA jIvanamAM navo palaTo Avyo. pU gAMdhIjIe bhAratanA rAjakAraNamAM praveza karyo ane e pachIno strIone rahevA mATe, zikSaNa laI pagabhara thavA mATe evI itihAsa eTale jhaDapI ane eTalo vividha che ke e bhaviSyanA saMsthAnI jarUra hatI jyAM strInuM vyakti va vikase. e dRSTie itihAsakArone ghaDIbhara vicAra karatA karI mUkaze. 1937mAM amadAvAdamAM vikAsagRhanI zarUAta thaI A saMsthAmAM mAtra strIo ja nahi paNa nirAdhAra ane anAtha bALakone paNa rAjyakrAMtinI asara samAja jIvana para thatI AvI che. rAjyakrAMti rathAna hatuM. bALako mATe paNa spaSTa maMtavya saMrathAne hatuM ke sarjanAra-krAMtinA sUtradhAra ane sarjakanI asara mAtra rAjakAraNa para bALaka e rAjyanuM-samAjanuM bALaka che. ' e anAtha nathI paNa nathI hotI paNa samagra samAja jIvana para hoya che. enuM kathana rASTranI saMpatti che. zarUAtamAM A saMsthA sAme paNa virodha hato. AjJA jevuM hoya che. ane samagra rASTra-vyakti ane samaSTi-enI paraMtu saMsthA nI jarUrIAta svIkArAI ane haLavada, vaDhavANa, asara nIce AvatAM yugonA prayatnathI na thayuM hoya e TUMka samayamAM rAjakeTa, jAmanagara tathA bhAvanagara ane amarelImAM 194 1 thI sahaja bane che. 1955 sudhImAM AvI saMsthAo zarU thaI resakyu homa mAtra gAMdhIjInI bhAratanA jIvana para gherI asara paDI. strIonI je resakayu na kare paNa zikSaNa ane saMskAra ApI pagabhara kare e maryAdita pravRtti ane pragati hatI emAM sabaLa palaTo Avyo. jANe mAnyatA svIkRta thatAM muzkelImAM mUkAyelI strIo mATe kSetra ughaDyuM samAje karavaTa badalI strIthI ghara bahAra nIkaLAya nahi-ekalA javAya nahi, rakSita hovI ja joIe e mAnyatAo DolI UThI. moTI saMkhyAmAM strIo ane bALake AvI saMsthAne lAbha le che. strIoe dArUnI dukAno para pIkeTIMga karyuM. saraghasamAM jaine saraghasa - 1945mAM mu. morArajIbhAI tathA sva mu. darabAra sAhebe anAderIne mAra khAdhe. jela bhogavI ane puruSa-samovaDI kArya karatI nI thAzramo paratve naDiyAdamAM adhivezana lAvyuM. anAthAzramonI thI thaI. abaLA maTIne e vyakita banI. gharanI bahAranI duniyA eNe kArya paddhati sudhare tathA bALakane vikAsa thAya e daSTi hatI. A joI ane maryAdita kSetramAMthI strI bahAra AvI. pravRtti sAthesAthe 1:45mAM amadAvAdamAM gujarAtanI saMsthAonuM mAtra gujarAtanI nahi paNa bhAratabharanI strIonA vikAsa ane ekIkaraNa karI mahilA maMDaLa, anAthAzramo vagere prakRttine vyavasthita sAmAjika kAmamAM navo yuga beThe. jUnI prathA ne praNAlikA badalAyAM. karavA saMmelana maLyAM A samelananI phalazruti e samasta gujarAta paNa samAja e ati addabhUta mAnasa dharAvanAra samUha che. sAmAjika saMsthA madhyastha maMDaLa. A saMsthA dvArA maMDaLomAM - rAjyakati karanAra, raNa-morace mRtyunA memAM homAI janAra ane riyata abhyAsakrame dAkhala thayA ane Aje sIvaNa, bharata tathA vidvAna ke zaktizALI vyakti paNa samAja jIvanamAM kAMti lAvatAM vatAM pati thAya to zALAntanA vargo gujarAta rAjyanAM lagabhaga 400 maMDaLImAM cAle che. acakAya che. samAja mAnasanuM baLa, mAnyatAnuM jera ane bhIrutA na dhaNAM maMDaLe bAlamaMdira paNa sAthe sAthe calAve che, eTalAM UMDAM che ke jIvanamAMthI ene phagAvI devAnuM baLa vyakti ke zikSaNakSetre surata vanitA zrama, viThThala kanyA keLavaNI maMDaLa samaSTimAM hajI joIe teTaluM AvyuM nathI. pariNAme rAjyakAMti naDiyAda, vaDodarAnI saMsthAo, kSela bhaginImaMDaLa vagerenI pravRtti pachInI asara samAja jIvana para paDavI joIe eTalI nathI paDI ghaNI vikasI che ane atyAre sAruM kAma thaI rahyuM che. ane je dUSaNo tathA aniSTa pracalita ane prabaLa hatAM e ceDAM vikAsavidyAlaya vaDhavANa, kAntA strI vikAsagRha rAjakoTa, kasturabA DhIlAM paDyAM che paNa naSTa thayAM nathI. strI vikAsagRha, zizugaLa junAgaDha vagere paNa Azrame gRha uparAMta strIone samAna matAdhikAra maLyo. jenuM gharamAM ja sthAna hoya e zaikSaNikakSetre kAma karI rahyAM che. zrI rAjakAraNamAM samAna darajaje AvI ucca sthAna prApta karatI thaI. sAmAjika kAmamAM samAjakalyANa berDanI pravRttie sAro sAtha zikSaNa vadhyuM. rakhIo mATe kAyakSetra vadhyAM ane ekaMdare samAjamAM Ave. gAmaDAMnuM kAma atyAra sudhI upekSita hatuM e kAma karavA strInuM sthAna svIkArAyuM. paNa saMsAramAM-vyApaka rIte enuM sAmAjika mahilA maMDaLone taka maLI ane e rIte dareka jIllAmAM bethI cAra rasthAna hajI UcuM AvyuM nathI. hajI lAja kaDhAvAya che. hajI vara- sudhI projekaTa zarU thatAM lagabhaga 500 gAmaDAmAM bAlamahilAkendro zarU vijaya ane kanyAvikya thAya che daheja ne vAMkaDa levAya che. samAna thayAM. gAmaDAM mATe A pravRtti navI hatI paNa ene sAro sahakAra adhikAra bhagavatI strIne ghara bahAra kayAre kADhI mUkavAmAM Avaze ane vega maLyo. sauthI vadhu te strIone kAma karavAnI taka maLI e ciMtAno prazna che. ane grAmasevikAomAM hiMmata ane AtmavizvAsa vacce. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #681
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha] haba With Best Compliments From : gujarAta rAjya hastaka kendrIya samAja-kalyANa khAtAnI grAnTathI AzramagRha tathA rAjyakakSAnAM gRhe strIo ane kumAro mATe cAle che A gRho Azraya Ape che ane udyoga zIkhavI tathA zikSaNa ApI pagabhara kare che. gujarAtanI strI pravRttinA vikAsamAM aMtarAyo ghaNu naDe che paNa samAjane vikAsa ema jaladI thatA nathI. AtmahatyA. apaharaNa ane khUnanI saMkhyA paNa ochI nathI. strIone anItinA vyavasAya tarapha khecavAnA athavA tenI nirAdhArIne lAbha laI phasAvavAnA paNa banAvo bane che. chatAM sajAga sAmAjika kAryakaro dvArA rakSaNa ane rAhata maLe che. anya rAjyo sAthe sarakhAvatAM gujarAtanI sAmAjika pravRtti ThIka vikasI gaNAya. mahilA maMDaLo, AzramagRha, anAthAzramo tathA zikSaNa-saMsthAo sArI saMkhyAmAM samAjika utthAnanuM kAma karI rahI che. Arthika bhIsa dareka saMsthAne hoya che chatAM kAma cAlu rAkhavA mATe AgrahI paNa che gujarAta rAjyamAM pahelA saurASTra rAjya ane hamaNAM bIjI gujarAta rAjaye AtmahatyA tapAsa samiti paNa nImI hatI, e rIte samAjane sparzatA prazno para rAjya saMsthAo ane kAryakare sajAga che ane kAyarata chegujarAtanuM bhAvi sAmAjika kSetre UjaLuM bhAse che. (dilhI gujarAtI samAjanA hIraka jayaMti smRti graMthamAMthI sAbhAra) LARGEST TRADE POOL Alliciates in U. K. EUROPE, East africa and Hong Kong Regd. Office : G. U. Bhatt's Banglow, Manekwadi, BHAVNAGAR. Phone : 3724 zrI ramezacaMdra durlabhadAsa mahetA kApaDanA vepArI nAgezrI (tA. jApharAbAda) (vAyA-rAjulA) kizoracaMdra ramezacaMdranI kAM sIMga tathA anAjanA vepArI nAgethI Jain Education Intemational
Page #682
--------------------------------------------------------------------------
________________ GOR With Best Compliments From CANTRAL DYES PRODUCTS PVT. LTD. Jain Education Intemational Ruvapari Road, BHAVNAGAR. Phone 4157 (Factory 4202 (Residence) Gram: CENPRODUCT [ bRhada gujarAtanI asmitA MANUFACTURERS OF COAL TAR DYES, PIGMENT POWDERS, EMULSIONS AND VAT COLOURS Bombay Office : 349/53, Samuel Street, Vadgadi, BOMBAY-3
Page #683
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtano vana-vaibhava * ' wo ja -zrI zrInivAsa vai. bakSI pUrvabhUmikA khUba ja ThaMDI paDe che. ThaMDInuM ochAmAM ochuM pramANa 17 senTI| gujarAtano janma 1960mAM thaze. gujarAta rAjyanI pazcime greDathI mAMDIne unALAmAM vadhAremAM vadhAre garamI 47*8 senTIgreDa thAya arabI samudra, uttaramAM rAjasthAnanuM rAjya, dakSiNa tarapha madhyapradeza che. comAsu bahu aniyamita che. lagabhaga jUna-julAImAM comAsu ne cheka dakSiNanA bhAgamAM mahArASTranuM rAjya. uttara bAja pazcima zarU thAya che paNa keTalIka vAra te A mahinA paNa korA dhAnera tarapha jatAM gujarAta ane pAkIstAnanI sarahade maLe che. bhaugolika jAya che. saurASTra, kaccha ane uttara gujarAtamAM lagabhaga dara cothe sthiti pramANe rAjyanA be bhAga pADI zakAya. (1) dakSiNa guja- varSa dukALa jevI sthiti sarjAya che. dakSiNa gujarAtamAM varasAda sAro rAtane rasALa pradeza (2) pazcima kaccha-saurASTrane sUkA pradeza. dakSiNane rasALa pradeza sAbaramatI, narmadA ane tApInA DhALa ane gujarAtamAM) ane ochAmAM ochuM (uttara gujarAtamAM ) 200 mIlI.. vahanathI banyo che. Avo DhALa pUrvathI pazcima bAja sAMkaDo thato jeTaluM che. jAya che ane A sAMkaDo bhAga khaMbhAtanA akhAta sudhI laMbAya kudaratI vibhAga che. DhALavALAM medAnanA dakSiNa bhAgamAM paNa DuMgarA ane dhAro jaMgalanI dupaTTIthI gujarAtanA kula traNa vibhAga pADI zakAya. Ave che eTale te pradeza paNa aniyamita ane sAMkaDe bane che. (1. narmadAnI dakSiNane bheja ne vadhu varasAdavALo pradeza, (2) narmadAthI AvA DuMgarAne laI dakSiNa bhAgamAM puSkaLa varasAda paDe che ane temAMthI saurASTra sudhI ochI bhInAzavALo pradeza ane (3) kaccha ane arabI samudrane maLanArI nAnI-moTI aneka nadIo nIkaLe che sAta saurASTrane lagabhaga sUkA pradeza. pUDAnA pahADa ne ghATothI narmadA ane tApInAM pANI judAM paDe che. ane ApaNuM rAjya khAnadezathI juduM paDe che. gujarAtanI uttare sahyAdrI parvatanI hAramALA che. ane te viratAramAMthI ghaNuM jaMgale maLe che. tenAthI paNa uttare sAtapUDA vistAra parvatanI hAramALA che te tApI ane narmadAnA pANIne chalabalatAM gujarAta rAjyane vistAra 4,87,091 . ki. mITara che ane rAkhe che. uttaramAM sAtapUDAnA nAnA-moTA DuMgarA, dhAra ane ucca vastI lagabhaga 276 lAkhanI che. saurASTra karatAM gujarAta (junAM) jamIna che. dakSiNamAM aravalalInA DuMgarAnI hAramALA patharAyelI che. tarapha vikaselI khetI, vikaselAM kArakhAnAM, male ane ghaNAM udyogo narmadA, tApI ane mahIM tyAM sAbaramatInA kAyamI vahanathI DuMgarAnI hovAthI te bAju gIca vastI che. saurASTra A daSTie pachAta che. hAramALAmAM bhoNa bola ne ketare che. saurASTrano pradeza gujarAta rAjyanAM vilInIkaraNa pahelAM saurASTramAM nAnAM-moTA aneka rAjyo sAthe jamInanI eka sAMkaDI paTTIthI joDAela che. A pradezamAM gIrahatAM ane te vakhate samagra saurASTrane badale alaga alaga rAjyonI gIranAra, baraDo, coTIla, zetruMjo vi. nAnA moTA DuMgara che. kacchamAM mAlikInA vi. khyAlone laI saurASTra pramANamAM ochuM vikasyuM che. paNa keTalIka jagyAe nAnI nAnI TekarIo che. bAkI uccapradezane gujarAta rAjya bhAratanA pazcima kinAre 21-24deg uttara akSAMza jamIna che. te sivAyano jhAjho bhAga raNa pradeza che. ane 68deg-75 dakSiNa rekhAMza para AveluM che. gujarAtanAM vana atyAranuM gujarAta rAjya eTale pahelAMnAM gujarAta, saurASTra ane rAjyane moTA bhAgane pradeza javALAmukhI parvatanA DhALane kare che. rAjyanuM vilInIkaraNa thayA pahelAM chUTA chavAyA ghaNAM dezI banela che. vacce vacce DuMgarALa pradeza ne dhAro paNa che. uttara guja rAjyomAM jaMgalo hatAM paNa teno vahIvaTa bhinna bhinna hato. gujarAta rAtanI jamIna vadhAre rasALa ane kALI, kAMpanI-kapAsanI jamIna che. rAjyano janma thatAM badhAM jaMgalo eka sattA nIce AvyAM ane saurASTra bAjunI jamIna gujarAta karatAM kaMika utaratI che. tyArathI tene vaijJAnika Dhabe sAcavAnuM, sudhAravAnuM ane vadhAravAnuM havAmAna zarU thayuM. bhAratanAM bIjA ghaNuM rAjyonI mAphaka gujarAtamAM paNa gujarAta rAjyamAM traNa spaSTa Rtuo cheziyALo, unALo ne jaMgala vistAra ghaNo ocho che. rASTranI jaMgalanI nIti pramANe comAsuM. ziyALAmAM vadhAre ThaMDI ane unALAmAM vadhAre garamInuM te kula jamInanA 33 TakA jaMgala hovAM jarUrI gaNAya paNa gujapramANu rahe che. uttara gujarAtamAM ane kayAMka kayAMka saurASTra-kacchamAM rAta rAjyamAM mAtra 9 TakA ja jaMgalo che. ane AvAM jaMgalo paNa satAM) jamIna : pI ane mahI tare che. saurASTra bhUpRSTha Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #684
--------------------------------------------------------------------------
________________ 7:4 (hada gujarAtanI arimatA bhinna bhinna AbohavAne kAraNe judA judA prakAranAM che. jaMgalanI jhuMDa ane bAkInA baLataNa jevAM eTale jalAu lAkaDAM-jhADa A AmadAnInI daSTie joIe to gujarAtano naMbara cho Ave che. jaMgalamAM thAya che. pahelA prakAranA jaMgalamAM vRkSo thAya che te ApaNAM jaMgalane kula viratAra 1870 co kI. mITara che, jemAM lagabhaga badhAM ja A jaMgalamAM paNa thAya che paNa ahIMnA jhADeno 17167 co kI. mITara rAjyanA jaMgala khAtA hastaka ane bAkIno ugAva kaMIka ke che eTale jhADa mahAkAya ane moTA jhUMDavALA bhAga khAnagI mAlikI che gujarAta rAjayamAM jhAjhA bhAganAM jaMgale nathI thato. dakSiNa gujarAtamAM tathA saurASTranA DuMgarALa pradezamAM che. (3) sUkA jhAMkharAnAM jaMgalo (DrAya raba jaMgalo)-gujarAtanA jaMgalanA prakAra uttara bhAgamAM AvAM jaMgale khAsa karIne banAsakAMThA, rAjakoTa gujarAta rAjyanA jaMgalenA mukhya cAra vibhAga paDe che (1) jale, bhAvanagara ane jUnAgaDha jIllAno zeDe bhAga ane kaccha bejavALAM jaMgale (2) sukAM pAnakharatA jaMgale (3) sukAM jhADI- jIllAne bhAga AvAM jaMgalo dharAve che. A jaMgalamAM jhADa-jhADI jhAMkharAnA jaMgalo (4) dariyAkAMThAnA jaMgale. ne jhADavAM bahu TUMkA thAya che. khAsa karIne bAvaLanI kAMTa, karamadInA (1) bhejavALAM jagale mAsa resIyasa dore) AvAM jhUvA ne jhAMkharAnAM A jaMgalo che, AvAM jaMgalamAM thatAM jhADAnI jaMgalA rAjyanA dakSiNa bhAgamAM eTale surata, valasADa ane DAMga - 1 jillAmAM AvelAM che. gujarAtanA khajAnA samAna A jagale puSkaLa a.naM. vaijJAnika nAma ane sArI jAtanuM ImAratI lAkaDuM pUruM pADe che. UMcI jAtanA kAlAdava enesasa sAga ane bIjA aneka ImAratI vRkSa A jaMgalamAM thAya che. jemAM bAvaLanI jAte ekezIyA spIsIsa mukhya nIce mujabanAM che: sA- leDI bosavelIyA sarAyAM a.naM. gujarAtInAma vaijJAnika nAma mevaDI lInIyA keramenaDelikA sAga TIkemA grAnDIsa bera-boraDInI jAta jhIjhaphasa spIsIsa haLadara eDInA kephelIyA sAjaDa TaramInAlIyA TomegnesA kalama mITrAgAInA pAvaliyA lImaDA ejhADIrekaTA ImIkA khera ekezIyA keTerayu khAkharo byuTIyA menepamA sAjaDa TaramInAlIyA TomenTosA rAyaNa soImAIka kebIyuga TerekArapasa mArasuyAyama Tamara DAyaspAisesa mIlekasalona tanaca yujenIyA mujenasIsa umaro phAIkasa glemeTA lInIyA keramonTelIkA gamaLe kesIyA phIsTrelA kAkaDa geramA yonATA 13 gAMDA bAvaLa phIsa pulIpherA enajIsasa leTIviyA (4) dariyA kAMThAnAM jaMgalo (menagreva phoresTa ) -gujarAta kusuma lImerA elIsA rAjyanA kinArAnA pradezamAM jAmanagara, okhA vigerenA kinArA para bhaMDAro lejara sTromIyA pAvaliyA ramavAM ja le che. te khAsa karIne ceranuM lAkaDuM evIzInIyA dhAmana grIvIyA TelIpheliyA ophIsInAlIsa) thAya che. daramInAliyA belArIkA Ama ApaNAM judA judA prakAranA jaMgalamAM aneka jAtanI nAnA lejara sTemIyA benbaleTA vanaspati ruTa vaselI che je daravarSe rAjayane lAkho rUpiyAnI Avaka kalAI alabIjhIyA proserA Ape che. abIjhIyA lIbeka Asana bIDAliyA leTayuA vanya-prANI sRSTi khAkharo byuTIyA melespamAM gujarAta rAjyanA anekavidha jaMgalamAM vividha vanya pazupaMgAro-kaNuMja erI prInA daDIkA pakSIonI rAnI jIvasRSTi vase che. A rAnI jIvasRSTinI eka pagALI DelabarjIyA lenasI leTa saLaMga ane subaddha sAMkaLa che je ekabIjA para nabhe che ane vAMsa be--sA be--sa kudaratI samatulA jALavI rAkhe che. rAnI pazu sRSTinI mAhitI sAthenA 23 vAsaMDI keDokelemasa TrAI kasa pariziSTamAM ApI che paNa ApaNe jenA mATe gaurava laI zakIe (2) sUkA pAnakharaMtA jaMgala ( DrAi DesIyu asa phesTisa)- tevAM virala prANI pakSIo paNa ApaNAM gujarAtanAM jaMgalomAM gujarAta rAjyanA madhyapradezamAM AvAM jaMgalo AvelAM che. bharUca, vase che vanacaranI mukhya jAtomAM ApaNe tyAM (1) girane siMha vaDodasa, paMcamahAla, sAbarakAMThAnA jillA tathA saurASTranA keTalAka (2) kacchane jaMgalI gadheDA (3) DAMga jaMgalano vAgha (4) DuMgarALa bhAgamAM jevAM ke amarelI, jUnAgaDha ane jAmanagara jIllAmAM jaMgale pradezanA dIpaDA () pahADanI khINamAM vasatuM semara (6) ghaTuDA che. TUMkA ane kaMIka utaratI kakSAnA sAgaDA, keTaleka ThekANe vAMsanA athavA zIMgA (7) bhekhaDI athavA bhasatuM haraNa (8) kALiyAra mAdaDa eDA zirISa me Jain Education Intemational
Page #685
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRtika saMdarbha anya ha05 athavA mRga (9) cittaLa-pazu athavA kAMcanamRma (10) nIla gAya ke vAchaDAM sudhI badhA para nabhI zake che. dIpaDAnI vastI ThIka ThIka che. rojhaDAM ane (11) zikArA thAya che chatAM tenA zikAra mATe paravAno meLavavA paDe che. mukhya pakSIomAM (1) bhAratIya pradhAvaka ke raNu godhalo (2) (5) semara5za haraNAM vigere-DuMgarAnI dhAranA nIcenA lAkhAjAnI ke haMja pakSI (3) rASTrIya pakSI mera (4) jaMgalI kukaDa gALAmAM jhADanI DALI mAphaka phUTelAM zAkhAvALAM, pADA jevI kAMdha(5. bhUrAM tetara (6) vividha batako gujarAta rAjyamAM thAya che. roTavALAM semara gujarAtamAM sarvatra jovA maLe che. kAMcanamRga athavA 1) girano siMha :- gujarAtanA gira-jaMgalamAM thatA pazu ke cittala e cAThAvALI senerI cAmaDInuM, zAkhAvALA zIMgasiMha mAtra gujarAtanuM nahIM paNa bhAratanuM gaurava che. AkhA DAnuM ghaNuM ja suMdara ane AkarSaka pazu ApaNuM jaMgalanuM che. A eziyAkhaMDamAM mAtra gujarAtanA gira-jaMgalamAM ja vanarAja thAya banne prANInA zIMgaDA nakkara ane daravarSe kharI paDe tevAM - aMgrejImAM che. atyAre tenI vastI lagabhaga 175 nI che. A vanarAjane vana- jene 'DIyara ' kahe che te varganA A be prANa ApaNe tyAM vaiibhavamAM-tenA nivAsasthAnamAM chUTA nihALI zakAya tevI suvidhA thAya che. jaMgala khAtAe karI che ane hajAronI saMkhyAmAM dezI tema ja kALIyAra athavA mRga athavA sAdhAraNa rIte haraNane nAme paradezI pravAsIo jaMgalamAM jaI siMha-darzanano lAbha le che. oLakhAtuM prANI sanuM jANItuM che. vaLadAra moTA zIMgaDAvALA siMhane sukuMpAMkhuM jaMgala joIe. teno svabhAva bahAdUra, umadA kALAza paDato pUkha nara ane raheja bhUkharI, zIMgaDA vagaranI mAdA ane eka zaramALa che. vaLI kuTuMbamAM rahenArUM prANI che. AvI sahunAM joyelAM che. amadAvAdathI bhAla pradeza sudhImAM A haraNuM tenI khAsiyatone laIne siMha bhAratanAM bIjA jaMgalamAM gayA dekhAya che. bIje paNa chUTa chUTa ane kavacita dekhA de che. hAla te saikAmAM seMdhAyA chatAM hAla mAtra giramAM ja rahI zake che. rAjya rakSita prANI che tene rakSita prANI tarIke jAhera karela che. (6) ghaDA athavA zIMgA- durathI nAnAM haraNAM jevAM dekhAtAM (2) kacchanA raNanuM jaMgalI gadheDu - siMhanI mAphaka ghera badAmI raMganA ne goLa phAphaDA jevA kAnavALA A ghaTuDA jaMgalI gadheDAM paNa mAtra gujarAtamAM kacchanA raNamAM thAya che. athavA zIMgA ApaNAM DuMgarALa pradezamAM thAya che UMcA ghAsanA kacchanA raNamAM kaI kaI jagyAe pANI bharAI raNadvipa ke beTa medAnamAM te rakSaNa meLave che. tenA kapALa ane mAthA para maLI be jevuM thAya che. tenI AsapAsa TUMkA TUMkA ghAsa uge che. ane AgaLane be pAchaLa ema cAra zIMgaDA hoya che. tevuM ja nAnuM ane AvA vistAramAM jaMgalI gadheDAM vihare che. ApaNAM dezI gadheDAM nAjuka prANI zikArA che. tenA ziMgaDA goLa karaDA jevA hoya che. karatAM vadhAre majabUta, saheja uMcA ne zarIre maTIyALa raMganA te paNa akhaDa-bakhaDa uca-nIca jamInanA rahevAzI. bahu ja zaramALa dhAbAMvALA tema ja pIDathI pUchaDI sudhI kALA bhammara paTTAvALA prakRtinA. zikArA bhAgye ja jovA maLe che. nIlagAya athavA rojhaDAM A gadheDAM bahu suMdara lAge che. deDavAmAM te bahu jhaDapI hoya che to bahu sAmAnya ane sarvatra che. nara moTo kALAza paDato ne je khUba doDAvI, pakaDavA prayAsa karatAM pakaDAyA pachI paNa marI mAdA bhUkharI. pAkane A prANI ghaNI vakhata nukazAnakartA nIvaDe gayAnA dAkhalA neMdhAyA che. nAnA bALakone pakaDI janAgaDhanA che. bhekhaDI e eka jAtanuM haraNa ja che. tene aMgrejImAM bAkIMga prANI-saMgrahAlayamAM ucheravAnA prayAso thAya che. ane keTalAMka gadheDAM DIyara eTale kUtarAnI mAphaka bhasatuM haraNa kahe che. gujarAtamAM rAjaucharI gayA che. A gadheDAMnI keTalI vastI gaNatrI 192nI pIpaLA, DAMga vi. jaMgalamAM jovA maLe che. sAlamAM karI hatI tyAre lagabhaga tenI saMkhyA 870 hovAnuM | gujarAta rAjyamAM pakSIonI aneka ane vividha jAto thAya che. kahevAya che. temAMnA keTalAMka to mAtra gujarAtamAM ja thAya che. ApaNuM (9) vAdha :- vAgha baMgALa, rAjasthAna ane gujarAtamAM thAya rAjyamAM khAsa dhyAna kheMce tevA vanya pakSIomAM raNagodhalo, haMja che baMgALanA vAdha kadamAM moTA, pAkA nAraMgI raMganA ane vadhu ke lAkha jIve, mora, jaMgalI kukaDe, vividha tetaro ane bataka sohAmaNu jyAre rAjasthAnanA ane gujarAtanA vAgha raheja ochA tathA haMsa thAya che. gherA raMganA ane kadamAM kaMika nAnA. suzobhita vAdya-cama mATe raNagodhalAne aMgrejImAM basTArDa kahe che. have te bhAgye ja ke zikAranA zekhane mATe bhUtakALamAM tenuM lagabhaga nikaMdana nIkaLI dekhAtuM pakSI che. sthAnika le ke tene ghurADa ke gherADanA nAmathI gayuM. gujarAtamAM DAMga ane rAjapIpaLAmAM deDIyApADA, baraDIpADA oLakhe. A zAhamRga raheja nAnuM jamIna para viharanArUM bhUkharA ane ratanamahAlanA jaMgalomAM tenI vastI nahIMvata che. jhaDapI raMganuM moTA pagavALuM AkarSaka pakSI kavacita ghAsanI vIDInI mAnava-pragati ne vikAsamAM vAghanI saMkhyA ghaTatI jAya che tethI AsapAsa jovA maLe che. atyAre te te saMpUrNa rakSita che. rAjya tene paNa rakSita prANI tarIke jAhera karela che. saune jANIto mera bhAratanuM rASTrIya pakSI hovAnuM mAna (4) dIpaDA-gujarAtanA badhA DuMgarA ne dhAromAM uccapradezamAM bhagave che. jaMgale, vADI, sIma vageremAM A AkarSaka pakSI viharatuM dIpaDA sarvatra thAya che. siMha ane vAghanI sarakhAmaNImAM dIpaDo hoya che. nAnuM mAMsAhArI prANI che eTale khorAka meLavavA bahu rasAkasI jaMgalI kukaDe dakSiNa gujarAtamAM bhInAzavALAM jaMgalamAM thAya che. thatI nathI. tema nAnAM prANI pakSI, kukakAM-bakarAMthI mAMDIne gadheDAM- vAMsanA jhuMDamAM A kukaDAne avAja vahelI savAre sAMbhaLavA maLe che. Jain Education Intemational
Page #686
--------------------------------------------------------------------------
________________ 706 [ bRhada gujarAtanI asmitA tetara te bahu sAmAnya ane sarvatra che. A pakSIne khorAka zikAra ane kAyadA tarIke chUTathI upayoga thAya che khUllAM pAMkho ghAsanA medAnamAM pahelAM te jaMgalanA kAyadA mujaba ja sarakArI jaMgalamAM tetara, lAvara, baTara, bhUrakIyAM tetara vi jAte jovA maLe che. zikAra karavAnA kAyadA hatA. paraMtu khAnagI jaMgalamAM AvA rAjyanAM nadInALAM, taLAva, khAbociyAM sarevaranA kinArA, niyamo lAgu pADI zakAtA nahIM. eTale kAyadAnuM pAlana mAtra gaMdu pANI jyAM bheguM thatuM hoya tevA kAdavavALA pradeza vi mAM sarakArI jaMgalamAM ja thatuM. muMbaI rAjya sau prathama rAnI-jIvaaneka jaLacara pakSI che. keTalAMka sthAyI che ne keTalAMka saMrakSaNane kAyade ghaDyo. pahelAnAM saurASTra rAjyamAM paNa rAnI. jIvayathAvara eTale amuka mosamamAM AvI pAchA jatAM rahenAra che. saMrahANa dhAro hato. ane A kAyadA tamAma vistArane lAgu naLa sarovara to gujarAtanAM gauravasamuM pakSIo nihALavAnuM eka pADavAmAM AvyA. A kAyadAmAM ghaTatA pheraphAra sAthe gujarAta rAjya ramaNIya ne naisargika sthaLa che. naLa sarovare 1963 mAM rAnI- java saMrakSaNane kAyado ghaDyo ane apanAvyo. AvelAM pakSIo jovAM ghaNAM pravAsIo jAya che. TUMka samayamAM A kAyadAthI vanya pazu-pakSInAM viveka rahita ane bephAma zikAra naLa sarovarane pakSIonuM abhayAraNya banAvavAmAM AvanAra che. thatA aTakaLyo che. kAyadAmAM vanya pazu-pakSIno zikAra karavA mATenAM pANInAM pakSIomAM sArasa-kuMja-vividha TIToDI, nadInI vA bagalI, niyame, paravAno meLavavAnI paddhati, nAne zikAra, moTA zikAra, cama, phATI cAMca, veNa. TIlara, sapheda chAtIvALI pANI kukaDI- upadravakAraka prANInA zikAra, zikAra karavA mATe cekakasa sama, jalakukaDI, ADa lAlamasavALI bataka, gajapAke. bagalA, DhorabagalA, rikAra mATenA sadaMtara baMdha vistAro vi. ghaNuM ghaNuM vistRta rIte - sa, surakhAba, nakaTA kularesa kAkaNasara, aMjana bagalA ane spaSTa karavAmAM AvyuM che. A kAyadAthI ghaNAM rAnI-jI bacI rahyA pANakukha khAsa dhyAna dere tevAM pakSIo che...... che ane rAjyane Avaka paNa thAya che. A kAyadA mujaba nIcenAM rAnI jIva saMrakSaNa prANIo tadana rakSita jAhera karelAM che, (1) siMha (2) vAdha (3) citto (4) ja galI gadheDo (5) semara (6) pazu-kAMcana mRga (7) gujarAtanI vanazrImAM aneka vaibhava paDyA che. vana ane vanacara beMkhaDI (8) kALiyAra (9) zikArA (10) ghaTuDA (11) TapakAMvALI ekabIjAne sahAre nabhI rahyA che, ekabIjAthI rakSAya che ne rakSaNa bhUrI bilADI (12) phADA (13) pradhAvaka-raNa godhale (14) haMja karI kudaratanI samatulA jALavavAmAM jANe ajANe madada karatAM lAkho jamaiye (15) mera (16) jAMbuDI mAthAvALI bataka (17) hoya che. hiMsaka pra NI na hoya te vanaspati AhArI prANIo sapheda pAMkhanI ADapa bataka ane (18) magara. gujarAta rAjyamAM jaMgala ne ApaNuM pAkane sApha karI nAkhe, kahI gaeluM khAI zikAra mATenA zuTIMga bloka-cakakasa vistAra nakakI thayA nathI. janArAM pazupakSI ApaNI taMdurastI sAcavavAmAM madada kare che. ane " A saMbaMdha cheka vanaspatine pAka sudhI cAlato ja rahe che eTale abhayAraNo A vananI--A vanya pazunI rakSA karavI e khUbaja jarUrI che. dezanI ja nahi AkhI duniyAnI mAnava vastI dinapratidina muke abhayAraNyo athavA geIma securI gujarAtanA jaMgalamAM ne bhUsake vadhatI jAya che. temanA raheNAMka ne kherAkanI mAga ro atyAre mAtra saurASTranuM gIra jaMgala ja che. 1965 thI gIra jaMgalane baroja vadhatI ja rahe che ane te saMtoSavA jatA jaMgalaviratAra abhayAraNya tarIke jAhera kareluM che. A abhayAraNyamAM gIrane ghaTatA jAya che ane sAthe jaMgalanA pazuo paNa sAmA vanarAja vase che. vanamAM zA pharatA vana-vaibhavane vihAra karatA nyamAMthI virala thatAM jAya che. A eka seTIne kALa che prazna A vanarAjane tenA nivAsasthAnamAM have pravAsIo joI zake che. thAya ke mAnava-jIvana madhuM ke vanya-pazunuM jIvana ? hA konI AvA siMhadarzana mATe jaMgala khAtA taraphathI khAsa vyavasthA thAya che. ane zA mATe karavI ? paraMtu jaMganuM ane jaMgalanA pazu-pakSInAM uparAMta pravAsIone rahevA-utaravA mATe Adhunika rIte sajAvela uparAMta saMrakSaNanuM aMtima deg ya te mAnavajIvananA kalyANa mATenuM ja che. eka sAsaNanuM gesTa hAusa paNa jagamazadUra che te paNa jaMgalakhAtuM (1) kudaratI samatulA jALavavA (2) ApaNu pAkanA kSa mATe nibhAve che. sAsaNa relave sTezana che ane tyAM moTara raste paNa ( upadravakAraka prANI para bIjA prANIne kAbu rahe tethI) (3) jaI zakAya che. najIkamAM ja kezodanuM havAI mathaka (Aia Port) ApaNA mAla DhoranAM rahANa mATe (4) zikAranA zokhInanA zokha che. jaMgalanI aMdara paNa khAtAe nAnA-moTA aneka rastA banAvyA che. pUrA karavA mATe (5) kudaratI sRSTi saurya 1LavI nasaka A badhI sagavaDatAne pariNAme daravarSe hajAronI saMkhyAmAM dezIAnaMda mANavA mATe ane (!) A badhuM karI ApaNI AmadAnI paradezI mulAkAtIo-pravAsI TukaDIo A abhayAraNyanI mulAkAta vadhAravA mATe rAnIjIvanI rakSA jarUrI che. gujarAta rAjyamAM rAnI le che. A eka ane ajoDa abhayAraNya uparAMta bIjAM abhayAraNya jIva saMrakSaNane vahIvaTa jaMgalakhAtA pAse che. jaMgalakhAtAnA vaDA banAvavAnuM sarakAra vicArI rahI che. avikArI rAnI jIva saMrakSaNa avikArI tarIke kAma kare che. tenA (1) DAMga viratAramAM "pUrNA"nuM abhayAraNya prAyaH 200 tAbAnA adhikArIo ane karmacArIo sau sonA peTA vibhAgamAM ce. kI. mITaranuM thaze. (2) pakSIo mATenuM naLa sarovaranuM abhayAraNya rAnI java saraMkSaNa adhikArI tarIke pharaja bajAve che. judA judA prAyaH 120 ce. kI. mITaranuM thaze ane (3) kALiyAra mRga mATenuM jIllAmAMthI janatAnA sabhya paNa mAnadda geIna vorDana tarIke se abhayAraNya bhAla vistAramAM amadAvAda ane bhAla vacce prAyaH bajA' che. 55 kI. mITaranuM thaze. Jain Education Intemational
Page #687
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha manya ] 707 sugrI kAyela popaTa hudahudI vanya jIvasRSTi salAhakAra samiti rAjI abAvIla rAnI-jIva-saMrakSaNa karavA mATe ane kAyadA-kAnUnanA sukhada dIvALI dheDo caMdula Dabaka cIDI amalIkaraNa mATe lekenA sAthanI khAsa jarUrata che. tethI tema ja phUla cakalI lakkaDa kheda kaMsAro rAjya sarakArane jarUrI salAha-sUcana ApavA mATe rAjyamAM niSNAtonI bapaiye cAtaka banelI "rAjya vanya jIvasRSTi salAhakAra samiti ' gujarAta sTeTa - kukaDIyo kuMbhAra vAIlDa lAIpha boDa-sthApavAmAM AvyuM che. A samitimAM janatAnA nIlakaMTha pataraMge harIyALa pratinidhio paNa che ane rAnI-va-saMrakSaNa aMge vakhatovakhata citro darAracIyuM mArgadarzana Ape che. ghUvaDe cIbarI rAjagIdha upasaMhAra sapheda pIThanuM gIdha lAla cAMcanuM gIdha garajADA Ama gujarAta rAjyamAM thoDA pramANamAM tAM vividha jaMgalo narajhI zakara garUDa hevAthI vanamAM vanya jIvasRSTinI sArI evI samRddhi bharI paDI che. kabutara holA tetara A ApaNuM amUluM dhana, amUle vAraso che. tene yogya rIte beTara lAvara lavA sAcavavA ane bhaviSyanI prajAne soMpavA zakya teTalA prayAse ApaNuM kALA tetara jaMgalI kukaDo jalakukaDI gujarAta karI rahyuM che. paraMtu mAnava pragati jema jema thatI jAya che bhagataDuM sArasa haMsa tema te" ApaNuM A dhana bhayamAM mUkAtuM jAya che e nakkara hakIkata che ke jaDI TIlara barachaDI lekIne rAnI - jIva tarapha dhRNA nathI to paNa prema ane kamaLa TITaDI gajapAu camacA lAgaNIne abhAva che te AnA parathI siddha thAya che. Ane mATe paNa jaLa kAgaDA kAMkaNasara sabaLa loka-lAgaNI ja keLavavAnI jarUrata che. ane tema karavA mATe phATI cAMca aMjana bagalA karamIyA bagalA prajAne sahakAra mAgI sarakAra badhA ja prayatna kare che jema jema AsamAnI bagalA Dhora bagalAM rAtA bagalAM leka-lAgaNI keLavAtI jaze, "A amArUM che ke amAre rAjahaMsa bAga haMsa surakhAba sAcavavAnuM che' tevI bhAvanA jAgRta thaze tema tema ApaNuM A nakaTA kalaresa pANaDuba dhana vadhAre samRddha banaze nadInIvA bagalI kalakalIyA pAkukaDI gujarAtanA mukhya vanya pazu pakSIonI nAmAvalI sastana prANIo sasipa varganA prANIo siMha vAdha dIpaDA na bAra nAma raNanI bIlADI naMbara nAma jaMgalI bIlADI jaMgalI gadheDA 1 mamara 2 goLI bhUMDanukara-suvara kALIyAra mRga zikArA 3 gaLe paMkhAvALI goLI 4 dhULa garoLI milagAya-rojhaDAM bhekhaDI, bhasatu haraNa pazu-cittala-kAMcanamRga 5 kAkI: 6 caMdana ghe semara eka pIThavALuM UMTa vaNIyara-vIzuM 7 sAMDe 8 sApanI bhAzI noLIyA jharakha varU--nAra 9 AMdhI sApa 10 ajagara ziyALa lAMkaDI ghera khodIyuM 16 bha keDI 12 AMdhaLI cAkaLaNuM chachuMdara zerA-mAMmaNa muMDA vaDavAMgaDA 13 phuDI sApa 14 dhAmaNe sApa khIsa lA khetarAu-uMdara 15 kukI sApa 16 kendrIya sApa jaMgalI sasalA sAle mAMkaDa 17 mAlaNa sApa 18 nAgadevanA rAjanAga rIMcha jalamAMjara kALAM moDhAMnA vAMdarA 19 khaDacItaLe 20 phasA sApa 21 vesa patraka 22 dariyAI sApa 23 mIThA pANInA kAcabA 24 jamInanA kAcabA 25 mahAkAya kAcabA 5kSIo varateja geTa, bhAvanagara jaMgalI kAgaDo lelAM sApabhAI phATI jALa zILInA rakata pUcha bulabula piTTA phAIna DevalapIMga prinTIMga enDa envAjamenTa tathA kALIdeva cakalI dayaDa maTI laTo | TrIka phoTogrAphI ane ekasa pijha tathA voTarakalaranA khAsa dUdhI laTore bulAla cazma nAnI bulAla cazma | spezyAlIsTa tathA AuTaDora phoTogrAphI mATe maLe. kALe kezI darajIDe vaiyA mAravADA kAlara chIpA TuDIo phAina ArTa pILaka Jain Education Intemational
Page #688
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( zrada gujarAtanI asmitA * vepArIbhAIo, 2 sabhAsado ane zubhecchakone hArdika zubhecchAo pAThave che - zrI sarasIyA jaMgala kAmadAra sahakArI maMDaLI - mu. sarasIyA zrI kubaDA jaMgala kAmadAra sahakArI maMDaLI mu. kubaDA zrI dhArI tAlukA jaMgala kAmadAra sahakArI maMDaLI mu. dhArI amarelI egrIkalcarala proDyusa mArkeTa kamiTI amarelI (saurASTra) sthApanA 1952 TelIphona na. 34 - amarelI mArkeTayArDa - ka khetIvADI utpAdanane Avo mAla rojero jAhera hararAjIthI vecAya che. vecANa thayela mAlane tela te ja divase mArkeTayArDamAM ja thAya che. 4 vecANa thayela mADAnA nANA mAla vecANa thAya ke turata ja kaDA cUkavAya che. * mArkeTa yArDanA kAmakAjamAM kamiTInA sTAphanI satata dekharekha rahetI hovAthI kharIdanArane joItA pramANamAM sApha mAla maLe che ane vecanArane vyAjabI dAma maLe che. e rIte rAtryi vikAsamAM mAkeTa kamiTI namra pharaja bajAve che. gokaLadAsa mohanabhAI paTela virajIbhAI goviMdabhAI paTela se ke Ta rI ce rame na mAM sApha sApha kamiTInA sTAphanI ujata ja rokaDA cakavA , Jain Education Intemational
Page #689
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA lokajIvanamAM tulasIpUjA ane nAgapUjA bhAratIya sa'skRtinA vikAsa girimALAnI geAdamAM ane hariyALAM vanenI vacce thayeA che. khIjI rIte kahIe te ApaNI saMskRti kudaratanA kheALAmAM pAMgarI che. nisarganI gAdamAM vasatA Aya lAkAe rahasyapreraka AkAzI tattvane devA mAnyA. prakRtine avanavA raMgA apanAra pRthvIne dharatImAtA kahI ane pRthvIdIdhAM pIpaLA, vaDa, lImaDA ane pAchaLathI tulamInI pUjA AraMbhI. Ama vRkSapUjA ane cheDapUjA ghaNI prAcIna che. sAmanA velAnI pUjA vedanA samacAM thatI evA ullekhA maLI Ave che. hiMdu siddhAMta pramANe sa vRkSa ane cheDamAM cetana padArtha che. temAM deva, dAnava, manuSya ane prANInA jevA ja AtmA che.'. tethI tene pratyakSa deva mAnavAmAM Ave che. 'vRkSapUjA e bhAratanA asala vatanI anAA~nA dharmonA avazeSa che temAM zaka nathI. '2. vRkSapUjAnuM mahattvanuM tulasIpUjAnA vyApaka pracAra pAchaLa tenI upayogitA ja samAkAraNa mAnavajIvanamAM tenI upayeAgitA che. vRkSeA mAnavInI ne-yelI che ema kahIe teA khATu' nathI. tulasIpatra jaMtuzrva che. tene kAmanA pUrNa kare che evI mAnyatAne pariNAme vRkSane mAtA svarUpe pUjavAnI ghaNI prathA jovA maLe che. vRkSa pUjana ane temAM ce vizeSa karIne pIpaLAnuM pUjana sidhrutaTanI sa`skRtimAM paNa maLI Ave che. rAkhavAthI bimArI AvatI nathI. AthI tene pavitra gaNIne dareka hiMdu dharamAM tulasIkayAreA rAkhavAmAM Ave che. maraNu vakhate mANasanA mAthA pAse tulasInI DALI mUkavAmAM Ave che. tulasInA cheDanI utpatti viSe takathA-- vedamAM kahevAmAM AvyuM che ke, vRkSamAM yakSa, brahmarAkSasa athavA bhUta rahe che'.. AdikALamAM thatI pretapUjAmAMthI vRkSa ane pASANupUjAneA udaya thayA che ema mAnavAmAM Ave che. ba'gALAmAM birabhUta jIllAnA jaMgalamAM eka madiranI vArSika yAtrA Aje paNa bharAya che. leAkamAnyatA evI che ke, tyAM bilanA jhADamAM bhUta rahe che. tene ceAkhAnuM balidAna ApavA ane prANIonA bhAga ApavA dara varSe tyAM lekameLeA bharAya che. reva. I. osmAna mATIna' hiMdustAnanA devA' nAmanA svaracita graMthamAM devene traNa prakAre vibhakta kare che. (1) pRthvI, agni. sUrya jevA vedamAM varNavelAM devA (2) viSNu, ziva jevA purANanA devA ane (3) gAya, vAnara, nAga, lImaDA, vaDe, tulasI jevA utaratI kakSAnA eTale ke laukika deve. leAkanArInI tulasIpUjA- tulasInA che|Da mAtra gujarAtamAM ja nahi paNa bhAratabharamAM pavitra ane pUjanIya manAya che. viSNunA sarva bhakta tenA zAlisAmanA paththaranI sAthe pUjA kare che. tulasImAM viSNunuM tattva che ema mAne che. tulasI e pratyeka hiMdu gharamAM pUjAya che. vizeSa karIne emAM pUjAya che. hiMdu dharmamAM strIone kaMi sthAna nahatuM. pati sAthe prArthanAmAM bhAga lai zakatI nahIM; eTale strIee nAnuM sarakhuM dhArmika jIvana UbhuM karyuM hatuM. hiMdu nArI --zrI nerAvarasiMha jAdava savAranA ugatA sUryane namaskAra kare che. kapALamAM cAMlle kare che. dharamAM besADelA ziva, gaNeza ane viSNunI pUjA kare che. devAnA strI svarUpe| lakSmI, pArvatI vagerene pUje che. dIvA karIne tenA vahAlA tulasInA choDanI pUjA kare che. 'ja. dararAja savAre tulasInA kuMDAnI AsapAsa jamIna upara chANunA ameTa kare che. sAMjanA tulasIkayAre ghIneA dIveA kare che. A rIte leAkanArI dararoja tulasInA choDanI pUjA kare che. evI leAkamAnyatA paNa pracalita che ke tulasI pUjA dvArA meAkSa meLavI zakAya che. tulasIpUjAnI eka prArthanAmAM ullekha maLe che ke 'hu... tulasInI pUjA karuM chuM. enA mULamAM sarva tIrtho samAyelA che. enA madhyamAM saM deva ane upalI DALAmAM sarva veda samAyelA che. 'pU. tulasInA cheDanI utpatti vize daMtakathA evI che ke bhagavAna viSNune jalaMdaranI patnI vRMdAnA sauMdaryathI meAha utpanna thayA hatA. temAMthI mukta karavA temaNe lakSmI, gaurI ane svadhAnI madada mAgI. te devIomAMnI dareke vAvavAnAM khI ApyAM. temAMthI namaNA cheADavA 1. manusmRti, 1-49 2. dhI gADasa opha InDIyA le. osmAna mAna. 3. saMskRti aura samAjazAstra : De. rAMgeya rAdhava pR. 303 4. jue-Arsinala rR. 406 5. madhya hi MdustAnamAM esthyanA rAjA tulasI ane viSNunA lagna pAchaLa lAkha lAkha rUpiyA kharcatA. viSNunA varagheADAmAM 8 hAthI, 1200rTa ane 6000 dhADA rahetA. te badhA para savAre| esatA. hAthI upara suMdara aMbADI rahetI. A savArI mAMnA mukhya hAthI upara viSNunI pattharanI mUrti mesADavAmAM AvatI. zAligrAmadevane tulasIdevI sAthe lagna karavA lai jatA. dhAmadhUmathI lagnanI ujavaNI thayA pachI vara-kanyAne bIjA varasa sudhI ludhArAnA maMdiramAM ArAma mATe mUkayA. eka lAkhathI vadhAre mANasA e lagnamAM hAjara rahyA hatA. A badhA leAkAne rAjyanA kharce bhAjana karAvavAmAM AvyuM hatuM.' jue : lImena aMka 1, pR. 148.
Page #690
--------------------------------------------------------------------------
________________ 70 [mUhada gujarAtanI asmitA UgyA. tenAthI vipazu mohita thayA. prathama cheDa meMdIna, bIje thayA. teo vRMdAnI citA pAse besI rahevA lAgyA, temanuM gAMDapaNa jAsUsano ane trIjo tulasIne hato. A pramANe viSNu vRMdAnA dUra karavA pArvatIe smazAna bhUmimAM vRMdAnI rAkha para tulasI, kapaTamAMthI mukta thayA. AmalI ane mAlatInAM bI vAvyAM. ane tenA 3 ropa ucheryA. tulasIpUjAnA mULa viSe zrI virDa kahe che ke tulasI nAmanI temAMthI tulasI sarva guNe vRMdAnI tulya hovAthI viSNune bahu priya eka strIe dhaNuM varSa sudhI tapa karyuM. tenA tapathI bhagavAna viSNu thaI paDI. meMdAe rUkamaNI rUpe avatAra lIdhA ane viNa kRSNarUpe prasanna thayA. prasanna thayelA vibaccane teNe vinaMti karI ke "huM avato. kArataka suda agiyArasanA roja temanA lagna thayA tyArathI tamArI strI thAuM" eTaluM yAcuM chuM. A sAMbhaLIne lakSmIjIe tulasI-vivAhane usaMva gujarAta ane saurASTranA gAmaDe gAmaDe dara zApa ApIne tene cheDa banAvI dIdhuM. paraMtu vipazue tene sAMtvanA varSa ujavAya che. ApI ke dU zAligrAmanuM svarUpa dhAraNa karIza. eTale ke huM hameza jene ghera kanyA hotI nathI teo potAnI putrIne paraNAvatA tArI sAthe rahIza. tyArathI hiMduo zAligrAmanI nIce ane upara hoya teTalI dhAmadhUmathI tulasI vivAha kare che ane kanyAdAnanuM phaLa tulasIpatra mUke che. prApta kare che. tulasI vivAha karavAnI IcchA hoya te aSADha sudI tulasI vivAhane lekautsava agiyArasa je devapoDhI athavA nAmanI ekAdazI nAme oLakhAya gujarAtanA lokajIvanamAM dhamanuM prAdhAnya vizeSa jovA maLe che. je tra che te divase mATInA kuMDAmAM tulasI vAve che. dhama nI pAchaLa pAchaLa utsA AvyA. kArataka suda agiyArasanA divase paraNelI kanyAo paNa tulasI paraNAvavAnuM vrata kare che. kuMvArI gujarAtanA lokajIvanamAM navuM cetana, no AnaMda pragaTe che. A kanyAthI A vrata karI zakAtuM nathI. A vrata zarU karyA pachI be varSa divase loko taLasI ThAkarane vAjate gAjate umaMgabhera paraNAve che. A jIvA cAlu rAkhavuM paDe che. utsavane AraMbha kevI rIte thayo tenI eka kathA padmapurANa ApaNane kArataka mahinAnA maMDANa thatAM jene ghera tulasI vivAha hoya kaMku chAMTIne kaMkotarIo lakhe che. kArataka suda agiyArasanA divase hajAro varSa pahelAM saurASTranI dakSiNe AvelA dIva (dIpa) AjubAju gAmanA leke baLada zaNagArI gADAM joDIne jAnamAM TApumAM jAlaMdhara nAme rAkSasa rAjya karato hato. A rAkSase mahA Ave che. trata lenArI kanyAo je gAmamAM tulasI vivAha thatA hoya devanuM tapa karyuM. prasanna thaIne mahAdeve varadAna mAgavAnuM kahyuM. rAkSase tyAM tulasI paraNAvavA Ave che. tulasIne mAMDavA ropAya che. lagnaamara paNuM mAgyuM. mahAdeve kahyuM "tArI strI satI raheze tyAM sudhI tuM gati 1 amara rahIza paNa je te bhraSTa thaze to tAruM amaratva jatuM raheze.". sAMjanA gAmanA ThAkara maMdiramAMthI vAjate gAjate ThAkara mahArAja pachI to jAlaMdharane deve para vijaya meLavavAnI IcchA utpana (zAligrAma) nI jAna joDAya che. gAmane pAdara jAna chUTe che. gAmanA thaI. teNe devone padAkrAMta karIne deya bhAIbaMdhone khuza karyA jAvaM. jhAMpe AsopAlavanA toraNa baMdhAya che. toraNa sAthe jADuM rAMDhavuM dhara tenI strI vaMdAnA satItvane laine ajeya hato. tene harAvavAnI bAMdhavAmAM Ave che. tenI nIce goaNIo(8) hAthamAM sothA vaga devane phikara thaI jAlaMdhare Iddhapura upara hule karyo. yuddhamAM de, rane zeraDInA sAMThA laIne UbhI rahe che. vAjate gAjate ThAkorajInI yakSa, gAMdharvo vagerene harAvI dIdhA. tyAre bhagavAna viSaSNue kapaTa pAlakhI toraNe Ave che. pAlakhA toraNa nIcethI pasAra thAya eTale racuM, eka divasa jAlaMdhara koInI sAthe yuddhamAM gayo hato tyAre geaNIe pAlakhI mAthe zeraDIno sAMTha aDakADe che. Aje te jAlaMdhara raNamAM maraNa pAmyo che ema batAvavA be vAMdarAo pAse pAlakha para phaDAkuDa sAMThA mAravAno rivAja pracalita banyo che. jAlaMdharanA zira ane dhaDa jevA dekhAtA be avayanA bhAga jene ghera tulasI vivAha hoya te sAmaiyuM laIne Ave che; raMgeviSNue vRdA AgaLa lAvIne mUkAvyA. vRdA du:khathI vyAkuLa caMge sAmaiyuM karyA pachI ThAkorajInI jAna mAMDave jAya che. mAMDavo nIce banIne zoka karavA lAgI. evAmAM kaparI sAdhue tene sajIvana karyo. kAkorajInI pAlakhI mUkAya che. je bAjoTha upara tulasInA choDane pachI viSNu jAlaMdharanA veze vRMdA pAse UbhA rahyA. khuza thayelI coLI. caNio ane cuDaliyuM paherAvIne besADavAmAM Ave che. vaMdAe viSNune AliMgana ApyuM thaDA divasa baMne sAthe rahyA. tulasIDAne mATeLa bAMdhavAmAM Ave che. corI racAya che. gora mahAvaMdA ajJAna hovA chatAM tenuM pativrata khaMDita thayuM, ane jAlaMdhara rAja lagnanI vidhi karAve che. kanyAdAna devAya che. hAtha garaNuM thAya saMgrAmamAM bharAya. vRMdA banAvaTI jAlaMdharane oLakhI gaI. te che. goaNIo ThAkara ane tulasInI pUjA kare che. moDI rAta paganI pAnAthI mAthA sudhI saLagI UThI. teNe viSNune zApa sadhI A vidhi cAle che. pachI jAnamAM AvelA jAnaiyA ane gemaApyo ke " tane patnIno viyoga thaI be vAMdarAnI sahAya levAne khAone jamADIne vidAya ApavAmAM Ave che. ThAkorajI ane tulasIne vakhata Avaje che. bhagavAna viSNue satIno zApa mAthe caDAvyo vAna viSNue satInA zApa mAthe caDAvya ThAkoramaMdiramAM padharAvavAmAM Ave che. ane kahyuM ke tArA satI thayA pachI tuM tulasI rUpe bhUlaka upara - utpana thaje. A prasaMganI yAdamAM dara varSe kArataka suda agiyArasanA 6. tulasIzyAma-tapedaka tIrtha-le. haribhAI gaudAnI. divase leke tArA ane mArA lagane prasaMga utsava rUpe ujavaze 7. daMtakathA kahe che ke rAma avatAra vakhate sItAjInuM haraNa tyAra pachI vRMdA satI thaI. thayuM. rAmane vAnaranI madada levI paDI.' * kapaTathI vRdA satIne nAza tha AthI viSNune patAvo 8. tulasI paraNAvavA AvelI yuvatie. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #691
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya ] tatodaka tIrtha tulasIzyAma nathI bApA mArA mAthaDAM dukyAM ? saurASTramAM dhArI zaherathI aDhAra mAIla dUra gIranA jaMgale nathI amane kAMTaDA vAjyA ho rAma, pANI. vacce tulasa dhAmanI raLiyAmaNI jagyA AvelI che. hajAro bhAvika kayo tulasA dIkarI sUraja vera(13) paiNavuM. yAtrIo tenA dazanArthe Ave che. tulasIzyAmanI A mUrtinA cAMdaliyo vara voruM he rAma, pANI. prAgaTayane samaya traNaso varSa pahelAM banyo haze ema Do. haribhAI sUrajane bApA teja jhAjherA, gaudAnI noMdhe che.9. cAMdaliyo jaLa jhAMkho ho rAma, pANI. traNaso varSa pUrve gIranA jaMgalomAM mIThA nAmane nesaDo ko' taLazyA dIkarI mAdhava(14) vera paiNAvuM. hato. tyAM deva sati nAmano cAraNa rahe. eka divasa teNe DuMgarA halamAniyo(15) vara varuM he rAma, pANI. pAchaLa bhayaMkara kaDeDATIo sAMbhaLI. vIjaLI jevA tejasvI jhabakArA mAdhavane bApA jaTA jhAjherI. joyA. teNe jaIne dUdhAdhArI nAmanA tapasvI bAvAjIne vAta karI. halamAna tela siMdure he rAma, pANI. bAvAjIe e jagyAe jhUMpaDI bAMdhI. bIje divase meMsUjhaNumAM kAzInI vATaye karazanajI kuMvArA, dharatI dhaNadhaNI UDI. jamIna phATI ane tejapuMje AkAza tarapha tyAM mArA gapaNa karaje he rAma. jatA jaNAyA, dharatImAMthI unA pAnInA jharaNAM phUTayA. aThavADiyA pANI jyA'tA rAmanI vADIe. pachI pharIthI aganagoLA dekhAyA. dharatI zAMta thayA pachI dUdhAdhArI tulasInA sagapaNa thayA ane lagna paNa levAyA. zeraDInA maMDapa mahArAje jaIne joyuM to jharaNAnI joDe eka jhADa nIce kALA ropyA che. zrI kRSNa bhagavAna ( vIThThalajI) no varaghoDo nIkaLe che : patharanI suMdara mUrti paDI hatI. mahArAja be hAtha joDIne namratAthI varaghoDe re kaMI viThThalajIno ! bolAH bhale padhAryA mArA nAtha! Apa satI vRMdAe zApa ApyA gheDAne re kaMI oraDIe baMdhAve jI re pachI zyAma svarUpa banyA. A jaMgalamAM vaMdAnA zApa pachI Apane gheDAne re kaMI nAgaraveya nIrAvo re priya evAM tulasInAM vana UbhAM che, eTale Apane huM tulasIzyAmane gheDAne re kaMI tetrIsa zaNagAra sajAvo re nAme smarIza. pachI mahArAje tulasIzyAmanI mUrtinuM sthApana karyuM." bAra ghaNAM kaMI ThelaDiyA vagaDAvo re pachIthI dIvanA nagarazeTha jugaladAsa svapnAmAM Avela tulasIzyAmanI ziva saMto re kaMI zaraNAIyunA be jaTA re mUrtinA darzanArthe AvyA. temaNe hajAro rUpiyA kharcIne nAgarAdi ghoDAne re kaMI pavanavege calAvo re jAtinuM maMdira baMdhAvyuM. Aje tulasIzyAmanuM tIrtha saurASTra ane vevANa re tuM vahelerI Avaje re gujarAtamAM khUba ja prasiddha banyuM che. gIranA manahara jaMgalamAM thALabharI motIDAM lAvaje re AveluM A tIrthasthaLa yAtrALuonA manane parama zAMtine anubhava upara kaMI zrIphaLa melAvaje re karAve che. bhArA vAlAne vigata vadhAvaje re tulasI-vivAhanA lokagIta rUDA tulasIe kAmaNa kIdhA re lokajIvana sAthe loketsava vaNAI gayelA che. tulasI vivAha e mArA vahAlAnA mana harI lIdhAM re(16) to gujarAtane anokho ketsava gaNAya che. gujarAtanA samRddha kArataka sudI agiyArasanA tulasInA vivAha thAya che. tulasI le sAhicamAM utsavagItAnI sAthe tulasIvivAhanA gIto paNa maLI zrIkRSNane varamALA paherAve che. A prasaMge brahmA veda bhaNe che. Ave che. abhyAsAone upayogI thAya te dRSTie keTalAMka gIto ajJAna kahayAnI kalpanA to juo ahIM utAruM che. paDave pahele tama avatAra ramavA nisaryA re lola uttara gujarAtane aDIne pAdhaDIpane patharAyela cuMvAla pradezamAM taravarATabharI ThAkaraDA kema vase che. A kAmanI strIo pAsethI sva. bIje bALaka beThuM bahAra, meM samajAvyuM re lela zrI niraMjane sarakAre UtAreluM tulasI vivAhanuM gIta joIe 9. juo-tulasIzyAma taptadaka tIrtha. le. De. haribhAI gaudAnI sarakhI saiyaruM dAdA jaLa bharavA jyA'tAM, vizvavijJAna tIrthasthA aMka-196ra. saiiyaruM meNulA belA ho rAma, 10 tulasI. juo cuMvALa pradezanA lokagIta. lokasAhitya pANI jyA'tAM rAmanI vADIe. mALA maNake-6. ATalI saiyarumAM kuNasa kuMvAruM, 11 liye. ATalI saiyaruMmAM tulasA(10) kuMvArI. 12 kAMTA. tulasA bALakuMvArAM he rAma pANI. 13 hArye-sAthe. dhera Aine taLaNyA Daliyo(11) DhA, 14 mahAdeva. tANI pAmariyAnI seDyuM ho rAma, pANI. 15. hanumAna. ko' taLazyA dIkarI mAthaDAM kyAM duzyA ? 16. juoH tulasI vivAhanA gIta. saMpAdake jerAvasiMha tyAM tamane koTaDA(12) vAjyA ? pANI. jAdava ane sajajanakumArI cAvaDA. lekasAhityamALA maNake-3. Jain Education Intemational
Page #692
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( hada gujarAtanI asmitA JAY INDUSTRIES Manufacturers of : zrImatI matIbena bhIkhAcaMda janatA hospiTala TrasTa pA Ta Nu [ pablika TrasTa naM. I. 338 mahesANA ] -: pravRttio :| 1 janatAnuM davAkhAnuM (1) pIpaLAne zera (2) rAjakAvADA 2 janatA hospiTala- (1) meTaranITI vibhAga (2) sakala vibhAga (3) meDIkala 3 ekSa-re vibhAga (1) rAjakAvADA (2) pIpaLAne zera 4 bAyo kemIkala, sIrIyolojIkala, leboreTarI, petholojI vibhAga(1) rAjakAvADA (2) pIpaLAne zera BRASS & ALUMINIUM TOWER BOLTS AND *KISHOR' BRAND PEANCIL SHARPNERS Phone : 1177 Gram : BUDHBUTTON JAY INDUSTRIES Station Back Road, JAMNAGAR. phuTaveranA vepArI bhAIo mATe khAsa agatyanuM prakhyAta phenIkasa brAnDanA janatA tathA moheDa kenavAsa rabara zujha judA judA AkarSaka kalaramAM TakAu mAla tathA voTara prapha zujha tathA senDalo mATe haMmezA Agraha rAkho -: bIjhanesa Tarmasa tathA prAIsalIsTa mATe lakho - gujarAta tathA mahArASTranA DisTrIbyuTarsa mesarsa eca. TI. trivedI bhAvanagara (saurASTra) rAdhanapurI bajAra, menyuphekacararsa - esasIeTeDa rabbara InDasTrIjha li. bhAvanagara Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #693
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] trIje traNa bhuvanane nAtha, tALI pADeA TAcakA re lola sAce gALA bhagavAna, mArUM mo'la 17) jo 3 loka pAMcame mAryAM haraNAka'sa, ke eka mAryAM mRgalA 2 leAla chaThe teDAvA jezI ke joSa jovaDAvA re leAla bhAI jozIDA vIrA, sArA joSa tuM jo je re leAla lagna kaeN divasanA Avaro 2 la AvI agiyArasa ne semavAra, vivAda AvyA DhUMkaDA re ghela AvI rUDI aMdhArI rAta ke ajavALA kayAM paDe re leAla. dvArakAmAM paikhiAya DharAya ke ajavALAM mAM paDe re lola. tulasI rope che paramALa, ke brahmAve badhuM 2 lo. lagna pachInI tAsI ane zyAmanI vanamAMMnu Alekhana nIcenuM gIta kare che-- kayAM vase tulasI, kayAM vase rAma? kayAM vase mArA zrI bhagavAna ! zuM meM tusI zuM jame rAma? saMnma mArA zrI kyAM paiAre tulasI kayAM bhagavAna ? pADha zama ? pA mArA zrI bhagavAna ? kayAre vase tulasI,maMdiriye vase rAma, pAlakhIe vase mArA zrI bhagavAna. dUdha pIe tulasI, sAkara ane rAma, kaMsAra jame mArA zrI bhagavAna. pAra pADe tulasI, maMdira pATe rAkha, pAlakhIe peDhe mArA zrI bhagavAna. navamI vicAratI bAramAsI paNa maLI Ave che. gujarAta ane kAThiyAvADanA sImADAne aDIne AvelA bhAla paMthakamAM ane kannemAM tusI vivAhanI nIcenI bAramAsI gavAya che. dhanya dhanya AkaruM gAma dhanya dhanya re tulasI tArA medherA nAma sAMbhaLeA guNavatA rAmaja kheDe te lakSmaNa veDe ttI ke satAo. pANIDA kaMmpA AvAre tulasI aa ropANA agara kasturInA khAtara purAya rAtre vAmI banne pAMkiya rakhyA nArAya tulasI nAme bhAdarave tulasI vele vaLuMbhyA deva dAmAdare kheALAmAM lIdhA dhyAe tulasI zyAma janmAM kuMvArA tubIjAnA kara 2 viSAda kAratake tulasInA vivA nirdhAryA ma nirdhAryAM ne paNa mArI mAgazare mAvaDAM re thAze ziyALe tulasIbAnA AgulAM re jAze pekhe te| tulasI paDyA re rAkhamAM tulasI vinA tribhuvana re DAlyA 22 ,, 29 "" "P ,, 33 mahArAje teA vana sadhaLAM re vedhyA huDalA kADalAnI ramata re mAMDI phAgaNe phAga khele re gAviMdA DhALa khele cadrAvatI lIlA agara tulasI hiMDALA baMdhAve jiMdAla siMce zrI kRSNa bhoLA vaizAkhe vAvaliyA re vAze ghere padhAro zrI kRSNe nAvaliyA jeThe teA tulasI sukAvA 2 lAgyA tulasI vinA ane 2 Ara aMge karyo tulasIne dIvA enA vALa paNa re vA jeNe ramAM tulasIne beTAM ene Ave zrI rAmanA teDAM(18) START THE SAVING BANK SAVE WITH BANK OF "" "" "" : Head office : Mandvi, BARODA. ', 29 33 "" 39 99 23 bhAjanA yugamAM prAcIna saMskRtinA lepa thaI rahyo che. tyAra gujarAtanA bAvane tulasI vivAdano beka-utsava ane tulasI vivAdanA gItA bhAga baLI rAkhyA che e be sAhitya ane loka saMskRtinA abhyAsIo mATe A AAnanA viSaya nathI. (mAhitIkhAtAnA saujanyathI ) 33 17. mahela. 18 sarakhAveza--mAravADamAM pracalita tulasInI bAramAsI: " sAyanie zuM tuLamAM pAna-da-pAnamAI cAra pAna / rAma AsAjA meM tuLachAM mavaDaja kADhyA, kAtI vyAMva racALA hA rAma. kRSNa citranA bekagItA, saMpA. ku. zradhdhAvelI majadAra, bokasAhitya mALA malukA-pa. ,, 23 93 713 BARODA
Page #694
--------------------------------------------------------------------------
________________ 714 | bhUhada gujarAtanI asmitA nAgapUjA Tema sAthe nAgapUjAno saMbaMdha mAravAthI nAgaNI tenuM vera vALyA vinA rahetI nathI evI kazraddhA TATama (Totem) e saMskRtinuM mahatvanuM aMga gaNAya che. Aje paNa astitva dharAve che. nAgane mAravAthI gharamAM rogacALo TATamanA abhyAsa dvArA mAnavIya saMskRtinA vikAsa para suMdara prakAza prasare che evI mAnyatA paNa leka-ivanamAM jANItI che. pADI zakAya che jagatanI tamAma jAtiomAM koI ne koI svarUpe nAgapUjA vize eka vAta evI paNa jANavA maLe che ke nAga ToTema jovA maLe ja che. Adima jAtinA loko koI vRkSa, kudaratI mAnavajAtino pUrvaja che. tethI nAga ke sApane pitAnA vastu ke pazuprANInI upAsanA karatA ane potAnA jAtine enA pUrvaja tarIke Aje paNa pUje che. nAmathI ja oLakhAvatA. ziyALa, mAchalI, nAga, gaLI ane nAgapAMcamanuM vrata karanArI vanitAo nIce jaNAvela vratakathA rIMchanI pUjA karanArI ane e nAmathI oLakhAtI aneka jAtio kahe che, "eka gharamAM sAta bhAIe; sAtene vahuvAruoH sAtamI Aje paNa dakSiNa bhAratamAM maLI Ave che. aNamAnItI piyaramAM koI na maLe. sAsaravAsamAM saunA khAdhA pachI AdivAsI manuSyanI vicArazakti ghaNI saMkucita hatI. Aju- ajIThuM je vadhe te khAvA maLe. khAIne vaitaruM kare. te sagarbhA banI. bAjunA bhaugolika vAtAvaraNane tenA para gADha prabhAva paDato. kharanA bhAva (dehada) thayApaNa koNa khavarAve ? eka divasa kudaratanI zaktiothI te Darato. javALAmukhI, vardhAnuM tAMDava nadInuM gharamAM khIra karI che. ene bhAge to UkharaDAM rahyAM. laIne e lA prANuoi ane jherI sApothI DaranAra mAnavIe jaLAzaye jAya che. jhADanA thaDe UkharaDAM chUpAvIne pANInuM evuM ene khuza rAkhavA tenI pUjA zarU karI, tyArathI TATama upAsanA ghara nAkhI Ave che pAchaLathI A kharaDAM eka sagabhAM nAgaNI AraMbhAI che. nAgapUjAnuM mULa 5NuM roTemapUjAmAM ja jovA maLe che. khAI jAya che. bAI pAchI AvIne nirAza thAya che, chatAM udgAra nAgapUjAnI prAcInatA e kADhe che ke "haze bAI! mArA jevI keIka duHkhiyArI haze bhAratIya pUjAnA prakAromAM nAgapUjA ghaNI prAcIna che. 'nAga- teNe khAdhA hazene ! enuM peTa Tharajo.' pUjAnuM kendra bhArata ja che. A dezamAMthI nAgapUjA anya dezomAM pracalita banI haze ema mAnI zakAya che."1. bhAratamAM ja nahIM paNa kahuM kaMI bele te karavA tatpara beThelI nAgaNIe bahAra bebiloniyA mizra, grIka Adi dezamAM A pUjA ghaNuM jUnA nIkaLIne du:khiyArI para prema pragaTa karyo; ne pAtALavAsI nAgakuLa kALathI cAle che prAcIna bhAratamAM nAgapUjA khUba ja vikAsa e "napIrI'nuM piyara banyuM. enuM sImanta ujavavA nAgakuTuMba pAmI hatI. mohe-jo-daDomAM vRSabha, agni, pIpaLo ane nAganI mAnavarUpe hAjara thayuM. ene prasUti mATe pAtALamAM laI gayAM. pUjA thatI amerikA jevA sudharelA dezamAM Aje paNa nAgane deva nAgaNI viyAI te vAre dIvo laIne UbhI rahelI e mAnava-putrIe tarIke pUjavAmAM Ave che. bebileniyAnA "IA' deva nAga sAthe pitAnA ja bALane bhakSa karatI nAgaNIne dekhI DarI jaI dIvo pADyo. saMbaMdha dharAve che. grIsanI daMtakathA to ema kahe che ke ardha e deze be nAga-baccAM bhakSa karatI janetAnA memAMthI bacI chUTyAM manuSya ane ardhanAge manuSyane khetI karavAnuM ane dharatImAMthI paNa pUMchaDI karaDAI gayelI tethI bAMDAM banyAM. pitAnI kadarUpatAnA khANa khodavAnuM zIkhavyuM. kAraNurUpa e mAnava-bahenane IjA karavA ene ghera gayA. paNa bahene te bhAratamAM nAgajAti ghaNI jUnI jAti che. kAzmIramAM nAga pitAne Thesa AvatAM e bhAIone yAda karI khammA' kahyuM. jAtinA loko vase che. teo auSadhiomAM khUba niSNAta gaNAya bhAIo pragaTa thaine bahenane paherAmaNI ApI pAchA vaLyA."3. che teo sapanA jherano IlAja paNa kare che. nAgAjAti samAMthI nAga pUjA ane pUjAsthAnautpanna thaI che ema mAnavAmAM Ave che. vaLI "nAgalake ardhasarpa nAgadevatAnI pUjA bhAratanA vibhinna jillAomAM jovA maLe che. ane ardhamanuSya che, ema mAnavAmAM Ave che.'2. gujarAta ane saurASTramAM keTalAMka jANItAM nAgapUjAnAM thAnake nAgapUjA ane laukika mAnyatAo AvelAM che. "kacchamAM bhUjaMgadevanuM suMdara maMdira DuMgara para AveluM che. nAgapUjA ane sapapUjA chUTI na pADI zakAya te rIte mizra lagabhaga chellAM eka hajAra varSathI "bhUjaMgadeva' pUjAya che. kacchanA thayelI che. nAga saMpattino rakSaka gaNAya che. vaNajArA kAmamAM evI bhUja zaheranuM nAma paNa bhUjaMga nAga uparathI paDyuM che. kacchI mAnyatA pracalita che ke "jamInamAM dhana dATIne tenA para bALakane hinduo zraddhApUrvaka bhUjaMgadevanI pUjA kare che. bhUja zahera pAsenA besADavAmAM Ave te bALaka tenA mRtyuM bAda sApa bane che ane koThAmAM bhUjaMganuM purANuM maMdira AveluM che.'4. e saMpattinuM rakSaNa kare che.' hiMdu leke jUnA purANuM makAnamAM 1. juoH saMskRti aura samAjazAstraH TemapUjAkA paravatarUpa. sApane jue to ene gharano jUno mAlika mAne che. che. rAMgeyarAghava-goviMda zarmA.. bhAratIya kathAo kahe che ke sApa kuvAnuM rakSaNa kare che. 2. dhI goDasa opha InDIA, reva. i e mATIna. pR. 350 dareka kUvo pitAnA rakSaNa mATe sApa rAkhe che. te kUvAnuM pANI ( 3 juo lokasAhityanuM samAlAca 3 juo loka-sAhityanuM samAlocana : jhaveracaMda meghANI. sukAvA detA nathI. pRSTha : 30 nAgapUjA sAthe aMdhazraddhAnA aneka jALAM bAjhelAM jovA maLe 4 juo nAganAM kuLo ane pUjAsthAne, lekhaka zrI saMnyAsI che hiMdu lAke sApanA bhayane kAraNe ja tenI pUjA kare che. sApane kimata : mArca-63 Jain Education Intemational
Page #695
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRtika sada banya] dhaMdhukA tAlukAnA khatA gAmamAM "ghoghA"nuM maMdira che. gAma keTalAMka leka DhIMgalI banAvIne nadImAM nAkhe che nadImAM nAkhatA pahelAM AkhuM enI pUjA kare che. kahevAya che ke gAmamAM sApa karaDavAthI tene khUba TIpe che. nAgapUjAne A bIjo prakAra che". kadI kaMInuM bharaNa thatuM nathI. ghAdhAdeva gAmanuM rakSaNa kare che. ghoghA baMgALamAM paNa nAga-pUjA jANItI che. nAgadevI manasA'nA nAmano vIra puruSa gAyonuM dhaNa vALatAM bharAyelA. te nAga banIne yAdamAM khAsa utsava ujavavAmAM Ave che. mATInA vAsaNane siMdUrathI beThA che ane paracA Ape che evI vAto jANavA maLe che, gIne eka vRkSa nIce mUkavAmAM Ave che. tenI cAre bAju mATInA dhedhA'ne rAsaDo bhAla paMthakamAM Aje paNa gavAya che. nAnA nAnA sApa mUkavAmAM Ave che. AvA nAnA nAnA sApanAM Aja che sAtama ne semavAra, ghegho cuvANu dAtaNa kare re; aneka maMdiro maLI Ave che. manasA vAsukinI bahena ane jarakAru pANI bhare re lAsabA bahena, nAvA beTho ghogho cuvANa. nAmanA RSinI strI che. te sarpanI rANI che. peTa cAlanArA bAra beDe ghogho nAhI UThyA re. bhayAnaka prANIothI te strI puruSanuM rakSaNa kare che tethI tene ugamaNe paDI che bUma, AthamaNA thayA rAdhA rIDiyo re; pUjavAmAM Ave che. tenuM bIjuM nAma "vilaharI' viSane haranArI ghele nAkhyA palANa, UMTe te Athara bhIDiyA re. evu che. badhI mAtAnI jema te adekhA svabhAvanI che. tene hamezAM caDyA caDyA re ghegho cuvANu khuza rAkhavAmAM na Ave to lokonAM ghera jherI sApa mokalIne te zrI saMnyAsI saurASTramAM thAnagaDha sTezana pAse AvelA vAsa- vera vaLe che. baMgALamAM manasAdevInI pUjA vizeSa pracalita che. nAganA maMdiranI paNa vAta noMdhe che. A vAsukinAga je purANomAM manasAdevInI pUjA agenI eka kathA nIce pramANe maLe che. kahyA pramANe amRta maMthana veLAe tenuM netaruM karavAmAM AvyuM hatuM. 'caMDa nAmanA eka vepArIe manasAdevInI pUjA karavAnI ne AjubAjunA paMthakamAM A nAgane devatAI nAga tarIke pUjavAmAM kahI eTaluM ja nahIM paNa tene mATe atizaya tiraskAra darzAvyo. Ave che. lagna pachI cheDAcheDI choDavA varaghoDiyAM tyAM Ave che. thoDA vakhatamAM enA cha chokarA sarpadaMzathI maraNa pAmyA e dazA saurASTranAM dhroLa zaheranI pazcime bALI nAganuM thAnaka AveluM mAMthI dUra rahevA eno moTo chokaro leDhAnA gharamAM rahyo; paNa che, tyAM khIjaDAnA polANavALuM vRkSa che. kahevAya che tyAM nava phUTa manasAe eka kATamAMthI sarSa pesADyA. sApa tene lagnanA divase lAM ane moTI pheNa ane mUchovALo nAga he . tyAM dUdhanuM karaze ane enA prANa lIdhA. enI vidhavA nAsIne raDatI raDatI pAtra rAkhavAmAM Ave che, temAMthI nAga dUdha pIe che. pitAnA sAsu pAse gaI. paDe zIonI sAthe devInuM ArAdhana karavA - saurASTramAM sarapadara gAmanA pAdaramAM vATapaDA nAmaka nAganuM caMDane teNe ghaNuM samajAvyo paNa te samaye nahIM manasAe jAte jANItuM lekapUjya thAnaka che. devatAI nAga tenA parivAra sAthe tenA mitrane kahyuM ke tame caDane samajAve : mAnA tarapha ATale tyAM pharavA Ave che. nirdoSa bALake tenI sAthe Ajeya gela kare che. verabhAva rAkhe nahIM. Akhare tenI icchAne te eTale vaza thayo ke : e gAmamAM ke gAmanI hadamAM sarpadaMzathI koInuM maraNa thayAnuM eka kula DAbA hAthe deza tarapha nAkhyuM. AthI devI prasanna thaI. ane jANamAM nathI tenA badhA chokarAne jIvatA karyA tyArathI tenI pUjA pracalita thaI.'6. | gujarAtane gAmaDe gAmaDe caramALiyA dAdAnA maMdiro sAmAnya dakSiNa bhAratamAM paNa nAgapUjA jANItI che hiMduoe madrAsamAM rIte taLAvanI pALe jovA maLe che. tyAM nAganI mATInI pratimAo upanaMdI jillAmAM suMdara nAgamaMdira UbhuM karyuM che nAgaloka heya che. nAga pAMcamane divase leke talavaTa vahece che. gharamAM kyAMya vividha prakAre sApanI pUjA kare che tene Izvara svarUpe pUje che. na ga dekhAya to derIe jaIne dIvo kare che ane nALiyera vadhe che julAI mAsamAM nAgadevatAno meTo utsava Ujave che navarAtrimAM bALako mATInA nAnA nAnA ghAghA banAvIne temAM uttara bhAratamAM brAhmaNa ke paNa nAgapUjA kare che. teo dIvA mUkIne-- nAgapUjA sAthe vRkSayjA paNa kare che tenI pAchaLanI bhAvanA evI "dhodho ghogho ghogha salAma nAthIbAIne vIra salAma, che ke sApa vRkSanA thaDamAM potAnuM ghara banAvIne rahe che. tethI sApanA Agale baMdUdAra, pAchale paheradAra." dara AgaLa dUdha-ghI mUke ane matroccAra karIne sApanI pUjA -gAtAM gAtAM ghogho mAgavA nIkaLe che. navame divase caramALiyA dAdAnI derIe ghoghA mUkI jAya che. nAgapUjA hiMduo sAthe saMkaLAyelI che. strIo Aje ya rAjasthAnamAM nAgadevatAnuM moTuM maMdira AveluM che. tyAM nAma nAgapAMcamanuM vrata kare che. ane nAgadevanI pUjA kare AthI bhAratane pAMcamanA divase dhAmadhUmathI nAganI pUjA karavAmAM Ave che. nAgapUjAnuM kendra kahIe to khoTuM nathI. junI saMskRtine Aje paMjAbanI eka lekajAti sapTembara mAsamAM nava divasa sudhI lopa thavA lAgyo che tyAre keTalAka devanI pUjAne lekajIvana vIsarI nAganI pUjA kare che. A pUjA daramyAna ghaNI dhArmika kriyAo kare thAya che chatAM te gayuM che chatAM vedakALathI zarU thayelI nAgapUjA Ajeya eTalI ja che. teo nAgane "gummA 'ne nAme oLakhe che. sApanA mAnamAM paha pracalita che. lAla ane kALI roTalIo banAvavAmAM Ave che. A roTalIo eka gherathI bIjA ghera laI javAmAM Ave che. pachI A roTalIo 5 saMskRti aura samAjazAstra : De. rAMgeya rAghava ane dATI de che. pachIthI tenA upara maMdira UbhuM karavAmAM Ave che. goviMda zarmA. A rIte nAganI pUjA karavAmAM Ave che. A uparAMta paMjAbamAM 6. juo : kRta hiMduo. pR 108 Jain Education Intemational
Page #696
--------------------------------------------------------------------------
________________ sts * [[ bRhada gujarAtanI asmitA mabalakha pAka meLavavA mATe gujarAtamAM banatA ajoDa enjana parama zakita 6/6,89-992/10 horsapAvaramAM hAjara ekamAM maLaze khuza khabara ApanI namra sevAmAM- khAdya, akhAdya tela, lukajha, sirasa, glIserIna, kemIkasa, phArmAsyuTIkalsa vagerene-raMgavihina karavA mATe hamezAM vApare............ amara ekaTIveTeDa kArbana je ucca lAyakAta dharAvatA jANItA pIDha anubhavI TekanolejIsTanI jAta dekharekha heThaLa jUdI jUdI jAtanI greDamAM taiyAra thAya che. to ApanI jarUrIyAta mATe maLe yA saMparka sAdhe. zrI rAjapIpalA amara kArbana enDa kemIkala InDasTrIjha, rAjapIpala. (gujarAta) (pazcima relve) prakAza mazInarI sTeTsa grAma kaDIyA bihaDIMga ummIda rIlIpha roDa amadAvAda-1, 2615 reInabo paMpa vAparavAno khAsa Agraha rAkhe. zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che bhAla naLakAMThA-sadhana kSetra samiti guMdI mesarsa narapatasiMha enDa bradharsa ( ji. amadAvAda) pUNI, khAdI, sAbu, telavANI, bhaMDAra vigere phoresTa konTrAkaTara pravRtti cAle che. TImbara, cArakola enDa bAMbu maracanTa varSa daramyAna eka lAkha rUpiyAne sAbu, savAlAkha rUpiyAnuM teladhANInuM utAdana, dasa hajAra rUpiyAnI relave sTezana pAse, mu. rAjapIpalA (ji. bharUca)| khAdI ane AThahajAranI pUNInuM utAdana thAya che. biDIMga konTrAkaTare, makAna bAMdhanArAo tathA ghara khAsa karIne sadhananA sAbue gujarAta bharamAM vaparAza aMge upayogamAM lenArA grAhakene mATe vyAjabI | bhAre moTI lokapriyatA meLavI che. bhAve sArI uMcI jAtanuM ImAratI lakkaDa, vAMsa tathA svAvalaMbI ghAraNe cAlatA sadhana janAnA kelasA kharIdavAnuM eka bharosApAtra mathaka. sAbukAmane uttejana Ape. sthAne, lekhaka Jain Education Intemational
Page #697
--------------------------------------------------------------------------
________________ vividha jAto, nAma ane viziSTa khAsiyato dharAvatA ApaNA baLado. -zrI jorAvarasiMha jAdava mAnava jAtane prathama saMskAra te kRSisaMskAra che. AdikALanA hoya che. A jAta zAMta ane kAmagIrI che. paththarIA jamIna para mAnavanA jIvanamAM jyArathI kRSisaMskAranA padadhabakAra zarU thayA tyArathI kAma karavAthI enI kharIo taLavAI jAya che. mAnave pazuone pALavAnI ane upayogamAM laIne potAno bojo mALavI-bhALavA ane tenI AjubAjunA pradezanA baLada haLavo karavAnI zarUAta karI. harapA ane moheMjo daDAmAMthI je mAnavInA nAme jANItA che. A jAta Aje paMcamahAla jillAmAM mudrAo maLI AvI che temAM pAlatu pazuo aMkita thayelAM che. paNa jovA maLe che. A baLada TUMkA ane bhAre zarIravALA, TUMkA caMdrAkAra zIMgaDAMvALo vRSabha to siMdhu saMskRtinuM priya cihna hatuM ane majabUta pagavALA tathA madhyama kadanA mUtaraNAvALA hoya che. ema maLI AvelI mudrAo uparathI anumAna karI zakAya che. mAthuM TUMkuM ane pahoLuM tathA kapALa khADAvALuM hoya che. meM kALuM, saMskRtinA taMdurasta vikAsamAM madadarUpa banelAM pazuomAM baLade. nAkanuM TeravuM UMce vaLeluM, zIMgaDAM majabUta aNIdAra ane kuMDalA, nuM sthAna mahatvanuM gaNI zakAya e daSTie baLadanI jAte, enI raMga sapheda ane mUMjhaDA hoya che. A jAtanA baLado buMdelakhaMDa, khAsiyato tathA tenAM nAmono abhyAsa paNa eTalo ja rasaprada naMdarabAra, dakSiNa gujarAta ane jalagAMvamAM paNa jovA maLe che. banI rahe che. amRtamahAla-A jAtanA baLadano uddabhava mahisra rAjyane ApaNA dezamAM baLadanI lagabhaga 30 thI vadhu jAto jevA AbhArI che. mahisura rAjyanA rAjAoe dUdha ane baLado pedA maLe che prANIzAstranA abhyAsIo to ema kahe che ke baLadonI karavA mATe potAnA rAjyamAM gAyonI eka vasAhata UbhI karI hatI. mukhya 2 jAto ja che (1) raMgIna ane (2) sapheda. prAdezika A vasAhatamAM pedA thatA baLado lazkarI sAmAnanI heraphera mATe paristhiti anusAra A be jAtamAMthI bIjI badhI jAto uddabhavI vaparAtA. tope joDelA A baLado kalArkanA 15 mAIlanI jhaDape che. abhyAsIo to eTale sudhI kahe che ke duniyAnI "madhara brIDa' doDatA hatA. aMgrejone laDAIo ApavAmAM TIpu sulatAna saphaLa e gIranI olAda che, baLadanI keTalIka viziSTa jAto nIce mujaba che. thayo tenuM kAraNa paNa A ja hatuM. nimArI-madhyabhAratamAM Avela nimAra pradeza uparathI baLadanI A jAtinA baLado madhyama kada ane taMga bAMdhAnA, raMge sapheda, A olAdanuM nAma nibhArI paDyuM che. A jAta sonaparIne nAme mUMjhaDA ane kALA, lAMbu bhAthuM, kapALa upaseluM, zIMgaDAM pAtaLA paNa oLakhAya che. nimArI baLada madhyama kadane, lAla ane lAMbAM ane dhanuSpAkAra, AMkhe lAla, kAna kA, mUtaraNurkI ane sonerI raMga tathA dhoLA dhAbAvALA hoya che. kapALa saheja taratuM', zarIra sAthe ceTelA tathA dhAbaLI pAtaLI hoya che. zIMgaDAM ghaNu kharuM acokkasa ane gulAbI raMganAM hoya che. kAna A baLadonI halIkara, hagalavADI ane cItaladurga ema traNa madhyama ane kharI khUba majabUta hoya che. pariNAme kaThaNa peTA jAtio paNa che. jamIna para lAMbe vakhata kAma karavA chatAM A baLade thAkatA nathI. siMdhI-A baLado lAla siMdhIne nAme paNa oLakhAya che. : A olAda gIra ane khilAranA saMkaraNathI uddabhavI che ema enuM mULa vatana che siMdhano karAMcI ane haidarAbAda jillo tathA kahevAya che; pariNAme banne jAtinAM lakSaNa mizrarUpamAM jovA maLe che. tenI uttare Avela kehistAna pradeza. A jAtanA baLado raMge - kRSNalI-kRSNa, caMdrabhA ane ghATaprabhA nadInI khINamAM gorA athavA lAla sUkA bAMdhAnA ane khaDatala hoya che. enuM UcharatI baLadanI A olAda kRSNAvelInA nAme jANItI che. A kapALa upaseluM, kAna madhyama, zIMgaDAM mULamAM jADAM ane labaDatAM, jAnavare satArA, bIjApura, kelhApura tathA sAMgalImAM vizeSa jovA tathA vALa caLakatA hoya che. game tevI paristhitine anukULa thavAne maLe che. "sAMgalI nareze 19mI sadInA chellA be dAyakAmAM kapAsanI guNa A jAnavaromAM jovA maLe che. jamIna mATe kAma karI zake evA bhAre zaktizALI baLado pedA kare evI A olAda utpanna karI '' A navI elAda pedA karavAmAM gavalAo-gaMgA nadInA pradezamAM AvelA A baLado gavalAgIra ola sthAnika tathA kAMkareja olAdano upayoga karAyo hato. enA nAme oLakhAya che. te raMge sapheda athavA mUMjhaDA, mAthAne A jAtanA baLado saMkaraNathI utpanna thayA hovAthI cokkasa lAMbe moDiyo, TUMkAM kUThA ane pAchaLa jatAM zIMgaDAM, badAma lakSaNe jANI zakAtAM nathI. tema chatAM A jAtanA baLada raMge AkAranI madhyama kadanI AMkho, pUTha DhaLatI, dhAbaLI moTI ane sapheda tathA thApA upara kALAza hoya che. paheluM kapALa, TUMkI garadana, ke madhyama TaTTAra ane aNIdAra kAna, majabUta paga ane labaDatA mUtaraNuvALA 1 juo "kheDUta aMka" pRSTha 203, Jain Education Intemational
Page #698
--------------------------------------------------------------------------
________________ 718 [behada gujarAtanI aritA bora-bihAramAM koyalapura jillAmAM AvelA baLadonI A lahAnI - pazcima pAkistAnanA vAyavya sarahadanA DuMgarALa jAta bacharane nAme oLakhAya che. A baLado madhyama kadanA ane pradezanA baLadanI A jAta che. nAnuM kada, zarIranA pramANamAM nAnuM majabUta bAMdhAnA, zIMgaDAM ThaMDAM jevAM nAnAM. puchavu . raMge mAthuM, nAnI pAtaLI dhAbaLI, TUMke mUtaraNuM ane raMga lAla athavA sapheda athavA mUMjhaDA hoya che. sapheda dhAbAMvALA hoya che. kherIgaDha-uttara pradezanA berI jillAnI baLadonI olAda A pinavAra - uttara pradeza ane himAlayanI taLeTImAM A nAme jANItI che. A baLado raMge sapheda athavA mUkaDA, 18" baLada jovA maLe che. raMge sapheda ane kAbarA. lAMbAM zIMgaDA ane jeTalAM lAMbAM zIMgaDAM, pUchaDuM sapheda ane dhAbaLI meM sudhI lAMbI sAMkaDuM mAM hoya che. hoya che. sIrI - dArjIlIMga, sikakIma ane bhUtAnanA baLadanI jAtane - kenvAriyA- uttara ane madhya pradezamAM kena nadIne kAMThenA para mAM na nadIne kAThanA sIrInA nAme oLakhavAmAM Ave che. tibeTanAM jAnavaronuM lohI pradezanA baLadonI A jAta che. A baLado raMge dhoLA agara mUMjhaDA, AmAM mizra thayeluM che. raMge sapheda, kALA athavA kAbarA hoya che. kapALa capaTuM ane zIMgaDAM AgaLa paDatAM hoya che. zarIra upara lAMbA vALanuM pramANa vizeSa hoya che. nAnA kAna tathA hariyAnA hariyAnA, pUrva paMjAba ane uttara rAjasthAnanI zIgaDA TUMkA ane AgaLa paDatAM hoya che. paga pAtaLA ane baLadonI A olAda che. lAMbA pAtaLA paga, lAMbuM sAMkaDuM meM, majabUta hoya che. nAnA laTakatA kAna, hAlatAM zIMgaDAM ane kALI pUMchaDI e A baLadonI vizeSatA che. A to thaI bhAratanA vividha bhAgomAM AvelA baLadanI vAta. gujarAtamAM paNa baLadanI aneka jAte jovA maLe che. evI keTalIka mevAtI-A jAta kesInA nAme paNa oLakhAya che. alavara, jAto upara UData daSTipAta karI laIe. bharatapura, mathurA vagere mevAta pradezanI baLadonI A jAtine raMga sapheda ane lAla, meM sAMkaDuM, kapALa saheja taratuM, madhyama kadanA kAMkareja : banAsakAMThAmAM AvelA kAMkareja gAma uparathI tyAMnA laTakatA kAna, ane lAMbuM pUchaDuM hoya che. baLadanI olAda kAMkarejanA nAme jANItI banI che. A olAdane a gAla - kitanA, gaMtura ane nera pradezanI baLadonI A viDhayArA athavA vAgaDiyAnA nAme paNa oLakhavAmAM Ave che. banA veDhayArA athavA vAgAthAnA nAma paNa ALakhavA hta nAlArane nAme paNa oLakhAya che. A baLadonuM kada moTe. sakAMThA, amadAvAda, mahesANA tathA banAsa ane sarasvatI nadIne goLa okhe, pharatuM kALA raMganuM kuMDALa, nAnA haThA jevAM hAlatAM kinAre A olAdanuM vatana gaNAya che. zAgaDA, ane raMga sapheda agara te lAla jovA maLe che. hiMdabharanI baLadonI olAdamAM kAMkareja baLade agrasthAne ane 1 khilArI-muMbaI rAjyanA dakSiNa bhAganI A jAtanA baLado sauthI vadhu vajanadAra che A baLade raMge sapheda athavA mUMjhaDA hoya doDavA mATe uttama prakAranA gaNAya che. halIkara jAtamAMthI UtarI che. UMcuM mAthuM rAkhIne damAmabharI cAla cAlavA mATe jANItA che. Avela A jAtanA baLadono bAMdho majabUta, pIpa AkAranuM dhaDa, bIjI olAda karatAM A baLade cAlatI vakhate vadhu paga dehave che, sapheda ghero raMga, gAjaranA raMga jevI kharIo, lAMbu nAka, sAMkaDa pariNAme jaladI majala kApI zake che A jAnavara capaLa, bhaDakaNu kapALa, nAnA kAna. zIMgaDAM lAMbo ane aNIdAra, vaLI kayAreka ane jemabharyA hoya che. zIMgaDAM majabUta ane caMdrAkAra, kapALa ratAza paDatA raMganAM paNa jovA maLe che. pahoLuM ane vacamAM khADAvALuM, cahere TUMke ane nAkanuM TeravuM saheja devanI mahisara rAjyanA bidara jillAmAM AvelA baLado uge vaLeluM hoya che kAna moTA ane jhUlatA tathA mUtaraNuM lAMbu DuMgarInA nAme paNa oLakhAya che. A baLado gIranA baLadone ane laTakatuM hoya che. maLatA madhyama kadanA, raMge sapheda, kALA ane kAbarA, kapALe DhaLatuM, | gujarAta, karNATaka, khAnadeza, ajamera ane mAravADamAM DhArasudhAmeTA kAna, nAnA kuMDalAM zIMgaDAM, caLakatA vALa ane meTI labaDatI dhAbaLIvALA hoya che. raNa mATe kAMkareja olAdanAM jAnavara vaparAya che. 1870 mAM kAMka| sAhIvAla - pazcima pAkistAna ane meMgomarI jillAnI reja olAdanAM jAnavare brAjhIlamAM laI javAmAM AvyAM hatAM. A jAta che. A baLado meMTagomarInA nAme paNa jANItA che. tyAM ene zuddha olAda tarIke ucheravAmAM Ave che. hAlamAM tyAM navI raMge gerA athavA lAla, moTuM kada, sapheda athavA kALAM dhAbAM, moTuM astitvamAM AvelI indubrAjhIla ( Indubrasil ) nAmanI olAda kAMkareja olAdanuM lehI dharAve che.(ra) kapALa, madhyama kadanA kAna, 4 jeTalI laMbAIne jADAM ane hAlatAM zIMgaDAM, pUchaDuM lAMbuM ane kharIo pocI hoya che. kAnanI amerikAnAM saMyukta rAjyamAM bhAratanAM A jAnavarone brAhmaNa kinArI para vALa jovAmAM Ave che. jAnavarone nAme oLakhavAmAM Ave che. gapha kesTa (Gulf coakAMgAyAma- keImbatura jillAnI A jAtamAM gela jAtanuM st ) mAM A olAda jAnavaronI sudhAraNA mATe vAparavAmAM Ave lehI che. aNIdAra moTAM zIMgaDAM, taratuM kapALa, kALI AMkhe, che. semesI ane morIziyasa TApu upara zeraDInI khetI mATe A pAtaLI dhAbaLI, sapheda athavA mUkaDe raMga, pUchaDuM ane mUtaraNuM jAnavaro AyAta karavAmAM Avyo hato (3) TUMku hoya che. A baLado kAMgAnada athavA gunA nAme paNa oLakhAya che. ( 2 ane 3. jue " kheDUta aMka " pRSTha 200 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #699
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRtika saMdarbha granya ] 19 gIranI dezI olAda : A olAdanuM mULa utpattisthAna thaLAdharI : banAsakAMThAnA tharAdharI taraphanA baLada thaLAdharInA giranAranAM jaMgalo hovAthI A olAda gIranI dezI olAdanA nAme jANItA che. A baLade prakRtie khUba ja zAMta ane suMvALA nAme oLakhAya che. kAThiyAvADa athavA soraThInA nAme paNa eTalI gaNAya che. vadhu tApa paNa A jAnavaro sahana karI zakatAM nathI. ja jANItI che. gIranAM jaMgalo uparAMta jUnAgaDha, amarelI, bhAvanagara, jillAmAM A olAdano uchera vizeSa thAya che. ratha : rAjasthAna-a9 vara tarapha javA malatI baLadanI A jAna mULa hariyAnAnI peTA jAta ja che. te mevAtI ane nAgarane gIranI olAdanuM lohI dharAvatAM jAnavaro kaccha pazcima rAja maLatI Ave che. raMga sapheda athavA mUMjhaDa hoya che. kapALa capaTuM pUtAnA ane muMbaI rAjyanI uttara sarahada sudhI viratalAM che. gIranuM ane nAka pahoLuM hoya che. zIMgaDAM goLAkAra tathA kAna labaDatA A jAnavara namra ane garIbaDuM hoya che. vaLI te potAnA mAlikane hoya che. khUba ja vaphAdAra rahe che. paradezamAM gayelA gIranA baLadene sAro khorAka maLatAM 2000 ratala sudhInA vajanamAM thayelA che. A baLadamAM umarakeTI : A jAtanA baLadane mAthe nAnAM zIMgaDAMo ThaMDI tAkAta vizeSa che. retIvALA raste bharelA bhareTe kAMkareja baLado hoya che. zarIre madhyama prakAranA, raMge dhoLA, mUMjhaDA ane rAMgaDA hAMphIne UbhA raheze jayAre giranA baLado tene saDasaDATa kADhI nAkhaze. hoya che. DAMgaranI kayArIvALI jamInamAM A baLadone upayoga giranA baLada vajanadAra, DhIlA bAMdhAnA, zAMta-mAyALu ane 2 vizeSa pramANamAM thAya che. * saheja susta. paheluM kapALa, ardhamAgelI AMkho, lAMbA laTakatA baLadanI be varNa zaMkara jAto : upara jaNAvela baLadanI jAto ane vaLelA pAMdaDA jevA kAna, zIMgaDAM saheja jADAM ane kuMDalA, upara viziSTa prakAranI be jAto Aje gujarAtamAM astitvamAM che. mUtaraNA moTA ane labaDatA hoya che. siMdhI, mevAtI, DAMgI. nimAra ' (1) rejhaDa : sImazeThe caratI gAyane sImamAM rakhaDatuM rojha(4) vagere jAto gIranuM lehI dharAve che. brAjhIla, osTreliyA ane yu. phaLI jAya che tyAre je gAyane enAthI edhAna rahe to e gAyane esa. e. mAM navI olAda pedA karavA mATe A olAdane tyAM laI javAmAM AvI che. hiMdabharanI pazuonI olAdamAM sauthI vadhu janmela vAchaDA sAmAnya rIte rejha jevo thAya che, ane e jhaDA(5) ne nAme oLakhAya che. A baLadane rojha jevI lAMbI Doka, TUMkA niSkALajI gIranI olAda pratye sevavAmAM AvI che. pariNAme A jAta Aje ghasAtI jAya che. kAna tathA dekhAve namaNa, ghATIle, rUpALo ane cabarAka thAya che. (2) adabeharA : vahiyArI gAyane dezI khUMTa (sAMDhaDa) thI DAMgI : DAMga jillAnA DuMgarALa pradezamAM AvelI baLadonI odhAna rahe te e gAyane je vAchaDo janme che te nahIM dezI ke A jAta DAMgI olAdane nAme jANItI che. ene ghATI olAda paNa kahe che. A baLado sakhata varasAda ane DuMgarALa jamInamAM ke nahIM vaDhiyAre e varNasaMkara thAya che. taLapadI bolImAM ene adabeharo kahevAmAM Ave che. A baLada nIcA ane madhyama kadanA kAma karavA mATe khyAti pAmela che. vAMsadA, dharamapura, nAzika, hoya che. ahamadanagara ane DAMgamAM A jAnavaro jovA maLe che. madhyama kadanuM majabUta bAMdhAnuM zarIra, badAmI, sapheda, kALA tathA rAtA dhAbAvALo baLadonAM nAma : mANasanI mAphaka baLado viziSTa nAmathI raMga, mAthuM nAnuM, kapALa upaseluM, zIMgaDAM TUMkA ane jADAM nAnA oLakhAya che enI jAti, gAma, pradeza, khAsiyato, khoDa, kAna, paga TUMkA, jhulatA mUtaraNa A jAtanAM viziSTa lakSaNo ane enA mAlika uparathI enAM nAma paDe che. evAM keTalAMka gaNAya che. A baLadanI cAmaDI jADI hoya che tathA caLakatA vALa nAmo nIce mujaba che. gujarAtabharamAM pracalita che. para khAsa prakArano tailI padArtha jovA maLe che. pariNAme sakhata raMga uparathI paDatAM baLadonAM nAma : varasAdamAM DAMgaranA kayArAomAM ane TekarIo para kAma karavA mATe rAMgaDo-kALe A jAta vadhu jANItI banI che. A jAtanA baLado DAMga pradeza sivAya bIje khAsa vaparAtA nathI. kAbarA-lAla raMgamAM sapheda ane kALAM TapakAMvALo. nAgorIH jodhapura jillAnA barmana, baLotrA, lUNI nadIne bhUro-bhUrAza paDatA raMgavALo. kAMThe tathA nAgora pradezanA baLade nAgorInA nAme jANItA che. rojhaDe-rojha jevA raMgavALo. A baLada raMge sapheda, paga pAtaLA, moTuM lAMbuM, beTheluM ane mUkaDo- saphedamAM kALAza paDatI jhAMyavALo. mAkaDa-bhUre. sAMkaDuM kapALa, madhyama kadanAM pAtaLAM zIMgaDAM, nAnI dhAbaLI hoya che. pANiyALA baLadomAM nAgorI baLadanI gaNanA thAya che. gujarA bAvaLo-kALI jhAMya para sapheda paTTo hoya te. tamAM moTe bhAge A baLado vaparAtA jovA maLe che. A baLada - lIlaDo-lIlAza paDatI ruvAMTIvALo. mAlajALiyAnA nAme khUba ja jANItA che. tetaro-tetara jevA raMgavALo. zeDiyo-mAthAnA moDiyAmAM lAla ruvAMTIvALo. tharapArakara : kaccha, jesalamera ane jodhapura pradezanA A - baLado tharInA nAme paNa oLakhAya che. raMge sapheda athavA mUkaDA 4. sImamAM rakhaDatuM jAnavara. hoya che. majabUta bAMdho, kapALa beseluM nAnAM zIMgaDAM tathA AMkhonI 5. dhaMdhukA tAlukAnA AkarUM gAmamAM Aje paNa A jhaDa AjubAju karacalI tathA kALA raMgano paTTo hoya che. hiyAta che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #700
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( jahA mukAtanA amitA | mAra: sarva bhUtAnAma jAva: sarva suvara: || zrI sarvodaya gauzALA gAsadana pAMjarApoLa bhUtaDiyA, pAlItANA (saurASTra) dAna karavAnI uttama taka divasa uge che ane hajAro gAyonI katala thAya che. divasa Athame che ne A deza upara hajAro muMgA jIvonA zrApa utare che. " ahiMsA paramodharma " ne mahAmaMtra ApaNe seMkaDo vakhata uccArIe chIe to paNa nirdoSa gAyanI nirdaya hAthe katala thAya che, paNa ApaNA sukhamAM tenA dUkhanI Ahe dabAI jAya che. A bhayaMkara pApathI ApaNe deza kalaMkita thaye che sarakAra kazu karI zakatI nathI. mahAjana ane saMsthAo pitAnI zakita mUjaba jIvadayAnuM kAma kare che. paraMtu A pApa ghavA, A kalaMka dUra karavA eke eka hindavAsI saMkalpa nahi kare tyAM sudhI A aTakavAnuM nathI. dareka ahiMsA premI A apIlane jIlIne gaurakSAnA kAmamAM sAtha Apazo. A saMsthA siddhagirirAjanI pavitra bhUmi para ghaNA varSo thayA aneka vikaTa paristhitimAMthI pasAra thatI duSkALa temaja ghAsacArAnI amApa muzkelIone nivAratA seMkaDo gAya-vAchaDA-vAchaDIone katalakhAne jatA bacAvI rakhaDatA bhaTakatA rabAtA DhoronuM pAlana-poSaNa ane rakSaNa karI rahelI che. meghavArInI koI sImA nathI. aneka pAMjarApoLonA jAnavaro Ave che paraMtu sthAI nibhAva phaMDa bIlakula nahi hevane kAraNe A badhAnuM pAlanapoLaNa ane saMrakSaNa karavAnuM kAma ghaNu ja kaThIna che. moTo AdhAra dayALu dAnavIronI udAra sahAyatAne AbhArI che te AvA kaparA saMjogomAM madada mokalI ApI AbhArI karazojI. " kula nahi te phulanI pAMkhaDI" dAnamAM ApI agara madada karAvI ApI muMgA prANIonA AzIrvAda meLavI pUNya upArjana karo. sanatakumAra vyavasthApaka zrI sarvodaya gauzALA-gosadana pAMjarApoLa bhUtaDiyA-pAlItANuM. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #701
--------------------------------------------------------------------------
________________ satika saMdarbha grantha ] karA zIMgaDAM uparathI paDatAM baLadonAM nAma : taNakhI-cAlatAM cAlatAM paga tANavAnI TevavALe baLada bhIle bAjumAM zIMgaDAM phelAyelAM hoya te. taNakhI tarIke oLakhAya che. suthI-je baLada potAnAM zIMgaDAM pote joI zake che. sAMpale-cAlatAM cAlatAM je baLadanA be paga TakAya athavA kuMDala-mULamAMthI sIdhAM paNa uparathI vaLelAM zIMgaDAMvALe. doDha caDe tene sAMpalo kahevAya che. khAvaDo-AgaLa vaLelAM zIMgaDAMvALo. pakhALo-zarIranI baMne bAjunAM pAMsaLAM TUMkA hoya te baLada DeLiyo-khUba moTAM ane UbhAM zIMgaDAMvALA. paMkhALo gaNAya che cAlavAmAM A baLada khUba jhaDapI hoya che. jADazage-jADAM zIMgaDAMvALe. bhaDALo-moTA AgaLa nIkaLelA mAthAvALe baLada, baLadonI gAma uparathI baLadanAM nAmo- je gAmamAMthI baLada kharIda jAtamAM A baLada sauthI vadhu kadarUpe gaNAya che. karavAmAM Avyo hoya te gAmanA nAma uparathI ghaNIvAra baLadonAM baLadanI parIkSA-jyAre baLada kharIdavAnuM hoya tyAre nAmo paDe che, ane baLadone e nAme oLakhavAmAM Ave che. kharIda karanAra kheDUta enuM ehANa(6) le che. baLadane gADe athavA jema ke - sAMtIe joDIne enI cAla kevI che? ke pANiyALo che? vagere le -leyA gAma uparathI. jUe che. tyArapachI emAM koI khoDa che ke kema te jue che. bhagatavALe-bhagata gAmanA nAma parathI. - baLadonI khoDa- sAmAnya rIte kheDUto kheDIlA bALakone khaDALiyA-khaDALa gAmanA nAma parathI. ochA pasaMda kare che. baLadonI boDa sAmAnya rIte nIce mujaba jhAMjhariye-jhAMjhariyA gAmanA nAma parathI. gaNavAmAM Ave che - dhaNInA nAma parathI baLadanA nAme- jenI pAsethI baLada (1) sAtaLiye--je baLadane AThane badale sAta dAMta hoya. kharIda karavAmAM Avyo hoya e baLadanA mULa mAlikanuM nAma paNa (2) pAsAbaMdhI-eka paDakhAnuM pAMsaLuM TUMku hoya. ghaNIvAra baLadanI sAthe joDAI jAya che. ane baLadane e nAme (3) bhamariyo-AMkhanI nIce kapALamAM bhamarI hoya. eLakhavAmAM Ave che. jema ke: (4) suthI-je baLada pitAnAM zIMgaDA joI zakato hoya. kAsama--kAsamabhAInA nAma parathI. (5) vIMchuDe-pUMchaDAnI DoDI vIMchInA AMkaDAnI jema upara maMgaLiye--maMgaLadAsanA nAma uparathI. vaLatI hoya. somalo-somAbhAInA nAma uparathI. (6) gaNi-cAlatAM cAlatAM besI jAya. pradeza uparathI paDatAM baLadonAM nAme--je pradezamAMthI - (7) TUMkuM pUMchaDu-kA pUchaDAvALe eTale ke DhIMcaNathI upara baLada lAvavAmAM AvyA hoya e pradeza uparathI paNa baLadanAM nAma hAtha tevuM pU iDu. ghaNIvAra UtarI Ave che. (8) DelaNiyo-Akhe divasa mAthuM DolAvyA kare te. kAMkare kAMkareja pradezane baLada. (9) khIlAThaka--Akho vakhata khIlA sAthe zIMgaDuM athaDAvyA nAgorI-nAgora pradezane baLada. kare te. vaDhiyAra-vaDhiyAra pradezane baLada. (10) joDajche--jADA pUMchaDAvALo thaLAdhariyo-zaLAdharI tarapha baLada. (11) teraNIo-kapALamAM 2-3 bhamarI hoya tevo baLada. bhAlAjALiyo--mAlAjALa paMthakane baLada. (12) AMsuDhALa--be AMkhonI nIce bhamarI hoya te. saMdhi-siMdha taraphanA pradezane baLada. (13) taNakhIe--cAlatAM cAlatAM paga tANe te. jAtigata vizeSatAo parathI paDatAM nAma: (14) dhoLakabhaLI bhavALo baLada kheDI gaNAya che. paDiya-gaDe athavA sAMtIe cAlatAM cAlatAM besI javAnI (15) dhaLapAMpaNIo-A paNa baLadanI kheDa kahevAya che. TevavALA baLada paDiyo athavA gaLiyo kahevAya che. (16) dhALanAkIe--LA nAkavALA. tapA -je baLada khUba suMvALA hoya ane tApa sahana na karI (17) camarapUcha-pUMchaDAMne cheDe dhoLA guccho hoya te sAro zake tevo hoya tene tapalo kahevAya che. haDakAyA Akho divasa khuba khA khA karatA baLadane hamAyA (18) dAMta kacaDatA-doDha kacaDanAra baLada sAro nathI gaNAto. tarIke oLakhavAmAM Ave che. (19) nAka ane gaLAgAjaNIo : je baLadanAM nAka ane sAtaLiye--baLadane sAmAnya rIte ATha dAMta hoya che. keTalAka gaLuM gAje che enI kheDa gaNAya che. baLadone sAta ja dAMta hoya che. A baLada sAtaLiyA tarIke - baLadanAM sArA lakSaNa : baLadra kharIdatI vakhate enI eDa oLakhAya che. javAya che ema enAM sArAM lakSaNo paNa jovAya che. baLadonAM pAsabaMdha-baLadanA eka paDakhAnuM hADakuM TUMkuM hoya te baLada sAra lakSaNo A pramANe che :pAsAbaMdha athavA baMDanA nAme oLakhAya che. (1) padma : baLadane page Ubho kALo lITo hoya te te padma mAMDa-kapAI gayelA pUMchaDAvALa baLada bAMDe athavA eoi kahevAya che. pAvALo baLada kharIdo e zukana jevuM gaNAya che. kahevAya che. 6 parIkSA-kasoTI. nahI. Jain Education Intemational
Page #702
--------------------------------------------------------------------------
________________ 722 [ bhUlada gujarAtanI asmitA (2) paMkhALa : baMne bAjunAM pAMhaLAM TUMkA hoya te-A (4) dharadharane meLo : mAravADamAM AvelA thaLAdharImAM baLada cAlavAmAM khUba jhaDapI hoya che. dharagedhara mahAdeva che. tyAM A meLo bharAya che. ahIM suMdara baLada (3) chatrapati : koMDha upara bhamarI hoya te, baLadanuM sAruM lakSaNa vecAya che. A meLo DhImAnA meLA tarIke paNuM jANIto che. gaNAya che. A baLadane chatrapati tarIkhe oLakhavAmAM Ave che. (5) nAgorano meLo : mAravADamAM nAgoramAM bharAya che. (4) lAMbI kaDha : je baLadanI kedra lAMbI ane paDakhe A meLAo uparAMta baLadonI gujarIo paNa bharAya che. meLA vaLelI hoya te sAro gaNAya che. dara varase bharAya che, jyAre gujarIo dara aThavADiye bharAya che. sArA (5) khaMpaLiye : baLadanA pUMchaDInA cheDAnI DoDI pAchaLa baLada levA mATe sukhI kheDUto dUra dUra bharAtA meLAomAM jAya che. vaLelI hoya to te khaMpALiyo sAro kahevAya che. jyAre sAmAnya kheDUte potAnI jarUriyAta anusAra baLado gujarI(6) lAMbu DhasaDAta pUchaDu : baLadanuM pUMchaDuM nIce Dhasa- mAMthI kharIdI lAve che. AvI baLadanI gujarIo athavA aThavADika DAtuM hoya to te gharamAM lakSmI tANI lAve che ema manAya che bajAra madhya pradeza uparAMta gujarAtamAM morabImAM dara ravivAra ane sAmAnyarIte paganI lAMbI ane pAtaLI naLIovALe, pahoLI amadAvAdamAM dara zukravAre bharAya che. pATaNamAM paNa AvuM bajAra chAtIvALA, jADI Doka ane lAMbA kAna, mAMsala khUdha, cakacakatI bharAya che. ane tejasvI cAmaDI, pahoLI ane UMDI chAtI, kuMDalA zIMgaDAM, baLadano vepAra karatI keTalIka jAtio : caMcaLa AMkhe, lAMbuM pUchuM ane TUMkAM mUtaraNAvALA sapheda baLadonAM kheDUto potAnI jarUriyAta mujaba meLA, gujarIe ane Aju zIMgaDAM, meDiyAnI namaNAI ane enuM rUpa joIne pasaMdagI bAjunA paMthakamAM AvelAM gAmaDAMomAMthI paNa baLado kharIda kare karavAmAM Ave che. dezI hoya te lAla raMganA moriyA jevA mAthA che. keTalIka jAtionA loke baLada vecavAno dhaMdho kare che. jemAM vALA, bharAvadAra mAthuM ane TUMkA moDiyAvALA baLadanI khAsa mukhya che, pasaMdagI thAya che. (1) saMdhi, (2) vAgharI, (3) lavAriyA, (4 gADalIA, baLadane hAMkavA mATe thatAM saMbodhano : gADI athavA (5) AhIra, (6) nAgorI musalamAna, (7) gaDhavI vagere bannI sAMtIe DelA baLadone hAMkavA mATe keTalAMka saMbodhano karavAmAM (ka)nA musalamAne baLada vecavAne khAsa dhaMdhe kare che. [ahIM Ave che : saMdhi tarIke oLakhAvavAmAM Ave che te kadAca A baniyAra ja ---( bApa...... hovA joIe, kAraNa temane paheraveza tevo hoya che.-taMtrI ] tAre dhaNI bhare tAro... - saMdhi loke kAMdhA karIne baLada vece che. dara varase kheDUte mosa-hAlo mArA bApa, hAle ra. mamAM saMdhinA kAMdhA bharavA paDe che. kAMdhA na maLe tyAM sudhI saMdhi -e...re... re kheDUtanA dhera dhAmA nAkhe che. keTalIka jagyAe baLada bhaDake vecavA tArI mAnI rAMgaDI mAre tArInI. nI prathA paNa jovA maLe che. baLada vecanAra traNa ke cAra bhaDake -~yAM cAM mareza ? vece che. jyAre haLIne bhaDake pragaTe tyAre ene hato pAkI jAye -mAro hAharo ThArake TATa mUo che. che. hoLI vakhate anAja paNa kheDUtanA gharamAM AvI jAya che. ---hAle vIrA hA...le. eTale kheDUta pitAno hapato cUkavI de che. A uparAMta tALavA ane jIbhanI madadathI Daca Daca, jIbha ane kahevatomAM baLado : baLado vize aneka prakAranI kahevato lephAnI madadathI kaca kaca kaca evA avAjathI baLadone hAMkavAmAM pracalita che. keTalIka baLadane udezIne kahevAtI hovA chatAM manuSyane Ave che. paNa eTalI ja lAgu paDe che. jemake - baLadanA meLAo ane gujarIo : baLadonA kharIdavecANa mATe aneka meLAo bharAya che. A meLAomAM baLada (1) " luvAriyAnA baLada jevo che." luvAriyA kema lokhaMDanI saghagIo, cUlA, kaDhAIo vagere vece vecanAra tathA kharIdanAra loko ekaThA thAya che. baLado kharIde che, vece che ane sATADhA paNa kare che. ApaNe AvA keTalAka che. teo baLado vecavAno paNa baMdha kare che. emanA baLada cakakhA hotA navI. emAM koI ne koI apalakSaNa to hoya ja che pariNAme meLA joIe. . (1) lUNIno meLo : mAravADa jaMkazanathI AgaLa jatAM luNI na kheDUta ene baLadamAM bahu vizvAsa mUktA nathI. sTezana Ave che. dara varSe ahIM baLadenA moTA meLo bharAya che. - (2) " AlA khAcaranA bhAkaDAno to joTo na jaDe. "(7) (2) mAlAjA no meLo : banAsakAMThAmAM tharAdathI 5 mAIla che. jasadaNunA AlA khAcara nAmanA kAThIna mAkaDAne leke Aje dUra bhAlAjALyamAM A meLo bharAya che. zekhona kheDato mAlA-- paNa yAda kare che. jasadaNathI 5-7 mAIla dUra gaDha che. A gaDha jALiyA baLadanI jeya levA mATe mAlAjALyanA meLe jAya che ane para javA mATe bagIe ghaDe ane AlA khAcarane mAkaDe joDavA rUA. 3000 sudhI kharca karIne baLadanI joDaya lAve che. mAM AvatA. gaDha upara pahoMcatAM be ghoDA badalavA paDatA paNa (3) rANI gAmane meLo : thaLAdharInI joDe (mAravADamAM) mAkaDe to saDasaDATa gaDha para caDI jato. enI A kahevata rahI gaI rANI gAmamAM baLadone moTo meLo bharAya che. ahIM paNa loko che. A mAkaDAnA bhAthAne meDi Aje rAjakeTanA myujhiyamamAM dUra dUrathI Ave che. mejUda che. Jain Education Intemational
Page #703
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRtika saMdarbha grantha] 723 (3) * jcho kAle to bAMDe' ane zIMgaDe jhAle te khAMDe.' Ave che. nIcenA gItamAM zrIkRSNanI jAnanuM suMdara varNana karavAmAM (4) " paDiyA baLada jevo che." AvyuM che temAM bevaDa rAzavALA baLadane ullekha maLe che. buddhi vinAnA mANasane mATe vaparAtI kahevata kRSNanI jAne rUDA dhariDA zaNagAra. (5) baLadiyA jevo che." velaDIe dasa dasa AMTA re. (6) gharanI gAne godhalo karo. baLade bevaDa rAza ke (7) ghANIne baLadiyo Therano Thera. kheDutane mAthe moLiyA re.(8) (8) gadheDAne bhAI na kahevAyane bApeya na kahevAya, paNa lokagItae bhAIbahenanA nirmaLa rahane sadAne mATe amara baLadane bApa kahevAya." banAvyo che. hoMzIlo vIra bahenone maLavA mATe jAya che. vIrane (9) "suthI pUche sAtaDiyA kema che pAhAbaMdha. Avelo joine bahenIne harakha mATe nathI. harakhadhelI bahena vIrAne gharanAM vecAve godaDAM, ne pADozIne bharAve daMDa." kahe che kesuthI eTale ke je baLada potAnAM zIMgaDAM dekhI zake. sAtaLiye eTale ke sAta dAMtavALA ane pAhAbaMdha eTale eka taraphanuM - velyu choDa re vIrA lIlA lImaDA heTha re-- godhA bAMdhajo re sAme raDe. pAMsaLuM TUMkuM hoya che. A traNe baLada beTIlA gaNAya che. je kheDUtanA ghera A traNa baLado bhegA thaI jAya to enAM to godaDAM nIraja nIraje re vIrA, lIlI nAgara velya re-2 vecAve paNa enA pADozamAM rahenArane paNa daMDa bharAve evI sthi upara nIraje re sAkara zeraDI. timAM mUke che. A kahevatamAM bahu tathya jaNAtuM nathI. A baLada pAje pAjo re vIrA nadiyuM nA nIra re-2 nukazAnakAraka puravAra thayA nathI ema anubhavI kheDUte kahe che. upara pAjo re kaDhiyela dUdhaDAM.(9) kharIdatI vakhate e mATe zeDo vahema jarUra rahe che. zivajInA paDiyAnuM varNana ApavAnuM lokakavio visaryA nathI. baLadanA zaNagAra : baLadanA zaNagAra e gujarAta ane eka ja lITImAM suMdara citra khaDuM thAya che. kAThiyAvADanA bharatakAmanA benamUna namUnA che. zaNagArelA baLadone | 'zivajano poThiyo ne Deke ghUgharamALa' jovA e paNa jIvanano eka lahAvo ja che. caitra-vaizAkhamAM kAThiyA- kariyAvaramAM baLada : lagnaprasaMge gujarAtamAM varakanyAne vADanA keI gAmaDe jaI caDIe to zaNagArelA malAjALiyA hAthagaraNuM (10) karavAno rivAja che. bharavADa leke potAnA baLada vevya athalA jAne joDelA jovA maLaze.. saMbaMdhInA dIkarA ke dIkarIne hAthagaraNAmAM vAchaDe ke vAchaDI Ape baLadenA zaNagAro mukhyatve nIce pramANe che: che.(11) mAladhArI komamAM dIkarIne kariyAvaramAM amuka gAyo (1) zIMgoTiyA-zIMgaDAM uparane zaNagAra. amuka vAchaDAM ApavAno rivAja pracalita che. A rivAja eTalA (2) makhIDA -mAthAnA meDiyA para zaNagAra. mATe ubhavyo hovAnuM jaNAya che ke dIkarI sAva garIba gharamAM (3) maraDA-mAMno zaNagAra. nAkhI hoya te paNa pote potAne nivaDa calAvI zake. (4) ghUgharamALa -DAkane zaNagAra. baLadanuM AyuSya : sAmAnyarIte baLadanuM AyuSya 20 (1) sAMkaLI Dokane zaNagAra. varasa jeTaluM gaNAya che. janma bAda vAcharaDe eka mAsano thatAM (6) pArAnI mALanuM kiyuM Dokane zaNagAra. ene charI athavA meM vaDe zIMgaDIo kADhavAmAM Ave che (12) (9) gaLado-Dokane zaNagAra. tyArabAda vAgharI pAse khasI karAvavAmAM Ave che. keTalAka kheDuta (8) jhudha-zarIrane zaNagAra. gharanI gAne gedhale karavAmAM pApa mAne che). rA varase 6 dAMte ba denuM A bharata sUtara ane hIranI nayanaramya meLavaNI thatAM nAtha nAkhIne ene pATavAmAM Ave che. thaLAdharI bAju 4 karIne bharavAmAM Ave che, temAM khApu. ane AbhalA bAMdhavAmAM dAMte thatAM paLeTavAmAM Ave che. kAMkareja jAtanA baLado 8-10 Ave che, gujarAta ane saurASTramAM rAjapUta, kaNabI, ane anya divasa paLeTIne sIdhA bhAre kAmamAM jotarI devAmAM Ave che. kheDA kAMTIAvaraNamAM kanyAne sAsare eLAvatI vakhate kariyAvaramAM A jillA te ka navA pATalA baLada pAsethI eka mAsama haLavuM ane ( bharata ApavAno rivAja Aje jANIto che. bIjI mosama bhAre kAma levAya che. bharUca jillA tarapha vAcharaDAne akhAtrIja eTale kheDutonuM navuM varasa. A divase khetIkAmanuM sAdhAraNa sAMtIe joDIne cheDIne rAkhI mUkavAmAM Ave che. tyAra mudata thAya. kheDuto baLadone zaNagArIne sAMtI laI ne madada karavA bAda thoDA vakhata pachI A baLada khetIvADIne beja vahevA mAMDe khetare jAya che, jatAM ane vaLatAM gAmane pAdare sAMtI morya kADhavA 8. ApaNI lokasaMskRti : jayamalla paramAra. mATenI harIphAI thAya che. A hariphAI paNa jovA jevI hoya che. 9. lekhakanA lokagItonA apragaTa saMgrahamAMthI. ' lokagItomAM baLado : 10. cAMllo. lokajIvana sAthe otaprota banelA baLadoe lokagItamAM paNa 11. A lekhanA lekhakane paNa cAMllAmAM vAchaDa maLyo hato. pitAnuM rathAna jamAvyuM che. lokagItonA laherAtA vizALa sAgara je Aje ghera khetIkAmamAM upayogamAM levAya che. para daSTipAta karIzuM te baLadenA aneke ulekho ApaNane maLI 12, zIMgaDIonI uparanI chAla ukhADI nAkhavAmAM Ave che. Jain Education Intemational
Page #704
--------------------------------------------------------------------------
________________ 7140 gujarAtanI pratha ' sTIla phAunDrI { bu gujarAtanI aritA sTIla ane elAya sTIla kAsTIMga banAvanAra phezana naM. 4744 sTIla kAsTa korporezana rUvAparI roDa, bhAvanagara.
Page #705
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya } che, tyAra pachI 8-9 dharu(13) sudhI kAma Ape che. tyAM sudhImAM teA baLada dharaDA thaI jAya che. jUnA vakhatamAM baLado aDhAra aDhAra dharuM sudhI kAma ApatA. Aje evu rahyuM nathI. e vila dRzya ghauM vADhaNInI meAsamamAM vADhelA ghauMnI jhAla bharI hAya, jhANa upar kasuMbInA phUlavALA cheDa bAMdhyA hAya ! jhAthe joDelA baLado mAthA DolAvatA, ghUgharAM dhamakAvatA harakhabhera ghera AvatA hAya, ulyu upara kheDUta kheThA beThA duhA lalakAratA hoya--e virala dazya kheDUtanA jIvananI sAkatA darzAve che ane jonAranA dilamAM AnaMdanI akathya lAgaNI pragaTAve che. tAMtra : 1 saMdarbha graMthA (1) kRSivijJAna graMtha. (2) kheDUta aMka (3) ApaNI lokasaMskRti. uparAMta jemanA pAsethI abhyAsa mATe mAhitI prApta thaI te amadAvAda jillA pa`cAyatanA pazusaMvardhana adhikArI DeA karaNasiMha TI dethA tathA jillA paMcAyatanA veTanarI ophisara DA. uttamarAya ke rAvala, dhaMdhukA tAlukAnA AkaruM gAmanA pragatizIla kheDuta zrI dAnubhAi hAlubhAI, zrI pratApasaMga dAjIbhAI, viramagAma tAlukAnA hAMsalapura gAmanA zrI kanubhAI DADiyA, zrI mULajIbhAi DADiyA, khaDALa gAmanA zrI amarasaMga vALA, khastA gAmanA zrI khADubhAI cauhANu, amadAvAdanA zrI harisiMha seAlakI tathA zrI amarasaMga ajubhAinA RNasvIkAra karuM chuM. (tA. 23 24-25 okaTobara'66nA valabha vidyAnagara khAte gujarAta risarca seAsAyaTI taraphathI maLela pAMcamI gujarAta dhaka pariSadamAM vAMcela pepara ) sa`zA 13 baLada sAMtIe eka varasa cAle eTale eka dharanA thayA gaNAya. saurASTra keLavaNI miTI bApunagara, bleka na'. 500 rUma na. 3009 amadAvAda- 21. sevA pravRtti vAMcanAlaya vidyArthInA zikSaNane prAtsAhana sAhitya prAtsAhana. bhImajIbhAi harajIbhAI maMtrI saurASTra keLavaNI kamiTI, pAMcAbhAI meghajIbhAI kIkANI ceramena. saurASTra keLavaNI kamiTI sarakAra mAnya lAna samasIDIne pAtra abara oIla enjIna Ta kAlDa sTA - - - dhImu cAle che tethI TakavAmAM majabUta che kuMDa epala dhaNu ochu khAya che ATAmeTIka lubrIkezana cembara sIsTama, erIMga TAiya eka varasanI maphata ane TAImasara savIsa, enjIna sAthe ApavAmAM AvatA sAmAna-- (1) krUDa oIla TAMkI (ra) henDa { (3) phAunDezana khA (4) pAnAnA seTa (5) AIla krena (6) DIsamIsa. : banAvanAra : amara inDasTrIjha 16 vijayaplATa, rAjakoTa. dAheAda sahakArI kharIda-vecANu sagha limiTeDanA 75 mu. ji. 5 camahAla ( gujarAta rAjya ) saujanyathI
Page #706
--------------------------------------------------------------------------
________________ jihada gujarAtanI asmitA mANAvadara nagarapaMcAyata mAge che zubhecchA pAThave che janatA, jillA paMcAyata ane rAjyane sahakAra | amarelI nAgarika sa. benka . amarelI - pragati ane ahevAla - benka taraphathI svIkAravAmAM AvatI thApaNonA mANAvadara nagaramAM atyAre 17000nI vastI che kAlA, vyAjanA dara nIce mujaba che. kapAsa, huM ane magaphaLInI audyogika pravRttionuM mathaka che. sevIMjha benka ekAunTa se. 4 TakA A nagarane vikAsa thAya te mATe nAnA meTA udyogane AvakA rIe chIe ane udyogone jamIna rastAe pANI, vimaLI 7 pe. sevIMjha benka ekAunTa seM. 5 TakA prakAza mATenI sagavaDatAo ApavA mATe nagara paMcAyata ke phIkasa DIpe jhITa, seM. 6 TakA hamezA tatpara rahe che. @ kola DIpojhITa seM. 3mA TakA 4 nagaranI amuka zerIonA rastA kAcA che tene DAmaranA pAkA bAMdhI mudatanI thApaNe uparanuM vyAja banAvavA mATe rU. 80,000nA TenDare mAMgyA che. maMjUra thaI jatA te kAma AgAmI mArca AkharamAM pUruM thaI jaze ! | 1 mAsathI 3 mAsa sudhImAM 4 3 thI 6 mAsa sudhImAM pA TakA - mANAvadara raTeTanA vakhatamAM svImIMgapIla bisamAra hAlatamAM 6 - 9 , 6 9 thI 12 , 6 , paDyo hato tene rIpera karI pUrNa karela che 12 ,, 24 , 6 24 thI 36 , 6 ,, nagaramAM keleja sudhInI vyavasthA karavA beDa irache che. 36 ,, 48 ke 7 48 thI 60 ,, , cAlu sAle bajeTamAM rUpiyA pacAsa hajAra prAthamika zALAnA 60 ,, 88 . kA 84 mAsathI vadhumAM 8 , makAna mATe tema ja pacAsa hajAra mAdhyamika zALAnA makAna vizeSa mAhitI mATe tema ja rU. 25000 nI rakama ke tethI mATe jogavAI karI che ane tenuM kAma cAlu thaI gayela che. | vadhAre rakamanI thApaNo upara khAsa vyAjanA dara mATe benkanI A rIte mANAvadara zahera vartamAna yuga sAthe kadama mIlAvatuM | ephIse puchaparacha karavA vinaMti che. svacha, sughaDa ane adyatana prakAranuM nagara che. bahArathI : menejIMga DIrekaTara : AvanArAone vasAhata karavA, udyoga vikasAvavA ane pramukha : zrI gokaLadAsa ke. paTela menejara : nAgarika banavA nagara paMcAyata AmaMtre che. zrI premajIbhAI TI. leuvA ja zrI jI. bI, mAMgaroLIyA ravajI bhagavAnajI paTela bhavAnabhAI ThAkarazI upa-sabhApati sabhA pati ekaTIveTeDa kArbananA agraNI utpAdaka peTako kemIkala inDasTrIjha rAjapIpalA ( ji. bharUca) peTIna kArbana khAvatelane raMgavihIna tathA gaMdhavihIna karavA, rasAyaNane zuddha karavA, lUkojha tathA sugara rIphAina karavA, solavanTa eIla zuddha karavA- voTara zuddhIkaraNa temaja kArbana DAyokasAIDa gesa mATe peTIna kArbanIne ja Agraha rAkho. eka vakhata peTIna kArbana vAparI tamArI haMmezanI muzkelIne aMta lAve. piTaka kemIkala InDasTrIjha pAvara hAusa sAme, rAjapIpalA (ji. bharUca) Jain Education Intemational
Page #707
--------------------------------------------------------------------------
________________ - ciMtana ane darzanakSetre gujarAtanuM pradAna --prA. sI. vI. rAvaLa gujarAte koI navuM darzana ApyuM che kharuM ? sarvamAnya evA abhAve e carcA ahIM zakaya nathI. chatA ApaNe eTaluM to jarUra Astika tema ja nAstika darzane para bhASya lakhanArAomAM kaI kahI zakIe ke tattvajJAna dharma sAthe saMlagna hoya to te kAMI tene gujarAtI te khare ? je ke dazanamAM prAdezikatAne avakAza hoI dekha nathI. baMnene viSaya paNa zuM eka ja nathI ? tattvajJAnanuM ja na zake, paraMtu A praznanA zakya uttaro ApI zakAya tema kArya dharmanAM satyo tapAsavAnuM ane tene dRSTigocara karavAnuM che che ane te ApatA pahelAM ApaNo darzana-tattvajJAna ke philasUphI ane tattvajJAnanAM satya upara vizva TakI rahyuM che e darzAvavAnuM jevA zabdonA vyApaka tathA saMkIrNa athe, bhAratIya darzananuM ane tene jIvanamAM vaNavAnuM kAma dharmanuM che. (AcArya. A. bA svarUpa, darzana tathA dharma ane jIvana vaccene ghaniSTha saMbadha, dhruva. ) ' pAzcaya daSTi, zraddhA tathA zaMkAnuM darzanamAM rathAna va para eka (1) AtmadarzananI sAdhanA ane (2) jIva mAtranI sevA e uDatI najara pheMkIe to te asthAne nahi gaNAya. banne hiMdudharmanAM sArabhUta to gaNI zakAya. dharmAcaraNa ane bhAratanI aneka prakAranI saMpattiomAM-tenA saMskAra vArasAmAM- pAramArthika sat viSenA dArzanika vicAro vacce saMbaMdha darzAvatAM koI eka saMpatti mATe je te gaurava dharAvI zake tema hoya to te Do. rAdhAkRSNana lakhe che ke " dharma Akhare to philasUphI para AtenuM darzana ke tattvajJAna che. "darzana' zabda tattvajJAnanA pradezane che, dhAra rAkhe che ane e bene judAM judAM khAnAmAM rAkhI zakAya ene rUDha artha amuka prakAranA tattvajJAnane lAgu paDe che jema ke ema nathI. aMtima satya vizenA vicArano jIvanamAM pravega karo bauddha darzana, cArvAka darzana vagere. paraMtu saMkSepamAM eno artha e enuM nAma te dharma ane kaI philasUkI je te dharmane viSe khulAso gaNI zakAya ke mANasanuM jIvana kevuM hovuM joIe yA to e jIvana te karI na batAvatI hoya te te " philasukI ' nAmane lAyaka ja nathI. kaI rIte gALe te e ucatara bane ane ene mATe tathA anyane dharmane lagatI mAnyatAo je tarkanI madadathI bAMdhe nA vicAro sAthe mATe paNa kalyANakArI bane e prakAranI eka Abhyantara vivekapUrNa meLa khAtI hoya te vadhAre sArUM. philasUphIne dharmathI raMgavAne badale daSTi-jIvana daSTi 'darzana eTale jIvana daSTi' ( kAkA kAlelakara ). ApaNe je banI zake te mane philasUphInI kasoTIe caDAve zrI rAmanArAyaNa vipAThaka lakhe che ke " philasuphI e samasta joIe..je dharma-siddhAMtanA mULamAM buddhigamya ki.surI na hoya te jamatanuM parama satya zuM che tenuM gapaNa kare che. e satya vANIthI niSphaLa nIvaDyA vinA na ja rahe. ane vicArathI samajAya eTalAmAM mAnavacetananI caritArthatA AtmaparAyaNa jIvana e dharmamAtranuM sAmAnya dhyeya che. ApaNuM nathI. balka eTalethI e aTake to e parama satyane samaje che jIvana Aje dhamaMthanya banI gayuM che, " AjanI ApaNI saMskRtimAMthI ema paNa na kahevAya. e satyane anukULa, e akhaMDa samagra cetanA sujanatAne lepa thaI gayela che, eTale te AtmA vinAnA deva thAya, e satyamaya samagrarUpe thAya; thAya mAtra nahi thayA ja kare, jevI thaI paDI che. tene magaja che, paNa hRdaya nathI. saMkalpabaLa che niraMtara thatI ja rahe, tyAre cetanAne saMpUrNatA anubhavyAno paNa AtmA nathI. tenuM mana jAge che paNa AtmA sUtele che' AnaMda maLe. ' ema che. rAdhAkRSNana kahe che te yathArtha che. AtmAne vikAsa - pAzcAtya vidvAnoe bhAratIya tattvajJAnanI aneka prakAre TIkA cAlu rAkhavo e dharmaniTa mANasanuM laThThANuM che. samagra jagatanA karI che. temane mana bhAratIya tattvajJAna e " tattvajJAna' kahevAvAne satya-svarUpane samagra AtmAthI anukULa thavuM enuM nAma ja dharma. lAyaka ja nathI. huM niSadanA RSionAM ciMtanane temaNe kalpanAnA Ama dharma ane philasUphI alaga na hoI zake. mAtra kudakA ja kahyA che ane ethI vadhu UMcuM uDavAnI temanAmAM dharma ane zraddhA paNa paraspara saMbaMdhIta che. gItA kahe che tema tAkAta ja nahotI ema paNa lakhyuM che. ' jJAna e paddhatisara karele mANasa zraddhAmaya pura che. jevI jenI zraddhA te te paraMtu A vicAra ho joIe ' AvA daDha maMtavyane vaLagI rahI teo TIkA zraddhA AcArya zrava kahe che tema jaDanI nahi paNa cetananI hovI ghaTe. kare che ke bhAratIya tatvajJAnamAM A prakArathI khAmI che. vaLI dharma 'cetananI zraddhA sakAraNa ane vikajanya hoya che. jyAre jaDa zraddhA ane tattvajJAna bhAratIya tattvajJAnamAM eka bIjA sAthe eTalA badhA game te vastu ke vALane vagara vicAre vaLage che." saMzaya paNa bhaLI gayAM che ke pariNAme tattvajJAnanuM zuddha svarUpa kyAMya jovA mULamAM je zraddhA maka na hoya to e aniSTa che 'Doubt is maLatuM nathI. je ke AvA AkSeponA vigatavAra javAba udAharaNa the discase of Privatedged Souls-A vAkayamAM | sahita ApI zakAya paraMtu viSayAntara thavAnA Dare tathA jagyAnA zaMkAnI nindA tema ja stuti baMne samAI jAya che. Jain Education Intemational
Page #708
--------------------------------------------------------------------------
________________ 728 ( hada gujarAtanI asmitA kAkAsAheba kAlelakara Adhunika yugamAM darzananI je adhogati (1) Arthika kSetre-:sarvodaya vicAra zreNI (2) rAjakIya uddeza che te pratye vyathita banatAM lakhe che ke "darzanarikA mATe ciMtana ane siddha karavA satya tathA ahiMsAno upayoga--vaiyatika temaja samUhasAdhanAne je Agraha joIe e jAgRta thaya jaNAto nathI. ane jIvanamAM (3) sAmAjika kSetre-prANImAtra pratye jIvana vyavahAramAM saMpradAya niSThA dareka kSetramAM majabUta banatI jAya che, e zubha samAna daSTi jJAtijanya ane saMpradAya-janya UMca-nIca bhAvane cihna nathI. darzananA zreSTha to je kevaLa carcA vakhate vicAramAM rahe tyAga (4) prAMtIya saMkucitatAne abhAve (5) jIvanamAM samAdhAnakArI paraMtu pratyakSa jIvanamAM to upAsanAnA je chIcharAM ane kAlagrasta valaNa apanAvavAnI taiyArI (6) tattvajJAnanI vivAda : maka carcA karatAM to che te ja upara Ave to samAjahitane te bAdhaka nIvaDe ene jIvana vyavahAra sAthe saMbaMdha vagere--gAMdhI darzananA A che."- dharma ane saMpradAyanA A vADAomAM sAco dharma kayAM che? mukhya muddAo jotAM nirAzApUrNa vinAza tarapha gati karatI AjanI ( A saMdarbhamAM "dharma kayAM che?' evuM zIrSaka dharAvatI paM. duHsthitimAMthI mAnavajAtie bacavuM hoya to mahAtmA gAMdhIjInI sukhalAlajI likhita paricaya-pustikA vAMcI javA jevI che.) samanvayavAdI dRSTikoNa apanAvavAnI AjanA tabakake sauthI vizeSa agatyatA UbhI thaI che. gujarAtanA samAjajIvananI vAta karIe to- te ekAMgI ane jaDa banI gayuM hoya tema jaNAya che. tenA kAraNamAM mukhyatve jAti ciMtana ane darzana kSetre gujarAtanuM je koI pradAna che tenuM bheda, dhama bheda, jJAtinA baMdhiyAra vADA tathA jaDa ane hicasta nirUpaNa madhyakAlIna sAhityathI Adhunika kALa paryatanuM-karavAnuM- mAnane gaNAvI zakAya keI eka vicArane sthirapaNe apanAvavAnI gAgaramAM sAgara bharavAnuM kaThina kArya-ATalI prAstAvika carcA pachI dhIraja ke nikA paNa Aje jaNAtI nathI. A paristhitimAM amuka zarU karIeprakAranA koI darzananI asara taLe gujarAta che tema nizcitapaNe kahevuM madhyakAlIna gujarAtI sAhityamAM je premalakSaNA bhaktinuM muzkela che. aitihAsika tema ja tulanAtmaka dRSTikoNathI je vihaMgAva- aMdara ne sakaLa nirUpaNa thayuM che temAM ApaNe sarva prathama narasiMha lokana karIe to gujarAtanI dArzanika vicArasaraNImAM aneka mahetA ane mIrAMbAIne mUkI zakIe. gujarAtI bhASAnA Adi pravAho ajaya ta bhaLelo che ane tenI asara sAhitya para kaviomAM zreSTha--sAcA vaiSNavajana ane aMtaranA UMDANamAMthI thayelI jaNAya che. sAhitya e samAjanuM pratibiMba che ane e AvatAM enAM bhajanothI ApaNuM mana 5ra zrI narasiMha mahetA dRSTie jotAM ciraMjIva chApa aMkita karI jAya che. parabhAtiyAM to narasiMha prAcIna ane madhyakAlIna gujarAtI sAhitya para vaiSNava vedAntanI bhagatanAM ja. dA. "nirakhane gaganamAM koNa ghUmI rahyo.' asara vizeSa pramANamAM paDI hoya tema jaNAya che. sAMkhya yoga, "jAgane jAdavA, kRSNa govALiyA' vagere. tene premalakSaNA bhakti nyAyavazeSika tathA pUrva mImAMsA tathA bauddha darzananI asara abhipreta hatI. bhaktimAM vipralaMbha jaDe teNe saMbhoga zRMgAra paNa pramANamAM ochI che. gAyo che. prabhu milana tathA prabhu virahane lagatAM tenAM padomAM prema narasiMha ane mIrAM para bhAgavatanI, dayArAma para zuddhAdvaitanI ane utkaTa bhAve rajU thayo che. jIvana paramAtmA joDeno yoga te rAdhAakhA para zAMkara vedAntanI asara jaNAya che. zrI yazodhara mahetA kRSNanA milana sAthe sarakhAve che. keTalAMka bhajane tathA parabhAtiyAmAM kahe che tema zAmaLa tathA premAnaMda bane lokAtika lAge che. jaina ApaNane upaniSadanI kaTine jJAnamArga paNa jovA maLe che. dA. ta. sAdhuoe vikasAvela je keTaluMka prAcIna sAhitya che tenA para jAgIne jouM te jagata dIse nahi. udhamAM aTapaTA bheda bhAse.' jaina darzananI vadhu asara jaNAya che. zAMkara vedAntanI spaSTa asara akhila brahmAMDamAM eka tuM zrI hari, jUjave rUpe anaMta bhAse." jemanA para jaNAya che tevA paMDita yuganA vidvAnamAM zrI maNilAla brahma laTakAM kare brahma pAse' 'dhyAna dhara, dhyAna dhara, netramAM na dvivedI tathA AnaMdazaMkarabhAI dhruvane gaNAvI zakAya. 'kAnta' tathA nAtha che' vageremAM "Atmakhojano upadeza bharyo che. enI khyAtanAma go. mA. tripAThI paNa temAMthI je ke bAkAta nathI. zrImana nathurAma kRtiomAM bhaktirasabharyuM sudAmAcaritra, hiMDALAnAM pade, zarmA tathA zrImana nRsiMhAcAryajI vedAnta ane yogamArga tathA rahasya zAmaLazAno vivAha, kuMvarabAInuM mAmeruM ItyAdi che. kavi bhAlaNa ke vidyAthI prabhAvita thayelA che. zreya sAdhaka varganA sAhitya upara je zivapaMthI hato ane pAchaLathI kRSNapathI banyo teNe paNa zrImad nRsiMhAcAryajInA darzananI prakhara asara che. temano upadeza bha bhaktibhAva bharapUra aneka pada lakhyAM che. nirbheLa pravRttinuM daSTAnta che. madhyama varganA lokomAM kAMIka aMze gujarAtI sAhityane paramanI anupama bheTa te "harinI lADalI ' mAtAjInI pUjA pAchaLa zakti darzananI asara paNa jaNAya che. mIrAM, mAravADamAM janmI te gujarAtanI banI rahI zivapaMthI vedAnta ane jaina darzana para paNa vizeSa lakhAyuM che. svAmInArAyaNa sAsariyAmAM kRSNaghelI mIrAMne aneka kaTaka vAgyA paraMtu jene saMpradAyanI asara paNa sArI paDI che. gAMdhIjInA Agamana bAda prANa ja geviMdo che ane jaga jene khAra lAge che te te badhAM trIzI-cAlIzInA gujarAtI sAhitya para daSTipAta karIe to gAMdhI- jhera amRta jANIne te pI gayAM. kAraNa ke temane sahAyarUpa zrI darzananI prabaLa asara paDelI jaNAya che. jIvananA dareka kSetre A kRSNane nAtha hato. apAra sAMsArika kaTutAo vacce hovA chatAM asara paDI che. zra' jItendra jeTalI gAMdhI darzananI viziSTa asara teNe pitAnA hRdayane to mIThA jaLanI vIraDI ja banAvyuM-jagajIvananA dareka kSetre paDelI che te TUMkamAM A pramANe jaNAve che-- niMdAne jIravIne eNe jIvanane khare rasa bhAgyA, kAraNa ke ene Jain Education Intemational
Page #709
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdala manya) duniyAnI paDI nahotI. ene to mohananA mukhaDAnI mAyA lAgI'tI, jagata, izvara vanuM svarUpa, jIva-Izvara-saMbaMdha, jJAnabhakti mizrita hari sivAya enuM darda ke pIchAnI zake tema hatuM ? mIrAnAM padomAM vairAgya, ajJAna, ahamanuM svarUpa, mAyA naTInA khela, brahmAnubhava, zRMgAra che paNa te strI sahaja maryAdAne oLaMgate nathI, enAM AtmAnI oLakha, sva-5 bedha, gurunI agatya, jagatanI utpatti padamAM lAlitya ane bhArdana che. gujarAta hamezAM tenuM RNI raheze. -sthiti-laya che. aneka viSayo saMbaMdhI te nirUpaNa kare che. tene upamAo ane vyAvahArika jIvanamAMthI daSTAMto laIne javAnI soLamA saikAno uttarArdha ane sattaramA saikAnI zarUAtano e sArI phAvaTa che. AthI tattvajJAnanA gahana viSayo paNa te saraLa kALajJAna vairAgyanI kavitA tyAre pUrNapaNe prakAzatI hatI. ane jJAnI rIte samajAvI zake che. udA. te mAyAmAM phasAyelA javA mATe ne vedAMtI kavi hato. samAjamAM pravartatA daMbha, anIti, anAcAra, kasAInA gheTAnI, gaLAmAM vAsanArUpI dorIvALA markaTanuM rUpaka, vahema, aMdhazraddhA va. para akhAe potAnA chappAo dvArA ghaNA kevaLa brahma, Izvara ane jIvanI oLakha mATe te bahuraMgI kAcavALA kaTAkSa karyA. zrI rA. vi. pAThaka lakhe che ke teno kaTAkSa te kadAca maMdiranuM dRSTAMta yoje che. bhaktine jJAnavairAgyarUpI pAMkhovALI hiMdanA bIjA koI sAhityamAM nahIM maLe." zrI viSNuprasAda trivedI tene " sonArUpAnI DhALelI lagaDIo' kahe che. akhAnI majhA paMkhaNanI tathA jIva ane ziva mATe te nadInI upamA yoje che. sau akhAnI ja che. enI vANInuM AkhAbolApaNuM, pragabhatA ane ja tene mana brahmasvarUpa che. jIva e brahmathI bija nathI paraMtu paurUSa ApaNane mUDha karI de che. tenAmAM spaSTa vaktavya ane nIDaratA ajJAne karI te sva-rUpanuM bhAna gumAve che. AtmavarUpane oLakhavAthI che. samAjamAM phelAyela saDA pratye akhAne sakhata napharata hatI. te dvaitabhAva ApoApa maTI jAya che. tIrthasthAnamAM bhaTakI pANImAM vairAgI banyo tenA kAraNamAM paNa kuTuMbIonAM uparAuparathI thaelAM deva DaboLavA karatAM dilanAM dUSaNo ane mananA mela sApha karavA mRtyu tathA teNe mAnelI dhamanI khene tenA para male deva para ane vadhu bhAra mUke che. gI sAdhue prati tene sakhata manAya che. so TacanA sonAnA pArakhanAra e sonIne jagatanI napharata che. bauddha mA je zUnyavAdano svIkAra kare che te akhAne kasoTI kADhavA jatAM jagata kathIra jevuM lAgyuM. eNe samAjamAM mAnya nathI, ane nirgata upAsaka che, chatAM sagunI bhaktinuM daMbha ane aMdhazraddhA joyAM, gurumAM gaurava na joyuM, bhaktimAM bhAva mahattva darzAve che. tene hindI bhASA para paNa sAro kAbU che. te ne joyo, bhASAmAM teNe mAtra vANIvilAsa nihALyo-AthI tenI ryo che paNa sAruM ane teNe anubhavajJAna vizeSa prApta karela che te pitAnA kAvyomAM sudhAraka, kavi ane jJAnI ema trividharUpe bhASAmAM dilanI kaThoratA che. " bhASAne zuM vaLage bhUra, raNamAM jIte te ra. " zrI vijayarAya vaidya lakhe che ke " akhAnA chappA saMgraha ApaNane dekhAya che. kavi narmadAzaMkare che ke akhAnI kavitAnI eTale jema ApaNe keTaluMka kaTAkSa sAhitya tema ApaNuM keTaluMka TIkA karatAM lakhyuM che ke tenAthI sacidu thavAya paNa sacidAnaMda saraLa ane sacoTa adhyA ma sAhitya paNa kharuM. ' akhAmAM buddhi, thavAnuM nathI. akhAnA samagra jIvananuM saravaiyuM kADhatAM zabda- anubhava ane pratibhA e traNeyano suMdara samanvaya che. kAvya ane saravALe satkarmana, guNano guNAkAra, bAdabAkI burAnI, tattvajJAnano sumeLa tenAM lakhANomAM sadhAyo che. akhAe je lakhavuM bhramano bhAgAkAra. che te tArkika dalIla karI khaMDana-maMDananI pravRtti calAvavA nahi akhA pachI gaNanApAtra jJAnamArgI kaviomAM premAnaMda paraMtu vizeSa to brahmabhAva anubhavIne lakhyuM che. dA. ta. ( AkhyAna kavi ), zAmaLabhaTTa ( sAmAjika dUSaNonI jhATakaNI bAvanane saghaLA vistAra, akhA trepanamo jANe pAra.' tenI kADhanAra lokavArtAkAra ) ane prItamano ullekha karavo joie. java sarva racanAomAM ghUTeluM tattva che. tenuM pradhAna hatu tava prati- -brahna saMbaMdhI tattvajJAna ane yogamArga caca tuM " nAnaprakAza ', bodhane che. te mumukSu che. kevalAdvaitano samarthaka che. karmakAMDa ane " jJAnagItA ' va. kavitAo teNe ApI che. vaiSNava kavi dhIrAne sAMpradAyika AcArano teNe khUba virodha karyA che. dAta. "akhA paNa ApaNe yAda karIe. dhArAnI kAphIo prasiddha che. tenAM bhaktikRtyano caTe kapAya, rakhe tuM kaI karavA jAya." akhAne jJAnI ke kAvyomAM te rUpakane sarasa upoga kare che. dA. ta. " khabaradAra, kavi kahevaDAvavuM gamatuM nahi. chatAM nirguNa brahmano paramajJAnI manamubAjI' kAvya. " taraNA othe DuMgara re gara keda! dekhe upAsaka hatA. izvaraprApti mATenA karma, jJAna ane bhakti ema traNa nahi --A nAnI zI pIkatamAM mAnavajJAnanA maMdiA tathA parAmAgamAMthI ane jJAna mAga ne anusare che. tenA vicAramAM vataMtraya jJAnanA bhavyatA batAvavAnA kavA su dara prayatna thaSA che che. te keI bhArga ke saMpradAyane pracAraka nathI. tene yogya lAge te ane be je bhagata paNa samakAlIna jJAnI kavio che. hAthamAM nirbhIkapaNe te kahe che. tenI kRtio mukhyatve 8 ane gItA ' tulasI laI DakAra jano nIrAMtane I musalamAna eliyAe anubhava bindu " va.ne gaNAvI zakAya. A uparAMta paMcIkaraNa saguNa upAsanAmAMthI nirguNa upAsanA tarapha vALelA evI daMtakathA gurU ziSya saMvAda tathA aneka chapAo prasiddha che. zrI umAzaMkara pracalita che. gopIonI premalakSaNA bhaktinAM ghaNAM bhAvavAhI pade jevI lakhe che- gujarAtI bhASAmAM upaniSadu ke gItAnI AtmA teNe lakhelAM che. anubhavI saMta bhejA bhagata nA cAbakhAthI keNuM nubhavathI dhabakatI vANIno raNakAra kayAMya sAMbhaLavA maLato hoya te paricita nahi hoya ? dA. ta. "prANIyA bhajI le kiratAra, A to te akhAnAM A masUjhanAM saraLa UMDAM marmALAM vAkayomAM..." sapanuM che saMsAra.' saMsArane svapnavata mAnatI A vedAMtI mAnyatA zAMkaramata ATalI rasika ane hRdayaMgama rIte anya koI bhASAmAM je saguNa bhakti kevI saraLa bAnImAM sAMkaLI lIdhI che ? gAmaDI javalleja raju thayo haze ! ' vedAMta viSayo jevA ke brahma, java, chatAM saceTa bhASAmAM teNe tasvAnubhavane varNavyo che. gujarAtI Jain Education Intemational
Page #710
--------------------------------------------------------------------------
________________ 930 [ bRhada gujarAtanI asmitA bhASAmAM paramapAvanI rAmAyaNanI paghabaMdha racanA karanAra kavi "rAmAnujanA viziSTAdvaitamAM vallabhAcAryanA puSTi saMpradAyane giradharane yAda karI ApaNe AgaLa jaIe. mane harAmIne ApaNe samAvI temaNe sAkAra IzvaranA bhaktimAga sAthe niSkAma sevA jJAnamArgI kavi tarIke ullekha karI zakIe. vidhine samaya sAthe. zuddha dharmatattva ane sadAcArano Agraha A uparAMta gujarAtane je saMta-bhakta paraMparA sAMpaDI che teno e A saMpradAyanAM ati AkarSaka aMgo che. samAjanA aziSTa e A TUMkamAM ja ullekha karIe te bhakita, jJAna ane premasabhara pade temaja nIcalA tharanA gaNutA leka para A saMpradAyanI asara ApI janAra kabIrapaMtha, nAthapaMtha ke gorakhapaMthanI asara taLe nI para to vizeSa paDI che. temaNe aMtaranI saphAI sAthe sAmAjika sAphasuphInI AvelA je saMte temanI amara vANI dvArA nIcalA tharanA lAkamAM paNa himAyata karI. svAmInArAyaNIya jJAnamArgamAM sarva vedadharmone jJAna-vairAgyane upadeza ApatA AvyA che. temAM bhANasAheba, mULa pAyA vInubhave che. saMpUrNa satya, sarva vAdathI para, svayaMsiddha merAra sAheba, saMta jIvaNadAsa va.ne paNa kema bhUlAya ? " baMsI zAstrothI paNa para hovuM joIe. viziSTAdvaitamatane tathA brahmasUtra belane kavi 'nuM birUda pAmanAra dayArAmanuM sthAna bhakta kavio ane gItA paranA rAmAnujanAM bhASyone pramANu mAnavA chatAM bane karato pravyanA amara kaviomAM adhika che enI kAvyasa isa pradAya eka ja che ema na kahI zakAya. parabrahma athavA paramAtamAM ArAdhyadeva zrIkRSNa che. dayArAma tenI managamya abhirAma garabIo e svAmInArAyaNa paMthIonA iSTadeva che. e paramAtmAnuM nivAsadvArA suprasiddha che. tene mana nAnamANa karatAM bhanabhAga zrema che sthAne--enI cita zakti-te brahma che. ene akSaradhAma amRta ke madhura praNaya saMvedananuM te tAdasya nirUpaNa kare che. tenI pratibhA paramapada kahe che. "saguNa ane nirguNa be rUpe e brahma bhAse che. Urmi kavinI che. zrIkRSNa ane gopIonAM milana ane virahanAM saguNatva ane nirguNatva e be vastuta: akSaranI zaktio che. varNane dayArAme Abehuba karyA che. chelachabIlA kanaiyAe jemanuM akSara svataH to nirguNa ja che, eTale mAyAnA vikAra rahita che, kALajuM karI nAkhyuM che te premanI pIDA nathI koIne kahevAtI, paraMtu enI je zaktivaDe te kriyA eTale mAyAnA vikAra upajAvavA nathI sahevAtI. gopI Artasvare pukAre che " vAMku mA joze gatimAna thAya che tene saguNarUpa kahe che, ane je zaktivaDe te varaNAgIyA, kALajaDAmAM kAMI kAMI thAya che. gopI premabANathI vIMdhAya mAthAna mAyAnA vikArarahita evI je mukA kaTine dhAravA samartha thAya che che ane bolI UThe che. * sa 20 vize , tene nirguNarUpa kahe che.' AtyaMtika pralayakALe mAyA brahmamAM lIna zyAmaraMga samIpe na jAvuM' evuM vrata lenAra gopI aMte to rahe che. tene prakRti ke mahAmAyA paNa kahe che dhULa, sUkSma ane zAmaLiyA joDe ja tAdAmya sAdhe che. prAcIna saMskArI gAjarAtI kAraNa dehamAM vyApI rahelI sattA mAtra rInyavatuM te jIva che. kavitA sAhityanA traNa tidhare-Adi kavi narasiMha, mahAkavi hRdayAkAzamAM rahele A jIva abhu che, sama che, cirU5 che. premAnaMda ane trIjo rasika ane raMgIlo bhakatakavi dayArAma che * brahmadasAne pAmI parabrahmanI sevA karavI ene ja mukti kahe che. A rIte mukto aneka che. jIvanamukti A matamAM zakaya mAnela che. - svAmI sahajAna -temanuM mULa nAma ghanazyAma hatuM. ayodhyA muktano paramAtmAmAM praveza thAya che. tene artha jaLamAM jaLa maLI pAse chapaiyAmAM temano janma i. sa. 1781nA arasAmAM thA. jAya che evo nahi karatAM paramezvaramAM akhaMDa vRtti rahevI evo che temanA gurU svAmI rAmAnaMde uddhava saMpradAyano pAyo nAMkhe. A brahmadazAnuM e eka cikra che. jJAna, upAsanA, bhakti vagerene mukitanA samaye gujarAtamAM dhArmika jAgRti AvatI jatI hatI paraMtu te sAdhana mAnelA che. brahmaki sadagurune mahimA paNa svIkArela che. pUrNa khaNe hajI aMdhazraddhA tathA vamenA vamaLamAMthI nIkaLI zakatuM sasaMgane mahimA vizeSa che. satasaMga eTale AtmA ane paramAtmA na hatuM. dharmAcAryonA aMkuzataLe mahAjano hatA ane mahAjananI tathA sata puraSa ane satazAstra ema cAreyano saMga brahnarUpa banI satta paNa sArI evI jAmI hatI samAja rUDhicusta hatA. valabha parabrahmanI sevAne mukitanuM dhyeya manAyuM che, AtmaniSThA tathA vairAgya saMpradAya tathA jainamatamAM paNa dUSaNe pravezyA hatA. A sivAya e bhakitane vize jarUrI gayAM che. vairAgya eTale prabhu sivAya anya pracalita pathamAM kabIrapaMtha, zAkta saMpradAya, vAmamArga, zuSka anya sarvamAM prItirahita thavuM te, prabhunI prItinuM saMpAdana karavAmAM vedAMta va. hatA. ahiMsAdhAma gaNAtA gujarAtamAM paNa e vakhate dharmamaryAdAnuM pAlana AvI jAya che. prabhubhakate dArU na pIve, mAMsa kALI, aMbA, zItaLA, bhairava vagere devIonI zAnti arthe tathA na khAvuM, corI na karavI, vyabhicAra tyAga, vaTalAvuM-vaTalAvavuM nahi vividha prakAranA roge va. maTADavA mATe jIva hiMsA thatI sudhArakenI tathA satya, ahiMsA, brahmacarya, dAna-dayA vagerenuM jIvanamAM pAlana bhAre kheMca A yuge anubhavI. keI virala dharmAtmAnI jarUra hatI. karavAnuM che. manuSyanAM sukhaduHkhanAM kAraNomAM keI IzvarecchA to nirguNa brahmanA upAsaka adaitavAdI svAmI AtmAnaMdanA ziSya koI vaLI pUrvajanmanAM karmone javAbadAra TharAve che paraMtu svAmIjInA rAmAnaMda hatA. temaNe rAmAnuja saMpradAyanI viziSTa asara taLe AvI ane manuSyanA sukhaduHkhanA-deza, kALa, karma, kriyA, maMtra, dhyAna, dIkSA prApta karI. sahajAnaMda svAmI e A rAmAnaMdajInA ziSya. dIkSA ane sa ga ema ATha hetuo che keI eka vakhate ekanuM gurU vRddha thatAM javAbadArI sahajAnaMda para AvI sahajAnaMda svAmIe pradhAnapaNuM hoya te kaI vakhate bIjAnuM.' zikSApatrI A saMpradAyanuM adhyAtma upadeza Apavo zarU karyo kaccha, saurASTra va. pradezomAM dhama pustaka che. te uparAMta dharmAmRta tathA niSkAma zuddhi e tyAgIe upadeza arthe khUba ghUmavA lAgyA ane pariNAme temanA prayatnathI mATenAM vizeSa pustaka che svAmInArAyaNanAM vacanAmRta e A amadAvAda, vaDatALa, gaDhaDA, mULI vagere dhArmika saMpradAyanAM mukhya saMpradAyanuM adhyAtmazAstra che. sAdhane dizAmAM AdhyAtmika ane rathaLA sthapAyAM. vicAramaya jIvana gALavA IchanAra mATe A pustaka khUba ja upayogI Jain Education Intemational
Page #711
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMkRtika sa da pra ] 761 che. AdhyAtmika siddhAMtonA rahasyathI ane tene sAkSAtkAra karavA mATe temanI noMdhamAM ApaNane kaI guru ke zAstrane pramANa tarIke lIdhA vyAvahArika sUcanothI sabhara AvuM pustaka bhAgye ja jovA maLe che. siva ya maulika ciMtana jovA maLe che. buddhijanya vika e ja svAmIjIne A cirasthAyI amUlya vAraso che. svAmIjInA ziSyoe temane mana moTAmAM moTuM pramANa che. bhakitayukta pade lakhI gujarAtanI sAhitya sevA karI che. gopAlAnaMda, namada-dalapata yuga e arvAcIna sAhityane uSAkALa hato. nityAnaMda, zukAnaMda jevA sAdhuo dvArA thayelI saMskRta graMthonI De dhIrUbhAI ThAkara lakhe che ke "narmadanI kavitA aMgrejI kAvya racanA prasiddha che. taduparAMta muktAnaMda, brahmAnaMda, niSkuLAnaMda, premasakhI Adarza anusAra ghaDAI hatI, dalapatarAma saMrakRta ane vraja bhASAnA vageree gujarAtImAM hajAre bhakitapade lakhyAM che. A saMpradAyanI AgrahI hatA. narmada zRMgAra ane vIra rasamAM rAcato te dalapatane kavitAomAM bhakti, vairAgya ane saMyama bharyA che. dA. ta. nikuLA hAsya ane zAMta rasa rUca. AthI je AmalakSI unmatta Aveza naMdajInAM tyAga ane vairAgyanAM bedhaka evAM sacoTa pade jevAM ke ApaNane narmadanI kavitAmAM jovA maLe che te dalapatanI zAMta, saraLa 'tyAga na Take re vairAgya vinA, karIe keTi upAya" tathA ane prAsAdika zailImAM jovA maLato nathI. banne vacce vyavahAramAM 'jananI jIvo re gepIca danI, putrane preye vairAgya' tema ja mITho saMbaMdha hato. sudhArA yuganA A be mukhya sAhityakAre che. jaMgala vasAvyuM jogIe tajI tanaDAnI AzajI" vagere svAmI sudhArAnA AMdolananA prAraMbhamAM vIra narmade agrabhAga lIdho. "yA brahmAnaMdajIe paNa premalakSaNA bhakita tathA vairAgyathI sabhara suMdara homa' karIne teNe sudhArAnA yuddhamAM jhaMpalAvyuM. "premazaurya nI pado lakhyAM che jevAM ke-"raMgabhara suMdara zyAma rame " "A tana gAthAo gAI arvAcIna gujarAtI sAhityanA aruNanuM biruda pAme. raMga pataMga sarIkho jAtAM vAra na lAge che" tathA "zira sATe pUrvavayamAM pazcimanI gherI asara taLe Avela narmada "yA homa karIne naTavarane varIe re, pAchAM pagalAM te nava bharIe re.' zrI munzIne AgaLa Avyo paNa tene dhIme dhIme samajAyuM ke "Age phateha" nathI. A bhakita sAhityamAM zailInI mehakatA ane UMcA prakAranI kalA teNe lIdhelI e dizA tene beTI jaNAI uttaravayamAM te pUrvanI jaNAya che te yathArtha che. De. dhIrUbhAI ThAkara zrI sahajAnaMda svAmInI saMskRtinA ja jApa japavA lAgyA sudhArAnI niSphaLatAnuM eka kAraNa sAhitya sevAne aMjali ApatAM lakhe che ke-egaNIsamI sadImAM teNe sudhArAmAM dharmane abhAva che ema mAnyuM. AthI te sanAtana- pAzcAtya saMskRtinuM AkramaNa ApaNI saMskRti upara thayuM tyAre dharma tarapha vaLe A vicAra parivartananA paripAkarUpe ApaNane ApaNI saMskRtine AbhazavanamAMthI para saMskArano sAmano karavAnuM - tenI pAsethI dharmaciMtananuM dyotaka "dharma vicAra' maLyuM. AmAM baLa maLyuM hatuM. temAM sahajAnaMda svAmInArAyaNa saMpradAya, Arya te sudhArakenI niSphaLatA tarapha aMgUti nirdeza kare che ane Aya - samAja, prAthanA samAja vagerene viziSTa phALo che. svAmIjIe dharmanA nivRtti mArganuM mahattva darzAve che Aryadharma viSe teNe pUrvakAlIna dharmakarmanI paraMparAne navIna paristhitinA prakAzamAM ghaNA lekho paNa lakhyA. zuddha dharma karatAM nIti ane sadAcAra mATenA parimArjIta karavAnuM kArya karyuM. paraMtu A saMpradAyamAM paNa zrI vyavasthA mATe te ? sAmavata sarva bhUte ane 2 vAsthati viSNuprasAda trivedI lakhe che tema pratIka pUjA hatI upAsanA aTapaTI kima jo sUrathama evA be majabUta siddhAMtone Azraya le che. hatI ane aNagama upajAve evuM tava gAdIpati mahArAjanI deva chatAM navalarAma kahe che tema dharma viSayamAM narmade navanidhAna karyuM jema thatI vaMdanA hatI. sUratanI sarakArI gujarAtI zALAnA zikSaka zrI durgArAma mahetAjI nathI. sudhArakanI mukhya pravRtti buddhivAda para AdhArita rahI ane suznanA je pAMca "daddA' kahevAtA temAM agraNI hatA. teo maulika khaMDanA maka banI. AgaLa jatAM prArthanA samAja tathA tenA sthApakaeNmAM sudhArAvAdI hatA. temane sudhAraka tarIke gujarAtanA jUthara' ane ApaNane A navavidhAnanI dRSTi jaNAya che. narmade agrabhAga lIdhe, zikSaka tarIke gujarAtanA ArnolaDa' kahI bIradAvavAmAM AvyA che. sudhAnI dizAmAM pahela karI; paraMtu zrI rA. vi. pAThaka lakhe che tema sudhAro emanA jIvanane prANa hatuM. teo samAjamAM ghara karI gayelA tenA ravabhAvamAM ke buddhi-saMpattimAM UMDA dAza nika mananane avakAza khoTA vahema ane aMdhazraddhAyukata thatA vidhividhAnathI khUba ja nahe. AgaLa jatAM maNilAla ane AnaMdazaMkare A prasthAna viruddha hatA. vidhavA vivAhanI teoe himAyata karI hatI "mAnavuM AgaLa calAvyuM, vikasAvyuM, vistAyu.' dharma sabhA'nI sthApanA dvArA temaNe dharmamAM pesI gayelA page aMgreje ahIM AvyA temanI joDe pazcimI saMskRtinuM AkramaNa dUra karavA bIDuM jhaDapyuM. A sabhA dvArA "manuSyajAtinuM eka kuTuMba ApaNA para thayuM. samAjanA dareka kSetra para tene dhasAro hato. che," "mANasa mAtra upara prIti rAkho,' "sarva dharmane sAkSI thaI ApaNo samAja te vakhate sAmAnya rIte rUDhicusta, rUDhi jaDa, vartI' vagere mAnavadharmane chAjatAM sAdAM ane laghu zikSAsUtrane sAmAjika rIte joIe to vibhakta ane dhyeyahIna avasthAmAM hato, pracAra karI lekazikSaNa ane jAgRtinuM temaNe kArya upADyuM. dharmanA jIvana baMdhiyAra hatuM tene aMdhazraddhAnI lIla paNa bAjhI gaI hatI. nAme kupAtrane apAtAM dAna baMdha karavA jhuMbeza uThAvI dharma sAro dhArnika ane sAMsArika sudhArAnI khAsa agatyatA hatI. pazcimI che paNa sAMpradAyikatA ahitakara che. mANasa janmathI nahi paNa saMskRtinA A AkramaNa sAme UbhA thaI baLavAna banavAnI jarUra kamathI zreSTha bane che ema teo mAnatA. eka sudhAraka tarIke teo hatI. aMgrejI vidyA bhaNI, temanA jevuM jIvana karavAthI ApaNe zAMta, nIDara ane u sAhI hatA. temane dhama e mAnavadharma hato. unnata ane baLavAna thaI zakIzuM evI mAnyatA paNa ghaNuM utsAhI temano AtmA-paramAtmA vivene mata zaMkaradAntane maLato jaNAya che. paMDitanI hatI. saMsAra sudhArA mATenA himAyatIoe aMgrejI teo jIva ane paramAtmA vacce tAdAmya saMbaMdha che tema mAne che. keLavaNI lIdhI hatI. maharSi devendranAtha, kezavacaMdrasena tathA rAnaDe Jain Education Intemational
Page #712
--------------------------------------------------------------------------
________________ F ha TelIphezana : 3810 3938 aMdara roDa, bhAvanagara. JO O (F* T Jain Education Intemational kuAM. nA rInA TAilsa mA2eka tathA plena gAlIcA Arsa sapheda tathA raMgIna madrAsa phALA par kATA sTona lAdI glejha TAima brAiDavela kArmorenDama brikasa ane kicana Tebala vigere, ~: saparka sAdheA : rInA TAIlsa [ mudde gujarAtanI asmitA IF ma rI vI sa TelIphona : 25742 rAjasthAna zrI kasa brIkasa phekaTarI. bAvaLA roDa, ( 7 mA. upara ) sarakheja-amadAvAda. 17/10, hArnIsena sala, beTAvAlA bilDIMga, kATa, muMbai-1. ( sarakAra mAnya IMTAnA vepArI ) mA. amRtalAla premacaMda R. B. F mArkAnI iMTe vAparavAne Agraha rAkho. phekaTarI : bAvaLA roDa, sarakheja. ophIsa: phatehanagara, cArabaMgalA sAsAyaTI, elIsabrIja, amadAvAda-7.
Page #713
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRtika sa dalA anya ]. jevAnI preraNA temane maLI hatI. A hilacAlarUpe prArthanA samAja che. zrI vi. 2. trivedI lakhe che ke chatAM gujarAtamAM dhArmika navaastitvamAM Avyo (1871), tenuM dhyeya eka bAjuthI zrI rA. vidhAna prArthanAsamAje karyuM. ane temanA agraNIoe pitAne vi. pAThaka lakhe che tema ApaNA pracalita dharmasaMpradAya ane dharmamAga che ane zodhyA pachI tene niSThAthI ane daDhatAthI phirakAonI dhArmika aMdhazraddhAne khaseDavAnuM hatuM, ane bIjI taraphathI vaLagI rahyA" ema kahI zakAya. bholAnAtha, mahIpatarAma va.nA A dharmane ekezvaravAdanuM sAduM svarUpa ApavAnuM hatuM. paraMtu A dizAmAM prayatno te hakIkatanI sAkSI pUre che, narmadayugamAM uttama AMdolananA mULa ApaNu dezanA lokonA AMtara mAnasa sudhI gayA dharmaviSayaka kavitA ApI te bhoLAnAthe ja. A prakAranuM zrI nahi hoI te lokasamUhanA mAnasane AkarSI zakayuM nahIM. zrI vijayarAya vaidyanuM vidhAna yathArtha che. teo prArthanAsamAjanA sthApaka viSNuprasAda trivedI lakhe che ke A AMdolana calAvanArA bhaNelA ane arvAcIna bhakti kavitAnA Adi kavi che. vedAnta vicAraNA kharA paNa paMDita kahevAya nahIM. temanA mAnasa abhimAnI ane dharAvanArane teo nAstika kahetA. temanA mate Izvara eka ane amaladArI hatAM teone kaDavAM veNu sAMbhaLavA paDatAM, jJAti bahAra sarvavyApaka che te sRSTino racayitA che. bheLAnAtha IzvarabhaktinA rahevuM paDatuM e kharuM paraMtu dharmasthApaka ke dharmasudhArakane sahana karavI ravIkAra kare che paraMtu tadaviSayaka bAhya vidhividhAne ke niSedhane te paDe tevI yAtanA ke titikSA e na kahevAya. e vakhatanA gujarAtI maMjara karatA nathI. navI keLavaNInA paripAkarUpe temanuM mAnasa samAjanuM dhArmika kaThADuM paNa temane phAve tema nahotuM. vallabha- ghaDAyeluM che. jJAtine teo baMdhanarUpa mAne che. gurUpUjA ke tavasaMpradAyanuM varcasva gujarAta para vizeSa hatuM. samAja vaNikamati ane pUjAne paNa virodha kare che nirguNa IzvaranI prArthanArUpe upAsanA vaNikavRttimAM paDelo hato. bIjo bhaktimAM meM te svAmInArAyaNane karavAnA matanA che. Izvara prArthanA-mALA tathA abhaMgamALA teno udAhato. ane temAM zuddha dharma tatva ane sadAcAra para vadhu bhAra mUkAte haraNo che. TUMkamAM temanI dharma vicAraNAmAM IzvaranuM ekatva, bhakti, nIcalA tharanA loko para tenI asara vizeSa paDI. zAMkara vedAnta ke sadAcAra ane paropakAra ema cAra bindue spaSTa dekhAya che." jemAM tarkanI pratiSThA hatI ane buddhine kase tema hatuM tenuM zuddha ane mULa suratanA paNa amadAvAdane vatana banAvI rahelA mahIpatarAma sAMgopAMga jJAna ghaNA ochAne hatuM. " brAhmaNe mAtAnI pUjAmAM paradezagamana karIne sudhAraka pagaluM bharyuM'. temanA mate Izvara sRSTikatAM rAcatAM ane vedAntanA pAM hAMkatA!' 'prArthanA samAjanI pAchaLa che ane ApaNe se tenA bALake chIe. teo sadAcAramaya jIvananA bhAratIya saMskRtine tiraskAratuM nahIM paNa tene prazaMsatuM ane tatkAlina himAyatI che ane kharA aMtaHkaraNapUrvakanI izvarabhaktine Teke Ape roga nivAraNa mATe mathatuM baLa hatuM.' A ja samayamAM cAlI rahelAM che temaNe pracalita AcAra-vicAra para prahAra karyA che. temanI be dhArmika AMdolanamAM AryasamAja ane thiyese phIkala sosAyaTIne lekhanazailI upadezaka tathA zikSakanI che. prAthanAsamAjanA cAra mukhya gaNAvI zakAya. svAmI dayAnaMda dvArA I. sa. 1875 mAM Arya samAjanI siddhAMte temaNe rajU karyA. (1) Izvara eka che ane te ja pUjya sthApanA thaI. temaNe mUrtipUjAno niSedha karyo, vedadharmanI utkRSTatA che. (2) nItipUrvaka premasahita Izvarabhakita e ja dharma (3) bhakti siddha karI- gurUkuLAnI sthApanA karI strI-zikSaNa mATe vyavasthA karI. eTale zraddhA, upAsanA, stuti, prArthanA ane sadAcAra. (4) bhakita temanI pravRttiomAM dalItone uddhAra tathA temanA zuddhikaraNane vaDe Izvara prasanna thAya che ane AtmAnuM kalyANa thAya che -mUrtisamAveza thAya che, keLavaNInA kSetre temaNe dhama, zarI2 vikAsa tathA pUjAne A siddhAMtemAM niSedha karavAmAM AvyuM nathI, paraMtu hunnarajJAnane mahatva ApavAnI himAyata karI. kanyA vidyAlaya, mahIpatarAma mUrtipUjA virUddha prahAro karatA. paraMtu zrI viSNuprasAda vidhavA gRho ane anAthAzrama sthApyAM. hindudharmanA punarutthAnane trivedI lakhe che ke 'hiMdudharma tatvaciMtanamAM durgArAma ke navalarAma paNuM ane dharmamAM kharI jAgRti ANI. yisephikala sosAyaTInI jeTalI gati mahIpatarAmanI nathI. jagata ane saMsAra mAyA che, sthApanA I. sa. 1878 mAM thaI. karnala elakeTa tathA meDama nAzavaMta che, mAtra paramezvara ja satya che, ema jANe saMsAramAMbleTaskI tenA sthApaka hatAM. teo paNa svAmI dayAnaMdanI asarathI rAgadevamAM mati ochI raheze ema durgArAma kahe che tyAre mahIpataprabhAvita thayA hatA. A saMsAyaTIe hindudharmane yama tathA rAma vedAntInI kapolakaSita vAtothI temaja vedAntane nAme pracalita adhyAtmavidyAnAM rahasya sUTa karyA. maNilAla dvivedI vagere tenA anAcArathI vahemAI ane uzkerAI jaI vedAntanA telamAM jIvanabhara sabhyo hatAM. 1881mAM AryasamAja ane thiyosophikala vicAradoSa ANe che." sosAyaTI matabhedane kAraNe alaga thayAM. gujarAtI sAtvimAM Arya mahArAja lAyabala keIsa dvArA zrI jadunAtha mahArAja sAme samAja ke thiyosakrie kaze nedhapAtra phALo Apyo nathI. tenI ekale hAthe bAtha bhIDanAra prathama paMkitanA sudhAraka zrI karasanadAsa sarakhAmaNImAM prArthanAsamAjano phALe vizeSa che. AcArya AnaMdazaMkarano abhiprAya ke thiyosophi e dharma nathI paNa dharmanuM phakta muLajIne paNa ApaNe ahiM yAda karavA joIe. gujarAtanA pramANamAM daSTibiMdu che e yathArtha che. thiyosophI tathA Arya samAja, brahmo A rasarASTramAM jAgRti ochI hatI chatAM tyAM paNa samAja sudhAro tathA samAja vageremAM dhArmika puruSa thaI gayA e vAta svIkArIe chatAM zikANupracAranuM kAma maNizaMkara kIkANI jevA sudhAraka dvArA thayuM na hatuM e noMdhavuM joIe. zrI rA. vi. pAThaka kahe che tema kahevuM joIe ke e samAje lekajIvanane dhArmika anubhavathI samRddha karI zakayA nathI. AnaMdazaMkara vidyArthI tarIkenI tejasvI kArakIrdi dharAvatA zrI ramaNabhAI bhAI dhruva lakhe che ke samAje dharma te jIvana nibhAve e nIlakaMTha temanA pitAnI prArthanA paraMparAnA custa himAyatI hatA. pauSTika khorAka nathI, paNa mAtra kaMTha bhIne kare evuM pAtaLuM pANI amadAvAda prArthanA samAjanA pAkSika "jJAnasudhA'nuM temaNe varSo Jain Education Intemational
Page #714
--------------------------------------------------------------------------
________________ 734 |hada gujarAtanI asmitA sudhI saphaLa saMcAlana karela. satata udyoga, kartavyaniSThA, vidvattA ciMtana buddhinika che, te narasiMharAvanuM ciMtana saundaryaniSTha che. ane dhArmikatAnA guNo temanA jIvanamAMthI apanAvavA yogya che. vicAravRtti ane kAryamAM teo sudhAraka che. vedAntanA bhAyAvAda advaita vicArasaraNInA teo virodhI hatA. punarjanmano siddhAMta tarapha kumaLuM valaNa batAvavAmAM teo ramaNabhAIthI judA paDe che. paNa temane mAnya nathI. raheNIkaraNImAM hiMdudharmanI TIkA ane "jIvana e temane mana zUnya rastabdhatA nathI paraMtu satata vahanazIla, khristI dharmanI barAbarI karanArAo mAMhenA teozrI eka hatA. vedAMtI saMcalana, rUpAMtara che. advaitamAM daita ane daitamAM advaita sAdhavAnuM maNilAlanA " sudarzana ' patrane teo " sAMsArika ane dhArmika viziSTa prakAranuM ane uttama baLa te prema, bhakti, premabhakti, premaunnatinA zatruga taraphathI pragaTa thatuM' sAmayika gaNe che. AnaMda pUrvaka bhakti." "jJAnathI je prabhu agamya che tene premanA taMtamAM zaMkarabhAI jene samanvaya kahe che, ramaNabhAI tene katrima ekavAkayatA saMta jhIlI zake che. ' vivartamAlAmAM teo lakhe che ke " prema pAya kadI nakArI kADhe che. teo mAne che ke vividha mato dharAvatA meLavyA pachI ene jJAnaviSaya banAvaze. bhaktimAM vevalApaNuM na hoya, zAstromAM ekarUpatA jevI ane virodhI vicArone aviradhI e ghelachA na bane" temAM saMyamanI AvazyakatA nirUpatAM teo batAvavAno prayatna kare e tattvaciMtanamAM deva che. zuSka tarka- lakhe che: "dhIre dhIre pIo, sAdhu, ajarA kaI e jarI na jAya, jALamAM aTavAvAnuM teo pasaMda karatA nathI. teo lakhe che ke bhAI vIrA !" ramaNabhAI zuddha vicAraka che. narasiMharAva diveTIyAnI satya zodhananI IcchA vinA khaMDanamaMDananA vAyuddhamAM kAlakSepa daSTi kavinI che. narasiMharAvamAM zuddha philasUphI nathI paNa te aMgenI karavA karatAM bIjA kartavyanI a yAre vadhAre apekSA che. IzvaranI mAhitI che, kAco mAla che. saMsAra sudhArAnI bhAvanA ane bhakitanAM teo traNa aMza gaNAve che. (1) upAsanA (2) ati paddhatimAM banne vacce sAmya che. ane (3) prArthanA. ane te traNeya temaNe saraLa rIte samajAvyA zrI maNizaMkara ratnajI bhaTTa 'kAnta) vedAntanA kaTTara virodhI hatA. paNa che. " dharma ane samAja nA be bhAgamAM lakhAyelA pustaka teo vyakta ekezvaravAdanA himAyatI che. IzvaranI bhaktimAM teo dvArA temaNe cintana pracura sAhitya ApeluM che. dharma, nIti, satya asIma zraddhA dharAve che. khristI dharma pratyeno temano pakSapAta e sarva emanAM mate IzvaranAM sthApelAM che, te vaDe kalyANa thAya, jANIto che. khristI tattva AryonA prAcIna dharmane punaruddhAra karaze sukha thAya e tene niyama che. te vaDe Izvara jagatanuM kalyANa evuM dRDhapaNe teo mAnatA. thoDo vakhata temaNe khristI dharma paNa kare che. dA ta " nIti vyavasthA karI izvare je, che mAtra tene aMgIkAra karela. Isu khristanI pitRtA ane manuSyanI baMdhutAne anukuLa vizva; navI vyavasthA karavAnI zakti nathI manuSyatva viSe teo svIkAra kare che. 'kAnta'nuM ciMtana gahana che, maulikatAnuM rahelA. " sadAcaraNa mATe, sata asata vacce viveka karavA mATe jJAna bIja temAM avazya jovA maLe che. pAzcAtya sAhitya ane tattvajJAnane ekaluM paryApta nathI. jJAnIne sanmArge dorI janAra baLa paNa Izvara temaNe UMDe abhyAsa karyo hato. temanAM khaMDa kAvyomAM akSayavAdanI kRpA ja che. AthI rAIno parvatamAM rAI kahe che ke " thAo jaNAya che. maNilAlanA "siddhAMtasAra'nuM temaNe avalokana karyuM che. tirarakAra vinAza thAje, nA eka thAje prabhuprItinAza. ' zrI vedAnta sAme temane virodha jo ke pAchaLathI meLa paDela chatAM ramaNabhAI mAne che ke kazvara pAsethI sadAcaraNanuM baLa meLavavA vedAnta paranA temanA AkSepo joie to mukhyataH mAyAvAdane ravabhAva upara kAbU meLavI sanmArge javAnI javAbadArI to virodha karavAmAM teo rAmAnuja, vallabha vagerene maLatA che. abheda manuSyanI ja che. sAmIpya muktine ja teo kharI mukti gaNe che. temane mana asata che kAraNa ke te mAnava anubhavathI virUddha bAbata prabhuprArthanAno hetu samajAvatAM teo kahe che ke " IzvaranI stuti che. abhedanA siddhAMtanA AdhAre nIti vyavasthA thaI zakatI nathI karavAthI tenA guNanuM smaraNa thAya, stuti karanAra manuSyane tenA pariNAme mANasa karmavimukha bane che tema teo mAne che. (jo ke - guNo yAda rahe che. " vedAMtI nAstika che tema mAnatA hoI teo AnaMdazaMkara jevA A prakAranA maMtavyonuM supere khaMDana kare che.) mokSa vicAra'mAM jaNAve che ke "vedAMtanA pakSanI carcA karavAmAM "huM brahma chuM evo sidhdhAMta te dhUrto ne duSTone lalacAvanAro che." eka aMtarAya hameza naDe che. huM brahma chuM, brahmathI juduM kAMI nathI, AthI ja zrI viSNuprasAda trivedI lakhe che ke "abheda bhAgane badhe eka avyaya brahma che ema kahI astittva ane brahmane paryAya bAliza gaNanArane ravIDanaborga jevAnI bAliza vAto devavANI rUpa karI nAkhI pariNAme tenA hovA na hovApaNAne samAna nirarthaka lAge che...kevuM viparIta ke svIDanaborganI satyamizrita triraMgI kriDAne gaNanAra te Izvara nathI ema kahenAra che. " mAyA ane ajJAna kAnta vedavAkya jevI gaNI ane vedavAka, je upara ciMtana karI beTI rIte samajI mAyA ane ajJAnanA svIkArathI vicitra philasuphee darzana racAM, te temanA upahAsano viSaya banyuM. siddhAMtonuM pratipAdana thavAno temane Dara che. vedAMtanA AvA kaTa pazcimanI mohanIthI ApaNA cittanI keTale sudhI vikRti thaI zake che Alecaka hovA chatAM temane AnaMdazaMkarabhAIe gujarAtanA jAhera tenuM A eka nidarzana che." jIvananA " sakaLa purUSa' kahI biradAvyA che. De. hariprasAda desAI - IsvIsananI 19mI sadInA aMtabhAgamAM jyAre prArthanA samAja, temane yogya a jali Ape che ke "teo badhI ja pravRttimAM joDAyA - Arya samAja ane thiyosophiTa vartuLo pUrabahAramAM potapotAnA ane kaTAI javAne badale ghasAI javAnuM emaNe pasaMda karyuM che.' le che.' sidhAMtanuM nirUpaNa tathA yogya pracAra karI hindudharmane zudhdha tathA narasiMharAva diveTIyAnI "maMgala maMdira khela'nI prArthanAmAM vyavasthita karavAmAM vyasta hatAM tyAre zrImad nRsiMhAcArya tathA zrImad ApaNane temanI hRdayavINAnA jhaMkAra saMbhaLAya che. ramaNabhAInuM nathurAma zarmA jevA AcAryo tathA paMDitAe bhAratIya tattva Jain Education Intemational
Page #715
--------------------------------------------------------------------------
________________ harikRtika saMdarbhamAM anya ] 735 ciMtanane dhvaja vadhu ne vadhu ucce pharakAvavA mATe yathAzakti prayatna rojanIzI rAkhavAnI temane Teva hatI. mahAtmA gAMdhIjI zrImad karyo che, "mahAkAla' mAsika dvArA zrImana nRsiMhAcAryuM bhAratIya rAjacaMdrathI atyaMta prabhAvita thayA hatA. teo lakhe che ke "hindu tattvavidyA ane yogazAstramAM rahelI khUbIo tathA camatkRtione dharmamAM mane zaMkA pedA thaI te samaye tenAM nivAraNamAM madada karanAra te zAstra para AdhArita tathA buddhi pramANita che te darzAvavA zrImadda hatA...meM ghaNAnAM jIvanamAMthI ghaNuM lIdhuM che paNa sauthI vadhAre athAga zrema karyo. temanuM vizALa ziSyamaMDaLa UbhuM thayuM. jene keInA jIvananAMthI meM grahaNa karyuM hoya to te zrImadanA jIvanamAMthI." zreyasAdhaka adhikArI varga tarIke oLakhavAmAM AvatuM. rAjyanA rAjacaMdra pratyenI gAMdhIjInI A bhakti temanA sAhitya karatAM temanA adhikArIo tathA zikSita varga temAM joDAyela hatA. zrImana pAramArthika jIvana pratye vizeSa che. zrImadanI kRtiomAM jainadharmAnA nRsiMhAcAryanA putra zrI upendrAcAryo tathA "vizvavaMdya 'nuM mAnabharyuM siddhAMtanI saraLa samajaNa ApatuM mekSamALA, bhAvanAbedha, birUda prApta karanAra zrI choTAlAla jIvanalAla mAstare zreya:sAdhaka- AtmasiddhizAstra vagere svataMtra graMtha uparAMta lekho tema ja varganuM kArya prazasyapaNe AgaLa dhapAvyuM. hindu dharma-karmanI paraMparA mumukSonA lakhelA patrano samAveza thAya che. dharma, tattvajJAna, sajIva karI. A ja prakAranI sevA saurASTramAM AvelA bIlakhA gAmamAM vyavahAra ane sAdhanAne lagatA zrImadanA vicArone praznottararUpe AnaMdAzrama sthApIne zremana nathurAma zarmA paNa karI rahyA hatA. goThavIne temanA nAnAbhAIe "rAjaprazna' nAme graMtha prakaTa karyo che. temane ziSyavarga paNa bahoLo hato. sAmAnya bhaNelA vargane paNa tattvajJAnanA mahAna ane gUDha praznone saraLa tathA pravAhI ane samajAya tevA yuga, vedAnta ane karmakAMDa AdinI sAdI samaja racaka bhASAmAM vyakata karavA te mahAprajJAvAnanuM kArya che. jema ApatAM pustako lakhI temaNe gujarAtanI uttama sevA bajAvI che. akhAnuM 'akhegItA' ke dayArAmanA "rasikavallabhane AsvAda karavo zAMkavedAnta ane brAhmaNonAM saMdhyAvaMdanAdi nityakarmane sumeLa hoya te anukrame vedAMta Adi tathA bhAgavatanA bhakitasaMpradAyanA sAdhavAne temaNe sAro prayatna karyo che, pariNAme sAdhAraNuM bhaNelA dhama graMthono abhyAsa Avazyaka che tema zrImannA lakhANonA brAhmaNa varga temanA tarapha khUba AkarSAya. "brahma rasAyananuM sevana AvAnI pUrvataiyArIrUpe jaina paribhASA tathA jaina tattvajJAnanuM karavA IchanAre saguNa brahmanuM dhyAna dharavAnI jarUra para temaNe pUva jJAna hovuM jarUrI che. zrImannA jIvanamAMthI cAra cIjo bhAra mUkyo. A prakAranA sevanathI manuSyanA aMtaHkaraNamAM rahelA ApaNe zIkhI zakIe chIe. 1. zAzvata vastumAM tanmayatA 2. ajJAnano ane temAMthI nIpajatA sarva vikArone nAza thaI jAya che. avananI saraLatA, AkhA saMsAra sAthe eka sarakhI vRttithI ane pariNAme mANasa kRtArtha banatAM pachI tene kAMI kartavya bAkI lI katavya bAkI vyavahAra vyavahAra 3. satya ane 4. ahiM sAmaya jIvana. "AtmasiddhimAM rahetuM nathI." zrImana nRsiMhAcArya tathA zrImana nathurAma zamonA zrImade mukhyataH AmA viSayaka cha mudAnI carcA karI che. 1. bahoLA ziSyavargamAMthI ApaNane nAmAMkita sAhitya sevaka, hiMya sevakI, AtmAnuM svataMtra astitva 2. tenuM niyatva-punarjanma. 3. karmakAva agresara ciMtaka, suMdara lekhake tathA keLavaNIkAro paNa maLyAM che 4. karmaphaLakatRtva 5. mokSa ane 6. mokSaprApti mATe tema ja keTalAMka suMdara pustaka paNa maLyA che. (zrI ramaNalAla va. upAya. teoe sa cAM sAdhakanAM lakSaNo, sagurunA lakSaNe vagere desAI, zrI nAnAbhAI bhaTTa, zrI dhUmaketu, gijubhAI vagerene ahIM suMdara rIte varNavyA che. mumukSa ane matAtha vacceno bheda darzAvatAM gaNAvI zakAya. ) zrI choTAlAla (mAstara) nikhita "ginIkumArI', teo kahe che ke savaLI mati te mumukSa ane avaLI mati te zrI na de. mahetA kata hinda tattvajJAnane itihAsa ' tathA zrI matAthI pa sukhalAlajI kahe che ke dharma ane tattvajJAnanA abhyAsa upendrAcAryanAM dharmapatnI likhita "vizvavaMdyanuM carita darzana' vagere kramamAM egya sthAna pAme e "A masiddhi' graMtha che. abhyAsIpustako lakhAyAM. ne tenuM anuzIlana karavAthI dharmano marma avazya maLI rahe che. saurASTramAM morabI pAse AvelA vavANIyA nAme gAmamAM saMvata zrImannA zabdomAM-'nizcaya sarve jJAnIne, AvI atra samAya, 1924nA kA. suda 15nA roja zrImad rAjacaMdrane janma thayo. dharI maunatA ema kahI, sahajasamAdhi mAMya (118)' AtmAne mokSa bALapaNanuM na ma rAyacaMdabhAI vaiSNava tathA jainadharmanA saMskAro batAvanAra paNa AtmA ja che. vividha dharmo e te vADAo che. bacapaNathI ja temanA para paDelA. Izvara tathA avatAre viSenI mokSaprApti ja jene mana puruSArtha che. tene kaMI dharmanuM tilaka temanI bhaktinAM bIja vavAyAM. bacapaNathI ja smaraNazakti ghaNI lagAvavAnI jarUra nathI. akho kahe che tema "sUtara Ave yama tIvra hatI. prakhara buddhizALI tathA tejasvI premALa vidyArthI tarIkenI tuM rahe, jyama tyama karIne harine lahe." zrI kAlelakara kArakIrdi hatI. prekSako samakSa avadhAna paNa karI batAvatA. "avadhA' lakhe che ke "jemane darzanazAstranI abhirUci nathI, philasUphI eTale eka vakhate aneka kAryomAM lakSa rAkhI smRtizakti ekAgratAnI pratye jemane aNagamo che teo zrImanA lakhANamAM dIrghaabhUtatA batAvavI te. vIsame varSe gRhasthAzramamAM pravezyA paNa kALa sudhI vakhate TakI na zake. paNa rAjacaMdranI pAramAyi katA, citta kyAMya coMTe nahIM. teo aMtarmukha vRtti dharAvatA hatA. tIvra jIvana tatva zodhavAnI ekAgratA ane jIvana satya saraLa karavAno AtmamaMthanamAMthI pasAra thatA hoI tyAga, vairAgya tathA tattva- Agraha e traNa vastu temane A karyA vagara rahe nahi". zrImad jIjJAsAnI jAgRtine teo rokI zakI nahIM. zarUAtamAM kariyANAne rAjacaMdra mumukSu maMDaLa-agAsa taraphathI smArakagraMtha tathA bIja vepAra tathA tyArabAda jhaverAtanI peTImAM joDAyA paNa AMtarajIvananA aneka pustake bahAra paDyAM che jenuM anuzIlana mumukSa mATe ati vikAsa to vaNathaMbhyo cAlu ja rahyo. dharmagraMthanuM satatuM vAcana karatA, upayogI nIvaDe tema che. ApaNI bhAvanA paNa baMdhane bhedIne Jain Education Intemational
Page #716
--------------------------------------------------------------------------
________________ ! hada gujarAtanI arimA samAjamAM dhana, sattA ane paMDitAInI ja pratiSThA karavAthI mULa utpAdana ghaTaze. tema thavAthI to moja, vilAsa ane svachaMdI jIvana mATenI IcchAo vadhaze. pariNAma e Avaze ke, kaI zrama karavA icchaze nahi. sukha sagavaDanAM sAdhano mATe to sakhata ane satata zrama joize. kAma game te prakAre thAya paraMtu te cokasAI ane pratiSThApUrvaka haze to ja te saune upayogI thaze ane temAMthI ja ApaNI saunI sAcI pragati thaze. "gujarAtanI asmitAne zubhecchAo dhIrUbhAI gulAbacaMda kApaDIA 4.. imekSa InDiyA kerporezana dArUlamuluka, ra6, hArve roDa, gAmadevI, muMbaI-7 dhI bhArata Ayarna enDa sTIla inDasTrIjha rUvAparI reDa, bhAvanagara, zubhecchA pAThave che zrI bhagavAnadAsa kAntilAlanI ku. (kalotha maracanTa) 38, navI galI, muLajI jeThA mArakeTa, muMbaI naM. 2 (B. R) Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #717
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRitika samA ka/ mahApururvene padha hiMgavAnI ja chaeN ne evA apUrva avasara bhAve e mATe nigraMtha thavAnI jarUra che teA ja sa chaMdIne bhapuane pa vicarI zakAya. ! paraMtu te zakya ane aMte zrInanI mAdaka bhASAMtara saMbaMdhanA tIkSNa baMdhanA nakathA, jemAM paMDita yuganA agraNI sAkSaravarya-ASTA te zrI geAvanarAma mA tripAThI temanI kRttiomAM sAtIcaMdra mAnavAno ra bAga, snedamudrA, sAyana, adhyAbhavana, lIlAvatI dayArAmano ahAdeva, Classical poets of gujarat/1 mukhya che, paraMtu temano Atista to che sarasvatI, mAM teoe mIta, prITa, kriSna ane saMskRta maitrImAM pUrvapazcimanA saskRtinA saMdha, gRhasaMsAra ane tad viSayaka vicArAnI talasparzI mIhiMsA, rApara, dharma, tattvajJAna, kayANagAmanI paiAnA che. viSayA carcA che. saMskRta tema ja agrejI sAhityanA temanA uMDA abhyAsa hato temanI kRniomAM Apane Si ane gaMbhIra ciMtananA parigaya thAya che. pratiSThA, prarniyA ane tyAgamAM pati yugamAM thaI gayelI aneka nAmAMkita vyakitamAM temanu gauravabharyu` ane viziSTa sthAna che. carotaranA gharasAranA, muMbaInA matavA kAMkSI khAna ane bhAvanagaranI paDI zanItino para temane barAbara beThA hatA.' zrI viSNuprasAda trivedI lakhe che ke gAMdhIjI pahelAM koi vyakitae gujarAtI samAjane paryeSaNa lasita sAhitya saunya dArA sAravAmAM ananya sAdhAra . tu hoya ta te maharSi gAvadhanarAme......sabhara jIvananuM vaicitrya ane vaividhya temanI kalAthI vasthita rIte puraskRta ane zAnvita thayuM che.' zrI dha,rUbhAI ThAkara lakhe che ke 'sAkSara jIvana tathA adhyAtma mana jevA A dAnika che. ge vadhu nAmanA sajja jJAnaya ane mautika ci MtanabaLanA sattvapUrNa nirbhrAne che. zrI vindanA pUrNa yAga pahelAM geAvanarAme triyAga pratyeAdhyA che. lakSyAlakSya yogIo jIva, Izvara ane brahma e traNanu advaita kama ane jJAnayeAgathI sAdhe che.' sAmAjika rAmAne toDavAno udyamI sudhAraka ane svadeza vacala sadAtIone govardhanarAma anurodha karyuM. 'Martyrs of Truth, Righteousness and purity | it is resultless and needlessly dangerous to delve these hollow crumbling all absorbing hillocks. Follow rather the lights that have created them. Bring out the rich chemicals that will melt and not destrog these sandy piles' khn h sAdhya karI, e parAmAM tamArA AyuSyanA sarva azane TremI dejo. " A yajJanA garavA RSi te gAvanarAma hatA. biriya yuganAM vaidAnane jIvana mATe nAra gujarAtI citaDa ane vidvAnomAM gokuLajI prathama che sarasvatI premI gokuLajI jhAlAne paMcadazI, vedAnta paribhASA vagere graMthAmAM khUba ja UMDa rasa hato ane tenuM mana taise niSThApUrvaka karela che. nAna emanuM jIvana-baLa hatuM. bhAvataranA gaurIzakara ojhA ane zAmaLadAsa banne vedAntI kArabArIyonA saLa gAkuLa guru jevA hatA. gokuLajInA mate vedAnta ApaNane vana vimukha nahi paraMtu zuddha bAra ane karyaprati abhimukha karyo che. sAmAnane ane adgir upAdhine bahu saMbaMdha nathI. tattvajJathI brahmAtmakaya-vakhAdhe sukRti vivekajJAnavAna adhikArIne jJAna dvArA parama puruSArthanI yAgamAkSanI prApti thAya che. zrI manaHsukharAme sujJa geAkuLacha jhAlAnA jIvanacaritramAM zAMkaravedAntanu TrakamAM nirUpaNa kareluM che. jemAM vinA ane samaja dekhAya che. putranuM nautrika ciMtananu. navIna pradAna nathI. jo ke sAra nIti viSe kama viga Apane manasukharAmanA jAya'mAM jAya che. karavAnuM zrI nAnAlAla ane kavi premAnaMda gujarAtI kavitA sAhityanA e uttu Mga zikharA manAyA che. premAnada paralakSI che, nAnAlAla AtmalakSI che. AskRtinA saMdezavAhaka A krAnta kavioe bhAvI gauravamAthA gAI che. kavitA ane darzanathI nAnA bALe jagatane bhIMjavyuM che. kavi mithyAvana jIvatA nathI. rAgaTamaya sasArane navI rIte apanAvavAnI saundarya dADA te Ape che. nAnAlAlanuM vyaktitva nirALuM che. prema ane bhakti temanA svabhAvanA mukhya bharo ane temanA kAnanA pradhAna viSayo tA. e die temanuM pramasakti' takhallusa sAthe hatuM. temanAM cAritryanI noMdhapAtra bArAmAM tAtA, nikhAlasatA, niHsvAyattA, nIDaratA ane sAmimAna gaNAvI zakAya. temanI kArI khumArIthI temaNe sahana paNa sAthe evu karela paraMtu gurjara sAhitya ane samAjanI temaNe sAbAsa evI sevA banavI ke lokoe temane 'kavi samrATa' ke 'mahAkavi'nAM birUda ApyAM ane vivecakAe temane arvAcIna yuganA sarvottama kavi karAvyA, zrI maNilAla nabhubhAi dvivedIne gujarAtanA zuddha tattvavicAraka ane prathama pUrNa philasUpha kahI zakAya temanA ciMtane vAcaka varganA cittane rapa tene saMtApa ApyA. teo zAstra sAmAnya kAne koI rIte janatA janArdananI sevA karanAra temanA kalyASTra viSe hamezAM ciMtita rahenAra yeAgIputo vananI ane jagatanI tene mundra mAnI upekSA karatA nathI....... munnagirinA sAdhuo paNa niSTha, dezahitaciMtaka tema ja dharmAMzodhaka hatA. dharmane sudhArAthI thayelA buSita vAtAvaraNuAM temanA kAja abhyAsa cAlela lemAM jyAre teo abhyAsa karatA hatA tyAre ja temane lAgeluM dudha, nIti tathA sudhArAnA tattva viSeno nirNaya karyo vinA temanI keMgI sukhamAM ke nizcita bhAge vAnI nathI. vizALa sasArano tyAga karatAM hatAM. lAkakSAmAM prazna hatAM. Aja sAmAna, ucca budizakti ane uMDI dezabhakti dharAvatA gujarAtanA pAsethI kAyamanI vidhi savatIcaMdrane maLI rahe che. navA yuganA vidhAyakA ane nahAvIrAne govardhanarAmane saMdeza che ke 'sarvathA adhyAtmabaLamAM acaLa rahI, tamArA mahAyajJanA vidhimAM akhaMDa ravI, sattAthI pravRtta rahI, e yajJanA atithi mAtranuM kalyANa A sapute bhAratIya darzananA abhyAsa karyo ane pAzraya dA sAthe temanI tulanA karI. zAMkara vaijJAntanI temanA para prADha asara paDI che. A sadhaLuM brahma che, mANasane parama puruSArtho brahmarUpa banavAmAM che. khA saMcAnubhava tene dhIre dhIre cAya che. dharmanu
Page #718
--------------------------------------------------------------------------
________________ 93 meM bhUta gujarAtanI marinanA nAtha bhaTTe te saMgrahane 'gujarAtI sAhityanA sarvAMttama nibaMdha DAra' karI navAya che. jaina bArAmAM saDAyela chapAvavA yeAgya uttama hastalikhita pratAnI yAdI karI vaDAdarA rAjyane temaNe suprata karela. prAcyavidyAmaMdira tathA gAyakavADa eriyenTala sIrIjhanI sthApanA mATenI bhUmikA AthI taiyAra thaI. pramANamAM nAnI vaye gujarAtanI dharatI parathI vidAya lenAra zrI mAisanuM pAna vedAMta pa hita ane tattvaciMtaka tarIke haMmezA meokharAnu raheze. vyavahAranA zrI mAnadarzakabhAi dhruva mAinA uttarAdhikArI che. maniyAne te peTa vidyAbaMdhu bhAve che. zrI makSiAlanA 'siddhAMtasAra'nA vAcana bAda teo temanA tarapha vadhu kheMcAyA. 'sudarzana' tathA 'priyaMvadA'nA pAchalA akaiA pazu khAsa magAvI vAMcI gayA. philasuphImAM tene kevalAdvaita upara zraddhA che, ane advaita vedAntane te dArzanika ciMtananuM zikhara mAne che. mAthu sanA hRdayamAM jIva, jagata ane izvaranA bArAmAM je je gaMbhIra prazno haoN , tathA bhAkakaNA vRdbhave che te badhAno khulAso karavA e temanA mate dharmaneA sAmAnya uddezya che. dharma e manuSyane svabhAvasiddha che tathA atyaMta jarUrI paNa che. AdhyAtmikabhASAmAM je artha tenuM ja TUMkuM nAma dharyuM.' jIvananI sAthe nira sabaMdha dharAvI je dharma vyApa eTale ke sarpa dezI (Absolute, universal, all-sided) deya te sarvotkRSTa, dha e mAtra kriyArupa ke bhAtra vicAra (tarka ) rUpa ke mAtra hRdayanA bhAvarUpa nathI. dharmamAM A traNeyanA adbhuta samanvaya prAya che. te lakhe che ke--manuSyane svAbhASika rIte ja jJAnanA prakAranI kartavya bhAvanAnI ane zramabasanI jarUra che, e traNe bhIMcyo tyAM sudhI pUrI na paDe tyAM sudhI dharmanuM prayAjana sa`pUrNarIte siddha thayuM na gaNAya.* ravipAka lakhe che ke pama te emane mana pra jIvananI ekAda zakti ke ekAda khUNA ke pradeza nahetA- e samagra vanavyApI dRSTi hatI.' lakSaNa ApatAM te jaNAve che ke 'anaMta avikRta paramAnaMda pAmavA mATe manuSya buddhimAM je vAzAvi traNA che te dharma' dharmAM mAnava AtmAnuM UMDuM rahasya che, ane tenA upara enI sa pravRttinA AdhAra . dhama vihIna nIti temane kRtima jAge chaeN. te teA kahe che ke dharma sArA teA pravRtti sArI. te prAcInanuM anumAna kare che chatAM prAcIna pA tarapha temanI jaya. AMdhaLA bhakti mAtra nathI. jema vivekAnada kahyuM ke vedAnta nivRtti upadezanuM nathI. tema zrI miyAga paNa mAnatA ke gAnta be nivRtti ane niaizrvanA jJAnamArga nathI. manabhAvatA temane mana vaLa mukhya jALa ke khaMDanamaMDanatI mithyA pravRtti nathI paraMtu prema ane kavyanA pAyA para racAyelI imArata che. temanAmAM A antaH karaNanI vedanA ApaNune jaNAI Ave che. temanI sAmAjika vicAraNA bhaktikSI karatAM samAjalakSI vizeSa che, samAjane teo vizvavyavasthA ane yAjanAnA eka avibhAjya aMga tarIke gaNe che. vAstavika jIvanamAM muka kharo bhedanA anubhava dharAvanArAM baLAmAM prema, maitrI, karuNA, anuka MpA, sneha, vAtsalya, bhaktibhAva va. premanAM ja rUpa che. paramatattva brahma paNa prema svarUpa ja che. Atma nimajjana, premajIvana, abhedemi vagere saMgraheAmAM temaNe prema ane tanAM gAna gAyA che. tenA vakhe prema, kyA, snela, maitrI Adi sthULa badhAmAM paNa je je Ana Ave che, te te AnaMdanA parama praka anubhavAya e abhedyanuM svarUpa che." temanI gajhalAmAM paNa A vastu caritArtha thatI jaNAya che. te meddAne ja manuSyanI sarva pravRttionu dhyeya mAne che. Atmazana e ja paramasukha che. jeTalu" nAnAva, jeTalo jo te mA mithyA tathA duHkharUpa che. jagatamAtra, samagra vyavahAra du:khathI bharelA che. jene AtmAnA nirvikAra ane samaya svarUpanuM--abhedanu sAnubhava bhAna che tene kadASi duHkha che ja nahi. 'abhedAnubhAva, sarvAtmabhAva ke brahmabhAva ke mekSa abhAvAtmaka nathI paraMtu bhAvAtmaka che. te mAnA sadAca nahi paraMtu tenI ati sUcave che.' temanA mate, 'sAcu' Atmanivedana teA peAtAnA AtmAmAM je bala, vI, sAdhana, jAti Adi DhAya tene kaoNMba dvArA samaSkriya paramAtmAne upahAra karavAmAM siddha thAya che.' (dhamabAdha), jIvathI kara nAna jinna che ema mAnanArA darzanAnI mahivAle TIkA karI che. prema kSaNA rUpa ktine temanI vicAraNAmAM sthAna che. temane mana premalakSaNA pati ke parAkSa da rUpa jJAna e anne eka ja ajJAna ane kalpanA e enuM ja pariNAma hAta teA jJAnanI vRddhi sAthe che ne temAMnA eka sAdhanathI chadma jJAna sabhave che. temanI kRti-enu naSTa thavA tarapha ja vat dAMta, pazu sthiti ApaNe kaiTI AmAM siddhAMtasAra, sughdhana mAdhi yu lekhanIya che. siddhAMto e chIe. jJAnamAM hiM thatAM mANasanI dharmavRtti vadhu tIvra, sAra'mAM temaNe bhAratIya tavamAnane vikAsa AlekhI prAcIna sateja ane gaMbhIra banatI jovA maLe che. mAdhama ja vivadha thavAne lAyaka che te rakta siddha karavA samagra jIvanamAM vizvaracanA ane jIvana vyavahAranI pAchaLa kAI prayatna karyo che. prAbhu vinimaya' dvArA temaNe yAga tathA guptavivAekatAnuM tattva raheluM che tevI temane avicaLa zradyA che. vizvamAM biMdhano sa ta karyo, jaDavAdanI vadhanI nI akSara racavA saMvAda, vyavasthA ane niyama sthApanAra koI tattva haze ja. cetana temaNe cetanavAdanu sthApana karavA prayatna karyAM Mouism or ane acetana padArthane astittvamAM lAvanAra temanI prattionu Advaitism tathA Imitation of S'amkara va. pustako prabhavasthAna kAi tattva haze ja. AnaMdazaMkaranI A zraddhA tarkazuddha dvArA temane bhArata bahAra paNa sArI kIrti sAMpaDI. meTI vayanA che, tattva vicAramAM buddhine te svIkAra kare ja che. A samagra jJAsuo mATe temaNe sana gadyAti'mAM lekhA pyA. viSa vizva jevu hRdaya che evA cyAtmA-paramAtmAno svIkAra karavA joie. temanA lekheAmAM tattvajJAna ane dharma abhinna vhAya ema bannenI carcA jovAmAM Ave che. pAzcAtyeA bannene bhinna mAne che ane bhASAmAM e azinna che, tene tarka rASa ke vicAra pragatinI upa gaNe che. enA khuAse zrIdhruva e rIte Ape che ke pazcimanI philasUphImAM dharma ane visaNI bannenA udbhavasthAnA (kanu pelesTAina ane bInanuM prIka) ane kALa biba che. teo lakhe che : dharma e ko
Page #719
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRtika saMdala manya ] 719 sarvamUlInuM mUla temAM Atmabuddhi keTalI rahI che te upara pratiSThita che. paNa ektAne-saMsAranA praznamAM saphaLa viniyoga karyo." zrI aparokSAnubhava e temanA ane jIvananuM parama dhyeya che. nItinI trivedIne je bAbatanuM duHkha che temAM ApaNo paNa sUra purAvIe bhAvanA emAMthI ja niSpanna thAya che. zAMkara vedAnta viSe ke gujarAtanA ciMtana ane darzana kSetre AgavuM pradAna kasnAra AvI sevAtA bramanuM paNa teo nirasana kare che. jJAnI e karmI paNa che. pratibhAsaMpanna sAkSara vyakti pAsethI koI paripUrNa darzanakArane, vaLI jJAna ane bhakiAne paNa paraspara apekSA rahe che. sAcA rUpamAM navesarathI jIvanane avakanArane prakaraNa graMtha eke ya na maLyo. bane eka ja che. mokSarUpa mahApuruSArtha paNa e dharma sAthe AntarU tattvajJAna tathA dharmaviSayaka prakIrNa lekhe, carcAo, avalokana ane jIvaMta saMbaMdhathI joDAyelo puruSArtha che, dharmane niSedhaka vagerene samAvate " ApaNe dharma ' nAme rA. vi. pAThaka dvArA puruSArtha nathI. temanA mate " dharmanA antaHpravezathI artha ane saMpAdita Akara graMtha che. kALa sarojana ane pavitra bane che. vyaSTi emane mana samaSTine paMDitayuganA dharmatattvaciMtana pachI je gAMdhIyuga zarU thayo temAM bhAga nathI paNa aMga che. samAja, nItirIti, keLavaNI, sAhitya, ApaNane mAnavadharmanI zreSThatAne vicAra mukhyataH sthapAyelo jaNAya rAjakAraNa va. sarvapranemAM teo dharmane kendrasthAne rAkhI vicAre che. che. gujarAtI sAhityamAM Amavargane agrasthAna maLyuM ane pariNAme abheda,' ' prema' va. zabdane durupayoga karI ajJAna ane pAkhaMDa sAhityamAM je asapRzyatA hatI te dUra thaI. sAhityanA sarvaprakAronuM vadhAratA kama kAMDIo prati temane tiraskAra che. "paramAtma buddhithI gAMdhIdarzana e preraka baLa banyuM. vizvaprema ane mAnavatAnA saMdeza je prema uchaLatA nathI te laukika che ane tene brahma sAkSAtkArarUpe dvArA temaNe kavio ane vArtAkAronI daSTine vyApaka stara para mUkI samajavAmAM vyakti ane samAjane nukasAna thavAnI zakayatA che. ' dIdhI. svayaM gAMdhIjInAM lakhANa jotAM ApaNane e vAtanI pratIti A jagata mithyA che, mAyA marIcikA che evA khyAlane teo thAya che ke temAM vividha prakanone AvarI levAmAM AvyA che. spaSTa karatAM lakhe che ke " bhAyAvAdanuM ema kahevuM nathI ke A keIpaNa viSaya-sAmAjika, dhArmika, keLavaNI viSayaka, Arthika ke jagata dekhAya che te nathI dekhAtuM; paraMtu enuM te vizeSajJaH kahevuM rAjakIya-game te hoya paraMtu tenI carcA theyagAmI, saraLa zailI che ke A jagata dekhAya che te, brahmadarzana thatAM jagatarUpe nathI tathA sAdI bhASAmAM ane lekenA hRdaya soMsaravI utarI jAya tevI dekhAtuM.....vaLI jagatane AvibhAva mAtra mAyA ja nathI; paNa temaNe karI che. brahmanI mAyA che. ane e brahmano vikAra ke bahibUta kAryo nathI, zrI rA. vi. pAThaka kahe che tema " TUMkA vAnA te gAMdhIjI paNa mAyA che. Ama mAyAvAdI jagatathI para tattva svIkAre che, lAkAra che. tatvajJAna jevA gaDha vi. upaniSada ane gItAnA ane e para tattvane jagata sAthe vastu-sthitimAM temaja jJAnamAM gUDha artho paNa temaNe saraLa rIte rajU karyA che. dharmamaMthana, vyApaka kharuM jotAM avizleSa ane tArkika saMbaMdha che ema mAne che. " dharmabhAvanA, anAsaktiyoga, gItA saMdeza, kharI keLavaNI. mAro TUMkamAM " mAyAvAda' ne je sAmAnya artha " minhAvAda " karavAmAM samAjavAda va. pustakomAM tathA " harijana, ' ' yaMga inDIyA, ' Ave che te khoTo artha che. De. rAdhAkRSNana paNa Aja prakAranuM 'navajIvana' va. mAM lakhelA prakIrNa lekhamAM ApaNane temanuM maMtavya dharAve che ciMtana tathA darzana jovA maLe che. gujarAtI patrakAratvane paNa temaNe maNilAla temaja AnaMdazaMkara banne saMskRta premI, svadezavatsala eka nIDara daSTi ane satya ane sattvazIla nakkara ciMtana Apela che. dharma ciMtako che. bannenA vicAramAM sAmya che. zrI rA. vi. pAThaka daridranArAyaNa (kheDUta) mAM temaNe prabhunAM darzana karyA che "satya e lakhe che ke " bannenI zraddhA ane nirupaNuM paddhatimAM samAnatA che. ja Izvara che' ema kahevAmAM satya prati temane agAdha prema jaNAI bannene zAMkara vedAnta para zraddhA che. banne dharma ane tattvajJAnane Ave che. IzvaranA astitvane anubhava, tenI niyamita prArthanA, abhinna mAne che. bannee hindu dharma ane philasUphI upara thatAM tenuM nAma smaraNa, sarvadharma prati sama khAva va temanAM cittananAM AkramaNa sAme tumula yuddha kareluM che, ane bannee hindudharmane vanathI abhinna evAM aMgo che. AryadharmanA maulika sidhdhAMtamAM tenA sauthI vizALa rUpamAM joye che." chatAM bannenI vicArasaraNImAM ane khAsa karIne satya ane ahiMsAnA amodha zastromAM dAkhavelI je bheda che te noMdhatA zrI rA. vi pAThaka lakhe che ke "maNilAlanA asIma zraddhAthI ane tenA dhyeyaniSTha vyApaka pracArathI temaNe dharma mantavyamAM keTaluMka DahoLANa ke bega hato. dharma mantavya sAthe bhAratamAM no prANa pUryo. sAhitya khAtara sAhityanI upAsanA keTalIka agamya vAta ane siddhio uparanI zraddhA paNa Ave che. temaNe kadI karI na hatI emanI AtmakathA, vividha viSayo paranAM zrI AnaMdazaMkaranI dharmabhAvanA sAvaMta zuddha che. prANAyama Adi emanAM pustake tathA nibaMdha, vyAkhyAne ane lekho tathA temaNe prakriyAo game teTalI upayogI ane nirdoSa hoya to paNa tene lakhelA patro-A emanuM sAhitya. aneka kSetromAM emaNe navIna dharma sAthe saMbaMdha nathI evuM temanuM bhantavya che." zrI AnaMdazaMkaranuM prayogo karyA che. anukaMpA, nirbhayatA, rASTraprema, nItimattA, saMyama, dharmacintana e lekhanA aMtabhAgamAM aMjali arpatAM zrI vipazu- sevAbhAvanA, sarvodaya, vizvaprema, sarvadharma samabhAva ane dalitavarga prasAda 2. trivedI lakhe che ke " zaMkarAcAryanA mAyAvAdane raja ceTI taraphanI temanI savizeSa sahAnubhUti-AvI unnata udAtta bhAvanAo hatI, te AnaMdazaMkare kheravI nAkhI. tenI samajaNa maNilAlanA adhikAra pramANe temaNe bhAratavAsIomAM pragaTAvI adhArmika pravRttitaravavicAra chatAM jhAMkhI hatI te emaNe vizad karI mAyAvAdanI othI ubharAtA A saMsAramAM kaleza ane saMtApa vadhI paDyAM hoI nIti niyame sAthe saMgati batAvI- abhedavAdana-samAnatA nahi satya ane ahiMsAne prAraMbhamAM muzkela paraMtu aMte sukhaprada ane
Page #720
--------------------------------------------------------------------------
________________ || hada sujarAtanI asmitA garavI gujarAtanI gauravavaMti sahakArI saMsthA zrI rAjakoTa jIllA sahakArI kharIda vecANa saMgha lI. bharapAI thayela zerabhaMDaLa vArSika napho : : rUA. 65100-00 rU. 70056-12 be karoDathI vadhu kiMmatanA rAsAyaNIka khAtara temaja daza lAkhathI vadhu kiMmatanA phepharIka khAtaranuM veMcANa karIne harIyALI krAMtimAM gaNanApAtra namra phALe dhAvela che. bhUpendra roDa, rAjakoTa. phona : 24839 grAma : DIselapara pravINabhAI ma. maNIyAra menejara goviMdabhAI je. paTela ramaNIkalAla ke. dhAmI adhyakSa pramukha
Page #721
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRtika sa darja kanya ] 741 5. . kalyAkArI e zAMti ane paramasukhane mAme temaNe sajhADyo. jyAM vera che tyAM nAza che, ' prema ja ApaNane parasapara tathA "saMsAranI bhulabhulAmaNI, dharmanA aTapaTA vividha prakA, Dagalene Izvara joDe bAMdhe che. ahiMsA ane prema eka ja DhAlanI be bAju pagale UbhA thatA saMzayo ane nirAzAnuM nirAkaraNa temaNe che. Izvara sa cadAnaMda che. premanA e pArasamaNine abhyAsa ane sara ane kabhogya bAtImAM ka ', ' e temanI AgavI dena che. vairAgya dvArA prApta karavAnI salAha zrIkRSNa arjunane Ape che. "gAMdhIvAda' jevI koI vastu che nahi ane mAre mArI pAchaLa koI satya prApta karavAnI tAlAvelI e ja abhyAsa ane ema karavAmAM saMpradAya mUkI ja nathI. meM kAMI navuM tava ke na siddhAMta zeAdhI anya vastuo prati a yaMta udAsInatA te verAgya, satyanI ArAdhanA kADhyo che e mAro dAvo nathI. meM te mAtra je zAzvata satya che te bhakti che. bhakti e "zIra taNuM sATuM che, ' " harino mAraga che. tene ApaNuM nityanA jIvana ane prAne lAgu pADavAno mArI Dhabe zarAne ! tyAM kAyaranuM kAma nathI, zarAnuM kAma che. " " marIne jIvavAne prayatna karyo che-ema temaNe atyaMta namrapaNe kahyuM che. tema chatAM e maMtra che. ' khrista kahe che tema Due to live. bhakti vinAnuM gAMdhIjInI philasUphInuM AgavuM pradAna che ane gujarAta te mATe hamezAM ne viphare che, AthI ja gItAe paNuM bhakta ane sthitaprajJano temanuM RNI raheze. lakSaNe samAna gaNAvyAM che. "khUnInA khaMjaramAM ane sarjananI temanA vividha lakhANomAMthI upasI AvatA tattvajJAnanA kSetranA samayamAM zAstrIya dRSTie Izvara che, paNa prAkRta ane vyavahAra draSTie keTalAka khyAla jevA ke jIva-jagata -izvara viSayaka-TUMkamAM joIe ekamAM asUra che, bIjAmAM deva che. ekamAM zetAna che, bIjAmAM gAMdhIjI potAnA AgavA arthamAM Astika che. vizvamAM temane khudA che. eka preraka rAvaNuM che jyAre bIjA rAma che. madhara eka prakAranI vyavasthA jaNAya che. vizvanA dareka jIvane calAvanAro nirAkAra che tethI AkRtirUpe tenuM darzana na hoya. Izvara preraNA, keI aphara kAnUna che, je AMdhaLo nathI. te kAna te Izvara che. gebI avAja, aMta:preraNA, satyane saMdeza va. badhA eka ja kAnUna ane kAnUnane ghaDanAro banne eka che. badhAe vikAra ane arthanA sUcaka zabdo che ema gAMdhIjInuM aMgata maMtavya che. teo palaTAenI pAchaLa eka avikArI, sthira, sarvane dhAraNa karavAvALI kahe che ke Izvara ApaNane sAce raste dore e mATe ApaNe cetanasattA rahelI che. Izvara e jIvana che, satya che, prakAza che, teja che, zunya banI javAnI jarUra che. abhimAna vaDe bhAre nahi paNa nirAM prema che, paramakalyANarUpa che, tenI sAbitI koI bahAranA pUrAvAthI khAlIkhama banavAnI jarUra che. IzvaranuM darzana icachanAre saMpUrNa nahi paraMtu aMtarama tenA astitvane kharo anubhava jene thayA hoya Abha-visarjana karavuM rahyuM. temanA parivartana pAmelA AcAra ane cAritryathI maLe che. gAMdhIjIne badhA dharmone gAMdhIjI mAna Ape che. paNa hindu dharmanuM gaurava mana Izvara dayA che. nIti che. abhaya che. prakAza tathA AnadanuM temaNe vadhAryuM. jIvananA dareka prasaMga mATe mArga maLI zake tevI paramadhAma che te aMtaryAmI che, vANI tathA buddhi vaDe tene pAra pAmI hindu dharma nI bhavya gUMthaNI che te temaNe batAvI ApyuM. dhama ane zakAtA nathI. buddhi aneka tarkavirtake kare che. paraMtu gAMdhIjInI zraddhA nIti e temane mana bhinna nathI, nItina pAyA vagaranuM rAjakAraNa buddhinI AgaLa doDI jAya che. IzvaranuM astitva mAnavAmAM zraddhAnI temane mAnya nathI. AmAnI dRSTie pALelI nIti te ja dharma che. AvazyakatA che. teo lakhe che ke huM kadAca havA ane pANI vinA dharmamAM prArthanAne AgavuM sthAna che. prArthanA e dharmanuM mahatvanuM jIvI zakuM. pazu Izvara vinA na jIvI zakaH...... tame mArI AMkho aMga che. Izvara sAthe eka thavAnI jene tAlAvelI lAgI che. evA phoDI nAkhe, paNa ethI huM marI nahI jAze. paNa tame mArI AtmAne e AtanAda che. Izvara sAthe anusadhAna karavA mATe Izvara viSenI AsthA uDAvI de te mArA bAra vAgI prArthanA eka AdhyAtmika rista che, ApaNA hRdayanuM zAdhana che. jAya..... Ane vahema kahe, aMdhazraddhA kaho...... je kaho te. kavi suradAsa kahe che ke sama kona thara vAno!" jo ke e a dhazradA e zraddhA ja nathI, e te azAna che. prAthanA mANasane namratA zIkhave che, Atma zuddhi karavAnuM, aMtarane jyAM buddhi hArI jAya che tyAM zraddhAne AraMbha thAya che. zraddhAmAM zedhavAnuM e uodhana kare che. prAthanA ke bhajana kAMI mAtra chamathI zaMkAne sthAna ja na hoya. badhAma manuSya jaDa nathI, zraddhA rAkhavI thatAM nathI, e te zudha hadayathI thAya che. hanumAnanI jIbhe je e naryo vahema nathI paNa uDe uDe je AdhyAtmika bhUkha rahelI rAma vasate hatA te tenA hRdayane paNa svAmI ja ho ne ! che tenI tRpti che, je mANasamAM zraddhA che tenI pradhi jAmata hoya IzvaranA aneka avatAra thayA che. gAMdhIjI avatAro vize che- bhakti ane satsaMgathI zradhA maLe che. buddhibaLa karatAM lakhe che ke " avatAra eTale zarIradhArI purUSa vizeSa. ' " Adama hRdayabaLa anekagaNuM vadhAre che. khudA nahi lekina khudA ke nUrase Adama judA nahi.' jIva Izvara - gAMdhIjI lakhe che ke huM te ata tathA daMta banene svIkAra akayanI ja bhAvanA ahIM' vyakta thai che.. kare. 'mane anekAMtavAdI ke syAdavAdI mAnavAmAM Ave te bAdha A vizvamAM jaNAtI aneka prakAranI Apattio ane azubhanI nathI... jainanI pATe besI IzvaranuM a-kartApaNuM siddha karUM ane hastI mATe gAMdhIjI mAne che ke azubhanI vastIne tarka athavA buddhi rAmAnuja bI pATe besIne kartApaNuM siddha karUM. acijyanuM dvArA samajAvavI kaThina che, ema karavAmAM IzvaranI samAna thavApaNuM ciMtavana karavuM kaThina che tethI te Izvarane "neti ' vizeSaNathI che. azubhane te sarjana hovA chatAM tenAthI te bilakula askRSTa kahyo che." vizva pratye prema rAkhatAM zIkhavuM temAM gAMdhIjInA mate che. jeTalA pramANamAM ApaNe zuddha thavAnI ane azubhathI aLagA IzvaranI oLakha samAI jAya che. jyAM prema che, tyAM kSema che. rahevAnI kezila karIe chIe teTalA pramANamAM IzvaranI vadhu najIka Jain Education Intemational
Page #722
--------------------------------------------------------------------------
________________ 742 pahoMcIe chIe. kudaratI Apatti ( duSkALa, dharatIkaMpa vagere ) manuSya jAti para tenA pApanI sajArUpe AvI paDe che tevuM gAMdhIjInuM maMtavya che. ApaNuA jIvanapathane phaLavAnI ane bhAvI paDela ghvApattine sahana karavAnI para bApate zakti Ape, e premaLa nyAti ApaNA para kRpA dAkhave e ja ApaNI prArthanA tevI dhAre. gAMdhIjI apI paramezvaranA pukharI hatA. e zakya temane lAkha che tevA temanA dAvA nathAya. AthI ja teo lakhe che ke 'huM teA mAtra satyane zodhaka chuM.' A sadamAM temanI AtmakathAnuM zIbeMke " satyanA prayogo * keTaluM upayukta che? tattvajJAnanI vivAdAtmaka carcA karatAM temane jIvana-vyavahAra sAthe sIdhA sabdha che. teo jJAnI che. karmayogI che ane zakata paNa che. karmabaMdhanamAMthI chUTAya kema ? evA praznanA uttaramAM gItAnA Azraya laI te te karyuM he ke--niSkAma karmathI; pApa karma karIne adinidharma ke tenA sapradAye cAlu che te paikI eka paNa ApaNA udhdhAra karavA samartha nathI..'hiMdu dharma saMbaMdhI dveSakara vANI jenAM dharmasaMsthApaka gAMdhIjI ane zudhdha vicAraka mathALA vaccenA bheda spaSTa jaNAI Ave che. dharma jIvana ane vyavahAranA AdanuM temaNe supera cintana karyuM che. madha gurunikAmAMthI khacavAnI jarUra para teo bhAra mUke che. emanA tattvajJAnanA pAyA pratyakSamUlaka che. cittazudhdhine mAsanuM aMtima dhyeya ane svarUpa niSThAne tenu vAkSAvika kuLa temaNe gaNAvela che. dharma, artha, kAma ane mAkSa e cAre puruSArthamAM mekSaprApti mATe prathama traNamAMthI nivRtti levI temane jarUrI jaNAtI nathI. paraMtu mekSane sthAne jJAna athavA ya zAne mAne jIvananA nirvA, tathA sattva azudhdhi mATe cAreya vi.puruSArthanI temaNe agatya darzAvI che. A vizvamAM sarvavyApI caitanyabIja te paramAtmA che. cha minI nArika samAnatA temane mAnya chaeN. paramAbhA nimu'nuM nathI, paraM'tu sarSaNIja che. zreyA e arane ya guNAkRta mAnavAnA che, paraMtu emane mana satA eTale sAkAratA nathI. tee mAne che ke izvara paratve pratikA yA zrAkAraviSayaka niyA viyArA ja dharmomAM vyApela jhaghaDAnA mULamAM kAraNabhUta che. IzvaranA kalyANakArI guNA ke daivI zakitae sabaMdhamAM dhImAM pramANamAM sojA banane jaNAya che. k dvArA, mA kramAM kRSNANuM karIne matAba ke mana, vacana ane kAyAne IzvamAM donI dane, kaMbaMdhanamAMthI chUTI zakAya. TUMkamAM * krama choDe te paDe, kakha karatA chatAM tenAM phaLa rDa te caDe. * ati' ' phayAba ' eTale phaLane viSe Asaktino abhAva. makSa ane vyavahAra vacce temane karo bheda jyuAtA nathI. je dhama vyavahAramAM na la vI zakAya te dharma nathI. gAMdhIjInuM A jIvana darzana . gujarAta vidyApIThanI sthApanA dvArA ApaNane navIna vicArasaraNI dharAvatA ane rASTrabhAvanA zabhara evA aneka ciMtA, lekhA ane sAhityakAro sAMpaDyA che. jemAM mukhyapaNe kAkAsAheba rA. kAlelakara, kizoralAla mazarUvALA, mahAdevabhAI desAI, pAThaka, sikalAla parIkha, nakkirabA, maganabhAI desAi-ema aneka nAmeA gaNAvI zakAya tema che. temanuM darekanuM pAtapeAtAnAM kSetramAM AgavuM pradAna che. TUMkamAM ApaNe te paNa gAMdhIe kAkA kAlevAnI zaiyAmAM gAMdhIjInI sADA uparAMta eka sAya pAra, parivAra ane sAhitya rasikanI svAbhAvika A kArmikatA ane prabaMkA che ke emanI jJAnaviSayAsA hIma che. vicAradhArA mautrika che. prauDha, sarakArI ane bhaLavAthI zailImAM lakhanAra zrI kAkAsAheba mAne che ke jIvanavrudhdhi vanasamRdhdhi, jIvana vikAsa ane jIvananI tAtA e ja mAnava cintanano ane puruSArthInA viSaya hAi zake. temanAM pustaka ane lekhasapradezanAM zIkA zvetAM A mataSane anumAna maLI rahe che. dA. ta. * vana vikAsa, * jIvana bhAratI ', te kavananA mAnada', " mutrana binana", " jIvana sa'skRti ', ' jIvana vyavasthA ', jIvana pradIpa ' vagere. gAMdhInA kAna daInanuM anuzIlana karanAra anya vicArakomAM zrI mazarUvALA ullekhanIya che. dharma kbane tattvajJAna viSayaka temanAM lekhA e sauthI moTuM pradAna che. ana zodhana, ' ' ahiMsAvivecana 'gItAma'cana ', ' satyamaya jIvana ', ' samULI krAnti, * sAra ane dharma - va. temanI mukhya kRtio che. teo eka maulika vicAraka che. gItA, upaniSado vagerene temaneA khUba ja UMDA abhyAsa che. zAstramAM paNa temane vizeSa rasa hato. jIvanamAM sanAtana mUlyomAM nIsaryA vicAra karavAnA temA himAyatI . * " * [chu gujarAtanI rimatA . zAstranuM pramANu svIkAravAne badale hiM ane tarkanAM sAdhano para teozrI vadhu bhAra mUke che. sahajAnaMda svAmI tathA temanA sa MpradAya vizenuM temanu vadhu pustaka A vAtanI sAkSI pUre che. vana rodhanamAM teo lakhe che ke "tattvajJAna mArI jigme vaLa borDika vijJA sanA viSaya nathI, ene AdhAre khvana racavAnuM che." maulika ane jAgRta viveka budhdhithI prerita temanuM ciMtana che. dhama'nA kSetre paramata sahiSNutAnI teo himAyata kare che. sadAcAra e sAdhana che ane samAjanuM dhAraNa-pASaNa e sAdhya che. samAjanA vizALa hitane daSTimAM lIdhA sivAya jo vyaktinI amaratA ke vaiyaktika mekSanI vAta karIe teA te iSTa nathI ema teo mAne che. gItAnuM samAjazAstra' mAMnA temanA lekho kho darzAM anumodana Ape chaeN. saMsAra ane dharmamAM teo lakhe che ke gatamAM bAre je karIzmAnAM badanane cAgya tri bApatAM zrI jimamAda trivedI lakhe che ke zudhdha buddhi ane zuddha tarkanA AbAla dharma, lai nIti, vyAra ane rAjakAraNanA aneka praznonu teNe mULagAmI paryaM vadhyu karyu" che. sAthe ane lokahita khanne upara daSTi rAkhI sAdI nathA cekaza bhASAmAM vecyo dezane aneka viSayamAM mA darzana bhApatA rahyA che " zrI kedAranAthano paricaya zrI mazarUvALAgye gujarAtane karAvyo che. sAmudAyika vana ane sAmudAyika kalyANanI bhAvanA thyApaNane temanA 'viveka ane sAdhanA' pustakamAM jAya . so ane sAmI dvArA cittane kAma karI kramika vikAsa sAdhavAnI teo vAta kare che. zrI viSNuprasAda trivedI lakhe che ke " temanI vicAraNAmAM rAcata ke abhiniveza nathI, pazu spaSTatA, zAMti, navAminA ane samatA che. sAdhanAne nAme cAlatA agaLigaDhanI, parAmAnujane nAme cAlatA bApAnI ne mumultAne nAme cAlatA zyAmanI bA zra
Page #723
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya] 743 (viveka ane sAdhanA) jevI cikitsA bIje bhAgye maLaze." navI keLavaNInI bhAvanAnA preraka, pIDha keLavaNIkAra ane varSo zrI maganabhAI desAI paNa eka dhyeyaniSTha ane gAMdhIjInA paryata khyAtanAma saMsthA dakSiNAmUrtinuM cogya rIte ane saphaLa sAcA anuyAyI hatA. jIvananA aMta sudhI teo satya khAtara saMcAlana karanAra zrI nAnAbhAI bhaTTa paNa temane rAmAyaNa laDatA rahyA. gAMdhIjInI vicArasaraNIthI pUrepUrA raMgAyelA je sapUta tathA mahAbhAratanAM pAtro, hindu dharmanI AkhyAyikAo va. ne ApaNA dezane subhAgya sAMpaDyA te mAMhenA teo eka hatA. keLavaNI, saraLa lokabhogya ane rasamaya bhASAmAM pradAna karavA mATe suprasidhdha tattvajJAna, rAjakA, samAjazAstra ema aneka viSayomAM temane che. pAyAnI keLavaNInA himAyatI, saidhAnika ane vyAvahArika UMDo rasa hato. ane tenuM anuzIlana paNa eTalI ja dhagazathI keLavaNIne abhinna mAnanAra ane zramanuM mahattva dareka kSetre karatA. gItA, upaniSada vagerenuM temanuM vAcana vizALa hatuM. gujarAta egyapaNe AMkI batAvanAra zrI nAnAbhAI cirasmaraNIya raheze. vidyApITha tathA gujarAta yunivarsiTInA upakulapati pade rahI temaNe yunivarsiTI DIgrIthI vaMcita, AjIvana keLavaNIkAra ane samAjasvabhASAne mAdhyama tarIke mUkavAnI himAyata karI garavI gujarAtI zikSaka, gAMdhIjI ane nAnAbhAInI preraNAthI lokabhAratI ' (saNosarA) girAnuM gaurava temaNe vadhAryuM che ane e mATe gujarAta temanuM mAM Aje paNa kArya karI rahelA zrI manubhAI paMcoLI (darzaka) haMmezA RNI raheze. teo niSkapaTa ane spaSTa vaktA hatA. ane te paNa temaNe karelI sAhityanI sevA mATe ApaNe ahi yAda karIe. kadAca temanA A saguNone lIdhe ja temanI kaTu TIkA kaI vAra temanA jIvana ghaDavaiyAomAM svAmI AnaMda, ravizaMkara mahArAja tathA jAheramAM paNa thatI paraMtu ahiMsA ane satyanA upAsakane chAje meghANI jevA mahAnubhAvone gaNAvI zakAya. te rIte teo e viSa paNa ghoLIne pI jatA. gAMdhIjInA vicAronuM paMDita sukhalAlajI- saMto, satIo, sAhasike ane zarAtemanuM dehana, IzAvAsya upaniSadane temane abhyAsa ane chele enA ratnAkara samAna saurASTranI bhUmi e prajJAcakSu paMDitajInI satyAgraha' mAMnI gItAnI temanI vistRta carcAo va. dvArA teo janmabhUmi che. yuvAnavaye baLiyAnA kAraNe aMdha banyA ane vaNika cirasmaraNIya raheze putra sArasvataputra banyA. vidyA vyAsa ne lIdhe paMDitajInI padavIne zrI mukulabhAI kalAthathI temanI nItibodhaka TIkaDIo" pAmyA. samAja ane dharma, jaina dharma, darzana ane ciMtana va ne zrImad rAjacaMdranA adhyAtma zAstranA sapAdana va. dvArA ApaNe lagatAM ghaNAM pustake tathA maulika le che. Aje paNa haju saraparicita chIe. zrI gopALadAsa paTelane paNa temanI sAhitya sevA vatInI upAsanA avirata paNe cAlu ja che. gujarAta yunivarsiTIe mATe ApaNe yAda karI laIe. temane DI. liTa.nI mAnArya padavIthI vibhUSita karI eka sArasvatanuM sva. rAmanArAyaNa vi. pAThakane paNa tattvajJAnanA viSayamAM UMDe yathArtha bahumAna karyuM che. teo "bhAratavarSanI eka dharma-darzana-zAstrarasa hato. "pramANuzAstra pravezikA ' nAme pustaka tenI sAkSI pUre vettA, jIvana sAdhaka vidyAvibhUti che. samatAbharyuM emanuM zIla che, che. A uparAMta bRhad piMgaLa temaja sAhitya vimarzathI teo satyamUlaka emanI prajJA che. tyAga, titikSA ane saMyamIne vareluM prasiddha che bhAratIya vidyAbhavanamAM temaNe adhyApana kArya kareluM. emanuM jIvana che.' temanI talasparzI vidvatA, udAra carcA ane pramANuzAstra preraka prastAvanAo lakhI temaNe ciMtana sAhityamAM samabhAvayukta aneka dezIya zAstronA parizIlanathI gujarAta ciravRddhi karI che. paricita che sAkSara zrI AnaMdazaMkarabhAI dhruvanA dharma tathA tavajJAna vi- temanA mate Adhunika yugamAM dharmane AmA marI paravAryo yaka prakIrNa lekhonuM suMdara saMpAdana temaNe "ApaNo dharma' rUpe che. dharmanuM Aje mAtra baLiyuM rahyuM che. satya, prema, niHsvArtha paNuM, karI a paNane Apela cheA graMthane pIstALIza pAnAMno lAMbo udAratA, viveka, vinaya vagere sadaguNo te dharmane AtmA che. dhama evo upodaghAta e zrI pAThaka sAhebanI ciMtana pratyenI abhirUci sAro che, paMtha bUrA che. Aje dharma rakSaka ane purohite dharmapUjakone tathA daza nanA dusaha prakanone pacAvI tenI AlocanA karavAnI badale vamaviketA banI gayA che, ane pariNAme dhArmika utthAna kSamatA sUcave che. temAM AnaMdazaMkara ane maNilAla jevA vedAntI thavAne badale anAcAra ane daMbhane poSaNa maLI rahyuM che. temanI nA matanI teo tulanA kare che tathA vedAna virodhI valaNa katiomAM karmagraMtha, gadarzana, sanmati tarka, tatvArthasUtra, bhAratIya darzAvanArane teo cImakI Ape che tavavidyA, adhyAtma vicAraNA tathA darzana ane ciMtananAM graMthono aMgrejImAM gujarAtI sAhityanuM supere darzana karAvanAra tathA samAveza thAya che. bhAratIya tattvavidyA' nAme pustakamAM 5 DitajIe bhAratIya vidyAbhavana jevI saMsthAnA janaka ane pioSaka ane bhAra. ma. sa. yunivarsiTI, vaDodarAnA upakrame ApelA vyAkhyAnone tIya saMskRtinA saMrakSake mAMhenA eka. kalA khAtara kalAnA vAdanA saMgraha che. temAM paMDitanI darzana viSenI tulanAtmaka daSTine ApaNane pioSaka, kRSNAvatAra vagere para kalama calAvanAra ane gItA ane paricaya maLe che. jIva, jagata ane Izvara viSayaka maMtavya temaNe Adhunika jIvana para eka nAnuM paNa ciMtanapreraka pustaka ApanAra bhAratIya darzanonA saMdarbhamAM mUlavyA che. muMbaI yuni.nI Thakkara zrI ka. mA. munazInI sevAne paNa ApaNe biradAvavI joIe. vyAkhyAnamALAmAM bhAratanI yaugika ane dArzanika paraMparAmAM prAcIna emanI bahumukhI pratibhA, sarjananA dareka kSetramAM temanI pahoMca gujarAtanA AcArya haribhadranA pradAna viSayaka temaNe pAMca vyAkhyAna tathA sAmAjIka, rAjakIya kSetre temanI kAmagIrI va. nI noMdha levI ApelAM che. Aje paNa paMDitajI saMzodhana kSetre mArgadarzana ApI ahIM Avaka che. rahyA che. mAnavatAnuM utthAna e temanA mate AjanA yugadharma che Jain Education Intemational
Page #724
--------------------------------------------------------------------------
________________ || hada gujarAtanI asmitA eso oIla ejana pada ho. 5. 8 ho. pA. ubhA (vaTakala) pada ho. pA. ADA (harIjanTala ) ASSO OIL ENGINESI ne cAlu karavAmAM taddana saraLa, A nibaNAta kArIgaronA hAthe taiyAra karavAmAM Ave che * ejananI kAsTIMga AiTamo amArI hevI kAsTIMga phAunDarImAM banAvI ApavAmAM Ave che. ke uttama kalITI, vadhu TakAuM, ochA kuDa oIlanI vaparAza ke eka varSanI kI saravIjhanI gerenTI ApavA mAM Ave che orIjanala bhAI ke phayula Ikazana (55) harIyALI krAntI sarjavA mabalakha kheta utpAdana meLavavA "dezanI anna khAdha puravA ese oIla enjIna hareka kheDUte kharIdavA Agraha rAkhe che. amArA kArakhAnAmAM ja banatI azoka tathA annapUrNA TAIpa ghaMTIo saurASTra temaja saurASTra bahAranA zaheromAM 14", 16", 18" (iMca) | | cAle che jyAM te temanI kALajIbharI banAvaTane lIdhe grAhakone saMpUrNa saMtoSakAraka kAma Ape che. azakA - amArI banAvaTanI dareka sAIjhanI ghaMTIomAM bela beriMga phITa karavAmAM Ave che jene lIdhe ochA hosa | annapurNa pAvarathI vadhAre kAma Ape che. jarUrI bhAga letha upara mazInIMga kArya bAda phITa karavAmAM Ave che jethI phITIMga khuba cakkasa ane majabuta bane che. amArI cakakIonuM phITIMga varSo junA anubhavI kArIgarothI karavAmAM Ave che. cakkI o utpAdaka esosIeTeDa inDasTrIjha TaziAna na kare u5 TelIphona naMbare ophIsa : 249 ghara : 25306 H.K.R. : 26354 goMDala roDa, relave krosIMga pAse, rAjakeTa-ra (gujarAta) Jain Education Intemational
Page #725
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdala manya ] 745 zrI ka. mA. trivedI tathA zrI e. ke. trivedI-o dvArA je ciMtana sAhitya Aja paryata upalabdha thayuM che. temAM vidvAna pitA-putranuM paNa gujarAtanA ciMtana sAhityamAM AgavuM 1 kimatI umere karyo che. pradAna che. brahmasUtra zAMkarabhASyane gujarAtI saTIka anuvAda, gujarAtI - solIsITara zrI manubhAI sI. paMDyAe karela molika bhASAnuM vyAkaraNa tathA nivRtti vida, sAhitya vida, hindustAnanAM ciMtananA paripAkarupa vidagya pustaka "tattvajJAnanA nibaMdhe " paNa deve (anuvAda) vagere kRtio dvArA teo ApaNane hamezAM yAda raheze. ullekhanIya che. zaMkarAcArya saMmata kevalAdvaita siddhAMtane agraNI rAkhI zrI na. da. mahetAe temane hinda tattvajJAnano itihAsa, Itara siddhAMtanuM parIkSaNa teozrIe A nibaMdhamAM karyuM che. zAkata saMpradAya, akho vagere vividha viSayo para lakhI temanuM sthAna - zrI yazodhara mahetA-zreyaH sAdhaka varganA pratinidhirUpa gaNI ciMtana sAhityamAM cirasmaraNIya rAkhela che. zakAya. agama nigama maMDaLa dvArA teo ciMtana prakRtti calAvI rahyA zrI je. je. kavie paNa pAtaMjala yogadarzana para lakhI che te sarAhanIya che. temanI ayAma rasika navalakathA "mahArAtri' eka kiMmatI pustakane darzana sAhityamAM umero karela che. temanA gupta vidyA viSayaka rasanI ane viziSTa sarjaka baLanI pratIti zrI vizvanAtha bhale gadya navanIta ane nibaMdhamALAmAM vicAra karAve che. jyotiSazAstramAM paNa temane UDe rasa che. ane tenA pradhAna nibaMdhenuM mUlyAMkana karyuM che. paripAkarUpe A5Nane taviSayaka pustaka paNa maLela che. zrI viSNuprasAda 2. trivedIe temanA arvAcIna ciMta- sujJa gokuLajI jhAlA vedAnta nibaMdha dvArA paNa ApaNane nAtmaka gadya' mAM A gaMbhIra viSayane papakanI dRSTithI cacce che. aMgrejI bhASAmAM sArA nibadhA prApta thayA che. darzana ane ciMtana sAhi yamAM A temanuM maulika pradAna gaNI zakAya. zrI telIvAlA tathA Do. buca vagerenA nibaMdhe ullekhanIya che. zrI harasiddhabhAI diveTIyAe paNa tattvajJAna viSayaka zrI maganabhAI thaturabhAI paTela dvArA ApaNane brahmaprakIrNa lekha dvArA tathA gItAmAM jIvananI kaLA viSe eka aMgrejI mImAMsA jayoti' graMtha prApta thayela che, je ciMtana sAhityamAM sAre pustaka lakhI sArI sevA bajAvI che. umere kare che. zrI ge. ha. bhaTa, zrI je. jI, zAhanuM pradAna puSTi- "jaina hitara " mAM jeo niyamita lakhatA, dharma carcAo bhAgIya sAhityamAM che. calAvatA, nIDara patrakAra, sudhAraka, philasupha ane ciMtaka zrI zrI ke. kA. zAstrI, zrI rasikalAla parIkha vagere vidvAnoe vADIlAla mo. zAha Aje eka bhUlAI gayelI vyakti banI gaI paNa saMzodhana kSetre sArI pragati sAdhI che. ane tenA phaLarUpe che je khedanI vAta che. ApaNane jJAnavRddhi thAya tevA lekho tathA graMtho upalabdha thayA che. zrI tribhuvanabhAI hemANI dvArA Aje ApaNane temanI tattva| munizrI jinavijayajInuM jaina tathA Itara darzanakSetre je mImAMsA tathA viziSTa pratibhA paricaya thAya che, pradAna che te noMdhanIya che. jaina darzana viSayaka aneka graMtho prakaTa " gAMdhI prerita vicAra ane vartananAM AMdolananI vacce ucharelA thayA che ane 5. sukhalAlajI, paM. becaradAsa dezI tathA zrI zrI umAzaMkara jozIe ravIndra sAhityanuM paNa AkaMTha rasapAna dalasukhabhAI mAlavaNUpiyA jevI viThAnAnA tamAM viziSTa kALA che. karyuM che.' zrI rA. vi. pAThaka sAthe temaNe AcAryo AnaMdazaMkarabhAI maharSi araviMdanA tattvajJAnane gujarAtane paricaya karAvavAmAM je dhruvanA lekha saMgrahonuM suMdara rIte saMpAdana karyuM che. akhe-eka abhyAsIone phALe che temAM zrI aMbubhAI purANI, zrI adhyayana, purANomAM gujarAta vagere temanA saMzodhana graMtho uparAMta pUjAlAla, zrI prajArAma rAvaLa, zrI sundaram, zrI rajanI- vipula ciMtana sAhitya temaNe gujarAtane caraNe dharyuM che, "nizItha' mAM kAMta modI vagere mukhya che. zrI aMbubhAie pU ga, pathikanAM temanI kavi pratibhAne javalaMta umeSa pragaTa thAya che. "ka9panA, pa, samikSANi, sAvitrIguMjana vagere pustaka dvArA tathA zrI ciMtana ane citraNa zaktine uttama meLa darzAvatuM A kAvya gujarAtI sundarame paNa divya jIvananAM prakaraNane eka adhikArInI halake je sAhityane ciraMjIva arpaNa che." bhAratIya jJAnapIThe tene sanmAnI anuvAda karI Apyo che te ullekhanIya che. zrI araviMdanuM darzana gujarAtanA sArasvatanuM bahumAna karyuM che jene mATe gujarAta gaurava pacAvavuM kaThina che paraMtu temanA pUrNa ane paricaya gujarAtanI laI zake che. jJAnapipAsu prajAne karAvavAmAM A gujarAtI sapUtone phALe dharma ane tattvajJAna para parabhASAmAM lakhAyelAM pustakone gujarAtI nAnAmRta nathI. bhASAmAM suMdara, lokabhogya ane pramANika anuvAda karI ApaNA ciMtana sva. ratilAla ma. trivedIe ' hindanAM vidyApITha', sAhityamAM jemaNe vRddhi karI che tevA mahAnubhAne paNa yAda karIe. vAlmIkinuM ArSadazana' 'AnaMdazaMkarabhAI", "thoDAMka arthadarzana' zrI uttamalAla trivedIe TiLakanA gItA rahasyano saphaLa vagere pustaka dvArA tathA ciMtanapreraka vyAkhyAne ApI gujarAtanI anuvAda karyo che. sevA karI che. AMtararASTrIya kSetre prasiddhi pAmelA tattvaciMtaka ane ApaNA zrI durgAzaMkara ke. zAstrIe "vaiSNava dharmane saMkSipta bhUtapUrva rASTrapati De. rAdhAkRSNananA graMtho tathA vyAkhyAnonA saphaLa ItihAsa', "zaiva dharmane saMkSipta itihAsa', " bhAratIya saMskAra anuvAdaka zrI caMdrazaMkara prANaza kara zukalane ullekha kare ane gujarAtamAM tenuM avataraNa' vagere graMtha lakhI gujarAtI bhASA jarUrI che. teoe mAtra bhASAMtara ja karyuM che ema nathI paraMtu Jain Education Intemational
Page #726
--------------------------------------------------------------------------
________________ [6da gujarAtanI asmitA rAdhAkaNananAM anya vyAkhyAnanA pAyelA saphaLa paNa kaMI nAnA sAta vidyAsabhA, prAgya vidhA jarUra jaNAya tyAM vAcakane madadarUpa thAya e rIte vicAra vastune vAsudeva joSI dvArA anudita pustaka " gItAmAM jIvananI kaLA " avika spaSTa karavA temaNe sthaLe sthaLe saMdarbha dhe tathA pAdaTIpo sastA sAhitya prakAzita karI sArI sevA bajAvI che. paNa umerelI che. vedanI vicAradhArA, upaniSadonuM tattvajJAna, gItAdarzana, zrI prANajIvanabhAI pAThake " pleTanuM Adarzanagara' nAme dharmonuM milana, hindu dharma, hindu jIvanadarzana, yuvAnanI saMskAra tenA " rIpablIka" nAme saMvAdano anuvAda kare che. A uparAMta sAdhanA, mahAbhArata vagere temanA dvArA anuvAda thayelA pustake che. temaNe barga sAM para gujarAta yuni.nA upakrame keTalAMka vyAkhyAne A uparAMta temaNe maulika pustako (dA. ta. ApaNuM devasthAne paNa ApelAM che. te prasiddhi pAme ema chIe. vagere) paNa lakhelAM che. gujarAtanA ciMtana ane darzanakSetre vipula sAhitya sAmagrI che. rAdhAkRSNananAM anya vyAkhyAnanAM anuvAda anya vidvAna pradAna karavAmAM vividha saMsthAo tathA sAmAyika vagerene phALo dvArA paNa thayA che. AvA suMdara ane adhikRta kalame karAyelA saphaLa paNa kaMI nAne sane nathI. kArbasa gujarAtI sabhA, gujarAta kA yAna saMskRtinuM bhAvi " zrI nagInadAsa pArekha varnAkayulara sosAyaTI, gujarAta vidyAsabhA, prAmya vidyAmaMdIradvArA tathA "jagatane AvatI kAlano puruSa' zrI maganabhAI desAI vaDodarA, gujarAta saMzodhana maMDaLa-muMbaI bhAratIya vidyAbhavanadvArA anudita che. muMbaI, gujarAta vidyApITha, cunIlAla gAMdhI vidyAbhavana, ela. DI. A uparAMta zrI gopALadAsa paTele gautamabuddha pustakano anuvAda insTITayUTa opha InDolejI, sastu sAhitya vardhaka kAryAlaya va. karela che. mahAtmA gAMdhI para Do. rAdhAkRSNane saMpAdana karela graMthane saMsthAo tathA priyaMvadA, sudarzana, vasaMta, kaumudI, prasthAna, paNa anuvAda thaye che. dakSiNA, naciketA, manISA, mAnasI, buddhiprakAza, saMskRti, - tattvajJAnanA prakhara abhyAsI ane saMskRtanA prAdhyApaka zrI kSitija, graMtha, vizvamAnava, svAdhyAya vagere sAmAyika tathA zrI ema. hiriyAe bhAratIya darzana para lakhelA maulika 2 thanA sayAjI sAhityamALAne puSpa tathA guo dvArA sarjana ane pahelA bhAgarUpe anuvAda zrI caMdrazaMkara zale tathA " darzana yuga" ciMtana, mukta carcA ane prayAga, anuvAdo ane nibaMdha-vivecanAnAme bIjA bhAgarUpe suMdara anuvAda Do. I-kalAbahena jhaverIe bhaka lekho va. dvArA sAraravata pravAha ThIka ThIka vaheto rahyo che. kare che. Aje ApaNe jarUra che samanvayavAdI darzananI. vedAnta darzana, prA. hiriyaNanA tavajJAna, kalA tathA saMskRtine lagatAM anya bauddhadarzana tathA jainadarzanane samanvaya thAya e IcachanIya che. Avo pustakone gujarAtImAM anuvAda thAya e IcchanIya che. maulika samanvaya mAnavatA ane bhagavad bhaktimAMthI khIlI zake. gAMdhIjI pustakanI jyAre khoTa vartAtI hoya ane tAtkAlika te upalabdha bane jevA mahApurUSanA darzanathI jagatanA bhAvi mATe ekabAjuthI tema na hoya te su dara ane adhikata anuvAda ApaNA ciMtana hRdayamAM AzAno saMcAra thAya che to bIjI bAjuthI jotAM sAhityamAM jarUra vRddhi karaze. nirAzAnA gADha aMdhakAramAM jagata DhaMkAI gayuM che. vepAra, rAjadharmanuM tatvajJAna' nAme eka pustaka phAdhara DI. maligata kAraNa, zikSaNa ema samAjanA koIpaNa kSetramAM mAnavajAtIya dvArA lakhAyela Aje aprApya che. paraMtu dharmo tathA itara dazananA saMskAromAM samanvaya thayo hoya ema jaNAtuM nathI. anIti cheka tulanAtmaka adhyayana mATe te sArI bhUmikA pUrI pADe che, mATe sarasvatInA garbhagRha sudhI pahoMcI gaI che." A duHsthitinA ullekhanIya che. nivAraNa arthe ApaNe eTaluM ja IchIe ke " zrIkRSNa, buddha, zrI vAmana mahAra jevI nAme prasiddha marAThI lekhakanA pustakane khrIsta, rAmakRSNa ke gAMdhIjI jevA hajAra varSe utpanna thatA ekAda suMdara anuvAda ApaNane 'nItizAstra praveza" nAme zrI ge. ka. jIvamAM nahi paNa mAnavajAtinA ghaNA jIvomAM gItA prokta samatva amIna dvArA maLyo che. kAkAsAhebanI prazasti sahita gurjara dvArA vicAra ane AcAranuM vyakti svAtaMtrya ane samAjahitanuM, dharma ane prakAzita (1967) A pustaka uccazikSaNa letA vidyArthIone arthanuM, tyAga ane vyavahAranuM, saMskAra ane zramanuM, mana ane bhalAmaNa karavA yogya che. zarIstrI zaktionuM samatva prApta thAya tathA satya ane ahiMsA temaja jJAna ane premathI pUrNa brahma saMsparza, ghaNAmAM svapurUSArthathI zrI harisatya bhaTTAcArya dvArA mULa aMgrejImAM lakhAyela (InAmI jAge arthAta mAnavatAnA zreSTha saMskAre ghaNuM bhAnone saMskAre nibaMdha) ane bhAvanagara zAmaLadAsa kolejanA tattvajJAnanA nivRta ane evA saMskAravALA mANasonA hAthamAM jagatanuM rAjakIya Adi prAdhyApaka zrI jebI. dave dvArA anuvAdita pustikA "jainadharmane taMtra calAvavAnuM ropavAmAM Ave to jagatamAMthI azAMti ane dveSa anekAntavAda' paNa jainadarzananA sAhityamAM kimatI umere kare che. dara thaine zAMti. nirbhayatA, svasthatA, sukha, jJAna ane brAtRbhAva prAgya vidyAma dira vaDodarA dvArA prakAzita (1947) bhAratIya ke A mabhAvanI sthApanA thAya. '* tarkazAstra praveza" jenA mULa lekhaka paMDita raghunAtha zAstrI che tathA * zrI durgAzaMkara ke zAstrI-bhAratIya saMskAra pRSTha 319. anuvAdaka zrI kupadakumAra desAI che te pustaka paNa bhAratIya tarka- A saMdarbha mATenAM pustakonI yAdI vidyA paranA gujarAtI bhASAmAM prApya evA pustakamAM kimatI pustakanuM nAma lekhaka dena che. ApaNe dharma zrI AnaMdazaMkara dhruvanA prakIrNa lekho zrI harasiddhabhAI dIveTIyAnA gItA paranA aMgrejI pustakanuM zrI saMpAdaka-rAmanArAyaNa vi. pAThaka Jain Education Intemational
Page #727
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika pada banya]. ArvAcIna cintanAtmaka gadya upAyana zrI viSNuprasAda 2. trivedI zrI viSNuprasAda 2. trivedI viSTipUrti graMtha, saMpAdake-zrI jarAya desAI tathA anya Phone: 1238 Gram : SHARENGI gujarAtI sAhityanI vikAsarekhA khaMDa 1 tathA khaMDa 2 maNilAlanI sAhitya sAdhanA nikavarekhA tathA sAhitya samIkSA gaMdhAkSata tathA samIkSA 37 sAhityika niba che sAhitya vimarza parizIlana bhAratIya saMskAra ane tenuM gujarAtamAM avataraNa gata zatakanuM sAhitya sAhitya parAmarza saMbhAraNuM zrI dhIrUbhAI ThAkara | 282- SHAH ENGINEERING WORKSI zrI vizvanAtha ma. bhaTTa zrI anaMtarAya ma. rAvaLa prA. ThAkara, bhaTTa ane paTela -: Manufacturers of :zrI rAmanArAyaNa pAThaka zrI viSNuprasAda 2. trivedI ELECTRICAL BRASS PARTS BRASS BOLTS-NUTS-SCREWS zrI durgAzaMkara ke. zAstrI zrI vijayarAya ka. vaidya NYLON BUTTONS gujarAtI sAhitya pariSada24muM adhivezana-dilhI mULalekhaka-De. rAdhAkRSNana 59 Digvijay Plot - Post Box No. 163 anu.zrI caMdrazaMkara zukala JAMNAGAR ( Gujarat ) zrI kizoralAla mazarUvAlA zrI mukulabhAI kalArthI hindu jIvanadarzana svAmInArAyaNa saMpradAya zrImad rAjacaMdra hAIDrolIka mazIna presara sImenTa pAIpa anna utpAdana vadhAravA gItA sImenTa pAipa pasaMda kare khetIvADI jaLa siMcAi mATe hAIlIka mazIna presarathI taiyAra thatA gItA sImenTa pAIpa majabuta TakAu tema ja kimatamAM khuba ja pivAya tevA gIto sImenTa pAIpa sarvottama upayogI che. N. R. sImenTa pAIpa tathA R. C. 8. sImenTa pAipa dareka sAijhamAM orDara mujaba banAvI ApazuM. tA.ka.:sImeTa pAIpa upara benka lona paNa Ape che. ge DalamAM hAIDrolIka mazIna presara sImenTa pAIpa meLavavAnuM eka mAtra sthaLa :- utpAdaka - gItA sImenTa pAIpa InDasTrIjha navA basa sTezana pAse, havAI bagalA sAme, - goMDala -: nIcenA saranAme paNa mAhitI maLaze : zrI prAgai kurajI enDa sa sa lAtI reDa, gAMDala me. amRtalAla bradharsa | lAtI reDa, goMDala ilekaTrIka tema ja gesa veDIMga, TarnIga tema ja sImenTa pAipanA pharamA ane patarA rAunDa vALI dareka kAma saMtoSakAraka karI ApanAra.
Page #728
--------------------------------------------------------------------------
________________ 748 [ hada gujarAtanI asmitA dhA mI gra pa...ApanI sevAmAM. * gaMgAdhara oila ejIna vaTIMkala tathA harIjanTala 5 thI 10 ho. pA. * bhAradIyA senTrIphayugala pampa [amadAvAda) ja e (ISI) meTasa 1/4 ho. pA. thI 20 ho. pA. 35 zrI pheIsa kapala saTa tathA mene bleka Tonama sIMgala pheIsa moTarsa [ lAzana Tebro] 38 dIpaka letha mazIna 6 thI 8-1/2 phuTa ray K. K. F. nA Doga cakra tathA zuM cakra ke dareka jAtanuM kAsTIMga kAma dareka ejInenA lAyanara pIsTana 5 dhAmI brAnDa heDa-lIsTara, pITara, raNajIta, rasTana, pAvara peka rIMga seTa tathA vIkaTara gAsakeTasa dhAmI grupa dhAmI DIjhala pArTasa dhAmI mazInarI korapo. | hebarabhAI reDa, rAjakoTa. phena ophisa 25167 phana phekaTarI : 25168, 26588, 26805, jI. ke. roDa, rAjakoTa, grAma : yuTInI 'gaMgAdhara With Best Compliments from: Offi. : 1 PHONE 3 (Resi.: 12 & 35 P. P. Bhogilal Gram : MAHAVIR SHAH KANTILAL JAGJIVANDAS GENERAL MERCHANT & COMMISSION AGENT. DAMNAGAR. ( Gujarat State ) zAha kAntilAla jagajIvanadAsa janarala marcanTa enDa kamIzana ejanTa dAmanagara ( saurASTra ) Jain Education Intemational
Page #729
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM keLavaNInA prayogo -zrI manubhAI paMcoLI dareka sAcA zikSaNe eka sAthe be kAma karavAmAM hoya che. eka te sudhArakee mAnyuM. bALaka je mAtAnA khoLAmAM uchare che, te to ene bhaNanAra samAjamAM je kAyamI ke I9 mUlo tathA vartane mAtA jyAM sudhI AvI che, tyAM sudhI bIje halA karavA te eTalA Avazyaka che tene anukuLa thAya ane sAthosAtha samAjamAM je kAragata nahIM nIvaDe eTale te vakhatanA badhA gujarAtI AgevAnoe amuka saMjogomAM amuka kALa mATenI mAnyatAo ane vartana pachI te kavi narmadAzaMkara hoya, navalarAma hoya, divAna bahAdura hoya temAM te kALa pUro thaye pheraphAra karavA mATenuM mana khulluM rAkhe. aMbAlAlabhAI hoya ke dhIme dhIme sudhArAmAM mAnanAra dalapatarAma samAjamAM badhuM ja sanAtana nathI. keTaluMka te te kALapUratuM ja hoya saue vividha rIte Aja vAta kahI che-- hoya che. AvI vastuo kALa vaye kALagrasta thavI joIe; chatAM " kahe nepoliyana dezane karavA AbAdAna; paNa rUDhi ke paraMparAgata mAnyatAne pariNAme samayasara pheraphAro thatAM sarasa rIta to e ja che, dho mAtAne jJAna. " nathI. A pheraphAra na thAya tethI samAja baMdhIyAra ane ThIMgarAyele AmAMthI vividha vanitA-vizrAma ane strI-zikSaNanI hilarahe che ane chevaTe sphoTaka paristhiti pedA thatAM krAMti thAya che. cAla vistarI. gujarAta tene mATe samAja sudhArakanuM khare ja rAjAonI saMsthA, zraddhA para ja varcasva dharAvatI dharmasaMsthA, RNI che. AmanyAne ja sarvasva gaNutI vaDIlapUjA, A eka kALe Avazyaka gujarAtanAM zikSaNane bIjo tabakko Arya samAjanAM gurUkuLoe hoya paNa samAja jema jema sagIra avasthAmAMthI nIkaLato jAya dAkhala karyo che. svAbhimAna vinAnuM zikSaNuM dezaddhAra karanAruM tema tema A saMsthAomAM parivartana thavuM joIe. nivaDI zake nahIM. jene svamAna nathI tene ravAta traya kevI rIte parivartana zAMta rIte to ja thAya je yugAnukuLa pheraphAra hoya ? Arya samAjano phALe A dezanI rASTrIyatAmAM A svamAna bhAvanA pedA karavAmAM rahelA che. zikSaNamAM thayA kare. AvA pheraphAravALA zikSaNamAM taiyAra thayelA so temaNe potAnA gurUkuLadvArA eja vAta zikSaNamAM jarapUrvaka kahI. koI parivartanamAM saMmati Ape ane zAMti krAMti ke utkrAMti dvArA bhAratano bhUtakALa atyaMta gauravavaMta che ane tenI siddhio pragati thayA kare. A arthamAM zikSaNamAM prAyogikatA e uthalapAthala Aje paNa khapanI che. paNa tenA hAlanA de dUra karavA joIe. sAmenI moTI bAMhedhArI che: te deve vedika saMskAtane bhAga nathI ja. gujarAta e bAbatamAM bhAgyazALI gaNI zakAya tema che ke temAM samAjasudhArakoe AtmasudhAraNAnI hilacAla zarU karI hatI. samAjanI jarUriyAtane lakSamAM rAkhIne keLavaNImAM navA navA prayoge te Aya samAje cAlu rAkhI. paNa samAjasudhArakemAMnA moTA bhAgane thatA rahyA che; ane dhIme dhIme A prayoga sAmAnya keLavaNInA pAzcAtya saMskRti tarapha ahobhAva hato. jemAMthI eka prakAranI svarUpamAM svIkAra pAmatA gayA che. laghutAgraMthi UbhI thatI hatI. ladhutAgraMthi * gujarAtanA zikSaNanA itihAsamAM paheluM prAyogika pagaraNa Arya samAje A laghutAgraMthi dUra karavA eka prakAranA Akramaka hatuM " strI keLavaNI upara ka". durgArAma mahetAjIthI mAMDIne rASTravAdane janma Apyo. gujarAtamAM sonagaDha, supA ne vaDodarAnA ramaNabhAI nIlakaMTha sudhI soe pahelA samAjasudhArA upara jhoka dIdhA gurukuLAe rASTrIya jAgRti, akhADA prakRti, jJAtivAdane niSedha, hatA. ane A samAjasudhArAnuM mukhya pagaraNe strIonI keLavaNIne arapRzyatA nivAraNa--A badhAmAM ghaNo moTo phALo Apyo hato. gayuM hatuM. vaLI e khAsa noMdhavuM joIe ke A saMsthAe sarakArathI 1857nA baLavAmAM je niSphaLatA maLI te niSphaLatA zA mATe svataMtra, ( e jamAnAmAM ) are sarakAranI khakAnajara nIce cAlI maLI te zodhavAnuM vicAramaMthana tarata zarU thayuM. deza svataMtra thavo hatI. A vidyAlayamAM kanyA keLavaNane paNa Agraha rakhAvAto. joIe. a grejonuM rAjaya javuM joIe paNa te tyAre ja jaze ke vidyAbhyAsakALamAM brahmacarya, sAdAI anivArya aMge gaNAtAM. jayAre je sAmAjika devone pari sAme ApaNo samAja durbaLa rahyo sarakArI keLavaNImAM ke anya sAmAnya strI keLavaNInI saMrathAomAM che. dubaLatAo cAlI jaze. zarIramAM dhAruM hoya tyAM sudhI mAkhIe A jhoka nahoto. Ane lIdhe bhale A jAtanAM gurU kuLe gayAM-gAMThayAM Ave. prathama upAya mAkhIo sAthe jhaghaDavAno nathI. paNa ApaNe hatAM chatAM tene prabhAva sAmAnya keLavaNI para noMdhapAtra rIte paDyo. ghADuM dUra karavAno che. dezI samAjanI durbaLatAnuM moTuM mULiyuM A gurukuLanAM zaikSaNika kramamAM eka bIjI vastu paNa dhyAna kheMce strIomAM paDelA vahemo, rUDhigatatA ane gatAnagatikatA che, tevuM tevI hatI. ane te vAlIo joDeno sabaMdha. Arya samAja eka Jain Education Intemational
Page #730
--------------------------------------------------------------------------
________________ 750 cokkasa Adarzo te mAnyatA dharAvatI hilacAla hatI. tenI zikSaNasaMsthA teA eka zALA hatI. AthI badhA A samAjI gRhasthAne sabadha A saMsthAe sAthe rahetA. khAsa karIne tenA sArabhAmAM teA vAlIo AvatA Ama zALAnuM bhaNatara ane gharanuM vAtAvaraNa te tenA vacce kuLa na rahetAM kramaya: sumeLa jaLavAtA ane AnI bALakAnA cAritra-dhaDataranI saphaLatA para nizcita asara thatI. eka prakAre mA-bApanI eka vAta ane AcAryanI bIjI vAtanA AMtarika sapa mAMthI zrI vAthI temanI zakti vikherAi jatAM aTakanI paNa game teTalu' kahevAmAM AAve te paNa deza pazcimamAM jaI zake tema na hatA ane bIjuM A dezamAM kevaLa hindu na hatA. musalamAne, pArasIe ane khristI paNa hatA. ja rASTra mATenuM svamAna A gurUkuLamAM hatuM paNa rASTrIya keLavavuM e tA tethI ghauM AgaLa javAnuM hatu. ane tethI eka bIjo prazna hatA zikSaNanI prakriyAnA kendramAM koNa che. samAjasudhAraka ane AryasamAja aneno raMtu bALakano vikAsa na hatA paNa pAte nakakI karelA kAryakrama mATe bALakaneA vikAsa hatA. svarAjya bhAvatA svarArtya viksAvavA IcchatA rASTranA baMdhAraNamAM jema sAmAnya nAgarika ja TAya te sAmAnya nAgarika mATe ja baMdhAraNa kAyade cAjanA badhu dAya tema rASTrIya phikSaNanA phrenDamAM paNa vidyArthI ja DAya. abhyAsakrama, samayapatraka, parIA ke khuda zikSaka paNa na hoya. nAgarika jo kendramAMthI khase teA varAjya paNa khasI paDe tema vidyArthI je kendramAMthI khase teA zikSaNa ja dhasI paDe. A vAta kulada avAje hiMmAnita e. gujarAtane karI ane tenA paDadA anya prAMtAmAM paNa paDyA. rASTra enI vastI, khANa, pUryo ke badhA para nathI uMmara te ubhuM che tenA nAgarika para. ane nAgarikanI AdhArazilA che tene maLetra sijhu [ gRhada gujarAtanI asmitA keLavaNI gAThavavAnA Agraha Aje gujarAtamAM sarvamAnya banyA che; paNa AvA svataMtra vidyArthIe paNa vaDhe samAjamAM javAnu che. bhale te A samAjane pivartita karavA mATe jAya. vidyArthI--kendrI zikSaNanI vAta karatI vakhate paNa A vAta na bhUlAvI joie. A vAta para eka gujarAta vidyApIThe AdaryAM. deza gAmaDAMne banelA che. A gAmaDAMne jagADyA vinA varAjya AvavAnuM nathI eTale svataMtratAmAM karelA vidyArthIme paNa Akhare tA dezane svataMtra karavA haze teA gAmaDAMmAM javu paDaze--te gAmaDAMne beThA karavAnI vidyA hastagata karavI paDI. : vA:banne rastA ja nathI. AthI gujarAta vidyApIThe peAtAnA prayogA svarAjya lAvavA mATenI kevanI pukhtA maryAdita saMkhyA. svA dakSiAbhUtie gyA vAta gujarAtanA vA samaju varganI pAse poMcADI ke jo vidyArthIne tame bIbu, gheTA jevA matAnunika, svayaMskRti ke svAdhIna-zruddhi vinAnA banAvo to rASTra kadI bIna thaze nahIM ane paro to pazu sAro ke visarI nahIM. parA dIna gALAthI svAdhInatA Ape kema ? cAre daLAM utare te asabhavita che. dezanA svAtaMya pahelAM zikSaNamAM svAsthya te dakSiNAmUrtinuM dAna thayu. ane viSNumAM paNa bALAiNa te teNe kAkI vagADIne kahyuM bALakanI jyAre pazuzIla dUra che tyAre ja tene A svAtaMtrya, svayaMskRti svAdhyAya, jyAMno anubhava karAvavA joie. jugatarAmabhAi, kAkA sAhebanA paramabhakta paNa kAkAnI joDe na rahyAM, sIdhA AdivAsIjaneAmAM ja ekarasa thavAnI tapasyA ArabhI, A tapasyAnA koI vRttAMta lakhaze tyAre gujarAta gauravAnvita thaze. huM temanA kAmeAne droNAcAryanu prAyazcita kahuM chuM. vidyA nA kArDanI kharIdAyelI mAMdI nathI. tenuM to je tene sevA taiyAra hoya tenA para prasanna thavAnuM gata che. chatAM purANakALe droNAcArye enthane vidyA na ApI. vidyAnA doSa karyA-lAkAra thavAne badale rAjaguru thavAnu pasaMda karyuM matarAmabAe jANe bhAnuM prAyazcita mAnyuM. Adi, madhya ne te divAsInI sevA ja maLI. Aamane tenI sevAbhUmi banAvI. Aje e vistAra Azrame devanA sekaDA zikti ane saskArI bhAviAsI bhAIbhAnethI chavAI gayA che. A bhAIbahenA abhyAsanI tejasvitA, sevA, tatparatA, vahevAranI mujhamAM ujaLiyAta lAzane moMmAM ya AMgaLI ghalAve tevA AzrameA, chAtrAlayA, leAkAtramA, uttara buniyAdI gAmA, jagA sahakArI maLaze. kAvI AmAM eka jaLa vahI gaye zI sAcanA ! jo prathama na bAMdhI pALa ! eTale paDeluM nAku bALadira. gujarAtamAM bhALapUnanA yugapuruSanI sampati keLavaNIthI AkhA pradeza parAI gayA che, zarU thayo. Aje to bALamaMdira e gujarAtanI keLavaNInuM mAna ane chelle chelle to ApaNA rASTrapatinme te ja baMganI bhUni para raMga banI ma' rAjya, sthAnika svarAjyanI sasthAo, sau tene gAMdhI grAma vidyApIThanA pAyA pazu nAkhyo che. madada ane uttejanane pAtra gaNe che. navA prayAga dhAme dhIme jANa sugatarAmabhAI vaido Azramane dhArapura bApanA hatA. me taMtranA kudaratI bhAga :ma banI jAya che, tenA dakSiAbhUrtinA progAmAM ja nAnAbhAIe bhAvanagara choDI AMbalAmAM pRthvI dhakhAvI. namUna che. bALakone na mAravAnI vAta, vidyArthIne lakSamAM rAkhAne dakhyAmartie siphAyAe bhinnakyuM hatuM. paNa Akhare e zAba sA vidyA yA vimukhataya nA tene dhyAnamatra manuSyanI sarva prakAranI mukti avidyAmAtramAMthI mukti-tevA gaMbhIra che. paNa potAnA tai kALanA kAryakrama pUratA to tenA artha svarAjya lAvI ApavAnI kuLavI tenA karyA. ane zvAsa mATenAM badhAM racanAtmaka kAryo calAve tathA laData vakhate sainikA thaI zake tevI evaDI lAyakAtavALAM sevakAnI hAra taiyAra karI. svarAjya pUrvanA gujarAtanuM nara vana tapAsavAmAM Ave tA gujarAtanA jAheravananuM koIka ja kSetra evu bhAkI rahyuM karI ke jemAM vidyApIThanA snAtakAgye prabhu na pUrvI ya. AjanA gujarAtanA pahelI rA nA sevakomAMnA paNa mahattvanA strI-puruSa gujarAta vidyApIThanA snAtakasvAtikAo davAnA sAva ja vizeSa che, paraMtu vidyApIThanA ja prAmAbhimukhatAnA vAtAvaraNe siMhA have je uttama svarUpa nipajAvyuM te veDachI Azrama. O
Page #731
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRitika sava prantha | jo grAmaprajAne khapa lAge to ja te zikSaNumAMthI TrIyazikSaNa baMne sAcI tAlimanI muniyAda tA te gAmaDAne upayAgI thAya te che tema nAnAbhAine dekhAyuM hatu, te A grAmeApayogI zikSaNa zodhavA te bhAvanagara rAhera choDI AMkavAmAM AvyA, kAM temane lAgyuM ke buniyAdI tAtrimamAM riyA anevazAna kenDamAM rahetA hoya paNa mAmAnA jIvanamAM khetI kenDamAM hatI. kriSA ne mAya tenAM je phephasAM jarUra hatAM. A vicAre khetI-geApAlanane kendramAM rAkhI prAthamikathI mAMDIne ucca vidyA sudhInA zikSaNanA prayAga karavA preryA. A nAnAbhAInA prayAganuM suphaLa che. paNa nAnAbhAI teTalethI na esI rahyA. temane e spaSTa khyAla hatA ke A prAgane AgaLa laI javA paDaze ja. kAraNa ke prajA jIvanamAM ane zikSaNamAM saLaMga sUtratA jALavavI hoya te| mAtra prAthamika ane mAdhyamika keLavaNIne ja vicAra karyuM nahIM cAle; uMcca keLImAM navA cIso pADavA paDaze. temaNe AMbalAmAM ekathI agiyAra dhAraNa sudhI eTale prAthamika ane mAdhyamika banne kakSAnA prayoga karI khAlekha taiyAra karyAM hatA. bhAbhAvI dAza temaNe vidyAkrama rASTrIya bane te cIle pADyo. khetInu Aigu nahIM. pazu zizumAM khetI. sAcu rASTrIyarisarane khetInI AjubAju racAya ane temAMthI vidyArthImAM vikAsa sAdhe bannAnA sALa thayuM. teNe paDasA agiyAra dhoraNanA bhyAsakra ane tenA vavAra nikita kayAmAM mArka... svarAjya khAtAM te abhyAsakrama gujarAta rAjyanA uttara buniyAdI abhyAsakramanA pAse| anyA. zyAma 'lokasArI 'e agAu gaNAvatA prayogonA vizeDa nA svIkArI lIdhA paNa vizeSamAM dezanI jene prathama jarUra hatI te je nathI thayuM te jethI ApaNI yojanAoMnA 5 madhya ste kabhI ne gayA che, ne khetI ane gopAlananA vakAsanAM zikSA ane sarakArane sau mATe anivArya gaNyo. 'lAkabhAratI ' traNa prakAranA ranAtakA taiyAra karI rAjyanA vistAromAM mokale che. khetI-gASAjana, grAma Apeojana tathA grAma udyogA ane lokazikSaNanA paNa A Rtune mATe khetI ane gAmaDAnA mukhya praznonI jANakArI anivArya che. bhAratIya nAgarikanI dUgdha vidyAmAM AA anivAya bhA" gaNela che. ucca vinA laI khA dezanA vana pravAhane vAM ApavAnI javAbadArI jemanA para AvavAnI che te mAtra TekanIkala bhAmAM baMne temAM jokhama che. sI. pI. snAna IMgmAMDamAM ane jagatanA Aga vadhelA dezomAM je be saMskRti UbhI thatI dekhAya che, sano upAya kanIkala ane mAnavaSivAnA kAJa pramANamAM lekabhAratIne dhyAnamaMtra ja Izo niSamAMthI samanvaya che. koSo -- vidyAM ca avidyAM ca yastadva edo'bhayaM saha / avidyayA mRtyuM tIrtvA vidyayA'mRtamaznute 11 vidyA (mAnavavidyAo) ane avidyA ( bhautika vidyAe ) je sAthe jANe chaeN, te avidyAnI madadathI mRtyu (tyulokanA kukhe) te tarI, amRta (cittazAMti)ne pAme che. eTale ja teA lokabhAratInA khetI snAtakane zAkuntala ane mAkarsa paricaya paNa thAya che. ha3 vidyAnA vistAra karavAnI kaLAne vidyA prAptinuM ane prapti caI che ke nahIM tenI kameTInuM" eka Avazyaka zraga mA prAmamAM gAyu che. ethI e snAtakAe bhAnubAjunA mAmAMmAM tema ja pachAtapradezamAM snAtaka thatAM pahelAM AyeAjita kAma karavAnuM hoya che. AnAthI te gAmeAnI khetI ke sahakArI pravRttine lAbha thAya che snAtaka thanAne prApta vananA nukta maLe che. A mArTa A ranAtako cheka nephrA, bihAra ke sikkIma saharada sudhI paNa jarUra mujaba gayA che. gujarAtI prA guNAnI ane dI divALI che, tenI AjubAjunA vizALa dariyAe tene mukta mane vicAravAnI caiTI bAdana pADI che. AthI lokabhAratInA prayAgane paNa gujarAte AvakAryo che. rAjye tene svIkRta karyAM che ane navI thayela banne yunivarsiTIemAM te uccavidyA phekalTImAM zarU karavAnA niya karyAM che. A vastu batAve che ke gujarAtanI saMskRtimAM zubhatattvAne pacAvatA rahevAnu je baLa che te khUTayu nathI. hamaNAM ja jANa thai che ke uttara gujarAtamAM mAMnA bokaravAM paNa bhAvI ja eka grAma vidyApIDa UbhI karI rahyA che. gujarAtamAM thayelAM prayogomAMnA eka pratyeAga gujarAtamAM visarA kayA dekhAya che te ciMtApa, Dhe te tarA dhyAna kheMcavuM joie. pahelAM carottara ejyukezana sAsAyaTI bhArata ne pachI baDAdarA rAjya mAmRta sAdhucarita menA mAne vaDedarArAjyane pustakA dhvaja pravRttithI dhamadhamanuM karyuM tuM mAre paNa ja / vaDA rAkhyuMnAM gAmomAM vividha vAcananI STa asara nAbuda pa nathI. hAlamAM te pravRttine vistAra to nathI thaLa pazu maMda paDI gai che. lokasAhImAM bhAdarA pAnAno mata cAnya rIte bApe tevu pharajiyAta nathI paNa ghaNuM jarUrI che. ane yAgya rIte mata ApavA mATe tenI pAse pUratI mAhitI hovI joI e. A mAhitI pakSAe ApelI na cAle. je pakSamAM nathI tevA taTastha maDaLA, pustikAo, carcApadhi, pAkSikA, mAsika, dhandhA ne zibirA dAsa jyA mAiita maLavI e. rAemanA viSe patra prajanana avAra tA tyAre zAstrakAroe rAjAnI keLavaNI ane cAritrya ghaDatara para khUba bAra mUkatA. Aje praSna ja rAkha che. eTale tenI vIne cAritrya ghaDatara a yaMta mahattvanAM bane che. eve vakhate meAtIbhAI zAne cagAvelI prakRttine karI keLavaNImAM mahatvanuM sthAna maLe te bahu jarUrI che. muLa beThA A vize vicAraze tevI AzA rAkhIe chAe kAvanI kaI ekaDiyA mahela nathI. te to rASTranA narsanasamAM vahetA prANa che; teNe prajAjIvanane peAlanArA te dhanArAM baLeAnAM saparkamAM rahI upAyA zeAdhyA ja karavAnA che. Ama ane nA ja vanamAM zAMta pheraphAro thayA kare te vikAsanI gati avista cAle. gujarAtanAM keLavaNI prayAga AnI sAbiti che. zrI dilhI gujarAtI samAja hIraka jayaMtI maheAtsava- smRtigraMthamAMthI sAbhAra )
Page #732
--------------------------------------------------------------------------
________________ 752 Gram MAHARANA bhAratabharamAM mazahura chApelI sADIonA utpAdaka : zrI paTela TekSaTAIla DAIMga enDa prInTIMga inDasTrIjha tathA Ph mahArANA phebrIkasa jenI sADIonI DIjhAina AdhunIka hoya che raMga pAkA hoya che kApaDa khAtrIvALu hAya che paTela bilDIMga, phulavADI, sTezana roDa, jetapura ( gujarAta ) zrI (1) parazAtama rAmajI (4) rajAhusena remubhAi DAsa jemAM gujarAtanI khAnadAnI ane saskArItAnA darzana pragaTa thaI rahyA che te khAsa prakAzana prasage zubhecchA pAThave che skUlo Tamsana InsyuleTa * kaparakAbI tathA saramakaDAM banAvanAra zrI vAsukI pATarI vasa vAsukI leATa, thAnagaDha. [ bRhada gujarAtanI asmitA dareka jAtanA : sAla DIsTrIbyuTarsa : me. sI. keAThArI enDa kuM. 9, cIMcabaMdara, muMbaI, sevA sahakArI mu. DuMDAsa maMDaLI ( tAlukA : mahuvA ) sthApanA tArIkha : 26-8-1954 zerabha DALa jasamata nAraNa chaganalAla nAraNabhAI paTela maMtrI pramukha rAsAyaNika khAtaro, sudharela bIyAraNa temaja kheDUtanI anya jIvana jarUrIyAtanI vastu pUrI pADe che. A vibhAgamAM sahukArI kSetre AgaLa paDatI saMsthA che. vyavasthApaka kamiTInA sabhyo (2) tuLasIdAsa raNacheDa (5) maiAhanabhAI AMbAbhAI ( jillA : bhAvanagara ) noMdhaNI naMbara : 903 : 50000-00 (AsapAsa) sabhya saMkhyA : 125 -- (3) rAmabhAI jeDAbhAi
Page #733
--------------------------------------------------------------------------
________________ nehara gajarAtanI samRddhi haeep -zrI vazarAmabhAI vAghelA jenA meLAmAM janmIne ucharyA chIe, je ApaNuM kALaju che, (2) bhUracanAje ApaNo AtmA che, je ApaNI lakSmI che, je ApaNe zvAsa | gujarAtanI bhUracanA jotAM kudaratanI kalama vaDe tenAM traNa vibhAga ane prANa che. je ApaNAM hRdayanI bhoMdhAmAM meMdhI mUDI che te paDI gayelA mAluma paDe che. (1) mULa gujarAtanuM medAna, (2) saurASTra gujarAta, gurjaradeza-gurjara maMDaLa, gurjaratA ane gujaratA evA tathA kacchane DuMgarALa dipaka9pane pradeza ane (3) uttara pUrvane vidha nAmothI prAcIna graMthomAM jene ullekha maLI Ave che. te pahADI pradeza. mArI janmabhUmi gujarAtanuM rakSaNa, uttare jagatajananI mA aMbAjI, 1-mULa gujarAtanuM medAna pUrve jogamAyA mA mahAkALI tathA pazcime bhagavAna somanAtha ane uttaramAM banAsanadIthI mAMDI kacchanuM raNa, ane aravallInAM dvArakAdhiza ane dakSiNamAM kuMtezvara mahAdeva karI rahyA che. kavi narmada phUgarathI mAMDIne cheka dakSiNa cheDe kuMtezvara mahAdeva ane damaNagaMgA paNa kahI gayA che ke, nadI sudhIne pradeza te taLa agara mULa gujarAtanAM nAme oLakhAya jaya jaya garavI gujarAta che. e sapATa rasALa medAnane pradeza che. jaya jaya garavI gujarAta A moTA pradezanAM traNa vibhAga paDe che. uttaramAM aMbA mAta, pUravamAM kALI mAta, (1) uttara gujarAta, (2) madhya gujarAta ane (3) dakSiNa gujarAta. che dakSiNa dizAmAM karaMta rakSA kuMtezvara mahAdeva; (1) uttara gujarAta: jaya jaya garavI gujarAta. banAsanadI tathA sAbaramatI nadI vacceno pradeza, kAMkareja, vadigujarAta evuM sau prathama nAma AcArya hemacaMdranAM "haimavyAkaraNuM" yAra ane bhAla, A pradezane uttara gujarAta kahe che. ghAsa ane ghauM mAMthI maLe che, tyAra bAda lagabhaga 752 varSa pahelAM eTale ke puSkaLa pramANamAM thAya che. I. sa. 1276mAM kavi nAhe " vIsaladevarAsA " mAM " diye deza uttara gujarAtamAM banAsakAMThA, sAbarakAMThA ane amadAvAda te traNa maMDavare, samada sArI gujarAta. " ema soraTha' sAthe gujarAtanA jillAo che. ullekha kare che, eTaluM ja nahIM paNa gujarAta-seraThano otaprota (2) madhya gujarAtaH gADha rane paNa haze, tevI kavi nAhanA che vIsaladevarAsA " mAMthI sAbaramatI nadIthI tApI nadI vacceno pradeza, te zreSTha gujarAta pratIti maLe che. kavi narmade paNa potAnAM " jaya jaya garavI kahevAya che. tenA paNa traNa peTA vibhAga paDe che. (1) sAbaramatIthI gujarAta" e kAvyamAM " somanAtha ne dvArakeza e pazcima kerA deva' mahI vacceno pradezane carottara kahe che. (2) mahIthI DhADhara vaccenA kahIne saurASTra sahitanAM gujarAtanI ja kalpanA karI che. ane 1 lI pradezane vAMkaLa kahe che. (3) DhADharathI narmadA vaccenA pradezane kAnamAM me, 16 6 0 thI astitvamAM Avela a yAranuM gujarAta rAjaya paNa (3) dakSiNa gujarAtaH kaccha sahita saurASTra ane mULa agara taLa gujarAtanI tribhUmi para ja patharAyeluM che ne ? tApI nadIthI damaNagaMgA vacceno pradeza dakSiNa gujarAta gaNAya che. 2--saurASTra-kacchano dipakaka5 pradeza (1) prAkRtika sImA eka bAju kacchanA akhAta, bIjI bAju arabI samudra ane | bhAratanA pazcima kinArA para 201 ane 247 uttara akSAMza trIjI bAju khaMbhAtanA akhAta, ane ethI bAju amadAvAda jillAnI tathA 68'ane 74' rekhAMze AveluM " gujarAta ' te bhAratanA vacceno pradeza te saurASTra ane kacchanA akhAtane aDIne Avela pazcima sAgarakinArA para mahatvane eka pradeza che. kaccha ane tene raNa pradeza te kaccha, A pradezanI vacce mUMgarAonI gujarAtanI pazcime arabI samudra ane vAyavyamAM karachane akhAta hAramALAe Avelo hoya te saurASTra-kacchane dipakapa DuMgarALa AvelA che. tenI uttare kacchanuM nAnuM raNa ane mevADanA raNapradeza pradeza tarIke paNa oLakhAya che. AvelA che. tathA tenI IzAna bAjue AbunI girimALA AvelI 3-uttara pUrvane pahADI pradeza che. tenI pUrvamAM jaMgala pradeza che. jenI uttara bAjue vidhya damaNagaMgAthI pUrva tarapha pAvAgaDha sudhInA pradezane uttara pUrvane parvatanI hAramALA AvelI che. pahADI pradeza kahe che. emAM rAjapIpaLA, DAMga ane paMcamahAlanAM
Page #734
--------------------------------------------------------------------------
________________ 754 [ hada gujarAtanI asmitA (5) jUnAgaDha gIca jaMgalano samAveza thaI jAya che. tathA Abu, ArAsura, aravallInAM DuMgare, vidhya, sAtapUDA ane pazcimaghATanI zAkhArUpa garo A pradezamAM Ave che. (3) jillA ane tAlukA: kudaratI kalame upara pramANenAM traNa vibhAgamAM vaheMcAyela ane lagabhaga 72138 corasa mAIlane vistAra dharAvatA gujarAta rAjyanAM vahIvaTa mATe mAnava kalame aDhAra jeTalA jillAo ane 184 jeTalA tAlukAo banAvyA che. te nIce pramANe che: kama. jillAnuM nAma tAlukAnuM nAma (1) amadAvAda 1 amadAvAda 2 dasakroI 3 dahegAma (2) amarelI DAMga (6) paMcamahAla 13 5 dhoLakA 6 viramagAma 7 sANaMda 8 amarelI bAbarA dhArI jApharAbAda 12 khAMbhA keDInAra 14 kuMkAvAva 15 lAThI 16 rAjulA 17 bhUja 18 bhacAu 19 aMjAra 20 abaDAsA 21 khADira 22 lakhapata 23 mAMDavI 24 khAvaDA 25 nakhatrANa 26 rApara 27 mundrA 28 ANaMda 29 berasada 30 khaMbhAta 31 vADAsinora para mAtara 33 kapaDavaMja 34 mahemadAvAda 25 peTalAda 36 naDIAda 37 ThAsarA 28 jUnAgaDha 39 bheMsANa 40 kutiyANa 41 kezoda 42 mALiyA(hATInA) 43 mAMgaroLa 44 mANAvadara 45 meMdaraDA 46 verAvaLa-pATaNa 47 tAlAlA(gIra) 48 UnA (soraTha) 49 vaMthaLI 50 porabaMdara 51 rANAvAva para visAvadara 53 AhavA (DAMga) 54 godharA 55 dAhoda 56 hAlela 57 bAriyA (devagaDha) 58 jAMbughoDA 59 kAlela 60 lImakheDA 61 jhAloda 62 luNAvADA 63 saMtarAmapura 64 zaherA 65 jAmanagara 6 jAmajodhapura 67 dhoLa 68 bhANavaDa 69 joDiyA 70 kalyANapura 71 kALAvaDa (zitaLA ) hara khaMbhALiyA 173 okhAmaMDaLa-dvArakA 74 lAlapura 75 rAjakoTa 76 dhorAjI 77 jasadaNa 78 jAma kaMDorakhyA 79 goMDaLa 8* jetapura (7) jAmanagara (8) rAjakoTa Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #735
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdala manya ]. 51 81 mALiyA (miMyANa) 82 ledhikA 83 keTaDA sAMgANI) 84 paDadharI 85 merabI 86 upaleTA 87 vAMkAnera (9) banAsakAMThA (13) vaDodarA 125 visanagara 126 vijApura 127 hArIja 128 kaDI 129 cANama 130 kherALa, 131 kalola 132 vaDodarA 133 DabhoI 134 choTAudepura 135 jaMbugAma 136 karajaNa 137 pAdarA 138 nasavADI 139 saMkheDA 14vAghoDiyA 141 sinera(vADAsinora 142 sAvalI (10) bhAvanagara (14) valasADa 88 rAdhanapura 89 dAMtA 90 DIsA 91 dhAnerA 92 diyodara 93 pAlanapura 94 kAMkareja 95 sAMthalapura 96 vaDagAma 97 tharAda 98 vAva 99 bhAvanagara 100 sihora 101 pAlitANA 102 mahuvA baMdara 103 sAvarakuMDalA 104 gAriyAdhAra 105 boTAda 106 gaDhaDA (svAmI) 107 ghoghA 108 taLAja 109 umarALA 110 vallabhIpura 111 bharUca 112 aMkalezvara 113 Amoda 114 hAMsoTa 115 deDiyApADA 116 jaMbusara 117 nAMdoda 118 vAgarA 119 jhaghaDiyA 120 satrabarA 121 valiyA 122 mahesANA 123 siddhapura-pATaNa 124 samI 143 valasADa 144 vAsaMdA 145 dharamapura 146 cIkhalI 147 navasArI 148 gaNadevI 149 uMmaragAma 150 pAraDI (15) surata (11) bharUca 151 surata 15ra bAraDolI 153 mahuvA 154 kAmareja 155 coryAzI 156 mAMgaroLa 157 mAMDavI 158 olapADa 159 nagaDha 16 vyArA 161 vAleDa 162 eAchala 163 palasANA (16) surendranagara (12) mahesANA 164 vaDhavANa 165 ceTIlA 166 dhrAMgadhrA 167. sADA 168 haLavada Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #736
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRihada gujarAtanI asmitA 169 lIMbaDI rUpI pAtharaNamAM patharAyela copATanAM sogaThAM jevA khaDira, nIla, 170 mULI citrAdhAra, lakI, cAvaDA ane dhaNodhara nAmanAM nAnAM DuMgarAo 171 sAyalA AvelA che. 172 lakhatara A badhA DuMgaramAM gujarAta pAse sauthI UMcA pahADa (17) gAMdhInagara 173 gAMdhInagara giranAra che. (18) sAbarakAMThA 174 hiMmatanagara samudranI sapATIthI 1000 mITaranI UMcAIe AvelA guja175 bAyaDa rAtanA sauthI UMcA sAputArA ane Dona gAma che. 176 iDara rUnA DhagalA jevA ArasapaththaranAM banela ArAsura ane AbUnAM 177 mAlapura DuMgarone bAda karatAM bAkInAM DuMgaro ane hAramALAo retIpaththara 178 biloDA tathA greniTa ane Trepa paththaranA banelA che. 179 kheDabrahmA (5) jaMgale180 megharaja 181 moDAsA pUrvanAM pahADI pradezamAM DAMga, vyArA ane suratathI paMcamahAla 182 prAMtija sudhInAM jaMgale AvelAM che. temAM choTAudepura, sAbarakAMThA, banAsa kAMThA ane bArIA tathA vacce vAsaMdA, dharamapura ane rAjapIpaLAnAM (3) - kaccha 183 kaMDalA (gAMdhIdhAma), jaMgalo AvyA che. (4) DuMgarA-pahADo UMcA-UMcA pahADo, UMDI UMDI kare ane karADa upara Ama joIe te taLa gujarAta pradeza hatheLI je sapATa A jaMgale AvelA che. ane temAM sAga, sIsama, sAdaDa, beraDI, che. te paNa dakSiNa gujarAtamAM sahyAdrInAM pahADe zarU thAya che. bIvale, haLadaravA, khera, khAkharAM, haraDAM, beDAM, AMbaLA, mahuvA mAM sonAI mAtA, devavarI ane ratanamALa jevA DuMgarAo jevA ImAratI lAkaDAMnAM jhADa uparAMta vAMsa ane ghAsa pUSkaLa AvelA che. te gujarAtanAM dvArarakSaka tarIke ubhelI uttara ane pramANamAM Uge che. lAkha ane guMdara paNa A jaMgalanI pedAza che. pUrvanI hAramALA ane temAM AvelAM sAtapUDA, pAvAgaDha, aravallI traNa mITara lAMbA vAdha uparAMta varU, cittA, rIMcha, sAbara, ane ArAsuranAM pahADa AvelA che. sasalAM, Dukkara, jharakha, jaMgalI bilADAM, bakarAM vigere jaMgalI traNa bAju samudranAM pANI ane eka bAju taLa gujarAtane pazuo, ghuvaDa, cIbarI, jaMgalI mora, maraghAM, lIlA kabUtara, popaTa, joDatA mArga dharAvatA saurASTranAM dvipakalpane pradeza eka sarakho nathI. cakalI, kALA kAgaDA vigere vividha pakSIo, kAmaLiyA, phaDacI, ana 8 garAA pUchaLa AvelA che. te pava tA aka- cIttaLa, dhAmaNa, ajagara ane kALA-kobarA aneka prakArano peTa bIjAne samAntara uttara-pUrvane dakSiNa-pazcima paDyA che. AthI tenAM cAlanArA jIvo uparAMta jenAM jheramAMthI muMbaInI hAphakIna saMsthA uttara taraphathI hAramALA ane dakSiNa taraphanI hAramALA evAM be ijekazano banAve che te sApa paNa A jaMgalamAM rahe che vibhAga paDI jAya che. pahADanA kaTakA jevAM ja rAnIparaja, bhIla, dhArALA, codharI uttara taraphanI hAramALAmAM samudranI sapATIthI 900thI 2000 ane nAyakaDA jevI AdivAsI jAtio A jaMgalamAM vase che. kaTanI UMcAIvALA DuMgarAo AvelA che. temAM baraDe, eTale, ane potAnAM jIvananirvAha mATe lAkaDAM kAMpI vece che, kelasA maMdA, ThAMgo, AlecanA, kaDelA, ozama, gopa ane Abha- pADI te vece che, dezI davAo mATe upayogI mULiyAM, velAM, chAla, purAnAM DuMgara jANItA che. choDavA ane phaLo vINI vece che. vAMsa ane khajUrInA pAnamAMthI dakSiNanAM parvatonI hAramALA mAMgaroLathI zarU thaI, giranAra TopalAM-TopalI, ane bIjAM ramakaDAM banAve che ane vece che. jaMgalI DuMgarane chUTo pADI, dazAne goLAkAramAM kinArAnI sAthe sAthe prANIo ane pakSIone pakaDI tenuM paNa vecANa kare che. bhIla AgaLa vadhI zetruMjI nadI AgaLa beya sarasI thaI vaLI pAchI leke thoDI ghaNI khetI karI makAI, kadarA, bAvaTo, bAjarI, DAMgara sAme kAMThethI magaranAM baraMDAnI jema dekhAva ApI ziheranI paDe. ane ceDAMeka kaThoLa pakave che. zamAM samAI jAya che. temAM giranAra, dAtAra, meradhAra, matiyALA, jaMgalamAM rahenArAM A AdivAsI leke mahAkALInAM paramabhaktA zetruMjaya, lAmadhAra, lensa, khAkharA, kadambagirI, hastagiri, taLA- che. dekhAve rogiSTa, dUbaLAM ane zrI gaNuM dekhAya che 1 jAnI TekarI, sANa, nodAvelA ane zihoranA 3 garAo AvelA saurASTrano uttara bhAga retALa, madhya bhAga DuMgarALa ane dakSiNa che. tathA saradhAranI divAlanAM nAme jANItI 40 thI 100 phUTa bhAga rasALa che. temAM 20 mAIla pahoLuM aDatAlIza bhAIla lAMbu UMcI ane 8 thI 12 phUTa pahoLI saradhAranI divAla AvelI che. evuM giranuM jaMgala patharAyeluM paDyuM che. temAM sAga, sIsama, khera, kacchanI eka bAju kacchano akhAta tathA upara kacchanuM moTuM khIjaDA, khAkharA, TIMbaravA, bAvaLa, boraDI, sAjaDa, haLadara, rUkhaDo raNa ane bAjumAM nAnuM raNa Avela che. Ama A pradeza te jevA ImAratI lAkaDAnAM jhADa, uparAMta vAMsa, ane vanauSadhIyukta raNapradeza hovAthI tyAM kaI meTA DuMgarAo nathI. paNa che te raNu velAo, vRkSo ane choDavAo uparAMta pUSkaLa ghAsa thAya che. Jain Education Intemational
Page #737
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sauMdarbhe anya ] eziyAbharamAM kaI jevA na maLatAM vanarAjanI vastI che. te sivAya cittA, dIpaDAM, sAbara, haraNu, sasalAM, jaMgalI bilADI, jaMgalI ApatA ane pADA vigere pazuo sApa, dhAryuM, kyAMkaLacAkaLa, magara, cittaLa jevA peTe cAlanArAM tathA zAhuDI, jeva, bA, kAgaDA, bhUta, kALA kAzI, gIdha, samaDI, pApaDa, menA mera vigere vividha prakAranAM pakSIo ane jaMtuo rahe che. bharavADa, rabArI, Ahira, mera, cAraNa, kAThI jevI pazupAlana karanArI khAtA ane mAmAnone mATe bharI kInArI hAra kAma potAnAM mAladAra sAthe AzA omAM naisati bAMdhI rahe che. ane dUdha, dahIM, ghI, mAkhaNa, mAvA vigere vecI peAtAne nirvAha calAve che. te viAya A jagalamAM kyAMka kyAMka zAdI nAnI vastI che. je lAkaDAM kApI ke guMdara nathA auSadhInAM mULiyAM, uMmAM vecI potAnuM gujarAna calAve che. giranAM ja gala sivAya pAradara, jAmanagara, bhAvagagara ane kacchanA tathA kaDAnAM nAnAM jaMgala vistAro AvelA che. A ja gala vistAranAM havApANI sArA hovAthI temAM rahenArA leAkeA khaDatala ane zUravIra che. Avaka sArI hovAthI dhyALu ne udAra che. (6) varasAda-- gujarAtamAM badhe sthaLe eka sarakhA varasAda paDatA nathI. kaccha te raNa pradeza che. tyAM meATA parvatA ke jaMgalo nathI. eTale vAdaLAM ThaMDA paDatA nathI, temaja samudranAM bhejavALAM pavana vAtA nathI. tethI kacchamAM varasAda ocho paDe che. Ama kahIe to kaccha viSama bAbAvA vALA pradeza che. saurASTranA pradeza paNa kAcabAnI tAla jema vaccethI upaselA che. AthI tyAM paNa varasAda eka sarakho nathI paDatA, jUnAgaDha, nAghera, nIzAla ane amutra dariyAI paTTI para varasAda sAro paDe che. te uttara saurASTramAM vastAda lagabhaga kaccha jevo ja paDe chaeN, uttara gujarAta dariyAthI hetu AmA che. uparAMta pAThA ane mAle, vinAno che. zyAthI uttara gujarAtamAM paNa pramANamAM varasAda ATho paDe che. madhya gujarAtamAM madhyasano (lagabhaga 5 se. mI. ) varasAda paDe . Dijhama gujarAta pADe ane jamaNeAna pAmI hAvAthI cemAsAmAM khUba ( 120 se.mI. ) varasAda paDe che. AthI dakSiNa gujarAtane bhAneA pradeza paNa kahevAmAM Ave che. pUrvanAM pahADI pradezamAM khUba pahADA ane gIca jaMgalo hovAthI sakhata (200 thI 250 se. mI) varasAda paDe che. paNa jamIna DUMgarALa ane nakkara devAthI varasAdanuM badhu pANI ghaTI ya che. ane pANInI bega he che. tApI-- vikhavAda athavA sAtapUDAnA gAnagiri pahADamAMthI Ama gujarAta pAse glAnA vistAra bahu moTA na hovAnApI nIkaLe che tyAM mULa tApI ke mULatAI nAmanuM pavitra dhA tAM. je che te kudaratI lAMcaNI pramANe ghaNo sarasa che. tenI vahIvaTa ane saMcAlanamAM sagavaDatA rahe te mATe gujarAta sarakAre vaDAdarA vanavartula ane janAmaDha vanavatuMka evA be vibhAgo pAkyA che. khA anne vibhAgano kaLAne Azare 300 ekara jeTalo vistAra thavA jAya che. zaya che. tyAMthI ucca pahADI pradezamAM 150 mAIlanuM paribhramaNa karIne khetula ane temAra jillAomAM thaine murahAnapura AgaLa tApInadI medAne paDe che. 7pa7 Ama gujarAtamAM varasAdanuM pramANa eka sarakhuM nathI chatAM verAna vistArA sivAya 25thI 50 iMcanuM pramANa che. tethI nadIe paNa tevI ja che. (7) gujarAtanI nadIo-- nama dA-- ciMdhya parvatanA pUrva cheDe 3000 phUTa UMcI amarkaTeka nI pahADI jagyAethI narmadA nIkaLe che. narmadA pUrA prasiddha pavitra leAkamAtA che. tenuM bIjuM nAma 'revA' paNa che. narmadAnAM mULa AgaLa dasa karoDa tathA temanA banne kInAre 400 jeTalA nIce spAnI kavAya che. tenI labAi Tana mAtra . ane bharUca zaherathI AgaLa narmadA samudrane maLe che. kahe che ke, * ta`dAnAM 35 saMgamasthAne che. temAM samudra sIMgama zreSTha che. A sthaLe temane paNa 10 mAIla jeTalAM vistAramAM phelAyelA hoya che. namaMdanAM mukhya dhAmomAM vadhA, omakAra, mAMdhAtA, baravANI, karanALI, zukalatIrtha, bhRgukaccha (bharUca) vagere che. narmadA kinAre bharUca eka vakhata dhIkatuM baMdara hatuM ane kAlIkaTa, basarA, meMgaleAra vagere sthaLoethI mAla lAvavA laI javA vahANA AvatAM ane dhIkatA vepAra cAlato. suratanI pAse tApI nadInI sAme pAra rAMdera che. kahevAya che ke, te gujarAtanuM prAcIna nagara che. lATa dezanuM e eka mukhya nagara tu ema bephanIe noMdha karI tApInA dakSiNa kAMThe surata meTuM zahera che. I. sa. 691-92nA eka tAmrapatramAM paNa tevA ullekha maLe che. meAgala jamAnAthI te briTizanAM AraMbhakALa sudhI surata meDhu baMdara hatuM. a Mgrejoe AthI ja tyAM vepArArthe kADI nAkhI killo bAMdhelA. tApI nadImAM merI phaLa khAve che. ane vArabAra susta zaherane nakzAna pamADe che. bhASI enA pANInA upayoga karAya ane mata rahene nakazAnImAMthI aAvI zakAya te mATe mukta zaherathI 50 mAila uparavAsa 1949mAM kAkarApADa AgaLa 2038 phUTa lAMkhe ane 45 phUTa UMcA baMdha 18 karoDanAM kharce baMdhAvyo tathA 1960mAM ukAIbaMdha 3054 phUTa lAMbe ane 232 phUTa UMcA karavAnuM nakkI thayuM chatAM gai sAla 1968mAM tApImAM meTI rela AvI ane mUkhta tathA valasADane nukazAna paDoMcADyuM hatuM. te sarakAra bIi dhAnA vicAre che, sarasvatI mAtru AgaLa bhArAsaranA pahADamAMthI nikaLa kacchanAM zumAM samAi jAya che. te samudrane na maLatI hovAthI kumArI paNa kahe che. bIne pravAda prabhAsa pAse tyAM zrIkRSNe DresamAM karyA hatA tyAM che, mahIsAgara--namadA, ane tAva pachI gujarAtamAM nahIM nadInA DhImA gAya che. piMkhA parvatanAM pazcima cheDe maeNnDa sAra AveluM che. tyAMthI mahI nadI nIkaLe che. ane tenuM mukha khaMbhAta
Page #738
--------------------------------------------------------------------------
________________ 758 [bRhada gujarAtanI asmitA AgaLa che Ama gaNIe to mahInAM mULa ane mukha vaccenuM bhAdara, bhAdara, ku, brAhmaNI, mAlaNa, bagaDa, kAlubhAra, zela, jolApurI, aMtara 16 0 mAIla jeTaluM ja che, paraMtu ugama thayA pachI nadI surajavaDI, bhAdroDI, mAlezrI, raMghoLI, kerI, phUlajhara (gAdhakaDA), rAvaLa, uttara pravAsa karavA nIkaLe che. aravallInA pahADI pradezamAM thaI dhAtaravaDI, bhogAvo, ThebI vagere nadIo AvelI che. have ApaNe vAliyara, dhAra, jhAbuA, ratalAma, sAIlANI vagere bhAgomAM pharIne siMcAI yejanA joIe. mevADanI UMcI pahADI AgaLathI pasAra thAya che. ane jyAre guja- (8) siMthAI janArAtamAM Ave che, tyAre DAbe paDakhe paMcamahAla ane vaDodarAnAM jillA gujarAtamAM vividha siMcAI yojanAonAM kAmo pragati karI Ave che. tathA jamaNA paDakhe kheDA jillo Ave che. AgaLa pazcime rahyAM che. AmAMnI moTA bhAganI yojanAo pUrI thaI gaI che. jamaNe paDakhe khaMbhAta ane DAbe paDakhe bharUca jillAno bhAga Ave badhI yojanAo pUrNa thatA kheDUto tenAM pANIno paddhatisara upache. Ama mahI 350 mAIla lAMbI ane eno Dreneja eriyA 17000 * ega karI gujarAtane "naMdanavana banAvaze. temAM koI zaMkAne sthAna nathI. ce. mA. thAya che. mahIno paTa pahoLo ghaNo paNa UMDo nathI. enAM chIcharAM jaLa (1) ukAI yojanAnuM kAma pUra jhaDape taiyAra thaI rahyuM che. bAre mAsa vahetAM rahe che. varSARtumAM enuM rUpa taddana nirALuM ja che. (2) mahI, kaDANI, sAbaramatI, narmadA, banAsa, sarasvatI, AkhA paTamAM pANI phelAya che. UMce vaLI bhekhaDe toDI nAkhe che. hAthamatI, zetrujI, khoDiyAra, zAmaLAjI, mahI naM 2 kAkarApADa, ane vega 45 mAIlanI jhaDape vadhI jAya che. tathA vera nadI para desavADA baMdha, haraNAva karela taLAva, moTI phatehavADI, pATADuMgarI, haraNa, karADa taLAva ane medhAbaMdha te kAvIthI khaMbhAta lagI pAMca mAIlane sAgara saMgama thAya che. gujarAtanI nAnI moTI siMcAI yojanAo che. temAM narmadA te mahI aravallInA pahADanI mATI gujarAtamAM lAvI carotara je phaLa ApaNuM rAjyanI sauthI moTI yojanA che. kupa pradeza banAvatI hovAthI temanA tarapha mAnathI jovAya che. A mahIsAgarane sena, jhamaka, anAsa, bhAdara vagere nadIo maLe che. kaccha vibhAgamAM- paMcamahAlamAM mahI nadI upara 3240 phUTa lAMbo ane 251 suvI, nirANa, gajAdara, rudramAtA, gajeda, sANanda, kailA phUTa UMce kaDANA baMdha 24 karoDanAM kharce baMdhAyela che. tathA Aje ane kanakAvatInI yojanAo pragati kare che. vADAsinora AgaLa 2610 phaTa lAMbo ane 67 UMce baMdha baMdhAyo saurASTramAM- che. A sivAya mahI nadInAM pANIno upayoga dhuvAraNanAM vIjaLI | thele, ghAtaravaDI, sApaDA, rojakI, varaMtu, gomA, kAlandI, hiraNa, mathaka mATe thayo che. A dhuvAraNa vIjaLI gharano lAbha saurASTra-gujarAvaLa, machundrI, machu, muMjIyAsara, bhogAvo (1) vaDhavANa bhegA rAtane maLe che. (2) lIMbaDI bhogAvo (3) muMjIyAsara, gonDalI, ojhata, AjI, sAbaramatI- mevADanA mIrapurA AgaLa Avela ghAMbara taLAvamAMthI sAkarolI, DemI, phUlajhara, ghI, sasoI, pUnA brAhmaNI, meja, ra ghoLA, sAbaramatI nIkaLe che. tyAM nadInuM nAma mAtra sAbara che. paraMtu temanAM zetruMjI-khoDiyAra, bhAdara, machu-2 ane bhAlaNanI yojanAone bIjA paNa nAmo che jevA ke, zvabhravatI, sAbharamatI, caMdanA vagere samAveza thayo che. A nadI aravallImAMthI nIkaLI, na vaLI, arba dagirinI A sivAya, pAtALa kuvA, kuvA, nAne taLA, badhA, pavanapaDakhe thaI amadAvAda AgaLa AvIne khaMbhAtanA akhAtamAM samAI cakIo ane naheronI vyavasthA dvArA siMcAi taLe samagra gujarAtane jAya che. A nadI 200 mAIla lAMbI che. ane tenA neja eriyA sAMkaLI levAnI sarakAranI yojanA che. A vigata saMkSiptamAM jANI 9500 co. mAIla che. hAthamatI nadIne maLyA pachI te sAbaramAMthI lIdhI. have ApaNe jamIna ane khetI vize TUMkamAM joIe. sAbaramatInA nAme oLakhAya che. A sivAya khArI, mezvo, mAjhama, (9) jamIna ane khetI- selavA, aMdhArI, saurASTramAMthI bhogAvo, bhadrAvatI, utAvaLI, nilakI, | gujarAtanI moTAbhAganI jamIna kapALa che. uttara gujarAtanI piMjArIyA ane AMdhiyA e nadIo pUrva dizAmAMthI khaMbhAtanA khArApATa tarIke oLakhAtI jamIna dariyAnA haThavAthI thayelI che. akhAta AgaLa maLe che. saurASTra ane kacchanAM DuMgarALa pradezanI jamIna DuMgaromAMthI pAkI eka kALe gujarAta ane kaccha-saurASTrane judA pADanArI rekhA jevI thayelI che. samudrakinArAnI paMdareka mAIlanI paTTI choDI daIne te A nadI Aje gujarAta-saurASTrane sAMdhanArI madhyarekhA banI che. sivAyanI bharuca, valasADa, surata ane amadAvAda jillAnA pazcima Aje amadAvAdanI mukhya jela ane pUjya gAMdhIjInAM AzramanI bhAganI jamIna TrepanAM khaDakonI banelI che. surata jillAnI amuka sAthe enuM nAma bolAya che. jamIna halakA kAMpanI banelI che. te piyata mATe kAyama upayogI saurASTranI nadIonuM varNana "saurASTranI asmitA saMdarbha graMtha' che. te sivAyanI ghaNIkharI jamIna cIkaNI ane UMDA tare vALI mAM ApI dIdhela che. A sivAyanI, che. te kapAsanI jamIna tarIke oLakhAya che. mahesANA, vaDodarA, banAsa, kIma, mIMDhoLA, aMbikA, pUrNa, auraMgA, pAra, damaNa- amadAvAda jillAno uttarabhAga ane kheDA jillAnI jamIna juno gaMgA, kelaka, DhADhara, kasama, kAverI, amarAvatI, karajaNa, orasaMga, kAMpa karIne banelI che. te ghaNI phaLadrupa che. paMcamahAla jillAnI vizvAmitra, AzvAna, meNu, zeTana, vAtraka, mezvo, sukhI, bApoI, kALAza paDatI jamIna besara kAMpanI banelI che. hAthamatI, khArI, ajunI, nIlakA, machundrI vaDhavANa, lIMbaDI, sukha. A rIte gujarAtI jamI nuM vibhAjana karatAM, ekadama kALI, Jain Education Intemational
Page #739
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRtika saMdala manya] ochI kALI, gorADa, gorATa ane besara prakAranI tathA saurASTranI (11) vAhana vyavahAra mIna vadhAre pramA mAM kA nI ane rA ii che. jyAre samudra kinA* vimAna-guja2 mAM amadAvAda, rAjakeTa, bhUja, mAMDavI, rAnI jamIna kAMpa karIne banela hoI, kapALa gaNAya che. kaMDalA, bhAvanagara, jAmanagara, porabaMdara, kezoda, merabI, vaDodarAmAM gujarAtanA vaDodarA, amadAvAda, vIramagAma ane carotarane vimAnagharo AvelA che [ te paikInAM amUka vimAnagharo hAla AvarI letA madhyabhAga meTI nadIothI samRddha banyA che. temAM baMdha che. ane tyAM vimAnI sarvisa zarU nathI. ] anAja, tamAka, kapAsa ane bIjA pAka mATe cotara vadhu phaLa- relave : gujarAtamAM sane 1864mAM bI.bI enDa sI AI 85 che. amadAvAdane bhAla pradeza ghauMnI khetI mATe jANItA che. relavenA pATA naMkhAvA lAgyA hatA, ane prathama amadAvAdathI vaDhavANa bharUca jillA kapAsanA pAka mATe vakhaNAya che. sudhInI 40 mAIlanI relave zarU karavAmAM AvI. tyAra bAda I. sa. - saurASTranA junAgaDha jillAmAM lIlI nAghera tarIke oLakhAtA 1,80mAM bhAvanagarathI gAMDala 201 mAIla lAMbI relve lAIna zarU eravADa vibhAga ghaNe phaLadrupa che. tathA bhAvanagara mahuvA vibhAga, thaI ane pachI 106 mAIlanI bhAvanagara vaDhavANa lAIna naMkhANI. rAjakoTanA gAMDala vibhAga ane suratagaNadevI vibhAga voDI atyAre gujarAtamAM karoLiyAnI jALa mAphaka 728400 mAIlamAM -bagIcAthI hariyALI ane phaLadrupa che. relvenA pATA patharAyelA che. ane chelle tA. 27-3-6 8nA roja gujarAtanI upara batAvelI khetIlAyaka jamInane vistAra laga- jhuMDa kaMDalA relave lAInanAM prathama vibhAganuM kAma be karoDa ane eMzI bhaga 23982900 ekara thavA jAya che. te paikIne Azare lAkha rUpiyAnA kharca pUruM karI kaccha-saurASTrane je tI A broDagaja 14979 00 ekara jamIna vistAra upara lakhI siMcAI janAo lAIna zarU karavAmAM AvI che. heThaLa AvarI levAmAM Avela che. A badhI kheDavANa jamInamAM rastA mAne vyApArika ane vyavahArika kAryo mATe eka 65 thI 70 TakA anAja ane kALa pAke che. jyAre bAkInI sthaLethI bIje sthaLe jhaDapI musApharI karI zakAya te mATenA basa jamIna rokaDIA pAka Ape che. A sivAyanI Azare 123 2900 moTara, keriyara, sAyakala, rIkSA, moTasAyakala, deDAvADI ane ekara jamIna verAna ane paDatara paDI che, temAM agAu joI gayA baLadagADI cAlI zake tevA gujarAtamAM 59479 0 mAIla pAkA te jaMgala vistArono paNa samAveza thaI jAya che. (Amara ane simenTa krejheTanA) tathA kAcA 90 3709 mAilanAM je khetIpradhAna deza hoya te dezamAM pazudhananuM paNa mahattva rastA o taiyAra karavAmAM AvyA che, haju temAM vadhAro thato ja rahe che. ghaNuM hoya che. ApaNo gujarAta paNa khetIpradhAna pradeza che. tethI - dariyAI gujarAtanAM nAnAM sAgarakAMThAmAM je moTI saMkhyAmAM ApaNe have gujarAtanuM pazudhana joIe. baMdare che, teTalA dezamAM bIje kyAMya nathI. gujarAta pAse bharacaka (10) pazudhana- baMdaranI mahAmUlI kudaratI bakSIsa che- kaMDalA te gujarAtanuM mahAgujarAtanA sAbarakAMThA, banAsakAMThA, saurASTra ane kaccha te baMdara che, te sivAya ATha madhyamakakSAnAM baMdaro che ane bAkInAM pradezomAM varasAda ocho paDe che. paraMtu A thaDA varasAde te paccAsa jeTalAM nAnA-meTA baMdaro gujarAta dharAve che. ane A vistAramAM ghAsa pUSkaLa pramANamAM Uge che AthI te pradezamAM baMdarapaTTI para saikA jUnI sAgara sAhasI prajA che. te gujarAtanAM rahenAra lekene mukhya vyavasAya pazupAlana che. ghI, dUdha, temane sarvAgI vikAsa mATe utaja La bhAvI batAve che. para che. (12) vepAra udyogagujarAta gaurava laI zake tevI gIra ane kAMkareja olAdanAM ApaNI pAse upara joI gayA tema havAI, dariyAI ane pazuonI mAMga bhArata ane amerIkA sudhI rahe che. saurASTramAM dharatI paranAM vAhanonI sArI evI sagavaDatA che. AthI gujarAtanAM jApharAba dI bheMsa temaja gujarAtamAM mahesANAnI be sanI olAda sAhasika vyApArIe puruSArtha karavA ane gujarAtanuM gaurava jALavavA jANItI che rAjya ane deza uparAMta dezadezamAM patharAI gayA che. AphrikA, pAlatu pazumetI aMdAjI saMkhyA 8890370 ane gheTAM- maDAgAskara, ane dUra dUranAM dezomAM gujarAtIone Dakai vAge che. bakarAnI saMkhyA 453000 jeTalI thavA jAya che. ApaNe gujarAtanI ja vAta karIe to- 3495 jeTalAM moTAM pazuonI olAdanI sudhAraNA mATe, gujarAtamAM (bhUja), kAMkarejI kArakhAnA A vepArI varga UbhA karyA che. A kArakhAnAomAM jana gaDha (gIra) jAmanagara (gIra) morabI (gIra) mAM pazusaMvardhana dainika sarerAza 32 52230 majuro kAma kare che, te dvArA kApaDa, keno palAM che. A sivAya ANaMdanI khetIvADI saMsthA, khanija, sAyakalanAM bhAge, simenTa, sAbu, kAgaLa, vejITebala ghI chAroDI (amadAvAda) phArma, bAkarola (vaDe darA) phArmamAM pazusaMvardhananuM vigere utpanna thaI bajAramAM jAya che, A sivAya nAnA kArakhAnAM kArya sArA pramANamAM cAlI rahyuM che saurASTra ane kacchanI gheDAnI ane gRha udyogane lagatAM kArakhAnAone sumAra nathI, temaja te olAda paNa vakhANumAM che, temanI sudhAraNuM paNa A saMvardhana taiyAra thato badhe mAla gujarAta ane gujarAta bahAra vecanArA badhA kendromAM cAle che. Ama gujarAtanAM pazudhananI mAhitI meLavI have vyApArIo jhAjhA bhAge gujarAtIo ja che. A vyApAra udyogane ApaNe gujarAtanAM judA judA vyavasAya ane tene lagatA vAhana bahu upayogI evo saMdezA vyavahAra paNa gujarAtanAM gAmaDAM sudhI vyavahAra aMgenI vigato tapAsIe. pahoMcI gayo che. tAra, TelIphena, ane patravyavahAra te gAmaDe gAmaDe prathama ma Ne vAhana vyavahAra jaIe. che. te vyApAranAM ane vyavahAranAM jhaDapI samAcAra pahoMcADe che. Jain Education Intemational
Page #740
--------------------------------------------------------------------------
________________ [6da gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI pANIyA vi. kA. sahakArI maMDaLI junAgaDha jaMgala majura sahakArI maMDaLI mu. junAgaDha. mu. pANIyA (jille : junAgaDha) (tAluke amarelI) sthApanA : tA, 1-10-56 neNa naMbara : 1118 zera bhaMDoLa : 16460-00 sabhya saMkhyA : 58 zera bhaMDoLa : 2100-00 sabhya saMkhyA : 72 anAmata phaMDa : 17210-00 majura : 70 dezanA anAja utpAdananI jhuMbezamAM kheDUtone rAsAyaNika | anya phaMDa : 6344-00 bIna majura : 2 khAtara niyamIta purU pADe che. makAna bhaDaLa : 2529-00 dhIrANa dvArA kheDUtone nANunI savalato purI pADe che. lAkhA bhImA salakI maMtrI 5. bAvA rAma 5. mehanalAla muLajIbhAI alAbhAi devazI mehanabhAI ela. paTela maMtrI pramukha upapramukha pramukha With Best Compliments From UMRAO INDUSTRIES LEADING MANUFACTURERS OF SAFETY Wick Stoves, Insecticide SPRAYERS Metal Boxes, Jewellery and Cash BOXES Head Office 32-B Balaram Street, BOMBAY-7 Grams : "UMRAOSPRAY" Phone : 370580 Factory and Office KIM. (W. Rly.) (Dist. Surat ) Gujarat Grams : "UMRAO" Phone : 27 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #741
--------------------------------------------------------------------------
________________ 761 sAMskRtika vaMdabha pranya) vyApAra udyoganA mathake : aMkalezvara-khanija telane meTo jaththo maLI AvatAM rAjyanuM amadAvAda--bhAratanuM mAncesTara gaNAya che. tenI A yAdI traNuM tAra moTAmAM moTuM khanija telanuM mathaka banyuM che. A tela upara che, (1) sUtara (2) rezama (3) kasaba. A traNe rAjya ane dezane navajIvana bakSaze. udyoge amadAvAdamAM cAle che. lethala- 5000 varSa pUrvenuM baMdara ane vizvanAM mukhya mathake amadAvAdamAM prathama kApaDa mIsa raNachoDalAle sthApelI sAthe vyApArIka sabadhethI joDAyela samRddha nagara hatuM. pachI krame krame temAM vikAsa thaze. Aje to 80 jeTalI hAla tene TIba che. kApaDa milo amadAvAdamAM AvelI che. ane tenuM kApaDa pATaNa- pATaNanAM "paToLAM phATe paNa phITe nahIMte kahevata mujaba jagatabharamAM prakhyAta che. A sivAya amadAvAdamAM bane che. ane duniyAbharamAM vakhaNAya che. nAnA-moTA aneka kArakhanAo AvelA che. Ama A prAMtija- sAbu banAvavAnAM pUSkaLa kArakhAnA che. amadAvAda vepAraudyoganuM mahatvanuM zahera gaNAya che. khArAdhoDA- sAbu banI ravAne usa nIkaLe che, vaDAgaruM mIThuM pUSkaLa vaDedarA- gujarAtanuM bIjA naMbaranuM A zahera che. tyAM nAnA bane che. moTAM aneka kArakhAnAo AvelAM che. A sivAya kalola- hamaNAM khanija tela maLI AvyuM che. vepAranuM moTuM mathaka che. dhoLakA- dADama, kapAsa ane ghauMnuM mathaka che. bharuca- narmadAnadInAM mukha AgaLa dhIkatuM baMdara hatuM. eka dha dhukA- bhAlanAM ghauM ane kapAsanuM mathaka che. vakhata A zaheranI jAhojalAlI hatI. duniyAnAM bajAra rAjakeTa- nAnA moTAM yaMtra banAvavAnAM kArakhAnA che. tela ane bharucathI ajANyA nahotA, Aje paNa "bhAMgya, bhAMgyuM kApaDanI mila che. toya bharuca' kahevAya che. bharucanI sujhanI deza-paradeza surendranagara-kapAsanAM vepAranuM mathaka che, kapAsa levAnAM jina vakhaNAya che. che, kApaDanI mila che. DAI- vepArI mathaka che. jUnAgaDha- jaMgalI auSadhIo ane lAkaDAMnAM suMdara ramakaDAMo surata- jarIkAma ane rezamanuM kApaDa bane che, te sivAya, maLe che. bAraDolI, maDhI ane veDachImAM khAdI udyoganAM mathake virAvaLa- DuMgaLInA vepAranuM mathaka che, divAsaLInAM kArakhAnA che. che. suratanI mIThAI vakhaNAya che. dvArakA- simenTa banAvavAnuM kArakhAnuM che. navasArI- kApaDanI milo che, milomAM vaparAtAM bobinanAM kAra mIThApura- mIThuM ane khAramAMthI rasAyaNu banAvavAnuM moTuM kArakhAnA che. khAnuM che. pAraDI- kAMsAnA vAsaNo banAvavAno mukhya udyoga vikasyo che. porabaMdara- ghInuM mathaka, kApaDa mikasa ane simenTanAM kArakhAnA che. tabAvacera- ahIMyA banatAM gADAM samagra gujarAtamAM vakhaNAya che. bhAvanagara-saurASTranuM sauthI moTuM zahera che, vepAranuM mathaka che, ane vaparAya che. erabaDa- sUDI ane charI vakhaNAya che, kuvAnA pANI kheMcavAnAM tela ane kApaDanI mila . mIThAnI progazALA che. reTano udyoga vikasyo che. jAmanagara-bAMdhaNI, kaMku ane jJAsTikanAM ramakaDAM bane che, kApaDa AhavA- DAMga jillAnuM mukhya zahera che. tyAM jaMgalanAM lAkaDAMnuM mila che. moTuM bajAra bharAya che. A sivAya- jAmanagara, rAjakoTa, bhAvanagara, porabaMdara, khaMbhAgodharA- A zahera paNa lAkaDAnA bajAra mATe jANItuM che. LiyA ane jAmajodhapuramAM vejITebala ghInAM kArakhAnA che. dAhoda- revenuM moTuM kArakhAnuM che. morabI, thAna ane vAMkAneramAM cInAI mATImAMthI kAcanAM suMdara dAMDI- dhArAsaNa, dhAMsiyuM mIThuM bane che. gAMdhIjIe mIThA vAsaNo bane che zihAramAM paNa pATarI che. satyAgraha A sthaLe kare. sikA- simenTanAM kArakhAnA che. khaMbhAta- akikanAM patharene ghATa ApI ghareNAM banAvavAnAM kAra- bagasarA- cAphA ane dhAbaLAnA gRhaudyoga mATe jANItuM che. khAnA che. kApaDa mile che, te sivAya peTalAda, naDiyAda sihora ane vaMthaLInAM tAMbA-pittaLanAM vAsaNuM vakhaNAya che. bharucamAM kApaDa milo che. siheranI suMghavAnI tamAkuno udyoga dezabharamAM prakhyAta che. ANaMda- gujarAtanI dUdhanI DerIomAM moTAmAM moTI DerI ahIyA mahuvA- lAkaDAMnAM ramakaDAM, belagADInAM paiDAM banAvavAno udyoga che. amula ane pesana DerInI banAvaTo vakhaNAya che. vikasyo che, ahIMnAM nALiyera, sepArI ane jamAdAra mahemadAvAda, naDiyAda ane kapaDavaMja ghInA vepAranAM moTA kerI prakhyAta che. mathake che. valasADa- Aphusa kerI vakhaNAya che, vepAranuM moTuM mathaka che. maDhI- tuveradALa AkhA dezamAM jAya che. sAvarakuMDalA- leDhAnAM kAMTA bhArata ane bhArata bahAra paNa saMkheDA- gheDiyAM ane gharanAM sarasAmAna mATe prakhyAta che. prakhyAta che. Ameda- charI-capu vakhaNAya che. vaMkA- pittaLanAM nAnAM kAMTA bane che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #742
--------------------------------------------------------------------------
________________ 762 gAdhakaDA khetInAM dAtaDhA, dAtaraDI ane gADAnI dhAra caDAvavAnAM udyogo mATe naNItuM che, dezI bUTa-capa mATe prakhyAta che. - kacchanuM mukhya zahera che, sonA-cAMdI paranu` nakazIkAma dezabharamAM rakhAya rAjyanuM mukta vepAranuM mathaka che, deza-videzanI sTImare vaivAro Ave che. kalA- mAMDavI- vepAranuM nAnu nathaka che. aMjAra- sUDI, cappu ane charI mATe tathA tALAM mATe prakhyAta che. annI- garama kApaDa mATe jANItu che. Ama gujarAtanAM udyoganAM makAe vanaspativelA yaMtranAM bhAga, simenTa, kApaDa, mINa ane lAkha, tabAku, sAbu, matsyodyoga, cAna ane plAsTika, jhArI, rabbara, kAca ane kAcanA vAsaNA, auSadhI ane rasAyA, kAgaLa ane pUThAM, meTaranAM bhAge, khetInA eArA, jIniMga kArakhAnA, koDInAra, UnA ane dheALA jevA khAMDa ane gALanAM kArakhAnAM, dUdha ane dUdhanI banAvaTo, peTreTaliyama, tAranAM doraDAM, tAMbA-pittaLanAM vAsI, dIvAsaLa, mAM, telanI mile, jarIkAma, mATIkAma vigara utpAdana thAya che. vecANa thAya che. tenAM kaThekANe nAnA-moTara zomAM banaze have ApaNe gujarAtamAM nikaLatAM khanine agAzuM-- (13) khanIja saMpatti bhutakALamAM gujarAta rAjyanAM vistAramAM bhArata sarakAranuM bhUstarIya khAtu khanI ge bhustara mApaNI ane pakhALa caDAvatuM tu gujarAta rAjyanAM khanIja sAdhanA konI pa mAna mAhitI, kyA ananI karAyelI. meNIonAM ahevAlane AbhArI che. kAkhanI vAMsa dhAtuka rAjyanAM bhUstara ane khANu khAtAe karela nirIkSaNa meAjI daramiyAna pacamahAla jillAmAM jAmbudhoDA ne nArUkoTa najIka khaMDanI kAcI dhAtu hAvAnuM mAluma paDyuM che. maLI Avela A kAcI dhAtunuM pRththakaraNa karatAM temAM cha0 TakA leAkhaMDa hovAnuM jaNAyuM che. bhAvanagara vistAramAM leTarITika lAkhaMDanA kAcI dhAtu 20 mAIlanAM paDAmAM padhAyela navA sabhya che. A uparAMta AMgadhrA, jUnAgaDha ane saurASTranAM dhaDa pradezamAM kAcI dhAtu maLI ApavA sAva che. mAM ratnAla khAte rIDIka lAkhaDa maLela che tathA mAMDavI tAlukAmAM paNa kAcI dhAtunA jaththA maLavA sa Mbhava che. megenIjha dhAtu vaDAdarA ane pAMcamahAla jillAemAM megenIjha dhAtuonAM moTA za AvelA . tathA sAbarakAMThA jillAnAM bhImApura ane dhANIyAna gAmomAM paNa megenIjha bhaLe sthAve che. paraMtu te cA khAsa mahatvanAM lekhAtA nathI, paNa paMcamahAla ane vaDAdarA jillAmAM A udyoganI vikAsanI pUrI zakyatA che trAMbu : banAsakAMThA jillAnAM vArIyA najIka ATha trAMbAnA mArA jaththu mAluma paDyA che jayAre Aja jillAmAM aMbAjI khAte kumuda gujarAtanI kharrimanA trAMbAnA prAcina udyoga TavAnuM jaNAya che. TAudepura tAlukAmAM jhArI pUrve ardhA bhAImanAM vistAramAM trAMbu maLI Avela che. A tharA bhale AzAspada na jaNAtAM haiya paraMtu zodhakheALa jarUrI che. sIma : trAMbAnI kAcI dhAtu sAthenI sIsAnI nizradhAtu vaDAdarA jillAnAM saMkheDA tAlukAmAM aravallInI TekarImAM hovAnu mAluma paDyuM che. A mizradhAtunAM ardhA mALanAM gharamAM modInAM kaNo thavA paNa pUro saMbhava che. tathA AA jillAnAM bugAma tAlukAnAM trAMbA sAthe mizrita caitranA dhAtu maLI Avela . A dhAtu jUnAgaDha jillAnAM gIranAra parvatamAM devAnuM paNa jaththAya che. A uparAMta paMcamahAla jillAmAM TIna, TaMgasTana ane meAlI DainamanI dhAtuo maLI AvavA sAva che. aNu khanIja : aNu khanIjo vaDeAdarA jillAnAM keTalAeka thaLeAe hAvAnu jaNAI AvyuM che. A aMge aNuzakti paMcanI meAjaNI cAlu che. berIba, pIlenDa ane anya yureniyama banIne A vistAramAMthI dhAyAM che. sAbarakAMThA jillAnAM IDara tAlukAmAM dhArIyamanI kAspI pAna mAnDrAITa hovAnuM sabave che. khanIja baLataNA : kudaratI tela ane vAyupase tAjetaramAM karelI rAkho, gujarAta rAjyamAM tetra ane kudaratI vAyu dharAvatA vikhUba vistArA dAvAnu sAbita karyu" che oNMganA paTTo aMkalezvarathI khaMbhAta sudhInAM 10 mAIkanAM vistAramAM pasAra thAya che. ane zArakAma dvArA tela dharAvatA karaze zodhI kaDhAyA che. telanI sAthe vAyu paNa hoya che. 'kalezvaramAM tela gharAvatA merA vistAra che. kAla ane zerathA kSetromAMthI paNa taila maLI AvyuM che. rAjyanAM khInna keTalAka bhAgomAM kudaratI vAyu hovA pU saMbhava che. kopA, hAjata, gana ane vaDAdarA khAte paNa vAyunA meTA jaththA che. luNeja ane mahuLeja khAte paNa vAyunA jaththA maLI AvyeA che. paNa A jaththA pUratAM pramANamAM maLI zake teA tene upayoga amadAvAda ane vaDadarA jevA audyogika thayA nAra vidyuta saMpanna karavA mATe thaI zake. A uparAMta, rAjUlA, gAMgA, cAra, DUMgarapura, porabaMdara, baraDIyA, citrAsaNI, nAragA, hiM'matanagara ane rAjapIpaLAmAM paththaranI khANo AvelI che. kAca banAvavAnI retI erasaMga nadI ane sAbaramatInAM paTamAMthI maLe che. rAjapIpaLA, abAjI ane pAlanapura pAsenAM DUMgarAmAMthI Arasa ane khIlImeArA pAse iMTa, ane meglorI naLIyA banAvavA mATenI UMcI jAtanI mATI maLI Ave che rasIpura, thAna vigere sthaLethI cInAI mATI maLe che. IDara pAsenAM pradezamAM sleTane paththara maLe che. vikramagAma, prAMtija, vaja ane samudranA sthAethI 'jIsa' nAmanA dezI soDA naLe che, je sAbu banAvavAnAM upayogamAM levAya che.
Page #743
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRitika saMdarbhe manya ] sAbarakAMThA, banAsakAMThA ane paMcamahAla jillAomAMthI abarakha maLe che. jyAre paththara ane cIrADI, cIroDA rAjyanAM dareka vistAramAMthI maLI Ave che. kayAMka kacAMka akIka paththaro paNa maLe che. A badhA rAjyanI samRddhine pANa kartA sAdhanA che. have ApaNe yAtrA ane havAkhAvAnAM sthaLeA joie. (14) yAtrA ane havAkhAvAnAM sthaLe-- yAtrA--dvArakA, prabhAsapATaNa, sAmanAtha, giranAra ( jUnAgaDha ), pAlItANA, tulazIzyAma, porabadara satAdhAra, parabavAvaDI, vIrapura, mekaDA ( sAvarakuMDalA ), nArAyaNa sarAvara, bhadrezvara koTezvara, siddhapura, aMbAjI, tAraMgA, DAkora, pAvAgaDha, moDherA, kheDabrahmA, bahucarAjI, zAmaLAjI, vauThA, mIrAMdAtAra, surapANa, zukalatIrtha, vaDatAla, cAMdoda ane unAI vagere mukhya tIrtha sthaLeA AvelAM che. A sthaLee jAtrAnAM divaseAe meATA meLAM bharAya che. havAkhAvAnAM thaLe--gujarAtanAM jaMgale, parvatA ane dariyAkinAre havAkhAvAnAM sthaLe AvelAM che, jemAM DUmasa, ubharATa, hajIrA, unAi, tIthala, coravADa, gopanAtha, mahuvA dara, tulazIzyAma ane pAvAgaDha vagere jANItA sthaLeA che. have ApaNe gujarAtanu leAkajIvana joI A lekha pUrA karIzuM. (15) gujarAtanu leAkajIvana gujarAtanAM loko vabhAve jeTalA sAhisaka ane saraLa che teTalA ja praga tazIla vicAra daSTi dharAvanAra ane yugabaLAne pArakhanArA che. A leAkeAnAM svabhAvanI khUbI te che ke, koIpaNa deza ke prAMtanI janatA sAthe lIMbunAM rasanI mAphaka bhaLI jAya che. gujarAtI mahemAnagIrI mazahura che. navaraMga "gujarAtanuM gaurava"nuM anokhu utpAdana jAhera janatAne jaNAvatA ame ga anubhanIe chIe ke bhAratabharamAM sau prathama mahuvAne AMgaNe me galerI TAIpa sImenTanA naLIyA tathA meAbhI bane che. je vAparavAnA AyaDu rAkhe. ApanA makAnanA rUma raMgaberaMgI navaraMga gujarAtanI prajAnAM lAkasAhityamAM, gujarAtI prajAnI sAhasikatA, zauya, khUmArI, udAratA ane zahIdI vagere bhArAbhAra vanAvALI leAkakathA sahita gujarAtanI saMskRti ane saMskAritA para zrI kRSNathI mAMDI gAMdhIjI ane saradAra paTela sudhInI arvAcIna mahAvyaktioe ceAgya vaLAMka ApyA che. ane yugadharma pramANe tene vahetA rAkhyA che. gujarAtInI dRSTi vizALa, vepAra, vANijya ane Arthika samRddhine lIdhe udAra ane rasIlI che. A sivAya tenA sauthI vadhu guNa temanI zAMtipriyatA che. chatAM vyavahAradakSatA vadhu che, svataMtra jIvana jIvavAne TevAyelA che. AvA A leAkeAnAM vasavATathI ja A bhUmine vaiSNavajanAnI bhUmi kahI che. meM tenI bhaugAlika samRddhi AlekhI che. phrAna 243 naMbara 191 gautama DerI eka vakhata padhArI avazya khAtrI karo pAlItANAnI zekhIna prA temaja Avela yatrALu bhAie mATe amAre tyAMthI pyAra kesaranA peMDA, mIThA mAveza, cAkakhu bheMsanuM dudha, dahIM, dudhapAka, zIkhaMDa tathA bAsudI vigere maLaze, pepaTalAla paiDAvALA prA. kAraNa ke :~-~ (1) sImenTathI banelA chatAM vajanamAM khAsa preAsesathI haLavA banAvela che. (2) TakAu tathA majabutapaNAmAM mATInA naLIyA karatAM vadhAre varSo sudhI Take che ane bhejathI khavAI jatA nathI. (3) khAsa presesathI banAvela hAya cAmAsAmAM varasAdanA pANIthI vajana vadhatuM nathI. tethI makAnanA chAparAne ghaNAja phAyado thAya che ane makAnanI dIvAlAne bheja ke luNA lAgatA nathI. sImenTamAMthI banatI dareka vastuo jevI ke sImenTanI IMTa, jALIyA, pANIArA, khuNIyA, rekhalApa tathA khetaranI vADa banAvavA thAMbhalA maLI zakaze. ke. nAnI. zAkama rakITa pAse pAlItANA, phAna naM. 88 tA. ka.-baDAranA era upara pUratu dhyAna ApavAmAM Ave che. 763 (eraDA)nI ze|bhA mATe amArA kArakhAnAmAM hAiDolIka presathI banAvela mArksanI phlorIMga TAilsa (lAdI) vAparavAneA ja AgaDu rAkheA. sTezana pAse, navaraMga TAilsa mahuvA
Page #744
--------------------------------------------------------------------------
________________ karma jJa ThA. mAvajI edhavajI mesuvALA gujarAtanA gauravasamu ajoDa miSTAna, zuddha ghInI banAvaTa phena "mesu" "sAna hulavA" badAmI halavA'" tathA ziyALu pAka "aDadIyA" vAparavAnA hamezAM Agraha rAkhA. kaccha bacAva saya graDa vakhate hindustAnanA khuNe khuNethI padhArela bhAi-heMnee jenI saMpUrNa paNe khAtrI karI che. Jain Education Intemational. pazcimanA dezAmAM vasatA kaccha '! kala varasamANIbhAIe je vadhArI mAMganu lakSyAMka vistRta manAvyuM che. mahattA dareka verAyaTI meLavatu eka mAtra bharAsApAtra sthaLa : ThA. mAvajI edhavajI mesukavALA khAvaDA-kaccha tA. 4 : Ar ApI khAtrI karI. TapAlathI mAkalI zakAze. esa. TI. pAlanI vyavasthA che. phekaTarI : 558A nAgezvararoDa eDIgeTa ophIsa : 998 nAganAtha gema... ghara : 558 nyu gAhila TAilsa ephIsa : eDIgeTa, jAmanagara. : phekaTarI : nAgezvara roDa : jAmanagara amArI banAvaTo mejheka, TerejhA, cekaDa, vAMkIyA, garIyApaTe ArTIphIsIyala mArabala TAilsa tathA galIcA tathA jhArIe vigere simenTanI dareka banAvaTo. ~: mAlIkanA saparka sAdheA :-- ~: mAlIkA :bhagavAnajI meghajIbhAi gAhila prabhulAla meghajIbhAi gAhila khAsa dhi : amAre kei ejanTa ke pratinidhi nathI. With Best Compliments From Mrs. Saggitar and Demor Manufacturers of Industrial Chemicals Mrs. Blue and Manufacturers of Textile Auxiliaries Mrs. Catagram Manufacturers of Nickel Catalyst [bRhada gujarAtanI asmitA Sons Mrs. Osaka Intermediates Manufacturers of Chemicals Kailas Road, BULSAR (Gujarat State)
Page #745
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaDiyA DuMgaranI bauddha guphAo ane siMhastaMbha A guphAe sAdhuone rahevA mATenAM AzrayagRru eTale ke * vihArA ' haze ema jaNAya che. DeA. umAkAMta zAhe bauddha ane jaina sAhityanA ullekhA pUratA pramANamAM TAMkIne,(ra) AvA bauddha vihAra ane stupe bharUca pAse hAvAnI sabhAvanA agAu vyakta karelI e sAhityika purAvAone A avazeSothI saMpUrNa samarthana maLe che. AdhyAtmika pravRttithI gUMjatuM eka vakhatanu A kendra hAla teA bismAra hAlatamAM che. paNa rAjyarakSita prAcIna sthAna tarIke have tenI jALavaNI thaze DuMgara upara sauthI U~cenI e guphAomAMnI ekamAM praveza karatAM jamaNI bAjunI dIvAlamAM eka utkIrNa lekha ( kA' x 15' ) che. taddana dhasAI ane khavAI gaelu' enu' lakhANa ukelavuM muzkela che, chatAM temAMnA traNeka lITInA akSarA spaSTapaNe zrAbhitiSinA jaNAya che. DAbI pannunI dIvAlamAM mAtra rekhAomAM 'kita thaelAM hAthI ane vAnaranAM zilpe che. AgaLa varaDA ate aMdaranA bhAgamAM pASANamAM kAtarI kADhelI beThakovALA khaMDonI sAdI racanA bauddha vihAranI pratIti karAve che. sthApatya zailI ane kaDArAelI bhAtA saurASTramAM AvelI jhIMjhurIjhara, DhAMka, sANA, taLAjA ane jUnAgaDhanI guphA jevI che. pahelI guphAnA aMdaranA khaMDanI laMbAI 24' ane pahoLAI 7'-3' tathA UMcAI 8'-'' che. aMda nI meDakA 4'-10" lAMbI, ra'-3' pahu LI ane 2' UMcI che. be nAnA sta Mbho temaja pravezadvAra AgaLa che. meTA staMbhe mUkelA che. sauthI AgaLanA vaDA 11'-6' nA corasa che. guphAnA staMbhAnI paDikA laMbageArasa ane daMDa aSTakoNa ane taddana sAdAM che. varaDAnI bAjumAM nIcenA bhAgamAM spaSTa dekhAtI vedikAkSAta IzunI zarUAtanI sadInI sthApatya zailInI che. saurASTramAM DhAMka pAse Avela jhIMjhurIjharanI guphAmAM paNa AvI ja bhAta che.(3) vedikAmAM UbhA daMDa ane ADI sUci vizALa pahoLAImAM suMdaratAthI upasAvI che. uparakoTa ane taLAjAmAM mAtra catya gavAkSAnA bhAgeAmAM ja vaizvikAbhAta dekhAya che. guphAnA staMbho paNa jhIMjhurIjharanI Jain Education Intemational gujarAtarAjyanA bharUca jillAmAM aMkalezvarathI jhagaDiyA netraMga tarapha jatAM jhAjhapAra sTezananI sAme ja dUra dUra eka 'kaDiyo DuMgara'tatkAlIna guphAomAM paNa jovA maLI che.(4) kahevAya che. tenA upara mANaseAe khaDakamAMthI kAtarI kADhelI sAteka prAcIna guphAo che. gIca jhADIothI vIMTaLAelA A DuMgaranI taLeTImAM eka ja paththaramAMthI karela eka siMhastaMbha che. enI AsapAsa dharatImAM darAelA anya iTArI sthApatyanA avazeSo paNa DAkIyAM karatA phelAelA che. agAu zrI amRta vasaMta paMDyAe A guphAo AMdhI che kharI,(1) paraMtu tene prakAra, kALa ane siMhastabha pAse "patharAelAM ITArI sthApatya teA prathamavAra ja noMdhAya che --zrI jayendra nANAvaTI guphA sAthe sarakhAvI zakAya tevA che. AvI bhAta mahArASTranI bIjI gukA paNa ghaNI ja sAdI che. tene aMdaranA oraDA cha' 9'' nA corasa che, ane tenI pAsenA varaDA 11'-s'' lAMme ane cha'-9" pahoLA che. A guphAmAM pravezavA mATe pagathiyAM paNa che, paNa A guphAmAM noMdhanIya teA che tenI varaDikA. sapATa chatane TekavI rAkhanAra dIvAle jyAM pUrI thAya che tyAM AgaLanA bhAgamAM bahAra paDatA kapAta AkAranI (Roll Cornice ) e che. tatkAlIna yuganI e viziSTa zailI rajU kare che. geAMDala pAse kha'bhAlIDAnI guphAmAM paNa AvI racanA che ane uparakoTanI guphAmAM e vikase che. A kapAta kSatrapayugamAM saurASTramAM pracalita hatI. AgaLa jatAM maitrakakAlIna 'diromAM e vadhAre vikasita svarUpamAM dekhAya che. kaDiyA DuMgaranI guphAnA kapAta uparakoTanI guphAo jevI caMdrazALAthI alaMkRta nathI. hRdAca A kapAta tenA zarUAtanA vikAsanA svarUpamAM hoI zake. Aja sudhI taLa gujarAtamAM lAkaroDA ane rADAnAM maMdiro pahelAMnA pASANu sthApatyanA avazeSo nahivat hatA. have A guphA jotAM gujarAtanI sthApatya paraMparA kALamAM vadhAre UMDI jAya che. devanI morInA stUpa ane vihAranuM utkhanana ceAthI sadI sudhI teA laI jAya che(5) paraMtu tethI ye vavAre jUnA yuganAM A sthApatya gujarAtanI zarUAtanI sthApatya zailInA akADA pUrA pADe che. trIjI guphAne te| koie vasavATa mATe upayogamAM laI tene Adhunika DhabanI banAvI raMgaDhaMga badalI nAkhyA che. tenI dIvAlomAM bArIo paNa mUkI dIdhI che. pachInI guphAnA bahAranA vaDA 31 phUTa lAMbe che. kadAca te prArthanAkhaMDa paNa hoya. enI bahAranI dIvAla koie tAjetaramAM mUkI dIdhI lAge che. pAMcamI guphA anya 1 valrasavidyAnagara sazodhana patrikA pu. 1, aMka 2, pleTa 5 zrI 2 DA. yu. pI. zAha gujarAtamAM bauddhadharma ' svAdhyAya pu. 1, aMka 3, akSayatRtIyA vi. sa. 2020 mAMthI punaHmudraNa. chara (' kumAra " kalA-aMka ) pRSTha 3 DA. eca. DI. sAMkaLiyA ( AlAjI eva gujarAta 14, AkRti 24 pleTa 4 Ara. esa. vAcAya 'buddhisTa keva Tempala eva inDiyA ' 24 ane pleTa 39, keva naM. 1. , 5 DeA. Ara. ena. mahetA ane esa. ena. caudharI- ekara vezana eTa denI gArI', pAnu 29.
Page #746
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ Phada gujarAtanI asmitA sImenTa pAIpa kaww . * kv, * 7 , - S] - 3}}} * via pA pa ra ra Eo . l/r, R E ! dI thaL : saM Jaa. guphAo karatAM bahu nIcI sapATIe che. aMdara khaMDa ane AgaLa varaMDAnI racanA ahIM paNa che. chaThThI guphA paNa taddana sAdI che. emAM varaMDAmAMthI khaMDamAM javA mATenuM pravezadvAra bhAMgI gayuM che. e pachI sAtamI guphA bilakula bismAra hAlatamAM che. A guphAonI AsapAsa pANI mATe TAMkAo paNa che. ahIM eka zivaliMga jevAM pAchaLathI A guphAo brAhmaNa sAdhuoe paNa upayogamAM lIdhI haze tema jaNAya che. khaDakamAMthI kotarI kADhelI A guphAo gujarAtamAM jUnAmAM jUnAM Sta hA hA - sthApatyo rajU kare che. atyAra sudhI A prakAranuM sthApatya mAtra saurASTra vibhAga pUratuM jANItuM hatuM.(6) A guphAo paNa teTalI ja ke kadAca thoDI vadhAre jUnI hoI zake. guphAnI sAdAI, lekha, staMbhone AkAra ane vedikAbhAtanuM kASThakaLAnuM anukaraNa temaja bhoMyataLamAM lAkaDAnA staMbha kholavA mATe karelAM kANAMo tathA varaMDikAnAM spaSTa kapata vagere parathI A guphAone IzunI lagabhaga pahelI-bIjI sadInI AsapAsamAM mUkI zakAya. paNa A guphAonI prAcInatA anumAnavAmAM vadhAre rasaprada vastu to A sthaLe Ubhela 11" UMco eka staMbha che. nIcethI upara pAtaLA thatA jatA eka ja paththaramAM kaMDArelA A staMbhane zirobhAge eka siMhAkRti che. temAM zarIra be paNa mukha eka ja evI racanA jotAM A koI cokkasa kAraNasara Ubho karAela 'dhUpa lAge che. tenuM zipa jotAM ha ra ke kSatrapa yuganI jhAMkhI thAya che. besanagaramAM jema grIka rAjA hIliDarase garuDa staMbha Ubho karAvyo hato tema kadAca atre paNa koI yavana rAjAe bauddhadharmanI yAdamAM A siMhastaMbha karAvyo hoya tema lAge che. maurya pachI eTale ke I. sa. pUve 185thI gujarAtamAM bekaTIriyana grIkasanA saradAro rAja karatA hatA. perIplesamAM paNa noMdha che ke epeloDasa ane minenadaranA sikakAo bharcamAM vaparAtA, ane minaeNnadara te bauddhadharma tarIke khetIvADI siMcAI mATe hiMdanA hAI lIka suvikhyAta che ja. amane A sthaLe cAMdIne eka geLa inDagrIka sikako paNa maLyo che je A sthaLa viSenI mAnyatA mATe vadhAre mazIna presara sImenTa pAIpa samartha pUruM pADe che. A sikko minaeNnadarane che. tenI eka bAju majabuta TakAu chatAM kiMmatamAM poSAya tevA. rAjAnuM mAM ane grIka akSara spaSTa vaMcAya che. bIjI bAjue grIka devI ethene meza' nI AkRti che. joke A sikko pAchaLathI ghareNA tarIke vaparAzamAM levAyo haze tema tenA uparanAM be kANAM utpAdaka : sUcave che. game tema paNa hajI ye pitAnA mULa sthAne mele A hinda sImenTa pAIpa InDasTrIjha siMhastaMbha gujarAta mATe eka ajoDa ane abhUta avazeSa gaNI zakAya. sAIDIMga roDa, relave phATaka pAse, staMbhanI AsapAsa jaMgalamAM AThathI nava ITorI sthApatyanAM nizAna paNa che, kadAca e stUpo ke vihAre hoya. jUnAgaDha pAse upaleTA. (gujarAta rAjaya) iTavA ke uttara gujarAtanA devanI morInA tRpa jevA avazeSomAMthI maLI AvelI IMTonAM mApa ahIM paNa jovA maLe che. A prAthamika nirIkSaNa karatAM ahIMthI je mATInA pAtrakhaMDo hAtha phena : 194 AvyA che te paNa IzanI zarUAtanI sadInA che. paraMtu ha00 kaMI | nodha-khetIvADI mATe sAmenTa pAIpamAM dareka beMke lota Ape che. vadhu ekakasapaNe kahevA pahelAM A sthaLe ukhanana ane vadhu saMzodhana jarUrI che. 6. baoN sa "enTIvITIjha ova kAThiyAvADa enDa kara'. Jain Education Intemational
Page #747
--------------------------------------------------------------------------
________________ annon 0 gujarAtamAM vaijJAnika saMzodhana ( vvv -Do. narasiMha mu. zAha gujarAta jevA sAdhana saMpanna pradezamAM vaijJAnika saMzodhananI ajANatAM koI ulekha vaNano rahI gayo hoya to lekhaka rasvataMtra saMsthA astitvamAM nathI e navAI pamADe evI bInA che. daragujara cAhe che. gujarAtanI yunivarsiTIoe mAnya karelo, gujarAta-saurASTra-kacchamAM gujarAtamAM vijJAna ane TekanolojIkala saMzodhanamAM rasa letI AvelA mahAvidyAlayene aMge cAlatAM vijJAnanAM khAtAMo temaja saMsthAomAM eka che aTIrA ane bIjI che phijhIkala risarca lebayunivarsiTIonAM pitAnAM vijJAna-bhavane (DIpArTamenTasa)ne alaga reTarI (amadAvAda) ane trIjI che bhArata sarakAra saMcAlita senTrala rAkhatAM koI evI vaijJAnika saMzodhananI saMsthA nathI ke jyAM gujaH soTa ane marAIna kemikalsa risarca insTiTyUTa (bhAvanagara) dezanI rAta vidyAthI saMzodhana kAryamAM joDAvA najara mAMDI zake ane rASTrIya prayogazALAomAMnI eka. dezanA ane jagatanA jJAnamAM vadhAre karavA potAne phALo ApI aTIrA kApaDa udyoganA saMzodhananA prazno hAtha dhare che. rezAzake alabatta, amadAvAda TekasaTAIla InDasTrI rIsarca insTiTayUTa vi. vijJAna, kApaDa udyogane lagatI TekanolejI (hunnara vidyA), utpAdana ( vizeSa sAmAnyataH oLakhAtuM aTIrA), phIjhIkala risarca leboreTarI kSamatA ane udyogamAM mAnava saMbaMdhanA prako aMge saMzodhana ane senTrala soTa ane marAIna kemIkasa risarca insTiTayUTa raNamAM hAtha dhare che. kudaratI ane mAnava sarjita kutrima reza onAM rAsAvIraDIo jevAM che; gujarAtane vaijJAnika saMzodhananA nakazAmAM sthAna yaNika baMdhAraNa ane audyogika prakriyAomAM temAM thatA pheraphArone apAve che. abhyAsa ane saMzodhanane AmAM samAveza thAya che. briTiza koTana pazcima bhAratamAM saMzodhananuM kArya pramANamAM ochuM thAya che; InDasTrIjha risarca esosiezananA dhoraNe sthapAyela A saMzodhana temAMya gujarAtano hisso apa che evAM vidhAna ghaNI vAra kAne saMsthA briTanamAM vyavasthita rIte cAlatAM kApaDa-udyogane lagatAM audyo para che parata paristhiti badalAI che. muMbaImAM bhAbhA isTiTayUTa gika saMzodhanamAMthI preraNA meLave che. TUMkamAM, hiMdanA kApaDa-udyogane opha phanDAmenTala risarca, TrombemAM eTamika enarjI kamIzananI lagatuM saMzodhana A saMsthAne kArya-pradeza che. A saMsthAnA vikAsamAM prayogazALAo ane anya saMsthAo pragatinAM pagalAM che. chellAM dIrgha daSTA udyogapati zrI kasturabhAI lAlabhAI tathA jANItA vaijJAnika thoDA varSothI gujarAtanA yuvake e saMzodhanamAM rasa levA mAMDyo che. te vikrama sArAbhAino amala kA ane e dizAmAM pragati thatI jAya che. hindanA anya pradezonA vaDedarA, muMbaI ane madrAsa yunivarsiTIoe anusnAtaka saMzodhana mukAbale gujarAtanuM saMzodhana ochuM ke UtaratuM nathI, rasAyaNa temaja saMsthA tarIke mAnya karela che. Do. pI. sI. mahetA tenA DAyarekaTara che. bhautika vijJAna kSetre gujarAtanuM gaurava vadhAryuM che. - phijhIkala risarca leboreTarImAM Adhunika bhautika vijJAna aMge gujarAtamAM amadAvAda, vaDodarA, surata, vallabhavidyAnagara Adi saMzodhana cAle che. kemika kiraNonA abhyAsa aMge cAlato khAte vijJAnanI kelejomAM saurASTramAM bhAvanagara, jUnAgaDha, rAjakoTa, vimAga che vikrama sArAbhAInA adhyakSapada nIce kArya kare che. jAmanagara AdinI kolejomAM ane taLa muMbaInI ke jemAM vijJAnanuM che. vikrama mama che. bhAbhAnI jagyAe eTamika enarjI kamizananA ucca zikSaNa apAya che. zikSaka jeTalo rasa saMzodhanamAM le teTalI ceramena che ke smika kiraNe ati ucca zakti (High energy) meta che ke bhika ati u= zikSaNakAryamAM tenI pravINatA vadhe che. eTale vijJAnanA kSetramAM vALA vIjabhAravAhI rajakaNo che. enI jhaDapa lagabhaga prakAzano saMzodhana eka Avazyaka aMga lekhAya che, eTaluM ja nahIM paNa kiraNonA jeTalI che, ane avakAzamAMthI badhI dizAomAM teo saMzodhana hunnara udyogamAM paNa mahattvanuM che enA vinA hunnara pRthvI para Ave che. ema mAnavAmAM Ave che ke pRthvInA vAtAvaraNanI udyogamAM AgaLa vadhAtuM nathI. mAtra saMzodhananAM sarakArI khAtAo bahAra emAM 85 TakA hAiDrojana nyukalIAI (preTona ) hoya che; bAda rAkhatAM zikSaN saMsthAmAM ochuM vatuM saMzodhana thayA kare che 14 TakA heliyamanA rajakaNo ane 1 Tako ethI vadhu bhAre nyukalI - e uparanI bInA pUravAra kare che AI hoya che A kiraNo pRthvI najIka AvatAM jAya tema tema | gujarAtanI temaja mahAgujarAtanI kolejomAM temaja anya pRthvInA cuMbakIya kSetranI asara nIce Ave che ane vAMkA vaLe che. saMzodhana saMsthAomAM thatuM vaijJAnika saMzodhana nirdezAno A lekhane vAtAvarAgamAMthI pasAra thatAM teo vAtAvaraNanA rajakaNonI sAthe hetu che; jagyAnI maryAdA laMbANathI vigato ApatAM roke che. A saMgharSamAM Ave ane emAMnAM keTalAMka tUTI jAya che ke rimaka kiraNonI mAMdha banI zake teTalI mAhiti ekaThI karIne taiyAra karI che; vijJAnanAM utpatti aMgenA prazno ane mAnavajIvana ane pravRtti para e kiraNonI jarnalamAM pragaTa thayela mAhiti ekaThI karIne taiyAra karI che, chatAM asarano abhyAsa ane saMzodhana A leboreTarImAM cAlI rahyuM che. Jain Education Intemational
Page #748
--------------------------------------------------------------------------
________________ 768 A progaDhALAe amadAvAda uparAMta kAzmIramAM guma mAM, kADI. kenAlamAM, AjImAM ane trivendramamAM kosmika kiraNonA saMzAdhana ame mA sthApelAM che. bahAranA kiraNotsarga (Radiation) nI asarA pRthvInA vAta varaNanA sauthI UMcA thara upara khUba joradAra hoya che. vAtAvaraNa ane AyanAsorane lagatuM ane suryamAMthI nIkaLatAM taraMgo tathA rANAnA kaNAsamanI menA paranI asaro sabaMdhamAM ghaNuM navuM meLavI zakAyuM che. bhAratanA vAyumAna khAtAnA sahakArathI A leboraeNTarI bhAratanA judA judA bhAgomAM vAtAvaraNamAMnA ekAnano paddhatisara abhyAsa kare che, A leboreTarIne keTalIya AMtararASTrIya viMjhIkala risarca sArbonA sahakAra che. A saMsthAnA uparanA e vibhAge uparAMta trIjo vibhAga saiddhAMtika bhautika vijJAnamAM sApanane lagatA che. jemAM bhautika vijJAnanI mULabhUta khAte ge ane hAtha dharavAmAM AAve che. te bloka yunivarsiTIonAM anusnAtaka kendra tarIke mAnya hovAthI, A saMsthAmAM, abhinna bhAratamAMthI vidyA sAdhana kArya mATe joDAya che ApaNA dezamAM mIThAnI banAvaTa jUnA kALathI jANItI che. samudrakAMThe svanI gAyI pANI UDI jatAM diyAnA pANInu" mAMThuM paDI rahe che. paraMtu mIThAnI banAvaTane Adhunika udyoga I. sa. 1927mAM mama zrI kapilarAya vakIle mIThApuramAM sthApyA. A insTiTayUTanuM mukhya kArya mIThAnI banAvaTa tathA tenI guNavattA aMge saMzodhana hAtha dharavAnuM, tenI sudhAraNA artha sAdhana upADavAnu, dariyAnA pANImAMthI mIThuM kADhI lIdhA pachI je vaya drAva rahe temAMthI anya agatyanAM rasAyaNo banAvavAnuM, agatyanA rasAyaNonI banAvamAM mIThuM kAcA mAla tarIke vAparI navI to khAlavavAnu ane ane anusaMgI sarIna hAtha dharavAnuM che. A insTiTayUTa dyogamAM ceAgI 'AlbaneTa'banAvavAnI eka rIta khIlavI che. khAtaramAM upayAgI thAya evA peATAsiyama kSArA banAvavA aMge saMzAdhana cAlI rahyuM che. dariyAnA pANImAMthI megneziyama kSAro kADhavAnu saMzAdhana paNa pragatimAM che. A insTiTayUTanA godhana vibhAgo uparAMta tenI sAthe myujhiyama, varka zApa paNa joDAyelAM che; tathA saMsthA mIThAnA agara paztu lAve che. DaoN. DI. esa. dAtAra A insTiTyUTanA niyAmaka che. saMsthA anusnAtaka saMzAdhana mATe vidyArthIo taiyAra kare che. / bRhada gujarAtanI asmitA ThelAM be-traNa varSo thayAM, avakAzamAM caDAvAtA banAvI aDDAnA sa MketeA jhIlavA amadAvAdanAM sthApavAmAM AveluM seTelAITa sTezana bakArA vijJAnanA sAdhanamAM potAno kiMmatI phALA ApI rahyuM che. I.sa 1954nA eprilanI dazamI tArIkha saurASTranA vijJAnanI navArIkhamAM unheM hAre, kAyelI raheze. audyogika vikAsamAM, tema ja vaijJAnika sAdhananI pratimAM eka sImAcinha rUpa senTrala sophTa risarca insTiTayu te divase bhAvanagaramAM sthapAyuM, pAchaLathI e nAma senTrala senTa enDa rana keniksa zarmA kazvipUra tarIke pheravavAmAM bhAgyuM, 'sI.esa.gAra'. dArA dezamAM cAlatI rASTrIya prayegazALAonI zreNumAM A insTiTayUTa eka bhaNukA che. gaNitavijJAnamAM noMdhavA cempa zodhakheALa bhAvanagaranI zAmaLadAsa kolejanA mahuma prinsipAla kAvasajI ja. saMjANAnI che. te khagALa ane bhUmitinA kSetramAM peAtAnA sazodhananI noMdhA gaNitane lagatAM hiMdI temaja paradezI sAmiyakAmAM prasiddha karatA temanI sAthe kArya karanAzamAM zrI hahira bhaTTa atyAre gujarAta vidyAsabhAnA mo. je. vidyAbhavanamAM baMgALanA prophesara che. pa'mAMganI sudhA genuM temanuM sAdhana khaNInuM che. ai. e. bAra, rAve bhUmitinAM viSayamAM sArAM evAM saMzodhana lekhA pragaTa karelA che. ApaNA LathI valabhavidyAnagaramAM paTela viThThalabhAI mahAvidyAlayanA AcArya bIjA gamitta thAomAM, suratanI lejanA AcArya ane pAka marhuma zrI nagInadAsa mA. zAha ( prinsIpAla ena. ema. zAha tarIke vizeSa jAratA ), gujarAta baijanA mahuba pro, jeThAlAla . svAmInArAyaNya, hAla nivRta chatAM iitaka saMzAdhanamAM sakriya rUsa dharAvatA prA TI. ema. pareza, pre. ena. mAra, trivedI (kAva AcArya, biliMmeza le ), ke. ke. sI. zAha ( bhAvanagara )badhAMe emanA samayanI sthiti anusAra gaNitika dhanamAM caitapotAnA kALA zAkhA hatA. hitamAM saMzodhana atre ApaNI yunivarsiTImAM ATha rasa levAya che, paNa have paristhiti badalAtI Aya che. bhUvAta yunivarsiTIe gati DipArTamenTa zarU karyA pachI preADA. pI. sI. vaidyanI rAhabarI nIce saMzAdhanamAM sArU evuM kAma thai rahyuM che. DA. vaide gaNitanA zikSaNanuM AdhunikaraNa ane saMzodhanamAM rasa lenAra eka jUtha taiyAra karyuM che. AinasTAinaneA siMhAMta ane yuniphADa philDa thIyarInA viSayamAM sArU evu saro dhana bahara pADyuM che. DA. ke. bI. zAha (komyuniTI sAyansa senTaranA hAla niyAmaka ), sarvA. tre, rAvaLa, darzanasi, mizrA, a zaiva (juniyara), ka Adi gahitanA sazodhanamAM sArA evA phALA ApI rahyA che. A uparAMta gaNitanA viSayamAM paNa ucca gaNitanI UMpa-samasyAgyo aMge sAdhana lekho pragaTa thayA che. saMta maMDaLanI thApanAe gaNita zikSaNanA kSetramAM utsAha preryAM che. gaNita ma`DaLa sugaNitama ' calAvI gaNitikajJAna leAka bhAgya bhASAmAM raju kare che. vaDeAdarA yunivarsiTImAM pre. yu. ena. siMdha, manerIkara, gAela, vAla, jI. ema. zAha gaNitanA viSayamAM ane DA mauna. ema. bhaTTa, zrImatI indIrA bhAneATa, e. jI. phATaka vagere AMkaDA zAstramAM saMzodhananu uththogI kArya karI rahyA che. kukSira zreNI ane abhisabhyanAM siddhAMtonAM sAdhanamAM vaDodarA skUla sAza kALA ApI rahI che. gujarAta yunirvisaTInA AMkaDA zAstra vibhAganA pre. DI. jI. vI (hAla bAgAya, surata kale), DaoN. khatrI, sarvathI ja svAla, gajjara, vAi. ke. zAha, bI. bI. jAnI, ena TI. parIkha Ara. DI. paTela Adi AMkaDA zAstrIoe upayegI saMzodhana pragaTa karyuM che. vallubha vidyAnagaramAM saradAra paTela yunivarsiTImAMthI ' gujarAta sarakAre udhogonI khIlavaNI mATe vaDodarAmAM inDi sTrIala leboreTarI kADhI che, jemAM udyogAne lagatuM sAdhana tApa dharavAmAM Ave che gujarAta sarakAranuM matsya-saMzodhana khAtuM, bhUstarIya meANIkhAtu paNa upayAgI kA Ape che have vijJAnanI kolejomAM ane yunivarsiTI hastaka cAlatAM vijJAnanA viSayeAmAM pragaTa thayela saMzodhananA kAryanI noMdha karIe :
Page #749
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha banya) 769 che. bI. esa. yAdava vidheya pRthakakaraNa (Functional analysis) eka skUla UbhI karI hatI. temanA aneka vidyArthIo atyAre mAM, zrI je. ke. rAva sApekSatAnA siddhAMtamAM, zrI esa ema. zAha vijJAnanI uccatama DigrIo dharAve che. mahuM ma Do. avasare, Do. ane rAmAnujana potAnI pasaMdagInA gaNitika viSayamAM saMzodhana trivedI tathA Do. jAdava, zrI bhATa, Do. TI. ena. mahetA (gedhara prakaTa karI rahyA che. morabInI ane suratanI enjinIyarIMga koleja- kolejanA AcArya, bhUtapUrva prophesara, nAgapura yunivarsiTI), De. mAMthI anukrame Do. AI. ema. paMDyA ane zrI ena. ela. kalathIAe ela. DI. zAha, De. Ara. pIpaTela, De. sI. sI. zAha (DabhAI saMzodhanamAM pitAne phALo Apyo che ane Age jAya che. kolejanA AcArya), Do. sI. esa. paTela (vaDodarA yunivarsiTInA bhautika vijJAnamAM saMzodhananA kSetre AzA ApatA Do. jayaMtI vAIsa cAnselara), Do. sI. ema. mahetA Do. ema. ela. zAha, lAla su. badAmIe thaDe vakhata muMbaInI vilasana kelejamAM rahI je De. bI. ena. mAMkaDa (saradAra paTela yunivarsiTI) ane bIjA ane saMzodhana bahAra pADyuM hatuM te jotAM lAge che ke teo anya kee rasAyaNa vijJAnanA saMzodhanamAM potAne phALe sArI rIte kSetramAM na paDyA hota to ApaNane eka sArA saMzodhaka maLata ane Ape che. be rU 7 (Negative) aNu samuhonI vacce Avela gujarAtanuM nAma AgaLa Avata. muMbaImAM sAyansa insTiTayUTamAM methilIna ( CH 2) aNusamuhanI prakriyA zakti keTalI che te zodhI pra. vI. DI. majamudAre pAtaLI philmonA guNadharmo para ane kADhavA aneka vividha vyavasthita prayogo vaDe saphaLa prayatno karavAmAM pro. kApaDiyAe ekasa-rethI sphaTikanI AMtara racanA aMge saMzodhana aAvyA hatA. kAvya nika padAthanA aNuomAM pArA (marakayurI)nuM paramANu pragaTa karyuM hatuM. Do. yazavaMta gu. nAyake (hAla AcArya, mAnava dAkhala karavAnI rItano abhyAsa karavAmAM Avyo hato. Do. nAyaka maMdira koleja, amadAvAda) vAdaLAMnAM phorAM kevI rIte bane che, ane temanA vidyArthIoe sArA evA peparo bahAra pADelAM che. teonuM kada keTaluM che vagere saMzodhana bahAra pADyuM hatuM. audyogika maheMma sayAjIrAva gAyakavADanI jyubilI vakhate A badhAM peparo zaheranAM vAtAvaraNamAM kArakhAnAnAM bhUMgaLAmAMthI nIkaLatA dhUmADAmAM pustakAkAre ekatra karIne e graMtha mahArAjAne bheTa dharavAmAM Avyo hato. kolasAnI jhINI rajakaNo keTalI hoya che enI gaNatarI karavAnI rIta surata kalejamAMthI (have dakSiNa gujarAta yunivarsiTImAM) Do. temaNe sahelI karI upayogI banAvI che. saradAra paTela yunivarsiTInA sI ema. desAIe kArbanika tema ja bhautika rasAyaNanA viSayamAM prophesara aMbubhAI paTela dravyanI AMtararacanA aMge ilekaTrona bhAi. sAruM evuM saMzodhana pragaTa karela che. suratamAM yunivarsiTInI sthApanA kroskopanA sAdhana vaDe upayogI saMzodhana bahAra pADe che. gujarAtamAM pachI A saMzodhanane vega maLaze evI apekSA rAkhIe. bhAvanagaramAM ilekaTrona mAIkroskepa phakata saradAra paTela yunivarsiTImAM che. A sara paTTaNI sAyansa insTiTayUTamAM Do. ema. ema. parIkhe kherAkI kimatI sAdhana dravya racanAnA saMzodhanamAM ati upayogI che. cIjonA rasAyaNa aMge saMzodhana karyuM hatuM, vaDedarA yunivarsiTImAM pro. ena. esa. paMDayA, De. ema. ema. amadAvAdamAM gujarAta kolejamAM saMzodhananuM kAma mAdhavalAla paTela ane zrI joSI tathA temanA sahakAryakartAo dhAtuonA raNachoDalAla sAyansa insiTaTayuTanI pragazALAomAMthI bahAra paDe che. skaTikenI racanA ane te aMgenI viziSTatAo para potAnuM saMzodhana A sAyansa insTiTayUTa sara cInubhAI beroneTanI udAra sakhAvatanuM karI rahyA che. amadAvAdamAM gujarAta yunivarsiTImAM phijhIkasa DipArTa. pariNAma che amadAvAda jevA auogika zaheramAM AvI saMsthAnA menTamAMthI pro. pAThaka pI. DI., De. keTaDIA, pro. paMDayA ane aneka lAbha maLe e dekhItuM che paNa tenuM svataMtra astitva temanA sAthI sAdhakA bhalltaka vijJAnanA sAdhanakSatra potAnI nahIM hovAthI atyAre to gujarAta kolejamAM sAyansa zIkhavavAnA pasaMdagInA viSayomAM sAro hirase ApI rahyA che. judA judA sAmAnya khAtA jevuM thaI paDyuM che. kArbanika rasAyaNanA kSetramAM, uSNatAmAne TikenuM uSmIya vistAraNa keTaluM thAya che enuM mApa kerala ( Chloral) sAthe judA judA kArbanika esiDane kADhavA prA. pAThaka ane temanA sAyAA kAma karI rahyA che. saMjanAne abhyAsa ahIM zarU karavAmAM Avyo hato. kesInane che. koTaDIyA AyaraphIyara aMge reDiyo-saMzodhananA kSetramAM kAma lagatu saMzodhana paNa thayuM hatuM. A badhuM kArya Do. mehamanA karI rahyA che reDiyo PulsesnuM zoSaNa ApavA jarmana vaijJAnika samayamAM thayuM hatuM. De. mesTrImanI badalI bAda pro. kAMgAe ane sAthe sahakAramAM kAma cAle che. A aMge jarUrI ilekaTronika mAdhavalAla zAhe sAthe maLIne bIjuM paNa saMzodhana bahAra pADyuM che. sAdhanA kevI rIte banAvavA e aMgeno abhyAsa karavA ane mAhitI ke mAdhavayANa zA rAsAyaNika prakriyAnI bhItaramAM rahela gADha. meLavavA zrI ke jI. jAnIne jarmanI mokalavAmAM AvyA che. paramANuM rahasya ukelavA, sadaraha kriyA kevI rIte anukrame cAle che te samajavA nyukalIasa aMge paNa saMzodhana cAlI rahyuM che. sArUM evuM saMzodhana pragaTa karela che. A kAryamAM temanA sahakArI - rasAyaNa vijJAnanA saMzodhanakSetre gujarAte suMdara phALo Apyo che. TI. ema. ojhAe paNa vizeSa saMzodhana karI khUba prakAzano che. A viSayamAM saMzodhananuM maMDANa karI pedA karavAnuM moTuM bahAra pADelAM che. De. naraguDa, Do. je. je. trivedI (hAla khaMbhAta bhAna bharyuMma prophesara tribhuvanadAsa kalyANadAsa (TI. ke.) gajajarane kolejanA AcArya), Do. kSatriya, Do. vyAsa vI. e. tathA De. che. temaNe saMzodhananuM bIja vAvyuM. te Aje vRkSarUpe kAlatuM naraguDanA anya vidyAthIoe kArbanika padArthonA saMlezanA jAya che ema kahIe to atizayokti nathI. e vakhatanA vaDodarA kSetramAM puSkaLa kArya karI gujarAtanuM nAma rozana karyuM che. rAjyanI vaDodarA kolejamAM pre. De. kuMvarajI nAyaka (ke. jI. nAyake) Do. ena. ema. zAha tathA temanA vidyArthIo che. vyAsa jI. saMzodhananI khilavaNI arthe mahenata uThAvI rasAyaNa saMzodhananI ena, Do. amIna jI. sI, De. munsI e. jI. (meDAzA sAyansa Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #750
--------------------------------------------------------------------------
________________ 770. T buhada gujarAtanI asmitA te nAma vALA tathA AI. TI. je kolejanA AcArya), Do. joSI (dhUmaketunA suputra ), Do. rAvaLa che. De. mAMkaDe A kArya karI saMzodhananA rasAyaNamAM sArA evA ( zrI anaMtarAya rAvaLanA suputra), zrI Ara. eca. zAha (havAmI- phALo Ape che. De. esa. Ara. paTela benjhokavInAlInanA nArAyaNa koleja), De. DI. ena. zAha, zrI DI. eca. mahetA saMzodhana tema ja phiDala kAsanI prakriyA aMge puSkaLa sazodhana a di saMzodhakoe kArbanika rasAyaNanA kSetramAM keTalIka vanaspatimAMthI vividha daSTibiMduthI hAtha le che. vallabhavidyAnagaramAM rasAyaNa AvatA padArthonA saMzlezaNa aMge sAruM evuM saMzodhana pragaTa karela vijJAnanA abhyAsakramane AdhunikarUpa ApavA sArA evA prayAso che. ema. jI. sAyansa insTiTayUTamAM Do. Ara. DI desAi, thayA hatA. jarnala opha kemisTrI TIcara nAmanuM sAmayika paNa Do e. ema trivedI ane temanA vidyArthIo (De, sonI, Do. ahIMAnI bahAra paDe che. gAMdhI)e saMzodhananI suMdara pragAlI pADI che, ane puSkaLa kAma karyuM muMbaInI kolejo mAMthI bahAra paDatAM saMzodhanamAM gujarAtIone che. Do. desAInuM saMzodhana vizALa che ane temanuM nAma sa dhana- kALe keTale e para daSTipAta karIeH InsTiTayUTa opha sAyansamAM kSetre jANItuM che. gujarAta yunivarsiTIe vijJAna bhavane kADhyA pachI Do. zAha Ara. sI. hatA, tyAre kArbanika rasAyaNanuM saMzodhana rasAyaNa vibhAgamAMthI De. vI. ke. vaidya ane temanA vidyArthI che. kendra UbhuM thayuM hatuM. A kSetramAM che. zAhanI nAmanA AkhA mIsa gAMdhI e. ema. trivedI, ena. ema. desAI, je. DI. talATI, bhAratamAM che teo nezanala kemikala leboreTarImAM lAMbA samaya De Ara. ke. zAha. De. zAha, De. bhaka, De. ke e. ThAkara, Do. sudhI hatA temanA vidyAthI emAM gujarAtanA yuvake---31. sureza zeThanA vasI AI che. ane Do. zekha Adi saMzodhoe potapotAnA ( vaDodarA yunivarsiDInA rasAyaNanA prophesara ane khAtAnA vaDA ), viSayamAM sAruM evuM saMzodhana kAya bahAra pADI gujarAtanuM nAma che. na. mu. zAha, Do. eca. e. zAha (dIlhI) ane mahuM ma rozana karyuM che. e aDasaTo che ke kSAraNa (dhAtunA kATa )ne lAIvALA tathA De. maracanTa ( hAla IriTaTayUTamAM prophesara ) DA lIdhe karoDo rUpiyAnuM nukazAna thAya che. A samajavA ane pachI mahetA ( AI. AI. TI. 5vAI) vagere bIjA aneka vidyArthIone tene aTakAvavA kSAra aMgenuM che. trivedI, Do. desAI ane sahakAya samAveza thAya che. InsTiTayUTanA bIjA gujarAtIomAM che. subodhacaMdra karonuM saMzodhana kArya khAsa ullekhanIya che. Do. Ara. ke. ma. mahetAe akArbanika rasAyaNamAM kArya kareluM che. vilsana kelejamAM zAha jamInanI dhArIyatA aMge upayogI kAma karI rahyA che. jIe- De. bhImabhAI desAIe kalola rasAyaNamAM (Coleoibal ChemikemesTrIne A abhyAsa gujarAta yunivarsiTImAM zarU karanAra teo strv) mAM khUba saMzodhana bahAra pADela che. muMbaI yunivarsiTInA che. . ke. e. ThAkara ane temanA vidyArthIonuM kArya kArbanika TekanolojI DipArTamenTamAM gujarAtIomAM De. TI. ena. mahetA, rasAyaNanA pradezamAM che. teo kArbo naka padArthonI optical acti- Do. bhadramukha vaidya (vaidya bI. ke. sAkSara zrI vijayarAyanA bhAI), prophe. ity ( prakAza sakriyatA = kAzikA )ne abhyAsa kare che, eTaluM jaMbusaravALA ane De. ke. eca. zAha Adi saMzodhakoe potAnA ja nahIM paNa sAmAnya jIvanamAM upayogI ApaNA khAdya padArthonI vighAmAM sAre phALo Apyo che. gujarAta bahAra vasatA gujarAtIomAM rAsAyaNIka tapAsa karI rahyA che. khAdya padArthonI preTIna-mita maha ma De. kAntilAla chaganalAla paMDyAnuM nAma bhUlAvuM na joIe. aMge upayegI kAma bahAra pADyuM che. ke DApuranI kolejamAMthI Do. esa. vI. zAhe paNuM saMzodhanamAM vaDodarAmAM yunivarsiTInI sthApanA bAda rasAyaNa vibhAgamAM prA. pitAne phALe Apela che. sara sureza zeThanA, Do. ke. ena trivedI ane temanA vidyArthIo bhUstara vidyAnA viSayamAM gujarAtanI kolejamAM kAMI khAsa kArya kaumArIna, komena, kalevana ItyAdi visa-cakriya padArthonI prakriyA thatuM nathI muMbaInI senTa jheviyarsa kolejamAMthI De. kAlAvesIe zIlatA aMge puSkaLa saMzodhana karI rahyA che, e. je. ema. dave, A viSayamAM saMzodhana sArU karyuM hatuM. Do. sukezavALAe e Do, talATI, Do. bhaTTAcArya vagere anya saMzodhako rasAyaNa vijJAnanA paraMparA cAlu rAkhI che. vaDodarA yunivarsiTImAMthI De. meDha sArU vividha kSetre saMzodhanamAM sAro phALo ApI rahyA che. De. bAphanAe evuM saMzodhana karI rahyA che. rejhIna (Aghana ekasacenja)no upayoga karIne mizraNamAMthI - jIva vijJAnanA mu be vibhAga-vanarapati vijJAna ane prANI kaumArIne tathA AlkalAIDo chuTA pADavAnI rIta siddha karI che. vijJAna. prathama vibhAgamAM mahUma pro. rUstama dastura agragaNya che. davenuM kArya sphaTikanAM pradezamAM che. A kArya tadana Adhunika che. saMzodhaka hatA. teoe karela saMzodhana UMcA prakAranuM hatuM. ane ane Do dave temAM potAne phALo ApI rahyA che. De. talATI ane A viSayamAM rasa pedA karavAmAM teoe khUba mahenata karI hatI. Do. bhaTTAcArya ko. orDinezana rasAyaNa upara potAnuM kArya AgaLa temanA sahakArIomAM pra. kupara, . sutarIA, De. bilImoriyA, dhapAvI rahyA che. che. kApaDiyA, De. khasAnA Ara. DI., De. je. je. cineya vallabhavidyAnagaramAM yunivarsiTIe rasAyaNa DipArTamenTa kADhayA (gujarAta yunivarsiTImAM boTanInA prephesara ane vaDA ) vagereno pachI pre. Da. Ara. DI. paTela, Do. bI. ena. mAMkaDa, De. esa. samAveza thAya che, che cineye vanarapati phijhIelejanI InDIyana Ara. paTela Adi saMzodhakoe sAruM evuM saMzodhana kArya pragaTa sesAyaTI Indian Society for Plant PhysiologynI karI potAno hisso Apyo che. ke. paTela polImara' aMge sthApanAmAM sAro phALo Apyo che. khetImAM pAkanI vRddhi karavA erakesaMzodhana kAryamAM niSNAta che. tela carabInA rasAyaNa sazodhana bika esiDanA upayoga aMge temanuM saMzodhana khAsa ullekhanIya che. kArya mATe saMzodhana karela che. sTArca aMgenuM temanuM kArya jANItuM vaDodarAmAM mahuma Do. cavANuM, vallabha vidyAnagaramAM Da je. je. zAha Jain Education Intemational
Page #751
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAkRtika sAtha kanya (zaAtamAM gujarAta yunivarsiTImAM) ane amadAvAdamAM DeDa sI. ke zAha, DA. pAMDaye, DeA vaidya ane DAuSAbena AcAya pAtapotAnI pasaMdagInA sazodhana kSetre sArI kALA ApI AA che. muMbaInI visana vAlemAM che. suza dIptine bIlanI vanati para saMzodhana karela che. gujarAta sevALA prA. patIlAla jhA hA amadAvAda senTa jheviyarsa cAle ) meM gaLA upara thatAM sapheda cADAmAM raDela sUkSma vanaspatine saMpUrNa abhyAsa karela che. DA. bhAratIyA bhAra. DI. pazu potAnA kAma vaDesazodhanamAM kALA Ape che. prANI vijJAnamAM gujarAta levALA marhuma che, masAnA je je. pIDha saMzodhaka hatA. teoe ghaNAM saMzodhana prakAzane bahAra pADelAM hatAM. koSa vijJAna (Cytology)mAM praviNa vidrAna hatA ane te viSayamAM temanI sArI nAmanA hatI. baravALA Do. zeDanA (visarI ophIsaranu nAma na lAvu joie. temaNe temanA viSayamAM ghaNuM sArU saMzAdhana Apela che. vaDodarAmAM Do. jye, amadAvAdamAM DaoN. dukhaNe padma padmAmAnI phijhmola a Mge sAra kAma karI rahyA che. Do. yAja dvASa meDAnI yunivarsiTImAM che, ane temanuM kAya AMtararASTrIya khyAti pAmela che. temaNe Avian Midogy nAmanuM pramANabhuta pustaka bahAra pADyuM che. vaDodarAmAM atyAre ke. Ara. vI zAha potAnuM saMzodhana emanA vidyArthIo sAthe AgaLa dhapAvI rahyA che. Do. Ara. ema. nAyaka parIo para potAnuM saMzodhana karI kyA che. mu. ( " have : rAjakATa ) : 820 60=00 sthApanA tArIkha : 24-3-55 zera bhaDeLa anAmata kaeN Da : 3216-00 anya kaDa zubhecchA pAThave che zrI jetalasara jItha sahakArI maMDaLI lI. grama : bikA jetalasara. ( ta lukA : jetapura ) noMdhaNI naMbara : 127 sabhya saMkhyA : - kheDUta 313 91 1 be sarakArazrI : zakara prabhAzaMkara paDayA. muLayakara tanacha purohita maMtrI pramukha maMDaLI dvArA jaMtunAzaka davA, rasAyaNIka khAtara, sudharela bhISAjI, mAdaka bhADA, dhAbu . pravRti cAle che. gujarAtIAnA vaizAnika saMzodhanamAM uparanA kALA sArA gaNAya. gujarAtI sodhakonI sakhyA vRDhi pAmanI ya che. pazu ApaNe khUba AgaLa vadhavAnuM che. gujarAtanA udyogane saMzodhanano zAbha maLatA rahe ema karavuM joie. aneka bIna prazno paravA mATe saMzodhananI jarUra paDe che te pUrI pADavI joie. kaoNlernee mAtra zikSaNa para nahIM paNa sArA pramANamAM sazodhananI sAmagrI vasAvI saMzodhanane uttejana ApavuM joie. bIjA prAMteAmAM, jema ke baMgALamAM mAtra agAdhana ne ja sarathAo sthApita thaI che. mahArASTramAM, punAnu rAnaDe insTiTyuTa khAvuM kArya kare che. gujarAta jevA samRddha pradezamAM aneka saMsthAe peASAya che te AzA na rAkhI zakAya ke gujarAta eka vaijJAnika sazodhana aendra Ubhu` karaze ! upasaMhAramAM, ApaNA vaDApradhAna paMDita javAharalAla naherunA yaMgabhInna uddhArA kA A lekha pUrA karUM' : 791 " Aje ApaNA deza samakSa aneka mahApraznomAMthI sauthI vizeSa mahattvanA prazna vaijJAnika saMzodhananA mukhya temaja audyogika che. khata va kAnA mA pAyA Aje vijJAnane mAtra mAthI mAna ApanArA aneka maLI Ave che paraMtu jIvananA anekavidha praznonA ukela mATe vijJAna ane tenI rIteA akhatyAra karanArAM jUja nIkaLe che.'' V phona : 29 abikA mInaralsa sTona saplAiMga kuAM. mAinarsa ane menyuphekacararsa ~~~ : utpAdana :-- lAIma sTona, DAlAmAiTa cIpsa ane pAvaDara. sTezana sAme, gheTAudepura (ji. vaDAdarA. )
Page #752
--------------------------------------------------------------------------
________________ 772 zubhecchA pAThave che zrI bha'DArIyA sevA sahakArI maMDaLI lI. ( tAlukA : gArIyAdhAra ) mu. bhaMDArIyA : 1580-00 sthApanA tArIkha : 9-8-55 zera bhaDALa anAmata kuMDa anya ph : 2400-00 : bacubhAI mAmadabhAI maMtrI savajI ravajI paTela peApaTa AMbA parela karazana khImA paTela ( jillA : bhAvanagara ) --: vya. kamiTinA sabhyA :-- oMdhaNI naMbara : 1442 sabhya saMkhyA : 4 kheDUta bInakheDUta bhImajI javerabhAi ( tAlukA : sihera ) pramukha zubhecchA pAThave che : 7 : 18 jIvarAja parabata paTela zAmajI savajI paTela raNachoDa mAnajI paTela zrI amaragaDha sahakArI maDaLI mu. amaragaDha. ( jillA : bhAvanagara ) ma`DaLI jIvana jarUrIAtanI tathA khetI upayAgI vastuo rAkhI vyAjabI bhAvathI grAmajatAne pUrI pADe che. rAsAyaNIka khAtarA, jaMtunAzaka davAo vagere vecANa dvArA khetI vikAsanA kAryamAM peAtAne namra phALA Ape che. maNIza'kara premajIbhAI maMtrI zubhecchA pAThave che zrI AMbalA vi. kA. sevA saha. maMDaLI [ bRhada gujarAtanI asmitA mu. AMbalA. ( tAlukA : siMhAra ) jille : bhAvanagara ) sthApanA tArIkha : 23-1-37noMdhaNI naMbara : 116 maMDaLI sau sabhAsadonA sahakArathI dinapratidina pragati karI rahI che. sudharela khAtara, bIyAraNa, jaMtunAzaka davA temaja sarakAra mAnya sastA anAjanI dukAna, khetI upayAgI sAdhanA vigerenu kAmakAja kare che. sthApanA tArIkha : 15-1-64 zerabhaMDe La : 241 0 0 + 0 0 anAmata ke Da : 3508-00 ) gAMdhI zatAbdhi varSamAM "apanA bajAra" zarU karIne zubhecchA pAThave che mArakhI madhyastha grAhaka sa. bhaDAra lI. mArI ( jillA-rAjakATa ) jayavatalAla mahetA menejara maNIza'kara premajIbhAi maMtrI mArakhI zaheranA agIyAra prAthamika bhaDArAnA madhyavatI bhaDAra. noMdhaNI naveMbara : 1085 sabhya saMkhyA : 131 dAthisaMha saravaiyA pramukha
Page #753
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM pracalita dhArmika saMpradAyo -zrI jasavaMtarAya ka. rAvaLa " acala' gujarAta e saMta-mahAtmAonI puNyabhUmi che, tIrthabhUmi che. mukhya artha che. dharma ekaja badhI jagyAe sahAyaka ane rakSaka dayA, anukaMpA ane sahiSNutAne cetanadI5 ajavALA pAtharato bane che. nIti zatakamAM kahevAmAM AvyuM che ke rahyo che ane AmejatinI-sarvodayanI bhAvanAne pragaTAvI rahyo che. vane ra zatrujhAIna maLe gujarAtanI janatA dharmabhIrU che, vyavahAru che AnuM mULa kAraNa rakSanti puNyAni purA kRtAni. gujarAtI janatAmAM dhArmika bhAvanA vadhu jovA maLe che. ghaE vanamAM, raNamAM, jalamAM, agnImAM, zatruvacce je puNya karela che. te ja rakSati ra3i : dharmanI rakSA karavAthI ja saMskRtinI rakSA thAya che. enuM rakSaNa kare che. tyAre pApa zuM ane puNya zuM te ApaNane mAnava saMskRti dharmathI ja rakSAyelI che. pachI te leka saMskRti hoya dharma batAve che. ke bhadra saMskRti hoya. mAnava prakRtine sAMskRtika vikAsa dharma AdhA- dharma mATe manu mahArAje ati saMkSepamAM kahyuM che. rIta che ane tenI vikRtinuM pichAyI prAkRta darzana dharmanA abhAvamAM ahiMsA satyama steya zauca mindriya nigraha : jovA maLe che. etad dharma samAsena cAturvaNya' bravInmanu : dharmanI vyApaka vyAkhyA to tattvataH badhAne sarakhI ja lAgu paDe che. tema chatAM- ahiMsA, satya, asteya,zauca Indriyanigraha A pAMca dharmanA ___rUcInAM vaicitryA dajukuTila nAnA pathajuSAM mukhya svarUpa che ane dareke dareka dharmanA AnA upara vizeSa bhAra nRNAmeko gamya satvamasi payasA marNava iva / / mUkavAmAM Avyo che. - maharSi manubhagavAne rakRtimAM dharmanA dasa lakSaNo kahyA che. dareke dareka potapotAnI rucI anusAra dharmanA siddhAMta aMgIkAra kare che ane e siddhAMtone dharmarUpe jIvanamAM vaNI laIrUDha karI daI dhRti :kSamA damo'steyaM zaucamindriya nigraha pitAne AdhyAtmika vikAsa sAdhe che. dhIvidyA satyama krogho dazakaM dharmalakSaNam // sArAye vizvano ati prAcIna dharma koI paNa hoya te dharmanA dasa lakSaNa (1) vRti (2) kSamA (3) dama (4) asteya vaidika sanAtana dharma che ema kahevAmAM jarIye atizayokti nathI. (5) zauca (6) indriyanigraha (7) dhI [ buddhi ] (8) vidyA (9) vedika dhama te veda upaniSado zrati rakRti dvArA nirdezAyela saya ane (10) akrodha che. je sarvamAnya dharmanA lakSaNa che. AcAra saMhitA dvArA rakSAelo che. ane Adi jagadagurU zaMkarAcArya | gujarAtanA dareke dareka dhArmika saMpradAyo zaiva, vauSNava, zAkata, temaja tenA anuyAyIo, sanyAsI mahAtmAoe, tava cintakoe svAmInArAyaNa, jaina, bauddha, IslAma, IsAI temaja sArAye vizvamAM veda upaniSada-brahmasutra upara bhALo karI enA gUDha rahasyone sama pracalita bhinnabhinna dharmathI zAkhA prazAkhAomAM uparokta batAvela jAvavA praya na karyA che ane Aje paNa janatAmAM AdhyAtmika dharmanA dasa lakSaNone siddhAnika rIte mahatva ApavAmAM AvyuM che. cetanA reDI rahyA che. ane tethI ja dharmanI vyAkhyAne tenA vyApaka arthamAM samajAvI A sanAtana vaidika dharmano niSkarSa koI deva devatA nahIM paNa zakAya te mATe thoDuMka vivaraNa vadhu thAya te asthAne nathI. nikhila brahmAMDa nAyaka-paribrahmAMDane saMbodhI-jIva-zivano abhedabhAva zAstranI paribhASAmAM nIce jaNAvela 13 zaktione dharmanI advaita siddhAnta prasthApIta karI vra mera najata- sArU vizva patni tarIke gaNavAmAM AvI che ane ene e rIte ullekha thaye paramAtmarupa brahmarUpa che tema pratipAdana karavAnuM che, nija ahaMma ne che A tera zaktio samagra vizvamAnavajIvanamAM vyApta thaelI ogALavAno ane AtmasAkSAtkAra karavAne che. jovA maLe che ane tene AdhAre ja mAnavamAM mAnavatAne vikAsa zAstramAM dharmanI paribhASA A pramANe che. ghAyata gharma, thaI rahyo che, ane vizvamAM sukha, samRddhi, aizvaya, zAMti jevA fdhavAra dharma : dhAraNa karavuM, du:kha pIDAmAMthI bacAvavuM enuM maLe che. nAma dharma. udharavADha ne artha thAya che dhAraNA dharavI agara te zraddhA maitrI dayA zAnti stuSTi ; puSTi : kiyonnati: AzvAsana levuM ke A5vuM. bIjI rIte vicArIe to cAkhyuM- buddhirmedhA titikSA hI mUrtidharmasya patnayaH / / sAna the siddhi: sa dharma jenA AcaraNathI niHzreyasanI prApti thavI enuM nAma dharma. niyasanA ghaNuM artho thAya che. paraMtu zraddhA sUta zubha maitrI prasAdamabhaya dayA / sarva zreSTa kalyANa-AtmakalyANa laukika, pAralaukika kalyANa e zArita: surva mudra tuTi: purata: | Jain Education Intemational
Page #754
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ Phada gujarAtanI asmitA yoga kriyAnnatidarpamartha buddhira sUyata / mahArAja e saMpradAyane vadhune vadhu balISTha karI rahyA che. ane madhar ckRti titikSA tu kSe hR: prAthe tama | bhakatane bhakitabhAve bhajavI rahyA che. - parama vitarAgI bhagavAna mahAvIra svAmIe prasthApita karela dharmanI patnIo-(1) zraddhAzaktithI vizvamAM zubha kalyANanA jaina dharmano phelAvo paNa gujarAtamAM ghaNuM che gujarAtanA zaheramAM, AMdalanono phelAvo thAya che ane akalyANakArI bhAvanAne nAza gAmomAM zikharabaMdhI jinAlaya che. taLAjA, zetrujya, giranAra, thAya che. (2) maitrIzaktithI vizvamAM prasAdarUpI prasannatA pAMgare che zaktiya vizvamAM prasAdarUpa prasannatA pAMgare che delavADA, Abu vagere tirthadhAmomAM moTI saMkhyAmAM yAtrALuo ane udavegano nAza thAya che. (3) dayAzaktithI vizvamAM abhayane Ave che. jenadarzananA graMthamAM adhyAtmajJAna bhArobhAra bhareluM che. saMcAra thAya che ane bhayane nAza thAya che. (4) zAntizaktithI sakala brahmAMDamAM sukhano saMcAra thAya che ane azAMti duHkha tApa | gujarAtanI pachAta komamAM moTA bhAge rAmApIranI upAsanA thatI vadhu jovA maLe che. rAmApIrane hele dareke dareka bhajanaka naSTa thAya che. (5) tuSTizakitathI toSa saMtoSane saMcAra thAya che ane asaMtoSane nAza thAya che. (6) puSTizaktithI vizvamAM muda bhAIo bhAvathI gAtA hoya che ane bhajananI jhuMka belAvatA hoya [AnaMda]ne phelAvo thAya che ane zeka-glAnIno nAza thAya che. che. rAmApIranI mAnatAo thatI hoya che ane tenA pratyakSa paracAo (7) kriyAzaktithI vizvamAM udyogano saMcAra thAya che ane ALasa paNa gujarAtamAM ghaNA pracalIta che. -pramAdano nAza thAya che. (8) unnatizaktithI vizvamAM utsAhane | gujarAtamAM ghaNA mahAna samartha saMta mahAtmAo thaI gayA che. avirbhAva thAya che ane hatAzA nirAzAne nAza thAya che. (9) jemanI mAnatAo thAya che ane atyAre paNa pratyakSa camatkArIka buddhizaktithI vizvamAM sukhanI prApti thAya che ane aniSTa tattano paracAo paNa jovA jANavA maLe che. saurASTramAM zrI jalArAmabApAnI nAza thAya che. (10) medhAzaktithI vizvamAM smaraNazaktine saMcAra jamA vIrapuramAM che. pU. jalArAmabApAnuM sAdu pavitra bhakitabharyuM thAya che ane vismaraNano nAza thAya che. (1) titikSAzaktithI jIvana ane sevAbhAganI bhAvanAnI akhaMDa jAta bhakatonA hRdayamAM vizvamAM kSemano saMcAra thAya che ane akSemano nAza thAya che. (12) zraddhAnA ajavALAM pAtharI rahI che. tevI ja rIte madhyagIramAM zrI hIM zaktithI vizvamAM viveka vinayane saMcAra thAya che ane aviveka gIgAbApAnI satAdhAramAM jagyA che ane Aje paNa ene mahImA avinayano nAza thAya che. (13) mUrtizaktithI vizvamAM triguNAtmika ghaNo moTo che. e paMthakanA dareka mAnavI gIgApArane vadhu mAne che ane cAlu ja triguNI prakRtino udaya thAya che. Ama uparokta 13 zakitane tenI mAnatA kare che. yAtrALuo mATe divasarAta rase dharmanI patnI gaNavAmAM Ave che. hoya che vizvanA koIpaNa pracalita dharmamAM ke saMpradAyamAM uparokta AvA tIrthone ke jagyAone sairASTra-gujarAtamAM pAra nathI. zakitaonuM eka yA bIjI rIte mahatvapUrNa sthAna che. ane enuM varNana karavAmAM Ave to pAnAne pAnA bharAya teTalI judA judA saMpradAyonA AcAryoe judI judI rIte eja sAmagrI thAya, te vuiM te sAmagrI thAya, te badhuM lakhavuM azakya che. sanAtana satyane kendramAM rAkhIne, dezakALane lakSamAM laine dharmopadeza hamaNAM hamaNe chellA traNa dasakAthI zrI sAMIbAbAnA bhakato karyo che. bhinna bhinna saMpradAyonA AcArya ane tenA dharma upa ghaNA vadhyA che. TheraThera sAMI maMdiro ane tenA anuyAyIo jevA dezanI chaNAvaTa karavI jarUrI nathI paNa TuMkamAM gujarAtamAM mukhyatve maLe che. zrI sAMIbAbA bhagavAna dattAtreyano avatAra che ema zivabhakita, viSNubhakti, rAmabhakita, kRSNabhakita, rAdhA-mAdhavabhakita, mAna mAnavAmAM Ave che ane tenA pratyakSa paracAo paNa jovA jANavA devIbhakti, surya bhakita, gaNapatibhakita vagere bhakita upAsanAno maLyA prayAra bhinna bhinna saMpradAyo dvArA pracalIta thayo che. gujarAtamAM IslAmadharma, pArasI dharma, khrIstIone IsAIdharma zrI rAmAnujAcArya, zrI nimbArkacArya zrI mAdhavAcArya zrI vigere dharmo enA anuyAyIo dvArA pracalIta thayA che ane vikasyA che. vallabhAcArya vagere AcAryoe vedAMtasUtro para bhASya karIne pita- hiMdustAna, pAkistAnanA bhAgalA thavAne kAraNe sidhIbhAIo pitAnA dArzanika vicArane pratiSThita karela che. emanA anuyAyIo (nirAzrIto)ne gujarAtamAM moTA pramANamAM vasavATa thayo che. te viSNubhakitano phelAvo karI rahyA che. siMdhIo siMdhanA saMta kaMvararAmane mAnatA hoya che ane tenA anu- zrI kabIra sAhebane paNa moTo paMtha che je kabIrapaMthI kahevAya thAyIo paNa e saMpradAyano phelAvo karI rahyA che. che. emanA anuyAyIo gujarAtamAM ghaNAM che. kabIra sAhebanA gujarAtamAM vasatA zikha gurU nAnakane mAnatA hoya che ane adhyAtma tatvajJAnathI bharapura guDha upadezano sAra, pada, bhajana, e rIte e saMpradAya paNa pracalIta thayo che. gujarAtamAM vaselA davAo vagere sAragata sAhityano phelAvo karI rahyA che ane mahArASTrIyana bhAIe mahArASTranA paramabhakata tukArAma, jJAnezvara upadeza ApI rahyA che. temaja dattAvatAra sadguru svAmI zrI samarthamahArAjane mAnatA hoya zrI sahajAnaMda svAmI mahArAje svAmInArAyaNa dharmanI sthApanA che ane enI pUjA bhakita pracalIta thaI che. gaNeza utsava gujakarI ane zikSApatrI dvArA upadezano phelAvo karyo ane bhaktinI rAtamAM paNa mahArASTranI mAphaka ujavAya che ane emAM gujarAtI gaMgA-vahAvI saurASTra-gujarAtamAM svAmInArAyaNa saMpradAyane khUbaja bhAIo paNa moTI saMkhyAmAM bhAga letA jovA maLe che. phelAvo thayo che. ane Aje paNa parama pragaTa brahma zrI yogIjI Ama gujarAtamAM dareke dareka saMpradAya potapotAnI rIte vikasyo Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #755
--------------------------------------------------------------------------
________________ lAkRtika saMdarbha banya] che. Ama chatAM mahAtmA gAMdhIjInI asara paNa jabarajasta che. ujavAya che. TheraThera bhavAI ramAya che. zaheramAM te la lo vizvadharma mATenI emanI vicAradhArAnI asara vadhune vadhu pracalIta mAMDavI nAkhI mAtAjInA garabA gavAya che. bahene rAsa-rAsaDA le thatI jovA maLe che. dareke dareka dhArmika saMpradAyanA anuyAyIo che ane bhAIo garabI letA jovA maLe che. gAmaDAomAM A sarva dharma samanvayanI bhAvanAe sarvamAnya vizvadharmane pracAra karavA garabImAM yuvAne, proDho ane u0 varSa vaTAvI gaelA vRddho paNa kaTIbaddha thatAM jovA maLe che. vakhata jatAM sarvadharma mAnya eka ja khAsa karIne garabI letA jovA maLe che. emane nirdoSa AnaMda vizvadharma thaze ane tenI AcArasaMhItA paNa ekaja haze tevI ane bhAvamastInuM darzana ApaNane teo karAve che. mAnyatA rAkhavAmAM Ave te asthAne nathI. gujarAta tapobhUmi che. saMta-mahAtmAonI bhUmi che. A dharmathI ja saMskRti TakatI hoya che. vizva baMdhutvanI bhAvanA dharatI upara ghaNA ghaNA saMta-mahAbhAo-bhakata thaI gayA ane paNa dharma AdhArIta che. dharmanA be prakAra che. sAmAnya dharma ane cetanAnI divya vimati varasAvatA gayA. A badhAye prAtaHsmaraNIya vizeSa dharma : saMta-mahAtmAono ullekha (lAMbe lekha na thaI jAya te dRSTie) sAmAnya dharmamAM sarva lokopayogI zAstra saMmata ane badhA karavo yogya nathI. paraMtu emaNe je divya saMdeza Ape che ane 1 1 1.1 je rIte ajarAtanI amitAne masAja karI AmAro bhaktimATe yathAyogya sadAcAra bharyuM AcaraNa e mukhya che. varNa dharma, je rIte gujarAtanI asmitAna AtmasAta karA-AbhAnA bhAtaAzrama dharma, vyavahAra dharma, mAtA-pitA, bhAI-bhagini, pati bharyo dhavalaraMga mAnavatA mahekAvato veze che. te divyavibhUtione patnI, putra-putrI, sakhA-sakhI, gurU-ziSya, rAjA-prajA temaja 2ga vadhune vadhu vyApaka banate rahe tevI paramakRpALu AzutoSa vibhinna Adarza vyaktidhama paNa sAmAnya dharmamAM AvI jAya che. bholebAbAne hArdika prArthanA. sAmAnya dharmathI vizeSa dharma kAMIka uo che ane laukika vyavahArathI para che. pitA-putrane sAmAnya dharma hovA chatAM prahalAde potAnA pitAnI AjJAnI avagaNanA karI ane vizeSa dharma aMgIkAra karyAnA ghaNA dAkhalAo che. ApaNI saMskRtinI AdhArazilA jevA rAmAyaNa ane mahAbhArata e be mahAna graMtha che. gItA ane bhAgavata paNa eTalA pracalIta che. A graMtha dharmanI sthaLa ke sukSama vyAkhyA yathArtha rIte samajAve che. gujarAtanuM koI paNa zahera ke gAma evuM nahi hoya ke zubhecchA pAThave che. jyAM gItA, rAmAyaNa, bhAgavata na vaMcAtA hoya. zrImad bhAgavata- kheDUtanI pitAnI ja, kheDUto mATenI ane kheDUtothI ja jJAna yajJanI saptAhamAM hajAronI saMkhyAmAM janatA AvatI hoya! svayaMsaMcAlIta sUta-bhAnI sauthI junI saMrathAomAMnI eka : che ane dareke dareka saMpradAyanA loko paNa A jJAna yugamAM bhAga dhI hAMseTa gR5 opareTIva egrIkalacarala letAM hoya che. parama vaiSNava, parama bhAgavata 5. pU. zrI DegarejI | proDayusa prosesIMga enDa mArakeTIMga sAyaTI li. mahArAja jyAre bhAgavatanI amRtadhArA vahAvatA hoya che te sAMbhaLavA | mu. hAMsoTa hajAronI saMkhyAmAM bhAIne AvatAM hoya che ane bhagavaAnaMda | (vAyA : aMkalezvara ) | ( jile : bharUca) luMTatA hoya che. sthApanA tArIkha : 30-8-33 vaNI naMbara : 7691 vaiSNava saMpradAyanA sAdhu-mahAtmAo gosAMIjIe gAmaDe gAmaDe | zera bhALa : 138475-00 sabhya saMkhyA : 1044 rAmAyaNa navAhana pArAyaNa karatAM hoya che ane janatAne bhagavAna anAmata phaMDa : 17714 3-00 kheDUta : 1044 maryAdA purUSottama rAmanA Adarza samajAvatA hoya che. AnI asara anya kaMDa : 36-658-00 bInakheDUta : sarakArazrI paNa gujarAtanA ekeeka gAmaDAomAM vyApakarIte thaelI jovA maLe che. rAtrInA bhajanakIrtananI jhuMka bolatI hoya che. hindu, - 1968-69nA varSamAM muslIma, pArasI, desAI A badhIe kemanA bhAI-bahene bhedabhAvathI | | bAMdhelI gAMsaDIo-11520 para thaI badhA eka sAthe ekatra thaI bhajana kIrtana karatAM hoya che ane pIlANa karela kapAsa-48611-85 kavInTala bhakitabhAve bhIMjAtA hoya che. sabhAsadane kapAsanA vahecelA bhAva-kavI.nA rU. 231-40 gujarAtamAM dhArmika tahevAronuM mahatva ghaNuM ja che. ApaNA | presIMga cArja gAMsaDI dITha rUA. 13-50 dhArmika parve janmASTamI, rAmanavamI mahAzivarAtrI, rautrI navarAtara, jInIMga cArja kavInTala dITha rUA. 3 00 Adhina navarAtara, mahAvIra jayaMti, paryuSaNa parva vagere dhArmika | uparokta saMsthA surata-bharUca vistAranA rU-kapAsIyA bajAramAM eka agragaNya saMsthA che. tahevAre bhakitabhAvathI ujavAya che. A badhAye tahevAromAM ke vyAkhyAnamAM ekakeya jAtanA sAMpradAyika bhedabhAva vagara janatA 5. ha. trivedI maNIlAla da. paTela joDAya che. navarAtrI mahotsava bahuja sArI rIte samagra gujarAtamAM menejara-sekreTarI ceramena Jain Education Intemational
Page #756
--------------------------------------------------------------------------
________________ muhada gujarAtanI asmitA jIyA sevA sahakArI maMDaLI lI. zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI sAtapaDA jutha vi. kA. saha.maMDaLI zrI mu. sAtapaDA. mu. rejIyA (tAluke : gArIyAdhAra) (jile : bhAvanagara) (tAluke : taLAjA) (ji : bhAvanagara ) sthApanA tArIkha : 10-12-47 noMdhaNI naMbara : 215 sthApanA tArIkha : 13-5-55 nedhaNI naMbara : 1284 zera bhaDaLa : 35860-00 sabhya saMkhyA : 122 zera bhaMDoLa : 1659 5-00 sabhya saMkhyA : 73 anAmata phaMDa : 13090-00 : 120 anAmata phaMDa : 2776-00 kheDUta : 63 anya phaMDa : 241-00 bInakheDUta : 2 anya phaMDa : - bInakheDUta : 10 khAtara, bIyAraNa, davA vigerenuM kAmakAja dhIrANanI sAthe bacubhAI maganalAla dozI pilabhAI harizaMga maMtrI pramukha narasI arajaNa paTela mAdhA nAnajI paTela pramukha -; vya. kamiTinA sabhyo - -: vya. kamiTinA sabhya : bhIkhubhAI hAdAbhAI kanubhAI bhAvasaMga kAnajI ravajI nAraNabhAI becarabhAI mAvajI ukA vallabha zAmajI jIvarAja vAlA maMDaLI khAtara, bIyAraNa vigerenuM kAmakAja kare che. zubhecchA pAThave che zrI thoraDI sevA sahakArI maMDaLI lI. mu. thoraDI (tAlukA : mahuvA) ( jille : bhAvanagara) sthApanA tArIkha : 27-2-51 noMdhaNI naMbara : pa05 zerabhaMDoLa : 2540-00 sabhya saMkhyA : 118 anAmata phaMDa : 1811-40 kheDUta : 109 anya phaMDa : 1409-54 bInakheDUta : 9 puruSotamabhAI mo. paTela AMbAbhAI bhagavAnabhAI kAnANI maMtrI pramukha - vyavasthApaka kamiTInA sabhyo - zrI goradhana nAraNa gokaLa kheDA * kacarA lakhamaNa bAbu bhIkhA , bAlA bhavAna , lAkhA raNachoDa ka, tulasI dudA , vRjalAla veNurAma Jain Education Intemational
Page #757
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtImAM prakAzita thatAM sAmayiko [ 1965nA rajIsTrAra opha nyujhapeparsanA ahevAla pramANe sAmayikonAM nAma ane saranAmA viSayavargIkaraNa pramANe nI ApavAmAM AvyAM che. amArI jANa pramANe baMdha thayelAM sAmayikanA nAmane ahIM samAveza karavAmAM Avela nathI.] thAlu samAcAra dainika 1 AratI (1946) jaya saurASTra prinTIMga presa, moTI TAMkI roDa, rAjakoTa. 2 AgAhI lehANA mitra presa, bhAvakolanI lena, vaDedarA. 3 gujarAta mitra ane gujarAta darpaNa (1937) gujarAta mitra maMDaLa, sivila hospITala pAse, surata.., 4 gujarAta samAcAra (1932). gujarAta samAcAra bhavana, khAnapura, amadAvAda-1. 5 jayahinda (1948) saradAra bAga pAse, rAjakoTa. 6 janasattA (1953) janasattA kAryAlaya, revaDI bajAra, amadAvAda. 7 janatA janatA prinTarI, gepIpurA, surata. 8 jya kaccha nagara cakalA, bhuja. 9 hinda (1962) Azrama roDa, pa. be. naM. 200, amadAvAda. 10 kaccha mitra (1952) vAbhAvADI, bhuja. 11 lekasattA (1951) lekasatA kAryAlaya, ghIkAMTA, amadAvAda. 12 leka samAcAra (1962) prajAbadhu presa, kALupura, amadAvAda. 13 navabhArata (1956) navabhArata prinTIMga presa, pAnI geTa roDa, vaDedarA. 14 nutana saurASTra (1948) rAmanivAsa, sadara bajAra, rAjakoTa. 15 paramasukha (1957) paramasukha kAryAlaya, vacalI zerI, surata. 16 phulachAba (1950) phulachAba kAryAlaya, jasAnI biDIMga, rAjakoTa. 17 prabhAta (1954). nutana mudraNAlaya, kAMkariyA roDa, amadAvAda. 18 prakAza (1938) prakAza DeIlI ophIsa, rAvapurA, nadIkhAnA, vaDedarA. 19 prakAza De jIvarAja mahetA roDa, amarelI. 20 pratApa (1926) pratApa sadana, nAnAvaTa, surata. 21 saMdeza (1923). saMdeza biDIMga, ghIkAMTA roDa, amadAvAda. 22 saurASTra samAcAra (1964) saurASTra samAcAra presa, hAIkorTa roDa, bhAvanagara 23 sAvadhAna (1923) jyA bhuvana, karasanajI mulacaMda sTrITa, rAjakoTa, 24 sevaka (1942) saMdeza biDIMga, ghIkAMTA roDa, amadAvAda, 25 zrIphaLa (1958) zrIphaLa kAryAlaya, bhAvakAle zerI, vaDodarA. 26 vataMtra sarjana (1961) ajaya prinTarI, jyubIlI bAganI sAme, vaDodarA. 27 vaphAdAra (1940), dariyA mahela, surata. 28 muMbaI samAcAra (1832) reDa bilDIMga, hartimAna sarkala, muMbaI-1. 29 jAme jamazeda (1932) elArDa hAusa, meMgalora sTrITa, phorTa, muMbaI-1. 30 janazakti (1959) 21, dalAla sTrITa, phorTa, muMbaI-1. 31 janmabhUmi (1934) janmabhUmi bhuvana, ghoghA sTrITa, phorTa, muMbaI-1. 32 sana DeIlI nyujha (1962) ImAma vADA, suratI biDIMga, memanavADA roDa, muMbaI-. 33 lekarAja hAIkeTa roDa, bhAvanagara. 34 samIsAMja gaMgAjaLIyA taLAva, bhAvanagara. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #758
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ Phada gujarAtanI asmitA 35 nobata beDI geTa, jAmanagara, aThavADika 1 Age kadama (1948) sarasvati prinTIMga presa, sTezana roDa, peTalAda-kheDA. 2 Age kUca 1959) moDAsA--sAbarakAMThA. 3 alaMkAra (1963) 3-ra-je-2, mANekacoka, amadAvAda. 4 Amajana (1961) 10-1291e, gopIpurA meIna roDa, surata. 5 arUNa sAptAhika (1963) narasiMhajInI poLa, vaDedarA. 6 Arya jyoti (1956) Arya jyoti kAryAlaya, pisTa-kheDabrahmA, sAbarakAMThA. 7 AvatIkAla (1961) AvatIkAla kAryAlaya, koThAriyA nAkA, rAjakoTa. 8 bharUca samAcAra (1879) madInA bilDIMga, ghara naM. 10, kATApAra daravAjA, bharUca. 9 citrA (1953) citrA kAryAlaya, kasAI pioLa, vaDodarA. 10 kaeNgresa patrikA (1947) kegresa bhavana, bhadra, amadAvAda. 11 kArTuna (bahubhASI) gautanya mudraka, govardhana bhavana, khetavADI, muMbaI-4 12 gujarAta TAImsa maMgala keTa, naDiyAda-kheDA. 13 gujarAta saMdeza (1962) TelIgrApha ophIsanI sAme, 1163-1, bhadra, amadAvAda. 14 hindu (1939) 256, jeThanI poLa, rAyapura, amadAvAda. 15 jAgRti javAhara roDa, khaMbhAta. 16 jAgRta bhArata (1964) sadara bajAra, rAjakoTa. 17 jAgRta kaccha (1964) jAgRta ka7 kAryAlaya, khatrI coka, aMjAra 18 janasevaka (1948) janasevaka kAryAlaya, darabAra reDa, rAjapIpalA, jIllo-bharUca, 19 janatArAja (1964) prArthanAsamAja, rAyakhaMDa, amadAvAda, 20 janagana dAma ThakkaranI mahada, mahesANA. 21 jaya banAsa (1960). sulIkhA prinTIMga presa, rasAlA bajAra, DIsA-banAsakAMThA. 22 janatArAja ghoghA geTa, bhAvanagara 23 kAThiyAvADa TAImsa (1888) kAThiyAvADa TAImsa ophIsa, janarala posTa ophIsa pAse, rAjakoTa. 24 kheDA vartamAna (1861) gAMdhI coka, kheDA. 25 kaccha kezarI (1923) kaccha kezarI kAryAlaya, vAyadA DelInI sAme, bhuja. 26 kaccha krAnti (1963) karacha krAnti kAryAlaya, vAyadA DelInI sAme, bhuja. 27 lokabhAratI (1958) 1923, gAMdhI roDa, amadAvAda, 28 lekamata lekamata prinTIMga presa, naDiyAda, jIllA-kheDA. 29 kadUta (1964) | lokadUta kAryAlaya, mAMDavI coka, jUnAgaDha. 30 lekasAgara (1963) junI lAtI bajAra, amadAvAda-17, 31 lokasevaka mahetAvADI, moDAsA, sAbarakAMThA. 3ra mahAgujarAta (1949). traNa daravAjA pAse, pATaNa, jIllA-mahesANA. 33 muslima gujarAta (1934) bhagAtaLAva reDa, surata. 34 navasaMskAra (1948) saradAra TAvara pAse, khaMbhAta. 35 nava saiArASTra nUtana mudraNAlaya, Do. TAMkariyA roDa, amadAvAda. 36 nyu taNakhA (1963) nyu taNakhA kAryAlaya, rAjapIpaLA. 37 nUtana gujarAta (1961) janasattA kAryAlaya, revaDI bajAra, amadAvAda. 38 paDhate rahetA (1963) hanumAna galI, brAhmaNavAsa, pAlanapura 39 pagadaMDI (1955) pagadaMDI kAryAlaya, divAnaparA, bhAvanagara. 40 paMcazIla (1967) zukalA kuvA, zahera bhAgaLa, godharA. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #759
--------------------------------------------------------------------------
________________ skRitika saMdarbha granya) 41 pragati (1951) pArekha poLa, UMjhA, jIllA-mahesANuM. 42 prajAbaMdhu (1962). saMdeza limITeDa presa, ghIkAMTA roDa, amadAvAda. 43 prajAmata (1959) 1501, mahIdhara purA, kaMsArA zerI, surata. 44 prajArAja (1951) rAjamahela roDa, kegresa hAusa, mahesANA. 45 prajAsattAka (1963) prajAsattAka kAryAlaya, paMcamukhI mahAdeva poLa, vaDodarA. 46. prajAtaMtra kamalakuTira, 211-219 phIyara roDa, muMbaI-1. 47 pratApa (19ra 6) pratApa prinTIMga presa, mahAtmA gAMdhI roDa, surata. 48 rAdhanapura rAisa (1964) rAdhanapura TAImsa ophisa, rAdhanapura, jIllA-banAsakAMThA. 49 rAjasattA (1957). jaya saurASTra prinTIMga presa, sadara, rAjakoTa. pa0 rASTradharma abhinava sahakArI prinTIMga presa, bhAravADe, mahesANA. 51 rASTrazakti (1946) rAva vilAsa, rAjakoTa. para riporTara (1955) baMgala naM. 2, paTela sesAyaTI, naDiyAda, 53 sAdhanA (1956) sAdhanA kAryAlaya, manasurI biDIMga, sAlApojha roDa, amadAvAda. 54 samaya (1950). 30, sarvodaya sosAyaTI, surendranagara 55 satyAgraha (1961) 10, cAMpAnera sosAyaTI, amadAvAda-13. 56 suzIlA (1963) vasANI sTrITa, rAmapura, amadAvAda. 57 svarAjya (1953) svarAjya kAryAlaya, keTI bajAra, pAlanapura-banAsakAMThA. 58 soviyata yuniyana samAcAra ane vicAra (1962) DaMTagreDa, 1le mALe, hArkanesa roDa, muMbaI-4. 59 upavana (1948) kaMsArA bajAra, bharUca. 60 uttara gujarAta (1962) eca naM. 5-317 sAMkaDI zerI, traNa daravAjA, pATaNa. 61 vaDodarA vartamAna vaDodarA vartamAna kAryAlaya, rAmajImaMdira, vaDedarA. 62 jhaMkAra premasAgara prinTIMga presa, rAmanivAsa, sadara, rAjakeTa. 63 bhAratIya dhAtu samAcAra [1964] 456, jeThAbhAI poLa, khADiyA, amadAvAda 64 gujarAta-rAjasthAna [1946] himmata vIra vidyA prinTIMga presa, himmatanagara, sAbarakAMThA. 65 jana jAgaraNa [1958] jana jAgaraNuM kAryAlaya, sItArAma bloka, goMDala roDa, rAjakoTa. 66 kiraNodaya [ 1 66 ] 2317, narasiMhajInI poLa, vaDodarA. 67 cetamachaMdara [1957]. yu. ke. prinTarsa, mahAlakSmI aMDara brIja, muMbaI 68 ghATake para TAImsa [ 1961] eTalAsa prinTIMga presa, vAyalI sTrITa, muMbaI-11. 69 InsApha [ 1920] mahArathI prinTIMga presa, 307/bI, zrI maMgaladAsa vADI, lemiMgaTana reDa, muMbaI-4 70 janmabhUmi pravAsI [ 1938]. janmabhUmi bhavana, ghoghA sTrITa, muMbaI-4. 71 janataMtra [ 1964 ] 282, phiyara roDa, pherTa muMbaI-1 72 kacchabhUmi [1923] zIlA prinTarI, kezavabhavana, pArasIvADA, vI. pI. roDa, muMbaI-4 73 kaccha prakAsa (1926) 14, mahAvIra mArkeTa, bhAMDArakara reDa, mATuMgA, muMbaI-19 74 pArasI avAjha (1947) cembara naM. 16, zrIkRSNa nivAsa, kAlabAdevI roDa, muMbaI-2, 75 rASTravANI (1950) eca. pI. AryaprakAza prinTIMga presa, kAkaDavADI, muMbaI-4. 76 sukAnI (1962) phorTa prinTarI, minTa roDa, muMbai-1. cha7 sana vikalI jhaverI prinTIMga presa, sustarI umavADA, memanavADA roDa, muMbaI-9 78 upanagara TAImsa (1961) 156-2, dAktarI reDa, malADa, muMbaI-64, 79 vatana [ 1956 ] 2-e, nAjha bIlDIMga, lemIMgTana roDa, muMbaI-4. 80 kesare hiMda [ 1888 ] kaisara cembarsa, elaphanaTana sarkala, phorTa, muMbaI-1. 81 navarojha [ 1917] navarojha prinTIMga varkasa, 2930, IjharA sTrITa, kalakattA. Jain Education Intemational
Page #760
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ Phada gujarAtanI asmitA pakhavADika (cAlu samAcAra) 1 ApaNe sAbarakAMThA [ 1961]. kasANA zeTha mahada, parAMti, jIllA-sAbarakAMThA. 2 bherI [1950 } bherI kAryAlaya, manasA, jIllA-mahesANa. kIzcana nyUjha [ 1957] nirmala kalInIka, coka bajAra, surata. 4 DIsA TAImsa [ 1963] Arogya bhavana, DIsA. 5 delata [ 1963 ] dalata kAryAlaya, junA DIsA. 6 ghaDatara [ 1961] ghaDatara kAryAlaya, jaliyA, vAyAH amarelI. 7 janasAthI [ 1954 ] zrI mehana prinTarI, bAlAsinora, jIllA-kheDA. 8 janasevA [1955 } 6 09/+ AjhAda coka, kapaDavaMja, jIllA-kheDA. - merabI samAcAra [ 1964] morabI mADIyA tAlukA koMgresa samitI, morabI. 10 mukti saMgrAma [ 1964 ] goviMdanagara, kAMkarIyA, amadAvAda. 11 navasarjana [ 1954 ! 48, prahalAda ploTa, rAjakoTa. 12 sAbarasaMdeza [ 1962 ] naMbara 25, glAsa phekaTarI, hiMmatanagara. 13 saMgrAma [ 196 ] grIna coka, vAMkAnera. 14 sarvodaya [ 152 ] revanyu DIpArTamenTa, kapaDavaMja, jIllA-kheDA. 15 svadeza [ 158 ] 146, akA zeTha kUvA poLa, rAyapura, amadAvAda, 16 svarAjagaMgA [ 1964] naMbara 2, paMcazIla sosAyaTI, amadAvAda, 17 tamannA [ 1955 ] tamannA kAryAlaya, Ara. eca. 1003/7, vijayanagara hAusIMga sosAyaTI, kakarIyA roDa, amadAvAda. 18 tarUNa [ 1963] tarUNa mitramaMDaLa kAryAlaya, bhUja. 19 memana TAImsa [ 1963] pasI, nAgadevI sTrITa, muMbaI-. 20 prAthamika zikSaka 905, navAvAsa, dANApITha, amadAvAda. mAsika (thAlu samAcAra ) 1 sarahada samAcAra [ 1963] bajAra, lIbaDI, jIllA-surendranagara 2 jyoti [ 1957] hAibIbIno Tekare, jamAlapura roDa, amadAvAda. 3 kAMgresa sevAdaLa [ 1848 ] keMgresa sevAdaLa, kegresa bhavana, amadAvAda-1. 4 sImA [195] primIyara prinTarsa, 63, tulasIbAga tabelA, tAradeva roDa, muMbaI-34. dvimAsika, trimAsika, ardha vArSika tathA vArSika 1 muMbaI samAcAra dipotsavI aMka [ 133] reDa hAusa, pArasI bajAra, sTrITa, muMbaI-1. 2 muMbaI samAcAra paMcAMga [ 1961] (vArSika) reDa hAusa, pArasIbajAra sTrITa, muMbaI-1. samAja-kalyANa aThavADaka. 1 ekatA (1963). helI cakalA, naM. 5757, kheDA. 2 gaNasevaka (1964) 5, rAmanAthapura, rAjakoTa. 3 dAudI vahorA buleTIna (1954) 182, yusupha maheraalI roDa, muMbaI-3. 4 janasaMdeza (1959) repIDa sAIkala enDa moTara ku. prAIveTa lImITeDa. 513 kAlabAdevI roDa, muMbaI-2. pakhavADika (samAja kalyANa ) 1 bhUmiputra (1953) bhUmiputra kAryAlaya, rAvapurA, vaDodarA. 2 dezabaMdhu (1963), vijayanagara sosAyaTI, kAMkarIyA roDa, amadAvAda 3 jyotirdhara (1977) zeTha maMgaladAsa reDa, elIsabrIja, amadAvAda. 4 lekavana (1948) navajIvana mudraNAlaya, navaraMgapurA, amadAvAda-14. 5 rASTrasevA (1963) rASTrasevA kendra, vaDI vADI, rAvapurA, vaDodarA. 6 vidhavAtsalya (1947). vizvavAtsalya kAryAlaya, hAthIbhAInI vADI, amadAvAda-. 7 kistI (1964) 6, sAraMga sTrITa, muMbaI-3. 8 prabuddhajIvana (1953). 45/47, dhanajI sTrITa, muMbaI-3. Jain Education Intemational
Page #761
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbhe anya ] mAsika ( samAja kalyANa ) 1 AdivAsI mitra ( 3 ) rAmAnaMda prinTIMga presa, amadAvAda-17. 2 anekAnta ( 1955 ) rAvI nivAsa, moTA AMkaDIyA, amarailI. 3 bhArata sevaka bhArata sevaka samAja, pAnakora nAkA, amadAvAda. ja dharI ( 1947 ) 732, dariyApura, cAra stA, amadAvAda. 5 grAmanirmANa ( 1961 ) gujarAta stara khAdI grAmodyoga borDa, grIna vIkA, vaDAja, amadAvAda-13. 6 grAma yAtrI ( 1964) ela InDIyA grAma sahayeAga samAja, myunisIpAlITI hIMga sAme, barabAI roDa, rAjakoTa. cha grAmasevA ( 19pa7 ) grAmasevA kAryAlaya, unAvA, vA-mahesANA. 8 grAma jIvana sahakAra ane khetI vaDAdarA DIsTrIkaTa ke opareTIva oI amadAvAda peALanI sAme, rAvapurA, vaDAdarA. 9 grAma svarAja (1957) gujarAta sTeTa ko-opareTIva yunIyana, sAtame mALe, benka eka bharADa bilDIga, gAMdhI roDa, amadAvAda. 10 grAma vikAsa ( 1955 ) DIsTrIkaTa paMcAyata ophisa, bhuja, kaccha. 11 grAma yuvaka Ana yuvaka kRrthika samAja, khADiyA, cAra rastA, navA daravAjA rADa, amadAvAda. 12 gati [ 1946 nativADI kAryAlaya, rAyapura, amadAvAda 14 jananitra ( 1962-64 ) janamitra kAryAM, paDavA, lA-kheDA. 14 khristI saiAti ( 1964) sTArapranTIMga presa, rAyakhaDa, amadAvAda. 15 koDiyuM ( 1905 ) sarasvati prinTIMga presa, dANApITha, amadAvAda. 16 lagna maMgaLa (1963) lagna maMgaLa prakAzana, sItArA mevADA, rAvapurA, vaDA 17 nava mAnavI upara) nava mAnavI kAryAlaya, dilhI geTanI bahAra, amadAvAda. 18 parivAra (1958) sadara bajAra, DIsA, jIllA banAsakAMThA. 18 samAja (1961) gujarAta sTeTa sosiyala velphera eDavAIjharInA, amadavAda. 20 samAja saMdeza (1954) 1479, kRSNanagara, bhAvanagara. 21 vaidika sa Mdeza (1961) sItArAma bloka, goMDala rA, rAjakoTa 22 bhAnuzAlI mitra (1961) viSNuA prinTarI, kaiMkA bilDIMga, arakha lena, muMbaI 7. 23 dariyA cherU (1962) zrI nATaya zrInagara, 45-DI, cAMADI, muMbai-2. 24 nAtitpAta (19) 1pa, kezavaghna nAyaka rADa, kuMbha 25 gulazane hAuMDI (1961) zyAmadAra prinTIMga presa, 167, jela roDa, mu. 26 jaina sevA ( 1962 ) 12, amara nivAsa, nyu cIM rADa, muMbaI-4 27 kiraNa ( 1950 ) maliAla pATila enDa kuAM. kumAra bilDIMga, krAvasa pAghi sTrITa, muMbaI 28 kaccha vikAsa (1960) 547 khI, DeleslI roDa, lakSmI bhavana, muMbaI- 11. 29 lAkakrAnti (1961) zira bhavana, vI.pI. 24, mubaI 4. 30 meAmina jagata (1962) ra7pa, veleslI rADa, muMbaI-8. 1 pagadaMDI (1954) 105, nyu ciMcabaMdara, muMbaI-9. 32 pritI ( 1960 ) junI hanumAna galI, muMbaI 2. 721 kara rAjagAra banyuM (1966) mAdhava ja, mAna. kara, derALI, pAkopara, muMbaIna " satya sAdhanA { 1960 } bhUdAna sevA kAryAlaya, 19, lezvama rADa, mahIbhuvana, gaNadevI, mubAraka. rUpa vAsu mitra maMDaLa patrikA (1961) 214, jaggara nivAsa, bleka naM. 1, zIva, muMbaI-22. trimAsika, adhavArSika tathA vArSika: 1 camakArA (1961) tri. zIvana, 2, manohara ploTa, bhagalA roDa, rAjakeTa-2 2 prAyazrita (1957) i harijana Azrama, amadAvAda-13.
Page #762
--------------------------------------------------------------------------
________________ [pahada gujarAtanI AritA 3 grahasaMgha trimAsika kAryakrama (1941) 10 kaMkAvaTI (1959) dhI sAlavezana ArmI TeriTeriyala heDa kavATarsa, meralenDa roDa, nAnI chIpavADa, aMbAjI roDa, surata. sAMkaDI TrITa, muMbaI-8. 11 kSitIja (1959) 4 paMcAla darzana (1962) tri. sI. 3, adhyApana kuTira, pratApagaMja, vaDodarA. olDa hIrA bilDIMga, 1/29, pharsTa pArasIvADA, gIragAMva, 12 kumAra (1924) muMbaI-4. kumAra prinTarI, kumAra kAryAlaya li. 1454, rAyapura, amadAvAda 5 samAja utkarSa (1961) di. 13 milApa (1950) zrI macchukAMThA jaina vIsA zrImALI yuvaka maMDaLa, mAraphata lokamilApa kAryAlaya, baLavaMtarAya roDa, bhAvanagarakizoracaMdra enDa kuM. 160, Do. DI. ena. reDa, pheTa, muMbaI. 14 navacetana (1922) sAhityika ane sAMskRtika aThavADika naDiyAda nagara, sarakheja roDa, amadAvAda. 1 cakrama (1947). golIbAra buka Dipa, saradAra vallabhabhAI paTela roDa, amadAvAda. 15 Urmi-navaracanA bhAratI sAhitya saMgha prA. li. pharnAnDIjha brIja, amadAvAda. 2 begama (1955) 16 pathika (1961) 2-e, nAjha biDIMga, lemiMgTana reDa, muMbaI-4. pathika kAryAlaya, prema daravAjAnI bahAra, amadAvAda, 3 citralekhA (1950) 17 prajJA (1959) sTAra prinTarI 62, kAravAra sTrITa, mIDa roDa, muMbaI-1. kitI prinTarI, limaDA coka, surata. ravivAra (1932) 397-bI, sara maMgaladAsa vADI, lemiMTana reDa, muMbaI 18 prAthamika zALAMtaprakAza (1952) rAmajI poLa, nAnAvaTa, surata. pakhavADika (sAhityika ane sAMskRtika ) 1 arpaNa (1963) 19 pratimA 419-epha, jethI vADI, kAlabAdevI roDa, muMbaI-2. 1923, gAMdhI roDa, amadAvAda, 2 samarpaNa (1959). 20 pustakAlaya (1947) bhAratIya vidyA bhavana, copATI, muMbaI-7. rAvapurA, po. bo. naM. 10, vaDodarA. mAsika (sAhityika ane sAMskRtika) 21 raMgataraMga (1961), 1 ArasI (1933) janasattA kAryAlaya, revaDI bajAra, amadAvAdasubhASa prinTarI, kAMkariyA roDa, amadAvAda, 22 saMsAra 2 abhyAsa (1961) saMdeza li. ophisa, ghIkAMTA roDa, amadAvAda. mAvaLaMkara havelI, bhadra, amadAvAda-1. 23 saMskRti (1947) 3 abIla gulAla (1959) saMdeza li. presa, saMdeza bilDIMga, ghIkAMTA roDa, amadAvAda. nAnI chIpavADa, aMbAjI roDa, surata. 24 saraLa prAthamika zALAMta sahAyaka (1952) 4 akhaMDa-AnaMda (1947) mesarsa paTela zAha enDa ku. rAjamahala reDa, vaDodarA. sastuM sAhitya mudraNAlaya TrasTa, bhadra pAse, amadAvAda-1. 25 zrI raMga (1955) 5 ArAma (1952) gujarAta samAcAra bhavana, khAnapura, amadAvAda. saMdeza li. presa biDIMga, ghIkAMTA roDa, amadAvAda 26 taNakhA (1957) 6 cAMdanI taNakhA kAryAlaya, 1788, khADIyA geITa pAse, amadAvAda. janasattA kAryAlaya, revaDI bajAra, amadAvAda. 27 vaiSNavajana (1948) 7 gIta-gajhala (1964) rUpAyatana mudraNAlaya, junAgaDha. dezu miyA Dele, janmabhUmi hospiTalanI pAse, vaDodarA. 28 vizva vijJAna (1952 ) 8 janakalyANa (1951) vizva vijJAna kAryAlaya, po. bo. naM. 6, punita sevAzrama, punita sosAyaTI, amadAvAda-8. sAlApojha kesa roDa, amadAvAda. 9 jIvana prakAza (1961) 29 bIja (1952 ) 17, manahara pleTa, rAjakeTa. raTAra prinTarI, 62, kAravAra sTrITa, minTa reDa, muMbaI-1. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #763
--------------------------------------------------------------------------
________________ harikRtika kaSa' prakhya] - 30 cetana 23-e, jhAvabAvADI, ThAkuradvAra, muMbaI-2. 31 guMjana (1960), komarsa hAusa, meDejha sTrITa, phorTa muMbaI-1. 32 gapasapa (1885) belArDa hAusa, meMgalara sTrITa, pheTa, muMbaI-1. 33 jIvanamAdhurI (1957) gulahAra, bereka roDa, muMbaI-1. 34 kismata (1937) 307, maMgaladAsa vADI, nAjha kampAunDa, lemiMgTana roDa, muMbaI-4. 35 maheMdI ( 1961) kismata prinTarI, nAjha kampAunDa, lemiMTana roDa, muMbaI-4. 36 navanIta (1962 ) 341, tAradeva, muMbaI-34. 37 savitA (1947) primiyara prinTarI, 63, tulasIbAga tabelA, tAdeva muMbaI--34. 38 zaktidaLa (1960), zaktidaLa kAryAlaya 28, DuMgarasI reDa, vAlakezvara muMbaI. dvimAsika, ardhavArSika tathA vArSika sAhitya ane sAMskRtika) 1 maMjarI (1961) di. 19, navayuga kelonI, gItA maMdira, amadAvAda. 2 vizvamAnava (1959) kiM. cetana prakAzana gRha li. rAmajImaMdira piLa, vaDodarA. 3 barsa gujarAta sabhA trimAsika (1936) zrI phobarsa gujarAta sabhA, 365, viThThalabhAI paTela roDa, muMbaI-4. 4 kaviloka di. - lipInI prinTarI, 380, giragAMva roDa, muMbaI-ra. 5 AvAjha (1961) vArSika modI cembara, phenca brIja, muMbaI-4. sI aThavADika 1 strI (1962) saMdeza li. presa, saMdeza bilDIMga, ghIkAMTA roDa, amadAvAda. mAsika (strI) 1 phorama (1961) ola InDiyA vImena kAnphIDarezana, bAlAjI reDa, surata. 2 nArI saMdeza (1962) 272, gAMdhI roDa, amadAvAda. 3 strI jIvana (1930) sAta bhAInI havelI, jhaverI vADa, amadAvAda-1. 4 bhaginI samAja patrikA (1935). 225, khetIvADI meIna roDa, muMbaI-4. 5 bhATiyA strImaMDaLa patrikA (1956) bhATiyA strImaMDaLa, 20, maMgeza sineI sTrITa, phorTa, muMbaI-1, 6 gujarAta hindu strImaMDaLa patrikA (1934) 123, viThThalabhAI paTela roDa, muMbaI-4. 7 bhAratIya strI sevAsaMdha patrikA (1958) di. bhAratIya vidyAbhavana, copATI, muMbaI-7. dharma ane tatvajJAna aThavADika , , . / kaTapA) dharmendra roDa, rAjakoTa. 2 Arya saMdeza (1936) lokasevA prinTIMga presa, modIkhAnA, vaDodarA. 3 divya darzana zyAma geITa, vaDhavANa sITI, saurASTra4 jaina pravacana (1929) zrI jaina pravacana kAryAlaya, kAlupura roDa, amadAvAda. 5 paramasukha (1956) 48, keTalAphIla, meIna roDa, surata. 6 Arya prakAza (1952). kArela bAga, vaDodarA. 7 rana jyota (1945) [ 5khavADika ]. ratna ta kAryAlaya, kerI bajAra, surendranagara. 8 jeneya (1964) jagajIvana catura cA, TrolI sTezana pAse, surendranagara 9 svAmInArAyaNa satsaMga patrikA (1956) addAra bhavana, lakhamazI napU roDa, dAdara, muMba--27. 10 jayabhArata (1938) 10 1921, tamAma raTrITa, phorTa, muMbaI-1 (mAsika dharma ane tatvajJAna) 1 ale--llAha (1957) suphI bAga, relave sTezananI sAme, surata. 2 AnaMdAzrama (1992) AnaMda Azrama bilakhA, saurASTra 2 zrI - gujarAta samAcAra bhavana, khAnapura, amadAvAda3 amRtA saradAra bAga pAse, rAjakoTa. 4 mahilA (1951) (pakhavADika) 749, roDa naM. 6, muMbaI-14 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #764
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ mUhada gujarAtanI asmitA tAra : "sigrAma phona : 31-7 (ANaMda) caretara grAmoddhAra sahakArI maMDaLI limiTeDa. vallabhavidyAnagara-kheDA. amArI utpAdana viziSTatAo - prisTeDa simenTa kaMkrITanA bAMdhakAmanA sAdha-bimsa, paralInsa, slemsa, vADanA thAMbhalAo. khAsa utpAdana-prinTenDa simenTa ke krITanA judI judI sAIjhanAM thAMbhalAo. atyAra sudhImAM 150000 thAMbhalAo vidyutta bane ApyA che. senTrI phayugala spana sImenTa pAIpa 3"thI 60" vyAsanA. kebala vAyarsa-vI.AIAraDabalyu.pI.: 250-660 volTa tathA rabaranA judI judI jAtanA mazIna pArTamAM vaparAtA moDeDa dAgInAo-riMga, cenalsa, gAskeTasa, AIDalara relasa vagere vagere. 4. sAdA ane mojheIka TAIlsa. (A sahakArI pravRttimAM sAtha ApanAra sabhya ra088) -ApanI sevA amAre beya- bI. sI. paTela sI. DI. desAI maMtrI adhyakSa Jain Education Intemational Intermational For Private & Personal use only
Page #765
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRtika saMdarbha anya] 3 auDaMbara (1959), auDabara kAryAlaya, zivAjI roDa, vaDodarA. 4 darzana (1850) zivakuMja, kRSNanagara, bhAvanagara 5 gItA dharma gItA maMdira, AsToDiyA daravAjAnI bahAra, amadAvAda-1. 6 himilana maMdira (1949) enI besaMTa reDa, surata, 7 insApha (1956) bekura ophisa, rAmadeva, surata. 8 jayazrI (15) jyanagara sAyaTI, kAMkariyA, amadAvAda. 9 kalyANa kalyANa prakAzana maMdira, vaDhavANa sITI. 10 degvaLa jJAnodaya (1951). gola limaDA, myunisipala korporezananI sAme, amadAvAda. 11 kathA bhAratI (1954) kathAbhAratI kAryAlaya, vaDavAnI cAlI, amadAvAda. 12 navabhAratI (1954). | navabhAratI kAryAlaya, dvArakA, saurASTra13 paramArtha (1953) saradAra bAganI sAme, po. bo. naM. 59, rAjakoTa. 14 prArthanA (1951). zrI bhadra Azrama, athavA lAyansa, surata. 15 kalAma (195ra ) kolasA galI, khAsa bajAra, traNa daravAjA pAse, amadAvAda. 16 sarvidyA (1952) goMDala roDa, bhaktinagara, rAjakoTa. 17 sajApAnI AsA (1962) krizcana, kelenI khAnapura, amadAvAda, 18 satsaMga navacetana (1960). 274/2, gaMgArAma parIkha poLa, vidizAma, dariyApura, amadAvAda, 19 zakti (1936) zakti sAhitya maMdira, mainAgAra, naDiyAda, jale kheDA. 20 vijaya (1956) svAmI nArAyaNa maMdira, maNinagara, amadAvAda. 2: zrI jainadharma prakAza zrI jainadharma prakAza sabhA, kAMTAvALA DelA, bhAvanagara, 22 sUryamaMdira (1963) 2540/1, kaDiyAnAkA, dariyApura, amadAvAda, 27 svAmInArAyaNa prakAza (1937) zAhapura TayuToriyala hAiskula, amadAvAda, 24 tabalIdha (1933) suphI bAga, surata. 25 tanajhIla (1947) po. o. kAvI. cha bharUca. 26 veda saMdeza (1957) svAdhyAya maMDaLa, pAraDI, jale valasADa. 27 vizvamaMgaLa (1938). vizvamaMgaLa kAryAlaya, sAlApojha krosa roDa, amadAvAda. 28 digambara jaina gAMdhI coka, surata. 29 praNAmI dharma patrikA (1970) khIjaDA maMdira, jAmanagara. 30 zrI prANanAtha saMdeza (1953) saiyadapurA, surata. 31 anugraha (1940) ghaDiyALI poLa, dezAI zerI, vaDodarA. kara AlabhadAra (1958). AlabhadAra prinTIMga presa, habIba hAusa, 167, jeIla roDa, muMbaI--9. 33 dija jIvana (1959), zarApha mensana, 32, prinsesa sTrITa, muMbaI-2. 34 gAyatrI vijJAna (1959) 206, javAharanagara, goregAMva, muMbaI-62. 35 hitamita payam sa yama (58) 96, dinA galI, svadezI mArakeTa, muMbaI-2. 36 jaina siddhAMta ('47) zAnti sadana, 2 59, lemiMTana roDa, muMbaI-7. 37 jena zikSaNa sAhitya patrikA ('57) zrI zAMtinAthajI jaina derAsara, pAyadhunI, muMbaI-3. 38 jalArAma jyota ('60) pa056, sutAra cAla, bIje mALe, muMbaI-2. 38 maMgaLa dina (62). rUma naM. 28, paTela eraTeTa, chItAbhAI roDa, kAMdIvalI IsTa, muMbaI-67. 40 saI-sumana ('para) saI sumana kAryAlaya, puSpa pArka, leTa naM. 61, posTa-malADa, muMbaI-pa6. 41 taruNa sipAI (13) sAlvezana ArmI TeriTariyala heDa kavATarsa, merilenDa roDa, bhAyakhalA, muMbaI-8. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #766
--------------------------------------------------------------------------
________________ 786 [ ahada gujarAtanI arikhatA 42 tatvajJAna ('62 ) mAraphata-satavicAra darzana, rAmakRpA, 23,24, pArekha sTrITa, muMbaI-4. dvimAsika, trimAsika, ardha vArika tathA vArSika (dharma ane tattvajJAna) 1 mahilA saMdeza ('63), umAlA DisTrikTa, jale-bharUca. 2 AlamadAra (1882). sAlvezana ArmI, moralenDa roDa, muMbaI-8. keLavaNI pAkSika 1 grAma paMcAyata ('55) AzApurI prinTIMga presa, naDiyAda, kheDA. 2 jJAnazikSaka navayuga prinTarI, kharaDIvADa, laherIpurA daravAjA pAse, vaDedarA. 3 prAthamika zikSaka (44) 905, navo vAsa, dANApITha, amadAvAda, ja saurASTra sevaka ('60) 642, bAlA hanumAna, amadAvAda. 5 yuga sevaka ('59) yuga sevaka kAryAlaya, De. mahezakumAranI DispensarI pAse, amarelI. mAsika (keLavaNI) 1 adhyApanA ('57) lehANa bhajanazALA, rAjakoTa. 2 bI. e. ArTasa megejhina (ra) parIkha jhAlA prakAzana, kAluzALI poLa, kAlupura, amadAvAda. 3 dvitiya varSa ArTasa megejhina (62). uparanuM saranAmuM. 4 gharazALA (40) homa skula mudraNAlaya, tattezvara poLa, vidhavALA roDa, amadAvAda, 5 jIvana zikSaNa ('56) pI. Ara. TreniMga koleja phera mena, amadAvAda, 6 gujarAtI prAthamika zALAMta sahAyaka mAraphata-janarala buka Dipo, posTa-phUkAravA, tA, vIjApura, jIllo-mahesANuM. 7 nUtana zikSaNa ('32) nUtana zikSaNa kAryAlaya, jIvana bhAratI jJAnapurA, surata. 8 pI yu. ArTasa megejhina ('62) parIkha jhAlA prakAzana, kAluzALI poLa, kAlupura, amadAvAda. 9 saravata ('61). jIvana bhAratI, jJAnapurA, surata. 10 svataMtra zikSaNa ('49) jIvana prakAza kAryAlaya, 17, manahara ploTa, rAjakoTa. 11 vidyAlaya ('6). vidyAlaya kAryAlaya, vikAsa vidyAlaya, vaDhavANa sITI. 12 vivAthI vizva (6) 272, gAMdhI roDa, TAImsa opha inDiyAnI ophisa sAme, amadAvAda. 13 vidyAthIM vikAsa (61). zeTha dhanajI devazI rASTriyazALA, ghATakopara, muMbaI-77. dvimAsika, trimAsika, ardhavArSika tathA vArSika (keLavaNI) 1 naI tAlima zikSaNa patrikA (2) di. kheDA DiraTrIkaTa paMcAyata ejyukezana kamiTi, paTela tela, mIzana roDa, naDiyAda. 2 svAdhyAya (13) tri. oriyanTala insTITayuTa, pa. bo. naM. 75, sTezana roDa, vaDodarA. tarUNa kisAna ('63) tri. moDela phArma, elembIka pAse, vaDodarA. 4 mAdhyamika saMdeza ('64) tri. gujarAta rAjya mAdhyamika zikSaka saMgha mahAmaMDaLa ophisa, 12062, jIvaNapoLanI sAme, sAMkaDI zerI, amadAvAda. 5 sugaNitama ('63) (ardhavArSika). DipArTamenTa opha methemeTikSa, yunivarsiTI opha gujarAta, amadAvAda, aThavADika (bALake) 1 bAlasaMdeza ('para) ghIkAMTA roDa, amadAvAda. 2 rasaraMjana ('58). rasaraMjana kAryAlaya, kAlupura, TaMkazALa, amadAvAda. 3 sabarasa (52) janasattA kAryAlaya, revaDI bajAra, amadAvAda. 4 jhagamaga (62), gujarAta samAcAra bhavana, pa. be. naM. 254, amadAvAda-1. pakhavADika (bALake) 1 gAMDIva (1934 ) . gAMDIva sAhitya maMdira, havADiyo cakale, susta. mAsika (bALake) 1 bAlajIvana (1901) bAlajIvana ophisa, bAjavADA, vaDodarA. 2 bAla kau rAdhAkRSNanI poLa, pelesa roDa, vaDodarA. Jain Education Intemational
Page #767
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha prakhya ] 987 2 lahANA hitecchu. TreDa prinTarsa, pirA hAusa, muMbaI-cha 3 levANA darpaNa naTavara prinTarI, bharavADa pa, jAgnagara 3 bAlamitra carotara ejyukezana sosAyaTI, ANaMda, kheDA. 4 bAlavIra (1927) bAlavIra kAryAlaya, maMgalama prItama sosAyaTI, bharUca. 5 bAlavADI (1927) bhagata prinTIMga presa, moTara bajAra, aMkalezvara, jIllo-bharUca. 6 zizu kalyANa (1962) bhArata-DI. vI. paTela, rabArI vADa, desAI vADe, naDiyAda. 7 ramakaDuM (1949) 211/19, DImelo reDa, pheTa, muMbaI-1. 8 cAMdAmAmA (1954). 2-3, ArakeTa roDa, vaDapalanI, madrAsa-26. 9 bAla-kalyANa (1957) trimAsika rAvuDa tAlukA, vaDodarA. sinemA aThavADika 1 citradIpa (1963). vinasa prinTarI, 948, ghIkAMTA reDa, amadAvAda. 2 citraloka (1952 ). gujarAta samAcAra bhavana, khAnapura, po. bo. 254, amadAvAda. 3 rUperI raMjana ( 1962 ) prema nagara prinTIMga presa, rAma nivAsa, sadara, rAjakoTa. 4 citralekhA (1950). sTAra prinTarI, mInTa roDa, muMbaI-1. 5 philma citra (1939) Ara ke. bilDIMga, naM. 4, khetavADI laIna, muMbaI-4. 6 kAtarU gepa (1924) kimata prinTarI, nAjha sinemA kampAunDa, leminTana reDa, muMbaI 7 pArasa (1956) eTalAsa prinTarI, raMgavAlA mArkeTa, vesa sTrITa, agarapADA, muMbaI-11. mAsika (sinemA) 1 chabI (1958) - 66, mirajhA raTrITa, muMbaI-3. 2 citragaMgA (1963) pa-e, nAjha biDIMga, lemiMTana roDa, muMbaI-4. 3 jI (1958) sTAra prinTarI, 62, kAravAra sTrITa, muMbaI-1. jJAti patrikA 1 jena (1903) (aThavADika) jaina ophisa, dANApITha, bhAvanagara IlA prinTarI, tALakezvara pAse, vaDodarA. 2 musilama jAgRti (1960), mAraphata--ema. epha. rajhavI, 22, jagannAtha pleTa, rAmanivAsa, rAjakoTa. 3 nAgara banyu (1937) unAvA, vAyA kAlela, jIllo-mahesANa. ja sthAnakavAsI jaina (1934). pAne bhAInI poLa, ghIkAMTA roDa, amadAvAda. 5 tamannA (1952) pisTa ophisa pAse, bagasarA, saurASTra. 6 herA sudhAraka (1960). vahorA sudhAraka kAryAlaya, rAvapurA, vaDodarA. mAsika (jJAti patrikA ) 1 audicya prakAza (1918) audicya prakAza kAryAlaya, mahuvA, gujarAta. 2 jJAti saMdeza (1963) 2256/6, bhUtanI AMbalI, rAyapura, amadAvAda. 3 hidAyata (1962) hidAyata kAryAlaya vADI, vaDedarA. 4 hitecchu (1925) kolasAvAlA cAla, cAMdilavAla, surata. 5 hunnara ghaDatara (1960), jaya saurASTra prinTIMga presa, rAjakoTa. da kAyastha patrikA (1928) setAna phaLiyA. gopIpurA, surata. 7 khAdhyata joti (1936) khADyA, golavADa nAkA, amadAvAda, 8 nAI hitecchu (1958) 5, zaMkara sAyaTI. bahAI senTara pAse, zAhapura, amadAvAda. 9 kSatriyamitra ( 19kara ) kSatriyamitra ophisa, mANekavADI, bhAvanagara. 10 lahANu samAcAra (1939) bhArata prinTIMga presa, bajAra, DholakA, amadAvAda. 11 kSatriya samAja saMdeza (1960) kSatriyavADa, navasArI, gujarAta. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #768
--------------------------------------------------------------------------
________________ 788 [hada gujarAtanI asmitA 12 paigAma (1950) kAvI, jIllo-bharUca. 13 prakAza (1971) haThThIsiMga bidaDIMga, hariza reDa, bhAvanagara 14 satavArA vikAsa (1954). satavArA vikAsa kAryAlaya, dariyApura, amadAvAda 15 zrI karADiyA rAjaputa badhu (1959) jaya saurASTra prinTIMga presa, sIvila sTezana, rAjakoTa. 16 samAcAra pAyaphaMDa (1952). zrImALI sukhaDiyA samAcAra pAyaphaMDa, lATI bajAra, bhAvanagara. 17 tai-bAha (1958 ) dArUla ulma zAhe Alama bhIsamihA maMjhIla, jhamAlapura roDa, amadAvAda. 18 tapodhana (1955) tapodhana kAryAlaya, kanyAzALA pAse, vIsanagara, jIllo-mahesANuM. 19 vAyadA mitra (1957). maheza ArTa prinTarI, pATaNa. 20 ajavADiyuM (1961) valasADa, ke sAmbA, jIllo-valasADa 21 AtmAnaMda prakAza (1903) jaina AtmAnaMda sabhA, bhAvanagara 22 alAvI velaphera (1960) ahalAvI velaphera esosIezana, jhummA majIda biDIMga, vaDodarA. dvimAsika tathA trimAsika (jJAti patrikA) 1 paMcelI navayuga (1962) ki. vyArA bajAra, jillo-surata. 6 jJAnibandha (1952) di jJAtibadhu kAryAlaya, 186, amaravADI, muMbaI-4. * moDha pragati ( 957) tri. 42, DAhyAbhAI pArka, zAha Alama roDa, amadAvAda-1. 4 zrI jharelA vaNika samAja (1949) tri. 2586, dhunA piLa, pakhAlI poLa, rAyapura, amadAvAda, 5 mAdhavI tri. zrI jezatarAma seneTeriyama, kasturabA reDa, borIvalI IsTa, 2 majadUra samAja (1959). divALI na, rAvapurA, vaDodarA. 3 zramayoga (1960) zramayoga kAryAlaya vADI, vAyadA poLanI sAme, vaDodarA. * gujarAta ilekaTrIsITI borDa nyujha (1963) gujarAta ilekaTrIsITI barDa, reIsa korsa, vaDodarA, mAsika (zramika) 1 zramadIpa (1961). | nyu sivila hospITala bIlDIMga, AzaravADa, amadAvAda-1 2 zramika (1958 ) . TekasTAIle lebara yuniyana ophisa, caMdramaNi bhuvana, naM. 2 Azrama roDa, naDiyAda, 3 kAmadAra jyoti (1963) majadUra mahAjana saMdha, gaMja bajAra, siddhapura, u. gujarAta nANataMtra ane arthazAstra 1 vyApAra (1949) ardha aThavAThika janmabhUmi bhavana, ghoghA sTrITa muMbai-1. 2 Tekasezana rivyu (mAsika) Tekasezana kAryAlaya, 12/3111, rANI tAlie, surata. IjanerI ane hunnara udyoga 1 khanija tela samAcAra (pakhavADika) navAba manjhIla, rAvapurA, vaDodarA. 2 vidyutaraMga (1963) mAsika rAyapura geITanI aMdara, amadAvAda. 3 rana nyujha (1955) mAsika dhI nezanala rena keraparezana li. evArTa hAusa, brayusa sTrITa, phorTa, muMbaI-1. 4 hunnara udyoga (1960) koThAriyA nAkA, rAjakoTa. khetIvADI ane Dhora uchera 1 Arya svapatra (1964) aThavADika pa-bI, amara biDIMga, sara pI. ema. reDa, phorTa, muMbaI-1. mAsika (khetIvADI ane Dhora uchera) 1 kheDUta badhu (1964) kRSi sahAyaka kAryAlaya, bagA, kalA-amadAvAda. 2 khetI (1963) cAcariyA vAyudevatAnI paLa, pATaNa. 3 kRSika samAcAra (1963) 669, khADI, cAra rastA, amadAvAda. 4 kRSi-go vidyA (1948) InsTITayuTa opha egrIkalcara, amadAvAda. - 6 zaikSaNika patrikA (1957) tri. ozavAla nivAsa, sa, pharTa phalenka reDa, muMbaI-8. 7 zrI dazAzrImALI vanitA (khaMbhAta) hitavardhaka saMgha patrikA mehana sansa prAIveTa li., 127, mahAtmA gAMdhI roDa, muMbaI-1. pAkSika ( zramika) 1 majUra patrikA majUra mahAjana maMDaLa, rAvapurA, vaDodarA, Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #769
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRitika sa Mdarbha mA ] vyApArika ane audyogika-aThavADika 1 cembara buleTina (1963) cembara dvAla, grena mArkeTa, jAmanagara. 2 kaDalA kAgisa DhI. eca. eksa-12, Adipura, kaccha, mAsika 1 gujarAta cembara eka kemasa buleTina (1956) gujarAta khevArI mahAmaMDaLa, pA. bA. na. 162, amadAvAda-1, 2 sevA (1952) mAMDavI peALa, sevAsaMdha, amadAvAda, - selsa Tekasa janadha selsa Teksa prekaTIzanarsa eNsosigmezana, mANeka coka, amadAvAda. 4 vepArakaLA darzana (1956) ge|pAla bhUvana. AgrA roDa, muMbai--39. 5 oIla enDa enimIya jarnala (1948) hiMsAnI nAkhI biDIMga, masjIda kha'dara zaTha, muMbai-3. kAyadA ane sArvajanika vahIvaTa aThavADika 1 gujarAta gavanamenTa gejheTa (1960) trimApI AnaMdapurA, vaDAdarA. mAsika 1 kAyA ane kAnuna (16) para, gAMdhI roDa, amadAvAda, 2. nagara saMdeza (1959) siddhapura DisTrIkaTa myunisipAlITI, sTezana rADa, siddhapura, jIllo-mahesANA. 3 paMcAyata rAja gaMgAtrI prinTIMga presa, kenetha, khAMDa bajAra, surata. 4 sudharAI samAcAra susta za myunisipAlITI surata. 5 lokala selpha gavanamenTa insTITapuTa karyA. mAsika sthAnika svarAjya (1955) mokala selpha gavarnamenTa insTITyuTa. 11, hAmiAna sarkala, phATa muMbaI-1 6. seksa Dresa rinyu 33, mahAkALA biDIMga, pAyanI, muMbaI-3 thImA, benka tathA sahakAra yAyika 1 sahakAra sahakAra kAryAlaya, paTela hAusa, dhrAMgadhrA. 2 sahakAra (1956 ) sahakAra bhavana, DhebarabhAi rADa, rAjakoTa. 7 sarakAra ( 1954 ) gujarAta sTeTa ke--opareTIva yuniyana, enka opha barADA bilDIMga, gAMdhI rADa, amadAvAda. mAsika 1 sahakArI samAja (1956 ) jaina sahakArI vi. hIrA bAga, sI. pI. baeNnka, muMbaI-4. 3 ranA naiti ( 15 ) di. mAsika denA benka, eca. e. 17, hArtimAna sarkala, phA', muMbaI-1 7 vImA pragati ( kapaTa ) trimAsika vesTana kAnAla ophisa, lAiDa insyuransa dAsina eka iDiyA jIvana kendra, mazedajI TATA roDa, carcA geiTa, muMbai, davA ane svAsthya mAsika 1 caraka ( 1950 ) savANI dvArapITala, savANI roDa, amadAvAda, 2 niJa mizana ( 1958 ) unAlI udyama, maNInagara, amadAvAda. 7 saMjIvanI Ayurveda savanI sArAgya kendra, mANekaparA, bharelI. ja taMdurati 16, zrImALI sAsAyaTI, amadAvAda-9. 5 vyAyAma (1949 ) saradAra majamudAravADA, rAvapurA, vaDAdarA. sthAnika zAsa 1 naitidi nayana (1946) jayanti esTeTa, na, 8, bhulezvara, muMba vAhana vyavahAra 1 relve TAImsa (1956 ) 1103, jamanAdAsa bilDIMga, pahele mALe, gAMdhI roDa, mahesA yu. TUMkI vArtA haMsaka 1 ajI (17 ) aMjalI kAryAlaya, adama, vADha 2 jAsusa kathA [ 1958 ] nAnI chIpavADa, bhAi zaDa, surata. SE 3pa'cAyata darzana [ 1963 ] bhArata-zramasa bukasela, yAjJika roDa, zAra 4 AbhApArA [ 1962 ] vAra kAgaDrinka hAusa, 44-e, bhai. kAmagAdevI za, muMbai-2.
Page #770
--------------------------------------------------------------------------
________________ 70 5 surA polisa [ 154 ] TInavAlA biDIMga, pale mALe, tribhuvana zaDha, muLa-4 huM navalakathA 1991 } primiyara prinTarI, 13-nI, tulasIbhAga tanerA, tAradeva muMbai-38 cha rahasya rekhA [1961] sya rekhA karyAya, vahyA tena, mArka para mukha chaka ci [ta] loka, mAnava dera roDa, malabAra hila, khuba 9 varSA [ 1961 } 37, abdula rahemAna sTrITa, rUma naM. 21, mu 1 lipIkA [ 1962 ] trimAsika 208-e, zivAjI pArka na. 5, dAdara, mukha-16 11 DiTekaTIva [ 1957 ] nAnI chIpavADa, aMbAjI rADa, surata. reDiyA-sa`gIta 1 namevANI ( 1947 ] pAkSika e. AI. Ara. amadAvAda. aThavADika ( 'kIrNa 1 aNu sAptAhika [ 1963 ] narasiMha pALa, vaDAdarA. 2 gaNasevaka [ 1964 ] 5, rAmanAthaparA, rAjakoTa. 3 besenA [ 17pa7 ] 787, gaNapati pALa, pATaNa. 4 5'' [3 ] A samAja bhavana, kAMkariyA rADa, amadAvAda. 5 zrI [ 1964 ] prajAbandhu presa, gujarAta samAcAra bhavana, khAnapura, amadAvAda. 6. ApaNI duniyA (1956) 126, TaMDela sTrITa, muMbaI-9. 7 dhruva (1&42) verI prinTIga presa, na, bhAravADA, memanavADA, muMbaI ka. 8 jaina prakAza (1957) 163, bImapurA, mubAra 9 IramAilI (1948) bharata DDiI, DAMgarI sTrITa, bIbapurA, muMbaI 1. sevA samAja (54) TI-bI Aphri, rAmamadAnI biDIMga, bi hAskuilanI sAme, nija, 11 zA zrImALA (1951) vIra bilDIga, 64, prinsesa sTrIka, mukha, 12 menana vaoNra (1955) dAdA maMjhIla, pahele mALe, rUma naM. 567, ku, bagada bakSI Da, mukha-i. pAkSika ( sadINuM ) 13 abhiprAya (1964) 2503, DAyamanDa coka, bhAvanagara, 14 bhAna saMdeza (1959) 64ra, bAlA hanumAna, gAMdhI rADa amadAvAda. 15 bAra (1456) makarapurA, cuDIyAnA gata, vAdarA. 16 sAMdIpana (1964) paTela hAusa, dhrAMgadhrA, cho. surendranagara. mAsika ( sa'kI' ) 17 Athe hayAna (1955) marakasavADA, mirajhApura, amadAvAda. 18 Alama (1959) jhAvara bhuvana, menei rADa, cacAmara, sata 1 bAda bhAkara (1927) kArelI bAga, vaDAdarA. 2. bhAvasAra banyuM (1pa) da gujarAtanI asmitA junA asAravA, DAkoravAsa, amadAvAda-11. 21 kArAvana (1955) vatana prinTIMga presa, kAlupura, khuzapulA pALa, amadAvAda. 22 grAmayuvaka grAmayuvaka kRSaka samAja, khADiyA cAra rastA, navA daravAjA roDa, amadAvAda. 23 gurjarI (1964) uttamacaMda jhaverInI pALa, pAnI geIDa, vAdarA, 24 jaya jagata (1964) sarasapura, benka opha inDiyA pAse, amadAvAda. 25 jaya sAmudrI (1963) mAlaviyA vADI, rAjakATa-ra. 26 nyAti (1922) gujarAta thiemedikala pheDarezana, ola inDiyA reDiyAnI sAme, vaDAdarA. 27 jyeAti saMdha patrikA (1961) rilika rADa, amadAvAda. 28 kalyANa yAtrA (1959) nazAbaMdhI maMDaLa, vADIlAla TrAnspITalanI sAme, amadAvAda, 29 kamala (1963) sthAna kakriyA, nagara roDa, junAgaDha.
Page #771
--------------------------------------------------------------------------
________________ skRitika " anya ] 30 khristi baMdhu (1933) gujarAta TrekaTa enDa buka sesAyaTI, mirajhApura, amadAvAda. 31 khrista yAti (1964) sTAra prinTIga presa, rAyakhaDa, amadAvAda. - 32 mAdhukarI (1961) bhAgyanagara kuAM., esa. esa. e.nI sAme, rAmabAga, maNinagara, amadAvAda-8. 33 mahAgujarAta mahAgujarAta kAryAlaya, sTezana roDa, peTalAda, kheDA. 24 meDha mAya (1913) hAIkorTa roDa, bhAvanagara. 35 nagara mahilA (1953) unAvA, vAyA : kaleba, zo mahesANA. huM paMcAla daSaka (1927) paMcAmra yuvaka maMDaLa biDIMga, kAMTA raDa, madAbAda. 37 5'camahAla pa`cAyata dana (1963) DIsTrIkaTa pacAyata, godharA, ve-pacAsa. 38 poMcAla vijaya (1962) pI.ema. rAThoDa sTrITa, jarIka sadana, Avaka kula pAse, zakAya. sara pati patrikA zrI visanagara prinTarI, gAlavADa sTrITa, visanagara, U~. gujarAta. 40 parivartana (1961) jagajIvanarAma eca. sosAyaTI, sarasapura, amadAvAda. 41 samAjabandhu ( 1964 ) sarasapura samAjAdhu bhAvisa, pAsTa ophisa pAchaLa, amAvAda, 42 sarakAra ( 1963 ) DAMDekaravADA, DAMDiyAbajAra, vaDAdarA. 43 vAlama brAhmaNa jJAti vartamAna (1947) nA ivamAna, kayADA, rAjapurA, amadAvAda. 44 dhArI ( 1964 ) nagaravAlA, cAra rastA, amadAvAda. 4pa vAthuMka vikAsa ( 1917 ) bhAtrabhuvananI sAme, sivila hospITala roDa, hAMgIrapurA, amadAvAda. 46 vidyAbhakti (1&* ) 51, Tana cAla, prakAza hAIskula pAchaLa, rilipha rADa, amadAvAda. * vijaya ( 1996 3 ) mADha pALa, sulatAnapurA, vaDeAdarA. 48 vizva jyAti ( 1955 ) Si nyoti krAya, jina Azrama, amadAvAda. 49 vizvakarmA azru vizvamAM vadhu kAryAbaLa 104, maeNkaDI vADa, rAyapura, amadAvAda, 50 vheArA samAcAra alibAga mananI sAme, surata. 51 yAdagAra ( 1962 ) kalana krima, DhAlasA galI, mAsabajAra, amadAvAda, para jharaNu' ( 1962 ) mala kRti, bar3A pALa, sarakheDA, vAyaDAvA putra bhikta bhAgithi (1961) rAjI maMdira, mAsariyA cakatA, amadAvAda 54 matsya vyavasAya (1961) gujarAta phIzarIjha sela opareTiva kesosiezana ki. zrIvatrAsAda, navaraMgapurA, amadAvAda, 55 zrImALI byuddha ( 12 ) mA abuddha kAryAlaya, mahuvA, saurASTra. 56 ApaNu kapaDavaMja ( 1952 ) pa, jayamaMgaLa, cha6-sI, raphI ahamada kIDavAi roDa, muMbaI-19. 57 dInabandhu ( 1957 ) 18, milIdnI rakavera lena, pheTa, muMbaI-1. pa8 graMtha (1990) paricaya dUra, 1921 khAna sTrI, vATa, muqha-1. 59 jyoti ( 1959 ) zivasadana, rUma naM. 25, 10/12, nikhivADI, muMbaI-2. 6. naMdI ( 15 ) 4, rAvaLa bilDIMga, ena. sI. kalAkAra sTrITa, dAdara, muMba-28. 61 kapALa ane kapALa mitra (1922) kapeALa kAryAlaya, vInsenTa roDa, mATuMgA muMbai-19. 62 mahAva'zI mitra (1950) 31-sI, leniMgTana roDa, dArUvAlA bilDIMga, muMbaI-8 * mazAla (5) 6, esa. lena, dAdara, muMbaI-28 14 mukti sanAcAra (1932) dhI sekvesana ArmI, mekalenDa roDa, bhAyakhalA, muMbaI-8. 1 65 mujho prathama'phaLa patrikA (upara) sudhI prananA, pavana mensana, prinsesa sTrITa, muMbaI 2 ( naciketA (15) 48, dAdAbhAI rADa, vIle pArale, muMbaI-56. 67 nasime-sAhara (1941) ha, budhavAra paika, punA, 68 navaraMga (1915) 211/19, kreyara roDa muMbaI-1.
Page #772
--------------------------------------------------------------------------
________________ Gra [ 6 mujarAtanI asmitA 69 pAnetara (1963) 77 harijana saMdeza mANeka cembara, nAjha sinemA geITa, leminTana roDa, muMbaI-6 caMdrakIrti nivAsa, zrAvaNivADI, hindInagara, vardhA. 70 sarasvata jIvana (1973) 78 zrI jIvadayA bhagavatI prinTIga presa, 114, majIda baMdara, muMbaI-8. beo hyumInITeriyana lI , 149, zropha bajAra, muMbaI-2. 71 zruti (1963) dvimAsika, trimAsika, ardhavArSika tathA vArSika saMkIrNa) hRti kAryAlaya janasukha nivAsa bloka naM. 22, kAMdIvalI, 79 AdivAsi saMdeza (1964) tri. muMbaI-67. bI-4, gujarAta yunivarsiTI hoTela, navAnagara, amadAvAda. 72 zrI jhAlAvADI sthAnakavAsI jainasabhA mAsika patrikA (1956) " 80 amRta (1963) tri. 27, kelabhATa lena muMbaI-2. amRta kAryAlaya, svAminArAyaNa reDa, vaDodarA. 81 phula-pAMdaDI (1957) tri. 73 seraThI saMdeza (1962). vidyAnagara sesAyaTI, pleTa naM. 12, bhAvanagara, zrI DI. esa. vI. nUtana yuvaka maMDaLa 63, kevala krosa lena, naM. 3, muMbaI. 82 caraNa (1954) di. caraNa kAryAlaya, bhAvanagara, 74 surendranagara patrikA 81, prinsesa sTrITa, muMbaI. 83 khAtara (1963) tri. 305, nIlakaMTha, 98, marIna DrAIva, muMbaI. 75 uSmA (1964). 84 mahAzakti (1962) tri. 27 jamanAdAsa sadana, 334-bI, AgrA roDa, muMbaI-77 mahAlakSmI prinTarI, sTezana roDa, kAMdIvalI, muMbaI-77. 7. IsnAzAhI (1936). 85 jarnala opha dhI gujarAtI rIsarca sosAyaTI (1979) tri. 71-e, semyula TrITa, muMbaI-9. samAdhAna sadana, khAra, muMbaI-para. 1965 nA rajIsTrAra opha nyujha peparsanA ahevAla pachInuM zarU thayelA keTalAka sAmayika 1 kiradaya (1966) aTha. 11 achata (196 5) mA. 2327, narasiMhajInI poLa, vaDodarA. reDiyanTa eMjiniyariMga kaMpanI, po. bo. 72, rAjakoTa. 2 paMcamahAla vartamAna (1965 12 hirozImAM (1966) mA. paMcamahAla kAryAlaya, saradAra paTela roDa, godharA. hirozImA kAryAlaya, mirajhApura, amadAvAda. 3 ekatA (1966) 5kha. 13 vINelAM motI (1965) mA. hoLI cakalA, kapaDavaMja, jale-kheDA. vINelAM motI kAryAlaya, sayAjIgaMja, vaDedarA-5. 4 divya dIpa 196 6) pakha. 14 svabaLa (1966) mA. lensIna cembara, dalAla sTrITa, muMbaI-1. svabaLa kAryAlaya, AgrA roDa, ghATakopara, muMbaI-77 5 saMjJA (1966) di. bhA. 15 rAjezvarI (1965) mA. 28, nihArikA pAka, khAnapurA, amadAvAda. rAjezvarI kAryAlaya, 66, mIrajhA sTrITa, muMbaI-3, 6 nATaka (1965) tri. mA. 16 aniveka (1966) mA. 1912, dAujI khAMcA, gopIpurA, surata. kalArcanA prakAzana, 119, Aradezara dAdI TrITa, muMbaI-4. 7 paMcabaLa 17 rakSA (1965) mA. bhAvanagara jIllA lokala borDa, motIbAga, bhAvanagara. - rakSA kAryAlaya, nAjha kampAunDa, muMbaI-4. 18 kAjala (1966) bhA. 8 svasthavRta (1965) mAM. kAjala kAryAlaya, raMgavAlA mArkeTa, svasthavRta kAryAlaya, 1497, kRSNanagara, bhAvanagara vAyelI sTrITa, amIvADA, muMbaI-11. 9 sujAtA (1965) mA. 19 rahiNI (1966 ) mA. rara prinTarI, bhavAnIpura pITha, amadAvAdanA. cetanA prinTarI, 10/2234, senI phaLiyA, surata. 10 suvicAra (1966) mA. 2 hasAhasa (1965) mA. 197, dariyApura, TAvara pAchaLa, rUpAparI, amadAvAda-. hasAhasa kAryAlaya, 76, jUnI hanumAna galI, muMbaI-2 Jain Education Intemational
Page #773
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanuM bhAratIya sAhityanA ItihAsamAM pradAna -zrI vijayarAya ka. vaidya 1. prAstAvika Ama, gujarAtI-bhASI prajAnAM mukhya thANa(3) jyAM hatAM - ApaNI mAtRbhASAnA sAhityane prAraMbha AjathI hajAreka ane che tyAM tyAM-muMbApurImAM, karachamAM, saurASTramAM, taLa gujarAtanAM varSa para thayo. temAM sauthI jUnAM bhAvArUpanAM nAma che gaurjara Anarta, carotara tathA lATapradezamAM, A sarvanI bhUmie zatakenA apabhraMza tathA UMtI gujarAtI. UgatI gujarAtIne arvAcIna rUpa zatako lagI, ApaNI bhASA vAparanAra sarva mukhya kememAM, saramaLavA mAMDyuM che sa sattaramA saikAnI adhavacathI, 1650nI sthatInA keTalAka evA ananya upAsake utpanna karyA che, jemaNe AsapAsanAM varSothI eTale ke akho bhagata nAme jANatA vedotI prabhudatta nija nija zaktione ze e tevI rIte, yathA-dezakALa, kavinA kavanakALa ( 6 41thI 16 56) daramyAna, bhRguvasiSThAdine amara saMskAra-vAraso gurjaradezanI bhASAmAM sAca. zataka-jUnA gujarAtI sAhityanA sAhityakAro ApaNA hAlanA vavA-saMvardhavAnA nekadila prayAsa bahuvidha sarjanaciMtanarUpe karyA che. rAjyapradezanA nA, 2 rAjyaprApti sudhI je "uttaramAM aMbAmAta" 2. ugatI gujarAtInA kavio * ugatA gujarAtanA kavio e abu dAcaLa sudhInuM kudaratI sImAvaMta gujarAta, tenA bhinna ' A kavio be prakAranA che, jainadharmI ane vedadhamI. samayanI bhinna rathaLe thayA hatA. A rIte jotAM, ApaNuM sAhityanA sva daSTie, hareka prakAramAMnA je mukhyanA kAryane paricaya ApaNe mA bhakta prAraMbhakomAMnA dhanapAla kavie kayAMka AbU najIka, meLavIzuM, te IsavI sananA bAramAthI paMdaramA saikAmAM thayA hatA(4). zanide uttara gujarAtanA koI upAzrayamAM, bhaktarAja narasiha emAMnA jeo Arya saMskRtinI jaina zAkhAnA sauthI mukhya kavio, giri taLeTInAM jUnAgaDhane vije, harinI lADaNI mIrAMe dvArakAdhIzanI temanI je khAsa noMdhapAtra kRtio te ATalI che : zAlibhadrasUrie vasArI chAyAmAM eka vidhavidha Abha vadhAre jatA racelo vIrarasapradhAna, saMkSipta kathA saMgovALo "bharatezvara rAjyamAM karyA pachI bahu janA nahi evA madhyakAlamAM enI bAhubali rAsa '' vijayasenasUrine "revaMtagiri rAsa '; vinayasuMdaranI judI judI tema Toca sAdhI pATaNanA bhAlaNe, vaDAdarAnA premA- ' neminAtha catuSyadikA '; aMbadevasUrine ' samarA rAsa'. nade, amadAvAdanA akhAe, revAtaTe dayArAme. e cAra kRtio je teramA ne caudamA zatakanI, to paMdaramAnI adabe(1) gujarAtanA arvAcIna sAhityakAromAMnA sauthI kavivAra A traNe che: "neminAtha navarasa kAga' (semasuMdara ); hanIya vadhArIo eTale sahityasvAmI govardhanarAma " tribhuvana-dIpaka prabaMdha' (jayazekhara ); "pRthvIcaMdracaritra ', ane sa pUjya bhASAbhakta mahAtmA gAMdhI, naDiyAda ne porabaMdaranA gadyAtmaka dharmakathA (mANika suMdara) ane A cAra Rtu kAvyo paNa sauthI moTA sAhityavIra eTale mahAkAvya samuM jIvana jIvanAra narmada; - 1. adaba=sAhitya. abe gujarAta gujarAtanuM sAhitya. e yuganA janatApUjita kavi eTale dalapatarAma, vaDhavANunA; sauthI 2. ATale sudhImAM sthaLavArA nirdeza pUtAM ghaNAM kharAM nAmo utkRSTa kalapanA svAmI eTale dalapatasuta nhAnAlAla, sAnthala gadyanI abhinava kAvyazailInI beTa guNI gurjarIne caraNe dharanAra, amadAvAdanA; AvI jatAM hovAthI, ati vistAranA bhaye paNa, A nAmAvali, sauthI samartha ekamAtra uttama pArasI kavi aradezara khabaradAra, damaNanA; saMpUrNa karavAnI IcchA bara ANI zakAI nathI. potapotAnA jamAnAnA sauthI lokapriya pratibhAvaH vArtAkAro eTale 3. evAM vIsamI sadInAM thANAMnA rahevAsI udAharaNa tarIke gujarAtano nAtha'nA sarjaka kanaiyAlAla munazI tathA yugamUrti A gaNAvAya : kAntilAla paMDyA ( AgaLa); cAMpazI udarI, vArtAkAra ramaNalAla desAI anukrame, bharUca tathA kAlolanA; ane zivakumAra jApa (kalakattA); abubhAI purANI; pUnamAla tathA ApaNu lekasAhityanA je daivanirmita samuddhAraka hatA, enA bulaMda sundarama (pAcara), AdikAmAM prANaza karI gAyaka hatA, pracAra ke athAka hatA te jhaveracaMda meghANI, saurASTra- amerikAmAM sitAMzu tathA bharata Thakakara. gata coTIlA ane boTAdanA, jyAMnA hatA rAsakavi boTAdakara paNa. 4. temanI pahelAMnA kavio; AjanA vAcakane saheje aNuchele umerIe karachanA kavi-patrakAra jIvarAma ajarAmara gora tathA samajAtI gaurjara apabhraMzanA kavio che. gujarAtInA vikAsamAM dulerAya kArANI ane jemanI janmabhUmi tema karmabhUmi paNa muMbaI sArAM padhagadyanI racanAo jeNe ApI, evI te bhASAmAM sAhitya hatI te sacitra mAsika patrakAratvamAM nayA jhamAnAnA pravartAvanAra racatA. emAM gaNanApAtra ATalA che : "bhavilsara-kahAne kartA "vIsamI sadI" nA taMtrI ane sthApaka hAjI mahammada alArakhiyA dhanapAla; ane dharmaviyaka kavananA kavio svaya bhUdeva, dhavala, zivajI, je sArA graMthakAra paNa hatA(2). puSpadaMta tathA yogIndra. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #774
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA ahIM yAda karavAM joIeH vinayacaMdra racita neminAtha catuSyadikA; premadivAnI mIrAMne prabhAva to kyAM kahyo jAya evo che? jinapadmasUrina siriyUlibhadra phAgu'; rAjazekharane neminAtha phAgu' bhaktirasanI A rasiyaNe lagna jevA saMsArI prasaMganuM rUpaka yojIne tathA anAmI kavinuM paNa ati suMdara che e "vasaMtavilAsa'. dhULa ghareNAMgAThAM pratye virAga ane "prabhu giradhara nAgara' pratye 3 narasiMha pUrvanA thAra anurAga "muja abaLAne moTI mirAta, bAI ! zAmaLA ghareNuM A cAra kavio 1361thI 1420nI sAThI daramyAna bhAre sAcuM re" e padamAM viramayajanaka rIte vyakta karyo che. ane vidyamAna hatA. asAIta nAme kavie racelI paghavArtA "haMsAulI'mAM tenI bhakti nIgaLatAM bhajano? evAM saMkhyAbaMdhamAMthI benI ja che, nAyaka ne nAyikAnI adabhutaramya kathA che. e hAsya ane karuNa- AdyapaMktio TAMkavI basa thazeH "premanI premanI premanI re mane Adhi rasanA prasaMge vaDe tema ja janmAntaranI mAnyatAnA upayogane lIdhe vAgI kaTArI premanI..." ane "jajUnuM to thayuM re devaLa jUnuM to rasIlI banI che. thayuM." prabhunI je janmojanmanI dAsI che te A bhajanomAM ' raNamalla chaMda' e zrIdhara vyAse raceluM vIrarasanuM khaMDakAvya che. kharekhara 'tAdazIjana' bane che-"tata je paramAtmA, tene saMdaza IslAmI AkramaNakArone haMkAvanAra che. raNamalatI parAma. A jIvAtmA banI jAya che, ane e paLonAM abhuta saMvedanane, gAthA emAM gavAI che. e prabhudarzanane ane tenA mahimAne, mahimAnI prajjavaLatAnA enA karatAM rasaniSpattimAM caDe tevI, tethI samarthatara kavinI pramANamAM to AchI adhUrI, chatAMye kalAtmaka vANImAM avatAravI paghavAta "sadayavasarita" nAmanI che. sadevaMta-sAvagAnI e te mathe che."(6). prakhyAta praNayakathAmAM kartA bhIma kavie mukhyatve zRMgArarasanuM tema 5 bhAlaNa ane padmanAbha vIra ne addabhuta rasonuM Alekhana paNa surekha prAsAdika zailImAM karyuM che. upara sUcata kImatI saMdarbhagraMthamAM paMDitavizeSa majamudAre rahanAne ApaNA pahalA ja muslima kAve che. temanA paMDita kavi bhAlaNa saMbaMdhI gya ja kahyuM che tema, " AkhyAnanA saMdezaka rAsa' medhadUta"nI yAda Ape tevo che. e temAMnA yazasvI sAhityaprakArane brahmA te [ saMvata ] paMdaramI sadInA nAyaka-nAyikAne viraha AlekhatA vimala bha zRMgAra vaDe ane staMbha- uttarArdhamAM saMskRta vyutpanna paMDita bhAlaNa." (pRSTha 155). tIrthanA (khaMbhAtanA ) AkarSaka varNana vaDe manahara banyuM che. e kavipaMDite potAnA guru zrIpadajInA kRpA-prasAde karIne 4 narasiMha mahetA : mIbAI ItihAsa purANadinA AdhAre tenA samakAlInone tema ja bhAvi A baMnene rAjakavi kalApIe gajhala "hamArA rAha" mAM kharAM prajAne rasopabhoga karAvavA je je kathAe karI ane AkhyAnA rastha ImI, kharAM zarAM ane sanama eTale prabhunI khejamAM nIkaLI paDelAM tenA pariNAme ApaNA sAhityane, bANabhaTTanI vikhyAta kRtinA pUma, sarvA gasajaja musAphare kahyAM che ubhaya e jIvanavI viSe bhASAntara nahi teTale aMze saMjana yAne navInarUpe ghaDAyela ema kahevuM yogya che kema ke dareka potAnA jamAnAnA sthitirakSaka 3 pAntara tarIke suramya kAdaMbarI kathA maLI tema ja 'naLAkhyAna' samAjanI sAme IzvaranI nigehabAnI heThaLa, kAntine pokAra karIne "dazamaskaMdha' ane "rAma-bAlacarita' jevI medhyayuganI 2 gAra, mukita pAmanAra mahAna naranAra hatAM-nA, che jIvaMta temanI amara karaNa ke vatsala rase pUrNa madhyayuganI lAkSaNika kRtio paNa maLI. kAvyavANImAM. sane 1456mAM vidyamAna hatA e "kAnhaDade prabaMdha'kAra jUnAgaDhanA amara bhaktakavi narasiMha mahetA temanAM madhura padmanAbha mAravADamAM AvelA jAhaleranA ThAkora akherAjanA rAjakavi prabhAtiyAMthI--"akhila brahmAMDamAM eka tuM zrI hari " " nirakhane hatA. e rAjavInA pAMcamI peDhIe thaI gayelA rAjA kAnhaDadevanI gaganamAM koNa ghUmI rahyo " vagerethI ApaNane suparicita che. jhUlaNA parAkramagAthA kavie e kRtimAM gAI che. cAra khaMDamAM vaheMcAyeluM rAganAM nava padamAM racAyeluM temanuM "sudAmAcaritra',-"jadupati e yuddhaviSayaka, tethI vIracarita kAvya, aitihAsika pAtro tathA nAtha ! te mitra che tema taNa, jAo vage karI kRSNa pAse" e prasaMgo dvArA rasaparipaSa kare che ane citrAtmaka varNanavALuM che. 5 ktithI zarU thatuM kAvya, jema AkAzavANI parathI vAraMvAra vahAvAtuM UgatI gujarAtImAM racAyelI e kRtinuM arvAcIna gujarAtImAM sva. 'nAgadamana' paNa lokapriya che. zRMgArarasike "suratasaMgrAma" mAM Do. pIderAsarIe kareluM bhASAntara vAMcIne ApaNe Aje paNa naranArInA dehasaMbaMdhane adhyAtmadaSTie nirUpavAne saphaLa prayAsa enI suMdaratA mANI zakIe chIe. kavie karyo. ene maLatA 'goviMdagamana' mAM nArI-kuMjaranI IsavI paMdaramA ne soLamA zatakamAM thayelA upakavie nAkara, racanAvALuM nayana manahara vastu svIkArAyuM che. A virala bhagavadda : mAMDaNa, madhasadana vyAsa ane gaNapatie AkhyAne tathA padhabhakate potAnA jIvanaprasaMge viSenAM Atma-kathanAtmaka kAvyo vArtAo racIne lokaraMjana rUDI rIte karyuM hatuM. e ja rIte hAra samenAM pada" "zAmaLazAno vivAha" ane "huMDI' paNa soLamA-sattaramA saikAnA A cAra kavioe AkhyAne athavA cela che. bhaktAdhIna bhagavAna zrIkRSNa te te prasaMge kevA te - dAsAnudAsa narasihanI vahAre dhAyA ane tenI bhIDa bhAMgI enAM 5. saM. 2. majamudAra : "gujarAtI sAhityanAM svarUpa' tAdaza varNana kavie emAM karyA che. vaLI temAM kavihadayanI (padyavibhAga) 1954; pRSTha 154. narI saralatAnI ane apUrNatAnA bhAnavALA dIna bhaktanI 6. vi. ka. vaidya; "jaI ane ketakI' (1939, pRSTha 202 03 ); A vinamratAnI cha aMkita thayelI che "(5) (1967, pRSTha 34, 39.) Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #775
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya ] garabA racIne namunedAra sAhityasevA, temAM samayamAM ghaNI kapriya nayasuMdara; ane "zIlavatIne rAsa' jeNe ra te nemivijaya hatA evA bajAvI che: viSNudAsa, zivadAsa, vizvanAtha jAnI ane 'baMsIlanA kavi'nA upanAme ApaNA samayamAM vadhAre vallabha bhaTTa. A chellAnA bhAI devIbhakta dheLA bhaTTa nAme hatA. tethI ja jANItA dayAsame cAra vakhata bhAratayAtrA karI hatI. emAMnI eka Aje 5Nu vallabha mevADA yAne bhaTTane garabo gAvAI rahyuM chevaTa daramyAna te vRMdAvanamAM je AdhyAtmika anubhavo pAmyA hoya belAya che "bhadra vallabha-dhoLA-kI je...'' temAMthI temanAM "rasikavalabha' 'bhaktipoSaNa vagere prerAyAM hatAM. 6 akho, premAnaMda ane zAmaLa AjathI mAtra savAso vaSa golokavAsI thayelA e kavinAM pada A traNe kavio IsavIsananA sattaramA ne aDhAramA saikAmAM tathA garabIo mAThA sUre AkAzavANuM parathI suNatAM pratyeka thayA. emAMnA dAtI kavi akhAnA kavanane "AtamanI sUjha' tarIke bhAvika hRdayane bhAvArka kare che e temanI kavitAnI ciraMjIvatAnuM oLakhAvAyuM che e yathArtha che, kema ke teNe "akhe-gItA' sabaLa pramANa che. "anubhavabiMdu' tathA jenI ghaNI paMktio te kahetIrUpa banI che. bhAratanI jUnI saMkhyAbaMdha apabhraMzomAMnI eka te gaurjara e chappAmAM potAnA Atma-darzanane kaI vAra ThIka ThIka kaThaNu, bAkI apabhraMza. emAM racAyelAM je kAvyonI ne kavionI AkhI saraLa vANImAM pratibiMbita karyuM che. A kavie potAnI pratibhA vaDe pichAne ApaNe A lekhanI zarUAtamAM meLavI le che, tyArathI madhyakAlIna kavitAmAM sauthI buddhivaibhavI tema AtmAnubhavI mahA bhAratIya sAhityamAM gujarAtI sAhitye potAnuM sthAna le dhuM che. puruSa tarIke kAyamanuM sthAna jitI lIdhuM che. bIjI A vAta paNa dhyAnapAtra che ke DAM udAharaNa laIe to) enAthI tattvataH judI zaktivALA kalAnipuNa premAnaMda tathA anya prAMtabhASAonA kavio tukArAma ke ekanAtha, tulasIdAsa ke raMjanavizArada zAmaLa bhaTTanuM lAkSaNika pradAna, anukrame, AkhyAne tathA padyavArtAonA rUpe thayuM che. emAMnA pahelAe zRMgAra rasa sUradAsa, vidyApati ke caMDIdAsa jevAnI kAvyakRtio jema Arya saMskRti ane jIvanathI sAMgopAMga prerita che tema e ja saMskRti ane karuNa, vIra tathA hAyarasa ApaNe "okhAharaNa" ane ane jIvana narasiMhanI, bhAlaNa-pAnAbhanI, akhAnI, premAnaMda, naLAkhyAna ' mAM tema ja "sudAmAcaritra' ane "kuMvarabAInuM zAmaLa ne dayArAmanI racanAomAM vividha rUpe, ghaNIvAra prajajavala mAmeruM'mAM vaLIvaLIne mANIe evo, jema ghaNe sthaLe adbhuta rUpe pazu, pratibiMbita che, prakAzita che. A kAraNe gujarAtanA rasa paNa, pIrasyo che. premAnada madhyakAlanA kaviziromaNinA pade kavitA-sAhitya balake sAhityanuM sthAna bhAratamAM UcuM che ema temanI A prathama paMktinI apUrvatAne lIdhe ja ryA che. temaNe AkhyAnavatu purANomaMthI vA purogAmI kaviomAMthI lIdhuM hoya che khuzIthI kahI zakAya. paNa ene te potAnI virala pratibhAnA vyaktitvayukta mudrA vaDe mudrAMkita 8arvAcIna yuga kare che e tenI kharI mahattA che. traNa tabakakAmAM vaheMcAyelo A yuga kavi narmadAzaMkaranAM pahelAM kAMIka evuM ja che zAmaLanI UjaLI kavitAnuM. rakhiyalanA lakhANathI eTale 185 thI AraMbhAya che ane dezanI prajAe prajAThAkoranA A rAja kavie je kathAvatuM rAmAyaNa ke zivapurANa ke sattAka sArvabhauma svataMtra rAjya 1950mAM prApta karyuM tyAre e lekavArtAomAMthI lIdhuM, te mUrta thayeluM "madanamohanA' 'naMdabatrIsI' yuganI eka saikAnI pahelI majala pUrI thaI gaNAya A lAMbAM siMhAsanabatrIsI' 'zivapurANukhaMDa" tathA "aMgadaviSTi te paurANika, samayane sAhityavikAsanI daSTie narmadayuga, gavardhanayuga tathA alaukika ke zRMgAramaya che ane padyavArtAnI kalAnA A svAmInI mohana gAMdhIyuga) kahevAmAM Ave che. gujarAtI sAhitya AmAMnA AgavI ujajavaLa pratibhAvaDe aMketa che. pahelA yugamAM bhAratane je sauthI yAdagAra siddhi saMpaDAvI, te 7. dayArAma ane bIjA kavi narmadAzaMkaranuM evuM te adbhutarasika jIvana, je vIrajIvana zAmaLa bhaTTanI pahelAM thoDA samaye ja thayA hatA ane tenA te mahAkAvya yAne vIracarita kAvya "epika sAthe egya rIte sarakhAsamakAlIna hatA agara tenI pachInA chathI ATha dasakAmAM hayAta vAyu(e ja kavie itihAsa citanayukta virala graMtha "rAjayaraMga' hatA te kaviomAM, dayArAma sivAyanA sarve madhyama kepiTamAM caDaUtara rahe tema che. prajAne ApaNuM rASTragIta jaya jaya garavI gujasthAna pAme tevA keTalAka vaidika dharma-saMpradAyanA bhaktakavio hatA rAta' ApyuM. emAnuM zauryAdi bodhana ane UchaLato utsAha evAM ane ceDA e ja gALAnA jainaghama samartha sUriganA paNa hatA. che ke ene rASTrIya sAhityamAM thayelI nAnI sarakhI paNa kImatI deNu samasta e kavikulane kulapati to dayArAma ja, bAkInAmAM gaNavI joIe. bIjA prakAranAM udAharaNa laIe te, vrajabhASAmAM sauthI nAmasmaraNane pAtra vedavama e ATalA cheH prItamadAsa, zivA racAyeluM dalapatarAmanuM ' zravaNAkhyAna ' ane navalarAma paMDyA racita na da, narabherAma; rane, dhIro, nirAMta, bhojo; giradhara ane kALIdAsa racAturyabharyA " akabara-bIrabala kAvya taraMga, jene padyabhAga ane chellA te vAmInArAyaNapathI agrIma A cAra kavio: brahmAnaMda, hiMdImAM che, te gaNAya judI daSTie naMdazaMkara kRta svataMtra gujarAtanA niSkuLAnaMda, muktAnaMda tathA "premasakhI". pachI Ave upara kahyA chellA rAjapUta rAjA karNadeva viSene vArtAgraMtha " karaNaghela" paNa e bIjA prakAranA eTale jaina dharma paraMparAnA A kavioH prasiddha A vargano che. vimalaprabaMdha'nA racanAra lAvaNyasamaya; kuzaLalAbha, jeNe "mAdha- have laIe paMDitayuga kahevAya che ke, ApaNe gaNAvyo temAMnA vAtala makuMDalAra.sa " ; "rUpacaMdakuMvararAsa'nA kavi bIjo kAlakhaMDa. AmAM paMDitayuganuM mahAkAvya evuM meMdherUM nAma Jain Education Intemational
Page #776
--------------------------------------------------------------------------
________________ 76 pAmelo prathAja " sazvatIcaMdra' Ave. ane e ja sAhityasvAmI Alekhita ' sAkSarajIvana ', vyAsavAmAIki sarakhA AtmaprabhAvazIla . sAkSara daSTAonAM caritra jenI AdhArazilA che te Ave. khIna ekaka sAkSaranI mUrtio je ahIM gaNAvavA jevI te pRthurAja cauhAnA samayanA vastuvAjI appA mANI navalakathA 'gulAbasi ddha '; tathA jenuM ahIM Agavu sthAna enA nAmamAtrathI karAvAya. te 'buni ' che, navajASanuM, samaya bhAratIya sAhityavaizvanI bhAvi tikAsakAra prayana jaganaprA sA dharaze temAM, vadhu nahiM paNa cAThA namUnA najara pAse khANa,e tA, emAM kezavalAla dhruvane mAtabara sa Mzodhana ane gItagAviMdra' Adina bhASAMtara tathA bhAratabharanI vidvatyAidamAM vicare che te bIna dhruva . nAkarAcAryanuM sthAna pazu sunizcita che. bAI nIlaka"nAM 'rAine parvata ' tathA ' bhadraMbhadra'; jemanuM ' The Heart of India 'e iMcyAsI agreDa-gujarAtI patra kalakattAthI nIkaLatuM te maNizaMkaranAM be pustakA 'gurUgAviMdasiMha' tathA ' zikSaNanA pratikrAsa' ane baLavatarAya ThAkoranI phinainama kavitA, temanA nauttama kriyAvicAra ane yAna " sAthI ka ke uSA " ' rAjiSa bharata ' ' saMdhamitrA ' zrI harSadeva ' jevI bhAratavarSanI utkRSTa bhAvanA tathA pratidAsasvaibhavane mUta karatI kRtio bhAratIya sAhityane arpanAra nhAnAlAla ziva: A saghaLuM paNa ApaNA vizvayane sAMje AvarI letu gujaradezIya mUlyavAna pradAna che. bIna be kavio eTale bAnanA kAra-kAra aradezara khabaradAra ane bhAratabharamAM advitIya evA rAjakuLanA sUrasiMhajI gohila- kavi kalApI. A snehala kavinAM jIvanakavana evAM jaNAya che ke temanA visANuM vyaktittva ane madhurIkAnA A do. tema khudAI zare cAlI khudAnA nana jhakhanAra, dezabharamAM parAbhAgI kAyamane mATe thayA vinA rahe nahi. " A yuganA sarjakazreSThatA kanaiyAlAla munazI sivAyakAne kahIe ! gujavAtanA nAtha' ane bhagavAna parazurAma ane nUnana sarjana 'kRSNAvatAra'nAM nAma ja levAM jaza nathI zuM e ja rIte dhUmaketu ane ramaNalAla desAI tema pUrva bhUtiyAsika, sAmAjika dastAveja5 16-29mI sadInI gujarAtI-bhASI praznanAM jIvana ane saMskRtinAM smaraNIya citrothI bhraSTa vArtAya che, e Taka chAyA pathanA kartA zUnIpAla vamAnanAM pazu nAmo ja mAtra namUnA tarIke basa che. kaviomAM pahelI pa`ktinA meghANIbhAI tathA dezaLajI paramAra jo meAhanayuganA, te tyAra pachInA sAhityakArAmAM sauthI AgaLa [ bRhada gujarAtanI asmitA paDatA ( ane mAtra pratinidhirU kema ke badhAne gaNAvavA zakaya nathI ) kartAe je che temanI kRtimAMnI ekeka sahita ranarIe tA aa pAMca gAya : 'nizItha' (umA); 'avalokanA" (sundarama ); mAnavInI bhavAI' (pannAlAla); 'zAMta kolAla' (rAjeMdra); 'matA' (putrIra), ane 'sakhA-rAga' (varodharA, sAttvika mAnayuganA yugapara mahAtmA gAMdhI che, mukhyatve sAyika !, KHUSH ADAS & CO. cintananA. temanu tathA anuyAyIomAM kAkAsAheba kAlelakara, mahA devabhAI tathA rA. vi. pAkanuM jambu uttama kArtinu che te--khAma kathA ane jIvananAM kAna vagere te mahAdevabhAnI DAyarIyA, tema nAmaya bhUta piMgala je che e viSayanA zaramAra samAna --A sakaLa ane kizoralAla mazarUvALAnA 'vanazodhana' jevI saphaLa thAya kAi paNa dezanA cIbhaDAne paithI bhAratanA sAhityabhArane ya Ape tevI sAdhana kSetre DAlarAya mAMkaDa, sAMDesarA vagere pAMca-4, vivecana kSetre viSNuprasAda trivedInuM Agavu` pradAna bhAratIya mahavanuM che niHzaMka ema temanI pI--a--pUrtinA prasage sarvazrI kAlelakara tathA uMmArAkara jevAe ravIkAryuM hatuM eTaluM noMdhavu ja basa thaze. bhAratIya sAhitya-vikAsanA kArya paNa uttarA kanidAsana jenAM mukta kaMThe gAna gAI zake, gAze, e ApaNA sAhityana kyA gauravagAthA gAtI muvI kAne na game ! gama ja Ane game ja sau kAne, evI che e amara kahAnI.' With Best Compliments From MILL GIN STORES MERCHANTS Agen13 Champion Asbestrs froduets J. K. CHAMBERS 77-83, Nagdevi Street, P o. Box No. 3235, 5OMBAY-3 Phone : 324312 321954 Gram JEKHUSHAL
Page #777
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA sUryamaMdiro citra devAnAm udagAt anIka', cakSuH mitrasya varUNasya agneH / A dyAvApRthivI antarikSa, sUrya AtmA jagataH tasthaSaH ca // (Rgveda 1-115, yaju. 7-42, atha. 13 2) atharvavedamAM brahmAe ane RgvedamAM tathA yajurvedamAM kutsa ane AMgIrasa zrutie sUryanI prArthanA yathA ane bahu ja bhAvapUrvaka karI che: A sUrya AkAza maMDalamAM keAi bhautika padArtha nathI, e teA mitra, varuNa, agni Adi devAnuM eka sthira netra che, devAnuM sAkSAta svarUpa che. A sarvabhUtAmAM rahela sUrya vaDe AkAza pRthvI ane antarikSa ema traNe loka caitanya prakAzathI vyApta che. kharekhara su` sa jaDa caitanya jagatanA AtmA che. Aryo e pachI IrAna AvyA tyAre tene AryAn' nAme oLakhatA hatA. prAcIna irAna graMtha avastAmAM tathA OMdamAM Avatu 'mitra' devInu... nAma (mitra) nuM ja nAma che. sUryapUjA tyAMthI saurASTramAM AvI tyAre te pradeza Ana nAme eLakhAtA. ane tyAMnA sUryapUjAnA pracArane kAraNe saura saMpradAyanuM mahattva vadhatAM tene jitenuM eka bIjuM paNa kAraNa hatuM.... sUryapUjAnA mukhya pracAraka zrIkRSNa saura-rASTra--saurASTra (sUryapUjaka rASTra) evuM nAma ApavAmAM AvyuM. putra sAmbanA prabhAvathI sUryapUjAnA Ana'mAM khUba vikAsa thayeA. Ama prathama rAjyAzraya pAmelI pUjA sUrya pUjA hatI. A prAcIna sUrya pUjAne srota hamaNAM sudhI te saurASTra khanAra A mAmAM sUrya dvArA Atmazuddhi darzAvI che. e sAbita thayuM che ke zarIra ane manane nirAgI rAkhavA mATe sUryaprakAza ane sUrya namaradvAra jevA bIjo kAi saraLa upAya nathI, sUyaeN ja anAja pakave che, jIvana bakSe che, pASe che. sUryAM kharekhara sarva jagatane AdikALathI parIcita che, pracakSa che. mAnava sa'skRta banyA te pahelAMthI te sUryane pULatA Avyo che. pachI jema jema bIjA kudaratanA camatkAra jotA Avyo tema teNe kudaratanA khInna svarUpe| agni, vAyu, samudra vagerene pUjavA mAMDyA. divasamAM prAtaH madhyAnha ane sAyaM saMdhyA karanAra dareka ( brAhmaNa, kSatriya ane vaizya ) uparanA maMtra vaDe sUrya upasthAna karI traNa vakhata sUne pUje che, bhaje che. sUryapUjA Ama jayArathI veda pragaTayA tyArathI Aja sudhI avirata jaLavAI rahI che. gAyatrI maMtramAM paNa sUryane brahmAnA zreSTha teja tarIke varNavI temAMthI preraNA ApavAmAM AvI che. nitya sukha tarapha laI janAra, svarUpane meLa-gujarAtamAM ja cAlu rahyo. prathama sUryapUjaka yAdA saurASTramAM sthira thayA. satrA"te sUya ne rIjhavI saMtaka maNi meLavyAnI kathA vikhyAta che. RSinA zApa vaheArI keADhI banelA sAmbe AryAn (rAna) thI maga brAhmaNNAne (bhaga ? ) saurASTra-gujarAtamAM vasAvyA. tyAra pachI mauryA ane grIka rAjayakALa daramyAna sUryapUna saiArASTragujarAtamAMthI vikasI rAjasthAna, paMjAba, kanAja, erIssA vagere sthaLAe ga. gurjara () prajA dhIme dhIme pa MjAba taraphathI digvijaya karatI AgaLa vadhIne saiArASTramAM vasI. tyAre vallabhI sArArRnI rAjadhAnI hatuM. tyAMnA rAjA sUryane ja deva mAnatA. dhruvasena rAjA ane tene bhAI dharapaTTa custa AdityabhakatA hatA. tyArapachI te sar jAe peAtAnA nAmane aMte Aditya zabda lagADatA. A sarva rAjAe sUryapUjaka hAI (mitra)maitrakAnA nAmathI oLakhAtA. tyAra pachI Avela rASTrakuce ane cAvaDAe tathA sAlakIe zivapUjA apanAvI paNa sUrya pUjA te bhUlyA nahetA. vAdhelA ane chevaTa thayelA kAThIonA sUryapUjA vikhyAta che "bhale ugA bhA" ema suraja sAme savAra-sAMja aMjali ApI mALA karIne sarva kArya karanAra kAThIonA nAmathI ja A sUryapUjaka pradeza kAThIyAvADa kahevAye.. temAM paNa sU pUjAnu gaurava hatu . uttara dhruva ke madhya eziyAmAMthI AryAM siMdhu-gaMgA vacce vasyA. ane saMskRta banyA tyAre teoe sarvaprathama sUrya mAM vine nihALyA. teoe veda, vedAMga, danazAstro, dharma zAstra ane purANAmAM tyAra pachI sUrya ane tenI pUjA viSe khUba ja lakhyuM. Ama sUryamAM vibhU nihALanArane pUjA mATe AvuM sAkSAta pratIka maLyu hoI kadI mUrtino jarUra paDI ja nahotI. e deva hAjarAhajUra, koIpaNu sthaLe, divasanA meTA bhAga darzana ApatA hoi, ma Mdira, pUjA sthAna ke AAhana vidhi vagere temane jarUranA lAgyA nahAtA. lesUrIana, RgvedIka sumeriyana, happA, mizra drAvIDa, bhaya, inkA, TAsTeka sa saskRtie sUryane pUyA che ane hAla tenA avazeSo maLI Ave che. --zrI puSkarabhAI gAkANI, sUrya pUjAne apanAvI, tethI AgaLa jatAM sUryane AdityanuM nAma ApavAmAM AvyuM, eTaluM ja nahIM e AdityamAM savitArUpe sUrya avataryA che ema RgvedamAM darzAvAyuM che. tenA putra vaivasvata manune AryaprajAnA pitAmaha ane sthApaka mAnavAmAM AvyA che. RgvedamAM sUnI stuti mATe dasa sUkatA che. kAspIyana samudrane kAMThe kazyapa RSi ( Saint Kaspions)nA putra Aditye prathama liMgapUjAnuM mahAtmya joI bauddho ane jainAe peAtAnA dharmamAM mUrti pUjAne mahattvanuM sthAna AvyuM. dareka sthaLe jo ekAda paNa bauddha ke jaina mUrti hoya teA te leAkeAne te dhama tarapha satata jAgRta rAkhaze evI bhAvanAthI tyAranA rAjavIee TheraThera maMdiza, rUpA, vasAhikA ane vihAre bAMdhavA mAMDayA. mauya rAjavIee
Page #778
--------------------------------------------------------------------------
________________ [[ bRhada gujarAtanI asmitA e dharmo svIkAryA. samrATa azake to pitAnA AkhA rAjyama apratima che. pAMcamI sadImAM A maMdira baMdhAyuM haze tenA garbhaane gujarAta-kAThIyA"DamAM TheraThera buddha maMdiro ane sUpa racyA. gagRhanI divAlamAM gaNezanI mUrti che tema navagraha paNa che. je dharma dvArA saMskRti AvI hatI, samRddhi AvI hatI ane visAvADA-sUtrApADA, thAna, kadavAra, kindarakheDA, pAstara, coga paNa AvyA hatA te sanAtana dharma bhUlAto joI te vakhatanA gopa pachI ane caulukaya pahelAnAM A maMdiro che. A maMdire prAnta brAhmaNoe potAnA deva mATe paNa pratIka mati yojavA nakakI pAMcamI sadI pachI ane 10mI sadI pahelAM baMdhAyA che. visAvADAmAM kayuM . e sAkSAta to hatA paNa tenI prathama mati banI. TheraThera mUrti nathI paNa kindarakheDA, pAstara, sUtrApADA mAM ane thAnamAM sUrya maMdiro thayA. Aja te ghaNAM kharAM sUrya maMdira nAza pAmyA mUrtio che. dareka maMdira dvAravALuM che. badhA maMdirane pradakSiNa che. kAraNa ke sUrya sAthe te vakhate samAjane gherI gayelA viSNu, mAra mArga che. thAnamAM to navagrahanI mUrtio divAla para che. kadavAramAM brahmA ane mahAdevanI paNa pUjA thatI hatI, tethI tyAra pachI mA garbhagRha laMbacorasa che. visAvADAmAM phakta garbhagRhanuM ja AkhuM sAthe brahmA, viSNu, mahezanI eka saMyukta mUrti banI. koI sthaLe maMdira banA jAya che jayAra bAjI ma di2 na A suyo, viSNu ane mahAdevanI trimUrti paNa banavA lAgI. zipamAM pUjAmaMDapa che. te teo kuzaLa hatA chatAM te vakhate sUryanI asara eTalI prabaLa dAMta-DhAMkamAM sUryanI UbhI mUrti che. tathA DAbI bAju sUryahatI ke ilorAnI kalAsa nAmanI guphAmAM jyAM sUryane yuddha karatA panInI mUrti che. ahIM ane junAgaDhamAM Aditya tAraNa bhAta mUkI AlekhyA che tyAM tenA sArathi tarIke brahmAne mUkayA che. Indian jAya tevA che. AkhA toraNamAM 11 Aditya hoya che ane vacce temple a sculitures), vaLI A maMdira guphAo to gukhto sUrya nuM bimba maLI 12 Aditya banI jAya che. pachI astitvamAM AvI. tethI dareka vedakALathI eTale ke Isa pahelA bagavadara-A madira 14mI sadImAM kAThIoe bAMdhyuM haze. 3000 varSathI te gupta pachI paNa sUryanuM keTaluM mahAsya hatu te ahI sUryanI pUrvAbhimukha mUrti che. garbhanI divAla para gaNeza che, spaSTa jaNAya che. navagraha paNa che. prAcI-prabhAsa, unA, caulukya, balavamena ane avanIvarmana eka vAta nizcita che ke vedanA samayathI Isu pahelA 400 varSa bIjAe tarUNAdityanA sUryamaMdirane rAjyakaramAMthI bhAga ApyAno yA li gapUjA sivAya bIjI koI mUti pUjA ulekha che. De. sAMkaLIo jaNAve che ke tenA avazeSe unA pAsethI nahotI. tyAra pachI sUrya pUjA-mUrtipUjAmAM prathama sthAna pAmI. maLI AvavA joIe. I. sa. 899nI AjubAju A maMdira hatuM samaya jatAM je je zAsakoe je dharmo apanAvyA te pramANe ema ullekha che. e ja arasAmAM prAcI pAse sUrya maMdira baMdhAyuM te te maMdira banyA ane sUryane badale te te devanI mUrti e banI. haze. prabhAsamAM Avela sUryamaMdira 14mI sadImAM baMdhAyuM - mitranA samayamAM eTale I. sa. 470thI 789mAM ghaNAM sUrya. haze. maMdiranA pAyAmAM adhadhara che. tenI divAlamAM traNe bAju maMdiro thayAM. temAM vallabhI prabhAsa pAse Aditya tIrthamAMnA bAra gokhamAM lakSmInArAyaNa. brahmA, sarasvatI tathA zivapArvatInI mUti e sUryama dira, DhAMka, mAMgarola, unA, dIva ane delavADAnAM maMdira che. garbhadvAra para gaNeza ane navagraha paNa che. maMdira, garbhagRha, pradakSiNA mukhya che. A uparAMta okhAmaMDaLamAMthI ja bAra jeTalA sUrya maMdira mAga ane pUjAmaMDapanuM baneluM che. aMdara nAnI-sAdI mUrti che. maLI AvyA che. ArabaMDa (AratIdAra), gaDhecI, dhAsaNavela. divAla upara bIjI sUrya pratimAo paNa che. vasaI, kacchIgaDha guhAdiya, suvarNa tIrtha, dvArakA, bIjapura (baDiyA- khaMbhAta- 1296mAM rAmadevanA samayamAM A sUryamaMdira baMdhAyuM. sItAkuDa), maDhI daivAMDa, kuraMgAmAM paNa tenA avazeSo maLI jene teno maMDapa bAMdhI Apyo hato. AvyA che. rAjakeTa-ahIM myujhiyamamAM sUryanI Asa mUrti che. sAthe AThamI sadIthI caudamI sadI sudhImAM baMdhAyelA sUryamaMdiramAM tenI patnInI paNa mUrti che. siddhapurathI A mUrti laI AvavAmAM AvI hovAnuM kahevAya che. A zi95 DhAMka karatAM pahelAnuM paNa sUtrApADA, bagavadara, parabaDI, mAdhavapura, bhoLAda, tharAda, bAbarA-vAvaDI, vAvaDI-bhAyAvadara, adara, bhImanAtha, khorAsA, pAtA, delamAla, navamI sadI pachInuM che. dhoLakA, dholerA, gaDhIA, ceTIlA daDavA ane thAna tathA kaMthakeTa, bhImanAtha--ahIMnA maMdira nI divAla go mAMnI sUrya mUrtio keTAI,"aravallI, geDI, citroDa ane dharmAraNya tarIke oLakhAtA kalAkRtine eka utkRSTa namUne che. mULa prAcIkuMDa pAse Avela gujarAtanA moTerAnA sUryamaMdire paNa A samayamAM ja baMdhAyA. khaMDera jevuM sUrya maMdira paNa bhImanAtha nAme oLakhAya che. ApaNe keTalAka suryamaMdira vize TUMkamAM jaIzuM- keTAya, kaMthakeTa citroDa--kaTAya kacchamAM habAnI uttare AvyuM. tyAM kAThIoe sUya ne karka rUpe pUjyA. tyAMnuM sUryamaMdira go5 saurASTranuM A jUnAmAM jUnuM sUryamaMdira to che paNa Aje to khaMDera banI gayuM che. gujarAtanA bIjA maMdire karatAM kadAca te jUnAmAM jUnuM maMdira (dvArakAdhIzanA maMdirane bAda karatAM tenAM maMDapanuM vidhAna judA ja prakAranuM che. 10mI sadImAM baMdhAela paNuM gaNI zakAya evA cihno che. garbhagRha lagabhaga11" x 11'nuM A maMdiranuM zikhara gujarAtanA maMdira jevuM che. jyAre madhyabhAga che. zikhara 23" UMcuM che. tene pradakSiNA mArga che. te pUrvabhUkha aMbaranAthanA maMdira jevo che. Ama saMmizra zailInuM A sUryamaMdira maMdira che. tenA zikharanuM zi95 badhAthI juduM tarI AvatuM ane noMdhapAtra che. Jain Education Intemational
Page #779
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha pa ] kAranuM pUrvAbhimukha pUrva mA nAM bhAlaka che. ahIMnI '-'nI pratimAnA hAtha joDelA che. ahIM pAkhamAM sAtaDAne badale sAta kiraNo kAkA , mA prakAranI mUrti bIjai jovA maLatI nathI. A maMdira 10mI sadInI zarUAtamAM baMdhAyu kArIoe bAMdhela AvA ja maMdiranA avazayo citrADamAM paNa jovA maLe che. geDImAM Avela sUrya maMdira AvuM ja mahattvanuM hatu paNa 1975nA kara bhUpamAM daTAI gayAnuM jaNAvAya che. kADhyuM tuM bIju maMdira prAMtIjathI 10 mAIla ane vIjaputhI pAMca mAIla dUra Avepu kavana para bhAratamAM Thera Thera hiMga badhAyela ka kAvI--jaMbusara) vilezvaranA daramAMnI sUmurti ahIMnA jUnA kA sUryamaMdiramAMthI upADIne muko gAya tema lAge che. hu pako ane mRta nAmanA gujarAbhe mUrkhAna hatA eTale chaThThIthI sAtamI sadImAM mupUna hatI, te na5mI sadInAM tyAMnA rAAo mapUjya hatA tenu udAharaNa A kAvInI sUryapratimA che. 12'x10'nA mApanA eka lekhamAM jaNAvyu che. ke kakanA nAnAbhAI gAviMdAje jyAdityane sarvane puSpavI gAmanI upaja arpaNa karI che. zaka 749 eTale jayAdityanu sudhare tyAM hamI sadImAM thI bane tenA avarIyA thI khodakAma karatAM maLI AvavA joie. ema De sAMkaLIyA jaNAve che. A maMdiro pUtarapha dvAravALA, garbhadvAra para gaNezanI mUrti vaLA. navapada Adityo ane anya deva-devIo tathA prAptinA mArgavALA ane murtinA hAthamAM kamaLa ane daMDa hoya tevAM che. sumati dvArakA- dvArakAnA uttara-pazcima pUrvA upara kailAsakuMDa AvelA che. ga`saMhitAmAM A kuDane sUryakuMDa kahyo che eTale kadAca tenI upara te vakhate sUryamaMdira paNa haze. hAla A kuMDanA uttara-pUrvI khUNuA para maMdira che. jemAM 30-40 varSa pahelAM jarNodvAra karI ArasanI sUryanI tathA ratnAdenI murti sthApI che. madiranI bahAra eka murti che jene loko manI smRti che te ja kharekhara prAcIna sUryamurti jaNAya che. A pratimA ane kuMDanA jala cipa jotAM e mahiM bhamI sadInuM gaNI zakAya ane kruDane jUnAmAM jUnA gaNavA joIe evA niSNAtAnA mata che. "tIya-vALA- dArakAthI pAMca mAtra dUdha. varavALA gAmanI pUrva bAjue. sutIya AveluM che. tyAM jagannAthanI murtivAnuM kahevAya chaeN, cyA maMdira pUrvAbhimukha che, pradakSiNA mArga garbhagRha ane pUjAmaDapa va jotAM te jaNAya che. AgaLa pUrva tarapha moDherAnI mAphaka kuMDa che paNa te bAMdheaA nathI. madiranu zIkhara jotAM te 10mI sadInuM haze. pUjAmaDapa AgaLa aMdarathI lAvIne besADela tAraNa upara navapratimA che. temAM 7 mukhya che ane e bAju rAhu-ketu heI A maMdira ati prAcIna hovAnu svIkArAyuM che paNa A viSe saMzodhana thayu' nathI. pATaNa--pATaNamAM mahAlakSmI mAtAjInA madiranI jagasvAmIthI oLakhAtI sUrya ane rannAdevInI kASThamUrti e apUrva che. sUryanI mUrti Azare 4' UMcI che pagamAM AkhA pagarakhA-maratakanuM prabhAmaMDaLa, hAthamAMnA kamaLa eka suMdara sayeAjana rajU kare che. A pratimA zrImALathI athavA bhinnamAlathI paNa zAvyo hovAnuM kahevAya gujarAtamAM A sivAya samaliMga taLAvane kAMThe Avela bhAyalasvAmInA sUrya maMdirane siddharAja jayasi~ha pUjatA. dAhodanA lagabhaga 13mI sadImAM zrImALathI A murtio AvI. pANamAMdine rAjyasabhAga ApyAno ullekha che paNa zi karyA haze te mADodhara gotranArAyaNa, khAranANuM ane panArASTrano bIjI eka saMyuktamurti paNa sUnI maLI AvI che. trimUrti sAthe maMdirane rAjyabhAga ApyAnA ullekha che paNa madirA kayAM draze te te muLA che. A madhyakAlIna mUrtikaLAnA namuno che, bhAvI kaLAtu nathI. murti kamaLa, siddhapura ane DhAMkamAM paN che. A uparAMta vaDodarAnuM madhyakAlIna yuganuM sUrya ma Mdira, I. sa. dUdhamAM vizaLadeva mulasthAna ( bhAi ke tenI bAjumAM) baMdhAveluM ane sa. 1200mAM lagabhaga kapAyela pAvAgaDhanA cha maMdiramAM paNa mUrti che. sUryamaMdiranuM piludrA--ahIM maLI Avela teAraNadAca pravezadvAra hAya. kAraNa ke teAraNanI vacce sUryamurti beThelI che. murtinu mukha bati che. par mammu hAce rahela kramaLa te mamurti hovAnu sthApita kare che. A tAraNu vaDanagara, sidghapura ane kapaDavaMjanA tAraNane maLatu che. meDherA--gujarAtanA nAka samuM ne gujarAtanI zilpa samRddhinI jhAMkhI karAvatA A maMdirathI koI ajANa nathI. i. sa. 102627 mAM e badhAyuM che. te vakhatamAM badhAyela jaina maMdire jevA nainA apratima tAro che. bhImadeva (paTela) khAALAnA vakhatamAM A maMdira baMdhAyuM che. A ma MdiramAM mukhyatve garbhagRha (11'x1'), gUDha ma'Dapa (25'xrSa') ane sabhAmaMDapa (35'x75') che. AgaLa vizALa kuMDa ( 7'x120') che. garbhagRhamAM TheraThera sUnI nAnI nAnI mUrtie karelI che. maMdiramAM pradakSiNA mArga paNa che. ma Mdira pUrNimukha che, mUrti nathI paNa tenA khAsanamAM satavaDA rAja A sUryanuM ja madira che, ema khAtarIthI kahevAya che. gadAra upara gaNeza che. geAkhamAM sUryanI UbhI mUti e che. A gujarAtanA sthApatyanA namUnArUpa che. delamAla liMbheAjI mAtAnA madiranAM geAkhamAM sa trimUrti che. vacce sUrya garuDa upara beThelA che te noMdhapAtra che. cyA trisUti jemAM mukhya vacce che te 16mI sadImAM thayela che. OMrmA maMdira 11mI sadInI zarUAtamAM baMdhAyuM. tenA mukhya daravAjA upara gaNezanI mUrti kotarelI che. tenI upara navagraha kAtarelA che. A ma MdiramAM mUrti nathI. tene sUryama Mdira gaNavuM ke kema e eka prazna che. ? bhAratamAM mulatAnanuM bhAsavatanuM sUrya maMdira (7mI sadI), rajapUtAnAmAM mAsI (9mI sadI) porosI (i. sa. hA, vALa, rAmukapura, meDamanerA, vAsA, sattavAsa ane madesaranA mukhya maMdizano lekha kAramIramAM (324mAM) lalitAdise mATalAna sUryamaMdira bAMdhela. ArIkhAnuM dANAka maMdira (1238-64) bhAta bharamAM prakhyAta che. mAnabhUma, yuddhagayA, mathurA, bumArAnI--uttarabhAratanI pratimA bhUlavA jevI nathI. dakSiNamAM leArA, bhAjA, badAmI, kalyANI, hanumakAMDA ane mahAbalIpuramanI guphAmAM sUryapratimAnA vividha siddha che. geDI (ka M)mAMthI maLI AAvela sikkA pAhaLa paNa pratinA che. A badhuM bhArabharamAM pUnanI mahattA ane prasAra batAvavA pUratuM che,
Page #780
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ nRhada gujarAtanI arimatA Phone : 1101 zubhecchA pAThave che Parmar Engineering Works zrI nIMgALA tha.khe vi.vi.kA.sa.maM.lI. muM. nIMgALA Manufacturers of (tAluko : gaDhaDA ) (jiTale bhAvanagara) STEEL ROLLING SHUTTER, sthApanA tArIkha : 20-11-24 dhaNI naMbara : 23 SECTION WINDOWS, zera bhaMDoLa : 71820-00 sabhya saMkhyA : 245 ORNAMENTELS GRILLS, anAmata phaMDa : 17558-68 COLLAPSIBLE GATES. H. S. anya phaMDa : 2000-00 bInakheDUta : - HUME STEEL PIPES, CANAL amRtalAla kezavalAlabhAi jAdavabhAI raNachoDabhAI paTela GATES, SLUICE GATES, ALL pramukha KINDS OF FABRICATION & -: vya. kamiTinA sabhyo :- STEEL FURNITURE zrI raNachoDabhAI bAlAbhAI zrI velAbhAI rUDAbhAI zrI karamazIbhAI hAmAbhAI zrI bhIkhAbhAI rAmAbhAI Bedi Gate, zrI jIlubhA muLubhA maMDaLI khAtara, bIyAraNa, davAo anAja vigerenuM JAMNAGAR. kAmakAja kare che. maMDaLIne pitAnuM goDAuna che. ma trI phena : 126-506 0414 : MBROS With Best Compliments From maNIbhAI enDa bradharsa - kenTrAkaTara - JUGADAS. NAMORAR MODY CO. heDa ophisa kRNa hAusIMga sosAyaTI, sTezana roDa, ANaMda. (gujarAta) Mody Chambers, 419-21, Kharek Bazar, sAITa ophisa macchu Dema-2, morabI. (saurASTra )) BOMBAY-9. Jain Education Interational
Page #781
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAta ane tenA darzanIya sthAno ' yi; ; kaSTa '0& ' -che. Do. ela. DI. joSI ghaNuya prAcIna graMthomAM gujarAtane "gurjaradeza' lekhavAmAM nArAyaNasara, malAva, munasara agaNita kamaLa taLAvo Avyo che. Ama to saurASTra ane kacchane paNa "deza' saMjJA panihArI hela zobhatI sata koThAnI vAva apAI che. paraMtu Aje te kaccha-kAThiyAvADa-saurASTra sahita 20-1 rudramALa vaDanagara - toraNo, kuMbhAriyA meDherA ane 247 uttara akSAMza tathA 68-6 ane 74-4 pUrva rekhAMza majida mahele DabhoI dhAre sundaratAnA DerA. dhanyabhUmi. vacce Avelo lagabhaga 2 karoDanI vastIvALo tathA 72137 seminAtha, bhRgutIrtha dvArikA rataMbhatIrtha prAcIna ca mAIlane samagra pradeza te ApaNe gujarAta prAnta bhAratanA eka surata-suhAgI kasaba-kalAe amadAvAda pravINa viziSTa bhUbhAga tarIke oLakhAya che. kavi narmadanI kAvyavANI mujaba luNeja nUtana rASTratIrtha vaLI keka thaze navanavalAM enI sImAo che - jagatatIrtha Azrama sAbara taTa ThAre duniyA-davalAM. dhanyabhUmi. " uttaramAM aMbA mAta, pUravamAM kALI mAta bAvana baMdara bArAM " vALe samRddha sAgara taTane vAsI abuMdache dakSiNa dizAmAM karanta rakSA araba samudra vacALe Avela A gujara deza ane tenI samRddha ane kuttezvara mahAdeva sundara punIta dharA pagapaga para prayAgarAja jevI pAvana karanArI chene somanAtha ne dvArakeza e pazcima kerA deva" ziyAM niveza parivarti dezaH zrI gUrjarAkho rucira pradezaH A puNya pavitra tathA tIrthabhUmi gujarAtane kavizrI umAzaMkara kRta pravezaH sukRtanitAnta na pApa lezeDapi yamatra je. jozIe paNa Ama biradAvela che - A devabhUmino ItihAsa ati prAcIna che. vede ane purANomAM dhanya bhUmi gujarAta dhanya he dhanya girA gujarAtI AnA ulekhe upalabdha che. dvArikA ane somanAthane zobhAvanAra kRSNa caraNaraja-punIta dharA A gAMdhI-girA gujarAtI zrIkRSNanA caraNakamaLathI A dharA bhAratanI saratAja banI cUkI narasiMha mIrAM akho jJAnabhaktinI e jvAlAe che. zrIkRSNa tathA balarAme mathurAne tyAga karIne kuzasthalI (dvArikA) premAnaMda govardhanarAme pAyA rasa-pyAlAo mAM vAsa karyo hato ane aMtamAM dehatsarga paNa prabhAsa pATaNamAM mATImAMthI marda nIpajyA gAMdhI tapa AdhAre ja thayo hato. Ama A gurjarI yAdavAsthaLI aitihAsika tathA aDaga khaDaka kIdhA saMgrAme vajI samA saradAre. dhanyabhUmi. dhArmika ane daSTie bhAratabhUminuM viziSTa aMga che. 1954 nA vanarAje, siddharAje, ahamadazAha, sayAjIrAve ukhananathI lothale pAMca hajAra varSa pUrvanI ApaNI prAcIna saMskRtinA aneka maMtrIzvare upAsI udAra rAjanIti bhAve avaze sAcavI ApIne potAnI purAtana sabhyatAnA vikAsane svAminArAyaNanI sevI, dayAnaMdanI jananI itihAsa pUro pADyA che. ane siMdhu khINanI saMskRti (mohe-jo durgArAma ThakkarabApAnI amiyala karuNA-jharaNa. dhanyabhUmi. dara ane harapA saMskRti ) no 1500 I. pU aMta thaze tyAra pachI araba samudra baMdara bAvana bArA ne kaMThAra paNa 500 varSa sudhI lethalamAM harapA saMskRtinI paraMparA phaLatIpracaMDa leDhathI hoDa bake nAnakaDA nAvika bALa phAlatI rahI teno purAvo ApI bhAratanA itihAsanI 1500 I pU ADAvaLithI sAtapuDA lagI vistaratI bhIlavADe thI 600 I.pU. vaccenI TUTelI kaDI sAdhI ApI che. vizvanI vanamojilI rAnIparajo vasI bakhola-karADe, dhanyabhUmi. prAcInatama sabhyatA ane saMskRtine vAraso dharAvatI gujarabhUmi aurASTra kaccha Anarta prazna ne lATa anupa aparAnta kharekhara bhavya ane gauravazALI banavAne yogya che. tApI, revA, mahI, zradbhavatI, sarasvatI jalakAna gujarAtane prAcIna itihAsa bhavya tema ja rasaprada paNa che. nAga asura yAdava haihaya zaka kSatrapa gurjara kAThI mauryasamrATa caMdraguptanuM Adhipatya atre sthapAyuM. samrATa azokanI pArasika islAmI ekarasa thaI kAyA A gAMThI dhanyabhUmi. amara yAda tene giranAranA khaDaka uparano dharmazAsanane lekha zatruMjaya, tAraMgA, IDara, pAvAgaDha giranAra (I. sapU. 256 ) Ape che. maunA asta (I sa 70 ) zikhare zikhare devamaMdira zrerakathA rasasAra pachI grIka, pahala ane zaka A bhUmi para padhAryA zaka kSatrapa gIra jaMgale vIra DaNakata siMha abhaya ullAsa tarIke jANItA banyA. mahAkSatrapa rUdradAmAne lekha (zAke 72, i. raMgapura lethalane TIMbe guMje gata itihAsa. dhanyabhUmi sa. 150) jUnAgaDhathI cheDI dUra taLeTImAM azokanA upari-likhita Jain Education Intemational
Page #782
--------------------------------------------------------------------------
________________ 802 [ bRhada gujarAtanI asmitA lekha pAse ja utkIrNa, A itihAsanuM pratIka che. kSatriyo pachI vadhI ane su-zAsana sthapAyuM. vastupAla tathA tejapAla nAmaka vIragupta sAmrAjya I. sa. 325 AsapAsa AvyuM ane samrATa dhavalanAM divAnae Abu, giranAra tathA zetruMjya parvata upara moTA skaMdaguptano uparanA baMne lekhonI sAthe lekha (gu. saM. 138, maMdira baMdhAvyA ane zilpa sthApatya kaLAne viziSTa vikAsa I. sa. 457) je cakrapAlite kotarAvela e yuganI yAda apAve che. vadhAryo. vAghelA rAjA vizaLadeve paNa vizALa-nagaranI sthApanA karI bhAratIya ItihAsane A zAMti-samRddhi svarNa kALa kahevAya che. ane DabAinAM prasiddha maMdira baMdhAvyA. sulatAna alAuddIna khIlaupara ulikhita judAjudA samayanA traNa zilAlekha darzanIya che, je jInA maraNiyA dhADAoe aMtima vAghelA rAjA karNa vAghelAnI sattA gujarAtane prAcIna bhavya ItihAsa joDI Ape che. A AkhAM chInavI lIdhI. udayapura, mevADa, DuMgarapura ane zAmaLAjInI vAre thaine kALa daramiyAna (1thI5 sadI) aneka deze sattAnA ekasUtre Abaddha alAuddIna moDAsAnagara (sAbarakAMThA)ne bhAMgIne karNAvatI para caDhI hatA, jema ke Akara (pUrvamAlava), avanti (pazcima mAlava), apa Avyo hato. zrI-samRddha gujarAtane jItIne alAuddIne murilama (ravA-mAhiSmatIne pradeza), nIvRta (nimAka), Anarta (uttara guja* sAmrAjayanI sthApanA karI. 1298thI1758 sudhI Takela A muslima rAta', surASTra (saurASTra), bra (sAbarakAMTha), marU (pazcima bhAravADa) sAmrAjayane marAThAoe toDyuM ane rAjadhAnI amadAvAdane kabaje kaccha siMdhu, saunIra (siMdhunI uttara pradeza), kukara (saunIranI lI. musalamAnamAM gujarAtanAM sulatAnane avismaraNIya che. pUrvanA), aparAMta (dakSiNa gujarAta) ane niSAda (bhalene pradeza). khAsa karIne ahamadazAha tathA mahamada begaDAnA nAme ullekhanIya che. trapanA vizALa rAjyamAM AjanA gujarAtanA badhA bhAgo AvRta marAThA adhikArathI gujarAtamAM gAyakavADI rAjya sthira thayuM. hatA te A parathI joI zakAya che guptakALamAM paNa lagabhaga porTa galI lekee dIvamAM 1537mAM thANuM sthApyuM. ane enI A ja sthiti cAlu rahI paraMtu pAMcamI sadInA madhyamAM gupta dekhAdekhIe ane e paNa potAnA pagadaMDa suratamAM vyApArathI sAmrAjayanA patana pachI A AkhuM mALakhuM tUTatuM najara Ave che. zarU karIne 1947mAM bhAratane AjhAdI ApI tyAM sudhI sattA-kabaje - vallabhInagarane rAjadhAnI banAvIne senApati bhaTTArake pitAnuM karIne jamAvI rAkhe. maitraka rAjya sthApyuM (lagabhaga I. 470 ) maitrakakALamAM vallabhIne 1948mAM saurASTranAM rajavADAonuM ekIkaraNuM thayuM ane bIjA - abhUtapUrva amyudaya thayo hato. nAlaMdAnI jema tenI vidyAkSetre jema tenA vighAkSane rAjyo muMbaI rAjyamAM bhaLI gayA. 1956mAM samagra saurASTra paNa khyAti vadhI hatI. bRhada dvibhASI muMbaI rAjyamAM maLI gayuM. 1960nA me mahinAmAM vallabhInA patana pachI cAvaDAonuM zAsana (746-942) sthapAyuM. mahAgujarAtanI racanA thatAM kaccha, kAThIyAvADa, saurASTra sahita vanarAja cAvaDAe aNahIlapura-pATaNane gujarAtanI rAjadhAnI banAvI gujarAtanuM eka ekama astitvamAM AvyuM. amadAvAda Aje tenI ane pitAnA purUSArtha tathA parAkrama vaDe amara itihAsa so. kAmacala u rAjadhAnI che ane sthAyI pATanagara tarIke gAMdhInagaranI aMtima cAvaDA zAsaka sAmaMtasiMhe mularAja solaMkIne geda-dattaka yojanA AkAra laI rahI che. lIdhe. A mularAja solaMkI paNa parama parAkramI pAkyo. teNe solaMkI paNa parama parAkramI pAkayo. teNe danIyasthAne-prAkRtika sauMdaryathI bharapUra manahara sthAnamAM gRharipune harAvIne saurASTra tathA lAkho phUlANIne parAsta karIne gujarAtanAM parvato, guphAo, jaMgale, nadIo, sAgarakAMTheo ane kacchane pitAnA kabajAmAM lIdhA ane gujarAtanI vistAra-vRddhi karI. sarovaranAM svarUpamAM kudaratanAM naisargika sthaLo darzanIya che. selaMkI kuLamAM siddharAja jayasiMha (1094-1143)nuM nAma giranAra-kadanA bIjA maMtramAM Ujayanta parvata tathA gujarAtanA itihAsamAM advitIya sthAna dharAve che. teNe jUnAgaDhanA UrjayantI pradezano ullekha che. jyAM I ke namra nAmanA dAnavano killAne kabajo meLavyo ane rA'kheMgAranI rUpALI rANI nAza karyo hato. surASTra ane suraTTa saMjJAthI oLakhAtA A purANa rANakadevIne giraphatAra karI. rANuka pAchaLathI vaDhavANamAM satI thaI prasiddha pradezamAM vaivasvata manunA putra zaryAti, enA putra Anarta gaI. rANakadevI-rA'kheMgAranI rasabharI vAto gujarAta ane rAjasthAnanI ane enA pautra raivate nivAsa karIne samRddha karyo hato. AbhIro lekajIbhe vyApaka che. selaMkI kumArapALa (1143-1174) paNa paNa atre AvI vasyA hatA. Ajano Akho "sera!' emAM samAparAkramI ane prasiddha banyo. te temanA bhakta hato ne maMdirane viSTa hatA ja, "kuzasthalI'ne kendramAM rAkhIne samagra saurASTra upara jIrNoddhAra paNa karAvela. selaMkIyuganI zilpa-sthApatyakalA vizepa A A prajAe pitAnuM zAsana sthApI javI hatI. pAchaLathI kAlayavananA ullekha nIya che A kalAne vistAra Aje paNa gujarAta uparAMta bhayathI hijarata karIne mathurAthI AvIne zrIkRSNa kusthalIna sthaLe rAjasthAnanA vAgaDamAM galiyAkeTa, arayUNA, talavADA tathA DuMgarapura, dvArakA vasAvI yAdavonI moTI vasAhata "yAdavasthalI ' sthApI. A ane vAMsavADA vagerenA madiromAM jovA maLe che. solaMkI yuganI kuzasthalI (AjanuM dvArakA) AnartanI rAjadhAnI hatI. ane e zilpakalA gujarAta-rAjasthAna ane mAlavAmAM lAMbA samaya sudhI surASTranI ja rAjadhAnI hatI. A surASTramAM kuzasthalI dvArakA, cAlu rahI jenA avaze Aje paNa ziva, zakti ane sUryanAM piDAraka. prabhAsakSetra, UrjayaMta, valabhIpura, vastrApathakSetra (giranArane maMdire rUpe mejUda che. pharate pradeza), vAmananagara (vaMthalI-seraTha) Adi samAviSTa jovA solaMkI rAjAonA patana pachI vAghelA (1222-1298) vaMza maLe che. Urja yanta e ja Ajane giranAra che. jaina paurANika gujarAtanI gAdIe Avyo vAdhelA varadhavala (12-1238) tathA AkhyAyikA pramANe ramA tIrthaMkara neminAtha samudravijaya yAdavanA vAghelA vizAladeva (12-7-1261)nAM hAthe gujarAtanI samRddhi bahu putra hatA ane dvArakAmAM ja UcharyA hatA. lagna samaye pazu-hiMsAne Jain Education Intemational
Page #783
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha granya 3 803 mATe lavAyelAM pazuone joI vairAgya utpanna thatAM ghara choDI cAlI ahIM caDhatAM jamaNI bAjunI bhIMtamAM patharamAM kotarela zilAlekha nIkaLI vitaka parvata para pravajyAM lIdhI, ane te Urjayanta jovA maLe che. uparakoTa jatAM te paga lathaDiyAM khAya che. jainonAM upara kALadharma pAmyA. derAsaro tathA dharmazALAo ane avalokanIya che. 12mI sadInuM puNe girau surAkheSa kahevAtuM neminAthanuM bhavya maMdira darzanIya che. gaumukhI gaMgAnA mRga pakSi nivevi te. TakA Ave che jyanA snAnano moTo mahImA che. pIvA mATe varasAdanuM pANI saMgrahI rAkhavA mATe paNa moTA TAMkA che. jaTAzaMkaranI zrI nemi pAvita staumi girinAra girIzvarama dharma zALA dhyAna kheMce che. uparakoTa pachInI prathama TekarI para aMbAjInuM vikramI 12mA saikAnuM maMdira Ave che. Ama giranAra jainonuM tIrthadhAma bane. atre neminAthanuM sAra jenAnuM tAtha dhAma banyA. atre neminAthanuM ahIM thoDI corasa bhUmi jovA maLe che. ahIMthI pUrva bAjuthI bhavya maMdira tathA 1177nAM vastupAla tejapAlanAM maMdira zipa nIce utarIne upara caDhatAM vadhu UMcAI upara gerakhanAthanI dhUNI sthApatyanAM addabhUta namUnAo che. Ave che. atre "navanAtha" nA besaNA hovAnuM kahevAya che. ahIM giranAra mATe kahevAya che ke - pahoLAI che ja nahIM, sAMkaDI TekarI mAtra che. UMce gaDha giranAra, vAdaLathI vAtuM kare; gorakhadhUNI paththaranI zilA upara che. mokSanI bArI paNa ahIM soraThane zaNagAra, jenI Abu para chAyA phare. ja che. gorakhanA pagalAM pavitra lekhavAmAM Ave che ane mukitamaMtra jUnAgaDhathI giranAra jatAM be pahADonI hAramALAmAM pravezAya dvArA mokSa prAptino abhiSeka paNa pAMca AnAmAM prApta thAya che ! che. eka pahADa para rAmadevapIranI chatrI che. banne pahADo vacce prala che. ahIMthI pUrvamAM nIce utaratAM hajAre kUTa nIce khINamAM kamapUlanI nIcethI suvarNarekhA nadI pasAra thAya che. uparanA bhAgamAM Dala kuMDa che. ahIM pANInA TAMkA tema ja maMdira dekhAya che. kema dAmodara kuMDa che. jemAMthI suvaNa rekhA pazcima bAja AgaLa vadhe Dala kuMDathI kAlImAtAnI TekarI tarapha javAya che. A kAca ane che. dAmodarakuMDa pAse mahAprabhu zrI vallabhAcAryajInI revatIkaDa vikaTa mArga che. kamaMDala kuMDa pAsethI pagathiyAM uttara tarapha vaLe che upara beThaka paNa che. enI pUrva bAja dAmodarajInuM bhavya prAcIna ane gurU dattAtreya taraphanI caDhAI zarU thAya che. A gurU-zikhara madira che. A ja rAte bhavanAtha mahAdeva, mRgIkuMDa, bhavanAthanuM para phakta khATalo DhALI zakAya eTalA ja samataLa bhUmi che. corasa taLAva vagere darzanIya che. azoka, rudradAmA tathA skandaguptanA bAju cAre tarapha hajAro phUTa UMDI khINa che. ahIM vAdaLe to zilAlekhonI carcA upara thaI gaI che te kALA grenAITa paththaranA jANe pRthvI para rUnA DhagalA paDyA hoya ema lAge che. pavana ThaMDa khaDaka para karela che. A Akho vistAra zAMta, suMdara, darzanIya ane teja hoya che. dattAtreyanA pagalA pAsethI ema lAge che ke tathA manahara che. 2000 phITane giranArane caDhAva zarU thatAM pUrve ahIM ja svarga che. A svarga zikhara para AvyA te ja rastethI eka daravAjo Ave che. A giranAranuM pravezadvAra (Gate Way pAchA pharavAnuM hoya che. gaumukhIthI uttara bAjue sevAdAsanI dhamaOf Girnai) che. ahIM be be AnAmAM vAMsanI lAkaDIo bhADe zALA che. paracaTTIthI nIce utaratAM uttara bAju zeSAvana, bharatavana maLe che, je pAchA AvatAM parata karavAnI hoya che. lAkaDIne Teke ane hanumAnadhArA javAya che. jaTAzaMkaranI dharmazALAthI dakSiNa caDhAve saraLa bane che. prathama lAMbA pahoLAM pagathiyAMne lagabhaga eka bAju nIce utaratA sAtapuDA javAya che. giranAranI eka Traka upara mAilane caDhAva che. e pachI rAdhA DerI bAda jamaNI bAja vaLAMka dAtAranA pIranuM sthAna che. moTA dAtAra tarIke oLakhAtA A Ave che. have caDhAva sIdhA tathA pagathiyAM nAnAM ane sAMkaDAM sthAnanuM darzana karavA kurogIo sArA thavAnI bhAvanAthI Ave che. tathA khINu bAju dIvAla zarU thAya che. sarva prathama mALI paraba tathA Ama giranAra jaina, hindu ane murilamanuM moTuM yAtrAdhAma banI zrIrAmamaMdira Ave che. ahIM AvatAM thAkane anubhava thAya che. rahela che. UMcAIne lIdhe pavanamAM ThaMDaka anubhavAya che. zrI rAma maMdiramAM zatru jaya-pAlitANA pAsene zatruMjaya pahADa, 1977 sudara murtio che. gurudattAtreyanuM nAnuM maMdira Ave che. ahIMthI phITanI UMcAI dharAvanAro, jainonuM prasiddha tIrthadhAma che. A caDAva vikaTa bane che pagathiyAM barAbara che, paraMtu jayAre nIce dharmagirI zatruMjaya para jenoe maMdira-nagarI banAvI dIdhI che. khINuM tathA upara pattharonA khaDako sAme najara jAya tyAre bIka atrenI ceTI upara 863 jeTalA maMdiro hAramALAmAM zobhe che. lAge che. eka bIjAnA AdhAre aTakI rahelA zilA-patya ane zilpa-sthApatyanI kalA-kArIgirI uparAMta naisargika saudaryathI zobhatuM emanI phoTo bhayAvaha che. ahIM vAMdarAo nirbhaya rUpe kUdatAMThetAM A dhArmika-pavitra sthAna svargapurI samAna che. giranAranI jema jovA maLe che. ApaNuM pUrvajo A paNa karatAM ochAM bIkaNa hatA ahIM paNa caDhavA mATe pagathiyAno mArga che. kahevAya che ke ahIMnA evo ramujI khyAla saheja Ave ! DAbI bAju vaLAMka Ave che. 11 mI sadInA maMdirone Akramakoe 14mI-15mI sadImAM nAza have UMcAI bahu ja hovAthI keTalAka lokone cakkara AvavA lAge karyo. vartamAna maMdirano moTo bhAga 16 mI sadIne che. hinduche. UMce pattharanAM gokhamAM beThelAM gIdha (kabUtara jevA nAnAM onA cAradhAma (dvArakA, badrIkedAra, jagannAthapurI ane setubaMdha kadanAM ) najare paDe che. varasAdamAM pANI tathA pavananA mArAthI rAmezvarama) nI jema ja jenenAM pAMca zikhare ( giranAra, abu, pathamAM kAtara paDI jAya che, jemAM pakSIo nivAsa kare che. tAraMgA, sametazikhara bihAramAM ane zatruMjaya ) paikInuM pAlitANA - thAnagI vikAsanuM Jain Education Intemational
Page #784
--------------------------------------------------------------------------
________________ 84 amAruM navuM khAla ane ganinArA kiramALA [10pu.nA seTa] ApaNI ekakathAo [puranA seTa ] DA. surASTrakathAmALA [pu,nA se] vizvanA vijJAnIo [pu.ne seTa] kSIra thAvalI [6pu.nA seTa] vitta nakathA [gujarAta rAjyanuM nAbhIpu, parIkathA ramUjakathA [zuM. rAjyanuM InAmI puratA ] zrImad bhAgavata saMta caritramALA [7 pu ne seTa ] jJAnavijJAna mALA | bAra pu.nA seTa ] parIkathAmALA bAda punA seTa ] rAmAyaNakathA | pu.nA seTa | mahAbhAratakathA [zata pu.nA seTa] rIyAbALA (4- punA seTa] vIra jagadeva samakathAmALA deza pu.nA seTa | bALavikAsamALA [bhAra pu.nA seTa sarakRta sAhityamALA bAra pute seTa] vIrAMganAnI thAe [dasa pu nA seTa ] jJAnavikAsakathAbALA [ punA seTI kA ane mApu nA seTa ] khiyAM phusakI [zA puno zeTha ) AnaMdakathAmALA [10 pu.ne seTa] zubhecchA pAThave che kizora sAhitya pannAlAla paTela 20-00 zrI vAMkAnera kAmadAra saha, ma, lI. makhuzAla majamuddAra 11-.. dinubhAI joSI 16-00 dhIrajalAla gajajara 18-00 12-00 13 ] 2. zA. nAyaka 2. sA. nAyaka ramaNallAla sAnI 750 dinubhAI joSI 8 25 jeThAlAla trivedI 11-49 ratilAla sAM. nAyaka ratibAga ma. nAyaka 1-00 00 dinubhAI joSI 6 - 3<< dinubhAI kolI 10 pa tA. peA maDAlana 80 - 00 tA. 1. aDAlajA 4-00 tA. pe. aDAlA 15-00 zrIkAnta trivedI 6-00 vividha lekhako 18-* tA. pA. aDAlajA 18-25 dhIrajalAla gajjara }-00 jIvarAma joSI 13-10 jIvarAma joSI 25-00 ratilAla sA. nAyaka 20-00 hiMmatalAla paTela hiM matalAla paTela 370 dhIrajalAla gujara 8-71 zivam suMdaram 15-2 5 3-00 adbhuta nagara mArAja ane rUstama ApaNA bAraiyA [pu nA seTa ] buddhicAtuMyamALA [ 8 pune seTa ] bIrabala vinedamALA [ pu. 4] bhInna vinA caMdrakAnta mIna (100 caMdrakAnta mIna 9000 zivam suMdaram 15-0$ mithilAnA khIrabala 1-ra zrI lakSmI pustaka bhaMDAra : gAMdhImArga, amadAvAda-1 zubhecchA pAThave che 900 zrI dIlIpa enDa kuAM. mArI kAna naM. 283-3 mu. vAMkAnera ( tAlukA-mAM Atara ) ( jillA-rAjATa ) noMdhaNI jaMga : sthApanA tArIkha : 8-10-56 : 230690-00 a. 2. 127-2231 zera bhaDALa sabhya saMkhyA : 985 anAmata krUDa 1956-00 kheDUta : anya phaMDa : 17530-16 bInakheDUta : jIvAzA maheAbata zA. manajIbhA che. dhADIyA sabhyo maMtrI pramukha -: nya. kamiTinA sabhyo : zrI manajIbhaI gAviMdabhAi parADiyA--pramukha zrI DAyAlAla mAvajIbhAI mAjaDiyA--upapramukha zrI gIrajayAza kara jagajIvana rAvaLa---mAnad maMtrI H rAmasIMga dAnasIga vAdhelA, rUpasaMga angyu, becara dharI, somAbhAra khecarabhAI, vastumAM macchumA jhAlA, tamAla kaNa kara ziAla dAmanA, kezavajI vasarAma. prati. kAmadAra maMDaLa : jIsaLazA ema. mAMDaNa prati. rAya ji. saha. ve. : DA. e. ke. pIrajAdA. zubhecchA pAve che zrI gheTI sevA sahakArI maMDaLI lI peTI muM. ( tAlukA : pAlItANA ) [ bu gujarAtanI asmitA : 13190-00 sthApanA tArIkha : 20-9-61 koya bALa anAmata krUDa anya k : 7752-21 : 00-0.h{ bAlArA kara. mULazaMkara trivedI maMtrI --: vya. kamiTinA zrI javerabAI tenabhAI devarAja ( jivo : bhAvanagara ) noMdhaNI nagara H cha 8 sabhya saMkhyA : 209 kheDUta : 199 bInakheDUta . 10 nAraNabhAI kAmajIbhAI pramukha sabhyA : zrI rATha mAMDaNabhAI rAjAbhAI zrI garA zrI pAnama gAMDAbhAI mahetA pAMcAbhAI
Page #785
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha sAMskRtika granya ] paNa jene mATe mekSadAyaka, mukhya ane mahAna dhAma che. giranAra prAcIna ane prasiddha jegiDAnI guphAo che. je vizALa ane kudaratI mAMnA dAtAranI jema ja zatruMjaya para paNa muslima aMgAra pIra ja che. ekamAMthI bIjImAM thatAM thatAM chelI guphA sudhI javAya che. pratiSThita che, je vAMjhIAne pAraNuM baMdhAve che. AbU hoya ke cera ane vyAdhano ahIM bhAre bhaya rahe che. A jegiDAonI guphApAvAgaDha heya utta'ga girizikharomAM paNa jyAM jyAM hindu-jaina onI pazcime nIce ghATImAM tAraMgA mAtAnuM maMdira che. atre pANInuM devasthAna che tyAM musilama pIra paNa pahoMcyA ja che. hindu-musli- suMdara-mIThuM jharaNuM, gIca jhADI tathA siMhanI beDo ramaNIya tathA menI mAphaka A devatAo laDI nathI bharatA e sAruM che ! romaharSaka dazya khaDuM kare che. mahesANA jIllAmAM Avela A rayAne sihora-bhAvanagarathI saLeka mAIla para Avela sihora javA mATe tAraMgA sTezana sudhI relayAtrA sulabha che. varSARtumAM girigAdamAM zobhatuM eka suMdara nAnakaDuM gAmaDuM che. aneka dRSTie tAraMgAnuM sauMdarya khIlI UThe che. viziSTa A grAmanI UMcI TekarI parathI zetruMjayanA zikhare dekhAya bAlArAma-gujarAtanA kAzmIra samuM bAlArAma, parvatIya tathA che. pazcima dizAmAM zetruMjI nadI para baMdha paNa UMcAI uparathI vana-upavanathI naisargika sauMdaryayukta, eka ati ramaNIya vihAra sthaLa dekhA de che. atrenA siddharAja solaMkIne prAcIna brahmakuMDa, sihArI che. A eka Izvara pradata marama sthAna che. Abu thI A bAju mAtAnuM maMdira tathA pArzvanAthanuM jaina tIrthasthAna prakhyAta che. je citrAsaNa sTezanathI lagabhaga be mAIla dUra bAlArAma nadInA kinAre lAke pAlitANuM nathI pahoMcI zakatA te atrenA derAsaranAM darzana Avela A sthAna cAre bAjuthI parvatamALAo tathA gIca jhADIthI karIne kRtArtha thAya che. sirImAtAnAM maMdiranI TocathI pAlitANA, gherAyeluM ane nadInA pravAhathI cetana-auMdaryaratuM eka virala sthaLa amaragaDha, bhAvanagara ane dUra dUranA do nihALavAne hA maLe che. pUrvabAjuthI sapakAra gatie parvatanA padaprakSAlana karatI AvatI che. 1857nA baLavAnA svAtaMtrya sainike e atre zaraNa lIdhuM hatuM bAlArAma nadInA kAMThe bAlArAma mahAdevanuM A tIrthasthAna che. ema paNa kahevAya che. trAMbAnA vAsaNa, tamAkune vyApAra ane ApaNA lagabhaga badhA ja tIrthasthAno parvata, nadIo, jaMgale ke cInI mATInAM udyoga mATe paNa A sthaLa khyAtanAma che. atrethI sAgarataTa upara ja AvelA che. naisargikasthAnamAM svAbhAvika jathoDe dUra senagaDha-amaragaDhamAM kSayaroganuM moTuM ane adyatana davA- zAMti ane sukha anubhavAya che. bAlArAmamAM bAlA hanumAnanuM khAnuM che, A hospiTala, tyAMnuM pANI ane AbohavA ullekhanIya che. maMdira paNa che. mahAdeva, hanumAna ane nadI traNeyanuM nAma "bAlA" tAladhvajagiri-zetruMjayanI TUMka kahevAtA A nAnakaDA parvatanuM che che ane tethI sthaLanuM bAlArAma nAma sArthaka ja che. prAkRtika sauMdarya darzanIya che. khAsa karIne ahIMnI guphAo, taLAjAnadI zivAlayanI sAme pAke ghATa ane nAnuM baMdha che. pazcima bAju ane tenuM raLiyAmaNumahaka dazya ane AkarSaka che, A jaina nadIne vaLAMka sAme pAlanapuranA navAbane manehara mahela paNa zobhAmAM tIrtha tarIke paMkAya che. ane vaiSNava bhakta narasiha mahetAna janma- abhivRddhi karanAra che. pAse ja eka sAMIbAbAnI kuTira paNa che. sthAna kahevAya che. bAlArAmathI eka mAIla dUra nadI kinAre dhAramAtAnuM sthAna paNa tAraMgA hilasa-jainenAM pAMca zikharo paikInuM A eka darzanIya che. A sthaLathI bhAileka dUra kecaDIne vanachita parvata che pavitra giridhAma che. 12mI sadInA somanAtha ane gumalInA maMdire jemAM muni mahArAjanI eka prAkRtika pASANa guphA paNa che. bAlAjevuM mULa maMdira kumArapALa dvArA 12mI sadImAM ja baMdhAvAyuM hatuM. paraMtu rAmathI eka mAIla uttarapUrvamAM cAmuMDA mAtAnuM maMdira paNa che. Amakee tene toDI nAkhatAM 16mI sadImAM navanirmita thayeluM. "tAM aDIthI eka mAIla AgaLa jatAM navAba dvArA nirmita eka ati bara tathA digabara bane pAMkhanA maMdira pAse pAse sthita che. tAM suMdara tathA vizALa gaMgA sAgara' sarovara paNa che. gIca jaMgala, parvata, baramaMdira batrIza mALanuM atibhavya che to digabara madiramAM eka ma, nadI, sarovara ane dhATInI khINone lIdhe ahI zera-vyAdhrAdi hiMsaka maramarane suMdara staMbha ane tenA upara chatrI jevuM zikhara ane tenA prANIo paNa prasaratA hoya che. mA nIce bhagavAnanI nagna mUrti darzanIya che. A maMdire potAnI bhavyatA baraDo-baraDA DuMgara ghumalo pahADa UMce ane aitihAsika tathA zilpa, sthApatyanI kalAkArIgirInA umadA namUnArUpa che. jaina daherA. mahattva dharAvanArA che, tyAMnA keTa, kille ane devaLa darzanIya che. sara uparAMta suMdara sagavaDavALI dharmazALAo paNa che. jaina maMdiranI .sa. 1859-6 mAM vAgheranI sAmenA ahIM thayelA dhIMgANAmAM jamaNI bAju keTa-zilA nAmaka eka uttuMga parvata zikhara che. karnala henaranI briTizaja gayelI ane dArUgoLAnI ramajhaTa uDI hatI. zilAonI phoTomAM thaIne zikhara para javAya che. TUka parathI dUra dhumalI-zahera dhumalInI jAhojalAlI maitrakakALamAM pUtAe dUranA suMdara dazyo bhAsamAna thAya che. sAbaramatIne vizALa paTa pravezI hatI. jeThavAoe tene kabaje lagabhaga 10mI sadImAM lIdhe paNa UMcAI uparathI ramaNIya lAge che. A maMdiranI sAme mokSa hatA. teoe 12mI sadImAM navalakhA maMdira baMdhAvyuM, jenuM zilpazilAnIkarI vidyamAna che. A mokSanI bArI giranAranI gorakha sthApatya avalokanIya che. jeThavAonI A samRddha rAjadhAnInA bhagnAvaTekarI vALI mekSa-bArI jevI ja che. A bArImAMthI sUryAstanuM dazya ze Aje bhUtakALanI bhavyatAnuM bhAna karAve che. baraDAnI vAdheranihALavuM ajaba AnaMda ApanAruM hoya che. maMdiranI bahAra mera jAti Aje paNa baraDAnI zobhA samAna che. amarApurI (1) dharmazALAnI sAme pANIne eka kuMDa che jenI pAsethI pasAra thatI ane bilezvara baraDAnuM eka prAcIna tIrthasthAna che. maMdiranuM zi95 pagadaMDI siddhazilA para pahoMce che. nAnI-moTI guphAo pAra kAragirIne suMdara namUno che. baraDAnI badhI ja bAjuomAM devAlayo karIne siddha-zilAnA zikhara para javAya che. A TrakanI pazcime ane tIrthasthAne patharAyelA che. baraDAne A Akho vistAra mane Jain Education Intemational
Page #786
--------------------------------------------------------------------------
________________ [[ buhada gujarAtanI aritA tapavana jevo lAgyo maMdira tathA vAtAvaraNa jotAM spaSTa thAya che. rAmaLAjI (vagadAdhara) :- dhorI mArga para hovAthI ke prAcInakALamAM A baraDAvana paNa giranAranA bharatavana ane zeSA- hararoja meLA jevuM ja dazya rahe che. dIpAvalI pachI kArataka suda vananI jema puNyapavitra tapovana (tapa-bhUmi) rahyuM haze. sana 15 para moTo meLo bharAya che je vada 11 sudhI rahe che. gujarAta kaMsArInuM paMcADI maMdira (8mI sadI) prAcIna zilpanuM pratIka che. tathA AsapAsanA pradezathI lokaToLA ubharAya che. lagabhaga eka - iDara-gujarAta ane rAjasthAnanA lokasAhityamAM IDaragaDhano mahInA sudhI meLAno raMga cAlu rahe che. gujarAtanA meTAmAM moTA mahAmUle ullekha che - ame IDariyo gaDha jItyA re' UMcA UMcA meLAomAMne A eka hoya che. AdivAsI tathA bIla prajA mATe IDaragaDhanAM Du garA he che, nIyA nIcA paNiyArInA ghATa. 'pATaNanI te A meLo vArSika tahevAra ja hoya che. bhIla prajA raMgaberaMgI parI sAthe prema baMdhAya che, paraMtu praNaya-pariNayamAM muzkelI che, kapaDA paridhAna karI, dAgIna kAraNa ke vace IDaragaDhanA UMcA DuMgara AvelA che. kharekhara Aje che. koI pAvA vagADe che, koI gIta gAya che to koI pitAnI paNuM IDarane IlAke jovA jevo che. kahyuM che ke AMkho vaDe zikAranI zodha calAve che. A lekameLAne huM yuvAIDare 5 caratnAni bhRgu brahmA gadAdhara meLo kahuM chuM. utsAhI ane rasiyA leko A meLAmAM AvavAnAM ja ! kharIda-vecANa mATe AvanArA lokone bAda karatAM bAkInA caturtha karNanAtha% paMcamuM bhuvanezvaraH" meja mANavA AvanArA yuvaka-yuvatio hoya che. A meLAnI bhuvanezvara ane gadAdhara (zAmaLAjI) pAse to have Dema baMdhAI gayA che nadIo sarovaramAM palaTAI gaI che. naisargika sarakhAmaNI huM saurASTramAM mAdhavapuranA meLA sAthe aMkuM chuM. sauMdaryamAM vadhAro thayo che. bhiloDAthI bhavanAtha jatAM lIluDI dharatIne tyAMnI merANI ane atrenI bhalayuvatI bane A meLAonuM kendra banatI hoya che. mAdhavapuramAM Ayara, kaNabI, kAThI Adi Ave che patharAyele pAlava lahera leto hoya che tyAre jonAranA manamAM ema zAmaLAjImAM paNa ThAkara', rAjapUta tathA anya AdivAsI AnaMdanA odha uchaLe che. zeraDInA khetaramAM sAMThA jevI suMdarIne Ave che zAmaLAjI have to gujarAtanuM viziSTa sthAna banavA chaNake ka zaNagAra ane vAMkaDI mUche vaTa caDha vatA phUTaDo juvAna 5 myuM che. devanI morInA khodakAma pachI purAtattvanI daSTie te kheDUta, duho lalakArI ramaNInA hRdayane rasataraboLa karato mahattvanuM sthAna banI cUkayuM che. have devanI morI mezvobaMdha jaLAjovA maLe che tyAre bhavanAtha tarapha jatAM bhaktanAM manamAM zayanA udaramAM samAvistha che paraMtu zyAmasarevaranA A baMdha parathI paNu raMga-taraMga jAgI uThe che ane kheDUta-yugalanI te paNa manamAM khINa, parvatAvali, lokameLe ane bhagavAna gadAdharanuM bhavya zilpatAla milAve che samRddha maMdira avarNanIya dazya ubhuM kare che. lAkho rUpiyA kharca "hAla kaTorI hAla re, ramajaNiyuM re paMjaNiyuM vAge ! karIne maphatalAla zeThe A maMdirano je jarNoddhAra karAvyo che te zAmaLAjIne meLe re, ramajaNiyuM re paMjaNiyuM vAge ! !" pachI te tenA rUpamAM nikhAra jovA maLe che. sauMdaryabodhanI daSTie IdrAsI nadI para bAMkaDI Demane lIdhe have to bhavanAthane tathA zipa-sthApatyanI najare lAkhAne kharca vyartha nahi kahevAya! cArekora pANI laherA le che. sarakAra pAke rasto bAMdhavA vicAre bhagavAnane to bhAvanAnI ja jarUra hoya che paraMtu lekanajarane badhuM che. zivarAtrinA samaye ane meLo bharAya che. gADA bharIbharIne ja khape ! zAmaLAjanI sAme cheDe dUra navajApIra, sIgaDAvALuM zeraDInA sAMTha vecAvA Ave che. dukAnonI katAra lAge che. dhakkA taLAva, bhagnAvazeSa sUryamaMdira tathA anya prAcIna maMdirone A khAvA-khavarAvavAnI medanImAM majA paDe che. yauvanaghelA yuvaka-yuvatio vistAra prAkRtika sauMdaryanI sAthe dhArmika-AdhyAtmika bhAvanAne meLAmAM mukta mane meMkaLA thaIne mahAle che. ToLe vaLelI Adi- pioSanAra banI rahe che. saMdhyA samaye to atre zItala-maMda samIvAsI yuvatIo gAya che- ramAM svargIya zAMti anubhavAya che. baMdhamAMthI pANI vahevaDAvatI bAjariye lera lAgI re jo naranuM bAjariyuM ! kalakala karatI saritA, vanarAjithI zobhatI parvatamALAo, gaganamAM kharekhara meLAmAM jobanane raMga jAme che ane bAjariye lera uDatI zAmaLAjInA zikhara paranI dharmadhvajA tathA baMdhanI zobhA lAge che ! bhavanAthanA darzana ane meLAne raMga beu maLIne zeraDInI badhuM maLIne dharatI para svarganuM sarvapna sAkAra kare che ! bhArI ne pikharajInI jAtrA jevuM eka paMtha do kAja thAya che. karNanAthanuM nAnakaDuM paraMtu raLiyAmaNuM vAtAvaraNamAM, girije ke meLAmAM ghaNanA ghara vase che ane ghaNanA ghara tUTe paNa che. caraNamAM AveluM, IDaranI bAjumAM sthita suMdara devasthAna che. mahAkuMvArI paraNe che ane paraNetara navuM nAtaruM karI nAkhe che. ube devanA liMga nIce jaLano kuMDa che. pANI upara A maMdira che ema mUkIne (patine) bIjAne laI uDe che ! ' kahI zakAya ! jaLa mIThuM madhura ane zItaLa ! keTalIka zilpa kAtara- bhavanAthanuM maMdira bahu bhavya nathI paNa ziva-zaktinuM caraNA- kAmavALI mUti e paNa che. saMdhyA samaye iDaragaDhanA pazcimI mRta-pAna tathA kezara caMdananA tilakathI pavitra-zAMtine anubhava DhoLAva para, mA maMdira parathI, dUra sudUranA nAnA gAmaDAnAM dharo, thAya che. dUra dUra baMdha dekhAya che-DuMgaronI hAramALAnI vacce bhavya khetaromAM pharatAM nara-nArIo tathA AkhA vizALa vistAranuM dazya bhagavAna bhavanAtha sadIothI AsthAnuM kendra banelA che. atreno ramaNIya bane che. varSARtumAM ahIMnuM sauMdarya apUrva hoya che. avanakuMDa darzanIya che. jemAM snAna karavAthI badhA ja pApa dhovAI AjubAjunI prajA zivarAtrI prasaMge atre Ave che tyAre meLAnI jAya che e lekazraddhA che. kaTha jAme che. lekajIvananA pacaraMgIrUpane jojo DuMgara paNa DoktA Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #787
--------------------------------------------------------------------------
________________ AMtrakRti saba anya 1 lAge che. sahara gAmathI DuMgarAnI kaLa vaLIne eka kalAkamAM bhavAya che. bAkI to tuM dUra paDe . karyuM nAthathI dUra dakSiNuM bAjue gAMdhInA guru rAjagaDhanA bhAgama evA jevA che tenuM vAtAvara aba suMdara haiM 1 zAMti ane sthAnanI anubhUti khaDI che AvanArane thayA vagara rahe ja nahI. thI jaina tISa hAvAthI ja jaina dharmazALA paNa che. IDaragaDha upara raNamalanI cerI, jaina maMdira, navagajApIra, zivamara, paMcamukhI mahAdeva, vaiNI jasarAjanA kuDa, keTalIka muddAo, tathA UMcI TAMcavALA parvata zikharA vagere ramaNIya AlhAdaka che. pIrANInu mALiyu to DigaDhanA tAja che. ahI bhAvyA pachI sanA kahevAI jAya che. bAra banA rahe ke bhArata kI subhada thI. ane- ina mahaleAMme dauDI haeNAgI, kabhI javAnI haTTIkaTTI !! rANI kema zI harI kAra cAra putra ekAkI vana -ne yauvananA mAra kema karIne sahana karyo haze? virahiNInAM AMsu kAze. pIMchA karo ! viSetramAM rASTranA kALA bhamara-juvAna vA rUpAnA tAra jevA kALA banIne zanuM ane ApoApa kharI paDyA haze ! rAjAnI kruratA ane rANInI haTha! rA, vA ne vidA ! bhatu pUvuM emanuM! mAM praveza karatAM ja sthAne rUpa moTA bAjI- kheDavAthI mArA bhAi nyAya che lAge che. gUMdara jatAM tripoliyA-dharAdhara (pustakAlaya)nI nIce A sthaLa dAtA ambAjI paNa kahevAya che. sAme gabbaranA gAkha zAkabhAjIvALI suMdarariyA dekhAya. phUla lyeA, gajarA yA, lIMbu laI DuMgaranI ceArI upara che jyAMthI rAtre baLatA dhRta-dIpa A bAjA, kaMkADA ne kArelAM teA mArA ja sArA che, AvA e... mAtAethI joI zakAya che. madira UMcAi upara che. bhaktonI e... bicArI zu' kahevu tenI vimAsaNamAM e... e... karatI bhIDa hoya che. pAna tathA gujarAtabharamAMthI leAkAnI Da jAme rahI jAya che. ane marada mUchALA mUchamAM malakAtA khissA khALatA che. lagna pachI yugalo aMbAjInA AzirvAda meLavavA Ave ja. khasI jAya che. sAMkaDA bajAranI sAMkaDI zerIe, paNa IDaranI sa MdhyA samayanI AratIne ajaba mahinA che. AMkha tathA cAMllAnA gaNIo ghaNI ghaNI raMgabharI kAya che. ramakaDAM, mIThAI, pharasANlR tathA sthaLe asalI dvArA-meAtI tathA kAna, nAka, gaLA, hAca vagerenA vekyU vagere te IDaranA ja vakhaNAya ! Ikara jaitAnuM tIthadhAma che. bhASA manI tathA tejathI maLanArUpaddhikare che. hI Akhira natha. kiMga gara bannenA devAyA che. kiMDarathI ja hulaDa jaina purI-pI paisA paDAvavAnA parAkramA kare che te somana che. vANiyA vAgaDamAM ( Tu 'garapura- vAMsavADAnA pradeza ) vasyA te sadIo purANI bhAta che. prAcInatama kALamAM te. atre bIla nitilaka rAjya hatuM. rAjapUta rAjya te sekA vadhu pachI thayu. puSTimAga maMdira paNa kSetre che. zivAlapA nA ve ghaNAM jUnAM tathA prasiddha che ja. DuMgaranI taLeTImAM maLela pAse khAya darzanIya che. rAmala paNa bhAgavI viziSTatA dharAve che. DuMgaranI bhAnamAM Avela zaidya nivAsa mahela ghaNA ja vizALa tathA suMdara che, paraMtu Aje te bhUtiyA mahelanI mAphaka ujjaDa verAna pakSo che, bhRgu Azrama- IDarathI kheDabrahmA jatAM jamaNA hAtha para TekarIonI hAramALA tathA nadInA paTa pAse bhRguRSine Azrama che. samAdhi tathA dhUNI che Aje sthAna bahu AkarSaka nathI paraMtu vAtAvaraNa suMdara che. ane prAcIna sa MskRtinuM pratIka hovAthI mAhAmya vadhu che. pAse ja lakSmInuM maMdira che, khUTI havAmAM sthAna zAbhatu che. nadI sapATa che paraMtu bhImA, haraNAva ane kausabI nadI AnA triveNI sa'gama thatA hovAthI dhArmika STie mahattvapUrNa che, ghaNuM, bhakta dAnavio saMgamamAM naryuMdhyAdi kriyA nayA nAnardiyI pavitratA ane dhanyatA anubhave che. A tIrthanuM mAhAtmya prabhAsapATaNA saMgama je ja, A kSetramAM, manAya che. prAcInakALanI 803 A tapAbhUmi che. nadI upara sArA lAMbA pUtra che. gAma khAjue bIjo kalAka mA bApela che. gAma vacce bAvela brahmAjInu maMdira kharekhara jALa ane darzanIya che. brahmAjInI mUrti nA diya kakSAnI kahIe evI . bhAvinI sAme moTI vAva ( kuDa ) che, bhAratamAM brahmAnI bhAvI mUrtio jAte ja tevA mArI kheDa brahmA nAma parathI joI zakAya che ke AkhA vistAra bhRgu tathA brahmAjInA nAma sAthe saMbaMdhita che. kheDanA AkhA ilAkA yajJa ane japa-tapanI bhUmi rahI che. Uttara dizAmAM bhaMbAmAtAnu` maMdira tathA kuMDa ane dhama zALAo che. A nAnA bALanA athavA kheDa sAinA nAmathI prasiddha daivInA nArthe nisra ane gADA Ave che. mAtAjInI mUrti atisuMdara hamaNAM khelaze evI lAge che. akhaMDa dhRta-jayAta jalatI rahe che. siMhanI savArI upara devInu svapa kha lAge che. sanA-cAMdI hIrA-motI vagerethI zAme che. daravAjAnA kamADa cAMdIthI jaDela che. madira nAnu paraMtu dhAI ka bhAvanAne zradhe vivekanA tathA zAMti kare che. bAjumAja vistAra , navarAtrimAM Aso suda 1thI 15 sudhI moTA utsava thAya che. kheDa nA darzanIya sthaLa che. paRtu hinduonA badhA ja dhArmika sthaLoe A aniSTatA kyApA hai ja, A pradezanA paMcAyata dvArA levAtA yAtridhA paNa bahu che je aMge pattapradhAna sudhI lakhavA chatAM badhu barAna rahyuM che. gabbaranA gokha mAIla jevo dUra che. ane huMgara caDhavo sahelo nathI. padma yuvAna bhAga mAM par poMce che. bAdanI AsapAsanA vistAra kudaratI ramaNIya ane prAkRtika saudaryathI sabhara che. cAmAsAmAM bartonI bhIDa kaTa ochI haeNya che paraMtu saurya mAM vRddhei thAya che. lIlotarIthI Du MgarALa dharatInuM yauvana khIlI uThe che. navarAtrI tA unALAnA divaseAmAM janapravAhu bahu umaTe che. tyAMthI Aththu najadIka che eTale sahelANIo-yAtrIe jatAM-AvatAM aMbAjInA lAbha hu tevo cUkatA nathI. gujarAta tathA rAjAnanA saradA manI bahu dUra rahetI nathI eTale A sthaLa banne pradeza mATenuM AkarSaNa kendra che. kuMbhAriyAnA prasiddha zilpa sthApatyathI samRddha madirA abAjI pAse ja che. tethI jaina bhakto uparAMta kalApremIo UmaTe che. khethI AvanAra bhikta baMbAi-bAbunI sAthe ja kuMbhAriyAdanA naisargika tathA mAnavakathAnI kuzaLa kArIgarInA darzana-jAma kare ja
Page #788
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bulaMda gujarAtanI asmitA Teliphona Teliphona phekaTarI : 5179ra ophisa : 322398 anaMta silka inDasTrIjha pa3, chIpI cAla, muMbaI-ra - phekaTarI - kalInA roDa, kurlA, bI. ema. ke. InDasTrIjha kampAunDa, muMbaI-70 Jain Education Intemational
Page #789
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdala manya ] che. teramI sadImAM vimalazA dvArA nirmita A jaina maMdiromAM masjida banAvI dIdhI. Aje paNa A masjida mojUda che. praveza AbunA delavADAnA maMdirone Takakara mAre evuM ketara kaMDArAela che. karatA avazeDarUpa be-traNa derIo, maMDapanA staMbha ane kalAkRtio A viSe ghaNA graMthamAM vivecana che tethI huM vistAra nahIM vadhAratA najare paDe che. zivajI 1 atihAsika maMdiranA bhavya avazeSamAM eTaluM ja kahIza ke bhAratIya zilpakalAnuM ane zreSThatama jaina zi95- Aje tenA pravezadvAra (taraNa dvAra )nI kataraNI kALathI kathanI sthApatyanuM asala svarUpa gujarAtanI dharatInA A sthaLe Aje mejUda kahetI jIvaMta che. siddharAja jayasiMha dvArA baMdhAyela rUdramALanI che jaina maMdira, taraNuThAra, staMbha, dhummaTa tathA chatamAM jhummara kamAna je kuMDavAvanI pUrva dizAmAM sthita che. tenuM varNana najare zebhA-ketarakAma, mUrtio vageremAM jANe saMgamaramara-ArasapahANane jonAra paNa kahI zake nahIM. solaMkI yuganI zilpa-sthApatya kalAne gAMThavALAne goThavaNa karI che ema lAge che. rasadarza zipIoe vikAsa bahu ja thayo ane kaccha-kAThIyAvADa tathA saurASTra-gujarAtathI pitAnI kalpanA, saMdaryabhAvanA (Aesthetic sensetathA kasabane mAMDIne mevADa-molavA tathA vAgaDa (rAjasthAna) vageremAM enA zipamAM mUrtarUpa ApyuM che. je loko AbunA delavADAnA jaina maMdire avazeSo Aje paNa upalabdha che. AMtarasubA pAse nadInA kinAre na joI zake te kuMbhAriyAnA A jaina madirAthI saMtoSa anubhavI sadevaMta sAvaliMgAnA maMdironA jyAM avazeSa AvelA che tyAM zake che. A joyA pachI UNapa nahIM ja rahe jaina le ke pAlItANA, maMdiranA avazeSa rUpe eka kamAna che je ke rUdramALanI kamAna jevI giranAra, tAraMgA, Abu tathA kuMbhAriyAjInA derAsare baMdhAvyA temAM ja salAmata nathI paNa e ja zilpane namane che DuMgarapura tathA dhArmika bhAvanA ja mukhya hatI paraMtu ApaNA dezanA kalAkAra vAMsavADAnA vAgaDamAM ghaNI jagyAe ane khAsa karIne apUNAkArIgaroe potAnI kalAdvArA A maMdirane mAnavIya puruSArtha, talavADA tathA galiyAkaTamAM A ja prakAranuM sthApatya vikasyuM hatuM. mAnavIya bhAvanA ane mAnavIya rasasRSTinA pratIka banAvI dIdhAM che. AkhA gujarAtamAM AvI kamAna baMdhAI paNa Akramakene hAtha A zilpa-sthApa ya joIne dAda dIdhA vagara rahI zakAya ja nahIM. lagabhaga badhI ja nAza pAmI ane Aje to kayAMka avazeSa ja bhAratIya sabhyatA-saMskRtinA gauravanA A maMdira tathA zilpo jovA maLe che je tenI kotaraNI, kAragirInuM pratIka pUruM pADe che. pratIka che. - kuMbhAriyA, AbUdelavADA, pAlitANA, tAraMgA, giranAra vagere uttara gujarAtamAM amuka sthaLoe jaina prajAnI vastI ghaNI maMdiromAM je zi95-kauzalya jovA maLe che tevuM ja A namUnAo hatI. vyApAra tathA vyAjavaTAmAM kuzaLa A vaNike dhArmika paNa paNuM Ape che. kAza A rUdramahAlaya akhaMDa AbAda rahyo hota to dhaNuM. temanI gharmabhAvanAe kaLAne janma ane poSaNa ApyuM ema saMbhAvanAe te ja ane pega " e seMkaDo tAjamahAlane mahAta na karyA hota ? ahIM biMdu sarovara huM kahI zakuM chuM. bIjI tamAma prajAonI sarakhAmaNImAM paisAdAra paNuM prasiddha darzanIya sthAna che. hovAne lIdhe jaina loko moTA devaLo baMdhAvI zakyA jemAM zilpa- pATaNa- pATaNanI prabhutA mATe te ApaNe zrI ka. mA. kasabIo potAnI kaLA pragaTa karI amara banI gayA. munazInuM zaraNu zodhavuM ja rahyuM. zrI munazIe potAnI aitihAsika mahesANA-vi saM. bAramA-teramA saikAmAM mahesAi cAva- navalakathAomAM gujarAtanA gauravazALI itihAsane vAcA ApI che, DAe A sthAna AbAda karyuM. ane jaina vastI vadhAre hovAthI pAtrone punarjanma Apyo che. pATaNanA paToLA, pATaNanI kASTa jaina derAsara banyA nava jaina derAsara ahIM Aje paNa che. temAM ketaraNI ane pATaNanagarInI prAcIna aitihAsika gauravagAthA Aje rIkAthI ane marijo paNa baMdhAvA lAgI. Aje hindu, muslima, paNa guja paNa gujarAtamAM viziSTa sthAna dharAve che. pATaNanuM sahastraliMga jaina sarvanAM suMdara devasthAno jovA jevAM che. cAmuMDA mAtAjI tathA taLAva paNa prasiddha che. sahastraliMga aitihAsika sthaLa che ane teravALI mAtAjInA maMdiro paNuM baMdhAyA. A mAtAjInI su dara tathA daza nAya che. derImAM mahesANAnA sthApanakALathI akhaMDa ghInI jyota jale che. vaDanagaranA toraNe suprasiddha che ja, A sthaLanuM itihAsa parAmAM aMbAjI mAtA pAse betera koThAnI vAva darzanIya che. Aje temaja purAtattvanI dRSTie ghaNuM mahatva raheluM che. vaDanagara, siddhapura ahIM khAsa dazanIya dUdhasAgara DerI che. ane pATaNa e uttara gujarAtanA aitihAsika darzanIya raLei che. | ddhipu :- siddhapura Aga itihAsa che je kadI bhUMsAyo mArA- TherAnuM sUryamaMdira jovAlAyaka che. zipamAM nathI ane bhUsAI zake tema nathI. ahIne etihAsika rUdramahAlaya dehasauMdaryanA darzana karavA hoya to moDherA sUrya maMdiramAM I-dranI (jene pAye 99mAM mULarAje nAkhyA hatA. ) gujarAtanA gaurava mUrtinA darzana karavA jarUrI bane che. kArIgaroe kamAla karI che samo che A ImAratane itihAsa paNa romAMcaka che. Akramakee ema kahevuM paDe che. adabhUta ketarakAma karyuM che. kAmanI bAra kI enA upara prahAro karyA paraMtu e jIvana pAmate ja rahyo. tenI AzcaryAbhibhUta banAvI de che. A sUryamaMdiranI kamAne paNa advitIya sthApanA pachInA dasa varSa pachI siddharAjanA zAsanakALamAM barba che, ane amAlanI kamAnane Takkara Ape evI che. AnuM kAraNuM raka nAmanA barbare tene teDavAnuM pApa-kRtya karyuM siddharAje 1194- eka ja siddhapuranuM rudramAla hoya ke vaDanagarane toraNa hoya, meDherAnuM 95mAM tene jIrNoddhAra karAvyuM. saM 1354-5mAM pharIthI alA- sUryamaMdira hoya ke bIjI e kALanI kamAne hAya, zilpa sthApatyanuM uddInanA saradAra alarUpAne tene nAza karyo paraMtu tene ghaNo khare eka ja " peTarna " hevAthI eka ja paddhatinI kAragirI sarvatra bhAga bacI javA pAmyo hato. saM. 1471mAM amadAvAda vasAvanAra jovA maLe che. A kamAne eka pachI eka ema taMbha para evI to ahamadazAhe tene saMpUrNa sarvanAza karI tenA pAchaLanA bhAgamAM zobhe che ke joIne dila khuza khuza thaI jAya che. ane kalApara Jain Education Intemational
Page #790
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ buhada gujarAtanI asmitA mahita thaIne mana vAha vAha pikArI uThe che. dhanya che gurjarabhUmi AMtarasubA-vIrezvarathI AMtarasubA gAma pAse Astika ke jenI dharatI para Aje paNa itihAsa, dharma, saMskRti, kaLA Azrama pAse ja nAnI nadI tIre sadevaMta sAvaLiMgAnA kahevAtA ane zilpanA abhUta pratIke upalabdha che. moDherAnA mArtaDa maMdiranA maMdire jovA maLe che. eka zivamaMdira uMcA TekarA para che. A caraNamAM jalakuMDa, jala sudhI javA mATenA pagathiyAM (sopAna ) zivAlayanI jagatInI laMbAI 116 phUTa, paheLAI 64 phUTa ane ane maMdiranA avazeSo uparAMta AsapAsanA khaMDera prAcIna zilpa UMcAI 14 phUTa che. pazcimAbhimukha A maMdira AgaLa tenA sthApatyanI bhavyatAnA pratIka che. mahesANA jIllAmAM Avela A paDathAra upara eka khaMDita paraMtu bhavya taraNuM kamAna rUbhALa, meDherAnA sUryamaMdiranI kamAne prAcInakALathI ja prasiddha che. sUya. vaDanagara maDherA ane ghumalInI kamAnonI yAda Ape che. mAruM maMtavya mUrti nathI paraMtu bIjI mUrtio jovA jevI che. Azare 1026- che ke eka ja perTana-paddhatinA lIdhe 100-200 varSonA gALAmAM 27 mAM bAMdhavAmAM Avela A sUryamaMdira prabhAsapATaNamAM Avela nirmita A judA judA sthaLonuM sthApatya eka ja yuganI (laMkI) sUryamaMdira (saM. 10 zataka) tathA talavADA (vAMsavADA-rAjasthAna ) sthApatyakalAnuM udAharaNa che. AgaLa huM lakhI ja gayo chuM ke 10mI thI nA sUrya maMdiranI yAda Ape ema che. 10-11 sadImAM sUryapUjA 15 sadInA gALAnA dhaNA maMdire, toraNa kamAne tathA mUtio paNa keTalI vyApaka hatI tenA A sUryamaMdire pratIka che. ziva-zakita samagra gujarAta tathA mevADa mALavA evaM rAjasthAna vAgeDa sudhI ane sUryanI pUjA samagra dezamAM vyApaka hatI tenA A udAharaNo che. patharAyela Aje paNa jovAmAM Ave che. A viSe gujarAta saMzodhana - mInaLa sarovara-vIramagAma pAse Avela mInaLa sarovara maMDalanI patrikAmAM huM tathA ke. kA. zAstrIjI varSo pUrve vistArathI aitihAsika che, A sarovaranA kinAre saharatramaMdira hatAM jenA lakhI cUkayA chIe. A zivamaMdira bhagnAvazeSa che paraMtu tene Aje te khaMDiyera mAtra daSTigata thAya che. garbhagRha salAmata che ane dvArazAkhA kharekhara ja advitIya zilpa| naLa -revara-vIramagAma najIka Avela A naLasarovara Aje vALI che. sAmenA TekarA upara paNa be maMdiro che. zikhara khaMDita vihArasthaLa banI cUkyuM che. ziyALAmAM leka AkarSaNanuM kendra che. che paraMtu garbhagRhanI dvArazAkha tema ja taMbhanA alaMkRta avazeSo A vizALa sarovaramAM vihAra karavA mATe dezavidezanA raMgaberaMgI AkarSaka tema ja pUrNavikasita ziH kalAnuM pramANa rajU kare che. pakSIo dUra sudUranI yAtrA karIne Ave che ane mAIle sudhI pANI eka maMdiranI laMbAI 24 phUTa ane pahoLAI 10 phUTanI che. tenuM tathA TApu upara patharAIne vicaraNa karatA killola kare che. pakSIonI zikhara 32 phUTanI UMcAI dharAve che. 11mI sadInA lAgatA A A raMgIna duniyA mAnavajAtane narati : ane AnaMda e ja maMdiranI aMdhAmAM bhadranI aMdara agni temaja zivanI mUrtio jIvanane mAne bodha Ape che. asaMkhya pakSIono A adabhata dekhAya che. DebarIjamAM paDela mayUrasavAra kArtikeya, ziva-pAva tI, suMdara meLo daza nIya hoya che. brahmA-sarasvatI, lakSmInArAyaNa tathA anya devadevIonI suMdara bahucarAjI-A dhArmika sthaLa bahucarAdevInuM sthaLa che. ahIM mUrtio zilpakalAnI khUbI prastuta kare che. bIjuM maMdira paNa caitra suda 1 para meLo paNa bharAya che. mahesANA jIlle aneka bAba e ja kALanuM 36 phUTa laMbAI tathA 18 phUTa pahoLAIvALuM khaMDita tamAM mokhare rahyo che. ane upara varNita moDherA, rudramALa, tAraMgA, ja che. DuMgaranI bhIMtamAM A maMdiro che ane temanA caraNamAMthI vaDanagara vagere A ji9lAmAM ja Avela che. jUnAgaDhano meLo, vahetI nadInA nIra kalakala nAda ninAdita karatAM svaramukharita taraNezvarano meLe, vAtraka meLo, zAmaLAjI meLo ane vauThAna meLAnI manorama saMgItamaya vAtAvaraNa prasarAvatA prasarAvatA vahe che. sadevaMta jema bahucarAjIno meLo paNa prakhyAta hoya che. sAvaliMgAnA hoya ke lAkhA vaNajArAnA hoya paraMtu sahastravarSa purAtana maMdire ApaNI zilpasamRddhinA benamUna pratIke to che ja, vIredhara-IDarathI vijayanagara jatAM vanavistAra Ave che. DuMgarALa bhUmimAM prAkRtika sauMdarya nIkharatuM jovAne kahAvo varSARtumAM AMtarasubA gAmathI uparanA bhAgamAM nadInI uttara bAjue eka vizeSa mANI zakAya che. IDarathI vIzeka mAIlanA aMtare (esaTI. bIje ja disamUha paNa atre avalekanIya che. be majalAvALA mArganI DAbI bAjue) vijayanagara jatAM vIrezvaranuM naisargika sauMda- valAnakavALuM ghATIluM tathA vizALa raMgamaMDapavALuM bhagna jaina maMdira dhaMdhAma Ave che. jaMgala gADha che ane parvata vanArAdita hovAthI darzanIya che. tenI praveza cAkInI AgalI haroLanA ghaTa palava staMbha AkhuM vAtAvaraNa bahu ja ramaNIya che. DuMgaranI bhIMtamAMthI vahetuM advitIya che. 11-12 sadInA maMdiranI bhavya zilpa sthApatyajharaNuM vakrAkAra gatithI nIce AvatAM kuMDamAM samAI jAya che ane kalAne ja A prakAra niHzaMka che. bIja maMdiranuM zikhara gAyaba tyAMthI AgaLa jatAM nAnI nadInI dhArAnA rUpamAM pariNita thAya che. che. dIvAla upara devAMganAe tathA dipAlenI suMdara AkRttio zItala maMda samIra, vIrezvara mahAdevanuM prAcIna-aMdara temaja pavitra kaMDArAyela che. bAjumAM bIjuM maMdira paNa che. jenI dvArazAkha para devAlaya ane nAnA prakAranA vRkSo tathA latAonI vacce pakSIono jinapratimA che. A jaina maMdiro paLAnA jainamaMdiranA aMgarUpa mada 2 kalarava-A badhuM suMdara lAge che. be ghaDI mATe te bAlArAmane che ema mane lAge che. AMtarasubA vistAranA A maMdirabhAgathI 5. visarAvI de evuM daza dekhAya che. AsopAlavanA UcA UMcA vijayanagara sudhImAM piLe saMskRtino abhyadaya pitAnI pUrNa kakSAe vRkSo ane ghara ghaTATopa vanavaibhavathI ApatuM A virezvara dhAma pahocava haze ema mane lAge che. gujarAtanA kAzmIra samuM lAge che. bhara unALAmAM paNa zItala zAMti saraNe dhara-AbhApura gAmathI thoDe dUra saraNezvara mahAdevanuM ahIM jevI meM bIje nihALI nathI, bhavya, bhagna zivAlaya Ave che. dUrathI jotAM pahADonI hAramALA Jain Education Intemational
Page #791
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa ma ] AMkha ADI AvIne aDIkhama kasI thAya che. ghaDIzvara nA vicAranagastI bhavyatA, vistAra, samRtyu tathA sabhyatA-saMskRtinA saheja thAya che ke patemAM mAryAM karyAM haze paraMtu AgaLa khINamAMthI rastA mALA bane che. sAprathama palAyana jevuM moTA moTA khAkharAnA kSonuM vana pasAra karatAM saraNezvara mahAdevanu maMdira bhAve che. A maMdira kharekhara vAstukAnA namUnedAra udAharaNa ravarUpa che. aMdara cAra stabAvALA nadImaMDapa che. nijama Mdira pradakSiNA mA vALuM e majalI che. maMdiranI pIThamAM grAsapaTTI che. maMdira sAme DhagalAbaMdha mUrtio paDelI che. kAtarakAma tathA kArIgirI UMDIne AMkhe vaLage evAM che. lagabhaga 12mI sadInuM A bhavya madira soza yuganI pacAyatana zilpasthApatya prakAranI kalAnuM pratIka che, gujarAta-saurASTra-kaccha--kAThiyAvADa ane vAgeDa vageremAM eka ja peTanathI khAvA maMdirA badhAryA... maMdiranI pharate hai judA judA tharA para hAthIo. kinnarI, devI-mUrti, bhAgAtA, ziva-viSNu khAdi tArAnuM adbhuta Alekhana che, gUMtra zilA lekha che je aitihAsika mUlya dharAve che. cAra iMDA upara nAnA maMdiza ane vacamAM vizALa haiyAtrayano meLa pativALA racanA aMge jovA maLe che prAcIna somanAthana dhATanA khyAla Ave che. khInnAmAM advitIya evu` jALI kAtarakAma che gavAkSAmAM guDhama DapanA pyAla AvyA. khINu ja nahIM paraMtu saraNezvarathI vijayanagara sudhI patharAyela AkhA vistAra pAvAmAM samAviSTa hatA. ema lAge che, patAnI Toca para paNa keTalIka devI devatAonI daherIo dekhAya che. khAkhA vistAranA pravAsa kheDIne pratidAsa, sabhyatA, saMskRti, zilpa-sthApatya-purAtattvanA vyavasthita abhyAsa karavAnI AvazyakatA che. AkhuM kSetra ati ramaNIya tathA maneArama suSamAthI yukta che. mAtra A bAjumAM ja caudeka jeTalAM devAlapA salAmata che, jo ke saMpUrNa sAjA nathI ja. bhagnAvazeSa ane DhagalAe parathI, aneka ImAratanA spaSTa aMdAja che. zailI tathA kaDArakAma parathI samaya 15 mI sadIne ane te pUrvanA pa vAge che. A zilpa sthApasa gujarAta rolA) rAjasthAnanI sayukta kalAnI pratIka samAna lAkhAnA DerA nAmathI mALakhAtu jaina maMdira mA badhAmAM vizALa ke 1 phUTa bhAI ane kara phUTa pArkanA kSetrALamAM sthita che. nijamaMdira 19 kuda cAsa mApanuM che. bAzAkhanA jJAbiMbha tarIke oLakhAtI jina pratimA joI zakAya . madhanI vA nA vividha prakAranI jALI jovA jevI madiranuM kAra che. kAma kharekhara ja bahu ja suMdara, sudhaDa ane bhavya che. zi naSTaprAya thatAM janAvara jovA maLe che. gadheDe gALanA pratIka uparAMta parastrI-gamana karanArane patnInA hAthe pakaDAI jatAM je sthiti hAya tenA citAra paNa pattharamAM aMkita che. vividha bhAga kotarIne kArIgarAe kaTALAmAM kalpanAsukha mANyu haze ema lAge che. kutanA vAtAvaraNamAM girIgAmamAM A devadhAna kharekhara kacchanIya che. aitihAsika daSTie tathA purAtattvanI daSTie valenIya che. gaLatezvaranA jevuM ja saraNezvaranA maMdiranu zilpa gaurava pazu che. 811 Jain Education Intemational dvArakA :-- bhAratanA cAre dizAnAM mukhya cAra dhAmA paikInu eka dvArakA paurANika tIrthasthAna che. bhagavAna zrI kRSNe kuzasthaLIne sthAne dvArakA vasAvI. mULa sthaLa ane vata mAna dvArakA vize vidyAnAmAM manabheda che. zyAmAnya ke. / / zAstrIjIe pacikanA kramAM A viSe sArA evA prakAza pAcho che. tethI bhAre vizeSa kara kahevAnuM nathI. vartamAna maMdiranuM nirmANuM zrI kRSNunA pautra vRja nAla dvArA thayuM hAvAnI mAnyatA che. A pAMcamALanuM maMdira meTuM-UMcu' che. 170 phUTanu zuDhAkAra UMcuM zikhara viziSTa che. seApAna caDhIne 100 phuTa upara javAya che 60 staMbho para AdhA mA baDapavALA vicAra samrAddha che. zikhara ane mALAnA bhAvabhAgo paranuM' kotarakAma AbhUta evu` che. A maMdiranA pAyAnI pALAi 20 kuTa ane lakhAI huM kUTa jeTalI che, gumbara tathA tIkhA zikharanI racanA sAmanAthanI racanA jevI ja che. praveza karatAM vizALa maMDapa upara gubaja ane pachI mukhya bhAga upara UMcu zikhara je triNa tIra jevuM hoya che. jenA upara dhva laherAtA hoya che. pALAnagara--saparathI vijayanagara jayAM mAre,gama-khINamAM praveza karatAM haraSNutra nadI pAra karavI paDe che, prAcIna aitihAsika kALanA pratIka parakoTA ( dIvAla ) ane daravALe Ave che tyAM zilAlekha che. bhItaranA bhAgamAM maMdironA khaMDiyera che. AkhI zilpakaLA upara varcyuna karyA mujabanI ja che. zyAgaLa jatAM rAjAonIti chatrIo Ave che. pALiyAo tathA lekhA aitihAsika sAmI pUrI pADe che. AkhA vistAra cAre bAjuthI DuMgarothI gherAyela ane vanASThAdita che, pAse kriyA (va) nadI vahe che. chatrIthI khINamAM uttara dizAmAM prayANa karatAM asakhya maMdironA avazeSo Aje mAtR . prathama, lAkhAnI tairI ane darzanIya che. dardI jANe dhumalInA navalakhAnA joTA joI lo. me kaheluM ja che ke AkhI eka paraMparA sarvatra vyApaka hatI je Thera Thera joI zakAya che. hindu ane jaina bannenA maMdiro che. AkhI khAN avazeSothI bharelI che ane utpannanI yAdamAM aitihAsika mUlyAne sAcavIne pranIyAmAM paDI rahelI lAge che. mAya madiranI aMdara bhArasapahANa ( sa Mgemaramara ) nI eka lATa saLaMga ekapattharanI adbhUta- apUrva kahI zakAya tevI che. kadI avazeSa dharAzAyI thAya te A salAmata staMbha tUTI jaze ema mane lAge che. mUrti cArAI javA pAmI che ke pachI prabhu pAMkhA karIne uDI gayA te te paramAtmA jANe paraMtu je kAMI bhAre che. te rakSA mAgI le che. mAkhI khIrumAM cAptatAra ( hAka ) ne sAthe lane karI karIne me joyu tA. pa-zilpaphsanA, vAstukalA tathA nAjavAlInI kalpanA ja karI zakAya. ( eTadvArakA :-- kahevAya che ke asala dvArakAnA aMza sacavAi rahyo te A che ane tenA dhArmika mahimA che. puNya-pavitra mA tIrtha joyA vagara dvArakAzana adhUrU rahe. okhA baMdara bheTathI bahu dUra nathI kacchanA akhAtanu saurASTra bAjunuM A meTuM baMdara bahu ja mahattvanuM che. somanAya :pramAmotranA prAcIna nomanAthano eka Agava itihAsa rahyo che. bhAratIya jana jIvananI dhArmika bhAvanA sAthe Ane gADha saMbaMdha rahelA che. sAthe ja itihAsanI kaDIe paNa joDAelI che. mahammada sAmanAne 1024mAM mAMgyu te pUrve tenI
Page #792
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA bhAtuM janma dharIne, jenadharmI thaIne kaNa evAM nara-nAra haze jeNe zAzvatA tIrtha zrI saMjayanI yAtrA karI nahi hoya? anaMta yugothI anata mAnavavaNajAra Adidevane bheTavA dhasI rahI che, ne bAe mAIlanA pahADanI vATa umaMge kApI, chAtIsamANA haDA caDI, ajaba halAse yAtrA karI rahI che. je divasanI vAta karIe chIe, tyAre aneka yAtrIo pahADa parathI UtaratA hatA. kALa unALe hateA. mAravADanA eka bApa-dIka yAtrA karIne utaryA hatA. dIkaro khUba bhUkhe thayo hato. bApa pAse dIkarAne khavarAvavA kAMI nahotuM. dIkare reto rahe nahi. pAse vaha hatA, nIce saMtI vAva hatI. bApe vaDanA TeTA lAvI dIkarAne Apyo, khavarAvyA ne pANI pAyuM. vimalagachanA eka sAdhu tyAMthI jAya. temaNe A drazya joyuM. murasIdAbAdanA eka zeThane vAta karI. teoe caNAnA kothaLA apAvyA. yAtrA karIne nIce AvanArane taLeTI para mUThI caNA ApavA zarU karyA. cAmAMthI zeva-mamarA thayo.emAM eka vAra nagarazeTha hemAbhAIne munivara laI AvyA taLeTInA bhAtAnuM puNya samajAvyuM. tyArathI lAho ane gAMThiyA cAlu thayA. Aje aneka yAtrIo yAtrA karI taLeTIe bhAtu khAI amInA oDakAra khAya che, ne aMtaranA AzIrvAda Ape che. ke na naMbara--ophIsa : 3470 TelIgrAma : Teagarden ena. sUryakAnta enDa kAM. -nA saujanyathI dANApITha, bhAvanagara. BATUBOT & CO FOR ATalI hoya che... YEARS) BATLIBOI AT THE WHEELOF PROGRESS I ! On the corner where Apollo Street meets Forbes Street seventy seven years we have helped it grow. And, as you can see this monumental sign. It was put up in industry has grown, so have wo. Today we havo 1892, seventy seven years ago. The year 'Batliboi branches and associates all over India. Yes, we serve started business as distributors for oil engines. Today industry, big and small. we are engaged in three major fields of activity BATLIBOI-A TRUSTED NAME TODAY manufacturing, marketing and export. We handle a In seventy seven years Batliboi has travelled to distant range of products extending from lathes and lathe coroers of the world. We at Batliboi have earned a chucks to gigantic power plants. reputation for honesty, integrity and dependability. BATLIBOIAT THE WHEEL OF INDUSTRY Our clients know that Batliboi is a name they can But machine tools has been our major business. When trust. And their faith in us has beco a continuous We started, the Indian industry was still young. For Source of encouragement. Batliboi & COMPANY PRIVATE LIMITED REGD. OFFICE: BOX: 190 A-FORBES STREET, BOMBAY I. Branches. Associates Agencies ALL OVER INDIA - Jain Education Intemational
Page #793
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 813 somanAthanuM purAtana sthApatya A kaLAnuM pUrNa vikasita rUpa hatuM pATaNa gAmamAM daityasUdana bhagavAnanI mUrti mAdhavarAma jevI ja ema mAnI zakAya che ane pAchaLanA devAlayanI bAMdhaNImAM A che. A ja maMdiranI bAjunI oraDImAM dibhuja sUryamUrti sapheda kaLA AdhArUpa rahI dekhAya che. zipIo pAse je prAcInatama makarANuM patharanI suMdara ane kalAtmaka che, praka-TAIpa helabuTa teNe zi95zAstranA graMtha paraMparAthI prApta thatAM rahyA haze te AdhAre paherelA che te noMdhanIya che. mAdhavarAya, puruSottamarAyanI mUrtinI ja AgaLanA kALamAM A kaLA AgaLa cAlI haze. e sahaja traNa bhujA upara uThela che, nIcalA DAbe hAtha jhUkela, zaMkharahita che. vAta che. Aje paNa prAcIna graMthonA AdhAre ja nirmANa kArya mahAkALInI mUrtimAM traNa hAtha upara uThelA ane eka DAbo hAtha thAya che. yuge yuge pheraphAra svAbhAvika ja thatAM rahyA hoya. pachI te nIce jhukela che. 4 phaTa UMcI A selaMkI yuganI mUrti zi95ne muslima ane rAjapUtakALanI kaLAonuM mizraNa paNa thatuM rahyuM uttama namUno che. bIjA jUnA maMdiramAM zivamaMdiramAM pArvatInI che. paraMtu mULa kaLAnA pratIke deTeka hajAra varSe paranA maMdiranA 4 phaTanI suMdaramUrti che. lakSmI , pArvatIjI tathA kuMbhadhArI catunuM ja prApya avazeSo parathI ja jANI zakAya che. gaMgAnI mUrti paNa aMga sauSThavayukta, nayanAbhirAma che. A badhI bhImaghATa para bhImezvara mahAdevanuM maMdira che. A jUnA maMdiramAM ja mUrtio eka ja prakAranI zilpakaLAnA upAsaka kAragirIvALA moTuM zivaliMga darzanIya che. nRsihaghATa para nRsiMha-maMdira che. kasabIonI racanAo che.. siMhAsanAruddha bhagavAna nRsiMhanI mUrti suMdara che. temanAthamAM verAvaLa -- prasiddha baMdara che. jahAjo ane sTImaranI AvasUryamaMdira atibhavya ane prAcIna che. maMdiranI pharate katarelI, 1 jAvathI Akho sAgarakAMThe dhamadhame che. matsyaudyoga mATe A sthaLa kalAtmaka mUrtio che. aMdara sANezvaranI jema parikramAsthaLa che. madara che. traNa paDakhe joDakAM mUrtio che, sUryamUrti nathI. moDherAnuM sUrya maMdira tathA vAMsavADA (rAjasthAna) mihalAnA talavADA gAmanA tulasIzyAma - unA athavA rAjulAthI tulasIzyAma sUrya maMdira paNa Aje mUrti vagaranA ubhAM che. rudrezvara mahAdevanI javAya che. atre taptadaka kuMDa tathA garama pANInAM jharaNAM che. pAse uttara dizAe eka jUnI mAIpurI masjidanuM sthAna che. DAkera-kapaDavaMja vacce paNa, godharA pAse ane gaNadevIthI pUrva dizAmAM jamInamAM nIce bAMyamAM sAmA ya marijada karatAM judI ardha golA- mAtA jharaNA mA paNa, AvAM jharaNAM jovAlAyaka che. kAra AkAranI A mAyAnI marijadamAM beyamAM banne bAju bheMyarA junAgaDha --seraThanuM A eka prAcIna nagara che. jayAM itihAsa che, cekamAM AMbalI, capa, jaMgalI A vagere che. ekalA sarjAya che. "dAmodara haripAMcamA ' no dAmodara kuMDa, zilAlekhe, mANasane to bhUtiyA bhavana jevuM ja lAge. A sthAna camatkArika jainamaMdiro vagereno ullekha AgaLa AvI gayo che. narasiMha, kahevAya che. jhADa nIce aMga bhaMga thayela caturbhuja mUti che, jenA mahetAne cAro vaiSNavabhaktinA zraddhALuo mATe mahattvanuM sthAna che. uparanA DAbA hAtha upara gaNapati birAjela che. atrethI gAma cekamAM cetaro che ane tulasIne kayAre che. DAbI bAjue eka bhaNI pAchA pharatAM jamaNI bAjue jaLezvara tathA tapezvara e ziva- myujhiyama che, temAM narasiMha mahetAnI jIvanalIlAnA smRti rUpe citro liMga che. talatala vadhatA rahevAnI A liMga viSenI lokavAyakA che. A citromAM narasiMha mahetAnA samagra jIvananuM Alekhana AvI pracalita che, vaNezvara mahAdevanuM eka atihAsika maMdira paNa avajAya che. atre pUrvAbhimukha maMdiramAM narasiMha mahetA tema ja dAdara lekanIya che. vraja TAkeranI dIkarI rAjakuMvarI verI bayarA vATe bhagavAnanI caturbhuja mUti che, uparakoTa e ahIMnuM dazanIya aitihAsika atre raja darzanArthe AvatI. A vAta tathA teNInA rUpa-sauMdaryanI sthAna che. sIdhe jaI jamaNI bAju vaLatAM pravezadvAramAM sAme ja vAta navAbane maLI pakaDI lAvavA raunike mokalyA. ziva A UbhA hanumAna tathA gaNapati jovA maLe che. keTa upara pANI mATenAM suMdarInI sahAye AvyA ane zivaliMganA be bhAga thatAM vaNIkavarI cAra moTA TAMkA che. pUrva dizAmAMnA pAMcamA TAMkAmAM ATha nAnA emAM utarI paDI. paraMtu tenI veNI (Tala) bahAra rahI gaI je kAMkA che. pAse ja rANakadevI rA'kheMgArane je prAcIna mahela hato sainikoe pakaDI lIdhI. ane liMga para prahAra karatAM temAMthI bhramara tyAM Aje marijada che. parvata para jaMgala jevuM dazya che. bagIcA paNa che. nIkaLyA AthI sainya bhAgI gayuM. prabhAsamAM pravezatA junAgaDha navaghaNa atrenI mukhya vAta che. rAjA navaghaNane dAvela A daravAje atihAsika che, darzanIya che. AmAMthI AtatAyionuM prAcIna ane bhavya kuvo che. beyamAM cakkaradAra sopAna che. aDI-kaDI lazkara nagaramAM praveNyuM haze. A daravAje ziha | vidyAno suMdara vAva 5NuM viziSTa che. banne mATe kahevAya che kenamUne ane avazeSa che. ahiyAbAinuM maMdira tathA bhAlakAtIrtha aDIkaDI vAva ne navaghaNa kUvo paNa darzanIya che. somanAtha ane verAvaLa vacce A bhAlakAtIrthanA na jayAM e jIvate mUo. sthAne zrIkRSNanA pagamAM pA jhaLakavAthI bhala vyAdhe mRganayana A durbhedya gaDhamAM mahaMmada begaDAe ghere nAMkhe. rAjA maDasamajIne tIra mAryuM (bhAla) jethI bhagavAna viMdhAyA ane pachI lika bahAdUrIpUrvaka bAra varasa sudhI laDyo. hindu rAjAonI hiraNyanA tIre pIpaLanA vRkSa nIce derAsarga karyo. bhAlakAtIrtha javAMmardI chatAM temane parAjaya e ApaNA itihAsanI eka karUNa ane dehotsarga tIrtha bane prabhAsamAM prakhyAta che. verAvaLa najIka bInA che. pahADanI nIce muslimakALa pahelAM, bIjA zatakamAM, jatAM dariyAkAMThe bhIDabhajana, gaNeza ane zazi bhUSaNa mahAdevanA sthAne sudarzana taLAva baMdhAyuM hatuM. atyAre to enuM smaraNamAtra ja che. paNa che. solaMkIyuganA zipanuM A AThaso vara jUnuM maMdira che. ahIM uparakoTanI nIce uttara bAjue, sudarzana taLAvanI pALa pAse, aMdara tra | bAju gokhalAomAM tUTI mUrtio che. khAparA-keDiyAnA bherA paNa jovA jevAM che uparakoTanI phate Jain Education Intemational
Page #794
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhada gujarAtanI asmitA lokhaMDanI tapa che je bhUtakALamAM khelAyela yuddhanI vyuharacanAnI saurASTra paMca ratnAni, nadI, nArI, turaMgam | pratIka che. A uparakoTa para 1350 ane 1952nA arasAmAM caturtha somanAthastha paMcamaM hari darzanama ! AkramaNo thayA che ane Aje paNa A ja kIle potAnI cAra saurASTranI badhI ja vizeSatAone saurASTramAM nimnAnusAra dIvAlomAM ItihAsane sAcavIne Ubhe che. atrenI eka mahattvanI samAveza paNa karavAmAM Avyo che-- vAta te buddhaguphAo che. azokanI kahevAtI guphA aja tA-ilerA, kaI ghoDe, koI parakhaDa, keI satasaMgI nAra, eliphanTA, jogezvarI ane kenerInI guphAonI yAda Ape che. sarajanahAre sarajiyA, tInuM ratana saMsAra ! 300 I.mAM ane baMdhAyela bauddhamaTha hato. keTalIka be-traNa mALanI mAdhavapuranA meLAmAM jaIne ja koI kavie kahyuM che keracanAo paNa thaI hatI. A guphAomAM eka moTuM sabhAgRha jovA lIlI ghoDI hAMsalI ne alabelo asavAra jevuM che. je uparanA kakSathI cakakaradAra pagathiyAothI saMkaLAyeluM che. kaDo kaTArI vAMkaDI ne seraThanI talavAra. ja thAMbhalAo para sthita A kakSa suMdara DhaMgathI katarela che. A A dhArmika meLa mAM loko khUba raMgamAM AvI jAya che. abIbuddha guphAo deDhaka hajAra varSa uparanI hovAno aMdAja che. bhaya- layalAlanI choLo uDe che, gAna-tAna tathA nRtya ghummarathI dharatI taLiye suMdara kotarakAmavALA taMbha darzanIya che. pANInI keDIo dhamadhamI uThe che. ane AkhuM vAtAvaraNa vivAha, jAna, lagna ane paNa noMdhanIya che, guphAonA bhUgarbhamAM zitalatA ane zAMti premarasathI taraboLa banI jAya che. anubhavAya che. masjida pAse 17 phUTanI eka nilama nAmanI moTI- coravADa- ceravADamAM pAnanI vADIo, papaiyAM,nALiyerio pahoLA mukhavALI topa che jenI upara arabI lipimAM lakhANa che. upara aramA lipimAM lakhANa che. tathA badAmaDIonAM vRkSa ane keLAnAM pAnathI lIlerI dharatInuM nilamanI bAjumAM nAnI mANeka topa che. A tapa dIvathI saudarya nikharI uThe che. AMbA-AMbalIne paNuM pAra nahIM'. A lAvavAmAM Avela kahevAya che ke jyAM tu te choDI gayA hatA. saurASTranuM vihAradhAma che. "holIDe kempa" suMdaratama che. ahIMnuM navAba rAjyanA namunArUpa eka suMdara makabaro paNa jUnAgaDhamAM vizALa vaDa-vRkSa adabhUta che, kabIravaDanI yAda Ape evuM che. jovA jevuM che mInArA upara caDhavA mATe geLa cakakaradAra sIDhIo che. zAradAgrAma- zAradAgrAma suMdara sthAne che. vidyAlayane lIdhe mAdhavapura-dariyAkinArenuM A pavitra dhArmika sthaLa ramaNIya vidyA ane saMskRtinuM darzanIyadhAma paNa banI cUkyuM che. tathA darzanIya che. bhagavAna mAdhavarAya tathA zrI trIkamarAyajInI pUrA sAsa- sAsaNanuM jaMgala Aje to bhAratabharanuM AkarSaNa kadanI suMdara murtiovALuM vizALa maMdira mahattvanuM che. januM maMdira kendra banI rahyuM che. siMhane 10 thI paNa vadhu najadIkathI jovAnI bhagnAvazeSa svarUpe paDyuM che. navuM maMdira saM. 1799mAM thayuM. te ahIM kahAvo maLe che. AphrikAmAM siMha maLe ke pachI bhAratamAM, paNuM jIrNa thatAM pharI lagabhaga navA ghATe gharamaMdirAkAre saM. 1896mAM sAsaNamAM siMha jovA maLe vanarAjanI naisargika adAo jovo nirmita thayuM. tene paNa saM. 1948mAM jIrNoddhAra thayo. A aneka yAtrio deza-paradezanA ahIM Ave che. sarakAra taraphathI saMbaMdhI zilAlekha dagvya che. mAdhavapuramAM bhagavAna zrIkA-mAdhava, vAhana, raheThANa tathA si ha batAvavAnI vyavasthA che. pa00 co mA - rAye rUkamaNI-haraNa vagere lIlA karI hatI tenI smRtimAM dara varSe nA viratAramAM patharAyela giranA gADha jaMgalamAM vanarAja-si nuM caitra suda pUnamanA roja mAdhavapuramAM moTo meLo bharAya che. mAdhava- astiva gujarAta ane bhArata mATe gaurava samAna che. tulasIzyAmanA rAyajInI jAna kIrtana samAja sAthe maMdirethI nIkaLI sUryAsta samaye garama pANInAM jharaNAM paNa A giranA jaMgalamAM ja che. gira zrI vallabhAcAryajInI beThaka pAsenA lagnasthAne rAtavAso rahe che. ane giranAra na joyA tenA jIvananA pherA phogaTa thayA, ema kahI mAdhavarAyajI paraNyA pachI bIje divase bapore nijamaMdira pAchA zakAya. phare che. AkhA rastA upara leke bhagavAna (vararAjA) zrIkRSNa tathA porabaMdara porabaMdarane prAcInakALamAM sudAmApurI kahevAmAM bhagavatI rUkamaNI (navavadhU )nA darzanArthe umaTe che. meLo purabahAramAM AvatuM. Aje paNuM tyAM sudAmAmaMdira mejUda che. Aje te porabaMdara khIle che A lekameLo saurASTranI viziSTatA che. Ayara ane mera Adhunika yuganuM yAtrAdhAma banI gayuM che. vizvavikhyAta mahAtmA suMdarIonA surIlA kaMThe gItadhArA vahetI sAMbhaLavA maLe che. vAMkaDalI gAMdhIjInuM A janmasthAna che. kIrtimaMdiramAM Aje paNa bA ane mUche ne gulAbI AMkhovALA javAna pAvA bajAve che. ane Amane bApunI tasavIro sAthe emanA jIvananI suvAsa prasarAelI che. sAmane ToLIo jamAvIne dUhA lalakAre che. soraThanI nAra mATe bApunA janmasthAnano oraDo Adi jovA jevA che. kahevAya che ke - porabaMdara audyogika kendra paNa che ane simenTa phekaTarI, rAsAmara mara karI vAto kare ne gara mara kare acAra caNika kendra, tharmala pAvarahAusa vagere jevA jevA che. samudrakAMThe porapAkie pANI bhare e soraThanI nAra. baMdaranI zobhA muMbaInA jUhutaTanI yAda Ape tema che. AryakanyA gurukula tathA zrI nAnajI-kAlidAsanI saMsthA-ImArato svayuga soraThIyA dUhA mATe paNa kahevAya che kesoraThiye dUhA bhale ne bhalI bharavaNarI vAta koleja, hanumAna maMdira, TAvara vagere darzanIya che. eka bAjuthI darIyo ane be bAjuthI khADI Ama porabaMdaranI prAkRtika cAra! yauvana chAyI dhaNu bhalI ne tArA chAyI rAta. dIvAla suMdara dazya khaDuM kare che. porabaMdaranuM pustakAlaya paNuM saurASTra mATe paNa kahevAya che ke prasiddha che. Jain Education Intemational
Page #795
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] * jAmanagara aitihAsika nagaramAM solesina sauthI * ' viziSTa che, maDhInI Ayurvedika koleja bhAratIya cikitsA paddhatinuM pratIka che. bheDI uMdara ane maryAoNndra kallekhanIya che. sikkAmAM matsyakendra, simenTa tathA ekhAmAM namaka-udyoga paNa jANItA che. raNajItasiMha ( keTasamrATa )nA lIdhe paNa nagara vizvaprasiddha che. ' raNujI 'nuM suvarNa raMganuM bAvaluM bahu ja suMdara tathA danIya che. rAjamahela paNa viziSTa che. peinTIMga mATe mahela vikhyAta che. jATA-kAThAnI ImArata nayapUryuM che. zaheranA madhyamAM ane sAvara vacce thita pattharanA pacI joDAyela A bhavya ane prAcIna imAratA darzanIya che. A ImAratamAM eka vicitra vAva che ke jemAM pANI prApta karavAnI ajaba kaLA che. lAkoTAmAM myujhikrama che jenA prata paNa ha thI 18mI sadI sudhInA zilpanA namnAcyA satavezA ja, je ghumalI, coTilA, piMDArA ane gaMdhArI vagerethI lAvIne (tene) zrama karavAmAM AvyA che. A myujhiyama samRddha dAvAthI purAtattva premIo mATe khAsa danIya che. surasAgara sAvara paTana mATenuM suMdara sthAna che. namanagaranI bAMdhaNI tA sanama dezamAM prakhyAta che. rezama udyoga tathA nathI ane nAnA udyoga mATe paNa A nagara suvikhyAta che. namanagaramAM meDIkala kaoNleja paNa ullekhanIya che. rAjadhAnInuM zahera DhAvAthI nagara ane makAnonI bAMdhathI zAhI banI-avalokanIya che. jAmanagaramAM sauthI viziSTa che tyAMnuM smazAnagRha. A smazAnagRha dezamAM aditIka jevu che. mANekabAi sukhadhAma nAmanuM smazAna tenA nAmane (sukhadhAma) sArthaka kare che. raMgamatI-nAgamatI nadInA kinAre Aveza mAM smazAnane prathama to kAI suMdara udyAna ja kahe. vAtAvaraNa suSamApUrNa-ramaNIya che. pravezadvAramAM jatAM ja bagIcAnI baMne bAju para yuga puruSo tathA bhAratanA itihAsamAM amara nAma meLavanAra devAnI pratimA mUkavAmAM AvI che. zivamadira vAva, khaMtima saMskAra vibhAga, snAna vibhAga, vizrAma vibhAga, vAcanAlaya, bAga, mUrti, bhAratadana ane saMsAracakra vibhAga Adi khA mAnanI viziSTatAo che. A pratimA ane sa~vAna kaka ane zAMtidAyaka sthaLa che. saMsAra vibhAgamAM banAvavAmAM AvyuM che ke sa MsAra e bhAratacakra che jemAM mAnavI janmathI mRtyu sudhInuM jIvana vitAve . dezanA judA judA dharmapracArakonI jIvanI ane pratimA eka ja sthaLe atre rAkhIne ekatAnI bhAvanAne rupa ApavAmAM AvyuM che. madhyamAM ' bhAratamAtA ' nI pratimA che. bhISmanI pratimA, sarvadamananI suMdara pratimA, bhAlaSNunI pratimA, sArI AzramanI pratimA, satyavAna sAvitrInI pratimA, satyavAdI rAjA haricaMdra ane tArAmatInI pratimA, bhAganI kAvaDa tathA zrI gopAAkRSNu vagerenA darSA pratijJAsa, saMskRti nathA pauraNuika yuganI bhAvasiSTa rajU kare che. -- Adarza smazAna uparAMta jAmanagaramAM ane AsapAsa aneka aitihAsika tathA avaleAkanIya sthAne che. zrI mULarAjA bAvA dvArA nirmita ( sa. 1898) dhoLavAva tathA tenI pAse ja magune codaya ApavA mathI rahumalajIe badhAyelI nava tairIo nA nIce che managaranI dheyAtra aitihAsika che tenI pAse ja eka seniTarIyana 815 mUDha tyAM aneka dardI ArAma karavA Ave che. tamanagaramAM praNamAM saMpradAyanuM sthAna mahattvapUrNa che. ahIMnI jumAmasjida paNu jovA jevI che. auragajhane junAmasjidanA pApA nAkhela hatA. tenA ullekha masjidamAM jatAM DAbA hAtha paranI takhtImAM phArasIbhASAmAM che. jAnakI vibhAnA rASTrI moDhAnabAInI atre kAra che jenI AsapAsa bhAsapALunI kAtarela naLA badAvAdanI sIdI saiyadanI vizvavikhyAta jALI jevI che. masjidanA daravAjAe tathA bhAnu bArIka konuM tarakAma kharekhara adbhUta che. jAmanagaranI sanabAInI masjida paNa kahevA jevI che. tenA mInArA upara 113 pagathiyAM che jenA mathALe caDatA jAmanagaranI AsapAsanA 25 mAIlanA vistAra joi zakAya che. jAmanagaranI bAMdhaNI, rAjakoTanA paiDA, bhAvanagaranA mAMkIyA, janAba ane pAbunA parALA vagere vakhAyelI vastuoM che, rAjakoTa-rAjakoTanI rAjakumAra kaoNleja, pustakAlaya, myujhiyama jyubilI bAga vagere jovAlAyaka che. have to yunivarsITI thatAM zaikSazvika draSTie patu rAjakoTanuM madrava vadhI gayuM che. jUnA rajavADAnI rAjadhAnI hovAthI ane saurASTranA lagabhaga bhAgamAM mAvAthI ahIM surASTranI saMskRtinA suMdara darzana sulabha che. ahIMnA sarAvara, tlA udyAna, jUnu` resakA' ( medAna ), AlphreDa hAIskUla, bajArA ane dukAno kahevA jevAM che. gAmanA vepAra tathA udyoga paNa atre prasiddha rahyo che. paMcanAtha mahAdeva tathA svAmInArAyaNa maMdira paNa darzanIya che. bhAvanagara-bhAvanagara paNa rajavADuM' rahyuM che. jAmanagara ane rAjAranI mAkaka ja ahIM paNa ImArata, jAma, dukAno, udyAna Adi jovA jevAM che. rAjakoTanI rAjakumAra kolejanI jema ahIMnI zAmaLAAsa kaoNleja paNa viSTi che. rApara-vizALa DhospiTala, khtezvara maMdira, mADI jela ( kArAgRDha ), TvITara tathA bIjI ImAratA AAka che. 1723mAM zA nagaranI sthApanA thaI hatI. 1895mAM sthApita puratakAlaya tathA myujhiyama paNa jovA jevAM che. * gAMdhIsmRti " no pAyo. saradAre 14 mAM nAkhyA ane najIo 1955 mAM khulI cukelI A bhiAta bhAkaka che. tenI barAbara sAme ja hAla ' saradAra smRti ' taiyAra thai rahyuM che. ' gAMdhIsmRti'nA pustakAlayamAM gAMdhI vicArasaraNInA pustako paNa che. uparAMta gAMdhI citrAlaya ane myujhiyama, khAdI grAmodyoga bhaMDAra che. nagaramAM pIkSa-gArDana (saradAra paTela gArDana) tathA kheArataLAva (gaurIza kara sAvara) khAsa jevA jevAM che. selAjI marIna sapa yiTyuzana e bhAvanagaramAM eka jovA jevI vaijJAnika saMsthA che. bhAvanagarathI vIzeka bhAIla dUra dharI amaDhanI TI. bI. mATenI bhavya-vizALa TospiTala A vibhAgamAM viziSTa khADiyA mAtAnuM tIrthadhAma paN ahIMthI najIka che je darzanIya che. haLavA madhanA minArA nayA samAdhimAMdA jevA mArI--morabInu paNa eka aitihAsika mahattva che. bha nadIe pANI nanI vANi ane morabInA hAkora rAjA jIva nA prema nI lokasAhityanA lekacItamAM prasiddha che tyAMnA gaji T
Page #796
--------------------------------------------------------------------------
________________ 816 [ bahada gujarAtanI arimatA zubhecchA pAThave che mesarsa bhagavAnajI enDa kalyANajI kherAjanI kAM. prA. lI. zubhecchA pAThave che zrI jAmajodhapura tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMgha lI. muM. jAmajodhapura (ji. jAmanagara) sthApanA tArIkha : 11-11-57 dhaNI naMbara : 1565 zera bhaMDoLa : 43100-00 sabhya saMkhyA : 3 anAmata phaMDa : 15767-00 anya phaMDa : 6897-10 bInakheDUta : - pratAparAya che. ojhA chaganalAla lakSmaNabhAI paTela menejara pramukha la, va, paTela sabhya holasela khAMDa, sastA anAja, tela, biyAraNa, khAtara vigerene vyApAra kare che. porabaMdara (saurASTra) amAre tyAM kAravADI sAga tathA ImAratI lAkaDA moTA jaththAmAM maLaze. eka vakhata padhArI khAtrI kare. zubhecchA pAThave che pAlItANuM mArkeTa yArDa zrI sarvodaya jutha sevA saha. maMDaLI lI/ AthI jANa karavAmAM Ave che ke, pAlItANA mArkeTayArDa e muM. khaMbhAliyA gujarAta-rAjayanuM moTAmAM moTuM goLanuM pIThuM che. ahiMyA najIka zetru cha-Dema che. temaja bhArata bharamAM prasiddha jainonuM mahAna tirtha (tAluko : khaMbhAliyA) (jillo : jAmanagara) zrI zetruMjaya-parvata che. ahiMnA mArkeTayArDamAM nIcenI bAbato sthApanA tArIkha : 31-3-56 dhaNI naMbara : 1382 | upara khAsa dhyAna ApavAmAM Ave che. zera bhaMDoLa : 46990-00 sabhya saMkhyA : 480 1. hariphAImAM khulI hararAjI 2. vyAjabIla ya kharA anAmata phaMDa : 9930-42 kheDUta : 475 hisAba 4. rekaDA paisA " lekazAhI samAjavAda' anya phaMDa : 4410-69 bInakheta : 5 eTale ke zoSaNa vini pramANIka kharIda zakti ubhI karavA mATe otamacaMda sI. zeTha harilAla rAmajI nakuma, ' kheti ane vANIjyanA kSetre AvA niyaMtrIta bajAre eTale ke maMtrI mArkeTIMga-yA e rAmabANa ilAja che " to bajAra A maMDaLI sabhAsadone dhIrANa kare che. dhIrANa rU. 9000nuM dhArAnA kAyadA kAnunane lAbha levA mATe khAnagI sIdhA sAdA baMdha karo. ne tamAre kheta utpannamAla jema bane tema pAlItANA yArDache. maMDaLI taraphathI rasAyaNIka khAtara, jaMtunAzaka davA, sudharela hAibrIja kharIda vecavAnuM kAmakAja kare che. zrI sarakAra mAnya maja lAvavAno Agraha rAkho temAMe magaphaLI te khAsa yArDa. pramANita thayela che. saratA anAja kendra calAve che. hAthavaNATanuM mAMja lAvavAno Agraha rAkho to tamane bajAra-dhArAne pure kApaDanuM vecANa maMDaLI dvArA thAya che. puro lAbha maLaze. bajAra samiti taraphathI yArDamAM zakaya teTalI suvidhAo ApavAmAM Ave che. mArkeTayArDamAM AtA mAla upara maMDaLInA kAryakSetranA gAmo ekaTraya kheDatone bharavAnI rahetI nathI. te badhI dekharekha rAkhavAmAM (1) khaMbhALIyA (ra) koTA (3 majhA () lalIA Ave che. bajAra samiti vArSika ahevAla daravarase cha pele prasiddha (5) kuvADIA ane (6) hasthaLa che. kare che. jemAM jarUrI mAhitI AvI jAya che to jene mAhitI mATe -: vya. kamiTinA sabhya : A ahevAla jotA haze tene vinA mulya mokalI ApavAmAM Avaze karazanadAsa devajI senagara khaMbha LIyA. brAhIma mahamada paThIAra goradhanabhAI eca. elara nUrabhAI kAcha karazana hIsa kuma , raNamalA kAnA kuvADIyA ceramena vAIsa ceramena arajaNa jeDA nakuma , savadAsa karazuM huM sthaLa haravijayasiMha ke. gohela amRtalAla gopALa nakuma , IzAka sulatAna korA sekreTarI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #797
--------------------------------------------------------------------------
________________ darbha sAMskRtika prazra ] nIyarIMga kAleja paNa prasiddha che. morabImAM hAra vAdhakanuM banAvyuM maNimaMdira tathA kalAtmaka TAvara danIya che. lAkhAjIrAje mUkAvela eka ubhela AkhalAnuM bAvalu tA kArIgare jANe pattharamAM prANa pUrva ya tema lAge evuM che. macchu nadI paranA sUcano putra paNa vakhANavA lAyaka che. varateja--bhAvanagarathI cha mAIlanA aMtare Avela varateja mukAme jenAnuM zabda prAcIna rAsara zanIya zikharInI darzanIya che. zikharonI bhoMdhaNI tathA sIgrI tIvALu pravezadvAra ane raMgamaMDapa te paNa che. mAMgALamAM navAbanuM rAjya chevaTa sudhI rahyuM paraMtu tyAM saMskRta pAThazALA sva. kAzIrAma karasanajI zAstrI ( zrI ke. kA. zAstrIjInA pitAzrI) calAvatA ane saMskRta zikSaya sarakArane kharce apAnuM. dIMnuM vAtAvaraNa suMdara che. badAmaDI, papaiyAM, keLa, mabhA AtithI prAkRtika sauMdarya nikhare che, miMyA mahAdevanA dI subhaga meLa thayela jovAmAM Ave che. masjida paNa jovA jevI che. dAtAranuM dhAma che. vallabhIpura--maitrakAnI prAcIna rAjadhAnI tarIke vallabhIpuranI prasiddhi che. vidyA-dhAma tarIke tenI pratiSThAnA dAtakSazilA sAthe sarakhAvI zakAya. ziva-dizA aditI che. siddhezvara tathA mudhdhezvaranA ma`dire tathA temAMnA nadI ane liMga bhavya che. gAmanI dakSitre nAde (ba) mAtAnu` maMdira che. bahucarAinuM maMdira paNa che. atrenA purAtanI avazeSo avaleAkanIya che. Aje paNa ahIMnA rogo prAcIna jvAlInA pratika samA vaDhavANasITI bhAgavA nadI para vaDhavANamAM rAjukadevInu maMdira kyuMnIya tathA aniAsika che. rA'kheMgAranI mA rUpALuM mAMgaroLa--jUnuM dhArmika ane aitihAsika sthaLa che. gAmatI ramaNInA satittvanI aneka kathAo lokajIbhe jIve che. jUnAgaDhanA nIya karAvara tathA zrI dvArikAnAthanuM vizvarUpa dharAvatuM mamikAne kabane laI siddharAja jyasiMha kheMgAranI zabda rANakadevIne giraphatAra karI hatI je pAchaLathI atre vaDhavANamAM satI thaI hatI. tenA zrApathI bhAgAvA nadInA paTa para pANI rahetuM nathI tevI kivadaMtI che. vaDhavANamAM mAdhAvAva sa. 1450 (I. sa. 1293)nA lekha che. atrenI samAdhio danIya che. zrI A jAvA pAnAdha-- bhajapura grAme zrI pAnAyaranI ati prAcIna ane camatkArika pratimA jevA jevI che. zavana 1012nI sAlanA prAcIna brA ghare paNa ahIM che. tInu vAtAvaraNa jANe svargIya unA tre zudino mahimA che. sthAna purA prAcIna tathA prasiddha che. A patriMgabhUmi patitapAvana dAvAthI dasanIya che. gaDhA gaDhaDA (svAmInA)mAM sva. mInAzanu sara madhi darzanIya che. svAmInArAyaNa sapradAyanA loka mATenu A praddhi tIrtha che. corikSA cAritrA paryaMta para cAmuMDA mAtAjInuM prasiddha InIya tIrthasthAna che. khAsapAsanuM prAkRtika saudarya bahu ja ma NIya che. dhrAMgadhrA nagaramAM Avela soDAnuM kArakhAnuM daza nIya che, surendranagara-- ahI renuM baLa ranIya chaeN, vIrapura-- rAjakoTathI junAgaDha jatAM relabe lAIna para gAMThala ane jetapura vacce AveluM vIrapura Aje gujarAtamAM prasiddha sthAna banI cUkayu' che. ahIM' jalArAma bApAnuM sthAna che. ziraDInA saMta zrI sAMibAbA harIthIkaLatA tevI ja rIte A jannArAmabApA paNa pAnAnA hAthathI paDI calAvI LatA ke temAMthI bhanAvela prasAda bhaktone vaheMcatA ema kahevAya che. Aje paNa lagabhaga 4 phUTanI goLAkAra dhaTI meAjUda che. samAdhi para zraddhALu bhakto puSpa ane agarabattI caDhAvI pUjA kare che, nyAtajAtanA bhedabhAva vagara sa yAtrione ahIM maphata prasAda pUrA paDAya che. A sadAvrata akha'DarUpe cAle che. 817 jAmajodhapura gopamaMdirane lIdhe nodhapuranuM AgavuM mahattva che. pradeza ramaNIya che. DhAMkanI guphAo-- dhorAjI pAse DhAMka gAma najIka garanI naLeTImAM jhAMjhaNImAM phAtraSakALanI (sa'.khI...saikAnI) jaina-bau cukA jovA jevI che, jaina tIrtha tarIke paNa mA sthAna mahattvanuM che. sU ma dira tathA DuMgarezvara mahAdevanu nAnakuMDa paraMtu nayanaramya sthAna paNa suMdara che. ghelA sAmanAya jasaNuM najIka pelA somanAthanuM prasida tIrthaM dara nIpa che. zivarAtrI prasage AvA bhaktanonI bhIDa jAme che. ghelA nadInA kAMThe ramaNIya dazya khaDuM thAya che. taraNetar--thAnamAM cInAi mATInI vastuo vikhyAta che. atre thAnagaDha pAme taraNetaranuM tIrtha valenIya che. bhAdaravA suda 5 nA divase ahIM meLA pazu rAya che. vauThAnA meLA, sAmaLAjIno meLA, pAtranA meLA Ama tIrthasthAnomAM meLA brAbhUmimAM daravarSe bharAya che. - utsava priyA: lallu banA: ! - nA caMdela mAtAnuM vAnu rannAde vIrya gujarAtamAM prasiddha che. snAna gata vizita karavAya che. lokasAhityamAM paNa rannAdenAM gItA vyApaka che. saMdala JonI devI che ane stra A devIna gana karI kathAvArtA kare che te prasiddha che. varasa'gapuranIvAya--gujarAtamAM aneka vAva-kUvAo daza nIya jema ke bhariyA kUvo, aDAlajanI vAva, nApaNuM ne che. kUvo ane DI-kaDI jAva, pIdhavapuranI vAva vagere. siMgaranI vAva viziSTa che. suMdara chatarIo, nALa, sopAna badhuM su Mdara che. lAkhA vaSNujArAnA nAme cala aneka vAvA gujarAtamAM prAi hai. mA bAvAnI vAstukaLA pazu prAcInakALamAM vananirmAne cipa sthApatyazAstra sAthe sakaLAyelI rahI che. mALavALI vAve sAkSa'Y yuganI khArata sAthe saMbaddha gujarAta, rAjyAna vageremAM mAvI ja lAvo . pachI vAvAmAM nainisika zilAlekho, zilpa kotarakAmavALI mUrti, gAkhamAM ziva-pArvatI, zeSazaSmI viSNu, gazupati tathA zrIkRSNu bhalarAma ane zrIrAma-lAgu jAnakI vagerenI pratimA ati che. AAma vAvA kAgitAnI sAthe rasalakSI
Page #798
--------------------------------------------------------------------------
________________ 818 [ bRhada gujarAtanI asmitA je dI khelAyAnI lokavAna ahIthI kaMDalA be gaDhamAM AveluM ane sauMdaryabodhatI tathA kalAbhAvanAnI pratIka che. svAmInArAyaNa maMdira tathA koTaDIbAga jevA jevA che. hamIrasara suMdara bAMdhaNIvALuM taLAva che. zaradabAga suMdara sthaLa che. kacchanA ziyALe soraTha bhalo ne unALe gujarAta rAjyakavi ane ajoDa evI kavionI vrajabhASA-pAThazALAnA comAse vAgaDa bhale ne kacchaDo bAre mAsa" AcArya zaMbhudAnajI Aje samaya palaTAne lIdhe zaradabAganA cekIkaccha jatAM sarvaprathama jamaNI bAjue moTuM raNa tathA DAbI bAjue dAra jevA che! zaradabAgamAM aMdaranA bhAgamAM mahArAva parivAra vAsa nAnuM raNa jovA maLe che. dariyAnA pANI bharAI jAya ane pachI kare che. bAga bhavya-ramaNIya che. kheMgArabAga pAse thaI rAjendrabAga utarI jAya pachI pApaDI jAmI jAya ene verAnabhami-raNa kahevAya javAya. sarovaranI vacce A nAnakaDe sArvajanika udyAna raLiyAmaNuM che. A raNa rAjasthAnanAM retIlA raNa karatAM jadI vastu che. A che. zrI satyanArAyaNa maMdira darzanIya che. pAse ja kalyANezvarajInuM kacchanA raNamAM jaMgalI gadheDAo puSkaLa pramANamAM jovA maLe che. bhavya zivamaMdira che zilpa-sthApanya sAce ja jovAlAyaka che. kacchabhUmi prAcIna che. ane kALAMtare tenA para moTA yuddho AkhuM zilpa solaMkI yugIna che, pAra AkhuM zilpa solaMkI yugIna che. pAse ja eka maTha tathA dharmakhelAyAM che. A kacha vistAra aitihAsika rahyo che. ADesara, zALA paNa che. satio ane yuddhamAM haNAyela vIrenA pALiyA lAkaDIyA ane bhacAu moTAM sTezana Ave che. A sthaLonA prAcIna aitihAsika che. pAse ja myujhiyama ane AphreiDa hAIskUla che. avaze, kIllA, parakoTA tathA bAMdhaNI vagere prAcInatAnAM pratIka myujhiyamamAM zilAlekho, mUrtio, sikkAo tathA kacchanI saMskRtinAM che. yuddho khelAyAnI lekavAto paNa itihAsa ubho kare che. pratIka namUnAo dagvya che. gAMdhIdhAma moTuM relve sTezana che. ahIMthI kaMDalA baMdara bahu habAyamAtAnuM suMdara sthaLa parvatALa vistAramAM prakRtinI najadIka che tyAM sudhI Treina paNa jAya che. jenuM kaMDalA have mIThAnA godamAM AveluM che. ahIMnuM pANI sarasa ane svAsthavardhaka che. udyoga mATe ja mazahUra che. ahIMnuM mIThAnuM kArakhAnuM AkhA A mArge keTayanuM hajAra varSa jUnuM zivamaMdira jovA jevuM che. eziyAmAM prathama naMbaranuM gaNAya che. lokAI, "ga" Adi gAmo kacchanI prajAnA lokajIvananA arIsA gAMdhIdhAmathI gopAlapurI-Adipura vaTAvatAM aMjAra Ave che. che. mekaNapIra jene kaccha mekaNadAdA kahe che temanuM che. mekaNapari jene ka sthAna ane dharatIkaMpanA prakaeNpathI nArAja thayela aMjAra potAnA puruSArtha vaDe samAdhi darzanIya che. A aitihAsika sthAna para mekaNadAdA temanA pAchuM sajIvana banyuM che. ahIMnA sUDI-cappA vagere vikhyAta che. bhakto ane motIo kUtaro tathA lAlI gadheDa vagerenI samAdhio ' gubIta ' mIThAI-pAka paNa prasiddha che. aMjAra jotAM ema lAge che. bahAranA bhAgamAM pALiyA che. ahIM Ayara ane musalamAnonI ja ke pradeza lIlero che paraMtu AgaLa UMcANavALA vistAre zarU thatAM mAtra vastI che. habAya, kaTAya ane mekaNunI samAdhi eka ja khani samRddhi ane ujaja bhabhitAM na thavA lAge che mATInA lAInamAM jaIne joI zakAya che kAraNa ke DuMgara hovAthI rastA nathI. vividha raMgonA paDa patharAyelA paDyA che. lignAITa. co. gaMdhakanA ArI bharatakAmanA AcArya haMsarAjabhAI jUnAgaDhamAM rahe che te ane khaDaka bhayo paDyo che. karachanuM mukhya nagara bhUja che. dara darathI temanI zALA vagere tathA temanA namUnAo jovA jevA che.. bhUjiyo killo dekhAya che. A prAcIna killo atihAsika tathA banI-karachano banI IlAke te jovA jevo pradeza che ema bhavya che. bhajiyAnI aneka kathAo kacchamAM pracalita che. bhuja zahera karyuM te khoTuM nahIM. herI pachI jI gAma Ave che jyAM jUnI bAMdhaNInuM rajavADI rAjadhAnInuM pratIka che. nagarane pharato juNejAonI-muralIma varatI che. Dhora pAlana e ja ahIne dhaMdhe che. kATa che. pAghaDIpane zahera sAMkaDa che ane havelI TAI5 makAne bhegA kahevAtAM mATInI dIvAla tathA ghAsanA chAparAMvALAM dharA che. udayapuranI yAda Ape che ahIne darabAragaDha darzanIya che. keTanI AkhA ya banImAM bhegA ja jovA maLe che. dvArA khullAmAM ja dIvAle moTI pahoLI che. mahela tathA ghaMTAra jovA jevA che. rakhAya che. bAMdhyA vagara muktapaNe vADAmAM temane rakhAya che. bhujana AyanA mahela te advitIya imArata che. kacchanA kalApriya 10-15 thI vadhu gharo eka sAthe hotA nathI. gojaraDe, sisariyANa mahArAvazrI lakhapatajIe kacchanA vikhyAta kArIgara zrI rAmasiMha bAju sAMDhA (prANI) bahu hoya che. temanuM tela kADhIne vecavAno mAlama pAse A zIzamahala banAvarAvyo hato. AyanAmahala khAsa vyApAra paNa cAle che. bAvaLe bahu hevAthI bAvaLane suMdara paNa darzanIya che. bhuja nagaramAM myujhiyama, paMcahaTaDImAM vaiSNava havelI ahIM vecAya che. bannI vistAra sapATa bhUmino che. nAnA ghAsa maMdira, jamAdAra phatehamahammadanAM eraDAM avalokanIya che. phatehabhaha sivAya kazuM ja jovA nahi maLe. varatI tyAM ja hoya che jyAM mmada mATe prazasti prasiddha che- pANInA nesaDA (vIraDA) hoya. bannImAM nesaDA eTale registAnamAM phatIA tArI kejaro, bhaDake bhArI, nakhalIstAna. (Oasis in the deserts) pazudhana nesaDA sUtI thaDake rAtamAM, nagara rI nArI, pAse ja patharAyeluM hoya che bannInA lokonI mUDI pazudhana che okho tuM thI udhaDake, baraDe tuM thI bIe, jenA jIvanano udaya ane asta A nesaDAmAM ja thAya che. gaDha pUje dhorAjI, netiyAra nagaralIe, nesaDe nesaDe lekajIvananA DAyarA hoya che. "Aja yae kala kahI cale ' hAlA, jhAlA, jeThavA, haTADyAM te hamIra evuM dhumakakaDa jIvana A pazupAlaka prajAnuM hoya che kAraNa ke vaLa utArI mUchanA, kIdhAM pAMsarA tIra. * jyAM sudhI nesaDAmAM jala tyAM sudhI gopAlenuM tyAM annajala. kheraDAnI aMdara lAkaDAnuM nakazIvALuM suMdara kAma che. pANI ane parNa sadAya emane calAyamAna rAkhe che jIvaMta jIvana Jain Education Intemational
Page #799
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha sAMskRtika pranya ] jIvatI bannInI A prajAne jIvanAdhAra te nesaDA hoya che. bhUjathI mAtAnA maTha jatAM vacce puMarA gatanuM prAcIna zivAlaya lokajIvana ane lokasaMskRtine TapI jAya evI dharatI kaccha sivAya Ave che. 9mI sadInuM A bhavya zivamaMdira dakSiNa bhAratanA zilpabIje kyAM che? nesaDe nesaDe karatI A murilabha prajA kaLA zekhIna prabhutvavALa joIne AnaMda ane Azcarya anubhavAya che. lagabhaga paNa che. bharatakAma tathA nakazIkaLAmAM A leke pAvaradhA gaNAya che. 1200 varSa prAcIna A maMdira karachanI prAcIna jIvana-saMrakRtinuM ArI bharatakAma mATe eka kaccha Aje vizvamAM paMkAya che. pratIka che. 2aa' lAkhA phulANInA bhatrIjAe 1000 varSa pUrva | bannImAM nerI, relaDI vagere vaTAvyA bAda bhiraMDIArA nAmaka zivamaMdira banAvyuM kahevAya che. bAjumAM ja paDI gayelA puMarAeka sarasa ane saheja moTuM gAma Ave che. ahIMnA zrI gaDhane keTa che. A mArge pakSanI TekarI Ave che. AgaLa jatAM lAla mahamadabhAInuM bhRgu AkhA bannImAM suMdara, zobhita ane nakhatrANa nagara Ave che. jyAM gheTAM uchera kendra che. mathala gAmathI kalAtmaka kahevAya che. zItala ane sehAmaNo A bhu go erakaMDIzana' mAtAnA maTha jatAM DuMgaranI hAramALAo Ave che. DuMgaromAM sapheda je lAge che. zrI lAlamahamadabhAI putra zrI jalAlabhAI khaDaka dekhAya che. A vistAra dhAtuothI bharapura jaNAya che. mAtAnA bhiraMDIArA viratAranA sarapaMca che. A loko rAsIpotrA aTekanA maTha pAse to lola, pALa, bhUrI-vibhinna ragAvA maTha pAse to lAla, pILA, bhUrI-vibhinna raMgavALI mATInA thara che. bannImAM musalamAno sivAya bIjI koI kAma nathI. gAma khaDakAyelA che. sapheda pathara ane cUnA paDa jAmelA jovA maLe che. sADaInA sarapaMca zrI uMmarabhAI musAbhAI sArAmAM sAruM bharatakAma lignAITa, kale, gaMdhaka vagere vyApaka che. A sthaLe eziyAmAM meTuM kare che. puruSo karatAM strIo vadhu kaLA-nipuNa che. 840 mAIlanA evuM phaTakaDInuM kArakhAnuM hatuM. lAla mATI, maga mATI dhaNI sArI che. vistAramAM bannI IlAke patharAyeluM che. eka eka gRhastha pAse havAparanI AjubAju lignAITa sAthe salphara mizra che. mAtAnA ardhI hajArenuM pazudhana hoya che. ahIM zikSaNa nahIvata che karachI maTha pAse sugaMdhita mATI che. je agni para mUkatAM sugaMdha Ave che. ane gujarAtI bhASA belAya che. jema dhUpa e AzApurI dhUpanA nAme e LakhAya che. sADaI pachI heDakA Ave che. eka samaya bannInA bAdazAha AzApurI devI-maMdiramAM svayaMbhU mUrti che. zAsakenI gaNAtA zrI gulAmamohammadane vilAyatI naLiyAvALA baMgala jevA kuLadevI che. ahIMnI gAdI para rAjA bAvA karamasiMha sArA svabhAvanA maLe che. marida paNa che. bAkI badhA gharo bhegA ja che. pachI nehI mANasa che. makamAM pIvA mATe pANInA naLa che. yAtrione DumaDA Ave che, ahIM pAkI marijada che. zrI hAjI IsmAIla rahevA-jamavA mATe maMdira narakanI vyavasthA uttama kahI zakAya evI pazudhananA moTA vepArI che. ahIMnuM pANI mITha' ane madhura che. che. maMdiramAM meTe dhaMTa itihAsanI eka kathA sAcavIne raNakAra ahIM jovA maLatAM badhA ja strI-puruSo daNa-IrAnI paraMparAnA karyuM jAya che. A lAMbI AkRti, lAMbu nAka ane paDachaMda kAyAvALA sazakta che. nArAyaNa sarovara. mAtAnA maThathI nArAyaNa sarovara-koTezvara bannImAM muslimonA saMskAra bhAratIya che. bharijade Adhunika che. javAya che. sAgaramAMthI sAMkaDA patha nArAyaNasaranA beTa para laI jAya jIvana nirvAha e ja emane mATe prazna che bAkI paMcAta ja nahIM. che ahIM dvArikA jevuM tIrtha-mahAbhya che. mukhya maMdira zrI trikama A badhA hAlepotrA aTakanA che ane vepArI che. pazupAlana. rAyajInuM che. te sAme pazcime zrI lakSmInArAyaNa, zrI AdinArAyaNa, vecANa ane nikAsa e ja emane dhaMdhe che. haDakAthI pAkistAna zrI sAkSIgopAla, zrI govadha nanAthajI, zrI dvArikAdhIza, zrI lakSmIjI, sAthenA sarahadathI ApaNI bAjue (24 mAIla ) ghoraDA che. zrI kuMvara kalyANarAyanAM maMdira che. pAse ja nArAyaNa sarovara che. ahIMnA mukhya mANasa zrI gulabegamiyA eka javAMmarda, vyavahArakuzaLa, cheDe dUra mahAprabhuzrI vallabhAcAryajInI beThaka che, ahIMthI savAre mutsadI vepArI che. atithi satkAra mATe teo jANItA che. chAza basa keTezvara jAya che. nArAyaNasarathI koTezvara lagabhaga traNa kIle mITara mAkhaNa ane roTalA ahIM mokaLA maLe che. gulabegabhAI ghoraDA che. keTezvara-zivaliMga sAthe rAvaNanI kathA joDAyelI che. samudra kinAre vistAranA sarapaMca che. sarakAre temane J. P. nI mAnadda padavIpaNuM A maMdira suMdara bhAse che. ahIM jJAnezvara tathA saraNezvaranA maMdire Apela che. teo mutavA kemanA AgevAna che. 840 mAIlanA paNa che. badhA ja zivamaMdiro che. keTezvaranuM sthaLa eka beTa che. bannI vistAramAM 3 keme-jAtio vase che. (badhI musalamAna che.) maThathI pAchA pharatAM, tyAMthI harappA saMskRtinA avazeSa prApta A kAmamAM jata kema moTI che, je pazcima bannImAM vase che. thayA che te gAma dezalapara guMtalI Ave che. saMskRti premI temaja teo bheMsa rAkhe che. A jAta lake balUcI prajA che. jata strIo purAtana-premIo mATe darzanIya che. kacchamAM saddhamAtA baMdha Avela che. majabUta tathA dekhAvaDI hoya che. kunariyA gAmamAM jAmakhAna te paNa jovA je che, musalamAna che. teo samA che. jAmakhAna jADejA vaMzanA che. seDhA kAcabA AkArano kaccha pradeza bhAratanAM bIjA bhAgothI aparihindu rAjapUtemAMthI teo paraNe che. lagnamAM corI jevI hindu vidhi cita hovA chatAM bhAratIya saMskRti ane aitihAsika daSTie ati kare che. mULa hinduomAMthI muslima banyA che. A badhAM mulabhamAna mihatvanuM sthAna dharAve che. A bhU bhAga para yuddha khelAyAM che ane karatAM kacchI hevAmAM gaurava mAne che. mutavA komanA itihAsa vize saMskRtionuM sarjana, visarjana tathA navasarjana thayAM karyuM che. huM ' pathika"mAM savistAra lakhI cUkyo chuM. ArI bharatakAma vize khamIravaMtI varadharA kacchabhUmi darzanIya che. paNa lakhyuM che. bannIne gharaDA vibhAga kharekhara jovA jevo che bhadrezvara- bhadravatI nagarInA avazeSa svarUpa bhadrezvara suprasiddha kAraNa ke 24 mAIla pachI ja pAka pradeza che. sthAna che. A purANa prasiddha nagarI jainenuM pavitra yAtrAdhAma che. Jain Education Intemational
Page #800
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bahada gujarAtanI || UMjhA phArmasI zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che zrI kelIthaDa jutha vividha kAryakArI phona naM. 356. sahakArI maMDaLI lI. - mu. kelIthaDa. (tAluke H gAMDala ) ( ji: rAjakeTa). sthApanA tArIkha : 2-4-50 rajI. naM. : 382 zera phaMDa : 7870-49 sabhya saMkhyA : 113 | dhavaMtarI prAsAda, uMjhA. (u. gujarAta) anAmataphaMDa : para07-00 sarakArazrI : 1 anya phaMDa : 123690-03 sabhAsadanI badhI mudatanI thApaNuM : 158285-00 maMDaLInI kAryavAhaka muDI 2008190-88 nAthAlAla kAnajIbhAI paTela lakamaNa popaTabhAi virejA maMtrI (menejara) pramukha ujha - AgrA -muMbaI - nAgapura. pANI, davAo, rasAyaNo ane vanaspatijanya telone raMgavihIna, gaMdhavihIna ane vizuddha karavA mATe amArA narmadA ekaTIveTeDa kArbana ane narmadA ekaTIveTeDa artha ajoDa, vizvAsanIya ane asarakAraka che. tamArI jarUrIyAta mATe tene ja Agraha rAkhe, kAraNa ke te anubhavI niSNAtonI saMpUrNa dekharekha nIce ane adyatana paddhatithI taiyAra karavAmAM Ave che. --: lakho :dhI narmadAvelI kemIkala inDasTrIjha prAiveTa lI. racha, ophIsa : kArakhAnuM : phona : 258538 grAma : KATHARBON' - grAma : "INDUSTRY" 315/21 prospekaTa cembarsa, ; poicA reDa, - ' dAdAbhAI navarojI roDa, phorTa, rA ja pI 5 nA muMbaI-1 (vAyA : aMkalezvara ) Jain Education Intemational
Page #801
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha sAMskRtika pratye ]. 821 eka zivamaMdiranA avazeSa tathA cAra bhALanI vAva paNa vikhyAta Ama lelanA dakAmathI ItihAsa ane saMskRtinA lupta pAnA che. mULa sAtamALa hatA tema kahevAya che paraMtu Aje cAra mALa prakaTa thayA che. ane bhAratIya-prAcIna-gauravagAthAne temaNe vANI ja mejUda che. samudrakAMThe AveluM A yAtrAdhAma aneka rIte maha- ApI prAcInatama sulabhyatAnA pratIka pUrAM pADyAM che. tvanuM tathA ramaNIya sthAna che. - naga-khaMbhAta pAse nagarAnA khodakAryathI paNa purAtattvanI mAMDavI- mAMDavI paNa karachanuM baMdara che. kacchanA akhAtamAM daSTie mahattavanI mAhitI maLI che lothalakALanI saMskRti atre paNa Avela lakhapata, mAMDavI, bhadrezvara ane kaMDalA kacchanA dariyAkAMThAnA patharAyela hatI kAraNa ke khaMbhAtanA akhAtamAM vahANavaTA ane mahattvanA vyApArI sthAna che, jemanA para kane audyogika vikAsa vyApAra atrenA viratRta bhU-bhAga para vyApaka hatA ane tethala tathA samRddhi nirbhara che beDIbaMdara, sikakAbaMdara, okhA baMdara va thI paMdarathI saMkaLAyelA hatA. kacchanAM baMdaro saMkaLAya che ane Ama dariyAmArge kaccha-kAThIyA- | kha bhAta-khaMbhAta prAcIna nagarI rahela che baMdaranI daSTie tenuM vADa-saurASTra ane gujarAta joDAya che. dvArakA, porabaMdara, mAMgaroLa mahAva lethala saMrakRtinA kALamAM paNa haze ja, kAcA hIrA-motInA, mahuvA, bhAvanagara, khaMbhAtathI mAMDIne mubaI sudhI gujarAtane vyApAra paNa atre cAlatA rahyA che. Aje te telakSetra banavAne dariyAkAMThe gujarAtanI samRddhino AdhArastaMbha che. A lIdhe khaMbhAta rASTrIya tIrtha jevuM banI cUkyuM che rajavADuM hatuM tethI : lakhapata -- bhujathI lakhatara sudhI rasto che ane basa vyavahArathI . tenI racanA paNa darzanIya che. baMdara tarIke paNa khaMbhAta viziSTa che. A ja mArge A vistAra saMkaLAyelo che. lakhatara baMdara havA aMkalezvara-aMkalezvara tela ane tenI zuddhi mATenA kendra uparAMta prAcIna aitihAsika sthAna che. muMdarA, khAvaDA kerAM tathA (rIphAInarI) tarIke vizvaprasiddha banyuM che. amadAvAda-vaDodarA-muMbaI naLiyA paNa kacchanA prasiddha darzanIya sthAno che. relamArgathI najadIka Akho aMkalezvara vistAra Aje to tela udyogathI dhamadhamI uThyo che. gujarAtanI kAyApalaTamAM Ane phaLo lothala... harappA saMskRtinA avaze sAcavIne beTheluM lothala , - harappA saMskRtinA avazeSa sAcavIne ekaluM lAya mahattvanuM banI rahyo che. ghoLakA najIka AveluM che lagabhaga eka mAIlanI laMbAI ane 5 mAIla jeTalI pahoLAImAM patha yela lothalane ribo Aje to kalela- kola-mahesANA vistAra paNa khaMbhAta ane w e. purAtavidonuM AkarSaNuM ane adhyayana kendra banI cUkyuM che. zvaranI haroLamAM tela-vistAra tarIke vyApaka ane viriSTa prAcInakALamAM lethala baMdara rahyuM hatuM tyAM sAbaramatInA mukhamAMthI rahevA pAme che. gujarAtane tela prApti thaI te kudaratI kR che nAnA jalayAno pravezI zaktA. atre dhakaka nA avazeSathI harapA gujarAtanA tela-bhaMDAroe duniyAmAM gujarAtanuM sthAna banAvI dI * saMskRtinA vahANavaTA vikAsano khyAla Ave che. 750 phITa lAMbo che. peTrokemikala InDasTrIjha, ane tela-gesanA maNI 116 phITa pahoLA ane 14 kITa jeTalI UMcAinI dIvAlevAze A gujarAta samRddhinI dizAmAM jhaDapathI dhapI rahyuM che. " dhakko ITAno cale che. siMdhukhINanI vasAhato sAthe atrethI mAlapura- sAbarakAMThA jillAnuM A sthAna zu na ya che. AyAta-nikAsa thatI haze ja ke ita aa che raDezvara mahAdeva prasiddha che. vAtraka nadInA kAMThe Avela A che dariyA dvArA saMbaMdha rahyA lAge che. tethalanI vasAhata samRddha gokuLaaSTamIe meLo bharAya che sItAphaLa tathA sAna mAtA - : ", gI jIvanathI sabhara hatI. udyoga-vyApAra uccakakSAe pahoMcela hatA. jaMgala che, kaMcana TekarI, gojArUM taLAva mana pra " harapa-mohana-jo-dara-lethala nagaranI racanA vizvamAM adabhUta vagere darzanIya che. bhageDI gAma pAse Avela mAtAne dhare maMdira hatI ema AjanA avaze batAve che. je vana vadhavasthita, bhavana Adi suprasiddha tathA ramaNIya sthAna che. nimaNu saMpUrNa vyavasthApUrNa ane nagara racanA ucca kakSAnI kalakI- sAbarakAMThAnA mAlapurathI AgaLa jatAM bAbaliyA tathA bajAra ane dukAne suvyavasthita hatAM. 1100 I. pU. ane gAmathI ekAda mAIla pUrvamAM, paMcamahAlanA pahADomAM " kalazra" 600 I. pU. vaccenI itihAsanI tUTelI kaDI A lothala jeDI nAmaka suMdara, aitihAsika, prAcIna dharma sthaLa AveluM cheparvatamAApe che kAraNa ke 1500 I. pU. harapA saMskRtinA aMta pachI LAonI khINamAMthI pANInuM jharaNuM vahe che. vaizAkha-jeThamAM jyAre paNa 500 varSa sudhI lethalamAM saMskRti cAlu rahI hatI tema bhalabhalI nadIonAM nIra paNa sUkAI jAya che tyAre A kaparA sAbita thayuM che. mRttikA, kRSi, matsya udyoga, mALA tathA capa grISmakALamAM paNa kalazrInuM nALuM vahetuM rahe che pAtaLI pANInI AdinA phalakano udyoga tathA pazupAlana atrenA jIvanamAM mukhya dhAra ara khalita pravAhIta rahe che jenuM zItala, supAcya tathA " huMdekhAya che. raMga ane citrakAma tathA ramakaDAM banAvavAmAM leka madhura pANI pIne loko tathA prANIo pra jatA anubhave che. bahu niSNAta jaNAya che leka sukha-zAMtipriya tathA mejI prakRtinAM kAMcI - hI evI girimALAomAM nIrabhayAM nALAnI bhInAzathI raghAM lAge che lothalanA harapA leke agnipUjaka hatAM ane sarvatra ThaMDaka ane tilatA anubhavAya che. jenA dArUNa A tapamAM balidAna mATe pazu hiMsA karatA tema jaNAya che. kadAca satIkathA paNa atre manahara zItalatA viziSTa tema ja sukhazAMti ane AnaMda paNa rahI haze, kabrastAnamAM bane kabaro eka sAthe maLI che. ApanArI che. khajurIonA saDasaDATa ravara mukharita lIlAchama, siMdhu nadInI khINumAM harappana loko lAMbo samaya jIvyA ane TIMbaru, sAga, mahuDA tathA anya vanya vRkSonI ghaTATo5 hariyALI, vizvamAM sabhyatA ane saMskRtinA pATha paDhAvyA te ja lekenI zItaLu-maMda samIra tathA pakSIonA kalarava vagerethI araNyapradezamAM para paNa lothalamAM cAlu rahI ane lAMbA samaya sudhI TakI zakI. aneruM upavana UbhuM che ema lAge che. Jain Education Intemational
Page #802
--------------------------------------------------------------------------
________________ 82 [ bRhada gujarAtanI asmitA pravAhita nALAnA taTa para retiyA patthara (sandy stone) mahiSAsura mardinI devInI mUrti che. bhAlA, mahiSAsura, vAhana vagere nA pagathiyAvALo pAke bAMdhelo ghATavALA 5546pane jalakuMDa che. spaSTa che. kALA kapUba jevA pattharanI murti kharekhara bhavya che A A vizALa jaLakuMDanuM pANI parama pavitra lekhAya che. tathA zItaLa devInI jamaNI bAjue nRtya rata naTarAja ziva che pitAnI pU himajaLa jevuM che. jalakuMDathI saMlagna mAtra maMdira tathA prabhunI mudrAmAM naTarAja suMdara che A devI-maMdirane ja " kalezaharI ' devI sevArthe upayogamAM levA mATenI patthara jaDita nAnakaDI kaThInamAM maMdira kahevAya che je Aje kalatrI tarIke vikhyAta che. A maMdiranI vAva che. atyAre tene meTo bhAga mATIthI daTAyela che paraMtu have bhIMtamAM eka zilAlekha che paraMtu ghasAI gaye hevAthI tadana gujarAtanA purAtatva khAtA taraphathI samArakAma cAlu che. A vAvane avApya che. aDIne a yAre eka ghumaTavALuM maMdira mojUda che. A maMdira mahilAmura mardinI athavA kalezavarI devInA maMdirane aDIne sTeTanA jamAnAmAM prAcIna avazenA pattharo vaDe UbhuM karavAmAM bahAranA bhAgamAM zi85nA DhagalA paDyA che. pAse ja hanumAna, AvyuM che. pattharanA pleTaphorma para sthita A maMdiramAM zivaliMga murti beyamAM pelI che jenA paga pAse zani-pati me juda che pravezadvAre jamaNe dvArapAla tathA DAbe devI mUrti aMkita che. che. zani-pati sAthe hanumAnanI murti bhAgye ja jovA maLe che aMdara uparanA vyAsapITha para devImUrti tathA anya mUrtio birAjela A murti pAse sAta pALiyA che. ekathI traNa pALiyA para che. A dhumaTIvALA maMdiranI bahAra be rataMbha para maMDapa che jenI saMvata 1338 akSara spaSTa che. cothA pALiyA 5ra saMvata 1340 chatamAM kamaLAkAramAM nu maMDaLIo kotarelI che. pravezathI DAbA akSara suvA akita che. pAMcamA pALiyA para kazuM ukelAtuM nathI rataMbha para sarpa aMkita che tathA jamaNA staMbha para vichI che. A tethI avAya che chaTho ane sAtamo pALiyo Tela ane khaMDita che. dhumaTIvALA maMdiramAM bahAranA bhAganI bhIMtapara eka suMdara tribhaMgA dhamaTIvALA maMdirathI pUrva bAjue parvatanI bhIMtamAM ghaNuM. strImUrti che jenA sADInA cheDe kUtaro lADa karate jovA maLe che zipasAmagrInA DhagalA che. ane kAmasUtramAM varNita bhAga Asane A sutanI mastAnI mUrti kharekhara saudaryabodhanuM pratIka che. A ani che tana tana bhoga rata vividha a sanethI kIDA-ta mUrtighATIlA nArI dehanA jamaNA hAthamAM puSpa guccha che. A mUrti enuM aMkana kaLAnI daSTie avalokanIya che. eka vyAla-bhUti pAse IndrANInI mUrti che. jenI pAse airAvata aMkita che. A viziSTa che. sTeTanA vakhatamAM zilpanA pattharo vaDe ubhuM karavAmAM bha diranI kuMDa bAjunI pIThavALI bhIMta ra moTA stanavALI-pIna Avela nAnakaDe mahela tathA tenI AjubAju aMkita mUrtio padharA- lAvaNyamayI nArI mUrti aMkita che. pUrva dizA bAjunI vagere jevA jevA che bhogAsane uparAMta paNa dela lAvaNya darzAvatI bhIta para eka strImUrti che jenA stana suDoLa tathA hAthamAM majAno aneka devI-devatAonI adabhUta mUrtio che. A nAnakaDA vihAra meTo bha le che A mUti 5NuM bhaMgimAvALI nayanAbhirAma che. mahelanI AgaLa hArabaMdha murti o goThavAI che. prAcIna ziSanA A maTIvALA maMdiranI bahAra cokamAM pravezadvArathI nIkaLatAM zAstra tathA kalAkAronA bodhanI pratIka ghaNI sAmaDhI corAI gayelA DAbI bAjathI daza mUtio hArabaMdha ubhelI goThavAyelI che. praveza- che paraMtu je kAMI che tene have rAjyanuM purAtattava gAThave che dvAra tarapha jatAM jamaNe ane AvatAM DAbethI khaDI mUrti e dhyAna maMdironA avazeSo parathI pratIti thAya che ke prAcInakALamAM atre kheMce che. prathama muti siMhanA vAhana tathA hAthamAM trizaLadhAriNI devanagarInA rUpamAM bhavya vasAhata rahI haze. devI aMbikA che. anikAne aDIne gaMgAnI mUti che, jenA hAthamAM A vihAra mahelanI upara parvata-TekarIo para be zivAlaya jala pAtra-kama la che. gaMgA pAse jamaNA hAthamAM lADava nuM pAtra tathA eka kSetrapAlanuM ema traNa maMdironA bhagnAvazeSa paDelAM che. pakaDela devI annapUrNA che. annapUrNAnI pAse naMdInA vAdana sAthe loko bhalathI A maMdirane bhImanI cerI tathA arjunane cerI zivajI che pAse gaNe ubhelA che. zivamUrti pAse vibaNamUrti che, tarIke oLakhAve che. samaya darzAvato kaI spaSTa purA nathI ane hAthamAM nAga dekhAya che A mUrti pAse gaNapati che. A ati loko to A AkhI vasAhatane pAMDavonA ane raheThANa sAthe sAMkaLe suMdara mUti che. beThelA gajAnana kuMdALA che. gaNezajI jamaNA paga che. vidyAne dasamI sadIne samaya aMdAje che paraMtu A Akhe para DAbe paga dharI Asanastha che, DAbI jAMdha para temanI sustanI vana vistAra hiDimbA vanano bhAga manAya che ane atre asuranuM tamA stana para gaNezanA saha sthita che. thANuM rahela kahevAya che. AdivAsI prajAne A pradeza che. jala thI sUdra vaDe strI ke rastanane sparza karatAM romAMca mANatA gaNeza kharekhara dakSiNe paNa eka zivAlaya che. hajI paNa zodhakhoLa thAya te kahyuM ke darzanIya che. DAbo hAtha strInI-kamarane viTALe che. gaNapatinI patinI navuM maLI Ave kharuM ! mUrti pAse caturmukhI brahmAjInI sarasa mUrti khaDI che. brahmAjInI ghumaDIvALA maMdirathI pazcima bAjue nALAnA taTathI theDe dUra mUrtine aDIne pADAnA vAhana sAthe yamarAja hAthamAM bhAlA sAthe UMcAI upara sAsu-vahunI vAva dhyAna kheMce evI bhavya che purAubhelA che. yama kharekhara bhayAnaka che. yamarAjanI mUrtine aDIne tattva khAtAnA eka nirIkSaka zrI goviMdabhAInI dekharekha nIce pAvatInI mUrti ubhelI che ane tene aDIne vAghanA vAhanavALI ahIM samArakAma cAluM che. ane A avazeSone temanA mULa svarUpe devI vAghezvarInI mUrti che. sAcavI rAkhavAnI temanI nema che. sAsunI vAva mALavALI che. - ghumaTIvALA maMdiranI sAme dakSiNAbhimukha devI maMdira che. maMdira saMvata 1089tI , sAsunI vAvamAM aMdara praveza karatAM DAbA hAtha thAMbhalAo para sthita che. vyAsapITha para ati suMdara paraMtu bhagna para nAnA gokhamAM nava graha che. gheDAnA vAhana para sUvuM sarvaprathama Jain Education Interational
Page #803
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbhe kanya ] 823 * che. bIjA sthAne caMdra tathA trIjA maMgaLa graha birAje che cothA kinAre uMcANa para Avela "zUlapANezvaranuM prAcIna prasiddha tIrthabudha, pAMcamA zukra, chaThThA zani, sAtamA gurU, AThamA rAhu tathA sthaLa darzanIya che. aMtamAM navamA ketu che. A gekhanI sAmenA gokhamAM badhuM bhUMsAI saMvata 2009nI sAlamAM ahI-grAma leke e khodakAma karatAM gayuM che. AgaLa jatAM DAbI bAjunA moTA gokhamAM nava mAtRkA- nava devAlayanA avazeSa upalabdha thayAM hatA. bIjI-trIjI sadImAM enI mUtio che. graho tathA temanI patnIe sAthe ja aMkita kSatrapa vizvasenanA samayanA sikkA ahIMthI upalabdha thayA hoI A che, A gokhanI sAmenA gokhamAM dazAvatAra kaMDArAyelA che. jamaNa sthaLa prAcIna atihAsika mahattva uparAMta dhAmika tathA sAMskRtika bAjuthI prathama ghoDesavAra kalakI avatAra che. temanI bAjumAM buddha, dRSTie paNa darzanIya che. ahIM eka zilAlekha paNa prApta thaye kRSNa, rAma, parazurAma, vAmana, narasiMha, varAha tathA malya Adi hato-je purAtattvavALAo laI gayA che. AmAM nIce mujabanuM nA pUrNa rUpa aMkita che. AgaLa jatAM DAbI bAjunA trIjA lakhANuM che-"setAsuta vanaphana zivanuM sema pati varane " ahIM gokhamAM zeSazasvI vighaNu che. tenI barAbara sAmenA gokhamAM sapta eka pattharano nakazo adabhUta che. kahevAya che ke utarANanA zrA mAtRkAo che. ziva-pArvatI, sapanI gaNeza, vacce mAtRkAo che. bhavAnIbhAIne svapna saMketa maLatAM. khedakAma karatAM A nakazI AgaLa jala bhareluM che je sApha karatAM kaMIka navuM nIkaLe tema che. maLI Avyo ane te mujaba khodatA 9 devaLanA avazeSa maLI sAsunI vAva sAme ja dakSiNa bAjue vahunI vAva che. banne AvyA. pAMca zivAlaya-hanumAnajI, mAtAjI, bhairavajI ane gaNa vAvonI bAMdhaNI eka jevI ja che mALavALI A vAva paNa naSTa patinA sthAna maLyAM. badhI mUrtio paNa maLI je hAla mojUda che. prApaka che. A vAvamAM aMdara jatAM DAbI bAjue goLamAM sata chapanIyA daSkALamAM paNa jenuM pANI ne mUkAyuM tevA nALAnA mAtRkAo che. sAsunI vAvamAM jema che tema atre paNa che. ziva- to A ramaNIya sthAna nayanAbhirAma che. praveza karatAM jamaNe pArvatI sAme gaNeza tathA temanA patnI che. vacce varAha che. ava gAyanuM besADeluM mukha che, kalAsa Azrama pATIyuM che. pagathiyAM tAronI 5 nIone paNa mAtRkA kahevAmAM Ave che. dareka mAtRkAnI caDhI upara jatAM haridvArama che tema vacce caturbhuja ziva tathA kemAM bALaka paNa che. A gokhanI sAmenA gokhamAM zeSazI temaNe bAvA be moTA kANIdhara temaNe viMTALelA be moTA phaNIdharanAra che. zivanI jaTA, nAmanA viSNu che jemanA paga pAse lakSmIjI pagacaMpI karatA najare paDe mukha tathA gaumukhamAMthI vArAthI pANI uchaLe evI vyavasthA karache. AthI AgaLa badhuM naSTabhraSTa che. khodakAma bAda kazuMka navuM vAmAM AvI che. A pANI vAMgAnA apAra pANIvALA dharAmAMthI jANavA maLe kharUM banne vA sAthe lekavAyakA joDAyelI che. moTara vaDe TAMkImAM lAvIne vahevaDAvavAmAM Ave che. asala maLI - A vAvonI uparavaTe eka AMbalInuM jhADa che. tenI nIce Avela zivaliMga sAthenA pazcimAbhimukha mULa ma dirane sthAne ja pAvatI mUrti che. loke Ane godhArInuM sthAna gaNAve che. AthI saM. 2018mAM navuM maMdira bAMdhavAmAM AvyuM che zivaliMga para uparanA bhAgamAM zivamaMdiranA bhagnAvazeSa che. AthI AgaLa paNa satata jalastrAvanI vyavasthA karavAmAM AvI che mULa, loko atrenA pUjaka gosAIonI samAdhio che. thoDe dUra lavANuM Ane "zayA" mahAdeva kahetA je parathI have lokee "zUlapANegAmamAM Aje paNa gosAio vase che. dhara" nAma pADyuM che. A maMdiranI bAjumAM jamaNe "bhIDabhaMjana" kalazra nI vasAhata dasamI sadInI manAya che. ema lAge che ke hanumAna che temanA jamaNA hAthamAM gadA ane DAbA hAthamAM parvata A dhorI mArga haze ane lUNAvADA bAjuthI AvatI baLadanI che. paga nIce zani-panotI dekhAya che. maMdira pAchaLa paNa ullAna vaNajhAra mATe A vizrAmasthaLa paNa haze. vApIkAo, kuMDa tathA che. mATInAM pagathiyAM utaratAM gaNapati, bhairava, bhavAnI, zivaliMga zivAlaya vagerethI prasiddha dhArmika sthaLa A hatuM ja te cakkasa vagerenA zi95-avaze che. prAcIna maMdiranA te A avazeSa che ema paNa kahevAya che ke lehANA purI tarIke atre prasiddha ja che. maMdira sAme mahaMta paMcamagirijInI gAdI tathA raheThANa che. tijAratI nagara paNa hatuM. AjanuM lavANuM tenuM pratIka kahevAya che. AkhA TekarA para maMdiranI comera vAta cheA lava, berasAbarakAMThAnA tathA paMcamahAlanA pradeza vacceno A bhAga rAja- salI, nIma, lIMbunA rasothI rathaLa raLiyAmaNuM lAge che. meTara sthAna bhaNI jato ane vaNajhAra dvArA vyApAra thato hato. dvArA TAMkImAM AvatA pANIthI, naLa vaDe, sthAnanuM siMcana thAya ahIMnI mULa vasatI AdivAsI prajA che. tenI sAthe sAthe che. jUnA zipanAM avaze ghaNAM paDyAM che. eka aditIya mUrti vanyaphaLa Adi carI khAtI A prA A vanyapradezamAM patharAyelI che jemAM naMdInA mukha pAse kesAsa che, jene bAtha bhIDatI mAnava paDela che TIbarU, bera, sItAphaLa, mahuDAnA phaLa ane temAMthI dArU, AkRti che. A badhuM saLaMga eka ja pattharanuM che. A sthaLa kerI, vagere phaLo ane ahapa khetI tathA pazu-prANIonA mAMsAhAra camatkArika kahevAya che, ane AkhAya vistAramAM prasiddha che. ghaNAM para jIvatI adha nagna paraMtu majabUta ane bahAdura prajAne A loke darzanArthe ahIM Ave che ubharANa gAmamAM eka akhUTa pANIpradeza che. caurakarmamAM pravINa evA leko mukta jIvana jIve che. vaLI 700 varSa jUnI mALavALI vAva che jemAM gokhamAM sAta have pAkA rastA thatAM moTA prama-nagarothI saMbaMdha baMdhAya che. mAtRkAo che, zUlapANezvara (ubharANa-ji. sAbarakAMThA ). moDAsA - moDAsA sAbarakAMThAnuM bahu prAcIna tathA tijAsAbarakAMThA jIllAnA gAbara gAmathI AgaLa mAlapura mahAlamAM ratI nagara che. A zahera para anekavAra AkramaNa tathA yuddho thayAM Avela ubharANuthI deDha kIlomITara dUra uttara dizAe vAMgAnA che. ane prAcIna kilo tathA tenI aMdaranA mahela ane masjida Jain Education Intemational
Page #804
--------------------------------------------------------------------------
________________ 824 [ bhUda gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che | zubhecchA pAThave che jAmakaMDoraNuM tAlukA saha. kha. ve. saMgha 1 zrI janatA sahakArI benka - muM. jAmakaMDoraNA (ji. rAjakoTa) mu. rAdhanapura (ji. banAsakAMThA) sthApanA tArIkha : 19-7 66 - noMdhaNI naMbara : 588" zera bhaMDoLa : 365ra0-00 sabhya saMkhyA : +9 ! sthApanA tArIkha : 20-12-65 nadhiNI naMbara : 1953 anAmata phaMDa : 29950-50 kheDUta : 40 zera bhaMDoLa : 1 2 00-00 sabhaya saMkhyA : 161 anya phaDa : 20000 00 ma DaLI : 2 anAmata phaMDa : 4300-00 sadarahu saMsthA rAsAyaNika khAtare, mizra khAtara, jaMtunAzaka davA, anya kaMDa : 600-00 ane tene upayogI sAdhane temaja kaDa tathA me.bIla oIla ane niyaMtrIta khaDa vagerenI savalato te lukAne pUrI pADe che. taduparAMta vyAjanA udAra ane mA karSaka da. samA paTThala paMpa banAvI A vistArane vadhu rAhatarUpa banI cAlu khAtu 1% bacata jA 4 badhI mudata 5% thI 7 % zakAya tevI yojanA vicArI rahI che. beMkIMganI tamAma sagavaDa ApavAmAM Ave che. goradhana vAlajI paTela I pramukha | vI ema. akhANI | menejara che. e gAMdhI upAdhyakSa A. aM. Thakkara adhyakSa With Best Compliments From Gram : ROLINGMILL Office : 23261 none Factory : 23101 II 1 Tii 1T " | 0 TT T T. ma | ' 1 | | | | TTTI BHARAT STEEL ROLLING MILLS. RII OFFICER Garedia Kuva Road, Post box. No. 273, RATK 01 9 * Jain Education Intemational
Page #805
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] (2pa jovA jevo che. sabalapuramAM Avela zAmaLAjI maMdiramAM varAhanI jUnI hovAnI mAnyatA che. I. sa. 188ramAM brusaphUTa nAmanA bhUstara eka advitIya mUrti che je jovA jevI che. AvI suMdara mUrti zAstrIne bahAra nadIne kAMThethI pattharayuganA hajAro varSa jUnAM avazeSa dezamAM bahu ochI haze moDAsAmAM Avema hajIrAo prAcIna maLyA hatA. je ATha hajAra varSa jUnA hovAnuM manAya che. yuddhonA aitihAsika pUrAvAo che. devarAjanI gaDhI, rAmanAtha, kAma- A prAcIna gAma ATha maMdira ane ATha pIranI daragAhanA nAtha mahAdeva, gebI (mahAdeva)nuM suMdara sthAna, dhArI mAtAnuM majabUta killAmAM TekarA para ubheluM che. azokanA samaya daramyAna talAvaDI kInArenuM tIrthasthAna tathA itihAsa prasiddha hindurAjA kaMdarpavana tarIke A sthaLa eLakhAtuM. bhagavAna zrI ne tathA mAMdhAtAne musalamAna banAvanAra camatkArika lAvarI muslima saMta jAbAli RSinA pagalAM paNa atre paDela kahevAya che. siddharAja tathA sAhebanI daragAha darzanIya che. gAmamAM Avela keTalIka vAto paNa paMDita somadattanA ahIMnA Agamana tathA kuMDavAva -bAvIsa koThAnI vikhyAta che. kolejanA myujhiyamamAM ghaNI vastuo meM ekatrita- vAva banAvyAnI vAta vikhyAta che, nilakaMTha maMdiranA camakAranI saMgrahIta karelI che jemAM keTalAka jUnA zilAlekha paNa phArasI kivadantanI vyApaka che. kuMDavAva para kaMDArAyelI suMdara kalA kArIgirI tathA nAgarI lipimAM che. tathA rudramALa jevI kamAna mojuda che, je siddharAja dvArA banAvarAhimmatanagara- sAbarakAMThA jillAnA mathaka himatanagaramAM 1 cela kahevAya che. kapaDavaMjamAM TAunahola, jaina derAsara, kAcanuM rAjamahela tathA eka udyAna sArAM che. nadIkInAre keTalAMka tIrtha che. kArakhAnuM, ratnAkAra mAtA, semanAthanuM maMdira, bAlasaMgrahAlaya (yuni. hAIskUla), dAudI vorA kabrastAna 750 varSa jUnuM mAM galatezvara - prAMtIjathI cAreka mAIla dUra nadI kInAre ziva 702 varSanI kabara Aje paNa hayAta che. vorAvADanI racanA tathA maMdira che. nadInA kinAre bahu ja UMcA che. paTa paheLo tathA dazya kASTha netarakAma Adi avalokanIya che. ramaNIya che. sAme lAkhoTA gAma che. ahIMnI TeTI tathA tarabUca (-ja) bahu ja vakhaNAya che. sAkara jevI sAkara TeTIne svAda unALAmAM Dara-DAkoramAM ge matI tItha prasiddha che. bhagavAna zrI dvArimANI zakAya che. ahIMthI cAreka mAIla nIcenA vistAramAM pANInA kAdhIza atre prakaTa thayA. mAMgaroLamAM gomatI tIrtha tathA dvArikAdhIzanA dhunA tathA kevaDAnI nALo che. nadInAM kotare bhayAnaka che paraMtu taTa prAkaTayanI vAta dikhyAta che tema ja ahIM paNa che. mAMgaronI mAphaka raLiyAmaNe che ahIM paNa gomatI tIrtha sarovara che. sahaa leke ahIM bhagavAnanAM dazana karI kRtArthatA anubhave che. je leke dvArakA nathI jaI zakatA utkaMThezvara- kapaDavaMja athavA dahegAmathI utkaMThezvara javAya che. temane mATe to A dvArakA ja che basa dvArA baMne bAjuthI paMdareka mAIla thAya che. nadIonuM saMgama nadIonuM saMgama lasukA- DAkora ane kapaDavaMja vacce Avela A sthaLe sthaLa hovAthI paTa bahu ja pahoLo che tathA UMcANu para Avela cANa para mAlata garama ane ThaMDA pANInA prakhyAta kuMDa AvelA che. A eka tIrtha. maMdira ati bhavya tathA raLiyAmaNuM che. somavAra, ekAdazI, pUrNi dI, pUrNa sthAna che. bhAnA divasoe yAtrALuonI ahIM bhIDa hoya che. zivarAtri para amadAvAda- AjanA gujarAtanA pATanagara amadAvAdanI te meLo bharAya che. ahIM eka azrana paNa che. vihAra sthaLa sthApanA 1411mAM sulatAna ahamadazAha dvArA karavAmAM AvI hatI. tarIke ukaMThezvara ati ramaNIya tathA sahAmaNuM sthAna che. jAbAli kahevata che ke- "jaba samsa para kuttA AyA, bAdazAhane zahara RSinA tapanI vAta uThezvara sAthe saMkaLAyelI che. basAyA' Aje to amadAvAda kApaDa udyoganuM mukhya kendra che. A vAtraka- dhanasurAthI bAyaDa jatAM vAtrakanAM kaThi vRkSonI hAra- audyogika zahera atihAsika temaja kalAtmaka che. vastukalA tathA mALAmAM dhATa para zivamaMdira che. lImaDAM, kanera (koNa ?) AdinA zilpanA samRddha namUnAothI sabhara A suMdara zahera vikhyAta che. puSkaLa vRkSo che zivarAtri para ahIM meLo bharAya che zaradapUrNimAnA kahevAya che ke zAhajahAM potAnI priya mumatAja sAthe lagnaavasare te AkhI rAta moTo mAnava maherAmaNa moja mANe che. jIvana mANavA keTalAMka varSe ahIM rahyo hato. jahAMgIra paNa nUravAtraka hospiTala paNa prasiddha che. sAhityamAM sthAna pAmela vAtrakane jahAM sAthe kAMkariyA sarovaramAM naukAvihAra karI, saMdhAne suMdara kAMThe kharekhara viziTa che. vAtraka camatkArika sthAna kahevAya che. samaya vitAvatA hatA. valabhavidyAnagara- ANaMda pAse gujarAtanA prasiddha netA mahAtmA gAMdhIjIe potAnA svataMtrya saMgrAmanI laData ahIMthI tathA enjinIyara zrI bhAikAkAnA puruSArthanA pratIka svarupa vidyA- zarU karI. sAbaramatI Azrama sthApI, tyAM vAsa karIne saMdharSa cAlu nagara vidhAnuM dhAma banI cUkyuM che. jaMgalamAM maMgala jevuM hoya te rAkhe. ahIMthI ja prasiddha doDI-thane pU. bApue prAraMbha vidyAnagaranI yAtrA karavI. saradAra paTela yunivarsiTInA rUpamAM ahIMnI karyo hate. ImArate tathA zaikSaNika-sAMskRtika vAtAvaraNa banArasa hindu yuniva- sAbaramatInA kinArAo upara sthita A zahera jAge TemsanA rsiTInA kempasanuM smaraNa karAve che. A sthaLe pravezatAM ja lohapuruSa kAMThA para zobhita laMDana nagarI samuM bhAse che. rAtrinA raMgaberaMgI saradAra paTelanI bhavya pratimAnA darzana thAya che. zikSA ane saMza- prakAzamAM neharUpUla parathI pasAra thatAM amadAvAdanA saudaryane khyAla dhananuM A kendra che. Ave che. kapaDavaMja- kaDavaMjanI sthApanA mohana jo-daDonA samaya amadAvAdanA mANekacokamAM divasanA bhIDa-bhADa heya che. paraMtu pahelAM (I. | 2 50 thI 500) nI lethala saMskRti karatAM ya rAtrinA sukhada vAtAvaramAM tyAMnI zikala palaTAI jAya che. vepArI Jain Education Intemational www.ainelibrary.org
Page #806
--------------------------------------------------------------------------
________________ 826 [ bahada gujarAtanI asmitA enA vAyadAonA ghAMTAnI jagyAe ahIM rAtre premI yugalenI zAhajahAM jyAre amadAvAdane su hato tyAre amadAvAda gusapusa tathA raMgIna vAtAvaraNa hoya che. kulphI, bheLa, cavANuM Ave. paraMtu jayAre e bAdazAha banyo tyAre amadAvAdamAM ArogatAM amadAvAdIo rAtrinA bArathI be sudhI paNa ahIM zAhIbAganI racanA karAvI mahela ane bhavya bAga sAthenI ImAratA vihAra karatA hoya che. bhadra kile prAcina, aitihAsika tathA Aje rAjayapAlanuM bhavana che. rANI rUpamatInI marijada paNa tenA bhavya che. bhadrakALInuM maMdira tIrthasthAna che. bhaktonI ahIM kAyama zilpa-sthApatya mATe prakhyAta che. gokhaDA, thAMbhalA, mInAranI racanA bhIDa hoya che. traNa daravAjA amadAvAdanI zobhA che. kalAtmaka zilpa ane ketaraNuM suMdara--benamUna che. ketarakAmavALA daravAjAo itihAsanA sAkSI banIne UbhA che. kAMkariyA dAdA harInI majida amadAvAdamAM sauthI suMdara zaNagArelI imAtaLAvamAM nagInAvADI, bAlavATikA tathA prANI saMgrahAlaya jovA jevA rata che. dAdAharInI vAva paNa vikhyAta che. A banne ImAratA che. hila-gArDana bahu ja bhavya tathA suMdara che. kAMkariyA sarovaranI asAravA vistAramAM che ane sAce ja darzanIya che, zilpa racanA bahuja prazaMsanIya che. hakutuba nAma A amadAvAdanA dilhI daravAjA bahAra haThIsiMganuM suprasiddha jenasarovaranI mULa racanA sulatAna kutubudIne 1451 mAM karAvI hatI. A maMdira AveluM che. A maMdira bhavya tathA darzanIya cheA maMdirane A bahukoNIya (Polygon) hAja-e-kutuba 76 ekarano vistAra joIne mAunTa-Abu paranA vastupAla-tejapAlanA delavADAvALA che , dharAve che. nagInAvADI tenA sauMdaryamAM abhivRddhi kare che. sAMjanA maMdiranI yAda Ave che. jANe A tenI pratikRti na hoya ! sapheda sahAmaNo samaya ahIM mANavA jevuM hoya che. rozanInA jhINA saMgemaramaranA A suMdara maMdiramAM kamAno tathA tIkha| zikharavALA prakAzamAM athavA to cAMdanInI snAmAM naukAvihArano adabhUta nA adabhUta Tepana guaja che 24 tIrthakara ahIM aMkti che A jaina tIrtha lahAvo hoya che. kAMkariyA karatA bAga ane vacce ughAnavALuM amadAvAdanI zobhAmAM abhivRddhi karanAra-darzanIya che. saMskAra kendra jaLAzaya kharekhara suMdara che. aTIrA, vidyApITha, sAbaramatI Azrama, sAbaramatI jela, navajIvana jumA masjida ahIMnI eka bhavya ImArata che. prasiddha traNa presa, gujarAta yunivarsiTI, saradAra pAka, le gADa na vagere darzanIya daravAjA pAse Avela A pavitra tathA zidvapa samRddha majida sthAno che. sAtamALavALI aDAlajanI vAvane gokha ziha5 samRddhinuM 1423 mAM pUrI thaI hatI amadAvAdanA jhUlatA minArA to duniyA pratIka che. sAbaramatI pAvarahAusa paNuM jovA jevuM che. bharamAM mazadara che. A minArAnI racanA karanArane dAda devI paDe che. - vaDodarA- gujarAtanA suMdara, zAMtipriya, khulA ane kalAtmaka upara caDIne halAvo to minAre dhajato anubhavAya che. sauthI zaheromAM vaDodarA sauthI mokhare Ave evuM che. jUnuM rajavADuM UiMcA mALe caDIne A prayoga meM pote anubhavyo che. IjanerI hovAne lIdhe A nagaramAM mahela, bagIcA, sarovara, maMdira Adi kauzala abhUta che. rANI siprInI masjida abUta che. enA be darzanIya che. lakSmI vilAsa mahela, makarapurA mahela, najharabAga mahela minArA 50 phITa UMcA che--jemAM sauthI uparanA bhAgamAM javA ane pratApa vilAsa mahela tathA badhAnI AjubAju bAga racanA mATe cAra bhALa vAvavA paDe che, haibatakhAnano makabare paNa suMdara dazanIya che. kIrti maMdira nAmanI suMdara imAratamAM rAjakuTuMbanA tathA zilpa mATe daza nIya che. sIDI-saiyadanI masjidanI jALIne sadagata sadasyanA avazeSe rAkhavAmAM Ave che AnI pAse te jagatamAM joTo nathI. pa tharamAM je rItanuM ketakAma Aje ja yunivarsiTInI bhavya ImArato AvelI che. gRhavijJAna (hemamejUda che te jotAM te zipIonI kuzaLatAnI dAda devI paDe che, sAyansa), purAtatva vibhAga, phAIna-ArTasa phekalTI, pustakAlaya, ATaluM bArIka ane saphala kotaraNInuM sUkSma, kAma kadAca bIje prAya vidyAmaMdira Adi avalokanIya che prAdhyApako mATenAM nivAsa kyAMya jovA nahIM maLe. sthAna tathA vidyArthIo mATenI hosTele (chAtrAlayo ) sApha, svaccha ahamadazAhanI marijadanI racanA 1414mAM thaI hatI amadA- tathA saMdara vAtAvaraNamAM khaDA che. snAnA mAra medAne tathA vibhinna vAdanI A jUnAmAM jUnI masjida che A masjidanI racanA jovA vidyAzAkhAo viziSTa che. ahIMnI hospiTala paNa ullekhanIya che. jevI che. thAMbhalA, chata vageremAM hindu maMdiranA bhAga joDelA surasAgara sAme Avela saMgIta-kalA, nRtya Ada mATenI saMrathA jaNAya che. saiyada AlamanI masjidamAM paNa hindu zailInAM ja darzanIya che. nyAyamaMdira, daravAjAo, mArkeTa (bajAra) tathA darzana thAya che . te ' , , , , , jyubilI bAga tathA TAuna hola paNa jovA jevo che. TAvara A zAhaAlamanA rAjAnuM nirmANa tenA eka darabArIe karAvyuM vibhAgamAM Avela vaDodarAnuM bajAra, presa tathA anya ImArate paNuM hatuM. pAchaLathI nUrajahAMnA bhAIe tene hIrA-jhaverAtathI jaDAvI avalokanIya che. sTezana vistAra paNuM viziSTa che. vizALa vRkSo dIdhA hatA. sapheda saMgamaramaranA upayogathI banela A bhavya bhavana zItaLa chAyAmAM ramaNIya vAtAvaraNa vacce vaseluM vaDodarA darzanIya che. darzanIya che. A marijadamAM traNa moTA ane aDhAra nAnA dhummaTa che. vaDodarAmAM myujhiyama tathA tenI sAthe saMkaLAyela vizALa bAga nevu phUTa UMcA minArA bhavya tathA kAtara-zilpavALA kalAtmaka che. bhavya ane ramaNIya che. vizvAmitrI nadInA kinAre Avela A sarakhejanA rejA paNa darzanIya che. mahamada begaDAnI suMdara sthaLe suSamAyukta ane zAMtidAyaka che. ahIMnuM prANI saMgrahAlaya paNa kabaro bhavya che. saMta gaMjabakSanI kabara para vizALa dhummaTa che. viziSTa che. citrasaraNI paNa khAsa AkarSaNa dharAve che. bALako mATenI ane chatamAM suMdara nakazI che. A masjidamAM zuddha hindu zailInI nAnI relagADI te kharekharA manoraMjana ane AnaMda ApanArI che. bhavya sthApatyakalAne namuno che ' raMgaberaMgI vastrothI susajja bhUlakAo jyAre relamAM besIne, hAtha Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #807
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha pranya : halAvatAM Avaje karatAM upaDe che tyAre temanAM svajane paNa AnaMdathI surapANa-rAjapIpaLAthI surapANa javAya che. sthAna ramaNIya ubharAI jatAM jovA maLe che. vizvAmitrI para jhulate pUla vaDodarAnI tathA prAkRtika sauMdaryathI suSamApUrNa che. narmadAnA mukhamAMthI javAnI viziSTatA gaNAya. vaDodarAthI thoDe dUra AjavA sarovara avalekanIya majA paDe che. kadI theDo bhaya lAge paraMtu mojIlA leke to tyAM che. tyAM suMdara chatarI (chatrI) ane naukA vihAranI sagavaDa che. javAnA ja. pharTilAIjhara korporezana ane tela-gesa rIphAinarInA kAraNe A bharUca-kahevata che ke bhAMgyuM bhAMgyuM te ya bharUca...arthAta zaherane jhaDapI vikAsa thaI rahyo che. . bharUcanI samRddhi ane bhavyatA advitIya hatAM. prAcInakALamAM cAMpAnera- cAMpAnerane A vistAra prakRtinA mokaLA bharUca pAse daheja bhavya baMdara ane vyApAranuM kendra kahevAtuM. vAtAvaraNamAM ramaNIya lAge che. DuMgara ane parvatAvalina vanavistAra Aje paNa sAgara sAthe ane vATe vahANavaTuM ane vyApAra cAlu ja che. suSamApUrNa che. ahIMnI jummA masjida ane khAsa karIne tenuM Akho vistAra darzanIya che. pravezadvAra darzanIya che. daravAjAnI kamAna, jALIonuM kotarakAma, Dumasa-Dumasa dariyA kinAre Avela vihAra dhAma che. ramaNIya uparanI chatariyo. ImAratanI bhIMte 52 zipasamRddha racanA tathA tathA darzanIya che. havA khAvA mATenA gujarAtanA anekhA sthAnemanuM minArA-dhummaTa vagere uttama che. ke A eka che. che pAvAgaDha- " mA pAvA te gaDhathI utaryA mA kALI re..." ubharATa-marolInA relve-raTezanathI dasa mAila dUra, surata jIllAmAM pAvAgaDhanI paTarANI mA kALI (mahAkALI )nI gIta gujarAtanA Avela A sthaLa ghaNuM ja ramaNIya vihAradhAma che. vRkSAnI ghaTApa ghara gharamAM gavAya che. navarAtrino prAraMbhe ja A gItathI thAya che. - hariyALI chAyAmAM rastA para cAlIne samudrataTa sudhI javAmAM majA paDe pAvAgaDha eka tihAsika sthaLa tathA tIrthasthAna hovA uparAMta " che. dariyAkAMThe darzanIya che. havAkhAvA mATe A uttama sthAna che. 'ramaNIya vihAradhAma paNa che. DuMgaranI Toca para javA pagathiyA tathA banne bAju nAnI dIvAla che. giranAra para javA mATe jema rasto che tIthala-- surata jIllAmAM Avela A sthaLa vihAradhAma tarIke tema pAvAgaDha para paNa che. vanarAjithI zobhato giranAra bhavya che vikhyAta che valasADathI paNa mAIla para Avela tIthala suMdaratama tema pAvAgaDha paNa naisargika sauMdaryathI bharapUra che. latA-vana-vRkSanI samudrakinAro che. samudranI khADI taravA mATe bahu ja anukULa che tADa, khajurI ane nALiyerI, papItAM, keLAM tathA AMbA vagere A hariyALI, pakSIono kalarava ane vanya prANIonuM darzana A badhuM vistAramAM ramaNIya darya pUruM pADe che. Dumasa, tIthala, udavADA ane cittane AnaMda ApanAruM, sukha-zAMtidAyaka che. pAvAgaDha para zukalatIrtha uttama ArogyadhAma che. caDatAM to thAke lAge paraMtu zikhara para pahoMcyA pachI to, mana praphUllita banI jAya che. pAvAgaDha para dUdhiyuM taLAva ane upara - udavADA-samudrakAMThe Avela udavADA gujarAtanuM manorama sthAna mAtAjInuM sthAna tathA maMdiranuM zipa darzanIya che. ' hAvA sAthe deza nIya tIrtha sthAna paNa che. mAnavIya rasavRttine uttejIta kaI-vaDodarAthI sattara mAIla para Avela koI prAcIna kara a9 a nagara che. hIrA salATanI vAto vikhyAta che. gujarAtanI zipa- surata surata gujarAtanuM prAcIna tathA aitihAsika nagara sthApatya-kalAnuM darzana karAvatAM DabhoInA daravAjA darzanIya che. che. purtagAlio e 1512mAM lUMTaphATa karI hatI. 1573mAM e vaDedarA, nAda, marI ane hIrA nAmanA ( bhAgaLa) daravAjA megalenA kabajAmAM gayuM. tApI nadInA kAMThe Avela A zahera purAtattvanA pratIka che. DabhoIne daravAjA uttama kalAnA, advitIya vyApAra tathA tIrtha mATenI avarajavara mATenuM mukhya baMdara hatuM. ane darzanIya che. 1612mAM mogalee aMgrejone ahIM vepAra va. nA paravAnA ke thAMdoda DAIthI AgaLa cheluM sTezana cAMdoda Ave che. ApyA. pATuM gijha uparAMta Daca tathA "phAMsIsI loko paNa ahIM purANa prasiddha tathA pavitra nadI narmadAne kAMThe Avela A eka thira thayA- 14 che tathA pavitra tI mAM Avela A e, sthira thayA. 164mAM zivAjInuM AkramaNa paNa thayeluM. 1842mAM tIrtha sthAna che. ahI nA narmadA-ranAnanuM moTuM mAhAnya che. ghATa parathI . navAbIrAjane. aMta AvatA surata aMgrejone AdhIna thayuM. - navamAM besIne gaMganAtha mahAdeva javAya che. gaMganAthanuM sthAna prAcIna avazeSa svarUpa suratane keTa-kile Aje paNa jovA jevuM pavitra, raLiyAmaNuM--sahAmaNuM hovA uparAMta bhavya ane suSamAyukta che. che. aMgreja ane Daca vasAhatAnA namUnA paNa mejUda che. suratane narmadAnA vizALa paTa para sthita gaMganAtha mahAdevanuM maMdira zAMti- karI udyoga ma karI udyoga mazadUra che. Aje paNa surata zahera audyogika tathA dAyaka che. ahIM beyarA darzanIya che. A beyarAmAM besIne maharSi vyApArika daSTie kendra samAna che. tApInA taTa se araviMda yoga-sAdhanA karatA hatA. vahANe, haDIone taratAM jovAnI majA paDe che. tApI taTe Avela zukalatIrtha--aMkalezvarathI zukalatIrtha javuM saheluM che. guja - udyAna ati suMdara che. suratanI ghArI, poMka, khamaNuM ane pharasANa rAtanuM A ramaNIya vihAra sthaLa che. tIrthasthAna hovA sAthe naisargika satra sarvatra vakhaNAya che. jokagItamAM eka paMkita che--saidaya thI bharapUra A nayanaramya sthAna sAcuM sukha zAMtidAyaka che. cUMdaDI surata zaheranI re...meghA mUlanI re... bharUca jIllAmAM Avela A suMdara sthAna bharUcathI mAtra bAra mAIla che. mArI cUMdaDI re lola ......! | vikhyAta kabIra vaDa jovAnI majA paDe che. AMbAvADI, narmadA taTa Ama surata lokajIvana sAthe aMgarUpa baneluM che. gujarAtanA badhuM ja ramaNIya che. prasiddha nagaromAMnuM eka surata suMdara-darzanIya che. Jain Education Intemational
Page #808
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( "hada gujarAtanI asmitA With best compliments from : INDUSTRIAL JEWELS LIMITED Registered Office : 32 NICOL ROAD, BALLARD ESTATE, BOMBAY-1 BR Factory : DEVI BHUVAN, NEAR VICTORIA PARK, BHAVNAGAR-2. Phone : 4412/4413/4414 Gram : JEWELBERIN Manufacturers of : synthetic sapphire and ruby jewel bearings for meters, instruments & watches etc. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #809
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha banya.] 829 valasADa-: gujarAtane A dakSiNa vistAra bahu ja phaLadrupa kamaLeja- bhAvanagara tAlukAnuM A gAma che. gAmanI pazcima che. keLAMnI vADIo, AMbAvADIo, papItAM tathA tADa ane dizAmAM gAmathI aDadhe mAIla dUra hanumAnajInuM eka maMdira che nALiyerInAM vRkSo vagerethI vistAra raLiyAmaNo che. valasADa ane je ghaNu purANu sthaLa che- yAM eka vAva che, jenuM pANI kayAre vistAranI hAphUsa kerIonI nikAsa thAya che. mIThI-madhura kerInAM paNa sUkAtuM nathI dareka caitrIpUname ahiM mATe meLo bharAya che te pAka mATe A kSetra khyAtanAma che. divase bhajanakIrtanane moTo jalaso yojAya che. hamaNAM ja A | vijaLImathake-tArApura, dhuvAraNa ane sAbaramatInA maMdirano jIrNoddhara thaze. zrI ramaNIka paMDayAe jahemata laI gAmavijaLI mathake mulAkAta levA jevAM che. tArApuranuM aNu mathaka te lekenA sahakArathI A sthaLane dhArmika pravRttiothI gUMjatu karyuM che. bhAratanA navayuganA tIrtha samAna che. gAmanA pAdaramAM siddharAjanI banAvelI eka vAva je burAI luNAvADA- aitihAsika mAhitI anusAra i. sa. 1434 - gayelI hAlatamAM che te vAvanuM khodakAma thAya te paNa prAcIna nA vaizAkha suda tRtiyAnA roja mahArAjA bhImasiMha solaMkIe saMskRtinA avazeSo maLI AvavA saMbhava che. paththarane aNAmela luNAvADA rAjyane pAyo nAkhe. luNAvADA nAma ahIM AvelA kula pUrAtanI kaThe paNa ahiM mojUda che. ahiM dADama jAmaphaLano sAro luNezvara mahAdevane kAraNe paDyuM. ahIM keTalAka aitihAsika sthaLa che. evo pAka thAya che. esa. TI. basanI sagavaDatA che. ahiM Ahira dAdA DejharIyAe thAnamane taTe AvelA A zivAlaye mahAzivarAtrine koLI, bharavADa, kaNabI, mAjana ane vasavAyA dareka kAmane vasavATa meLe bharAya che. zivAlayanI tarapha gaNapati, bajaraMga vagere paMca che. paMcAyata, saha. maMDaLI vigere gAmAyata saMsthAo sArUM kadama davAnAM sthAna che. pAse ja eka parvata paDe che. tenI taLeTImAM karI rahela che. khaMbhAtane hAIve reDa pUro thatAM kamaLejano vikAsa pUrve agatya munine Azrama hato. parvata upara sAta kuMDa che. - ane aneka gaNo thaze tema manAya che. ane sAtakuMDIyA mahAdevanuM devaLa paNa che. A uparAMta kalezarI lAkheNI- bhAvanagara jillAnA boTAda tAlukAmAM A gAma ane dhAmodane dura ane lAlIyA luhArane durga paNa itihAsa AveluM cheA gAmanI vasti 2465 bhANunI che jemAM vepArI sAcavatAM khaDAM che. (jaina)nA lagabhaga paMdara ghara che dukAnamAM paracuraNa vepAra kare che vanazrI-rAjapIpaLAthI thoDe dUra sAtapurA ane DAMganA jaMgalo ane bAkInA paradezamAM bhAvanagara, amadAvAda ane muMbaImAM che jeo samRddha ane sukhI che temAM mahetA rAmajIbhAI jhaverabhAInA darzanIya che. vanya samRddhi ane kudaratI sauMdaryathI sabhara DAMgane pradeza suputra zrI haragoviMdadAsabhAI tathA iTAlAlabhAI tathA jayaMtilA"darzanIya che. parvatonI hAramALAonI kudaratI vanarAjIthI suzobhita bhAI muMbaImAM udyogapati che pitAnA vatananA gAma pratye bahu A bhUmi kharekhara khudAnI kherAta che- tene khoLe ke nahi gayA lAgaNI dharAve che. gAma kema sukhI ane AbAda rahe eTalA mATe tene mana eLe gaye ! jyAre jyAre ahIMyA Ave tyAre gAmanI vikAsa pravRttiomAM vanasaMpatti, pahADI saMdarya, nadI, vanyaprANI, parvata zreNIo, khUbaja Arthika madada Ape che. prathama gAmamAM mAtra be rUmanI khINe, jharaNAM, aMbikA tathA pUrNa jevI nadIo, tyAMnA rAnI gujarAtI pAMca dhoraNa sudhInI zALA hatI samaya daramyAna sarakAra pazuo ane kalarava karatAM pakSIo kalAkAra, kavi, zekhIna. soMdarya premI taraphathI eka evI yojanA thaI ke je gAmamAM loko amuka zrama sAhityika ke zikArI InsAnane prerita karanAro A ramaNIya pradeza tathA rokaDa Ape tene sarakAra grAnTa ApI zAnA navA makAna dharatI para svarga samAna che. pAMca hajAra phUTanI UMcI parvatAvalithI baMdhAvI Ape A yojanA anusAra dareka grAmajanoe zrama tathA gherAyela 650 e. mA. nA vistAramAM DAMga kudaratanI eka jIvana paisA ApyA che te sAMbhaLIne pUjya rAmajIdAdA taraphathI rokaDa sRSTi ke jIvaMta tIrthadhAma che. 3700 TanI UMcAIe AveluM rakama rUA 1001) ApavAmAM AvI. yojanAnA niyama mujaba pAMca sApa utArAnuM ramaNIya sthaLa te Arogyavardhaka tathA AlhAdaka che. rUmanI zALA taiyAra thaI gaI. atyAre gujarAtI sAta dhoraNa sudhIne cAMcaNa gAma pAse 5400 phUTanI UMcAIe Avela parazurAmanI abhyAsa bALake kare che. mahetA kuTuMbe gAmamAM jaina derAsara tathA samAdhi, 2000 phUTanI UMcAivALA AhavA, rUpagaDha, vAsuraNa, upAzraya baMdhAvI ApyA che. AvA pAkA makAnathI gAmanI rozakarelI ane sIleTa grAmya sthaLe jovA jevA che. lagna saMpattithI nImAM vadhAro thayo che. sabhara lIluDI dharatInuM jIvaMta sauMdarya jovuM hoya to DAMganA darzana gAmamAM grAma paMcAyata che je bAlamaMdIra tathA davAkhAnuM karavA jarUrI che. gIra, vAMsadA, dharamapura, devagaDha bAriyAnA ja gale, calAve che, judA judA vikAsa kSetromAM kAma kare che vIjaLI (ilekasaurASTra ane kacchanI kAMTa, valasADanI AMbAvADIo, kheDabrahmA, TrIka) lagabhaga ekAda varSamAM maLI jaze jethI grAma udyogamAM paMcamahAla, surata, naLakAMThe, bhAla pradeza, cAMpAnera, pAvAgaDha, iDara, vadhAro thaze. Aleca-dalAsA, sAtapUDe, baraDe, eTila, giranAra Adi sthaLe 80 TakA kheDuta lokonI vati che jeo khetI kare che "kheDa, vanyazrIne darzana gujarAtamAM sulabha che. khAtara ne pANI nasabIne lAve tANI" A junI kahevata mujaba dariyAkAMTho- muMbaIthI lakhapata sudhImAM AvatA gujarAtanA jamInamAM sArI kheDa thAya, jarUra puratu khAtara ane pANI ApabaMdara tathA sAgara kinAre samRddha tathA ramaNIya pradeza che. badhuM vAmAM Ave to mabalakha pAka thAya jethI dareka kheDuta AbAda jaIne kahevAya che ke.....dhanya bhUmi gujarAta ! thAya eTalA mATe khetI viSayaka vividha kAryakArI sahakArI maMDaLI Jain Education Intemational
Page #810
--------------------------------------------------------------------------
________________ 832 [ bRhada gujarAtanI asmitA (egrIkalcarala maTI. ke. o. sosAyaTI) che jemAMthI kheDutone thayelA-evuM naDiyAdanuM lazkarI mahattva hatuM. naDiyAdane jIvanadAsa lena maLe che. magaphaLI, kapAsIyA, ghauM vi. zreSTha biyAraNa A5- khatrI pATaNa upara senA laIne caDI Avele. e arasAmAM naDivAnI vyavasthA che. yAdamAM ghaNI laDAio thaI hatI. A pachI naDiyAdanAM paragaNAnuM uparAMta paracuraNa loko kArIgaro kheta majura tathA luhAra sthAna sulatAnanA vArasanA kharcAnibhAva mATe mukarara thayuM hatuM. suthAra oraNIo banAvavAno udyoga kare che je vAvetaranI era pachInA jamAnAmAM naDiyAda mahattvanuM lazkarI mathaka banyuM hatuM. NIo A gAmanI banAvaTanI ja sArAe saurASTramAM vecAya che. mogala zAsanakALamAM ahIM me lona eka amaladAra rahete-enAM gAmaDu nAnakaDuM che paNa saMpa ane sahakAranuM vAtAvaraNa khUba che. cihno mogalakeTa, majida, havelI vagere Aje paNa hayAta che. jhaghaDIA 5 DA nAmanuM sthaLa mogalakALamAM nobatakhAnuM hatuM. e 0 ( naDiyAdanI mAhitI zrI hIrUbhAI paTelanA samaye nI yAdamAM dadhA ughoga paNa sArA evA khIlelA hatA. saujanyathI ahIM pragaTa thAya che, ) I. sa. 1803mAM naDiyAda gAyakavADa sarakAranA hAthamAMthI naDiyAda carotaranuM hArda gaNAya che. A carotara mATe kavi aMgrejonA hAthamAM gayuM tyAM sudhImAM ghaNI sattAonA hAthamAM jaI nAnAlAle kaheluM ke " carotara eTale gujarAtanI phaLadrupa rasakuMje. cUkayuM hatuM. pilAjInA nAma uparathI pilavAI taLAva, mahArarAvanA carotara eTale gujarAtanuM vaja. carotarane madhya bhAge jamanA samI nAma uparathI mahArAruM-vagere Aje paNa TakI rahelA avazeSo ke mahA nadI heta to carotara kadAca vrajaneya harAvata. che. naDiyAdanuM mahatva Ama vipatti ane muzkelIo, sattAonA carotaranA vRkSarAje ne tenI vana vajanI vanathI vaDerI che.' palaTA ane vimahe-e saunI vacce paNa TakI raheluM. A carotaramAM solaMkI vaMzanI sattA rathapAI e pahelAM bhIlanuM aMgrejonA Agamana vakhate naDiyAdanI je mUrata hatI enuM rAjaya hatuM. emaNe carotaramAM vividha sthaLoe sthapAyelI rAjya- varNana jemsa phorbase ApeluM che. jemAM te kaMDArAva (khaDerAva gAdIonI nAmAvalimAM naDiyAdane ulekha mAtra nathI. saMvata hiMmata bahAdura) nI rAjadhAnI havAne, ene gherAvo traNa mAIlane 58 -86 mAM viramadeve vAtrakane kAMThe kUNA daherA gAmamAM gAdI sthApI hatI, tene pUrva tarapha kilo-killAne thoDe theDe aMtare bUra jo nava tenI hadamAM AvatA gAmomAM paNa naDiyAdanuM nAma nathI. saMvata majabUta daravAjA ne pharatI sUkI khAI hovAnuM vagerene ullekha 802 thI 1964 sudhI cAvaDA, solaMkI ne vAghelAnA kALamAM karela che. taduparAMta naDiyAdanAM sutarAu ane ba rastAnA kApaDanA naDiyAdamAM Aje bhairavanAthanuM maMdira che te sthaLe pilavAI gAma udyogano, vepArI mathaka tarIkenAM mahatvane paNa ullekha karelo che. vaseluM hatuM. tenI najIka naTa lekenuM eka paruM hatuM-naTapura nAmanuM. I. sa. 1814 thI naDiyAdamAM vyavasthita aMgrejI kArabhAra ke dhIme dhIme ene vikAsa thatAM temAMthI naDiyAda nagarano vikAsa thayo. vahIvaTa AvyuM. I. sa. 1814 mAM sarakAra taraphathI pahela vahele naDiyAdanA pATIdAronAM mULa pUrvaja jetasI paTela saM. 1212 mAM talATI nimAyA. 1820-26 pahelI mojaNI ane bIjA 18 5 aurava pAse vaselA e vAta nirvivAda hakIkata che. pilavAI taLAvanA nA arasAmAM thayelI. 1854mAM naDiya danI vastI 2071 + nI hatI. avazeSo Aje paNa bhairavanAthanA maMdiranI najIka jovA maLe che. A samaya sudhI gAyakavADI calaNa naDiyAdamAM cAlatuM je bAdazAhI khaMDiyeranAM pAyA, taLAvanA ArA ne pagathiyAnA avazeSe sikakAne nAme oLakhAtuM. 1854 mAM te baMdha thayuM ochAmAM ochA pAMca varSathI vadhu nA to che ja evuM purAtatva naDiyAdanA vividha sthaLo - vettAonuM mAnavuM che. ahIM jUnI kabare paNa che. naDiyAdanA vividha sthaLo vizenI mAhitI paNa nagarano parisaMvata 999mAM kheDAvALa brAhmaNo kheDA jillAnAM nava gAmamAM caya ApI rahI che. vaselA temAM naDiyAda paNa hatu ane te samaye samRddha hatuM. naDi desAI vaga :- nAraNadAsa paTelanA vaMzajone desAIgIrI maLI yAdamAM kAkarakhADamAM AvelI dave poLa A kheDAvALa brAhmaNane grAhmaNanA tyAra pachI emanAM makAnovALA vistAra desAI vago kahevAya haze mULa vasavATa hatI. kema ke bahu jUnAM dastAvejomAM A nAma maLatuM nathI. naDiyAdanA che, sa. 1072 thI 1295 sudhInI keTalIka mAhitI maDadAbArI- A jUnuM smazAna sthaLa che, medI sAthanA nAke maLe che te pramANe saMvata 1072 pachI karNadeva solaMkI (siddharAja AvelI marajIda AgaLa hAlA phoDavAmAM AvatAM. tyAre naDiyAda jayasiMhanA pitA) e kaLIone kabaje karI. mALavA-gujarAta marIDA bhAgaithI amadAvAdI daravAjAnI sarAI sudhI vaseluM hatuM. vaccene mArga salAmatI bharyo banAvyo ne naDiyAdamAM pATIdAra amadAvAdI sUtAnAM samayamAM ne mogala zAsana samayamAM naDiyAdanI kheDUtone vasAvyA tyAre te samayamAM naDiyAda baMdarI vyApArI ne moTA bhAganI jamIna zekha temaja leTIo vahIrAnA hAthamAM hatI. lazkarI dhorI mArgonuM kendra banyuM. I. sa. 1904mAM kaNa devanA mahAraparuM-- aDI kaDInAM mahArarAvanI pAyagI hatI. ane dehAMta pachI mInaLadevI dakSiNamAM vyavasthA sthApavA nIkaLe tyAre pAyagInA mANase ahIM vasatA. ema kahevAya che ke mahArAva khaI. sa. 106mAM naDiyAdamAM DumarAla bhAgoLa AmaLa eka vAva rAva hiMmatabahAduranA putra hatA ane kaDInA baLavAmAM hAra pAmyA. baMdhAvelI. e vAvanA lekhamAM saMvata 115ra jaNAvelI che. pachI naDiyAdamAM najarakeda rAkhavAmAM AvyA hatAM. e samaye emano I. sa. 1403mAM gujarAtI salatanata sthapAIne 1411mAM rAsaDA racAyA hatA- e eka rAsaDe dalapatarAmanAM "kAvyadehana" ; sulatAna mujhapharazAha sAme baLavo karanAra amIre naDiyAdamAM bhegAM mAM che emAMthI mahArarAvanI lokapriyatAno paricaya maLI rahe che. beDA ji hatuM. tA tyArapa Jain Education Intemational
Page #811
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika dala manya , 81 nAradevanuM maMdira malhArarAvanI rakRti sAthe saMkaLAyeluM A umiyAzaMkaravAnI che. e sivAya pIja bhAgoLa sudhI nAnI moTI bIju sthAna che emaNe saMvata 1858mAM ene pAye naMkhAvyo ne khaDakIo hatI paNa temAMthI hAla thoDAMka varSathI nAgarI vAtanI purU thatAM pahelAM naDiyAda chavuM paDyuM. pachI vaDodarAnA prasiddha vastI zUnya thaI che. nAgaroe ghaNAM paramArthika kAmamAM dravyane vyaya haribhakta kuTuMbanAM ratanabAie pUruM karAvyuM. e maMdira pAMca varSe karela che. emAM manasukharAma tripAThIe baMdhAvela a. sau. DAhIlakSmI pUruM thayuM ke kavAyakA evI che ke e maMdira bAMdhavA mATe ITavADe pustakazALA ane judA judA maMdira-mahAdeva tathA zALAomAM karela pAse ja rAkhavAmAM Avyo hato ane ITavADA mATe je jagyAethI dAna ane sadAvrata vagere mukhya che. mATI khodavAmAM AvelI te sthaLe me khADo paDyo hato je ratana naDiyAdanA ItihAsamAM asAmAnya mahatvanuM sthAna saMtarAma bAInA nAma parathI ratana taLAva tarIke oLakhAyuM. mahArAjanuM che. saMvata 187ra ma saMtarAma mahArAja naDiyAda AvyA davalaI naDiyAdamAM "davala' nAmathI oLakhAtA jAgIradAro hatA tyAM DuMgA kuI vALAM khetaromAM ekAMtavAsamAM eka rAyaNanA mogala bAdazAha jahAMgIra, zAhajahAM ane auraMgajhebanAM samayamAM jhADanA palANa mAM besI rahetA. tyAM eka vakhata eka khetamajUre mahAhatA. e samRddha hatA ane kuI vistAramAM emaNe meTo bAga banA rAjane tuMbaDI kuvAmAM tuMbaDI bebI snAna karatAM joyA ane e camakAra varAvele emanI hatI paNa hatI. e pAchaLathI amIra banI gayelA bIjA majurane paNa batAvyo. e pachI leke mAM vAta phelAtAM darzana paNa marAThAonA samayamAM emanI paDatI thayelI- jAgIre suddhAM mATe bhIDa jAmavA mAMDI. evAmAM eka kaNabInI bheMsa cha mahinAthI vecAI gayelI. e kuTuMbanA eka vaMzaja mIra davala khalIla bega vasUkI gayelI tene mahArAje tuMbaDImAM e be sanuM dUdha lAvavA jahAMgIranA zAsanakALamAM naDiyAdamAM amIra hatA. Aje te kuTuMba kahyuM tyAre bheMse dadha dIdhuM ! AvA bIjA camatkArothI lokone taddana ghasAI gayeluM che. emanAmAM zraddhA beThI. pUjAbhAI nAmanA eka bhaktanI vinaMtine | leTIA vahorAnI mArI athavA kAkarakhADanI bArI- pahelAM mAna ApI saMtarAma mahArAja naDiyAda zaheramAM hAlanA saMtarAma leTIA vaherAnI bArI tarIke oLakhAtI A jagyA Aje kAkara- maMdiranI jagyAe Teko hatA tyAM besavA lAgyA, e choDIne javAnI khAranI bArI tarIke oLakhAya che. pahelA muslimonI, paNa Aja taiyArImAM hatA tyAre pUjAbhAie pharI rokaLyAM tyAre mahArAje emane pahelA ane bIjI uccakamanA vasavATane A mATe viratAra che. potAnI sevAmAM rahevA kahyuM. pUjAbhAIe zarata ravIkArI ane lAvAyakA evI che ke eka vakhata eka bAdazAhanuM "kAkara" nAmanuM sAmethI zarata mUkI ke emanI maMjUrI vagara cheDavuM nahi, ke samAdhi uTa A vistAramAMthI pasAra thatAM moTA khADAnI cIkaNI mATImAM levI nahi saMvata 1897nA piSanI puname mahArAje samAdhi levAne paga lapara +, ne bhAMgI gayo tethI mANase tene mUkIne cAlyA gayA. vicAra karyA. paNa pUjAbhAI hayAta na hatA tethI temanA pautra e uMTanA nAma uparathI kAkarakhADa nAma paDyuM bIjI kavAyakA bApubhAIne pUchyuM-bApubhAI kheDA hatA, temaNe mahA mahinAnI pramANe vasavATa zaru karanArAonA nAma uparathI kAkarakhADa nAma puname pote naDiyAda Ave tyAM sudhI thavA jaNAvyuM. ane paDyuM hovAnuM manAya che. te mULa vasavATa karanAranA vaMzajonA nAma mahArAje saM. 189nA mahAmAsanI puname samAdhi lIdhI. Aje uparathI rAma talAvaDI ane bhaje talAvaDI nAma paDyAM Aje paNa paNuM naDiyAdamAM mahA mahinAnI puname saMtarAma maMdiramAM dara varSa A vistAramAM eka majida mejUda che. meLo bharAya che. saMtarAma maMdira ane saMtarAma mahArAja Aje te lakhAvADa ane nAnAkuMbhanAtha jenasIthI 11 mI peDhIe lAkha naDiyAdanA nAka samA banI gayA che keLavaNInA kSetramAM zALAe paTela thayA temanA nAma parathI lakhAvADa oLakhAya che te paiseTake rakhane kelejomAM A maMdira taraphathI sakhAvata karavAmAM AvelI che ghaNuM sukhI hatA tema jaNAya che. temaNe nAnAbhanAthanI sthApanA eTaluM ja nahi - sAmAjika, dhArmika ne Arthika sudhAraNAnAM kAma karelI. te desAIvagAnA nAraNadAsa paTelanA pitA maNa'dAsa paTelanA paNa eNe umaDelAM che. lagnanA dhUma kharcAmAMthI samAjane uDavA samakAlina hatA. saMtarAma maMdiramAM ja lagna ukelI zakAya evI goThavaNu karavAmAM - naDiyAdanA ItihAsamAM nAgaranuM sthAna khUba ja mahatvanuM che AvelI che ane dara varSe hajAra-hajAra jeTalAM lagna prasaMge ahIM kAraNa ke naDiyAdanA saMskAra dhanane emaNe sAcavyuM che, jatana kayuM che 5vivA ane Aje pa enI suvAsa e prasAvI rahyA che. nAgaroe I. sa. 1898mAM relve AvI ne pariNAme paradezI mAla moTA naDiyAdanA itihAsamAM bhajavelA bhAga vize sAkSararatna zrI gova- pramANamAM naDiyAdamAM AvavA lAgyo ane tene vepAra vadhavA rdhanarAma tripAThI tathA emanA bhAI naraharirAma tripa &Ie pitAnA lAge. te samayanA naDiyAdanuM varNana kA IndulAla yAjJike pitAnI pitAzrI mAdhavarAma dhIrajarAma tripAThInA samaraNArthe prasiddha karelI "A makathA mAM sarasa rIte kareluM che. me Tara hatI ja nahi, gADAM mAdhavarAma smArikA' nAmanA graMthamAM saviratara mAhitI ApelI che e ne bheMsa-gAyanI vaNajAra ne maLatI raTesana AgaLa te jela ne anusAra hAla paNuM naDiyAdamAM vaDanagarA nAgane nivAsa nAgara- khuzAlabhAI TAvara hatAM nahi, khulluM medAna hatuM. moTAmAM moTuM vADAmAM che. theDAMka ghara kaMsArA vADe che. nAgaravADAne AraMbha bajAra amadAvAdI bajAra hatuM. hoTala na hatI. phaLe vecAtA nahi kAjI cakalA AgaLanA mahAlakSmInA maMdira AgaLathI thAya che ane amadAvAdI bajArathI kaMthAriyA cakalA tarapha AvatAM mocItemAMthI paLomAM jAnI varajabhAIvALI, vANiyAvALI tathA pIpaLAvALI enI dukAna hatI. taiyAra bUTa to maLatAM ja nahi. amadAvAdI khakIonAM dharmapuravALI, kAra ArAma aMdALA ane vala. bajArathI svAminArAyaNanA maMdira tarapha cAlatA kApaDiyA ja dekhAya. Jain Education Intemational
Page #812
--------------------------------------------------------------------------
________________ [mRhada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che grAma : sIlIkA phonaH 108 dhI saMkheDA jabugAma tAlukA jInIMga saurASTra sIlIkeTa utpAdaka sahakArI prasIMga enDa koTana sela ke se. lI saMgha lI. (DhelIyA) mu. junAgaDha mu. boDelI. (tAla : saMkheDA) ( jille : vaDoDarA) sthApanA tArIkha : 14-10-58 dhiNI naMbara : 2971 zera bhaMDoLa sthApanA tArIkha : 11-5-56 noMdhaNI naMbara : 1566 : 10000-00 sabhya saMkhyA : 113 zera bhaMDoLa anAmata daMDa : 24327-43 sabhya saMkhyA : 685 : 135550-00 vArSika vecANa : 6 lAkhathI anAmata kaMDa : 1121-00 kheDUta 127 anya phaMDa : 374 05 00 haribhAI mULajI kAriyA mohanabhAi ela. paTela sarakAra : 1 upapramukha pramukha viThThalabhAI paTela parAgabhAi vRndAvanabhAI paTela durgezabhAI ThAkara menejara - pramukha menejara/maMtrI saMkheDA ane jabugAma tAlukAnI mAtra eka ja sahakArI saMsthA jemAM kheDUtone kapAsa prosesIMga karI vecANa karI Ape che. vadhAre rASTrane samRddha ane zaktizALI banAvavAmAM jAmanagara jillA paMcAyata ane jillAbharanI sAthI paMcAyata dvArA ApavAmAM AvatI sevAo - ja kRSi vikAsa ane vadhu kRSi utpAdana. Arogya ane tabibi sevAo. 4 rastA, pule ane makAne, jaLAza, taLAva ane kuvA ane pANI puravaThe. maphata ane pharajiyAta prAthamika ane mAdhyamika zikSaNa. - sAmuhika vikAsa ane grAmavikAsa. pazu saMvardhana ane sAravAra. che sahakAra, saMgaThThana ane laghu udyogo. che nAgarika saMrakSaNa, grAma ane sAgara rakSaka daLo. samAjalyANa ane pachAta varganA utkarSa. sAmAjika sevAo ApatI sArvajanika saMsthAone sahAya. ka anya sAmAjika sevAo...........ItyAdI.... Jain Education Intemational
Page #813
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 833 tyAMthI sAtha bajArane raste AgaLa cAlatA cUDagaranI dukAne AvatI. sAhityakAra gujarAtane ApyA ke naDiyAda sAkSarabhUmine paryAya pachI sariyAma raste cheka mogalakeTa sudhI bIjA bAjue hAlanA banI gayuM Aje paNa naDiyAdamAM sAhitya sarjana thAya che. AjanA dharmAdA davAkhAnA sudhI chIpAonI dukAne dhyAna kheMcatI. Aje naDiyAdanA sAhitya sarjakomAM rasakavi zrI raghunAtha brahmabhadra, zrI te e nathI. sAthe bajAramAM pIpaLAnA jhADanI AsapAsa zAkabhA- bakula tripAThI, jevA khyAtanAma ane bIjA ugatA ne vikAsanI jInuM bajAra hatuM. (A bajAra A je paNa haja jovA maLe che ne keDInA sopAnasara karatA jatA sAhityakAra che. Aje ya savAranAM samayamAM zAkabhAjInI kharIdI karavA mAnava mahe- naDiyAdamAM traNa vAra sAhitya pariSadanA saMmelana maLelA che. rAmaNa umaTe che) tyAMthI kaMsArAvADa tara, jAe te kaMsArAonAM I. sa. 1828mAM zrI AnaMdazaMkara bApubhAra dhruvanA pramukhapade TAMkaNuM ane hathoDAnA avAja ja tamane saMbhaLAyA kare. Aje ya I. sa. 1971mA bhUlAbhAI jIvaNajI desAInA pramukhapade ane e jovA maLe che. naDiyAdamAM e jamAnAmAM kArIgaro moTA pramA- I. sa. 1951mAM gujarAtI sAhityanA pariSadanuM suvarNa mahotsava mAM hatA. lokhaMDa-lAkaDAnAM sAdhana, sthApatya, ane kApaDavaNATa saMmelana zrI kanaiyAlAla munazInA pramukhapade maLyA hatA. I. sa. A kArIgaro karatA 19 mAM saikAnA aMta sudhI asapRzyatA jAmelI 1955mAM te saMmelananA prasaMge 26mI okaTobara ane visthAhatI e pachI paNa eno aMta AvatAM to ThIka ThIka samayanAM dazamInA dine govardhanarAmanI zatAbdino utsava paNa ujavAyo hato. vahANAM vAyAM. cheka vIsamI sadInA AraMbha sudhI bhATa leke emanI jenuM sthaLa saMtarAma maMdira hatuM. I. sa. 1931nA sAhitya pari pravRtti calAvatA hatA. e pachI e loko bIjA vyavasAyamAM padanA saMmelanamAM satkAra samitinA pramukha zrI aMbAlAla bulAkhIjoDAvA lAgyA ane bhavAI ane evI bIjI lekaraMjananI pravRtio rAma jAnIe "svAgatagItA' nAmanA svAgata pravacanamAM naDiyAdanA ghasAI gaI. naDiyAdamAM keTalAka moTAM makAne hatA. desAIonI dartihAsa vize sArI mAhitI ApI hatI. havelIo, saMtarAma mahArAjanuM vizALa maMdira ne havelI, sudharAInuM naDiyAdanA A badhA potA putramAM ziramora samuM sthAna makAna, pustakAlayo ane navA maMdiro lakSya kheMcato. rastAo nirvivAda rIte govardhanarAmanuM che. mAtra naDiyAdanA ja nahi paNa sAMkaDA ane vAMkAcUkA hatA- ane Aje ya evA ja che AkhAya gujarAtanA ane kaMika aMze to bhAratanA itihAsamAM naDiyAdanAM mukhya maMdiro vize thoDe paricaya jarUra gaNuAva paNa emanuM sthAna mahattvanuM che. enuM kAraNa emanI A daSTi che joie. bharavAnAthanuM maMdira to dhANuM jUnuM lAge che. I. sa. 1842 mAtra lekhaka na hatA, daSTA paNa hatA. potAnA kALanA paribaLAmAMthI mAM desAI vAghajIbhAI zAmaLadAse kALakA mAtAnuM maMdira baMdhAvyuM e ghaDAyA ane e paribaLonA pratibiMba emanI kRtiomAM hatuM. I. sa. 1824 mAM sahajAnaMda svAmI naDiyAdamAM AvyA hatA. jhIlAyAM. paNa mAtra pratibiMba jhIlIne ja govadhanarAme potAnuM temanI smRtimAM amadAvAdI bajArane raste svAmInArAyaNa saMpradAyanuM kartavya paripUrNa thayela mAnyuM na hatuM. emanAM vyaktitva ane maMdira bAMdhavAmAM AvyuM hatuM. sAthabajAra pAse besAImAtA sAhityano prabhAva emanA dehAMta pachI AjaparyaMta asAmAnya -havelI baMdhAI hatI tIvratAthI paDyo che. ' ogaNIsamAM saikAmAM navI keLavaNI ane samAja sudhArAnAM Ama jotAM eka vAta spaSTa thAya che ke naDiyAdanA sAkSAnuM Adezano vikAsa pAmyA tyAre muMbaI amadAvAda ke suratamAM thayelI asara naDiyAdamAM thaI na hatI jUnI rUDhio ane rIta jamA pAsuM ghaNuM samRddha ane yazasvI hatuM aDhaLaka aSTahivatA naDiyAdane kavivara nAnAlAle jarmanInA saMskAra kendra vimAra sAthe rivAjone rakSavAnI vRtti naDiyAdamAM ghaNAM samaya sudhI vyApaka rahI hatI. paraMtu navI keLavaNI te ahIM paNa pravezI hatI. I. saM. yathArtha rIte sarakhAvyuM che. gujara tanI asmitAnA vikAsamAM naDi. 1860thI naDiyAdanA AgevAna vargoe aMgrejI keLavaNIne lAbha yAdatA A sAkSAnuM pradAna gaNanA prApta che. lenArAomAM zarUAtamAM jhaverIlAla umiyAzaMkara yAjJika ane mana ATaluM pUratu na hoya tema naDiyAde svAtaMtra saMgrAmanI laData sukharAya sUryarAma tripAThI AvyA. e loka saMskRta mATe bhAre mAM paNa cheka 1957thI AgevAnI bharyo bhAga bhajavyA karyo che. pakSapAta dharAvatA ane tethI gujarAtI bhASAmAM paNa saMskRta zabdano eka vAyakA evI che ke amadAvAda uDAvI devA mATe aMgreja lazkara prayoga moTA pramANamAM e loko karatAM paraMparAne cAlu rAkhavAnA relI Trenane pasAra na thavA devA mATe naDiyAdanA vIralAoe e AgrahI hatA. temanI asara taLe naDiyAdamAM sAhityanI eka jIvananA jokhame paNa relanA pATA ukhADIne pAMca pAMca dasa dasa jIvananA jokhama paNa relanA pATA ukhADa viziSTa para parA cAlI hatI. maNilAla nabhubhAI divedIe ekAMta gAu dUra nAkhI dIdhA ane pariNAme amadAvAda bacI gayuM. ane advaitavAdanuM nirUpaNa karyuM. govadhanarAme "sarasvatIcaMdra'nuM chelA ardhazatakamAM naDiyAda arvAcIna jamAnA tarapha vegathI sarjana karI gujarAtI sAhityanA gaganamaMDaLamAM aditiya sthAna vadhyuM che. gAMdhIjI ane saradAra vallabhabhAine prabhAva tenA upara prApta karyuM. (pAchaLathI naDiyAdanA ja eka yuvAna zrI goviMda paDyo hato. zrI viThThalabhAI paTelanI rakRtimAM vila kanyA vidyAlaya sayAe 1968mAM "sarasvatIcaMdra ane calacitranuM rUpa paNa ApyuM) sthApIne e vIra gujarAtI ane carotaranA sapUtanuM nAma ne mAbAlAzaMkara ullAsarAma kaMthAribAe mastI bharelAM kAvyo ApyAM. ra, naDiyAda sAcavyuM che. ane e uttarotara baLavattara delatarAma paMDyAe uttama saMskRta sAhityanA bhASAMtara gujarAtI banatuM jAya che. Aje e svayaMpUrNa banavAnA prayAsanI siddhine sAhityane caraNe dharyA. naDiyAdanA sapUtoe sAhityanuM sarjana eTalA Are ubhuM che. govardhanarAmanI ramRti mATe paNa smRtimaMdiranI moTA pAyA para karyuM ane naDiyAde eTalA badhA sAkSaro ane racanA thaI che. Jain Education Intemational www.ainelibrary.org
Page #814
--------------------------------------------------------------------------
________________ 834 [ bahada gujarAtanI asmitA sva. saradArazrI vallabhabhAI paTele meTrIka sudhInuM zikSaNa temaNe ahIM prApta karyuM. tethI temanI smRtimAM naDiyAdanA gAMdhIvAdI ciMtaka ane samAjasevaka zrI bAbubhAI jazabhAI paTelanI preraNuM ane netRtva heThaLa "saradAra vallabhabhAI samAjasevA TrasTanI sthApanA | vadhu utpAdana meLavavA amArU helIkopTara thaI che. A TrasTa taraphathI nagaramAM zikSaNa ane sAmAjika sevAnI - chApa mizra khAtara vAparavAno Agraha rAkho. pravRttio vikasI rahI che. temAM TekanIkala zikSaNanI mAdhyamikazALA ane strI keLavaNI mATe mahilA kolejano AraMbha thaI cUkyA che. 12. naM. 389 re. naM. 1485 bAlazikSaNanI dizAmAM bAlabhavana, khetI-udyogazALA, kudaratI upacAra kendra, polITekanIka vagere anukrame zarU karavAmAM AvanAra che. hAlAra pharTIlAIjharsa keLavaNInA kSetre Aje te naDiyAda vidyAdhAma banI gayuM che.' 4-e, manamohana mArakeTa, jAmanagara vinayana, vANijaya, vijJAna, kAyado, rasAyaNa, Ayurveda, tAMtrika vagere vidyAzAkhAonI kelejo ahIM che. lagabhaga paMdareka jeTalI mAdhyamika zALAo ane cAlIsa uparAMta prAthamIka zALAo che. | Te. naM. 25604 ' re. naM. 25586 DekaTana selsa korporezana 8-11 jayarAja ploTa, rAjakoTa Largest Sheet Metal Industry In Saurashtra Gram : BARDANWALA Phones Office : 1008. Personal : 1289 Factory : 581 Resi. : 170 NEW DIGVIJAYSINHJI TI FACTORY Psop. VITHALDAS DHANJIBHAI BARDANWALA Grain Market, P, 0. Box 24 JAMNAGAR Manufacturers of GHAMELAS TAGARAS BUCKETS DRUMS P.P. CAPS CROWN CORKS " AND ALL KINDS OF PLAIN, COLOURED, PRINTED SQUARE AND ROUND TINS AND DUBBIES Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #815
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA udyogo ka -zrI caMdrakAnta pAThaka - bharatanA audyogika nakazAmAM gujarAta prathama sthAna meLavavA rasAyaNa- gujarAtamAM soDAeza, mIThuM, raMga, davAone maMjhIla kApI rahela che. tyAre vikAsanI samAlocanA karavA mana thaI udyoga sArA pramANamAM khalela che. phaTalAIjharanA mIThApura tathA jAya che. hAla baMgALa tathA mahArASTra bAda rokANu tathA rojagArInI kaMDalAnA be projekaTamAM rUA. - 91 karoDanuM rokANa thanAra che. daSTie gujarAtano trIjo naMbara Ave che. gujarAtamAM rAjakIya sthi- projekaTanI rajUAtamAM aneka viTaMbaNuo Ave che. ApaNe ratA, audyogika zAMti, jarUrI InphAsTrakacara, upasthita thatAM aneka projekaTa viSe ghaNuM gAjIe chIe paNa udyoga AkAra pAme ane nAnA-moTA udyogo zarU thaI rahyA che ane te mATenAM plAna taiyAra utpAdana zarU thAya tyAM sudhI bahu pablIsITI ApavI jeue nahIM. thaI rahyA che. - peTrokemIkala kempalekasamAM paNa rUA. 180 karoDanuM rokANa Azare rAjyanI zarUAta thaI tyAre cAra hajAranI aMdara laghu thavAnuM che. navA soDAezanAM be ekama tathA kosTIka seDAnA - udyogo hatA je Aja sAta varSa bAda ATha hajArane AMka vaTAvI plAnTamAM rU 45 karoDanuM rokANa AgAmI varSomAM thaze. ' cUkela che. rAjakoTa, amadAvAda, surata, vaDodarA zaheramAM audyogika A vanaspati tela gujarAtamAM pAMcasothI vadhu telanI nika daSTie bahu ja seMdhapAtra pragati sAdhI che. jAmanagara, bhAvanagara, tathA 27 solavanTa eksTrakazana plAnTa che paMdareka navAM kArakhAnAM , porabaMdara, junAgaDha, bharUca, valasADa, gAMdhIdhAma, amarelI, godharA, khaMbhAta, aMkalezvara audyogika dRSTie vikasAvAI rahyA che paraMtu mATe arajI maMjUra thayela che. saurASTramAM magaphaLIno mabalakha pAka joIe teTalo saMtoSa audyogika pragati mATe thato nathI. udyoganA thAya che tethI kazeda jAmanagara-porabaMdara pAse vanaspati ghI banAvavA vikendrakIraNa mATe rAjya sarakAra sAro evo parizrama uThAve che. mATe rAjya sarakAra prayatna kare te sArUM. gujarAtanuM tela a ya pAMtrIseka jeTalI audyogika vasAhatanuM Ayojana thaI rahyuM che, prAMtamAM jAya ane tyAM vanaspati ghI banAvAya che to zA mATe gujarAtamAM ja tene upayoga na thAya ? ' . paraMtu anekavidha pravRttithI dhamadhamI uThavAmAM jarA DhIla thai rahI che, te | gujarAtanA mukhya udyogamAM kApaDa, simenTa, soDAeza rasAyaNo, moTA udyogo- kApaDanA udyogane parINAme, gujarAtamAM tenA piTarIjha, telanI mi, khAMDanAM kArakhAnAM, mIThA udyoga, khanija- AdhArita be hajAra jeTalA nAnA udyogo khIlyA che paraMtu te tela-rIphAInarI, phaTalAIjhara va. gaNAvI zakAya. udyoga hAla maraNa padhArIe che tyAre navA moTA projekaTa gujarAtamAM kApaDane udyoga bhayaMkara kaTokaTImAMthI pasAra thaI rahyo che. zarU karavA prayatna thavA joIe. khanijatela gujarAtanI dharatImAM keTalIka mAMdI mila baMdha paDI jAya che, tyAre keTalIka milene sara maLyuM jethI riphAInarI zarU thaI. bAkI gujarAtamAM te sivAI eka kAra Arthika sahAya ApI ekasIjana ApI-jIvADavAnA yatna karI . paNa moTA udyoga kendra sarakAre haju zarU karela nathI bhAvanagara rahela che. A udyogane jIvaMta rAkhavA vyavahArU pagalAM bharAya te mazIna TulsanuM kArakhAnuM khoraMbhe paDyuM jayAre tenI sAthe vicArA jarUrI che. yela ajamera mazIna Tusa kArya karI rahela che. tethI kekaranI DhIla. simenTa- gujarAtamAM sauthI vadhu khanIja maLI Avela hoya mIThApura khAtara yojanAnI carcA, najhmadA yojanA, azakita AdhAte te che cUnAnA pathara. simenTanAM paMdara lAkha Tana utpAdana rita pAvara va. nI yojanA haju kAgaLa para ja pharyA kare che. A zaktivALAM kArakhAnAM gujarAtamAM cAlu che. taduparAMta verAvaLa, bhAva- bhUta svarUpa thAya te ja gujarAtanI kAyApalaTa thaze. nagara, aMkalezvara, amIragaDha ane caravADa khAte cha navAM kArakhAnAM - nAnI kAra yojanA, indumenTasa udyoga, elyuminA projekaTa zarU karavA IrAdApatro apAyA che paraMtu haju te navA kArakhAnA zIpayArDa, bhAratanI bIjI TelIphena phekaTarI, gujarAtamAM bIjI rIphAmATe joIe tevI gati AvI nathI te zocanIya vAta che. inarI, mazIna Tulsa, peTrokemikalsa keplekasa vahelAsara zarU karAya - khAMDa - gujarAta rAjyamAM khAMDanuM utpAdana mAga karatAM pAMcamAM temAM ja gujarAtanuM bhavi samAyela che. to moTA udyogo para ; bhAganuM ja che, keDInAra, bAraDolI, gaNadevI, unAnA khAMDanA kAra AdhArita hajAro nAnA udyoga vikasI zakaze. moTA udyoganI khAnAM cAlu che. maDhImAM khAMDanuM kArakhAnuM zarU thanAra che. zeraDI sthApanA pAchaLa kendramAM asarakAraka rajUAta thAya ane paradezI utpAdananA ghaNA kedromAM khAMDanA nAnA-moTA kArakhAnAM zarU karI mUDI AkarSAya. samagra gujarAta rAjyano kAcomAla, taiyAra mAla, zakAya tema che. khAMDanA udyoga mATe zeraDInuM ekara dITha utpAdana vAhana-vyavahAranI suvidhA, pANI, vIjaLI, gaMdA pANIne nikAla, - tathA siMcAInI sagavaDa mahArASTra karatAM ochI che. TekanIkala mANasonI prApti, satI jamIna tathA aneka audyogika Jain Education Intemational
Page #816
--------------------------------------------------------------------------
________________ [19da gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zrI rAjaparA sevA sahakArI maMDaLI mu. rAjaparA zubhecchA pAThave che. zrI TIMbA sevA sahakArI maMDaLI lI. | mu. TIMbA (tAluke : gArIyAdhAra ) (jille : bhAvanagara) rajI. naM. 348 sabhya saMkhyA 149 tA. 11-2-50 (tAlukA taLAjA) (jibhAvanagara) zera bhaMDaLa : 25000-00 maMDaLI khAtara bIyAraNa, jaMtunAzaka davA, mAlatAraNa, dhIrANa, sabhya saMkhyA : 105 anAmata phaMDa : 2500-00 khetIviSayaka dhIrANa, tathA khAMDa telanI vaheMcaNInuM kAmakAja kare che. | lAlubhAI bAlubhA gohila pRthvIsiMhajI eya gohila maMDaLI khAtara, bIyAraNa tathA jIvana jarUrIyAtanI cIja pramukha maMtrI vastunA vepAranuM kAmakAja kare che. vya. ka. sabhyo jasavaMtarAya vyAsa goradhanabhAi mAdhAbhAi rANavIrasihajI naraharasiMhajI zAmajIbhAi prAgAbhAI maMtrI saubhAgyacaMda zAha pramukha gopALabhAI nAgajIbhAI dudAbhAI karazanabha che ThAkarazIbhAi jhaverabhAI menejara tAra : yunIyana phona : 16 dhI keDInAra tAlukA ke. opareTIva benkIMga yunIyana lI. mu koDInAra. rajI. naM. 20259/7-64 oDITa vadhu na sthApanA tArIkha 23-11-1912 zera bhaMDALa ane anya phaDe bharapAi thayeluM zera bhaMDoLa : ra805900 rIjharva phaMDa : 336947 bIjA phaMDa : 211422 sarva prakAranI thApaNe : 1,3296265 kula kArya bhaMDoLa : 17940489 - vyavathApaka kamiTInA sabhya - zrI jodhAbhAI mAlAbhAI, zrI odhaDabhAI bhagavAnabhAi, zrI jayasiMhabhAI sAmatabhAI zrI arisiMhabhAI bhANAbhAI zrI sIdIbhAI jIvAbhAI, zrI dudAbhAI kuMbhAbhAI, zrI masarIbhAI nathubhAi, zrI rAmabhAI devAtabhAi, zrI jayAnaMdabhAI prabhujIbhAi, zrI rANAbhAI arajaNa, zrI vIrabhANabhAI hamIramAi, zrI arasIbhAI rAjAbhAi, zrI rAmasiMhabhAI nAraNabhAI, zrI dvArakAdAsa mehanalAla paTela, zrI jesIMgabhAI parabatabhAi, zrI DIsTrIkaTa rachadrA-jUnAgaDha, bhagavAnabhAI merI pilAbhAI bhagavAnabhAI bAraDa noMghaNubhAI jodhAbhAI bAraDa ke emaunTanTa menejara suprITenDanTa opha lensa Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #817
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saba anya 1 zakayatA lakSamAM rAkhI mAsTarsplAna dhaDavA mATe rAjya sarakAre bhAmata rAkhavA tee gujarAtamAM navA udyogonI zAkhAta ane vistaranuM mATe phALo kyAM karyAM che ! (1) aneka gujarAtIo mAdarevatanamAM nAnA meTA udyogo zarU karavA vicAre che te gujarAtamAM udyogA mATenuM spaSTa surekha citra meLavI zakatA nathI. aneka AphrikAvAsIone gujarAtamAM bhApaNe AvI zakyA nathI. tenA ko' bAju jagA gayA che. AphrikA-kArIgara vAsIonA vasavATa mATe eka AphrikAnagaranI racanA cAstra ne thAya ane aneka suvidhA apAya te kaDA rUpiyAnuM rokANa zakaya banAvAze. paraMtu vyavahArU natino abhAva ghaNIvAra vartAya AphrikAvAsI tathA muM-kalakattAvAsIone vaigya savalata bhApI gujarAtamAM ane vibhAga, sArI rIte vikasAvAya te mATe khAsa dhyAna ApavAnI jarUrata che. ghaNA AdikAvALA bhAgonI haiyAvarALa mArI pAse ThalavAI che. jethI vAstavika nIti apanAvavA bhAra mUkI rahyo chuM. (2) ghI audyogika vasAhatanAM kAya matie cAle che. godharA jevA vasAhatomAM be varSa sudhI pIngAnuM joDANa pAI zakAyuM na hatuM. udyogAnA jhaDapI vikAsa mATe jarUrI inphrAsTrakacara karavA ApaNe jarA pAchaLa paDIe chIe. huM AvavAnuM ane vadhu kAte banne Aje ulaTuM che. kArya ochuM thayuM hoya che paraMtu pablIsITI bahu sArI karavAmAM Ave che zA mATe vAstavika cita rajU karavAmAM zobha thAya chaeN ! pachI vasAvAmAM roka khAlI che saca jevI be-traNa baudyogika vasAhatAmAM jamInano bhAva traNacAra gaNA vadhArela hAi leAkAnuM AkarSaNa ochuM thAya che. lokone ADAM, mUDI, rAkANa karAve, rAjagArI maLaze tathA udyoga zarU karanAranA vasavATathI zaheranI kAyApalaTa thaI jaze, te me' lAgatA vaLagatAne rUkSa karela che. vaDA, amadAvAda zAha, susta 1. thAmAM udyogo mATenI jamInanA bhAva anekagaNo vadhI gayo che. muMbaIgarA tathA AkiAsIonI najara vikasita zahero tarapha vadhu carma che. UbhagAmamAM tathA vApImAM pANInI sarvatraMta nadhA kA pANIno nikAla prazna hada karavA pagalAM bharAi mAM (3) kAcAmAla khanija sAdhArita udyogamAM vepAra nathA lyuminA projekTamAM, bIjI phrAnarI mATe ke vadhArAnA sADAezanA kArakhAnA mATe pragati thayela nathI gujarAtamAMthI kruDa eilamAMthI vadhu nepthA maLe, teA aneka udyogo vikasAvI zakAze. mAre khIjha kiAnarI gujarAtamAM thavI joe. gujarAtamAM khetI utpAdanamAM paNa sArI evI vadhArA karavA aize. kheta AdhAti udyogAnA vikAsa, khetI mATe sicAinI sagavaDa, parela bIyAraNa -khAtara tathA jaMtunAzaka davA ane viSNunI sajjata ApI kheta utpAdana vadhAravuM rahyuM. plAsTIka udyoganA vikAsa mATe bhahu sArA avakAza che. aneka udyogAnI zakayatAnA ullekha mArA ' gujarAtanA udyogo" prakAzanamAM meM" karela che ja. kAcA mAno TaeNga vadhumAM vadhu upayeAga karAya te rAjyanA vikAsa mATe jarUrI che. (4) vIjaLI-pANI ane jamIna--pAyAnI A jarUriyAta mATe udyogapatio baLApA kaThanA ya che. gujarAtamAM Aje je 37 udyoga mATe bhUkha jAgI che te mArA para AvatA seMkaDA patrAthI jANI zakayA . te bhUkhane barAbara sadAbavA ApaNe paNa' karavAnuM che. ApaNe paNI sagavaDa ApatA TekarA paraMtu ApaNI maryAdA za che? vikAza kaeNmarUdhAya che ke te bhAre vicArAya ane pagalAM bharAya te jarUrI che, (pa) Tekanikala zinvayetra kArIgara varganI ane gujarAtamAM mane ghaNe sthaLe dekhAyela che, sapAdakatAnI dirbhe mubaInA pIvAra vadhu utpAdana kare che, jethI gujarAtanA kArIgarane ochA pagAra ApavA chatAM ekaMdare taiyAra mAlanI kiMmata vadhu thavA jAya che.vadhu utpAdana mATe tathA mAlane bagADa ghaTADavA sakriya pagalAM pratyeka udyogamAM bharavA Amaya rAkhavA jorI. kemikalsa TekanolojInA bui bhAre vahelAsara kArya karavuM neze Tekaniksa vyaktine anubhava jJAna maLe te mATe TUMkI TreInIMga zarU karavI jarUrI che. DIgrIDIplomA lai Avela vyaktinAM dyogamAM utpAdana mATe jarUrI vizvAsane abhAva mAluma paDe che te mATe dharamULathI Tekanikala zikSaNamAM pheraphAro jarUrI che (6) audyogika mAdana-paraprAMtamAM vasatA hajAro gujarAtImane gujarAtamAM udyogadhA zarU karavA Dha paraMtu joie tevu sacIDa bhAga darzana samayasara maLatuM nathI. te mATe mArUM " audyogika mAdarzana "pustikA sahAyarUpa nIvaDaze. vAstavika ane cADha bhAkzana mATenAM mAhitI kendro vadhune vadhu thAya te jarUrI che. (6) taiyAra mALanuM bhara tathA nikAsa gujarAtamAM bAM udyogA AMnA taiyAra bhAvanuM bajAra mukha zyu che. ghaNI vastuonA nara amadAvAda, vaDerA, surata, zAra vagere zaheromAM che paraMtu ghaNA zaherAmAM kharIdazaktinA abhAvathI keTalIka vastuonA joie tevA upADa thateA nathI. gujarAtanA pratyeka jillAnA vikAsa mATe lakSa apAya ane mANasa dITha a vaka vadhe to keTalIka vastuono upADa thI nikAsa mATe gujarAte pa" ja karavAnuM chaeN, phA. karADanI nikAsane badale rUA. 100 karoDanuM dhAMka sara karavA bAza paranI mAjhanI Teraphera mATenI saMga ho padhAravAnI jarUrata ae karyuM, magannA, bhAvanagara, verAvaLa baMne bAramAsI baMdara vikasAvavA mATe lakSa Apavu joie. vAhanavyava dvAranI savanA vadhArI joze. naragija ne ghoDagejamAM patina karavA mATe gujarAte kendra samakSa joradAra rajUAta karavI joize. saurASTramAM simenTa, soDAeza vi. karADA rUpiyAnA mAlanA bharAvA vegananA abhAve thai jAya che, broDageja ughaDeMgAnA jhaDapI vikAsa mATe aniyAya che. ke (8) udyogamAM vaividhyanA--gujarAtamAM kayA kayA ughogA nathI, vastuo para prAMtamAMthI maMgAvAya ! kayA udyogo mATenI zakyatAo che Abu udyogomAM vaividhyIkaraNa apanAvAya to udyogo mATe taMdurasta vAtAvaraNa sarjI zakAze. rAjyamAM na heAya tevA pratibaMdhita udyoga zarU karavA kendra samakSa udyogapati taraphathI cegya jagmAta thavI e.e. bhASanagaranA peTInanuM kArakhAnuM. kAryakArIMga udyoga mATenI hakIkata baNItI che. (9) moTA udyogo- gujarAtamAM moTA udyogo zo karavA mATe badhA bhegA thaI aneka udyogapationI sAthe dharma, padezI mUDI
Page #818
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ behada gujarAtanI asmitA. AmalI, kendra pAsethI yojanA maMjura karAvI, kendra pAsethI Arthika saMsthA ghaNuM karI zake tema che. sahAya meLavAya te tenA AdhArita aneka nAnA moTA udyoge gujarAtamAM hajI vikasAvI zakAya evA vikasAvI zakAze. 50 jeTalA udyogo, (10) AphrikAmAM cAra-pAMca anubhavI ane udyogapationuM baMgALa ane mahArASTra pachI audyogika kSetre gujarAtanuM sthAna DepyuTezana jAya ane lokone samajAvavAmAM Ave to karoDa rUpiyAnuM mahattvanuM che audyogika zAMti, rAjakIya ritharatA va. nA kAraNe rokANu gujarAtamAM karAvI zakAze mahAmUluM ThaMDIyAmaNu yaMtrasAmagrI gujarAtamAM udyoga sthApavA mATenuM anukuLa vAtAvaraNa che. tathA kAcA mAla mATe meLavI zakAya tema che. kApaDanI mIle, rasAyaNanAM kArakhAnAM, piTarIjha, telanI mAle, upara gujarAtanA udyoganA vikAsa mATe ADakhIlIrUpa hakI sImenTa, rIphAinarI, khAMDanA kArakhAnAM, pharTilAIjhara, mIThuM', ekasAkatene saheja ullekha karyo che. ApaNI maryAdAo dUra karAya, jhaDapI ITa, phalorapAra, khanija tela jevA kha ija udyoga ItyAdi ghaNA kAryakSama vahIvaTI taMtra thAya, mAsTara plAna thAya ane rAjya sarakAra kSetre gujarAte sArI evI pragati sAdhI gauravavaMtu sthAna prApta karyuM che. vadhu ne vadhu rasa laI gujarAtane bhAratabharamAM audyogika kSetre prathama lAve te ja abhyarthanA gujarAtamAM jAhera kSetre udyogo sthApavA tathA moTA udyogo jevA laghuudyogonI muzkelIo ke nAnI moTarakAra udyoga, InpharmenTa udyoga, elyumInA plAnTa, peTra(1) a rthika sahAya joIe teTalI samayasara maLatI nathI. pariNAme kemikala saMkula, phAunDrI zIpayArDa vagere vadhu rokANa ane vadhu roja dhaNa udyoga baMdha paDavAnI aNI upara che tyAre ghaNA madImAM gArI ApatA udyoge veLAsara sthApavA ane utpAdana zarU karavA jema tema gADuM calAve che ramela skela InDasTrIjhane Arthika sakriya pagalAM bharavAnI jarUrata che. moTA udyogo para AdhArita sahAya kare te AjakAla nAregana thaI gayuM che. vAstavika ghaNu nAnA udyogo thaI zakaze. citra taddana judu ja che. | gujarAta vASika 60 karoDa rUpiyAnI kiMmatano mAla nikAsa (2) meTA udyogane kAraNe aneka rIte nAnA udyogone sahana kare che. tene lakSAMka 197 mAM 16 0 karoDane siddha ka joIe karavAnuM rahe che. nAnAnuM ghaNIvAra astitva mITAvI de paNa gujarAtanI naka samAM kApaDa, tela tathA oLane pADavara, kAcu Una, prayatano thatA hoya che Isa , bokasAiTa, mIThuM , enjinIyarIMga sAmAna, raMga, taMba ku, (3) ekadhAre, sasale kAcAmAla meLavavA laghu udyogone je takana phaLa, mAchalI, henDIkrAphaTa vagere mukhya che. jyAM A NA mAlanI sArI lIpha naDe che te mATe varNana zabdamAM thaI zake tema nathI. evI khapata thAya tema che, tyAM gujarAta eka porTa pramozana kAusemI prosesa mAlanI jarUrata vaNasaMtoSAyelI rahe che pariNAme nsile malanI nikAsa karavA sakriya kArya karavuM joIe sasta taiyAra mAla deza ane paradezanI bajAramAM mukavo laghu udyoganuM jamA pAsuMudyoga mATe kaThIna che | gujarAta khetIpradhAna rAjaya che. jamInanA kula 55 TakA jamIna (4) sarakAranA AMkaDAo ghaNIvAra laghu udyogane kAcAmAla, taiyAra namAM khetI thAya che paDatara jamInane khetIne lAyaka jamIna bana vA "mAla tathA vaparAza viSenA gerarate dorI jAya che. upalabdha vAnI jarUrata che. khetI AdhArita udyogo sthApI vikasAvavAne kAcAmAla tathA vastunI guNavattA viSe spaSTa citra havuM pUrepUro avakAza che. khanija AdhArita udyoga, enjinIyarIMga joIe. udyoge, raMga-rasAyaNa ane plAsTika udyoga mATenI zakayatAo (5) nikAsa karanArA laghu udyogonA ekamone puratI sahAya samaya- saMkSiptamAM nIce darzAvI chesara maLatI nathI te mATe lakSa derUM chuM. khetI AdhArita udyogo (6) laghu udyogone temanA kAcA mAlanI gu vattAnI tapAsaNI mATe (1) se lavanTa ekSaTekazana plAnTa- telanI mIle najIka A suvidhA nathI hotI, tenA mAlanI gu gavattAnI sadI phIkeTa ApatI udyoga zarU karI zakAya tema che. tela kADhI lIdhela che 1 mATe paravadhune vadhu saMsthA thavI joIe dezamAM bahu sArUM bajAra che. ane dezamAM khAtara tarIke vAparI (7) laghu udyogone majura pekaTara, proviDanTa phanDa, phekaTarI zakAya che. A udyogamAM Azare 15 lAkhanuM rokANa jarUrI bane che. InsapekaTara, InkamaTekSa, ekasAIjha, selaTela, ilekaTrIka, myuni. (2) kapAsIonuM tela- rUne pAka vadhu thato he ya tyAM tathA sIla, ekaTraya vi ghaNA inspekaTaro herAna kare che tathA jyAM jIrnIga phekaTarIo vadhu pramANamAM hoya tenI najadIka kapAsIAkAgaLa-patramAMthI uMcA AvatA nathI. AmAM kaMI rAhata maLe mAMthI tela kADhavAne udyoga zarU karI zakAya tema che. A udyogamAM tevI vyavasthA thavI ati jarUrI che. joItI yaMtra sAmagrI bhAratamAM ja banatI hoI suprApya che. kapA(8) laghu udyomane pratinIdhI InDIyana sTAnDarDa I-sTITayuTamAM sIAnuM tela vejITebala ghI nI banAvaTa mATe vegya pUravAra thayuM hovo joIe jethI 9ghu udyogonA lAbha sAcavI zake che vejITebala ghInuM ekAda kArakhAnuM zarU karI zakAya tema che (9) laghu udyoganI be viTa mATenuM bajAra-vecANa e mahatvano prazna () cekhAnI kusakInuM tela kADhavAne udyoga- jyAM DAMgara, che. te mATe vyavahArU mArga darzana anivArya che. kamoda vadhu pramANamAM thAya che tathA jyAM cokhAnI mila che tenI (10) kuzaLa kArIgarone prazna ghaNIvAra naDe che, te kayAreka TekanI- najadika A udyoga zarU karI zakAya tema che. A udyogamAM Azare kala mArgadarzana joIe che. A mATe sarakArI ardha sarakArI paNa lAkhanuM rokANa thAya tema che. senTrala phUDa TekanolojIkala Jain Education Intemational
Page #819
--------------------------------------------------------------------------
________________ A saMskRitika pra 1 risarca insTITayuTa, DImamAMthI A udyoga mATenI vizeSa mAhitI muLI zake che. (4) phALAnI sAcavaNIno udyoga gujarAta mATe bhA..beMka sApada udyoga che. vividha kaLAno rasa, muLA, cAra kAnA rasanA pAvaDara tathA mitra banAvaTo mATe nikAsakSI Sa dana karavAne avakAza che A udyogamAM DrAyara, kheAilara, keTala, DrIlIMga mazIna, povAnuM yaMtra vageremAM dAda-be lAkhanuM rokANa thavA sabhava che. (pa) khAMDanA kArakhAnAM mujAta rAjyamAM khAMDanA utpAdana karatAM traNa cAra gaNI mAga che, khAMDanA udyoga mATe snekanI sAmagrI bha ratamAM ja maLatI hArTa, zeraDI vadhu thatI hA, tevA vistAramAM khAMDana kArakhAna e zarU karI zakAya tema che. khAMDasarIhAranu zakANuM thAya che ane goLa dhu banAvavA tarIke jaNa bApavu joie (6) na ApI AdhArita udyogo-gujarAnanA lAMbA sAgaranA para nAgapurI AdhArita udyogo, uMjhA zansanI jaima zarU karI zakAya tema che. te mATe pahelAM nALAnuM vizALa 5 kA vAvetara aniAya che. gujarAta sarakAre nALayeranA vAta premAina ceAnA paDI . nALayeranA udyogomAMthI kAthI, sIMdarI, kArapeTa, koparela tela, sAvaraNA, TApalA vagere nAnA moTA udyogA thaI zake tema che. (3) pharanIcara udyoga tathA lAkaDAnA anya udyogA--lAkaDAnA ramakaDAM, kotarakAma, Tebala, khurasI, sAphA, gheADA ane e sanA pharanIcaranI sArI evI mAga che. DAMga jenA ja gala vistA pAse cabu, dIvAsaLI, kAgaLa, pensiva, pekIMga karatAM kAmAM, patrakArDaborDa vagere udyoga zarU karI zakAya tekha che, pekIMga mATenAM khAmAM mATe kaTIga mazana, yaMtrathI cAlatI karavata vageremAM bAreka panuM mATe taiyAra (ka) bekarI ane bisTrITa udyoga-- lokonuM mAnasa pAuM, TIma tathA khA / nA biskITa khAvAnuM vila tu" jAya che. tyAre zaheramAM A udyoga zarU karI zakAya tema che. A udyogamAM lejhara kuSNanuM mazIna, Ti banAvavAnuM mazIna, vIjaLInI bhaThThI, repIMga mazAna, paMkhA vageremAM pracAroka hajAra rUSikAnuM kANu thAya tema che. (9) pInAM tathA masAlA kahI, kAno pAvaDara, gA masAlAo, dvAra, bAM, dhANAjIrU vagere. homa bahu ja ochA rokANamAM zarU thai zake tema che. (9) ramata gamatamAM sAdhaneA~ bAlamaMdira, zALA tathA mahA zALAo mATe vivedha ramatA mATenAM sAdhanA zarU karavA avakAza che. kemo banAvavA mATenA udyogamAM sapATI lIsI karavanuM yaMtra, kaLI kacchata ane AnazamAM padareka naranuM rokAvyu sArA thAya che. (i) 19-nikAsanI vRti mATe tathA dAra* AyaNa vagere vastunI kAmanI zAkhAmAM herapheramAM sAcavaNI thAya te vuDabula nI paikaoNMga maTIrIyalsanI mAga vadhela che. A udyogamAM pharatI karavata ane vuDavula banAvavAnA yaMtramAM Azare ardhA lAkha rUpiyAnuM rokANu jarUrI che (1) bAra pAMcyAnA udyoga-- taiyAra kapaDAMmo mATenI mAtra AkarSaka taiyAra karyAo mATenAM ghoMgamAM vIjJAthI cAlatuM kArDa kApavAnuM yaMtra, sIvavAnuM tathA bhajanamAM kANAM pADe vAnAM patrAmAM Azare pa AranuM kANuM thAya che. mAjA, cha, bhAlara, chabI, svaira, jIna vagere vastunonI mAga paNa bahu sArA pramANamAM che. amadAvAda jillA sivAya anya jillAmAM kApaDanI tathA sattaranA bhAve. AdhunikatrIkaravALo karavAnI zakyatA che. (12) dArI tathA doraDAMo-- sutarAu, zrINI, jADI dI nA daDAMo banAvavAnA udyoMgamAM vaLa caDhAvavAnAM tathA kRpAnAM trAmAM cAMdImAM inu rAkANa thAya che. 839 (14) DerI udyoga ~~ ANaMda, mahesANA, rAjakoTa amadAvAda, pAvarA, bhAvatagaranI dUdhanI DerI jANItI che. gujarAtanAM pacAsa hajArathI vadhu vastIvALA zaheramAM paMdara-vIza DerIe ubhI karI zakAya chaeN, DerI udyogamAM thI dUdha, mAkhaNa, mIna ane dUdhanI anya banAvaTo banAvI zakAya che. DerI udyoMganI sAthe keTala phIDIMpa bhAranA udyoga zarU karI zakAya (1pa) mAchalI sAcavaNIne udyoga-gujarAtanAM vizALa sAgara kAMThAne lIdhe mAchalInI sAcavaNIne udyoga verAvaLa, pAra baMdara, bAbA, bhAvanagara, mAMgaroLa vi. sthaLoe sArA pramANamAM khAhyA che. mAchalIenA DabbA tathA mULa mAchalIgmonI sArA pramANamAM nikAsa thAya che. nikAsaRddhi mATe TIna benI akhta ADI Ave che. gogamAM metriya zAka kAna yu, Du pADavanu yaMtra, kerI, 5khA vageremAM ardhA Akhanu zakANuM saheje thAya che. zAInuM tela kADhavA mATenA yaMtra maTe vize kharca thAya che gujarAta sarakAra mAchalI pakaDavA mATe yAMtrika hoDIe tatha anya sAmAna kharIdatA A udyogamAM sArI lena Ape che. (1) bhADAnI mA--vo, meda, bora vagerenI sArI evI bhAga rahetA gAya ane ghauMnA putra pArka thatA TAya tyAM AvI eka phlera-mIla nAkhI zakAya tema che. vaDeAdarA te mATe Adarza sthaLa gaNAya. (17) khanija sAdhArmita udyoga--gujarAtamAM mIIkAronDa, kavA Tana becanAi, kopAra, cokakAi, cunAnA paththara kAyara karyo, kelasAITa, khanijatela, cAnAkale vagere vipula pramANamAM maLe che dharatImAM karAyelA dhananA bhAgara upayoga karI tenA AdhAre udyogo karavA sakriya banavuM jarUrI che. (18) sImenTa tathA sImensa bAdhArita udyogo--gunAnA paparanI pulattAne kAraNe sImenTanAM kArakhAnAo gujarAtamAM, khAsa karIne saurASTramAM vikasyAM che te kArakhAnAomAM vistRtIkaraNa paNa rahyuM che. be trama uogAmImenTa para bAdhArita udyogo jevAM ke mAika TAimsa, nA, sImenTanA salA, pANIbArA, pApa banAvavAnA udyogA sthApI zakAya tema che. mojheka-prAsa banAvavA hAIDrolIka presa, plAnIMga mazIna, vaimIjhIMga mazIna vageremAM trIza-mAchIma hajAranuM rokANa Avazyaka che.
Page #820
--------------------------------------------------------------------------
________________ [mRhada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che. With Best Compliments From dhI mahemadAvAda arbana pIpalsa ke-opareTIva benka lI. mu mahemadAbAda Bombay Mechanical & Poliship Works Favourate Ind Estale. Masrami Lane, 1st Floor Unit No. 2 Kurla BOMBAY-70 (tA. mahemadAbAda) sthApanA tArIkha : 20-8-36 zera bhaMDoLa : 105440-00 anAmata phaMDa : 1280-00 anya phaMDa : 19 00 00 (jI. kheDA) dhaNI naMbara : 7567 sabhya saMkhyA : 703 bInakheDUta : 703 DAhyAbhAI nemacaMda zAha menejara kezavalAla jeThAlAla zAha pramukha zubhecchA pAThave che zrI anaMta kemIkalsa muMbai phona naMbara 3284para zrI zAMtilAla enDa kuM. 293, semyuala sTrITa, muMbaI-3 Jain Education Intemational
Page #821
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRtika saMdarbha manya ] 841 (19) bokasAITa paranA udyoga-kare cha-jAmanagarathI lAkho jarUrata che. eloya, TIla, greDakAsTa Ayana ane sTenalesa raTIlanA rUpiyAnuM bekasAITa nikAsa karavAmAM Ave che bokasAiTamAMthI kATagonI mAga paNa vadhatI jAya che. elyuminA tathA elyuminiyama meLavavAnA udyoga uparAMta polAdanA (28) ilekaTrIka moTarsa, TrAnsaphormasa-udyoga-gujarAtamAM udyogamAM jarUrI elyuminiyama rIkreTarI banAvavAnI jarUrata che. enjinIyarIMga udyoga bahu vikasyo che. A kSetramAM vaividhya Ave (20) mIThA udyoga-bhAratamAM mIThAnA kula utpAdananA 50 te IcchanIya che. ilekaTrIka moTarsa, TrAnsaphormara ane kanTrola TakA gujarAtanA sAgara kinAre thAya che. mIThAnA agaromAMthI mene- svIca gIyara mATe rUA. 10 thI 60 lAkhanI mUDI rokavI paDe. sthaya sahaTa, poTAzyama kalorAIDa, saba bromAIDa vagere puSkaLa (29) vegana banAvavAnuM kArakhAnuM--veganenI mAga relvene pramANamAM briTanamAMthI meLavI zakaya che. zuddha mIThAnI jarUra paNa rasAyaNa sArI evI ubhI hoya che, tyAre gujarAtamAM eka vegana banAvavAnuM udyogamAM che. bhAvanagaranI mIThAnI saMzodhana zALAmAMthI jarUrI kArakhAnuM rUA. cALIseka lAkhanA rokANathI zarU karI zakAya tema mArgadarzana meLavI zakAya che. che. te zarU thAya te tenA pUraka udyoga paNa zarU thaI zake. A | (2 ) poTarIjha-kAyarakale tathA bolekalenI mATInI vipulatAne mATe godharA, dAhoda vi. sthaLa gya jaNAya che. kAraNe vAMkAnera, thAnagaDha pAse be-traNa piTarIjha vaijJAnika pAyA para (30) phAunDrI udyoga-gujarAtamAM sAtaso jeTalI phAunDrIomAMthI zarU karavI naphAkAraka nIvaDaze bhaviSyamAM zarU thanAra sImika vaijJAnika pAyA para bahu ja ochI che, greDa kAsTIMga banAvavAnuM kAya saMzodhana zALA dvAre gleIjhaDa rAIsa, senITarIvera, rIphakaTarI phAunDrIe upADavuM joIe. phAunDrI kSetre sudhArAne ghaNe avakAza che. isyuleTarsanI sArI jAta mATe ane kiMmata ghaTADavAmAM te vAhanavyavahAra: bahu vadhatA jatA vaparAzathI eTomabAIksanA sahAyarUpa thaze. rapera pArTasanI sArI mAga rahe che. jethI gujarAtamAM be-traNa melI(22) cunAnI bhaTTa'--makAne tathA anya bAMdhakAmamAM cunAne yebala phAunDamAM pAIpa phITIMka paNa banAvI zakAze. jenI nikAsa vaparAza vadhavA lAgyo che. cunAnA paththaramAMthI cuna banAvavAnI mATe UjajavaLa taka che. bhaThThImAM rUA. daseka hajAranuM rokANa thAya tema che. (1) gesa mATenA sIlInDara banAvavAnA udyoga okasIjana, (23) lorapAra- aAMbA DuMgara pAse maLatA phaloraspAramAMthI kArbana DAyokasAIDa tathA baLataNanA gesanI sIlInDa TAMkI-mATenI kAyalAITa ane elyuminiyama klorAIDa banAvavAnI sArI zakayatA bhAga dina-pratidina vadhatI jAya che te mATe prezara TAITa sIlInDara che. bhAratamAM koI A banAvatuM nathI. A vastunA utpAdanathI banAvavAno udyoga moTA pAyA para zarU karI zakAya mArUM evuM dUDIyAmaNu bacAvI zakAze. (32) geTavenAIjhI ga plAnTa-lekhaMDanA pAIpone tathA anya (2) okTIkala lensa tathA cazmAnA kAcane udyoga vaDAda- lokhaMDanI vastuone genAIjhIMga karavA mATe genAIjhIMga plAnTanI rAmAM sArA pramANamAM khIlyo che. raMgIna glAsanA saLiyAmAMthI jarUrata rahe che. A udyomAMga kemikala bAtha tathA heraphera mATe kAca banAvavA, kApavA, dhasavA ane sIvarIMga karavA mATenI yaMtra vastuone DUbADavA tathA sApha karavA mATe yAMtrika sagavaDa rAkhavI joIe. sAmagrI Azare paMdareka hajAramAM Ave che. (33) paramenanTa meneTa kAyamI lehacuMbaka mATenI mAga kA ratamAM (25) glAsa ane rasIlIkeTa udyoga-gujarAtamAM mahesANA, ThIka pramANamAM che. A mATenuM eka kArakhAnuM che. A udyoga mATe sAbarakAMThA vaDodarA jillAmAM-thAnagaDha tathA hiMmatanagara pAse gujarAtamAM avakAza che ke nahIM te mATe mArkeTa sarve karavAnI jarUra kavArTajha tathA sIlIkA senDa banAvavAnAM kArakhAnAo zarU karI zakAya lAge che. tema che. (34) bolaberIMga udyoga--caMdrAnI niraMtara vaparAzathI bola (26) embesTosa simenTa-amadAvAdamAM digvIjaya sImenTa era berIMganI jarUrata rahevAnI ja. A mATe be-traNa kArakhAnAoe ku. embesTosa sImenTanAM patarAMo banAve che. paraMtu e thI utpAdana zarU kareluM che. A udyogamAM harIphAI sArA pramANamAM che. yojanAmAM chata bAMdhavA tathA pATIzana karavA mATe AvA patarAM (35) sTenalesa sTIlanAM vAsaNo-camacA, camacI, sANasI, enI jarUrata bamaNI thavAnI hAI vaDedarA pAse AvuM eka kAra dastA, tavethA tathA haripaTala mATenAM saI kala InsaTrumenTa banAvavAnAM khAnuM, 20 hajAra TananI utpAdana zaktivALuM, nAkhavAnI salAha kArakhAnAM zarU karI zakAya tema che. sTenalesa sTIlanA patarAnI kheMca nezanala kAunsile ApelI che. rahyA kare che. raTenalesa sTIlanA kAraTIMga mATe sAro bhAva maLe che. (enjaniyarIMga udyoga-polAdanI rolIMga mIla tathA (36) vidyuta yaMtra sAmagrI-pAvara moTara, elyuminiyama polAdanI phAunDrI rUrakelA, bhIlAI ane tAtA Aryana enDa sTIla kaMDakaTara, pI. vI. sI. kebala, ilekaTrIka paMkhAo, nAnA lempa, mAMthI taiyAra maLatAM bileTamAMthI joitA AkAranA bhAgo bana vatI karanTa tathA veTejanA regyuleTarsa tathA e. sI. janareTara vagere rolIMga mIla mATe nezanala kAunsIle saurASTramAM daza hajAra Tana banAvI zakAya tema che. TrAnjhIsTaranI bhAga AkarSaka che. rUA. 150 nI utpAdana kare teTalI zaktizALI rolIMga mIla mATe bhalAmaNa karI AjubAju janatA reDio banAvAya te sAruM bajAra che. keDa-- che. rU. lAkhanuM rokANu saheje thAya tema che. sToreja, era kanDIzanara vagere vijanika sAdhanonI mAga vadhatI | gujarAtanI pilAdanI bhAga-gujarAtamAM polAdanA kAsTIMganI jAya che. vASika bhAga daseka hajAra TananI che te mATe eka be palAdanI (37) ITumenTa udyoga-peTroliyama TekSaTAIla, vIjaLI, pha unhI, pAMca pAMca hajAra Tana vArSika utpAdana mATenI, nAkhavAnI ilekaTronika ITumenTasa, poliTekanIka ane enjiniyarIMganA sAdhano Jain Education Intemational
Page #822
--------------------------------------------------------------------------
________________ 842 banAvavAna bahu ja sArA avakAza che. bhAratamAM 100 karoDa rUA. nA InsTrumenTa prativarSa AyAta thAya che. A mATe gujarAtamAM be-traNa meATA pAyA paranI kaMpanI zarU karI zakAya tema che. (38) enemalanAM vAsaNlRA--madhyapUrvanA muslima dezAmAM enemalanAM vAsanAnI mArI mAtra che, te mATe anemAnAM naLa, khAvA, emIna, eDapena. thALI-vADakA ItyAdi banAvaTo jAmanagara ane rArkeTamAM zarU karavA taiyanala kAunsile bhalAmaNa karI che. (39) zIpa bilDIMga udyoga--vahANA, sTImaro bAMdhavA tathA rIpera karavA mATe zIpa bilDIMga udyoga meATA pAyA para pArakha dara, verAvaLa, bhAvanagara ke ekhA jevA ba darAe zarU karI zakAya tema che. ...rga ane rasAyaNa udyoga... (90) raMga ane vArnisa--vijiva jAtanA raMgo nathA lekhana kATane Avare dhatAM rasAyaNo vizALa pAyA para banAva nA udyoga zarU karI zakAya tema che. jhIka ekasAIDa para tathA plAsTika para AdhArita 'ganI mAga bahu sArA pranamAM (9) sAdhu ughoga--dhovAnA sAbu mATenA kArakhAnA vA jillAmAM vadhatI ochI saMkhyAmAM AvelAM che. dhAvAnA sAbu ane vavAnA kArakhAnAmAM garama karavAnI meTI kaDAI, ThaMDA karavAnA (I sImane pAchA pADavAno udyogane pAsA pAkavAne udyoga, temaja khura polIsa, davAo, zatA, panna, ta khAM, pIga mazIna, cIpIMga mazIna vagere mATe vIseka daranuM banAvavAno gama udyoga bahu ochA zakAmAM carU Sa zake che rokANa thAya che gujarAtanAM bhagoLInuM tela puSkaLa pramANamAM maLe che naSA kArasa tela nALiyeranA vAvetarathI suprApya banI zake. jethI suSita teza tathA nAnA, lIvara ane svastika jevA nAhavAnA sAbuo zarU karavAnA udyoga mATe sArA avakAza che. (5) ke udyoga mazInothI iMTo banAvavAnA sAA koMga cAle tema che. klekaTrA pleTIMga udyoga paNa AzAspada che. gelve nAmanI bALadIyA, tagArAo tema ja dhAvaDA banavAno udyoga paNa naphAkAraka che. plAsTara opha perisanI kalAtmaka mUrti paNa zaherAmAM sArI rIte vecI zakAya che. khetI karuM utpAdakanA gujarAtamAM anAjanI khAdha pa0 TakA jeTalI rahe che. bhAratamAM dara varSe eka kareDa Tana anAja paradezamAMthI AyAta karavu paDe che. tyAre khetI kSetramAM utpAdakatA vadhArAya te jarUnuM zArga : che khetI mATe jamIna sAdhya karavAnA pagalAM vadhu sakriya anAvAya. ane ekara dI pa, cokhA, bAjarI, kapAsa, maga, caDI, banAva. nuM utpAdana bhAratamAM dhaturo vadhu utpAdana karatAM che . ( desI gAthA-pAMcamAM bhAganuM utpAdana bhAratamAM cAya che. bhAmAM pachI badhuM parSIya yojanAmAM kheta utpAdanane prAdhA nyU ApavAmAM AvyuM nathI tethI A paristhiti na hota, bhAratanA AyeAjanamAM khetIne agrimatA have ceAthI yAjanAmAM khapA cela che. aMte kharI vAta samAyela che, khetavikAsanA dara 5 TakA jeTalo jarUrI che. tAja zraudyogika utpAdananA dara 8 thI 10 TakA ) vAI karaze. bhAratanI vyakti dIvra vArSika Avaka paNI ja bhALI che. bhArata karatAM jApAnanI che gaNI vadhAre, jarmanInI 17 traNI ane amerikAnI kaMpa Na vadhAre che, te bhAratamAM vyakti dITha Avaka vadhAravI hoya to khAtara, sudharela bIyAraNa, jaMtunAzaka davAnA yAgya upayAga, khetadhIrANa, anAjasagranI vyavasthA, kheta sa Mzodhana, kheta yaMtra sAmagrI nI suvidhA, tathA kheta saMcAnana vi.vi. smRgAnA vArika Tane Ave ane utpAdakatA vadhAravA sarva vyaktie sajAga ane te jarUratu che, (2) jhAsTika udyoga--gujarAtamAM peTrokenikala saMkulanA astitva bAda A udyoga bahu ja vikAsa sAdhI zakaze. ramakaDAM, TugraMthanA hAthA, dAMtIyA, reInakoTa, bAladIe, DabbA-DabbI, pAipo, bAskeTa, chatrInA hAthA, TAIlsa vagere asakhya vastuonI banAvara plAsTikamAMthI thAya che. ghaNI audyogika cIja-vastu, temAMthI banAvI zakAya tema che. plAsTikanAM baTana, nAmanI takatI, ramakaDAM vagere mATe moDIga mAna, kAya vageremAM trIseka hananuM kANu thAya che. pAlIthIlIna bega, paikI'ga maTIrIyAsa mATe pacAseka yaMtra sAmagrI vasAvavI paDe che. pI. vI. sI. pAIpa banAvavAnA udyogamAM ekzana mazIna, AIDIMga mazIna vageremAM pa tanuM rAkANu thAya . (4) bhara udyoga--peTAnikAnA saMkulamAMthI kRtrima gara banAvavA joitA kAce mAla maLI zakaze. rabaranA udyogamAM gujarAta bahu pachAta che. yaMtranA paTA, naLIe, meTaramAM vaparAtI cIjo, rabaranI sITa, joDAo, Tayuba, TAyara, haoNspiTalamAM vaparAtI rabaranI vastue tathA rabaranA anya mAla kRtrima rabaramAMthI banAvI zakAya tema che. rabarane udyoga dazathI pacIsa lAkhanI mUDIthI bahu sArA pAyA para zarU karI zakAya tema che. (4) phrAnTana pena--nAnA pAyA para kAunTana penanA udyoga zarU karI zakAya tema che. letha grAinDara, bakIMga mazIna, embeAsIMga vageremAM bAra-tera hajAranu` rAkANa thAya che. TAMka, jIbha, kalIpa vagere bana vavAnA kArakhAnAbA jAmanagaramAM . badhI vastu ekatrita karI phakta esembala ja karavAnI rahe che. [ buddha gujarAtanI asmitA (45) pura udyoga-selyulAIDanA nakAmAM mAtramAMthI kapura banAvavAnA udyogamAM kAcA mAlane pIgaLAvavA, ThaMDu karavA tathA gALavAnI yaMtra sAmagrImAM daza hajAranu rokANa thAya che. (46) sekarIna--khAMDanI bhaktanA jamAnAmAM bhIDI vastu banAvavA DAyAlITIsavALAonA vaparAzane kAraNe. serInanI mAga vadhatI vaya . A udyogamAM menaga meTalanuM jAnaiTara emoni rephrIjanezana yuniTa, phITara vageremAM Azare 60 hajAranu kANu thAya che. (3) khavAnI zAkhA dyogamAM lebhArerInAM dhanA, kAryeApa gALavAnA tathA DIsTIlezananAM sAdhanA tathA rasAyaNAnI jarUrata rahe che. A udyogamAM dazeka hAranu rokANa thAya che. (48) anya udyogo zAi vaparAzanI vastugo jevI ke tama jana, TuthapesTa, TuthabrA, pAvaDara, ae, kesmeTika, pensila, eza ke, kAcanI tema ja plAsTikanI zIzI, peAlIthIna bega vagere udyogA paMdara-vIza hajAra rUpiyAmAM zarU thaI zake che.
Page #823
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha banyA ! 843 khetarane sArI rIte TuMka samayamAM kheDavA mATe TrekaTare have jamIna kevA prakAranI che, kayA pAka mATe kayA khAtaranI keTalA vaparAvA lAgyA che. saDayula beMko TrekaTaranI kharIdI mATe vadhumAM vadhu pramANamAM jarUrata che, pANI kevA prakAranuM che vi. jANa thAya rUA. trIsa hajAra sudhI kheDutone dhIrANa kare che. TrekaTaranI kula kiMma- te paNa jarUrI che. kheDutonuM saMgaThana anivArya che. teonA tanA 25 TakA jeTalI rakama kheDute te beMkamAM bacAvI jamA karavI praznonI rajuAta mATe saMgaThana haze to eka avAja raju thaze. jarUrI che. beMka dhIrela rakama para nava TakA jeTaluM vyAja le che. AkAzavANI para kheDuta ma DaLanA rasaprada kAryakramo raju thatA he lena deDha varSa bAda ATha haptAthI pAMca varSamAM bharapAI karavAnI che taduparAMta rAjya taraphathI kheDutone taLapadI bhASAmAM, khetI rahe che paraMtu vyAja to dara traNa mahine ApavAnuM rahe che TrekaTara viSe mArgadarzana male tathA savalato vahelAsara sugama rIte maLe te kharIdavA mATe be jAmIna beMka mAMge che. jovAya to khetIno vikAsa jhaDapI banAvI zakAze. lAMbAgALAnI TrekaTara mATenI lena uparAMta traNa varSa mATe kheta utpAdana vadhAravA sudharela biyAraNa, piyatanI sagavaDa oIla enjina, paMpaseTa, meTara tathA ojAro mATe paNa trIsa sendriya khAtara, rasAyaNika khAtare, jamInanI jALavaNI, pAka saMrahajAra rU. sudhI dhIrANa karavAmAM Ave che. kSaNa vi. vi. bAbato saha yarUpa banI rahe che. sudharelI jAtanA seDayula beMka jaMtunAzaka davA, khAtara ane sudharela biyAraNa biyAraNa sAthe rasAyaNika khAtarano upayoga vadhAravo joie mATe rUA. pAMca hajAra sudhI eka varSa mATe dhIrANa kare che. kheDUtone ghaniSTha khetI mATe rasAyaNika khAtarone yogya samaye yogya pramANamAM dhIrANu paisAmAM maLatuM nathI paraMtu kharIdInI sAme apAya che. upayoga anivArya che. jamInanI mAvajata pratye gujarAtane kheDuta vadhu vigata mATe seDabula beMkane saMparka sAdhavo. sajAga bane to utpAdakatA jALavI zakAze. piSaka to khuTatA TrekaTara ane bulaDejhara vaDe darAmAM 35 horsa pAvara ane 50 jAya te pharIthI umerAya te jotA rahe te kheDuta vadhu utpAdana karI horsa pAvaranA TrekaTara banAve che je sattara jA tathA pacIsa hajAra zakaze (khAtara-no artha pramANe khetane kahe "khA' ane khetara kahe AsapAsamAM male che. TrekaTara pANI kheMcavA mATe, TrolI kheMcavA, 'tara' vadhu utpAdanathI kheDuta tarI jaze) pANInI suvidhA khAtara tathA mArkeTa mATe kAma lAge che. eka TrelaramAM cAra gADAne mAla ApatI veLA yogya hoya te paNa jarUrI che. khAtara viSe kheDuto samAvI zakAya che. prekaTarano sa purNa upayoga karavA mATe grAmapaM. spaSTa khyAla meLavato rahe to u pAdatA dhAryA anusAra vadhArI cAyata athavA daza-agiyAra kheDuta sahakArI dhoraNe kharIde to zakaze. kheDUto puSkaLa parizrama, pANInA puravaThA sAthe tathA pAka purepuro upayoga thaI zake TrekaTara mATe 250 ekara jamIna sAmA- saMrakSaNanA prayogo karato raheze to gAmaDAonI surata badalAI jaze. nya rIte hAya to yogya gaNAya. TrekaTaranA bhAgo suprApya bane te khetImAM yAMtrika ojArothI Tuka samayamAM sAruM kArya thAya che. jarUrI che. TrekaTaranI jALavaNI sArI hoya te cAra varSa vadhe khatara kADhavA TAyaravALuM gADuM. beDa mATe pAvara TIlara vAvaNI mATe Ave nahi. oraNI, ra kheDa mATe karabaDI, ni dAmaNa mATenA ojAro, pAkanuM utpAdana vadhAravAnI sAthe jAnavara, udara tathA jIvAtathI davA chAMTavAnA DaraTara preyara, anAja masaLavAnA presIMga mazIna, bagADa ghaTADAya to anAja ghaNuM ja bacAvI zakAya tema che. A upavA mATe vineiga mazIna dhIre dhIre kheDuto vAparatA thayA che. dizAmAM lAgatA vaLavatA khAsa dhyAna Ape to bagADa ghaTADI kheDa mATe haLa karatAM TrekaTara ane pAvara TIlarathI vadhu uMDI ane dezanI AbAdI karI zakAze. kheDutone navI navI rIta, khAtara-jaMtu- joIe tevI sapATa kheDa karI zakAya che nAzaka davA tathA muzkelIonA vyavahArU upAya mATe kRSi saMsthAo khetIne naphAkAraka dhaMdhA tarIke banAvavA ekara dITha utpAdana sahAyarUpa thAya te jarUrI che. jarUrI sAdhano tathA zreSTha paddhatino upayoga karavo joIe bhAratamAM kheta utpAdana ATaluM ochuM kema ? mukhya kAraNa khetIkSetre thatuM sa dhana kheDutomAM saDela dathI prasarI zake te mATe bhAratanA kheDuta kheta utpAdana vizenI mAhitI, mArgadarzana tathA rAjya sarakAre mArga apanAvavA Avazyaka che. samaju-jJAnI kheDuta Arthika savalatethI ghaNo ajJAna che. te mATe ghaNuM karavA jevuM che. pitAnA jJAnano lAbha teonA khetaba dhuone Apato rahe to gujarAtamAM kheDuto grAma sevaka, vikAsa adhikArI, kRSi adhikArI, kAya ghaNuM ja saheluM banI raheze * dhana saMpanna kheDuto nAnA e tIvADI koleje, lenDa moTara geja be ka, khetI niyAmaka vi vi. ane pachAta-ajJAna kheDutone pragatine karate laI javA mATe ghaNI pAsethI mAhitI vadhu ne vadhu meLavato rahe te gujarAta kheta vikAsamAM ghaNI sahAya karI zake che khetI, bAgAyata, pazupAlana, tathA anya prathama hare LamAM rahI zakaze kheDutone dhIrANa mATenI suvidhA haju pravRttione vaijJAnika pAyA para laI javA gujarAtane kheDuta kaTivadhu ne vadhu sugama bane te mATe kheDUtone keLavavA joIe temaja baddha bane te ati jarUranuM che. te mATe tatra racavAnI jarUra che. TrekaTara, paMpa, enjina, anAja kheDuto khetapedAzonA bhAvo yogya Ave te mATe saMgaThana sAdhI masaLavAnA yaMtre, yAMvika ejAro, jaMtunAzaka davA vi.nuM utpAdana zake che. khAtara, jaMtunAzaka davA paM5 vi. 5ra sabasIDI apAtI gujarAtamAM vadhu ne vadhu thAya ane lokone sahelAIthI bhale te kheta hatI te baMdha karAtA mAlanI kiMmata vadhavA pAmela che. vikAsa noMdhapAtra banI raheze. gujarAtamAM unna thatA oIla ejanone protsAhana apAvuM gujAtanA kheDUto sAhasika bane, navI sudharelI prathAo apa- je e. para prAMtanA eIla ejanone gujarAtamAM sabasIDI apAya nAvavA prayatna karatA rahe te icchanIya che. khetavikAsa mATe jarUrI che jayAre tenAthI eka hajArathI ochI kiMmata dharAvatA ene mArgadarzana ane sAhityanI khUbaja jarUra che. kheDuto potAnI kharIdAtA nathI. paMjAba, bihAra vi. prAMtamAM tyAMnA oIla enDa Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #824
--------------------------------------------------------------------------
________________ [[ bahada gujarAtanI asmitA jIvanane varSothI nahI paNa sArA kAryothI mAre khetANI inDasTrIala esTeTa lokapriya sarvottama........ khetANI InDasTrIyala esTeTamAM hevI tathA mIDIyama InDasTrIjha mATe kArakhAnAnA zeDajha bhADethI maLaze. cA -: lakho yA maLe - kula, 101-cha bajhAravADa, muMbaI-77 TelIphenaH-phekaTarI: 251725-555739 :: ephIsa::27ra92 nareza TI sTora cAnA vepArI zarApha bajAra, bhAvanagara zubhecchA pAThave che....... | tAranuM saranAmuM : "NEWPRESS' TenaM. 105 zAha naTavaralAla enDa bradharsa ImAratI lAkaDA, naLIA tathA lAdInA vepArI. rAjulA (gujarAta) je. Ara. zAha enDa kAM. marathaTasa enDa mIlarsa, relve sTezana sAme, verAvaLa (saurASTra) azoka se mIla che. : DolararAya enDa kuM. se mIla onarsa enDa TrAnsaporTa konTrAkaTara rAjulA (gujarAta) W. Rly. -: kArakhAnAM :dhI nyu koTana jInIMga enDa presIMga phekaTarI oIla sIDajha InDasTrIjha Phone : P. P. 26-23 Chetan Auto Suppliers Dealers : INDIAN OIL CORPORATION LTD. (Marketing Division ) Near Hindorana, RAJULA (Gujarat) Jain Education Intemational
Page #825
--------------------------------------------------------------------------
________________ Itika saMdarbha anya ] 845 nanA utpAdakone ja cAnsa maLe che. gujarAtamAM TesTIMga thayela pArA yudAM banAvaTa vi. 'tunAzaka, roganAzaka tathA udaranAzaka ejIna mATe epruvala jevuM kaMI nathI game te prAMtanA ejIno davAo maLe che. game te bhAvamAM ane vecAya che. gujarAtanA oIla ejInanA davA chAMTavA mATe bhukI urADavA DasTara, pravAhI chAMTavA preyara, udyoganA vikAsa mATe vyavahArU pagalAM sarakAra bhare te ati bIjane pAsa denAra sIDa Dresara, dhUNI A5nAra yumIgeTIMga pampa, jarUrI che. rALa pheMkanAra phalema zovara, pakSI bhagADanAra barDa skera vaparAya che. bhAratIya kRSi vikAsa pariSadanI gujarAtamAM zAkhA zarU thai jatunAzaka davAnI va5rAza 1955-5mAM 1.3 karoDa rUpiyAne che. jenI ophisa jAti li. vaDodarAmAM che. zrI nAnubhAI amIna hato je vadhIne 1965-66mAM 16 karoDa rUpiyAne thayo che. I. A zAkhAnA pramukha che. kheDuto utpAdakatA tarapha vaLe, jarUrI Teka. sa. 1970-71 mAM A mAMga 75 karoDa rUpiyAnI aMdAjhavAmAM nikala mArgadarzana apAya te mATe A kRSi vikAsa sevA kendra sArUM Ave che. je mATe be lAkha sItera hajAra Tana jatunAzaka kArya karI rahela che. kheDute jamIna tathA pANInAM pRthakakaraNa, sudha- davA banAvavI paDaze. bhAratamAM A kSetre ma ga bahu ja vadhu paDatI relI khetI paddhatio, rAsAyaNika khAtaronA upage, jivAtathI hAI utpAdana mATe khuba sAro avakAza che rakSaNa, jamInanI jALavaNI, prApya siMcAI yogya upayoga vi. sAmAnya rIte DI. DI. TI-kapAsa, makAI, zeraDI, phaLo mATe vi. mATe kRSi sevA kendrane upayoga gujarAtano kheDuta uThAvate vaparAya che. bI. eca. sI. kapAsa, bAjara, peDI, zeraDI zaNu rahe ane vikAsa sAdhato rahe evI zubhecchA. mATe vaparAya che. enDrIna-zeraDI, makAI, kapAsa, tamAku, juvAra kRSirakSA mATe vaparAya che. thAya kArboneTa-magaphaLI, rabara, peDI, rAgI mATe bhAratanA kheDuto dhIre dhIre navI navI kRSi rakSaka davAo vaparAya che. gujarAtamAM enphIna, eDrIna, DAeDrIna kalerena, vAparatA thayA che. pAkanA roga tathA jaMtu sAme rakSaNa meLavavA hAkalera vi. nA utpAdana mATe ujaLI take che kAraNa ke benjhIna, kheDuta sajAga banatuM jAya che. bhAratamAM dara varSe eka hajAra karoDa TolyuIna, eseTona kalorIna, eseTIka esIDa, peTrokemikalsamAMthI rUtiyAnAM pAkane bagADa kITaka tathA jaMtuo kare che tyAre pAka prApya banaze. jhIMka spharasa, malphara, pAro vi AyAta karavAne saMrakSaka davAne yogya upayoga khare samaye karI anAja bacAvAya to raheze. jaMtunAzaka davA mATenI vadhu mAhitI nezanala rIsarca Deva pabhAratane paradezathI anAja AyAta karavuM paDe tema nathI jaMtunAzaka menTa korporena maMDI hAusa, layaTana roDa, nyu dilhI 1 mAM davAo dezamAM smazela, elembika devIdayAla, sIbA, bhArata pavana maLe che. rAIjhIMga AI. sI. AI, perI enDa ku. bhAIsora InsekaTIsAIDa, gujarAtamAM siMcAI :~-khetI mATe pANI agatyanI vastu che TATA phAIjhana, bAyara vi. vi. ghaNI khyAtanAma kaMpanIe banAve e mAsA para AdhAra rAkhavA karatAM siMcAI dvArA be traNa pAke che. ghaNI kaMpanIo utpAdana hAtha dharI rahI che. meLavAya te annanI khAdha ghaTADI zakAya teTaluM ja nahi vadhAre ja tunAzaka davA pAvaDara, bhajavI zakAya tevI bhUkI, temAM prApta karI zakAya tema che. gujarAtamAM kAkarApAra, sAbaramatI, pravAhI rUpamAM meLavela svarUpamAM paNa maLe che. pAka saMrakSaka davA hAthamatI, dAMtIvADA, zetru jI vi. jana 6 rA ATha nava lAkha mATe ghaNI kALajI rAkhavI paDe che. A davA jherI hAya bALake, ekaramAM pANI ApI zakAze. mahI raMghoLA, thele, hiraNa, ma hedarI, prANI tathA khAvAnA padArthothI dUra rAkhavI joIe. khAvApIvAnA ejhata, macchu-1, mu jIAsara, gAMDalI, cha, ja, sAkaroLI, sAdhane A davA bharavA vAparavA hitAvaha nathI, davA banAvavA DemI, bhAdara, bhegA brAhmaNI vi. nAnI-madhyama prakAranI siMcAI bIjuM pAtra rAkhavuM joIe davA meLavavA hAthane upayoga na karatAM yejanA paNa sAruM kArya ApI rahela che, chatAM narmadA kenAnI lAkaDI vAparavI, davA chAMTatI vakhate bIDI pIvI nahi temaja khAvuM. anivAryatA siMcAI tathA vijaLI kSetre lAge che pIvuM joIe nahidavA chAMTela lIlerI Dhorane khavaDAvavI nahi. ativRSTi tathA anAvRSTithI pAkanA utArAmAM vadhAro ghaTADe davA chaTela zAkabhAjI joIne khAvA, davA chAMTI 55 sApha karI thAya che ane bhAvi azrita banI jAya che. kudaratI aNadhArI rAkhavo joIe, vadhelI davA chAMTI devI ke DhaLI nAkhavI paNa saMgrahI Aphatane saphaLatA pUrva kane sAmane karavA kheDutoe ghaNuM karavAnuM rAkhavI nahi. jaMtunAzaka davA mATe ghaNI kALajI rAkhavA chatAM jhera rahe che. khetakSetre vadhu utpAdana karavA mATe navI kRSi vikAsa nIti caDe te prAthamika sAravAra ApavI joIe. amalamAM mukavAmAM AvI che jemAM sudharela bIyAraNa, siMcAInI jhera peTamAM jAya to ulaTI karAvI jhera kaDhAvavuM joIe. zarIre sagavaDa, khAtarane vadhu upayoga, pAkanuM chavAta sAme rakSaNa, jaMtulAgela hoya te sAbuthI nAhI levuM, tIvravAsathI jhera caDe te nAzaka davAnI suvidhA, kheta dhirANamAM vRddhi, pANInI sagavaDatAvALA cokakhI havAmAM dardIne khaseDe zvAsocchAsamAM sugamatA rAkhI vistAromAM vadhu pAke levAne kAya krama vi. ne samAveza karela che. DokaTarane bela va. gujarAtamAM avAranavAra anAvRSTi ativRSTinA oLA utare che. nIke TIna sapheTa, pAyarema, zenana, rAnIyA eDrIna, jethI dhAnyanA pAkamAM sAro evo ghaTADo thAya che. bI. eca. se, kalaraDena, DI. DI. TI, enTrIna, hepTAra, lIDena, bhArate 1970-71mAM annakSetre svAvalaMbI thavA plAna karela Tosa phIna, DAejhInona, melAthIona, perAthIona, ekapIsAITasa che te mATe jarUrI pagalAM paNa bharAya rahela che. gujarAta te mATe kora propI sIna, dIlIna DAyakalorAiDa, baDe mizraNa baramuDI banatuM karI chUTaze. anna uparAMta viTAmIna yukta phaLo, zAkabhAjI, mizra, kepara phesAIDa, gaMdhaka, berIyama kArboneTa jhIka pheskrAIDa, mAchalI, maraghAM, batakA, ane mAMsanI banAvaTamAM paNa sArI evI Jain Education Intemational
Page #826
--------------------------------------------------------------------------
________________ 846 [[ bahada gujarAtanI asmitA mA sudhAravA vijJAnane e ja mApa te ja meLavatA mAM rAkhI vRddhi thatI rahI che ane thatI raheze. bhAratanuM ane arthataMtra suvyavasthita rAkhe tema IchIe. khetInuM utpAdana adhyatana paddhati ane sAdhanothI sudhAravA kheta vikAsamAM bhArata haraNaphALa bharI rahyuM che tyAre kRSi mATe, pAkane yogya bhAva maLI rahe te paNa jovuM jarUrI che. vijJAnane pracAra gujarAtImAM thAya che gujarAtane kheDuta sAre te ja kheDuta khetInA vikAsa mATe paisA rokI zakaze. kheDutonA phAyado uThAvaze. kheDuto jamIna sudhAraNuM, sahakArI maMDaLIo, kheta hitamAM anAjanI bhAva sapATI jALavavI e ati Avazyaka che, maMDaLIo pratye vadhu dhyAna Ape te jarUranuM che, choDa-va-rapati anAjanA bhAvanuM niyaMtraNa asarakAraka karavA mATe sarakAranA viSe spaSTa gujarAtImAM sacoTa jJAna-mAhitI meLavatA thAya te hAthamAM purate anAmata jaththa- anAjanA hovA jarUrI che nahi te AbohavA, varasAda, jamIna, bheja saMcaya, vi. vi. ne lakSamAM rAkhI anAjanI vaheMcaNIne bhAva tathA ajanIti khUba asarakAraka banAvI rAsAyaNika khAtara nAkhI yogya pAka pitAnI jamInamAMthI laI, zakAya tema nathI. bhAratamAM 1970-7aa pachI amerikAthI AvatuM vadhu paisAnI prApti karI zakaze. P L 480 dvArA AyAta thatuM anAja baMdha karavA nirNaya levAI kheDa ane niMdaNa niyamana viSe kheDute spaSTa khyAla meLave. gayela che ane bhAratane annakSetre pagabhara banAvAI rahyuM che. vanaspati mATe jarUrI mULa vividha khAtaromAMthI kevI rIte meLavI anAja sivAya rokaDiyA pAka utAra tenA para AdhArita zake che te mATe taTastha rIte rajuAta thavI joIe. udyogo mATe ati mahatvanI vastu che. khetI AdhArita udyogo mATe chANIyuM khAtara-khaLa, lAlapaDavAza vi. khAtaronA phAyadAo kapAsa, zeraDI, magaphaLI, tala, eraMDA, cA, yukelIpTasa vi. nuM ane maryAdAo jANI, jarUrI khuTatA te mATe rAsAyaNika khAtaro utpAdana vadhAravAnI jarUra che. mATe kheDuta rasa keLave te jarUranuM che. gujarAtamAM hAyabrIDa bAjarIe na rekorDa toDyA che cokhA zeraDInI sudharela jAtanuM ghaniSTha vAvetara khAMDanA kArakhAnAo ane ghauM jevA vadhu paisA ApatA anAjanA vadhu utpAdana pratye samRddha karavAmAM thavuM ati jarUrI che. mahArASTra A kSetre sArI pragati bhAra mukavAnI jarUra che. gujarAtane kheta ochuM vaLatara ApatA sAdhI che. temAMthI bedhapATha levo joie. kheDute pAkanI yogya phera bAjarI, juvAra ApatA pAkone badale kapAsa magaphaLI vi. vAvavA badalI karI naphAkAraka pejanA hAtha dharavI joIe jeno khuba ja mATe vadhu lakSa ApatA jAya che. hAIbrIDa bAjarI ekavAnA vAve- abhAva ane ajJAna che kheDuto piyatamAM keLa, AMbA, lIMbu, tarathI gujarAtanI anAjanI dhaTa saMpurNa paNe ochI thAya tema nathI jAmaphaLa, drAkSa, papaiyA, aMjIra, dADama, cIku bera, TameTA, rIMgaNa, te mATe cokhA, ghauMmAM sudhArela jAna tathA navina paddhatino pracAra taDabUca dUdhI, bhIMDA, DuMgaLI, lasaNuM, kobI, vi. phaLa ane zAkaanivArya lAge che, bhAjInA vAvetara paNa viTAmIna meLavavA barAkamAM ati jarUranA kheta dhirANamAM haju joIe teTalI jhaDapa AvI nazrI kAraNa hoya naphAkAraka dhaMdhA tarIke vadhu vAve te paNa jarUranuM che. ke dhIrANanuM jokhama ghaNuM moTuM hoya che. nAnA-nAnA TukaDAmAM sudhArela jAtonA vAvetaramAM kheDute vadhu utpAdana ApatA hovAthI vecAyela jamI mAM Adhunika paddhatithI khetI thaI zakatI nathI, vadhu rasa letA thayA che. hAIbrIDa bAjarI, suMDhIAjuvAra esa gaNotanI paddhati, mAsA para nirbhara pAka, pAka ane pazunA 1.49, varIyALI esa-7-9, maracI esa. 7-5, kapAsanI vi vadha vImAM utAravAne abhAva, jAmInagIrIone abhAva, anAja tathA sudharela jAte yogyajJAna meLavI, jarUrI khA 2 pANInI suvidhA sAthe kheta pedAza saMgraha karavA mATe sagavaDane abhAva, hisAba rAkhavAnI vAvatA thaze te utpAdana anekagaNuM prApta karavA kheDuta samartha aNaAvaData vi. vi. heya dhIrANa ApavA mATe beMkone sugama banI zakaze paDatuM nathI seMdriya khAtarathI jamInanuM pAta, ravAdAra sArUM 2 khI zakAya che. phuDa korporezana - anAjanI prAptI ane vaheMcaNI mATe bhAbharI mATI karaLathI kADhe te bheja TakI rahe che paraMtu DhephAM kADhaphuDa korporezana racAyela che. anAjano 5ka bahu sAro thAya te vAmAM Ave te bheja uDI jAya che sendriya to bheja TAvI bhAva ghaTI jAya ane kheDutone joIe teTale phAyado maLe nahi. zake che rasAyaNika khAtare bheja hoya tyAM sudhI ja kAma Ape che. jethI kheDutonA hitane anulakSI A korporezana kArya karI rahela jamInamAM bheja na hoya te kArya karI zakatA nathI gujarAtamAM che. bhAratabharamAM dara paMdara gAme eka anna prApti kendra zarU karavAnI katarAnI jamIna navasAdhya banAvAya che vadhune vadhu jamIna khetInA A korporezananI yojanA che, jethI cAlIsa hajAra kharIda kendro kAmamAM Ave te mATe vadhu sakriya paganI jarUrata che zarU karAze. atyAre hajAra jeTalA ja prApti kendro che tathA pAMcaso tamAku ge rADu jamInamAM sArI rIte thAya che. te mATe sudharela jeTalA bhaMDAra che traNa cAra varSanI aMdara kerporezana jhaDapI pragati bIja ke-20 athavA ANaMda- 3 gya che. pAka saMrakSaNanA pagalA hAMsala karI rahela cheA varSe rU. 375 karoDanuM anAja vecANa laI, emonIyama salphaTa phepheTa tathA DAyaemonIyama phopheTane kema karyuM che anAjanI guNavattAnI cakAsaNuM barAbara thAya, saMgraha vaparAza karI vadhu utpAdana karI zakAya che. daramyAna anAjano bagADa vadhu na thAya, prAptinA bhAve vadhu paDatA jetapura prInTa sADI udyoganI samasyA uMcA paNa na hoya ane kArya vyavasthita rIte thAya to korporezana jetapura saurASTranA madhyastha jIllAmAM AveluM nAnuM gAma che. saphaLatA ha sala karI zakaze. AvuM moTuM taMtra jenI asara pratyeka tyAM 20 varSathI prInTa udyoga zarU thayo che. A udyogamAM banatI vyaktine lAgevaLage che, temAM saDo na peThe te jarUrI che. vyavahArU prInTa sADI hIndustAnabharamAM prakhyAta che. A udyoga hajI jetakAryavAhIthI anna utpAdako ane janatAnA sahakArathI keperezana puramAM vadhu vegavAna bane tevI zakayatAo che paraMtu temAM thatI rUkAvaTa Jain Education Intemational
Page #827
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha anya ] upara jo rAjya sarakAra peAtAnA khAtAdvArA vikAsamAM thatI rUkAvaTathI samasyA hala karavA prayatnazIla ane te dhaNuM thaI zake tevI samasyAnI bAchI rUparekhA umIda che. jetapuramAM nAnAmeTA yunITAmAM udyoganagaranI sthApanA karavI. 2. udyoga zarU thatA myunIsIpala Tekasa, InkamaTekasamAM rAhata ApavI agara mudata ApavI. A udyoga gRhaudyoga hAi temAM kAyadA haLavA karavA ane A udyo gane gRhaudyoga tarIke svIkArI temAM maLatA dareka lAbo ApavA. r mA udyogane joItA kalara kalano beMkakyubala yujharsa tarIke lAisansa ApI bahArathI ImpoTa karavA tathA kalara kemIkala 3 dazADA tA. saha. kharIda-vecANa saMghalI. yu. pATaDI (tAlukA-dasADA ) 27. na. 1549 tA. 12-9-56 ( jillA surendranagara ) oDITa varga : a anAmata bhaMDALa rUA. 80089 za 63600 adhikRta zerabhaMDALa rU|. 100000 bharavAmAM thayela thayela gerabAna bilDIMgamAM rAkANu rUA. 80722 anya bhaDALa rUA. 101718 sabhya saMkhyA maMDaLI sabhAsada : 51 vyakti, sabhAsada 5 pravRtti --saMdhanuM mukhya kAma zADA nAbukAnI prajAne jIvana jarUrIyAtanI cIjo, kApaDa, khetI upayoga mATe khIyAraNa, khAtara eila enjInA, kRDa oila, lubrIkeTIMga oila, DIjhala vagere magAvI vyAkhkhI bhAve purU pADavAnuM che. A uparAMta kheDutone mArkeTIMga kAma karI jApe che. esa. vI. parIkha meneja bhupatabhAi rR. desAi ceramena udyoganA kArakhAnAmAMthI DAyarekaTa mAsIka jarUrIyAta mukhya vATA nakkI karI ApaveA ane te paNa vyAjI bhAvathI maLe tevA prabaMdha sarakArazrI taraphathI nakkI karaze. 5 A udyogamAM cAlatI gre malamaleAne blIca karavA mATenuM sahukArI dhAraNe eka presesIMga hAusa hoya teA dhaMdhAmAM ghaNI sugamatA rahe ane temAM jotI mazInarI phArInathI. bhAyAta karavAnA paravAno maLavA joie ane te DuptethI maLe tevI gerenTI senTrala gavarmenTa dvArA maLe tevA prabaMdha jarUrI che. 6 uparanI hakIkata upara je lAgatAvaLagatA dareka khAtAonA adhIkArI taraphathI sahakAra ane sAtha maLe tAjetapuranA A udyoga ghaNA bhAgaLa vadhe. vinA sahakAra nahi uddAra zrI moTImAraDa jutha vividha kAryakArI sahakArI lI. moTImAraDa ( tA. dhorAjI ) ( ji. rAjakAra ) 20. naMbara 486 tA. 9-12-50 sabhAsada saMkhyA 1134 6 eDITa vargo : a zera bhaDALa rUA. 200340-00 anAmata bhaMDoLa rUA. 144338-25 anya bhaDALa rUA. 063263-07 thApaNA rUA. 165400-00 A maMDaLIe traNa vakhata jIllA kakSAnI spardhAmAM nAnI zIlDa mAtra da Phone : 454 PESHAVARIA BRASS PART INDUSTRIES GORDHANPUR ROAD, INDUSTRIAL ESTATE SHAD ND. B-15/16_PIST BIX N]. 111 JAMNAGAR. 847 mahIdAsa gAMgajIbhAi paTela mAhunalAla kAnajIbhAI paTela maMtrI pramukha Manufactures of:-FRICISION BRASS COMPONESNT Telegram : 'PESHAVARIA'
Page #828
--------------------------------------------------------------------------
________________ 848 hida gujarAtanI asmitA himasansanI mojheka TAilsa AkarSaka dekhAvamAM amUlya phALe neMdhAve che. te badala ame gaurava anubhavIe chIe himasansa TAilsa pleIna meka, Tare, rekarDa phalerIMga TAIlsa majabuta, TakAva havA sAthe enA AkarSaka IMglIza pAkA kalarsa, avanavI DIjhAIna, pracalita phezanane anurUpa phalerIMgamAM judI ja bhAta pADe che. himasansa TAIlsa eTale badhAne manapasaMda Adhunika TAIsa asaMkhya judA judA zeIDajha, kalarsa ane DIjhAInamAM tema ja bhAvonI ba ba ta mAM ba ho nI pasaMdagInI taka purI pADe che. BEAUTIFY YOUR BUILDING FLOORS himaIsansa TAlsa bhIDabhaMjana sAme, bhAvanagara. phena --phisa : 4906 :: phekaTarI : 4905 :: ghara : 4616 ke , . . - - - - - - Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #829
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM kAuTIMga pravRtti bRhada murAtanI asmitAnA saskRtika prabaMdha'tha'mAM rAtamAM bAlavIra pravRtti (skAuTIMga)' e viSaya upara kAMika vatAM paheAM, kArDa' viSe prAstAvika kAMIka lakhavuM e ane Avazyaka lAge che. gujara jaNA yogya skAuTIMga nAme kALakhAnI bAlavIra pravRtti ke bhArata deza mATe sheje navIna nathI. e te navI zIzImAM jUnA arka samAna eka sAMskRtika ziSNunI khA sanAtana praSAnuM bhAna navIna rUpAMtara che : ema kahevuM thA che. kAuTIMga e koI viSaya nathI. pazu mAnavatA bhAlyakALathI te bhAvana--hai sudhInI jIvana vikAsanI sAdhanAhAma eka rivyU paddhatti che. prAcIna kALamAM TuMkA araNyamAM gulonA AAzramamAM tA. ane tyAM Ana vAnI ane brAhmam, kSetrIya ke vaizya tarIkenuM" UmadA nAgiraka vana vavAnI hai dArdika bhApakaLA zIkhatA hatA, tenuM krAMka cAlu vaijJAnika jamAnAne anusarata ghaDAyeluM rvAthI ane ava ya tAlIma Apatu eka arvAcIna rUpAMtara che SCOUTING--kAuTIMga zabdaja yathA rUpe sUcave che kai Scouting is a serenee of outing.' teA e rIte zvetAM kAuTIMganA chAvaNImAMnA araNyavAsa dvArA bALakanA-mAnavanA cAre mULa mAne-zarIra, tta, vicAra ane yamA cAne spara, ve, khI ve, vizuddha kare ane potAnA mAnava bandhunA sAcA krANu mATe te tenA paga karI zake ke jethI jyAM tyAM dezamAM temaja vizvamAM mAM tenAM bIja vadhAya, ane tenA bhAvI pragaTya mATenuM vAtAvaraNa sarjAya : evI sarvAMgI tAlIma ApavAmAM Ave che. evI eka Adarza kAra zikSaka-kAuTa munI devathI nIce eka ratha eTale nAbI, svAba eTale kArya kuzaLa ane sukhI-AnaMdI eTale anyanA sukhamAM peAtAnA AnaMda mANunA. kaMmA nAka nI sa skArkeTIMganA udbhava :-1 nI sAlamAM khAra vita daramyAna eka ajaba ghaTanA banI. mekIMga gAmanI kevaLa aMgreja lokonI vasatImAnAM sau strI purUSoe pAllAnA dheNano sAmano karavA peAtAne lAyakanAM kAryAM upADI lIdhAM, tyAre bALakAne paNa rApara sadezA vadhAra tathA puravaThAnI cIne pAMcAnI vagere nAnAM kuLa kAmo soMpyAM, je temaNe bhaja rAMsa, khata, sAhasikatA, nIDaratA ane kuzaLatAthI pUrAM pADIne, khAkharI vija mAM potAno pazu umadA ane aca aa ApyA tyAre e ceja nAnA pratyeAjaka, lakkI amaladAra janarala rAba beDana peAvelane eka --zrI guNavratarAya bhaTTa ajaba dRna sAdhyuM ke ucharatAM bALakomAM ke ajaba zakti bIja rUpe paDelI che. ane je tAlIma, take te vapastAnuM siMcana karavAmAM Ave, to tenA mAnava tarIke temaja nAgarika tarIke eka umadA prazna taiyAra i zake. e vAtanA daDha maMthane bhAkhara mukta svarUpa lIdhuM. 1907mAM brAmAM gAya kAka bheMsa sIezana nAme teno janma thayo. e pravRttine prAraMbhathI te khAja sudhI bina sarakArI, bina rAjakIya, bina lazkarI, bina dharma sAMpradAyika ane bina kI evuM bAMdhArIya pa khAvAmAM AvyuM che. eTale te eka prakIya lokazAhI AMtararASTrIya saMsthA che, je sAthe duniyAnA jAmata dezomAM-lagabhaga dareka dezamAM phelAvI che; jyAM ne tyAMnA dezakALa-prA vagerenI jarUrImAtAne anulakSIne, muLanA dharma tathA janatAnI sevAnA siddhAMtane badha na Ave e rItanA paranA kArA karIne karatA pratnane taiyAra karavAnA prayatna kare che. ane Amasa maLI vizvanI ekatA, vizvabhadhanA ane vizvAMtinI dizAmAM prayAso kare che. bhAratamAM H zarUmAM hiMdI ciIma sarakAre vAhIyAta bhavAnI raLa hiMdI bALA mAre nyAre kAuMTImanI tAlImanI chUTa na ja ApI zrA 196 mAM viddha DA. enI bisenTa mAsama bAratane anukULa uccArovALA inDIyana bAya kAuTa esosIezana' (Ara. bI. ema. e.) nAme bhAratIya sasyA. svataMtrapaNe Ubho karI. te pachI hArmamAM paNa paDIta zrI madanamohana mAlavIyA e sevA samiti me. kA. eze. nAme tevI ja sa`sthA ubhI karI. te beu apAmyo phulakAlI ane lokapriya banI ane bhArata bharamAM phelAi gai eTale 1921mAM zrI eDana pAvela daMpatI bhArata AvyAM ane samAdhAna karIne ane Ai. bI. esa. e e panAvela bhAratIkRta kArAne svIkArIne tenI bhAratIya bhALako mATe kara ApI. A pachI te pratti sArAye bhAratamAM-sAkA mAM zAmomAM ane prAdezika bhAgomAM eka sarakAra mAnya saMsthArUpe phelAi gai gujarAtamAM : te arasAmAM ja gujarAtamAM te 121thI ja skAuTIganAM maMDANa maMDAyAM gaNAya. 1920mAM zikSaNanA adhyA pananA sIdhA cAra gujarAtI bhAmA mAsanI taiyanala yunI.mAM abhyAsa mATe gayelA tyAM temaNe Ai bI. esa. enA nejA nIce eka che. yasa, dA. ta. esa. raDela, zrI vI. ke. kRSNamenana tuSA zrI ema. vI. naraparana jevA Adaza vAdI, bhekhadhArI skAuTasa gurU pAse skAuTIMganI prathama tAlIma lIdhI ane DA. enI bimenTanA pahaste kAdarInI dIkSA ane cu pAmyAnuM sadbhAgya hAMsala karyu. temaNe gujarAta khAte te pravRttinI zarUAta karI dIdhI.
Page #830
--------------------------------------------------------------------------
________________ 85ra Tbuda gujarAtanI asmitA hiMdamAM, temaja muMbaI ilAkAmAM, maLelI sarakArI mAnyatAne jArImAM paDyo temAM gujarAtanAM surata, bharUca, paMcamahAla, kheDA AdhAre tAlIma zibiro ubhAM thayAM. muMbai ilAkAmAM lonAvalA tathA amadAvAda jIlAe uparAMta vaDAdarA, bhAvanagara vagere dezI khAte zrI e. sI. milaranI doravaNI nIce tAlIma zibiranI rAjyamAMthI bAlavIe tathA bA. vI. zikSakoe moTI saMkhyAmAM paraMparA cAlI, jemAM tyAranI alpasaMkhya hAIskulomAMthI, temAM bhAga lIdho. te pathI 1929mAM iMglaMDanA barka naheDamAM te bharAyelI khAsa sarakArI hAIskUlamAMthI zikSaka tAlIma letA thayA. pari- varDa jAberImAM paNa kharca poSAya evA dhanika gujarAtIonAM NAme jIllAnI sarakArI hAIskUla pravRttinI kedra banI. gujarAtamAM (muMbaImAM vasatA-saurASTra-kacchI-gujarAtI) bAlavIra saMtAnoe 19 4nA arasAmAM zrI hararAya a. dezAI jevA utsAhI ane bhAga lIdhe. 35-40nI A jAberIyana skAuTanI senAnuM netR ve kAryadakSa zikSaNa adhikArIe jIllAomAM che. skA. esa. sthApyAM. zrI guNavaMtarAya bhaTTane saMpAyuM. tyAM gujarAtanAM gIto, harSanAde, paraMtu te tyAM ja maryAdita rahI. uparAMta dilarUbA ane tabalAnA sAthamAM khelAtA ( kAThIyAvADanA sAthosAtha dezabharamAM, tema gujarAtamAM vaDodarA, bhAvanagara jevAM haDAlA-bagasarAnA cothIA, iDIyA, pAMcIyA ane AThIyAnA) mATe temaja Itara nAnA dezI rAjayoe paNa potAnI skAuTanI doDhIyArAse te Aje AkarSa Na jamAvyuM 'tuM. saMsthAo ubhI karI-calAvI. khuda devagaDha bArIyAnA mahArAjA zrI pravRttine zikharasthAne te suratanA sara cunIlAla vi. mahetA raNajItasiMhe gujarAtanA skAuTanA kamistaranuM pada svIkAryuM hatuM. jemAM sarakArI pradhAna paNa hatA, temaNe cIpha kamiznara skAuTasa | gujarAtamAM phelA-grAmyapradezamAM-zahera uparAMta grAmya- tarIke pAyo nAkhe. te chIe e ja berI jI, temaja pradezamAM paNa phelAvAne tabakako pravRttine AvI Ubho. prAMtIya barmanaheDanI vaI jA bArImAMye bhAga lIdhe hato. te pachI suratanA mAtR bhASAmAM zikSaNa ApavA bhASAvAra skAuTa adhikArIonI mULa vatanI zrI maMgaladAsa pakavAsA (gavana zrI )e paNa jIvananI nimaNuMka thaI. A agAu bharUca jIllAmAM zukalatIrtha khAte bhAratIya kelI paLa sudhI rokAuTa pravRttine khUba sahAya karI hatI. temaja saMskRtinA zikSaNano Adarza laine sthapAela narmadA Azrama- muMbaInI nyu irA skUlanA ( mULe zukala tIrthanI narmada hAIskUlanA hAIskUlamAM skAuTa pravRtti bahu joradAra ane pragatimAna cAlatI hatI. Adi AcArya ) zrI ema TI vyAse paNa gujarAtamAMnI skAuTa madrAsa khAte De. enIbisenTanI I. B S. A. saMsthAmAM tAlIma pravRttine chevaTa sudhI protsAhana ane mArgadarzana ApyuM hatuM. pAmelA zikSakoe zALAmAM skAuTa pravRttine sArUM mahatva ApyuM hatuM. hindamAM temaja gujarAtamAMye kAuTa saMsthAe vividha rUpAMtara e narmada senAnuM saMcAlana zrI guNavaMtarAya ma. bhadrane hastaka hatuM. dhAraNa karyA. I. B. S, A mAMthI beya skA. ezo. thayuM. te pachI tenA narmada skAuTa vIree nadI, parvata, khINo, medAne, gAmaDAMo 1937mAM zrI bI. pI. nI AkarI-aNachAjatI TIkAthI chaMcheDAIne vagere paNa pagapALA khuMdayAM hatAM, temAMnA 12 jaNa to uttamapada lokee hindustAna kA. eze. saMsthA UbhI karI, te pachI svarAjya kAuTa (I kalAsa skA.) thayA hatA ane suthArI kAma, citrakaLA, prAtI pachI dezabharanI bhinna bhinna (dezI rAjyo sameta ) skAuTa rAMdhaNa kaLA, bAga kAma, bUka bAInDIMga, taravuM, chAvaNI vagere saMsthAe nuM ke La eka ja saMsthA ' bhArata kAuTa gAIDajha 'mAM viSayomAM pravINatAnA caMdraka paNa meLavyA hatA. narmada senAnI A vilinIkaraNa thayuM. temAM skAuTa temaja gAiDa ubhaya vibhAgo sAthe siddhi gujarAtabharamAM apU, ajoDa ane AgaLa paDatI hatI. te cAle che, je tarIke duniyAmAM ajoDa ane apUrva che. gujarAtamAM siddhinA kAraNe tenA skAuTara zrI guNavaMtarAya bhaTTanA anubhava, paNa A rUpAMtarone kAraNe te te samayanA prajAkIya AgevAnoe nikA, dhagaza ane maulika sarjakanA vagereno lAbha gujarAtane paNa skAuTa pravRttine potAnI sahAya ane daravaNIthI jIvaMta rAkhI che. maLe e hetuthI gujarAta (nordhana DIvIjhananA) kAma orge. eTale dareka jIllAmAM judA judA tabake sahAya karanAra vyaktionAM nAIjhara tarIke nimaNuMka thaI bhAvanagaranA narmada kAraTo zrI nAma kALakramAnusAra ApavA prayatna karyo che e uparathI phalita dhanazyAmabhAI Thakkara, zrI caMpaka mahetA tathA zrI dANI vagerene thAya che ke pravRttie pitAnI yogyatA puravAra karI che. banaheDanI vaDha jAMbarImAM javAno paNa lAbha maLyo hato. surata :-varata zahera A prApti mATe paheluM jAgyuM, eTaluM ja sukhada saMyoga to e hato ke bhAratanA dalitonA tathA Adi. nahi, paNa enA kAryakartAonI satata dhagazane laIne te hajIye vAsIonA parama uddhAraka pitA pU. zrI amRtalAla vi. Thakakara AgaLa paDatI rahevA pAmI che. zarUmAM bAhoza, bahAdura ane aDaga bApAne sabaLa sAtha, sahakAra ane sahAya zrI bhaTTane prathamathI ja evA di. ba, zrI ThAkorarAma kapilarAma mahetAe enuM sukAna " maLI rahyAM. pAvAgaDha parvata skAuTonI zibira paraMparAnuM kendra banyo. saMbhALyuM. myunI. zALAomAM ene gAjatI karI. te pachI paNa zrI bApAe gujarAtamAMnA kAryakara sevako ane netAonuM pAvAgaDha bAhoza vakIla zrI cImanalAla kalArka, di ba zrI cunIlAla mA. paranI skA. zibiro prati yu. ethI pracAra ane prasArane khUba gAMdhI, zrI rA. jogalekara, zrI di. ba. bhUpatara ya zAstrI jevAe vega maLe. vaLI " vIra' (skAuTa ) nAme mAsika patra pragaTa kara. nyIta akha Da rAkho. vAmAM sva. zrI motIbhAI amInane pratyakSa sAtha, sahakAra ane mArga. bharUca : khAte AmadanA ThAThera navAba zrI nArasiMhajIe dazana zrI bhadrane meLavI ApyAM. ane bhIla sevA maMDaLanA Azrame tathA zrI haribhAI amIne, te pachI zrI DAhyAbhAI paTela tathA anya ane zALAomAM to A pravRtti pUrNarUpe phalI ane kAlI zakI. kAryakaroe ene cAlu rAkhI. zrI narahari ke dezAIe aMta sudhI jotajotAmAM to gujarAtanAM moTAM gAmanI zALAomAM A pravRtti saMniSTha sevA ApI ane ' skAuTIMga phera beijha ina iMDiyA'nuM jAmI gaI. ane tene bulaMda paDadho 927nI hindanI bebe gujarAtImAM bhASAMtara pragaTa karyuM". Jain Education Intemational
Page #831
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdala banyA ] 851 paMcamahAlamAM zrI Thakkara bApAnI preraNAthI bhIsevA maMDaLanA "vIra" mAsika Aje "bAlavIra' nAme rAjyasaMdhanA mukhapatrarUpe agra kArya karo- zrIkAMta zeTha, zrI Da hyAbhAI nAyaka, zrI vaNikara, 30 mAM varSamAM praveze che. pAvAgaDha, kabIravaDa, nAraNaghATa, vAsadavaDa, zrI vyAsa vageree bhIla sevA maMDaLamAM A pravRttine prAdhAnya vagere sthaLo to tAlImI zibira mATe suyogya puravAra thayAM che. a yuM. zrI vAmana mukAdama, zrI morArajI desAI tathA te pachI skAuTIMgane lagatuM sAhitya pIrasavAmAM zrI hararAya dezAI, zrI guNajIvananI Akhara sudhI zrI maNilAla ha. mahetAe bhoga ApIne vaMtarAya bhaTTa, zrI harSa vaMtarAya dhoLakiyA, zrI gajAnana yu. 16, paNa pravRttine jIvatI rAkhI che. zrI narahari ka. dezAI vageree sAro phALo Apyo che. rAjyasaMdhane kheDA jIllAmAM -rA. sA. zrI bhaga dAsa-bAbA sAhebe Arthika sahAyarUpe sarakAranA anudAnane sauthI moTo hisso che. temaja zrI pipaTalAla yAjJike ene sabaLa Take Apyo. te pachI vaLI saraka 2 jIllAne relI aMge rUA 500nI vArSika rakama Ape zrI bAbubhAI jazabhAI, zrI phulAbhAI paTela vageree saMgIta sevA che; temaja jIllAone taMbUo, vAsaNo va. kempanI jarUrI cIjo ane sAtha Apyo che. rU. 2007 sudhInI kAyamI vaparAza mATe ApelI che. bALakomAM - amadAvAda khAte AdithI sara girijAprasAda beroneTa jevA zramasevAnuM ane tyAgabhAvanAnuM siMcana thAya e mATe vArSika skAuTa eka saMskArI, dAnezvarI kuTuMbanA sadagRharathe pravRttine Teko A saptAha daramyAna skAuTa ane gAIDa bhAI benene lokonI gRha sevA hatuM te pachI zrI raNajIta derAsarI, zrI e. ena. brAuna, zrI karIne "kharI kamANI karavAnA bhAge preravAmAM Ave che. uttamapada chaganalAla paTela, zrI neharami, zrI jIgalakize ra mIstrI vageree pachI presIDanTa skAuTa thanAra skAuTa ane gAIDane rASTra tizrInA ene vega Ape che. hasta caMdraka prApta karavA mATe taiyAra karavAmAM Ave che. rAjayakakSAe : 1937 pachI hindusthAna skAuTa saMsthAnA janmakALa pachI amadAvAdanA paramazradheya netA ane bhAratanA spIkara dAdAsAheba zrI gaNeza vAsudeva mAvalaMkare potAnI niSThA ane kauzalyathI A pravRttine eka sa gharUpe sthiratA ApI. temaja teo zrInI preraNAthI ku. zrI mRdulAbena sArAbhAIe gujarAtanI galagAIDa pravRttine vega Apyo ane e hetunI siddhi mATe zrI mRdulAbena, zrIna nI madhusara guNavaMtarAya bhalI, temanI lAyakAtane kAraNe, gujarAtanAM gala gAIDa orge nAikIMga kamizanara tarIke nimaNuMka karI zubhecchA pAThave che. hatI. pariNAme gAIDa pravRttine sAro vega maLyo. gujarAta rAjya saMdha:-gujarAta rAjyanI sthApanA pachI gujarAtamAM paNa amadAvAda khAte gujarAta rAjaya bhArata skA, gA. saMdha sthapAyo. tenuM sukAna ha ikorTa jaja zrI sumanarAya bhaTe saMbhALyuM te pachI gujarAta yunivasITInA upakulapati zrI lAlabhAI desAIe, kharIda vecANa saMgha lI. te pachI dakSiNa mu. yunI. nA upakulapati zrI caMdravadana zAhe tAlu-vAMkAnera ] mu. vAMkAnera saMbhALyuM hatuM. zrI chaganalAla paTela, zrI ke. TI. dezAI, zrI sanata [ jile -rAjakoTa kumAra gu. bhaTTa ane zrI cImanalAla talATIe ane gAIDa vibhAgamAM sthApanA tA13-10-18 noMdhaNI naM. 85 zrImatI kamaLAbena ma. paTele (nAyaba pradhAne ) ; zrI suzIlAbena zerabhaMDoLa rUA. pa350) sabhya saMkhyA 958 paMDite zrI kamaLAbena thorATe tathA zrI matI lakSmIbena sa. bhaTe anAmata kaMDa rUA. pa3887) kheDuta 125 pitapotAnI sevAo ApI hatI. anya phaMDa rUA. 29235) bana kheDuta 833 hAlanA ta kake 1968 pachI AjasudhI zrI pIke. trivedI thApaNa rUA. 1,90,000) S, C. C, zrI jugalakizora mistrI S C S. ka. zrI dInAbena | jAnA hIrAlAla lakhamAza kara mahetA jeThAlAla trIbhovanadAsa ghaDIyALI S c. G., zrI dalasukhabhAI zAha rAjyamaMtrI, ku. zrI 1 maMtrI baDa ), zrI jItubhAI bhagata kALA | pravRtti : A saMsthA jIvana jarUrIyAtanA ATha vecANa kendro dvArA dhyakSa, ane zrI gu. ma. bhaTTa che ke. ke. kamiznara ane zrI u. ha. | janatAne cIjavastu pUrI pADe che. ane khetamAlanuM vecANa kArya jozI . 0 C. S) ane ku. zrI damayaMti parIkha S. 0c. (G) | kare che ane prativarSe niyama mujaba DIvIDanDa temaja kharIda vecANa tarIke cAlu sevA ApI rahyA che. temaja rAjyapAla zrI nArAyaNa | bonasanA lAbha paNa apAya che. enA peTrana che, ane zrI purUSottama ga. mAvalaMkara pramukha che. jIllAomAM paNa agraNya ane bAlahita premI sajajane ane sanna'. rIe potapotAnI rIte sevAo AvI rahyAM che. ane je brA saMgha calAvI rahyAM che. zrI vAMkAnera tAlukA Jain Education Intemational
Page #832
--------------------------------------------------------------------------
________________ 51 sthApanA 1954 zerabhaDALa 25000 uparAMta anAmata phaMDa 15000 uparAMta zubhecchA pAThave che coTIlA tAlukA sa. kharIda ve. saMgha chabhADIyA sevA sahakArI maMDaLI lI. mu. cATIlA mu. chabhADIyA ji. surendranagara kha. ve. saMgha mizra khAtara manAve che ane vece che. khAtara-miyAraNu vyAjabI bhAvathI pUrA pADe che. ApanI jarUrIyAta mUjaba mizra khAtara khIjAnI sarakhAmaNImAM ochA bhAvathI maLaze. ejanTane 50% kamizana ApIe chIe. dAlatagiribhAI pramukha zubhecchA pAThave che jAmavAlA jaMgala majUra sa. ma. lI. 20. na. 493 tA. 27-9-55 sabhAsadonI saMkhyA H 121 zerabhaMDoLa rUA. 850 anAmata bhaMDoLa rUA. 3333 sane 1967- 8nA va daramyAna karela kAmagIrInI mAhitI : jhADanI saMkhyA vecANanA rUA. 100000 100000 ny 48000 8000 cokhkho napho rUA. 27551 sane 1968-69 sAthe maLela kupInI vigata jhADanI saMkhyA jAmavALA kupa naM. 12. va. 1 phe zI. pa. 17000 12 ra 11 12 24000 2000 eca, ema, khatrI. ra,, maMtrI bAbarIyA 23 jAmavALA gIra. "1 Jain Education Intemational 39 nAraNabhAi bhurAbhAi pramukha sabhya saMkhyA 64 | nAMdhaNI naMbara 18851 zerabhaMDALa rUA. 49820 anAmatam Da,, anya phaMDa 3000 upara 11422 "" 12 zubhecchA pAThave che (lAThI dAmanagara tAlukA ) [ bRhada gujarAtanI asmitA jagadIza paMDayA maMtrI ( amarelI jillA ) A jIlAla zAmajIbhAI pramukha vya 4. sabhyA--lakhamaNu DuMgara, dolatakhAM alIkhAM, zAmajI jAdava, makanajI arajaNa, pUnA deva, rAmajI muLajI. zubhecchA pADave che zrI vIraDI sevA sahakArI maMDaLI lI. mu. vIDI (tA. gArIyAdhAra) sthApanA tArIkha 10-8-65 zerala DALa- 22650 anAmata phaMDa 1046-37 anyapha Da maMDaLI dhIrANa temaja khAtara, vecANanu kAma kare che. temaja kheta zanathI vecANa karI Ape che. (jilleA-bhAvanagara) noMdhaNI na'. 6815 sabhya sakhyA 135 kheDUta : 112 khInakheDUta * 23 ja MtunAzaka davAnA upajanA mAla kamI vya. kamiTinA sabhya : (1) zrI DuMgara jIvA (2) ukA gagajI (3) vallabha ratanA (4) zrI ukA bhurA (5) bhavAna manajI (1) vArAma pAlA devarAja haradAsa guMdaraNIyA zAmajI jasarAja sAvalIyA maMtrI pramukha
Page #833
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtamAM vidvAno, DaoNkaTaro, lAyansa ane roTarI pravRttinA kAryakaro ane je te kSetranI pratibhAo on AA And bhagatazrI giradhararAma harirAmaH, zrI nathavANIe rAjakIya pravRttimAM sakriya bhAga lIdhe che. (vIrapura jalArAma bApAnuM) 1947nA ogaSTamAM junAgaDha rAjyanI ArajhI hakumatamAM jemaNe vRta-japa ane tapathI saMyamanI divAla racI che teo kAyadA khAtAnA pradhAna hatA. jAnyuArI 1950 thI ane pitAnA dhyeyalakSI jIvana dvArA jagatane preraNArUpa mArca 195ra sudhI zrI nathavANI haMgAmI sAsadamAM sarasa banyA che. saurASTranI sAMskRtika tavArIkhamAM saurASTrIyana jillAmAMthI cuMTAyelA koMgresI saMsada sabhya hatA. te pachI prajAnuM viziSTa guNoe bhAre moTuM mAna ubhu karyuM che. teo lekasabhAnA (1952-57) labhya hatA. saurASTranI tIrthabhUmie keTalAMka saMta ratnanI je bheTa dharI zrI narendrabhAI eka zAMta racanAtmaka ane tejasvI temAM bhagatazrI giradhararAmabApAnuM nAma mokhare gaNI kAryakara che. temanI prApti, AvaData, kauzala ane buddhimattA zakAya. svayaMpreraNuthI emaNe ubhI karelI deNagIo dharma saMgIna che. atyAre muMbaInI vaDI adAlatanA vadhArAnA pratyenI pUrI zraddhA ane rASTrabhaktinI pratIti karAve che. nyAyamati tarIke sevA ApI rahyA che. A kuTuMbanI sujanatA ane dilAvarInA darzana temaNe saurASTramAM ubhI karelI mAnavatAnI suvAsa prasarAvatI vijayadharmadhuraMdharasUrizvara mahA. sAheba ImArate uparathI thAya che. saurASTra bhUmi sadA sohAgaNa che. teNe Aja sudhImAM nisahAya mANasonI muzkelIo purI rIte samajIne aneka vadanIya_vibhUtione janma Ape che. ga, chUTe hAthe je mANu saMpatti vAparI jANe che. evA virala adhyAtma, tattvaciMtana, dhama, nIti, sAhitya kalA Adi AtmAo bahu ochA hoya che. kSetramAM Aje je kaMI pragati thayelI javAya che, te A vibhUtione AbhArI che Aje evI ja eka vibhUti vIrapuramAM AvelI jalArAmabApunI jagyAnuM saphaLa saMcAlana ane suMdara vahIvaTa temanI niSThA ane dIrdhadaSTine AcArya zrI vijayadharmadhuraMdharasUrIzvarajI mahArAja e AbhArI che. jalArAmabApAnA nAmane mahImA ane te tyAgI che, saMta che, jJAnanI gaMgA che ane namratA tathA jagyAnI khyAtI mAtra saurASTra-gujarAtamAM ja nahi paNa prasannatAnI jIvatI jAgatI mati che. e sahune samabhAvathI dezabharamAM temanI rozanIe ajavALA pAtharyA che. jalA nihALe che, sahunA kalyANanI kAmanA kare che ane nAnIrAmabApAnI zraddhA ane bhaktithI prerAIne seMkaDonI moTI aneka vyaktionA saMzanuM nivAraNa karIne, temasaMkhyAmAM AvatA yAtrIko ane satsaMgIo bhojana-prasAda nAmAM apurva AtmazraddhAnuM baLa reDe che. pitAnuM saMsArI lIdhA vagara na jAya tenI satata takedArI ane kALajI nAma dhIrajalAla hatuM, janma bhAvanagaramAM thayuM. temaNe tera rAkhavAmAM Ave che. temanA samagra jIvana-kavanamAM purva varSanI bALavaye saMsArane meha choDyo, pujya pitA pItAsaMskAranI utkRSTatA dekhAI Ave che. dhArmika ane zaikSaNika aradAsa sAthe zramaNAvasthAno svIkAra karyo ane zAbapravRttio pAchaLa jIvana samarpaNa karavAnI abhisAthI ja dhyayana tathA cAritranirmANamAM pitAnuM citta parovyuM. judA judA hetuo mATe temaNe aneka TrasTo ubhA karyA che. dAdAguru zrI vijayanemisUrIzvarajI mahArAja, dIkSA guru zrI ane A TrasTa taraphathI aneka vidha sevAnI suvAsa prasarA vijayaamRtasUrIzvarajI mahArAja tathA gaNivarya zrI puNyavatI pravRttio cAlI rahI che. rAjakoTamAM zarU thayelI vijayajI mahArAjanI pavitra nizrAmAM temaNe jJAna ane mAtuzrI vIrabAI mahilA kelejamAM zrI giradharabApAe kriyA baMnene anupama vikAsa sAthe teo zAstra sidhdhApAMca lAkha rUAuparAMtanI sahAya ApI che je tenuM ujja tamAM pravINa thayA, vyAkaraNamAM vizArada banyA, kAvya racanAmAM kuzaLatA darzAvavA lAgyA, darzanazAstramAM ajoDa vaLa daSTAMta che ane kuTuMbane jIvana saurabhanI pArAzIzI che. pratibhA paricaya ApavA lAgyA, tathA tisAdi zrI narendrabhAI nathavANuM anya vidyAomAM paNa naipuNyane camatkAra darzAvavA lAgyA. 1 zrI nathavANI 30 varSa pahelAM muMbainI vaDI adAla- kaIne kalapanA na hatI ke saurASTra bhAvanagaranA eka sAmAtamAM dhArAzAstrI tarIke nedhAyA hatA svAtaMtrya-yuSa nya sthitinA vaNika kuTuMbamAM janmelA dhIrajalAla bALa1932-'33 nA satyAgrahamAM teo jelamAM gayA hatAM. vayamAM tyAgI-gaurAgI banIne TUMka samayamAM ja pAMDityanA Jain Education Intemational
Page #834
--------------------------------------------------------------------------
________________ 854 (bRhada gujarAtanI asmitA kSetramAM ATale prabhAva pAtharaze! paNa kharekhara ! tema banyuM gAmamAM zrI dheLAnAtha mahAdevanI jagyAmAM mahaMta tarIke ane teNe hajAre haiyAne jItI lIdhA, temanuM sAhitya- kAma kare che. mahaMtazrInI nimaNuMka thatAM gRhasthAzramane, sajIne ghaNuM vizAle che ane te vividha viSayane vizada- saMpradAya anusAra tyAga karI phakata zrI ghelA somanAtha tAthI sparzanAruM che. dAdAnA pujana arcanamAM samaya vyatita karI lAMbA samayathI suri samrATa AcAryazrI vijaye nemisurIzvarajI Atma kalyANa karI rahela che teo mahaMtazrI tarIke AvyA pachI jagyAmAM ghaNo ja sudhAro vadhAro ane yAtrALu mATe | mahuvAmAM dezI kuTuMbamAM janma thaye bALaka nemacaMda rahevA mATe tathA suvA besavA mATe tana toDa mahenata karI bhaNavA karatAM ramatanA zokhIna hatA yauvanane AMgaNe A jagyAne ghaNI ja ucca kakSAe tIrtharUpa banAvela che vezavALanI vAte cAlatI tyAM eka avano prasaMga banya yAtrALu bhAIo mATe annakSetra khulluM mukavAmAM Avela che. saTTAne zokha lAgyo. ane eka divasa jemAM hArI javAthI saurASTranA dareka sujJa bhAIone suvIdIta che. jIvana hArI javA jeTale saMtApa thayo ane temacaMdabhAInA aMtaramAM dhamane nAda guMjavA lAge mAtA zrI harihara muni mahArAja : pitAnI rajA maLe tema nahotI, yukita purvaka rAte rAta bhAvanagaramAM eka chupA saMtaratna tarIke jANItA evA uMTa upara svAra thaI mitra sAthe bhAvanagara pahoMcyA ane keTalAe ziSya samudAya vacce nispRhI jIvana jIvI zAsananAM zaNagAra zAMta mUrti sAbu paMgamAM zreSTha zrI rahelA zrI muni mahArAja AjIvana bAlabrahmacArI che. vRzcicaMdajI mahArAjane dIkSA mATe prArthanA karI. mAtA bacapaNathI ja saMsArane vairAgya lAgyo, mAnava jIvanane pitAnI rajA sivAya e munirAja dIkSA ApatA nahAtA sArthaka karavA nAnI vayamAM ja manomaMthana jAgyuM. dhArmika pite saM. 194panA jeTha sudi sAtame svayaM sAdhuveza tIrthone pravAsa karyo, saMta mahAtmAonA samAgamamAM paherI lIdhAne gurUnA AzIrvAda mAgyA muni nemavijayajI AvyA. varSothI maunavratta dhAraNa karela che, rAma sivAya gurU sevA ane abhyAsamAM lAgI gayA vidvAna banyA bIjuM kAMI bolatA nathI. jAta jAtanA bhedabhAva nathI. 1960 mAM gaNipadathI vibhUSita karavAmAM AvyA saM. meTIkane abhyAsa paDato mukI rAmanAmanuM raTaNa zarU karyuM. 1964nA zrI jaina zvetAMbara konpharansanA adhivezana samaye Aja sudhImAM pAMtrIza karoDathI paNa vadhAre rAmanAma lakhI - bhAratabharanA jenenI hAjarImAM munizrIne AcArya padavIthI nAkhyA che. bhajana kIrtana ane satsaMga maMDaLImAM temanI vibhaSita karavAmAM AvyA jana saMghanA ghaDataramAM teozrIne hAjarI acukapaNe hioyaja. ghaNAja uMDA tatvajJAnI che, mahatvano phALo che. dInaduHkhI mANasanI sevAmAM ane gasAdhanAmAM pitAne - AcAryasUrizrI amRtasUrizvarajI mahArAja : samaya vyatIta kare che. temanA satsaMgano lAbha levA .: boTAdanA vatanI 19 varSanI vaye jaina dharmanI dikSA jevuM che. lIdhI dezamAM ghaNA bhAgomAM pharavAno prasaMga sAMpaDayo. zeTha jeThAbhAI merArajI : - sAhitya, nItizAstra, vyAkaraNa ane jyotiSanA prakhara prabhAsa kSetranA pustakamAM jene sAre e ullekha che. abhyAsI ane vidvAna che. Aje tera varSanI umare paNa te zrI jeThAbhAI morArajI delavADAmAM eka jamAnAmAM eka yuvAnanI mAphaka cauda kalAka kAma kare che. preraNA ane khubaja lokapriya AgevAna gaNutA, sAmAjika, rAjakIya AdezathI pAlItANA, boTAda, amadAvAda, muMbaI vigere ane dhArmikakSetre ghaNuM ja moTuM emanuM pradAna rahyuM che. sthaLee upAzraye, jaina derAsaro ane dharmanI ImArato AjanI peDhI temane yAda kare che. navAbI kALamAM temanI ubhI thaI che. hAlamAM pAlItANAmAM zatruMjaya vihAramAM hAka vAgatI avAja virala purUSa emanA putra nAgaradAsabIrAje che. teoe muMbaImAM jaina sAhityavardhaka sabhAnI bhAI jAherakSetre mUkasevaka gaNAtA ane eka dhArmika kAmane sthApanA karI che A sabhAe Aja sudhImAM - 51 graMtho laI navAbIkALamAM junAgaDhamAM cha mahInA kAramI kArAvAsa pragaTa karyo che. bhagavyo hato. temanA vArasadAro zrI virajIvanadAsabhAI delavADA ane unAnI anya pravRttiomAM mahatvanI sevA - zrI ghelA somanAthanA hAlanA mahaMtazrI devagIrIjI ApI rahyAM che. paMcAyata ane sahakArI pravRttimAM mokhare viragIrIjIne janma ghelA somanAthanI pAse eka pharloga rahyAM che. 1960 nA TralI satyAgraha vakhate jelavAsa dUra pIpaLIyA gAme thayela che. temaja gujarAtI aMgrejI bhigavyo hato. A zikSaNa jasadaNu mukAme lIdhela che temaja saMskRta temaja zrI caMpakalAla gIradharalAla mahetA saMpradAyika vidhAno abhyAsa temanA pujya pitAzrI amarelInA prakhyAta ane khAnadAna sadagRhasthazrI ane viragIrIjI mahArAja pAse temAM paNa praviNutA meLavela onararI mejIsTreTa zrI dhanajIbhAI dhoLAbhAInA kuTuMbamAM che mahaMtazrInA moTAbhAI sevAgarajI hAlamAM umarALA janma laI bacapaNathI ja sAMskRtika ane sAmAjika mahaMtazrI deva hAlanA mahI eka pharloga bhAga ha Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #835
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbhe grantha ] pravRttionA raMga lAgyA hatA. kalA-saMskRti, sthApatya ane pravAsanA mAtra zaiAkhIna che. eTalu ja nahi evI pravRttiemAM temanu' mAgadazana, preraNA ane anya rIte sahAyabhUta thatA rahyAM che. amarelInI ekapaNa evI pravRtti nahi hoya jemAM zrI caMpakabhAI saMkaLAyelA na hAya, mArkeTIMgayArDa, khAlapustakAlaya, sArvajanika pustakAlaya, jIkabenka, amarelI kapALa yuvaka maMDaLa, cembara oph kAma greInamaraca'Ta esosIezana, amarelI tAlukA pustakAlaya, bAlasaMgraDAlaya, cittala keLavaNI maMDaLa, bhANajI vazarAma TrasTa, ratanabAI sevaka maMDaLa davAkhAnuM, nutana skula, ke. ke. pArekha vidyAlaya, phoravarDa skula, mahilA ma`DaLa, gozALA. vigere aneka sasthAomAM TrasTI, pramukha upapramukha, sekreTarI ane menejIMga sabhya tarIke sakaLAine sevA ApI rahyA che. samAdhAnakArI, manevRtti ane mila-sevA nasAra svabhAva che. temanA AtithyasatkAra benamuna che. zrI cadrakAnta narottamadAsa trivedI : kutuba ' AjhAda' eTale dAudI vADurA samAja mATe eka vidyutanI garaja sAranArUM nAma che, kAraNa ke dharmAMnA vadhu paDatAM AvaraNa nIce jIvatA samAjane sane 1957 mAM bagasarA khAte akhIla bhArata saMmelana bharIne eka krAMtinA sarjaka tarIke teee ghaNAja agatyanA bhAga bhajagyeA che. samAjanA vikAsane rUMdhatA baLA sAme pratikAra karatI ane agnivarSAvatI temanI zAyarI sAMbhaLavI e eka lhAvA che teoe " lAhInI khuzyu ' barabAdInA paMthe " ane " Aga ane bAga '' nAmanA pustakA paNa pragaTa karyA che. chellA vIsa varSathI akhabArI kSetre paNa kAmagIrI aAvatA rahyA che. cha vaSa sudhI pukAra nAmanuM mAsika, eka SaSa sudhI eka philmI mAsika ane hAlamAM chellA paMdara varSa thI " tamannA " nAmanuM mAsika akhabAra pragaTa kare che. amarelI jIllAnA sarakArI vatu LAmAM ane bagasarAnA jAherajIvanamAM temanu eka Tharela ane vicAraka kAryAM kara tarIkenuM sthAna che. agasarAmAM paMdara varSathI koMgresa saMsthAnI lagAma temanA hAthamAM che. e vakhata sudharAInA beDa mAM upapramukha tarIkenI sevA bajAvI che, hAlamAM paNa 55 tee eja hAddA nIce agasarAnI janatAnI uttama sevA kare che. pAtAnI jJAtinI te aneka sasthAo sAthe saMkaLAelA che. peAte sAmAnya abhyAsa karyAM hAvA chatAM keLavaNInA kSetre tee uDA rasa dharAve che. sevAbhAvi svabhAva ane kaTTara zatrue sAthe paNa dostInA hAtha lamavavA harapaLe taiyAra rahetA bhAI kutuba AjhAdanu muMbai ane paradezeAmAM vizALa mitrama`DaLa che. lekhaka, kavi, patrakAra, ane saMsthAonA sutradhAra evA aneka kSetre chavAela kutuba AjhAda eka AgavA vyaktitvane paricaya che. zrI kalyANujIbhAi narottamadAsa mahetA : trApajanA vatanI ane bhAvanagaranA jANItA eDavAkeTa zrI caMdrakAntabhAI vakIlAtanA dhaMdhAnI sAthe peAtAne maLelA samAja sevAnA vArasAne paNu barAbara sAcavI jANyA che. keLavaNI maMDaLamAM sArA evA rasa lye che. zahera sudharAInAnacaMda koMgresapakSanA maMtrI tarIke yazasvI sevA bajAvatA rahyA che TreDayuniyana jevI zaheranI anya sasthAo sAthe saMkaLAyelA che. sAmAjika sevAmAM AgaLa AvavAmAM mukhyatve temanI nikhAlasa vRti, mitrAneA sahakAra ane AtmazrA temaja kauTu'bika vArasAgata praNAlIkAne AbhArI che. prasa'- geApAta saune upayAgI bananAra dilera AdamI che. kutuba AjhAda Jain Education Intemational, amarelI jillAnA DuMgara gAma ane A paMthakanAM cAlIsa gAmaDAonI traNa traNa dAyakAothI avirata jata karIne " bhAI"nuM mahAsulu' birUda meLavI janatAnA jyamAM anerU sthAna meLavyu che. uparAMta gujarAta rAjyanI nAmadAra sarakAre paNa temanI sevAnI kadara karIne enararI mejisTreTa ' ( je. pI)nI padavI enAyata karI. DuMgaranA panotA putra suzIla dAnavIra bhAI jamanAdAsa mahetAe A pradezanA lAkahitArthe aneka janakalyANunI saMskAra saMsthAe kanyAzALA, bAlakrIDAMgaNa, bALama Mdira, davAkhAnuM, prasutigRha, hAiskula vagerenI sthApanA mATe udAra hAthe hajArA rUpiyAnI sakhAvata karI che. A zubha kAryamAM mukhyatve ApanI preraNA, prAtsAhana ane prayatna rahelA che. jethI ame gaurava anubhavIe chIe. nAnakaDA DuMgara gAmane AMgaNe hAiskula jevu' vidyAma'dvira sthApavAnuM varSo junuM svapta sidhdha karIne A badhI sAva - janika saMsthA para kaLaza caDAvyeA che. ane I paNa tatanA thAyI krUDa vagara AkAzavRtithI cAlatu sA janika chAtrAlaya, sACjanika davAkhAnuM ane anya gAmAyata saMsthAe e temanI 'matapurva ka netAgIrInu zubha pariNAma che e jAhera karatAM gava anubhavAya che temaNe anyane lAkakalyANa mATe dAna karavAnI preraNA ane prAtsAhana ApyA che. uparAMta ghara AMgaNethI paNa udAra sakhAvata karI che. zrI lakSmIbAI narAtamadAsa sAnika davAkhAnu tathA rava. dhanakuvarabAI narAtamadAsa vyAyAma maMdiranI sa`thAo sthApI che davAkhAnAnA makAna, DaoNkaTarazrIne raheNAMkanI sagavaDa ApI ane daza SaSathI potAnA kharce davAkhAnAnuM saMcAlana karI rahyA che. maMgaLa zerImAM lAdI jaDAvI lokone sagavaDatA karI che. vikaTarane raste vAva anAvI lokone pANInI sagavaDatA ApI che ane dareka prasaMgoe thatAM nAnA meoNTA leAkahitanA phaMDaphALAmAM udAra hAthe rakamA ApI che. rAjakIya, sAmAjika ane dhArmIka evA aneka kSetramAM zrI kalyANajIbhAi mekharenuM sthAna dharAve che " e divasa paNa cAlyA jaze " evu eka sutra apanAvIne janasevA karye jAya che.
Page #836
--------------------------------------------------------------------------
________________ 856 [bRhada gujarAtanI asmitA zrI nAthAlAla nAraNadAsa reyArelA : adhyakSa tarIke temaja amarelInI judI judI saMkhyAbaMdha - piorabaMdaranA vANItA roTarIyana zrI rAjelA samAja- zaikSaNika ane sAmAjIka saMsthAomAM sabhyapada rahIne sevAnA koIpaNa zubha kAma mATe ati utsAhI ane samaya ghaNI ja yazasvI sevAo noMdhAvelI che. 1930 - 3ranI zakitanA bhege paNa kAMIka karI chUTavAnI tamanAvALA che. rASTrIya laData 4ranI hinda cheDAnI laData e badhAmAM sakriya 1959thI rASTrIyakaraNa pAmelA jIvana vImA koraporezananA rIte bhAga bhajavyo che. vImA vikAsa adhikArI che. te pahelA pitAzrInA De. janakarAya nautamalAla nANAvaTI dhaMdhAmAM besIne dhaMdhAne AgaLa dhapAvyo hato. paNa samAja sevA karavA thanaganI rahelA A yuvAna haiyAne dhaMdhAmAM cena junAgaDhanA vatanI zrI nANAvaTIe 1936 thI tabibI na paDayuM. eka pachI eka sAmAjika saMsthAone baLavatara adhikArI tarIke junAgaDhanI sarakArI hospITalamAM sevAo banAvatA gayA. divyajIvana saMgha bAvIkeza)nA pramukha tarIke 2 ApIne 1946 thI svataMtra rIte AMkhanI hospITAla InDIyana reDakrosa sosAyaTI- ribaMdara zAkhAnA bhUtapUrva calAve che. saurASTranA jIllAomAM prasaMgopAta roTarI ane maMtrI ane AdhasthAnaka tarIke, thiyosophIkala sosAyaTI ne. lAyansa jevI sAmAjika saMsthAonA Azraye jAtA viskIlAja, naTavarasiMhajI kalaba, hoTIkacara, purAtatva, daSTidAna yajJomAM temanI sevAo maLatI rahe che. soraTha saMzodhana maMDaLa, navayuga keLavaNI maMDaLa, yuvaka koMgresa, kSayanivAraNa samiti, svaramilana maMDaLa, zizumaMgala, vanaAkhA dezanA ane AphrikAnA pravAsathI meLavele anubhava vAsI sevA maMDaLa, jIllA homagArDajha, vigere aneka ane temanI ve kezanala saravasathI ghaNuM kapriya banI saMsthAo sAthe ghaNA varSothI saMkaLAyelA che jene laI zakayA che vighAthI pravRtti-majhadura pravRtti ane nAnI moTI gujarata sarakAre mAnada mejIsTreTanI padavI ApI che. dezabharanI konpharansamAM temanI hAjarIe siddhinA sopAna ArajhI hakumatanI laData vakhate junAgaDha zaheranA prajAsara karAvyA che Akhue kuTuMba saMskArI che. temanA dharma. maMDaLanA maMtrI tarIke, 1959mAM junAgaDha zahera sudharAImAM patni lalItAdevI InaravaDIla kalabanA sabhya che. yazasvI sevA beMdhAyela che. pramANikatA zubhaniSThA ane De, zrI pravINabhAI vI. gaDhIyA : svArtha rahita A sadagRhathi tarapha sau kaI pujyabhAvathI jue che. rAjakAraNathI para rahIne sAmAjIka kAmamAM rAjakoTanA prakhyAta kuTuMbamAM janamI zarUAtanI keLa temanI bhakita dIpI uThe che. zrI nANAvaTInA pitAzrI paNa vaNI rAjakoTamAM laI karAMcInI amerikana DenTala kolejamAM rAjya vakhate ucca adhikArI hatA. saMskArI kuTuMbanA daMtavidyA prApta karI che. muMbaImAM Do. ADatIyA sAthe vArasadAra zrI janakabhAI milanasAra svabhAvanA che. DenTala sarjana tarIke kAma karI vadhu anubhava ane nipuNatA saMpAdana karI vatananI sevAbhAvanAthI prerAIne piraba daramAM sva. zrI dalapatabhAI paMDayA paNuM pitAnI sevA ApI rahyAM che. saurASTra kemIkalanA bhAvanagara rAjye ghaNu niSThAvAna ane pramANika saraonararI DenTala sajana tarIke kanyA gurUkuLa lehANa beDiga kArI karmacArIo ApyA che. temAM sTezana mAstara zrI tathA bAlAzrama vigere saMsthAomAM nisvArtha bhAve sevAo paMDyAne ulekha karI zakAya. teoe bhAvanagara, viramaApI rahyAM che. pu. raNachoDadAsajI mahArAjanA ziSya che. gAma ane amadAvAdanI kAmagIrI bajAvela ane lokonI lokasevAnA dhyeyane umadA dhyeyane najara samakSa rAkhI cAhanA meLavelI hAla teozrI 8-7-68nA roja devaloka lohANA jJAtinA dAnavIra sadagrahasthAnA protsAhita sahA- pAmyA. temanA jayeSTha putra zrI harSadarAya paMDyA gujarAta rAthI daMtayajJo dvArA amulya sevAo ApI che. jamIna vikAsa beMkamAM AsI. menejara che. ane temAM paNa pitAnA guNo rahelA che. pirabaMdaranI sAmAjika saMsthAonA prANasamAM che. bahoLo parivAra dharAve che. porabaMdaramAM sau temanA tarapha Akhue kuTuMba khubaja keLavAyeluM che, snehio, zubhalAgaNI dharAve che. chakone bahoLo parivAra dharAve che. che. zrI maheza zrI prasAda bhaTTa zrI jitubhAI joSI : amarelInA tabIbI kSetre jANItA evA zrI mahezabAInuM 1942nI sAlamAM rASTrIya caLavaLamAM bhAvanagaramAMthI jAhera jIvana ghaNuM ja vistRta rIte patharAyeluM che homa- je keTalAka yuvAno e jhaMpalAvyuM temAM zrI jitubhAI gADarjhanA jillA kamAnDara tarIke, jillA koMgresa kamiTInA jevIne likha kamaraNIya banI rahe che. janma 1923 nI upapramukha tarIke, jillA paMcAyatanI Arogya peTA sami. sAlamAM bhAvanagaranA joSI kuTuMbamAM thayelo. pitA bhAvatimAM sabhAsada ane ceramena tarIke, elaIDIyA meDIkala nagara rAjyanA bAMdhakAma khAtAmAM ane kAkA vagere darabArI esIezana gujarAta zAkhAnA pramukha tarIke, maMtrI nekarImAM. 15 varSanI nAnI vaye teo rAjakoTa satyAgratarIke, ji9lA aughogika saha. saMghanA sabhAsada ane hamAM javA taiyAra thayelA. bacapaNathI khAdIdhArI banI zava tarIke kanyA re bhAve sevAo gAma ane e Jain Education Intemational
Page #837
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha]. 857 rAjyanI bhAvanA sevatA zrI jitubhAI bI. e.ne abhyAsa zrI puSkarabhAI harIdAsa gekANuM : pUre na karI zakyo, ane 194ranI raLavaLamAM jhaMpalAvyuM. sAhitya ane purAtatvanA zokhIna evA zrI gokANI temAM pakaDAyA ane bhAvanagara najIka keLiyAka jelamAM dvArakAnI AgevAna gaNAtI vyaktiomAMnA eka che. bIralA rAkhyA. amadAvAda, viramagAma, bilImorA ane chelle vizvakarmA mahAvidyAlaya-vallabhavidyAnagaramAM ejInIyagaNadevI pAse sAmarAvADI gAme bhUgarbha pravRtti ane bhAMga rIMgano abhyAsa karI 1953 mAM bI. I. (sIvIla) thayA. pheDanA kAmamAM joDAyA. hAla amadAvAda hAIkeTamAM vakI gujarAtI sAhitya pariSadanI madhyastha samitimAM be varSa lAta kare che. paraMtu bhUtakALane rASTriya sevAne temane sabhya hatA, "kumAra" mAM pAMceka varSathI vArtAo Ape che. AtmA haju tene te jAgRta che. hamaNAM gunhAzedanamALA cAlu che. dharma yugamAM tenuM bhASAMzrI hariprasAda haragovIMda trivedIH tara paNa cAle che. InDIyana reDajha kegresa navI dilhI, prakRti maMDaLa amadAvAda, gujarAtI sAhitya pariSada amadA- saurASTra rAye prathama paMktinA aneka kuzaLa vahivaTa- vAda, gujarAta itihAsa pariSada amadAvAda vigerenA sabhya kartAo ApyA che. zrI hariprasAdabhAI niHzaMka temAMnA chechellA nava varSathI dvArakA myunisipAlITI ane have eka gaNI zakAya. 1930mAM temaNe kAyadAnA snAtakanI nagarapaMcAyatamAM sabhya che tathA pahelA menejIMga kamiTi ela. ela. bI.nI upAdhI meLavI. I. sa1971thI temanI ane have bAMdhakAma samitinA ceramena tarIke kAma kare che. nokarInI kArakIrdine prAraMbha thayo. e varSanA julAI yuvaka maMDaLanA pramukha tarIke, lohANA vidhArthI bhuvanamAsamAM bhAvanagara rAjyanA nyAyakhAtAmAM teozrI nyAyA sArvajanika pustakAlaya, mahilA pustakAlaya tathA bALa dhiza tarIke niyukta thayA. A ja varSamAM rAjyanI mahesulI stikAlayanA chellA daza varSathI mAnad maMtrI tarIke sevA sevA mATe temanI varaNI karavAmAM AvI ane I. sa. 1943 kare che. kalakattAmAM gujarAtI sAhitya pariSadanA 21 mA sudhI tAlakA mAmalatadAra-vahivaTadAra tarIke temaNe kAma karyuM. adhivezanamAM zrIkRNanI dvArakA viSe nibaMdha vacce je eka - saurASTra rAjyanuM nirmANa thayuM tyAM sudhI teozrI pariSadanA ahevAlamAM ravIkArAyA. mahesulI temaja AnuSaMgika khAtAonA nAyaba divAna 1964-65-66 daramyAna gujarAtI sAhitya pariSadamAM rahyA. saurASTranAM rajavADAMonuM ekIkaraNa thayuM ane saurASTra madhyastha samitimAM cuMTAI kAma karyuM. okaTo. 1966 mAM rAjya astitvamAM AvyuM, A navA rAjyanA zrI hari dvArakAmAM gujarAtI sAhitya pariSadanA jJAna saMgrahune prasAdabhAI prathama sahakArI maMDaLa enA rajIsTrAra nimAyA nimaMcu. tathA svAyata maMtrI tarIke Ayojana karyuM. reDIye temanI vahIvaTI kAryadakSatAne dipI nIkaLavAnuM vizALakSetra upara purAtatva viSe vArtAlApa avAranavAra Ape che. lAyasAMpaDayuM. temanI kuzaLatAe sahakArI pravRtine A navA nsa kalabathI mAMDIne dvArakAnI nAnI moTI aneka saMsthAo rAjyamAM saMgIna pAyA para mUkI saurASTramAM rAjyakSetre A sAthe saMkaLAyelA zrI gokANI gauravabhera jAherajIvana jIvI pravRttinI prAraMbhika saphaLatAne yaza te temane jAya che te rahyAM che, A pravRttinA saMgaThThana ane pragatimAM temaNe ApelA phaLa eTale ja yazasvI ane mahatvanA che. saurASTramAM paMcAyata zrI De. jayaMtilAla jamanAdAsa ThAkara : padhdhatine vikAsa ane saMgaCna paNa sAdhavAnAM hatAM. tethI dvArakA vatanI Do. zrI jayaMtibhAI ThAkara yazasvI I. sa. 1949mAM sahakArI maMDaLIonA rajIsTAranA kAma kArakIrdi sAthe mAnavasevAnA umadA thayane najara samakSa uparaMta teozrIne rAjyanA mukhya paMcAyata adhikArI tathA rAkhI cheka nAnI vayathI ja AtmazraddhAnA baLe pragatinA saurASTra grAmapaMcAyata maMDaLanA maMtrInI vizeSa kAmagIrI paMtha kApatA rahyAM che. 1928 mAM dhI nezanala meDIkala sAMpavAmAM AvI. kelejamAMthI ela. sI. pI. enDaesa. nI upAdhI meLavI. 199ra9 mAM mesarsa grehAmsa TreDIMga kuLamAM meDIkala reprIjheTe- I. sa. 1962mAM mukI sevAomAMthI teo nivRtta A TIva tarIke nokarImAM joDAI hiMdabharamAM paryaTana karyuM. thayA. rAjya sarakAranI anumatithI sujarAta rAjya sahakArI jamIna vikAsa benkanA menejIMga DirekaTara tarIke joDAyA. 1930 mAM nokarImAMthI nivRtta thaI svadezInI caLasaurA TramAM sahakArI maMDaLonA rajIsTrAra hatA tyAre je vaLamAM joDAyA. 1931 mAM dvArakAmAM okhA maMDaLa sevA benkanI sthApanA tathA vikAsamAM teone gaNanApAtra phALe samAjanI sthApanA karI. vilAyatI kApaDa sAme pIkeTIMga hato tethI A benkanA menejIMga DirekaTara tarIke teozrI karAvyuM. dArU upara paNa pIkeTIMga karAvyuM. 1931 mAM chellA traNa varSathI kArya karI rahyA che. ane temanA vahi- bhAratabharamAM banatI svadezI vastuonuM dvArakAmAM bhavya vaTa daramiyAna benkanI kAmagIrI dara varSe vikasatI rahI che. pradazana nyuM. 1933 mAM dvArakA myunisipAlITImAM eka bAhoza vahivaTakartAmAM je daSTi, , samatA tathA sabhya tarIke cuMTAyA. 1934 mAM zrI zAradA emeskasa nyAyapriyatA vagere guNo joIe te te temanAmAM che. kalabanI rathApanA karI nATyakalA pravRtti jAgRta karI. Jain Education Intemational
Page #838
--------------------------------------------------------------------------
________________ 858 [ bRhada gujarAtanI asmitA 1935 mAM okhA maMDaLa DI. ela, bI. nA sabhya tarIke kSetre judI judI DIgrI prApta karI che. nibaMdha hariphAImAM cuMTAyA. dvArakAmAM prI maMDaLanI sthApanA karI. InAma meLavyA che. judA judA kAvya saMgraha pragaTa karyA 1938 mAM okhA maMDaLa DI. esa. bI. nA prathama che che. saMskRta bhASA uparanuM temanuM jJAna ajoDa che. pramukha tarIke cuMTAyA. dvArakA myuni.nA upAdhyakSa tarIke zrI caMdrakAnta mehanalAla pAThakaH paNa cuMTAyA. 1940 mAM vaDodarA rAjyanI dhArAsabhAmAM phAunDrI" nAmanA udyogane lagatA suvikhyAta puratakanA svataMtra rIte cuMTaNImAM cuMTAyA. bIjI vakhata prajAmaMDaLa lekhaka tathA prakAzaka tarIke zrI caMdrakAMta mehanalAla pAThaka taraphe 1946 mAM cuMTAyA. dvArakA myu.nA pramukha tarIkenI gujarAtamAM sArI rIte jANItA thayA che. teone janma yazasvI sevA paNa bajAvI. 1949 sudhI dhArAsabhya tarIkenI saurASTramAM kAzmIra samA ramaNIya pradeza coravADamAM I. sa. kenI kAmagIrI karI. 1936mAM thayo che. junAgaDhanI bahAuddIna kolejamAMthI 154 pachI sAhitya saMzodhananI dizAmAM pagaraNa bI. esa. sI.nI DIgrI 1957mAM meLavI, muMbaImAM bhAramAMDayA. " dvArakA dazana", "sAdhanA ane sAhityakAra" tanI khAnagI kSetre pilAdanI mahAna gaNAtI phAunDI mesarsa "bhISma pratijJA" e emanI kRtio che. dvArakA mahilA mukandarAya Aryana sTIla kaMpanImAM dAkhala thayA. mukandanI maMDaLa , bAlamaMdira, kanyA vidyAlaya, jJAtinI keLavaNu sAdhana sajaja retaniyaMtraNa prayogazALAnuM saMcAlana chellA saMsthA, judI judI devasthAna kamiTie, koMgresa pakSa, ela nava varSathI kare che. phAunDrImAM ati mahatvanuM aMga lekhAtuMI-DIyA reDIye, lAyansa kalaba vigere saMkhyAbaMdha retaniyaMtraNa molDIMga mATe vaparAtI vastuonuM tathA saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. lenDamoTageja benkanA upa- kAsTIMganI jAta sudhAraNA mATenA saMzodhana pAchaLa varSo pramukhathI mAMDIne sakriya rIte haju Aje paNa ghaNI ja vyatita karyA che. retI meDIMgaseMDa, beTenAITa, keraoila, moTI javAbadArIo temanI 62 varSa uMmare vahana karI DekSaTIna, seDIyama sIlIkeTa, melDapeITa, tathA kAsaTIMganI rahyAM che. bahoLo parivAra che ane sukhI che. sapATI ityAdI viSaye para teozrI e bhAratIya paristhiti anusAra maulika lakhANa lakhyA che. gujarAta mahArASTra, zrI jezI lAlazakara DuMgarajI : ane baMgALanI eka sauthI vadhu phAunDrIo joyela che. rAjasathAna taraphanI A vidvAna vyatie jIvananA aneka bhAvanagaranI beTonAITanI khANa, melDIMgaseMDa tathA dhrAMgadhrA, taDakA chAyA vacce paNa sarasvatInI upAsanA zarU ja rAkhI thAna, surajadevaDInI retI tathA phAyarakale, kekaNa, ratnAgIpariNAme judI judI bhASAnA bhASA upara apurva siddhio rInI sIlIkAleMDanI khANa, reDInI lokhaMDanI kAcI dhAtunI hAMsala karI gujarAta, rAjasthAna ane muMbaInI aneka khANo ItyAdi dharatInuM daTAyeluM amulya dhana-khanija mATe zaikSaNika saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che saMkhyAbaMdha evI paNa sAro rasa dharAve che. zrI pAThake phAunDrI pustaka dvArA sAhitya ane zikSaNika pravRttio karatI saMsthAone temanuM temanA saMzodhana jJAna tathA vizALa vAMcanano lAbha gujasatata mArgadarzana ane preraNuM maLatA rahyAM che judI judI rAtanI jantAne Ape che. gujarAtamAM temAM khAsa karIne bhASAmAM pragaTa thatAM sAmayikomAM temanA mananiya lekhe sArASTramAM vividha udyogo sthapAya ane vikase tevI bhAvanA vAMcavA maLe che. dharAve che ane jijJAsuone yogya mArgadarzana Ape che. brAhamaNa hovA chatAM nyAta-jAta ke dharmanA vADAmAM zrI The. haribhAI gaudAnI mAnatA nathI, bhASA ke prAMtanA jhaghaDA emane pasaMda nathI, mahuvAnA vatanI hAla amadAvAdane kAryakSetra banAvI sAdAIthI rahe che, meLavelI vidyA ane pitA pAse bhaNI Na sArI pratiSThA meLavIne tyAM vase che. satyAgraha ane asahakAgayelA seMkaDo vidyArthIone prema e ja emanI muDI che. ranA AMdolananI temane khuba asara thayela. dholerA satyAsaurASTra upara hamaNAM hamaNuM ThIka parizrama laIne saMzodhana greDamAM bhAga lIdhela. karyuM che. "pathika" mAM te aMge vistRta rIporTa chapAye che. bhAratIya lekhakomAM temanuM sthAna sArUM evuM rahyuM che. lokasevA mATe tabibane vyavasAya svIkArI amadAvAdamAM sarasapuramAM davAkhAnuM zarU karI loke sAthe asAdhAraNa zrI dharmendra madanalAla (madhurama) dilacaspIthI kAma karyuM. amadAvAda korporezanamAM traNa bharUca taraphanA vatanI paNa sorASTranA lekajIvana ane traNa vakhata cuMTAI AvyA te temanI pratiSThAnI jhAMkhI lekasAhityanA pravAho vize jANavAnI dhaNI ja utkaMThA. kare che. temanuM kArya kSetra khuba ja vistRta banatuM gayuM saurASTranA kAvya jharaNuo upara temane sAro evo che. pablIka vakarsa kamiTInA DepyuTI ceramena tarIke, gujarAta abhyAsa che. gujarAta sAhityasabhA-gujarAtI sAhitya rAjya hastakalA maMDaLanA sabhya tarIke. myunisIpala pariSada saMskRtabhASA pracAra samiti rASTrabhASA pracAra myujhiyama kamiTInA sabhya tarIke, gujarAta rAjya rajIsTarDa samiti evI aneka saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che zikSaNa- meDikala esozIezananA pramukha tarIke, saurASTra keLavaNI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #839
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhada gujarAtanI asmitA] 850 maMDaLanA pramukha tarIke, saurASTra lona TrasTa phaMDanA sabhya kathAonA lekhaka tarIke gujarAtabharamAM khyAtI meLavI che. tarIke, maMgaLa prabhAta sosAyaTInA pramukha tarIke, ti bhAvanagaranA ja vatanI che. lohANuM kuTuMbamAM odhavidyAmaMdira TrasTanA pramukha tarIke, anAja salAhakAra borDanA vajI lAlajIbhAI ThakkaranA pautra che. zrI ThakakarabApA jevA sabhya tarIke vagere aneka kSetromAM kAma kare che. saMzodhana mahAna netAnA bhatrIjA thAya che. ThakkarabApAnA pitAzrI kAra ane salAhakAra paNa che. ane zrI kanaiyAlAlabhAInA dAdA baMne sagAbhAIo thAya che zrI DAhyAlAla aMbAlAla brahmabhaTTa - bhAvanagaranI sanAtana dharma hAIskulamAM 39 varSa sudhI mahesANA taraphanA vatanI paNa lokasAhityamAM sAre ekadhArI sevA bajAvI nivRta thayA che. temanI kuTuMbIka e rasa dharAve che. gujarAtI bhASAnA ghaNuM sAmAyikomAM aTaka vAghANI hAIne teoNzrI sAhitya jagatamAM vAghANIthI temanI lokavArtAo avAranavAra pragaTa thatI rahI che. vikhyAta thayA che. prasaMgopAta reDI para paNa temanI vArtAo prasArita thAya temanI sIdhI sArI saraLa bhAmAthI temanA lekhe khuba che. mahesANA jillAmAM pustakAlayanI pravRttine vikasAna lokapriya banyA che. zrI vAghANInI kalame lakhAyeluM prathama vavAmAM temanI sevA yazasvI banI che. saurASTramAM zatruMjaya pustaka "alakhanA ArAdhake" khuba lokAdara pAmyuM che. tIrthanI rakSA kAje bajeTa keme ApelI zahIdInI puSkaLa bIjuM pustaka "kAjalanA kaMku" muMbaIthI prakaTa thatA hakIkata emanA pAse paDI che. saurASTranA anya zuravIra suvikhyAta mAsika "kimata"nA bheTa pustaka tarIke I.sa. tAnA prasaMgo upara lakhavA temanuM saMzodhana kArya zarU che. 1966 mAM prakaTa thayuM hatuM. trIju pustaka "alakhanA avazrI dilAvarasiMha dAnasiMha jADejA dhuto" 6-1-'68nA roja prakaTa thayuM che. pIpaLiyA (dhoLa) taraphanA vatanI, saurASTranI rAjaputa e pustakamAM kavizrI "saradabhAIe zrI vAghANIbhAI jJAtinA eka AgevAna zikSita kuTuMbamAM sauthI nAnA mATe lakhyuM che " zrI vAghANInA paricayamAM AvanAra sau putra tarIke emane janma ane uchera thayo. temanA pitA- keIne pratIti thaI haze ke haMmezA temanA caherA upara zrInI preraNA ane haphathI tathA gurUvaryonA mArgadazanathI anekhA prakAranI dita hoya che. temanuM jIvana saMyuSTithI abhyAsamAM tejasvI vidyArthI tarIke nAmanA kADhI, ramata- sabhara che temanuM aMtara jANe ke parama kRpAthI abhiSikata gamatane zokha ethIye vizeSa. vidyAthI pravRttinA saMcA- thayA kare che. lanane paNa anubhava meLavyuM. Aja teo adhyayana ane - te zrI karazanadAsabhAI mANeka paNa zrI vAghANI viSe kahe adhyApanamAM AnaMda anubhave che. gujarAtanA keTalAka sAmA- che " bhakata ane saMtomAM temane jIvaMta rasa che; ane yikamAM lekha pragaTa thAya che. saurASTranA jADejAo upara eTale emanI vAto sAMbhaLavAnI IcchA hoya evA saune tenI ane bIjI ghaNI mAhitI emanI pAse paDI che, saMbhaLAve tyAre ja emane cena paDe che. kIni ke prasiddhi zrI puSkarabhAI caMdaravAkara H e temanI mukhya preraNA nathI. huM lekhaka chuM evuM kaI kalamAbhimAna temane nathI". caMdaravAnA vatanI zrI puSkarabhAI ema. e. sudhIne abhyAsa che. pitAnI haiyAukalata ane svabaLe zikSaNa ane zrI vAghANIbhAInuM jIvana khuba sAdu che nirAbhimAnI sAhityane kSetre ghaNI ja moTI siddhi hAMsala karI che. satata che; paccAsa uparAMta sAmayikomAM emanI kRti prakaTa thaI vAMcana, manana, bramaNa ane mAnava samAja pAsethI navuM navuM cukI che. dara mahine koI kAI sAmayikamAM ! jANavAnI jijJAsAe jIvanamAM ghaNuM ja jJAnabhAthu, meLavI vagara rahe ja nahi. meLavI vagara rahe ja nahi. bhAvanagarathI prakaTa thatAM nika saurASTra zakyA. vagara nekarIo nokarI choDavAnA prasaMgoe jIva samAcAramAM zrAvaNa mAsamAM emanI dharmakathAo hoya ja. nane sAhasika banAvyuM. tevA prasaMgo jIvanamAM ThIka ThIka je khuba lokapriya banI che. AvyA. pariNAme muzIbate paNa evI ja veThavI paDelI. zrI kanaiyAlAla vAghANI lokasAhityamAM paNa rasa aneka sAhityika saMrathAo sAthe bhUtakALamAM ane Aje dharAve che. evI kRti paNa camakAve che. paNa saMkaLAyelA che. lagabhaya 26 jeTalI kRtionA AvA eka sAhityakAra bhAvanagarane AMgaNe alakhanI sarjaka che temAMthI " bAvaDAnA baLe nuM bAhubala nAme dhuNI dhakhAvI beThA che. hiMdImAM bhASAMtara thayuM che. raDyAkhaDyA lekhonA bhASAMtara haradevagiri gosvAmI : udumAM thayA che. saurASTranA khAMbhIpALIo upara temane ghaNe sAre abhyAsa che. gAriyAdhAra pAse moTI vAvaDInA haradevagiri gosvAmI sInIyara reIDa zikSaka che. saMgata, citrakalA ane sAhizrI kanaiyAlAla vrajalAla vAghANuM : tyanA zokhIna che eTaluM ja nahi, saMta-mahAtmAonA zrI kanaiyAlAlabhAI vAghANIe saMtakathAo, purANa preraNAtmaka prasaMge upara ThIka lakhyuM che. Jain Education Intemational
Page #840
--------------------------------------------------------------------------
________________ 860 [bRhada gujarAtanI asmitA zrI mehanabhAI ema. solaMkI : prakRtinA vijayamAM rasa letA karyA ane te Aviculture - lIlIyAnA vatanI che. junA jamAnAnA sikakAo, eTale pakSI pAlananuM vijJAna A zokhane lIdhe teo pite bhASA, patro ane jANavA jevI junI hakIkatonA saMgraha- jemane potAnA gurU gaNe che te bhAvanagaranA sadUgata vaDakAra che. vaidya che. AkhuM kuTuMba saMskArI che. sAhitya nagarA nAgara gRhastha zrI kaMcanalAla gIrajAzaMkara desAi, saMzodhanamAM ghaNuM ja sAre rasa dharAve che, bhAratanA mukti jeesagapaNamAM telamAM banevI thatA hatA. temanA aMgata saMgrAmanA aneka laDavaiyAonI jIvanakathAo temanA khuba ja paricayamAM AvyA ne pakSI jagatanuM kaMika navuM, pAsethI maLI zake che. rAjya sarakAranA purAvakhAtAmAM nokhuM jJAna teo temane ApatA. temanA gurUne pakSI chelA 17 varSathI pitAnI sevA ApI rahyA che. zarUA- zokhIno kaMcana kAkAnA nAmathI oLakhatA hatA. teoe tamAM teo rAjakoTa, jAmanagara ane kacchanA myujhIyamanA kaMcana kAkA pAsethI sArUM jagata jyAre bharaniMdrAmAM piDhayuM kayureTara temaja muMbaI sarakAramAM purAtattvavidanA pade hatA. hAya tyAre paleTa ane tenA viSayomAM jema saMvAdane carcA tavamA e ya tArI e Da dvArA jJAna apAtuM te pramANe aneka akhaMDa rAta jAgIne temaja rAjya purAtatva ane myujhIyama temaja rekarDasa teoe prazna ane uttaranI paddhati pramANe pakSI aMgenuM viSayanI niSNAta kamiTIomAM sabhya tarIke kAma bajAvyuM samagra jJAna meLaveluM. che. purAtatva viSaya aMgenI AMtararASTriya pariSade temaja ' teonA prakRtinA zokhane lIdhe temane dezI rAjAonA akhila bhAratIya kakSAnI pariSadamAM temaNe avAranavAra paricayamAM paNa AvavAnuM thayuM hatuM. jemAM khAsa A gujarAta rAjyanAM pratinidhi tarIke bhAga lIdhe che, temaja rajavADAmAMthI temane jeTaluM prakRtinA lADakavAyA jaMgalI sabhya pade rahyA che. gujarAta itihAsa pariSadanA teo eka prANIo viSe jANavA maLyuM, teTaluM ja te vakhatanA rajavakhatanA upapramukha hatA. vADAne paNa addabhuta anubhava prApta thaelo. tyAra pachI teo bhAvanagara zahera sudharAInI cUMTaNImAM svataMtra umedapurAtatva viSayamAM temaNe ThIka ThIka phALo Ape che. vAra tarIke cuMTAyA ane uttarottara kAmagIrI bajAvI. ane te viSayanA lagabhaga 100 jeTalA lekho temaja vAyu teoe judI judI sikSaNa saMsthAmAM zikSaNa tarIke joDAvArtA, kAvya prasiddha karyA che. menyumenTala lenDamArkasa Ine kAma kareluM parabaMdaranI gurUkuLa saMsthAmAM zikSaka opha gujarAta" nAmanuM eka khAtAkiya prakAzana temaNe karelI ... na taNa tarIkenI kAmagIrI karIne hamaNAM ja nivRta thayA che. bahAra pADyuM che. meTAM pustaka jevAM ke " sIlIMgsa opha dhI Tapalsa opha gujarAta" ane "eyaDarI enDa zrI jorAvarasiMha jAdava (ema. e.) : bIDa varkasa opha saurASTra enDa kaccha" temanA sahakArya judAM judAM sAmayiko ane nikone pAne satata camakI karo sAthe khAtAMkiya prakAzana pragaTa karelAM che. rahelAM 24 varSanA navajavAna zrI jorAvarasiMha jAdave zrI kapIdralAla mAdhavalAla mahetA : saMskRti ane itihAsanA khAsa viSaya sAthe gujarAta yunivarsiTImAMthI ema. enI DIgrI prApta karI che. teo AjathI lagabhaga ardhI sadI ane dasa varSa pahelAM lekavArtAo, vivecana le che uparAMta nA lakhe che. ane amadAvAdamAM temanA sALamAM vi. saM. 1962 ne vaizAkha bhajave paNa che. hAsya ane kaTAphA le che para paNa temanI suda 2 ne budhavAranA roja janma thaye. temanuM bAlyakALanuM kAma cAle che. temanI kRtio aMgrejI ane marAThImAM jIvana amadAvAdamAM pasAra thayeluM, teoe bhAvanagaranI anuvAdita thavA tavAkhA che. kayAreka hiMdImAM paNa teo lakhe ADa hAIskulamathI muMbaI yunivarsITInI enTransa che. temaNe atyAra sudhImAM lagabhaga 2000 jeTalAM lokaparIkSA pasAra karIne bhAvanagaranI zAmaLadAsa kolejamAM gIta nuM saMzodhana karyuM che. lokasAhitya ane saMskRti prIvIyasana vagamAM dAkhala thayA. te kelejanA prIvIyasanA paranA lagabhaga 200 uparAMta lekhe prasi dha thaI cukayA che. vargamAM parIkSA pasAra karI gujarAta kelejamAM inTara sAya sane 1959mAM muMbaI mukAme maLelA akhila bhArata nsanA bI grupamAM dAkhala thayA. tyAra pachI bhAvanagara lokasAhitya pariSadamAM gujarAtanA pratinidhI tarIke hAjarI AvIne sAmaLadAsa kolejanA I-2 ArTasanA vargamAM ApI hatI. gujarAtI lokasAhitya samiti taraphathI siddha dAkhala thayA ne vijJAna choDIne 1935 mAM itihAsa ane thayelA lokasAhityamALA bhAga 2-3 ane 4mAM bhAlapradearthazAstra laI sAmaLadAsa kolejamAMthI bI. e thayA. zanA lokagItanuM saMpAdana karyuM che. temano priya viSaya pachI gujarAta kelejamAM je eka varSa rahyA te darami- saMzodhanano che. ema. e. thayA bAda amadAvAdanI seMTa yAna temane pre. anAtA pAsethI ane pro. sutarIyA pAsethI jheviyarsa kolejamAM prAdhyApaka tarIke thaDA varSo kAma karyuM je prakRti vizenuM jJAna maLyuM te temanA tyAra pachInA jIva- che. hAlamAM teo gujarAta rAjya sahakArI saMghamAM prakAzana namAM khuba upayogI ane rasamaya thayuM. gujarAta kolejamAM adhikArI tarIke kAma kare che ane " sahakAra" sAptAhika eka varSanA vijJAnanA abhyAsathI temane eka taddana navIja tathA grAma svarAja'mAsIkanuM saMpAdana kArya saMbhALI rahyA che. Jain Education Intemational
Page #841
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI vazarAmabhAI lavajIbhAI vAghelA kAritvane abhyAsa, vakatRtva zakti, vahIvaTI anubhava tathA vividha mAdhyama dvArA prajAmAnasane ghaDavAnI daSTie badhI zrI vazarAmabhAInuM vatana gAdhakaDA (tAlukA kuMDalA) 2 bAbatee mahatvano bhAga bhajavyo che. temanA jIvananuM ane che, hAlamAM temanI uMmara 32 varSanI che ane zikSaka sauthI yAdagAra varSa 150nuM jyAre temanuM prathama kAvya .. tarIkeno dhaMdho kare che temanA pitAzrI khetIne baMdha karatA, AthI teo , zrI iMdulAla gAMdhIe temanA mAsika atithipUrNAmAM pragaTa karyuM. e ja varSamAM strI jIvanamAM temanA gItane niyamita zALAmAM niyamita rahI gujarAtI traNa copaDIne abhyAsa che na levAnuM zarU karyuM. 1951mAM temanI prathama navalikA navamAMDa karI zakayA. kauTumbika paristhitinA kAraNe abhyAsa cetanamAM pragaTa thaI 1954mAM akhila kaccha sAhitya cheDI majUrI karavA javAnI pharaja paDI. thoDA samaya kheta spardhAmAM kAvya mATe prathama pAritoSika maLyuM, ane e ja majUrI karI, tyAM gAdhakaDA tA. zALAmAM paTTAvALAnI jagyA khAlI paDatAM temanAM vidyA guru dhanezvara amarajIe hRdayanI varSamAM suvarNa caMdraka maLe. 1957mAM prathama kAvyasaMgraha lAgaNIthI sahAya karI ane temane tA. zALAmAM e jagyA nizibaMdhA pragaTa thayA ane AkAzavANI sAthe karAra thayAM ane 1959-60-61mAM savitA tathA ArAma yojita upara nimaNuMka apAvI. chele Aje traNa gujarAtInA abhyA A vArtA spardhAomAM bIjuM inAma maLatuM rahyuM. 1963mAM samAMthI bejhIka TrenIMga kelejamAM be varSa pUrAM karI teo prathama navalakathA "kaMtha keTezvara, 1964mAM govardhanapIThanA TreInDa zikSaka banyA che. teo phurasadanA samayamAM khUNe zrImad jagagurU zaMkarAcArya mahArAjanA Azi vAda sAthe khAMcarethI jUnAM, navA pustako zodhI teno abhyAsa karavA zrI saMskRta kAryAlaya adhya taraphathI sAhityAlaMkAranI lAgyA ane nAnAM nAnAM kAvyo lakhavA lAgyA. jene zizu mAnada upAdhI maLI. gujarAta sAhitya pariSadanA sabhya che. vihAre prasiddhi ApI sahakAra Apyo. temanuM keTaluMka kacchanI saMkhyAbaMdha sAMskRtika pravRttio ane maMDaLe sAthe lakhANa cAMdanI, AnaMda, nutana saurASTra ane pagadaMDImAM saMkaLAyelA che. hAla jhAlAvADamAM sAhitya sabhAnA upaprasiddha thayuM che. pramukha che. zrI jeThAlAla cakubhAi pATaDiyA - Do. rendrabhAI vinodarAya vasAvaDA sI. jigara" kavi tathA lekhaka che. vAMkAneranA vatanI jetapuranA jAhera kAryakaromAM 32 varSanI bahu ja nAnI che, teo prajApati jJAtinA che. pite zikSaNa kSetre khaMtathI uMmaranA hovA chatAM AgaLa paDatuM ratha na dhara vanAra zrI kArya kare che. teonI kRti kAThiyAvADamAM avAranavAra narendrabhAI vasAvaDA mULa jUnAgaDhanA vatanI che. ema. sI-jigara" vAMkAnerI e nAmathI Ape che. teonI kRti bI. bI. esa. sudhI abhyAsa che. vakIle e lalamAMthI choDAvyA tyAre!" tathA "e gayo ? ne abhyAsakALa daramyAna temanAmAM paDelI netRtvazakitanA "bhaNavAnA koDa' jevI vArtA pragaTa thaI che. uparAMta phulachAbamAM darzana thatA hatAM mAMgaLanI hAIskUlamAM esa. Ara. sI.nA kese banAvyA" tathA dIvALI mAM beDe chu" kAvya banAvelA ne sekreTarI tarIke bhAvanagaranI sara pI. pI. InsTITayuTamAM pragaTa thayelA, A uparAMta lokasAgaramAM "hAya garIbI, joInTa sekreTarI tarIke, amadAvAdanI bI. je meDIkala kolepriyA, priyatamA ke navavadhU tathA divALI tathA prabhu pyAre jamAM krikeTa sekreTarI tarIke yazasvI sevAo ApelI. mAro che e kALe pragaTa thayelA che. temaja lekamAnyamAM temanA pitA zrI vinodarAya 2. vasAvaDA nyAyAsva. caMpakabhAInA mRtyu vakhate kAvya pragaTa thayela. Ama dhIzane hade bhegavavAne kAraNe temane paNa keLavaNI ane "sI-jigara" vAMkAnerI kavi tathA lekhaka che. teozrIe saMskAra sArA maLyAM. mahuvAnA rAjakIya vAtAvaraNe paNa hasta lekhita 10 jeTalA kAvyanA pustaka lakhelA che. temane rAjakIya jIvanamAM pravezavA preryA pitAnI AgaLa (1) jigara lIlA (2) jigara lIlAMjali bhA. 1-2 (3) sUjha ane dIrdhadaSTine laI teo Aje jetapura nagarajigara kAntInI (4) lIlA prasananI be (5) jigarane pAlIkAnA pramukha tarIke, jetapura lAyansa kalabanA pramukha guMjArava (6) dhUpadAnI (7) jIvana kAvya 8) ciMtana tarIke, jetapura tAlukA homagArDajhanA ophisara kamAnDIMga vigere kAvya pustako lakhelA che. hajI apragaTa avasthAmAM tarIke, InDIyana reDakrosa jetapura brAncanA ena. sekreTarI che. (9) jame-jigara hAla lakhAI rahyA che. tarIke, rAjakoTa jillA TI. bI. esosIezananI kAra bArInA rabhya tarIke umadA sevAo ApI rahyAM che. prItamalAla lakSamIzaMkara kavi | sAmAjika kAmomAM ane koIpaNa navI zubha pravRttibhuja (kaccha)nA vatanI che. bI. e. sudhIno abhyAsa che. emAM temane sahakAra ane zubhecchA hoya ja. nAnAmAM gujarAta rAjyanA mAhitI khAtAmAM surendranagara jillAnA nAnA mANasane teo zAMtithI sAMbhaLI, sahAnubhUtipUrvaka mAhitI adhikArIne hoddo dharAve chekhAsa karIne temanI thaI zake te badhuM karI chUTavA haMmezA tatpara rahetA hoya pragatimAM mAnavasvabhAvanuM adhyayana, sAhitya sAdhanA, patra che. jetapuranuM teo gaurava che Jain Education Intemational
Page #842
--------------------------------------------------------------------------
________________ 862 bRhada gujarAtanI asmitA Ajaka, dhArmika ke saurASTra che. bhAIlAlabhAI mehanabhAI bAvIzI sanmAna pAmyA che. sI. ema. vidyAlayamAM vijJAnavibhAganuM cUDA (jhAlAvADa nA vatanI ane hAla ghaNA varSothI pAlA- udghATana temanA hAthe thayuM. zaMkhezvara pArzvanAtha peDhI tANAmAM tabIbI kSetre potAnA vyavasAya uparAMta samAja sevA taraphathI pAlItANAmAM thatAM. zrI kesarIyAjI vIraparaMparA nI jyotane jalatI rAkhI Adhunika samAjanA ghaDavaiyAnuM maMdira'nA bhejanAlayanuM khAtamuharta samAraMbha pUrvaka karyuM. bIrUda meLavanAra Do. bAvIzI sAheba ghaNAja dhamika, yuvAno, jaina samAjanA tamAma samAraMbhamAM temanI kAvyaprasAdI nA sAcA magadazaka, ane sAmAnya prajAnA svajana jevA maLatI rahI che. ghaNA jakuzaLa, kAryAdaza ane prakharavaktA ane rAjanIti ane udyogapationA kalAkAra jevA banI tarIke jANItA thayelA che. ghaNA prakAzane cagya doravaNI gayA che. pote vyakita nahI paNa saMsthA banI gayA che. pAlI ane anya prakAranI huMpha ApatA rahyAM che, chele zrI naMdatANuM meDIkala esosIezananA pramukha che. ola InDIyA lAla devaluka dvArA saMpAdita-prakAzita graMthe gohilavADa, meDIkala esosIesananA varSothI sabhya che. ane "saurASTra, saurASTra ane gujarAtanI amitA graMthomAM rasapUrvaka kAunazIla "nA sabhya che, uparAMta sAmAjika, dhArmika, rA. puSTi ApavAnI taka jhaDapI che. Nika ane dhArmika kSetre zakaya sevAo ApavA haMmezA prayatnazIla rahyA che. pAlItANAnA zrI jena udyoga kendra zrI zrImatI kAntAbahena bI. bAvIzI jaina pragati maMDaLa ane zrI siddhakSetra sAmAjika maMDaLanA pramukha che. zrI akhila bhAratIya jaina vetAmbara konphara nArIutkarSa mAM haMmezA sahAyabhUta bananArA zrImatI nmanI mahAsamiti ane kArobArInA cuMTAyela sabhaya che. kAntAbahena bAvIzI pAlItANAmAM sAmAjika ane zaikSaprastuta konpharansanA gohilavADa vibhAganA pratinidhi che. Nika pravRttio calAvatI strI saMsthA "zrIbhaginI mitra"pUnA jaina tattvajJAna vidyApITha"nI ela InDIyA kAra maMDaLanA pramukha tarIke, sozyala velaphara berDane kArobArInA sabhya che. zrI zaMkhezvara pArzvanAthanI piDhI muMbaI saMcAlita zrI navapada ArAdhaka maMDaLa" pAlItANAnA pramukha bArInA sabhya tarIke, temanI sevAothI sau paricita che. che. pAlItANA tAlukA zALA mATenI "zALA samiti"nA vAranagaramAM bahenAnA ma DaLamAM rAsa garabA, sa gAta zikSaNa pramukha che. ' vigeremAM rasa lIdho hato. zrAvikAzrama ane jaina udyoga dhI olDa boyajha yuniyana" mahAvIra jaina vidyAvAya- kendra pAlItANAmAM salAhakAra samitimAM sAruM kAma karyuM che, muMbaI, lIMmaDI jaina borDiMga, boTAda yu ke. jaina beDi ga zrama, parizrama ane purUSArtha karanArA kAryakAronI pragatiAtmAnaMda jaina sabhA-bhAvanagara, pUnA tatvajJAna vidyApITha, zIla pravRttione samAja AvakAre che. pAlItANAmAM gulAba bAlAsika-gArIyAdhAra Adi saMsthAonA AjIvana bAvIzI daMpatinI sAmAjika ane dhArmika kSetre karelI sabhya che. sAhityakSetre jena akhabAro mAsike khAsa karIne jena meIka" sevAsamAja, "suSa" AtmAnaM prakAza" sevAonI kadara karI prasaMgopAta zahera ane saMsthAoe "gulAba" vigeremAM khAsa mAgaNIthI vizeSAkomAM lekho- bannenuM bahumAna karyuM che. jaina dharmane anulakSI tapazcaryAo vArtAo-kAvyo vigere lakhe che. paNa karatAM rahyAM che. pati-patni uparAMta cha dIkarA ane be bhUtakALamAM anya jUdA judA kSetre jena gurUkuLa, siddha- dIkarI che. moTo putra IglAMDamAM rajIsTAra che. akhuMe kSetre zrAvikAzrama, siddhakSetra bAlAzrama, jinadattasUri kuTuMba khUbaja saMsArI ane keLavAyeluM che. brahmacaryAzrama, moDha brAhmaNa boDIMga AdimAM pramukha-maMtrI tarIke sevAo ApI che. pAlItANA tAlukA koMgresa sami zrI trivedI harSadarAya saMbakalAla tinA upapramukha tarIke, maMDaLa samitinA pramukha tarIke sevA ApI che. pAlItANuM homagArDajhanA lekalakamAnDara - janma voTa mukAme sAvarakuMDalA tAlukAmAM mULa vatanamAM tarIke kAryavAhI karI che. pitAzrI naMbakalAla puruSottamadAsa trivedI mahuvAmAM vakIlAla jaina samAjanA AgevAna saMsthAo konpharasa, vidyA karatA hoI vidyAbhyAsa mahuvAmAM meTIka sudhI karela tyAra laya, vidyApIThanA agatyanA prasaMgoe tana mana dhanathI sevA bAda bhAvanagara tathA muMbaImAM abhyAsa karI sane 19paranI kAryomAM phALo Apyo che. vidyArthIo mATe zaikSaNika kSetre sAlamAM ela.ela.bI. vakIlAtanI parIkSA pasAra karI. mArgadarzana ane tAlIma ApatA rahyAM che. prAthamika sAra- prathama mahuvA ane tyArabAda jUna 1953thI taLAjAmAM vAravAranA vargo ane tAlIma zibire calAvela che. vakIlAla temAM jAhera jIvanamAM 7 varSa sudhI taLAjA zahera 'ola inDiIyA jena vetAmbara konpharansanuM bAvIzamuM sudharAInA ceramena tarIke kAma gIrI karela che. hAla taLAjA adhivezana pAlItANu mAM bharAyuM tyAre tenA svAgatamaMtrI taLAjA-ghoghA korTamAM dIvAnI phojadArInA kAmamAM prekaTIsa tarIke yazasvI kAma karyuM. maNimahotsava TrasTa taraphathI cAlu che. baddha bAdamAM pramukha mi. Jain Education Intemational
Page #843
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sadA ca] sAkSava zrI DAlabhAI ma'kaMDa alIyAbADAnI ga`gAMjaLA vidhApIThanA sasthApaka sAkSaravarya zrI DolararAya raMgIladAsa mAMkaDanI gujarAta sarakAre sUcita saurASTra yunivarsiTInA upakulapatipade niyukatI karI che. ethI saurASTranA zikSaNakSetramAM rasa dharAvatA ne e kSetramAM pradAna karatA tamAmane uMDe sa MteSane AnaMda thaze. i. 1902nA trevIsamI jAnyuArIe kacchanA pachAta gaNAtA vAgaDa pradezanA jaMgI gAme janmelA DolarabhAInuM mULa gAma teA navAnagara rAjyanuM joDiyA che. emanA pitA joDiyAmAM kasTamsamAM avalakArakuna hatA eTale DAlarabhAInu aMgrejI cAra dhAraNa sudhInuM bhaNatara tA joDiyAmAM ja thayu, eTale kahI zakAya ke zikSaNakSetranA temanA prema ane abhirucitA joDiyAmAMja keLavAyAM ne pRSTa pAmyAM. te pachI e rAjakoTanI AlphreDa hAiskUlamAM bhaNyA. jo ke meTrikanI chellI parIkSA bahumukhI pratiSThA sAthe temaNe rAjakoTanI saurASTra hAIskulamAMthI pasAra karI. te bAda junAgaDhanI bahAuddIna koleja, karAMcInI DI. je. siMdha kAleja, vageremAM abhyAsa karI 1924mAM tee saMskRta ane gujarAtI sAthe bI. e Anasa thayAM. emanu sAhityakSetre pahelu pradAna 1927mAM emane pAMcAli prasannAkhyAnAdi nATakanA kartA vizenA lekha, emano sau prathama lekha bhAvanagara sAhitya pariSadanA ahevAlamAM ane purAtattvamAM e chapAyeaA. bhagavadajakiya enDa bharatavAkaya' nAmanA emanA paheleA aMgrejI lekha kalakattAnA inDiyana hisTorikala kavArTasamAM chapAyA hatA. A pachI emanA gujarAtI lekhe| 'kaumanrI ' jevA mukhya sAmayikamAM ne aMgrejI lekhA bhAratanAM inDiyana hisTorikala karvATaralI, hisTorikala jarnala jevAM agrIma kakSAnAM saMzeAdhananA labdha pratiSTha sAmayikAmAM prasiddha thatAM rahyAM. 'nAgarIka' mAsikanA sa'pAdanapade paNa tee sAta varSa rahyA. ne zrI bhavAnIza kara vyAsa ane cImanalAla gAMdhI sAthe rahIne temaNe 'mi 'nuM sa padana cAreka varSI mATe kareluM emaNe lakhelAM sattara jalA graMthA sAhitya ane saMzAdhana kSetre emaNe kareluM... uttama kakSAnuM pradAna che 1936mAM emane raNajItarAma suvarNa caMdraka enAyata thaye. e bahu alpakALamAM emaNe je nijakamAI dvArA pratiSThA meLavI hatI tenu' dyotaka che. tA 1952mAM navasArI mukAme maLelI gujarAtI sAhitya pariSadamAM sAhitya vibhAganAM adhyakSasthAne temanI thayelI niyukatI e gujarAtI sAhityanA kSetre temanuM sAcuM bahumAna che. eja rIte vidyAvistAra vyAkhyAnamALA, ma. sa. yunivarsi`TIepha baroDAnI vyAkhyAnamALA temaja kAzmIramAM 1961mAM bharAyelI ela inDiyA erIenTala kenpharansamAM itihAsa vibhAganA adhyakSapade temanI niyukatI e saghaLu' temanI pratibhAnI sAkSI pUre che. zrI DA. Ara. pI. vyAma mULa siMhAranA vatanI ane hAlamAM bhAvanagaramAM peAtAnI vizALa heAspITala dharAvatA sarjana DaoN. Ara. pI. vyAsa e sarjana uparAMta kAna, nAka, gaLAnA spezyAlIsTa paNa che ane te uparAMta eka kuzaLa vahivaTakartA, vaktA tathA kavi paNa che, temanuM vakatavya gujarAti aMgrejI athavA hiMdImAM eka sarakhuM' AkaSa ka hoya che. teoe kAlejanI javalaMta kArakIrdI purI karyA pachI muMbaimAM ke. I. ema heAspITalamAM judA judA khAtAM jevAM ke janarala sarjarI, ArthropeDIka sarjakarI tathA i. ena TI. sarjarImAM hAusa sarjana temaja rajIsTrAra tarIke cha varSAM kAma karyuM. ane tyAM cha hajhAra jeTalAM baMgALamAM kumudinI hospITalamAM temane karavAmAM AvelI meAA pagAranI asvIkAra karI teoe eparezane opharanA sAbhAra meLaLyeA. teoe mu`baimAM karavAne maheLA anubhava rAmakRSNa mizana hAspITalamAM sana tarIkenI, temaja bee hospITalamAM mAnad sevA thaDA samaya ApI. mu`baI gavarmenTe temanI nImaNuka vaDodarA heAspITalamAM i. ena. TI. sarjana tarIke tathA vaDAdarA kolejamAM prAdhyApaka tarIke karI. paraMtu vatananA sAdathI kheMcAI temaNe saurASTramAM sIvIla sarjana tarIke Avavu pasaMDha karyuM. sIvIla sarjananA heldA uparAMta teonI niyukatI junAgaDha tathA bhAvanagara DIsTrIka jelanA suprInTenDeTa tarIke, tathA haidAnI rUe jItharI heAspITalanA salAhakAra ma`DaLanA sabhya tarIke paNa thaI hatI. sIvIla sarjana tarIke temaNe thoDA samaya lIMkhaDI ane tyAra pachI junAgaDha ane chelle bhAvanagaramAM kAma karI hajhArI jemAM keTalAMka tA khUba jokhamI, eparezana karI ane duHkhI janatAnA AzirvAda meLavyA. hAla te pAtAnI hespITala bhAvanagaramAM dharAve che ane tyAM paNa phakta bhAvanagara jIllAnAja nahiM para'tu saurASTramAMthI ane koI kAI tA gujarAtamAMthI paNa dardIe temanI suvAsathI kheMcAine Ave che. temanAM suzikSita tathA saMskArI patnI jasumatikhtena muMbai cuMnirvasITInAM prerayuera che tathA mubaI elaphInthata kAlejamAM temanI snAtaka kArakIrdi parIpUrNa thaI hatI. te paNa judAM judAM mahilA maDaLAnAM sabhya che tathA roTarI InaravhIla kalabanAM sabhya heArA uparAMta InTanezanala keArasa peAnDanTa che. prA. takhtasiha paramAra bhAvanagara jillAnA vatanI che. bhAvanagaranI zAmaLadAsa kolejamAMgujarAtInA prAdhyApaka tarIke keTalAka varSoM kA karyAM pachI atyAre junAgaDhanI bahAuddIna kAlejamAM gujarAtInA prAdhyApaka che. teo gujarAtImAM prasiddha thatA pustakAnI samAleAcanA 'navacetana' mAM karI rahyA che. temaNe gujarAtI sAhityanA keTalAka prasiddha navalikAkArInI zreSTha navalikAonA saMgraheAnu sa MpAdana karyu che.
Page #844
--------------------------------------------------------------------------
________________ 864 18 mujanA nAma che prA. IzvaralAla dave prA. ravizaMkara ma. joSI navI vidvAna adhyApakenI piDhImAM IzvarabhAInuM AgavuM temanuM vatana boTAda che paNa bhAvanagaramAM sthira thayA sthAna che. gujarAtI sAhityanA itihAsa upa2 kAvya prakA- che. prA. jozI sAhebe zAmaLadAsa koleja mAM varSo sudhI zananA prathama traNa udalAsa upara temanA pustake uparAMta gujarAtI sAhityanuM adhyApana karAvyuM che. tyArabAda teo tAjetaramAM ja temane nAnAlAlanA bhAvapradhAna nATako upa- dharmendrasiMhajI kolejamAM thoDo samaya prinsIpAla paNa thayelA. rano mahAnibandha temanI yazasvI kRtio che dakSiNa bhAratanA gujarAtanI ghaNI kaleje evI che jyAM temanA ja ziSya saurAo upara temano zodhagraMtha pragaTa thaye che IzvarabhAI hAla gujarAtInA prAdhyApake che. aMgrejI ane svabhAve ne tabiyata nAjuka che. temanI mRdutA ane suku saMskRta sAhitya upara temane sAro kAbu che. nivRta thayA mAratA temanI pratibhAnA AgavA lakSaNe che. prA. dave pachI teo bhAvanagaranI sAhityika ne sAMskArIka pravRtimAM mahenata ane bhAre rasika che temanI saMkhyAbaMdha kRtio sAro evo bhAga laI rahyA che. bhAvanagaramAM sAhityasabhA, pragaTa thaI cukI che. gujarAtanA khyAtanAma lekhaka ane sAhitya- bhAvanagara thiosophIkala sosAyaTI vageremAM temaNe ghaNe kAromAM temanuM AgavuM sthAna rahyuM che. bhAvanagaranA sAhi- bhAga bhajavyo che. kavivara nhAnAlAla temanA priya kavi che. tyika ane sAMskRtika pravRttionA praNetA che. ugatA lekhakone temanI ghaNI huMpha maLatI rahI chezrI dave mAtra zrImatI urmilAbahena bhaTa saurASTranuM nahi paNa gujarAtanuM jhaLakatuM ratna che surata jillAmAM karIne AdivAsI vistAramAM kIkIbenanA - zrI tArAbahena moDaka nA hulAmaNA nAmathI oLakhAtAM zrI urmilAbahena bhaTTane janama 1 9mAM muMbaImAM prakhyAta prArthanA janma sevAnI bhAvanAthI raMgAyele kuTuMbamAM valasADa jillAnA samAjisTa ne sudhAraka sadAziva kelakaranA mahArASTrI bIlImorAmAM thayo hato, paraMtu bAlyakALa ane vidyArthIkALa kuTuMbamAM. 1914mAM tatvajJAna laI snAtana thayA. 1921thI teoe mAMDavImAM pasAra karyo hato. bArTana phImeIla TreiniMga kelejanA AcAryA tarIke a.jhAdI saMgrAmamAM jhukAvavA ane 1942mAM InTara rAjakoTa AvyA; paraMtu tArAbahena mATe vidhie judu ArTasanA abhyAsane tilAMjalI ApI. 1945mAM vardhAnA ja kSetra nirmANa karyuM. pitAnI putrInA zikSaNuno prazna mahilA AzramamAM rahyAM. emanA pitA zrI premazaMkara bhaTTa AvatA ja bAlakeLavaNImAM temane AkarSaNa thayuM; ne 1946nI sAlamAM surata ji9lA lekalaborDanA pramukha tArAbahena 1932mAM lagabhaga pitAnI kolejanI sevA cuMTAtAM kuTuMbane sAthe teo surata AvyA. bahenane laI AvyA hatAM to bhAvanagara pravAse paNa 1948mAM dezI rajavADAonuM vilInIkaraNa thatAM sAmAjika bhAvanagaramAM dakSiNAmUne bAlamaMdiramAM "mUchALImAM A zaikSaNika ane Arthika rIte pachAta evA DAMga, dharamapura, tarake bALakomAM eALakhAtA bAlakSikSaNanA bhekhadhArI vAMsadA, sonagaDha jevA pachAta vistAromAM dakSiNa gujarAtanA gijubhAInI pravRttio joI suMdara baMgale ne moTo rAnI pradezanA keLavaNI maMDaLane mAnadamaMtrI tarIke 175 Azrama zALAo zarU karI. jJAnadIpa pragaTAvavA bhagIratha kAya pagAra cheDI bhAvanagara AvyA, ne nava varSa sudhI bAla zikSaNanI pratyeka pravRttimAM prANa reDI gijubhAI karyuM. sAthe sAthe emane zaikSaNika vikAsa jALavI rAkhI sAthe rahyA. je jamAnAmAM aMdhArA oraDAmAM dhULavALA che suratanI esa. TI. bI. kelejamAMthI gajayueTa thayAM. oraDAmAM cAMTIyA bharI bALakone kakko ne AMka gokhAvavA suratajilA lokalaborDanA 1949mAM sabhya tathA 1954mAM sivAya bIjI rIta ja na hoI zake tevuM ghora ajJAna sabhya tathA 1954mAM upAdhyakSa tarIke temaja 1955mAM pravartatuM tyAre sau prathama gijubhAIne tArAbahenanA muMbaI rAjya samAja kalyANa salAhakAra borDanA sabhya tarIke ciMtana-manane, pra e gujarAtabharamAM navI dizA strI ane bALakonA praznane ane vikAsa mATe gAmaDAMomAM ughADI. 1926mAM pahelI ja vAra monTesorI saMmelana sakriya kArya karyuM. belAvyuM ne "nUtana bAlazikSaNa saMgha" nI temAMthI pharajiyAta zikSaNane AdivAsI prajAne lAbha maLe te sthApanA thaI. "zikSaNa patrikA" zarU thayuM. tArAbahena mATe DAMga jillA sahitanI gujarAtI zALAone vacce 2STrIya saMgrAmamAM bhAga laI AvyA ne 1932mAM AzramazALA banAvI tevI vahIvaTI tathA Arthika javAbadArI gujarAta choDayuM. mahArASTramAM jaI evI ja pravRtti zrImatI urmilAbena upADI lIdhI hatI. upADI marAThI zikSaNa patrikA phArU karI. vacce vAMsadA 1957mAM coryAsI tAlukAmAMthI, 1962mAM surata pazcima jaI AvyA paNa chevaTe dAdaramAM " zizuvihAra saMsthA vibhAgamAMthI ane 1967mAM coryAsI mata vibhAgamAMthI zarU karI, ne tyAM bAla adhyApana maMdira paNa calAvyuM. dhArAsabhAmAM cUMTAyAM. 1962mAM navA gujarAta rAjyamAM tArAbahena ane giju mAInuM RNa gujarAta para ghaNuM moTuM Arogya ane jela khAtAnA upamaMtrI tarIke javAbadArI che ne rahevAnuM che. saMbhALI hatI. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #845
--------------------------------------------------------------------------
________________ zene tana, nehALa; saramena paNa hatA pablIka he adhi-janane ofsatima saM bana] zrI Do. prayA rAzI mejIsTreTanA ati mahatvanA ucca hoddA para teozrInI 17-8-1913nA bhAvanagara mukAme janma laI, tyAM ja nimaNuMka karI, ane zrI kezubhAInI mAnavasevA ane nyAyazikSaNaprApti karI zrI dezI ema. bI. bI. ema. thayA. priyatAnI kadara karI. khAnagI prekaTIsa uparAMta mahAlakSmI mIlanA meDIkala ophi zrI kezubhAInA anekAneka mAnava sulajaya guNAmAM paNa sara zrI dozI sAmAjika kAryomAM paNa UMDo rasa le che. raka teomInA zAMta, sanehALa ane samAdhAnakAraka ucca Adacauda varSanA lAMbA gALA sudhI zahera sudharAInA sabhya rahI che. zene pratipaLe poSaNa ApanAra kaTuMbanA sabaLa kAraNene jo ke, cUkelA Do. dozI sudharAInA upapramukha ane pablIka heltha 5Na kare mUkI teozrInA pratyeka yazaapIta sukAryomAM ane sTenDIMga kamITInA ceramena paNa hatA. uDe rasa laI rAta ke divasanI darakAra na karanAra sva. zrI aMdha-janene mATenuM temanuM kArya paNa prazaMsanIya che. rAmazaMkara zukalanA suputrI zrI kezubhAInA dharmapatnI, nAnA pAyA para zarU thayela aMdha-zALAne Aje te potAnuM guNIyala gRhINI zrImatI IcchAlamIbahene Arya mahilAmakAna ane saghaLI suvidhAo prApya che. tenI pAchaLa Do. enA Adarzone aMtaHkaraNathI apanAvI potAnA pati zrI dezIne parizrama mukhya che. hAla teo aMdhazALAnA kezabhAInI pratyeka AjJA zirodhArya karI teozrInA maMtrI che ane AMdhaLA-baherAnI zALAnA eka TrasTI paNa kAryanI saphaLatA mATe aharniza utsAhIta ja rahyA che. che. vaLI "nagara jata rakSA samiti "nA paNa te kAro- vIsa vIsa varSanA kuTuMba kaleza, jara, jamIna ane bArInA sabhya che jerU jevA koTe caDelA ane keTathI kaMTALelA keTalAya "InDIyana konpharansa opha soziyala varkasa" bhAva jaTIla kesa mATe adAlatane AMgaNe avIrata AMTA pherA nagara zALAnA teo pramukha hatA. ahIM, bhAvanagara keLavaNI karanAra vaNAye virodhapakSIone pitAne tyAM bolAvI maMDaLanA sthApaka ane rabArI samitinI sabhya tarIkenI potAnA ja Arthika, mAnasika, temaja zArIrIka zrama dvArA temanI sevAono paNa ullekha karavo jarUrI che. kaleje sale ane samAdhAna karAvI AtmasaMtoSa anubhavatA Do. ane hAiskUla zarU karAvavAmAM temane mahatvane phALe che. zrI kezubhAInI khaMbhAlIA tAlukAnI janatA hamezAM RNa zrI tribhavana bhANajI garlsa hAIskUlamAM paNa teo raheze. salAhakAra che. zrImati dozI paNa A badhI pravRttimAM UMDo rasa laI che. ratilAla vI. koTaka zahera-rAjaya ane rASTrane vizeSa upayogI bane e ja piorabaMdaranA eka khAnadAna sukhI kuTuMbamAM temane abhyarthanA janma thayo. pitAnI kuzaLa buddhithI abhyAsamAM tejasvI karmalakSI che. kezabhAI joSI vidyArthI tarIke nAnI vayamAM ja nAmanA meLavI pitAnA nirAbhimAnI ane mAnavamanA ananya upAsaka zrI maLatAvaDA svabhAvathI porabaMdaramAM eka sArA ane bAhoza kezubhAIne sau kaI kezubhAInA hulAmaNuM nAme bolAve che. DokaTara tarIke temaNe pratiSThA prApta karI ane sthAnika Ama te tenuM nAma kezavalAla dayAzaMkara jozI che. uttara DokaTaromAM prathama haroLamAM sthAna lIdhuM. svabhAve saujanyauttara pitAnI cAra peDhIthI mAnavasevAnA mahA pUnIta pUrNa ane anyane upayogI thavAnI vRttivALA che. porabaMdaranI dhamanA pratyeka pAsAMone pitAnA jIvanamAM vaNI lenAra paNI sAmAjika ane sArvajanika pravRttionA saphaLa zrI kezubhAInA paradAdA suMdarajI viThThalajI jozIe AjathI saMcAlanamAM sIdhe yA ADakataro paNa temane mahatvane nevuM varSa pahelAM khaMbhAlIAnA bhATIA gRhastha sva. zeTha phALe che. ghaNI zaikSaNika ane dhArSika saMsthAo sAthe morArajI vallabhajI rAjaDAnA dharmAdA auSadhAlayanI sthApanA saMkaLAyelA che. DokaTara tarIkenA pitAnA vaidakIya vyavasAya karI aneka dardIonA AzirvAda meLavyA. tyArabAda pitAnA uparAMta jAhera jIvanamAM AvuM mAnabharyuM sthAna ane pratiSThA dharmaparAyaNa putra dayAzaMkara (dalubhAI)ne pitAne amUlya temaNe je rIte prApta karyA ethI jarUra gaurava anubhavAya vAra Ape ane trIsa varSanI ekadhArI mAnavasevAne che. lokonA hRdayamAM mAna ane pritIbharyuM rathAna meLavyuM aMte dayAzakarabhAIe potAnA dhyeyalakSI ane AtmadaSTA che. temanuM AMtarika jIvana sarala saumya dharmaparAyaNa, . kezavalAlane potAnI A javAbadArI soMpI ane A guptasakhAvatabharyuM ane IzvarAbhimUkha che. kezubhAIe potAnA mAtuzrI motIbAInA punIta caraNene pirabaMdaranI eka paNa sArvajanika pravRtti evI nahI vaMdI AjathI cAlIsa varSa pUrve jANe ke mAnavasevAnA hoya ke jemAM temanA phALe, temanuM mArgadarzana ane mahAdharmanI dikSA lIdhI. ane prabhapreraNAe paropakArI. temanI preraNA na hoya A svArthI rahIta ane pramANIka kAryamAM rata rahyA sadgRDaratha tarapha sau koI pUjyabhAvathI jue che. rAjagujarAta sarakAra ke je haMmezAM satya zodhavA TevAyelI kAraNathI para rahIne samAjasevAnA anekavidha kSetramAM temanI che. tatha zrI kezubhAine khaMbhAlIA tAlukAnA onararI zakita ane bhakita dIpI uThayAM che. Jain Education Intemational
Page #846
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ba gujarAtanI asmitA zrI rAmu paMDIta pAmyA che. prAdhyApaka tathA lekhaka uparAMta Apa N.C.C.mAM lephaTananTa tarIke paNa kAma karI che. Apa prA. zrI arthazAstranA bhAratIya vidhAnomAM zrI rAmu paMDitanI ravizaMkara jepInA ziSya che, tathA anusnAtaka kakSAnuM gaNanA prathama haroLanI vyakitaomAM thAya che, gujarAtanI adhyApana kArya paNa karI rahyA cho. aneka prasiddha kolejomAM saphaLatApUrvaka zikSaNakArya karyA pachI potAnA jJAnane samAjane vadhu pramANamAM lAbha maLe - zrI razvina mahetA te hetuthI hAla teo muMbaInI "phera TreDa prekaTisa eso(saezananA" ekajhIkayuTIva DAyarekaTara che. sAMskRtika kSetranI - gujarAtanA Adhunika yuganA lekhakomAM zrI umina goviMdalAla mahetAnuM nAma jANItuM che, teo eka lekhakanI ghaNI badhI pravRttio sAthe zrI paMDita vividharUpe gADhapaNe sAthe patrakAra paNa che. saMdeza tathA gujarAta samAcAramAM saMkaLAyelA che dAta. "cAInA sTaDI senTara nA maMtrI tarIke temanA lekhe sArI prasiddhi pAmyA che. atyAra sudhImAM eziyana ArTasa ane kalcaranA mAnad maMtrI tarIke Ape prazaSya kAmagIrI bajAvI che. zrI paMDite anekavAra videza lagabhaga Dajhaneka pustako lakhyA che. temaNe sarakAranA yAtrA paNa karI che. yUropa, amerikA, eziyA ane keTalAka mAhiti vibhAgamAM paNa ji9lA mAhiti adhikArI tarIke kAma karyuM che. teo ema. e. che. abhyAsa karI ane sAmyavAdI dezanI mulAkAta teo laI cUkayA. che temanA prasiddha pustakamAM, A cIma che, Arthika vikAsanI vicAra lekhanakArya ema traNe pravRtti eka ja samaye karavA chatAM paNa teone sArI evI saphaLatA maLI che. hAla gujarAtanA saraNI aitihAsika sarve vagere mukhya che. aneka saMsthAene hAla mulAkAtI mAnad prAdhyApaka paNa che. esa. agragaNya sAmayikomAM temanuM lakhANa jovA maLe che teo ena. DI. TI. yuni. muMbaInA mAnasazAstranA vyAkhyAtA sArA saMpAdaka paNa che. gujarAta vi. sa.2022 tathA 2023 zrImati harSidA paMDita temanA patnI che. nA "dipotsavI aMka'nuM saMpAdana ane pUrAvo che. teo sAhityanA atyAdhunika pravAhonA acchA abhyAsI paNa che. che. narasiMha muLajIbhAI zAha lekhaka, patrakAra tathA vivecaka ema traNe kSetranA kalamakasabI 'gujarAtI bhASAmAM vijJAnane lagatuM sAhitya makanArA tarIke gujarAtanA bahumAna teo adhikArI che. omAM Do. ena. ema. zAhanuM nAma khUbaja jANItuM che. gujarAtamAM ja nahi samagra bhAratabharamAM ItihAsanAM Ape mAdhyamika zikSaNa ApanA vatananI-lIMbaDInI sara uccakeTinA vidhAnalekhaka temaja vakatA tarIke khUba ja jazavaMtasiMhajI hAIskUlamAM lIdhuM hatuM. ucca zikSaNa Adara pAmelA che. adhI sadI uparAMta gujarAta temaja mATe Apa amadAvAda ane muMbaI gayA hatA. "mahAna gaijJAnike, gujarAta bahAranA sthaLoe temaNe ItihAsanuM adhyApana ane jIvANuo para vijaya" nAmanA pustake puraskRta temaja lekhanakArya cAlu rAkhyuM che. teo AcAryo ane kethayA che. temanI siddhio sucave che. A uparAMta rAsA- zaMkara bAlubhAI dhruvanA ziSya hatA. vaDodarA rAjayanA caNika saMzodhanane lagatAM e uparAMtanA saMzodhanAtmaka agragaNya sevaka tarIke temaNe anekavidha saMsthAnI kAmanibaMdha uttamakoTinA jarnalamAM lakhI gujarAtanuM nAma gIrI saphaLatApUrvaka bajAvI che. I -ADane itihAsa bhAraujajavala kayu" che. hAla Apa gujarAta yunivarsiTImAM tane ItihAsa vagere pustakonA teo kartA che aneka anastaka zikSaka che tathA saMzodhana karanArA vidyArthIonA vidha ucca saMsthAnA Azraye temaNe uttama koTinA vyAkhyAne paNa mAnya zikSaka che moDAsAnI sara pI. TI. sAyansa ApyA che. teo svabhAve premALa tathA sahiSNu che. teo kolejamAM Apa prAdhyApakarUpe hAla kAma karI rahyA che. hAla nivRtta che. chatAM paNa abhyAsanI dhagazathI to ApaNe che . ka zrI dinezacaMdraka mohanalAla jAnI aMjAI jaIe evI che. aneka saMsthAnI sthApanA pAchaLa , paNa teonI je preraNA tathA zakita kAma karatI rahI che. : saurASTranA gujarAtI sAhityanA adhyApakamAM zrI temaNe gujarAtI sAhitya pariSada ItihAsa pariSaa, tathA jAnI sAhebanuM nAma khUba bhAvapUrvaka levAya che. sana orienTala pariSadanA adhyakSapadethI mananIya bhASaNe karyA 155 mAM tathA pa7 mAM B. A. ane M. A. nI parikSA de ItihAsa siddhimAM prerelA kAmadAranI siddhione hajI gujarAtI viSaya sAthe bIjI vargo mAM 5 pAra karI A5 koI AMbI zakayuM nathI. sarakArI kolejamAM gujarAtInAM prophesara tarIke joDAyA. bI. e mAM gujarAtImAM sauthI vadhu guNa meLavavA badala vAchamAI pAMcAbhAI kIkANI zrI jAnIne bhAvanagara-sAhitya sabhA taraphathI prathama pura vAlajIbhAInuM zikSaNa bI. e. sudhInuM che. teo skAra maLyo hato. prAdhyApakanI sAthe teo gujarAtI jIvananA vividha kSetrone AvarI letA viSaye upara lakhe che. sAhityanA acchA samIkSaka paNa che. temanAM ghaNA le- temanA lekha "raMgataraMga' pravAsI tathA gujarAtamAM paNa samAe gujarAtanA pratiSThita sAmAyikomAM prasidhdha prasiddhi pAmyA che. nATaka kAvya navalikA lekasAhitya tathA Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #847
--------------------------------------------------------------------------
________________ purAtatyakSetre paNa teo e saphaLatApUrvaka kheDANa karI che. hAla temanI navalakathA "hekI sAthe hindImAM carcAne zakyA che. ' viSaya banI che. che. maMjulAla majamudAra zrI ramezacaMdra maMgaLadAsa triI . ' | gujarAtI bhASA-sAhityanA tathA gujarAtanI sAMskRtika zrI ramezabhAI hAla valabha vidyAnagaramAM nalinI kAyapravRttio uMDA abhyAsIrUpe Do. majamudAranuM nAma jamAM gujarAtI sAhityanA prAdhyApakarUpe kAma kare che. jANItuM che. premAnaMdane viziSTa abhyAsa karI gujarAtanA teoe jIvananI hADamArI vacce paNa pragati jALavI rAkhI madhyakALanA itihAsanA aneka aMdhArA ulekhyA che. guja. che. gujarAtI sAhityane itihAsa temanuM (eka prAdhyApaka rAtanI asmitAne muzI pachI je keIe paNa vigatavAra sAthe) pradAna che. * gujarAtI sAhityanA ciraMjIva pAtro' ane adhikArapUrvaka aMgrejI bhASA dvArA paricaya ApyA temane abhyAsa pUrNa lekha che. hoya to teo Apa pite ja che. temaNe aneka graMtho lakhyA che kuzaLa saMpAdaka, marmavedhI samIkSaka tathA vidhAna zrI cimanalAla valabharAma rAvaLa lekhaka tarIke A lekho gujarAtamAM bahumAna pAmelA che. gujarAtanA tatvajJAnanA prophesaremAM zrI rAvaLa jANItA dilakhuza divAnajI che. temaNe prAcIna bhAratanA zikSaNamAM vaiSNava saMpradAyane phALo e viSaya para mananIya lekha lakhe che. bhAratIya gujarAta nA jAhera jIvanane pitAnA ucca saMskAra tathA darzana' e paNa temanuM mahatvanuM prakAzana che. teo "InDIzikSaNa dvArA zobhAyamAna banAvavAmAM dilakhuzabhAIne phALe yana phIlosophIkala kesanA AjIvana sabhya che hAla gujarAta sauthI vizeSa che. gAMdhIjInA jIvana tathA tattvajJAnanA raMge kolejamAM kAma kare che. raMgAI temaNe gujarAtanI prajAnI ghaNI umadA sevA karI che zrI paTela mehanabhAI zaMkarabhAI hAla je gaNyA gAMThayA gujarAtanA racanAtmaka kAryakaro che zAtI sAhityanA sAkSaramAM mohanabhAI prasiddha che. temAM temanuM nAma tathA kAma ApaNane preraNA Ape tevuM 19. hAla gujarAta vidyApIThamAM kAma kare che. temaNe aneka che. khAdI grAmodyoga, harijana sevA, naI tAlIma vagere kSetromAM pastake lIma vagara kSetromAM pustako paNa lakhyA che. jemAM "mANasAInA divA"nuM vistRta Ape atyaMta mahatvanI sevA bajAvI che. gAMdhI zatAbdInI tahena aru svAhana caritra lekhana upanayana' rAjaya samitimAM paNa temaNe prazasya kAmagIrI bajAvI che. vagere prasiddha che gujarAta vidyApITha dvArA pragaTa jJAnakeSanA pro janArdana pATha adhyakSa tathA saMpAdaka tarIke paNa teo kAmagIrI bajAve che. teo gujarAtI sAthe bI. e. tathA ema. e.nI DIgrI zrI narottama mAdhavalAla vALaMda bahumAna sAthe meLavI cUkayA che. teo chellA sAta varSathI zrI narottama vALaMdanuM nAma gujarAtInA prAdhyApakemAM gujarAtInuM koleja kakSAe adhyApana kare che. temaNe sarjanA- jANItuM che. teo kuzaLa vakatA che tathA marmagrAhI samAlA maka tathA samAlocanAtmaka sAhityakSetre noMdhapAtra kheDANa caka paNa che. hAla bharUcanI jayendrapurI ArTasa kolejamAM karyuM che. hAla teozrI saurASTra vizvadhAlayanA gujarAtI nekarI kare che. temanA jIvanamAM temanA mAmAnI preraNAe sAhitya samitinA sabhya che ane zAmaLadAsa kolejamAM agatyano bhAga bhajavyo. mulAkAtI prAdhyApakarUpe kAma kare che. - zrI ramaNIkalAla jayacaMdabhAi dalAla Do. sudanasiMha majIThIyA ApabaLe AgaLa vadhanArAomAM temanuM nAma jANItuM che. teo sArA lekhaka tathA vaktA che. kAvyo, navalikAo gujarAta bahArathI AvI gujarAtamAM vaselA De. majI- vagere lakhI chapAvyA che. temanuM graMthaprakAzananuM kAma agatyanuM ThiyA, hindI sAhityanA prAdhyApakomAM viziSTa mAna dharAve che. gujarAtI raMgabhUmine itihAsa temanuM viziSTa pradAna che. teo chellA paMdara varSathI bhAvanagaranI zAmaLadAsa che. gujarAta kolejanI saMgIta tathA nATaya sabhAnA Adadha kolejamAM hindInuM adhyApana kare che, teo saurASTra yuni- sthApaka tathA tenI samRddhimAM ghaNuM mahatvano phALo ApyA varsiTImAM saMzodhananA paNa mAnya vidvAna che. sarjaka, che. kavi citrakAra phulacaMdabhAI zAhanI preraNA temanA jIvanavivecaka. tathA saMpAdaka tarIke teo saphaLatApUrvaka kalama ghaDataramAM mahatvanI che. jAhera jIvanamAM paNa seMdhapAtra sevA ghaDI zakyA che. hAla saurASTra yunivarsiTImAM hindI abhyAsa e samitinA adhyakSa che. ramUjI svabhAva, udAra manavRtti tathA kAmanI dhagazathI teo pitAnA kSetramAM saunI cAhanA rasikalAla dhruva meLavI zakyA che. temanA kAma jIvanane preraNA ApavAmAM mAnavasevA e temano muvamaMtra che, teo chellA ghaNAM temanA patnI zrImatI kRSNa majIThiyAne phALe noMdhapAtra varSothI "mAnava rAhata kArya kendra" calAve che. avAranavAra Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #848
--------------------------------------------------------------------------
________________ 88 [ kAtanI gitA jarurane lIdhe lekha paNa lakhyA che. utsAhI, dhagazavALA 'rAtI sAhityanA paMDitamAM prasiddha che. hindInA pracArane tathA milanasAra svabhAvanA heI potAnA kSetramAM pUNa emaNe racanAtmaka sevAnA kAmarUpe ja svIkAryuM che. teo lokapriya che. eka kuzaLa vahIvaTakartA tathA sAmAjika kAryakara paNa che. zrI jakhayitarAya paMDyA temaNe bhAvanagaranI zAmaLadAsa ArTasa kolejamAM hindI vibhAgane vikasAvavAmAM khUba jahemata lIdhI che. hAla teo | gujarAtanA gajhalagAyakomAM zrI jamiyatarAmabhAI paMDayAnuM zrImati na ca. mahilA kolejanA vAIsa prinsIpAla tarIke nAma rasikonI jIbhe rame che. baha ucca zikSaNa lIdhuM kAma kare che. mitabhASI tathA milanasAra svabhAvane lIdhe nathI chatAM abhyAsu manavRttine lIdhe gujarAtanA vidvAnomAM teo bhAvanagaranI jAhera jIvananI lokapriya vyakita tarIke bahumAna pAmyA che. anuvAda, maulikasajana tathA saMza- pratiSThita che. rASTrabhASA pracAra samiti vardhAnA teo dhana kSetre paNuM prakAzana karavAmAM utsAhI che. hAla urdu tathA agragaNya kAryakara tathA nagaranI hindI samitinA maMtrI che. gujarAtI gajhala sAhityanI utpatti tathA vikAsa e zIrSaka bhAvanagaranI strI keLavaNI maMDaLamAM paNa teo zarUthI ja mahAnibaMdha lakhavAmAM magna che. sakriya rasa le che. prA. vijayabhAI zAstrI - zrI zAMtilAla bI. verA taA sUratanA ama rA. bA. ArTasa kolejamAM gujaH briTIza rAjayamAM relavemAM nokarI karatA AjhAdInA rAtInA prAdhyApaka che. temaNe bI. e tathA ema. e. nI caLavaLamAM AgevAnIbharyo bhAga bhajavavAmAM zrI ne parIkSA prathama vargamAM gujarAta yunivarsiTImAMthI prathama phaLe neMdhapAtra che. sonagaDha tathA bhAvanagaranA relave sTezavargamAM pasAra karI che. nece teoe je zistapAlana tathA niyamita sevA karI hatI tenI praza sA khuda lekhaka zrI ramaNalAla va. desAIe paNa zrI abubAI akhANI karI hatI. teo eka Adarza sTezana mAstara tarIke khUba zrI akhabhAI zekhANInuM vatana morabI che. teoe bahumAna pAmyA che. hAla sI. ena. vidhAlayama enarerI vyavasAya tarIke paNa AtmAnA AnaMda khAtara sAhityakaLA sevA Ape che; ane nATakanI pravRtti svIkArI che saMvetana tathA avetana raMgabhUmi upara temanA nATaka saphaLatApUrvaka bhajavAyA che. zrI jazavanadAsa vIracaMda jhaverI temanA zAyara jIvanane kirUi5 graMtha "dade jIgara' che je sacitra che. morabInA A kaLAnA upAsakanuM nAma samagra jainadharmanA UMDA abhyAsI tathA parama dhArmika gujarAtamAM jANItuM che. ane udAra adhyApakarUpe jagajIvanadAsa jhaverInuM nAma pAlItANAmAM prakhyAta che. tyAMnI zrI rAyabahAdura bAbuzrI abelAlabhAi jozI sAheba buddhisihajI jaina pAThazALAmAM teo 42 varSathI gujarAtanA sAhityakAra tathA dhArAzAstrIomAM zrI sevA ApI rahayA che. teo eka kuzaLa vakatA paNa che. zrI nezInuM nAma prathama paMkitamAM levAmAM Ave che. paritra yazovijayajI jaina gurukuLanI hAIskUlamAM teoe lAbAM lekhananA prakArane saphaLatApUrvaka kheDhI gujarAtI sAhityanI * jI vakhata sudhI sevA ApI che. ananya sevA karI che. navalakathA, navalikA tathA sAMskRtika ItihAsanA paNa aneka graMtho lakhyA che. svataMtratA samaye zrI vIracaMda kulacaMda zAha tathA svAtaMttara kALamAM dezamAM udabhavela saLagatA prazno pAlItANA janatIrthanA agragaNya ane niSThAvAna kArya. upara potAnA AgavA vicArI raju karI temaNe ghaNI sArI karavAmAM temanuM nAma mokhare che. teo sAmAnya mAnavI havA sevA bajAvI che. teonuM vistRta jIvana caritra hAla mudra. chatAM paNa pitAnA saguNothI samAjamAM bahumAna pAmyA che kita che. hAla paNa teo dhArAzAstrI tathA lekhaka tarIke jana bAlAzramanuM sukAna temaNe saphaLatApUrvaka saMbhALyuM che, akhkhalita rIte kalama calALe jAya che. aMgrejImAM paNa paNa gAMdhIjI tathA ravIndranAthanI asara nIce AvatA zikSaNane nedhapAtra lakhANa karyuM che. vyavasAya pasaMda karyo ane Aja dina sudhI khaMtathI kAma jayendra trivedI karI potAnA vidyArthIomAM cAhanA meLavI che. teo kahe che ke bALako eja mAruM sAcuM dhana che. teo jenA zrI jayendrabhAInuM nAma saurASTranA hindI tathA guja dharmapUjAnA sArA jANakAra che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #849
--------------------------------------------------------------------------
________________ satiSa, saharSa jaya ] - 869 - zrI jayaMtilAla ema. zAha Arthika samRddhi vadhArI beMkane pragatizIla daSTivALI banAteo pAlItANAnA bhAvanAzALI kAryakara che. teo - vavAmAM zrI ema.. parIkhano phALo atyaMta mahatvane che. tyAMnI hAIskUlamAM hAla adhyApaka tarIke kAma kare che. jaina - zrI kapilarAya eca. vakIla samAjanI anekavidha pravRttiomAM sakriya rasa le che eka svayaMsevaka tarIke teo Adarza anukaraNa puruM pADe che. hAla rAjaratna ke. eca. vakIla bhAratanA jANItA Tekanoloema. e. nA abhyAsa karI rahayA che. temane mukhya viSaya jIsTa hatA. temaNe mAncesTrara yuni. mAMthI TekanolojInI arthazAstra che. uccakakSAnI upAdhi lIdhI hatI, jamazedajI TATAnI kaMpanImAM zrI esa. ke. vakIla sau prathama sevA ApI TekanolojImAM mIThAne lagatA aneka saMzodhana karyA. koDInAranA khAMDanA kArakhAnAnI sthApanAmAM vakIlA kaTuMbamAM janmelA zrI esa. ke. vakIla paNa agra AgaLa paDato bhAga bhajavyuM. muMbaI rAjayamAM tathA bhAragaNya kemIkala enjiniyara che. bhAratanI udyoga tathA rasAyana tIya vANijaya maMDaLanuM anekavAra odyogika kSetre pratinisaMzodhanane lAgatI ghaNI kharI samitionA teo sabhya che. dhitva maLyuM. dhrAMgadhrAmAM AkalI vakarsanI sthApanAmAM samAja sevA kSetre teo e relave tathA gujarAta vidUta agragaNya bhAga bhajavyuM. bhAratanA agragaNya rAsAyaNika maMDaLanA sabhya tarIke sevA ApI che porabaMdaranI prajJAcakSu yaMtraudyoganA vidvAna tarIke bahumAna pAmyA saDAbesanuM saMsthA gurUkuLa pilabaMdaramAM teo mAnada sevA Ape che utpAdana karavAmAM pahela karI teoe keTaloka samaya bhAratIya piorabaMdaranI cembara opha komarsa tathA roTarI kalabamAM paNa rASTrIya kAMgresamAM paNa sakriya rasa lIdhe. paNa mahAtmA teo ucca hodo dharAvatA hatA. mAMdhInI salAhathI e kSetra choDI pitAnI saMpUrNa zakita udyogamAM kharca pitAnA kSetranA ucca abhyAsa mATe zrI catrabhuja muLazaMkara dave teoe anekavAra paradezane pravAsa kheDayo. bhArate temanA jetapuranA zaikSaNika tathA sAmAjIka kSetramAM zrI catrA javAthI eka mahAna rasAyaNazAstrI ane rasAyaNa tAtrikabhujabhAI davenuM nAma AgaLa paDatuM che. teo hAla jetapura jJAtA gumAvyo che. teo temanA kSetranAM ananya hatA. pitAnA DAIga enDa prinTiga esosIezananA menejara tarIke ucca sAmayikomAM teonA ghaNA saMzodhana nibaMdha prasiddha kAma kare che. hiMda bahAra barmAnAM pATanagara raMgunamAM rahI thayA che. gujarAta DeilInyujhanA tatrI tarIke sArI sevA bajAvI. zrI amaracaMda mAvajIbhAI zAha zrI maganabhAI goradhanabhAI pArIkha (ema. jI. parIkha) pahegAmanA vatanI zrI amaracaMdabhAI pAlItANA tAjetaramAM bhArata sarakAre A gragaNya cauda kAnuM gurUkuLamAM abhyAsa mATe dAkhala thayelAM, gurUkuLanuM saMskArI rASTrIyakaraNa karyuM te arasAmAM bekara tarIke zrI parIkhanuM vAtAvaraNa ane zrI kapuravijayajI mahArAjanA samAgame nAma pitAnA udyogamAM satye mAna sAthe levAmAM AvatuM jIvanamAM parivartana AvyuM. dharma, tatvajJAna ane yoga rahayuM che. teo beMka opha baroDanA navA kasTeDIyana che. tarapha AkarSaNa karyuM, paraMtu kuTuMmbanI nabaLI Arthika bhArata sarakAra temanA beMkIgane lagatA vidhAnane jhINavaTa sthitine kAraNe chele mubaImAM nekarI svIkAravI paDI. bharyo abhyAsa kare che. baroDAmAM beMka opha bagaDAnA muMbaInA avanavA anubhavee hRdayamAM dayAbhAvanA prerI, menejara tathA janarala menejara tarIke teo saphaLatApUrvaka nirdoSa-jIvonI hiMsAthI manamAM ajapa pedA karyo ane sevA karI cUkyA che. jIvadayAne potAne dharma pharaja mAnya jIvadayA maMDaLI taraphathI aneka pazuone temaNe talakhAtAnAmAMthI choDAvyA thoDAka samaya bombe hAIrkorTamAM paNa sevA ApatA hatA. pitAnA udyoganuM saphaLatApUrvaka saMcAlana karavAmAM yogya ane kAbela mANasone pArakhIne temane protsAhana gya ane e sacAlana karavAmAM "jIvadayA" ane "gogrAma mAsikamAM lekha ane kAvyo ApavAmAM tathA pitAnA vyavasAya vizenA abhyAsapUNa ApIne janatAmAM A kAma mATe jAgRti lAvavA prayatna maMtavya prakaTa karavAmAM teo atyaMta kuzAgra budhdhivALA karyo, muMbaInA sthAnika vartamAnapatromAM paNa A bAbatanA vyakita che. rIjharva beMka tathA bhArata sarakAre temanI pasaMdagI lekha ApavA lAgyA. temaNe lakhelA kAvyonI traNa traNa karI teone yu. e. e. thavA jApAnamAM tyAnI nANAkIya AvRtio paNa jIvadayA maMDaLI. taraphathI prasiddha thaI paristhitine abhyAsa karavA mokalyA hatAM teo khetIvADIne cUkI che, tyArabAda Aja mAsikanA pablisiTi menejara lagatA nANAkIya paMcanA paNa adhyakSa che. beMka opha baroDAnI thayAM. aneka maMthanene aMte amara AtmamaMthana nAmane hatA. vyavasAya vizenA abhyAsa karyo, muMbaInA temaNe lakhelA prasiddha thaI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #850
--------------------------------------------------------------------------
________________ : 1 nAnI bali jenI javAdI vicAradhArAne varelA che. cAlatI anekavidha pravRti mAmA agrapade rahIne * eka gadyapadya saMgraha saMvata 2002 mAM pragaTa thayo. muMbaI maLatI ja gaI. chele sane 1944mAM divAnanA madadanuM cheDayA pachI bhAvanagaranI pAMjarApoLanI sevA svIkArI tarIke nivRti thayA. tyArabAda spezyala ophisaranI kAra ane A saMsthAmAM sAravAra vibhAga, pAlana vibhAga, gIrImAMthI paNa nivRti maLela. nivRtti pachI paNa eka che dugdhAlaya vibhAga, uchera vibhAga, vigere zarU karAvI kAma sudhI mukhya vakIla tathA prAnta vakIla tarIke rAjayane mA vadhAre vyavasthita karyuM. tyArabAda hAlamAM taLAjA tIrtha- sevA ApI hatI. kamiTimAM potAnI sevA ApI rahyA che. : 3 jhAnagItA", "saubhAgya sauraMbha', ane "amara sAdhanA' 1963mAM ekAeka hadaya baMdha paDI jatAM svargavAsa thA temanI kRtio che. zrI janArdanabhAI dave zrI narendrabhAi bAMdhI bhAvanagaranI navI peDhInA AzAspada yuvAna vidvAne pATaNanA vatanI che, bI. e. ela. bI. sudhIno abhyAsa mI janArdanabhAInuM nAma vizvAsapUrvaka laI zaka che. pATaNamAM 1953thI vakIlAta kare che. 1967thI pATaNa bhASAo upara sArU evuM prabhutva dharAve che. saMskRta sudharAInuM pramukhapada zobhAve che. pATaNa sudharAImAM vedAnta laI ema. e. thayA che. sarala, madhura vyakita 1955mAM sabhya tarIke sauthI vadhu mata meLavIne teja varSe vALA zrI dave bhAvanagaranI mAhityika ane sAMskAra mAtra 24 varSanI umare pATaNa nagarapAlIkAnA upapramukha pravRtiomAM rasapUrvaka bhAga laI rahyA che. tarIke cuMTAyA. zaheranA vikAsanA manamAM sAro evo rasa zrI rasikalAla AcArya letA rahyA che. mahesANA jillA prAthamika zikSaNa samitinA ceramenapade thoDo samaya kAma karI vahIvaTI sudhArA dAkhala samAjavAdI vicAradhArAne varelA ane navA yuvAna lehI kayo. gujarAta yuvaka maMDaLa dvArA cAlatI anekavidha pravRti- jemanI gaNanA thAya che. te zrI rasikabhAI AcArya 9 omAM agrapade rahIne, khetIvADI bajAra samitimAM, myunisiMpAlITInuM pramukhapadethI mAMDIne unAnI gha janIyara cembara, jImakhAnA, ramata gamata vigere karyuM. sAmAjika saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. unAnA vika pATaNanI tamAma saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. bhUtakALamAM ane utthAnamAM nAnI umarathI rasa letA rahyA che. 2. kogresamAM paNa kAma karyuM che.' tethI ja unAnA jAhera jIvanamAM temanuM AgavuM vyakitatva zrI haragoviMdadAsa maNizaMkara trivedI zrI baLavaMtarAya bhagavAnajI zukala zrI haragoviMdadAsabhAIe prAthamika, mAdhyamika ane | muLa sIhoranA vatanI ane sAta gujarAtI sudhIne kolejano abhyAsa bhAvanagaramAM ja pUro karyo teo abhyAsa, paNa keTalI varSo sudhI jAhera sevA ane sama grejyueTa thayAM ane jaMbusara tathA vAMkAnera hAIskUlamAM ghaDataranA kAmamAM kAma karyuM ethI ghaNo ja anubhava prA heDamAstara tarIke kAma karyuM tyAra pachI muMbaI jaI kAmadAne karyo. jIvananI zarUAtamAM rUA. 3-nA pagArathI nokarI abhyAsa zaru karyo te vakhate abhyAsanI sAthe ja bhATiyA rahyAM. mIThAInA dhaMdhAmAM bAreka varSa kAma karyuM, pachI sa jatAM zukala vImA ne nAme potAne svataMtra dhaM bAlarakSaka vidyAlayanA heDamAstara paNa banyA. ela. ela. bI. zarU karyo, potAnA mIlanasAra svabhAva ane pramANIkata thayA pachI kAThiyAvADa ejansI, bhAvanagara ane ghoghAnI keTamAM vakIlAta zarU karI. laI samAjamAM mAna mobhe vadhatA gayAM. sihora Ilukata sITInA lebaranuM kAma rAkhavA mAMDayuM. grIDanuM kAma rAma - A pachI teo rItasaranA rAjyavahIvaTamAM AvyA. gayA. ane vyApArane bahoLo anubhava meLavyuM. tyAra saradAragaDha tAlukAnA kArabhArI tarIke tyArapachI bhAvanagara 1964mAM gujarAta svana pAIpa InDasTrIjhamAM joDAyAM. te rAjayanA prAMtavakIla tarIkenI vadhArAnI kAmagIrI svIkArI. bAda ITanuM kArakhAnu ubhu karyuM. hAthabhaThThI dvArA pAMca sane 1937mAM sTeTa kAunsIlanA membara tarIke ane ITanuM proDakzana ubhu thatu rahyuM. pitA pAse 134 va sIna che, kharAbAnI jamIna meLavI je kAma kheDUta na te ja varSamAM bhAvanagara rAjayanA divAnanA madadanIza banyA te ma temaNe karyuM. vadhu anAja utpAdana karI A hoddA upara cha varSanI saphaLa kArakIrdi meLavI. pariNAme 'jIvanavRta lIdhuM. sane 1943mAM eTecamenTa skIma nIce spezyala ophisaranI vadhArAnI kAmagIrI sopavAmAM AvI, khetIvADI kSetre AgaLa ne AgaLa pragati karavAnA teozrI pitAnI kAmagIrInA dareka kSetramAM saphaLa niva dharAve che, 150 mANasane laI tIrthayAtrAe paNa DayAM hatAM uttarottara khaMta ane mahenatathI temane baDhatI AvyA. dhArmika pravRtiomAM anatva bhakita dharAve che. Jain Education Intemational
Page #851
--------------------------------------------------------------------------
________________ - vAtika plasa anya } ghaNA tIrthonI cAtrA karI che. temanA camatkArIka paracAnA dAkhalAo temanA bhakatajanA jANe che. temanu mUkata hAsya, zArdulasamA ane ejasabharyAM bhAvAthI dIpatu' mukhakamaLa, pujaya zrI bhuvanezvarI pIThAdhIzanA jagadagurU) (vamAnamAM AcArya zrI caraNutIrtha mahArAja parama jJAnagabhira carcA vagere temanI viziSThatA che. ghaNAja vidvAna ane prabhAvaka che. dara vaSe A jagyAmAM AvatA huMjArA yAtrIkAne sagavaDatA sAcavavAmAM satata jAgrata rahyA che. zrI rAjavaidya je. ke. zAstrI. jIvanaparicaya meLa saurASTranA jAmaka DAraNA jillAnA mevAsA nAmanA gAmamAM janmela je. ke. zAstrIjI (jIvarAma kAlidAsa zAstrI) ne ATha varSoMnI uMmare mAtapitAnA vAtsalyathI vaMchita rahevuM paDayuM. tyAra pachI tae temanA kAkAne tyAM gAMDalamAM rahyA ane zAstrI kevalarAma tathA zAranI lakSmIzakarajInA mAdarzana nIce saMskRtanA abhyAsa karyAM. sALA varSoMnI vaye zAztrInAM DakheAmAM tamaNe saphaLatApUrvaka meLabyA A samaya dariyAna racelA temanA saMskRta kAvyAthI temanA samAja Azcaryacakita thayA. sanata 1956mAM (garanAra jaI ceAgIzrI accadAnaMdajInI kRpAthI Ayurveda ane maMtravidyA tathA vanaspatividyAnuM UMDuM jJAna meLavyu. rAjakoTamAM khAvAbhAi acalAjI baidya pAse AyurvedanuM vyAva hArika jJAna prApta karyuM. anya vaidyo pAsethI jJAna nyu. vi. sa. 1964mAM muMbaImAM ApakhaLathI rasazALA zarU karI. temanI A kSetranI dhagaza joI mitroe sa'pU sahAyanI khAtrI ApatAM hamaNAM goMDalamAM rasazALAnI sthA panA karI. teo mAtra vaidya ja nhAtA paNa saMskRta tathA gujarAtInA prakhara vidvAna saAAdhaka paNa hatA rasazALAnI sthApanA dvArA AryuvedanA jJAnanI mahimA vistArI ane prajAnI khUba sevA karI. mahAtmA gAMdhIjIe temanI prazaMsA mukata kaThe karI che. temanI khyAtI sAMbhaLI geAMDalanA mahArAjAe temane rAjavatu mAna ApyuM. teoe jIvananA utarAzramamAM AcArya. caraNatInu nAma dhAraNa karyuM hatuM. hAla temanA putra ghanazyAmalAla subaImAM tathA zivarUpI vyAsa geAMDalamAM zAstrInI mahimAne ujjavaLa banAvI rahyA che. rasazALAnuM vistRta davAkhAnuM ja nathI, pratyeAgazALA tathA samRddha prakAzanAlaya temaja graMthAlaya paNa che. ApaNA samAja jo temanI vidyA,temanu jJAna tathA temanA anubhavane pratyakSa jIvanamAM lAbha lai Acaragu kare te jIvana sukhI bane ane ApaNe mana tathA tanathI ta'durasta tathA cAritryavAna banIe. zrI zAstrIjI rAjavaidyanu nAma bhAratanA ItihAsamAM suvarNAkSare lakhAyu che, mahuta zrI sItArAma lakSmaNadAsa Apu saurASTranA prasiddha tIrthadhAma tulasIzyAmanI jagyAnA mahu tazrI lakSmaNudAsabAbu daivI ane vacanasiddha purUSa gaNAya che. gIrapathakamAM temanA ghaNAM anuyAyIe Aje paNa bhakitabhAvathI temanA satsa`ganeA lAbha le che. temaNe Jain Education Intemational sA masta ane tapasvI evA A mahatazrIe punA kAI pUNye ane saskArIe sAdhujIvananI dIkSA lIdhI, ghaNu paribhramaNa karyuM, seMkaDA mANasAne temanA satsaMganA hAvA maLatA. izvarI preraNAthI ghaNA varSothI tulasIzyAmanI A jagyAmAM dhuNI dhakhAvIne beDA che.vizuddha cAritrya ane daDha manebaLavALA A pratibhAzALI maha te yAtrIkAne pUratA saMteSa ApI temanI pratibhAne upajAvI che. sAthe upara sneha ane mamatA, svabhAve khUbaja premALa ane lAlA. ane gIranI bhAvi prajA A mahaMtane devatulya gaNe che. e paMthakamAM thatA ghaNA dhArmIika kAryo temanI preraNAthI thAya che. zrI prabhAzaMkarabhAi vaidya pAlItANAnI junI peDhInA mUka sevakAmAM zrI prabhAza'kara bhAI vaidyanuM nAma bhUlI zakAya tema nathI. nispRhabhAve ghaNA varSothI vaidakIya sevA ApIne kuTuMbane temaNe ujjavaLa kIrti apAvI che. zAMta, nIkhAlasa ane Tharela budhdhine laI tee baheALA lekasamudAyanA prema sa'pAdana karI zakayA che. temanA pitAzrI paNa evAja paropakArI mananA hatA zrI prabhAzaMkaranA suputra zrI mAhanabhAi vigere paNu mAnavasevAnA dhyeyane najara samakSa rAkhI peAtAnA kartavyane dhama ane karaja samajI kAma karI rahyA che. zrA, jayaMtilAla 2. bhaTTa tALAjAnA prajAjIvana sAthe ghaNA varSothI sa'kaLAyelA che. dhaMdhArthe vakIla hAvA chatAM temanA haiye janatAjanAnanu hita sadaiva kahyuM che taLAjA myunisipAlITInA pramukhapadmathI mAMDIne taLAjA zaheranI ghaNI sasthAonA sukAnI tarIke sevA ApI che, nirAbhimAnI chatAM khUba ja sva - mAnabhera jIvavAnI temanI AgavI Teva che. zrI hADavaidya raMgANI pAlItANA zaheramAM sAdhu sAdhvIone vaidakIya sAra - vAranA kAmamAM sArI evI sevA ApanAra zrI hADavaidha ragANIe jAhera jIvananA praznomAM prasa MgopAta rasa laIne navI yuvAna peDhIne mA darzana ApyA karyuM che. nAnAmAM nAnA mANasanuM sAMbhaLIne yogya jaNAya tyAM tana manathI sevA ApatA rahyAM che.
Page #852
--------------------------------------------------------------------------
________________ * 872 ke " bAda mananI asmitA zrI bApalabhAI gaDhavI daramyAna maLyuM bahu ja AsAnIthI meTrIkanI parIkSA pasAra ApanuM mULa vatana bAbarIyAta che. cAraNI sAhityanA karI jAmanagaranI gulAbakuMvarabA Ayurveda meDIkala kelejamAM ' cAra varSa abhyAsa karI 1951mAM DI.e esa. ephanI gAyaka tathA lokasAhityanA ananya upAsaka tarIke Apa upAdhI meLavI ane sau prathama bhAvanagaranI sara takhtasiMhajI kIrtivaMta che. amarelI tathA bhAvanagara jillAmAM nazAbaMdhInA hospITAlamAM sevA ApavI zarU karI-temanI jhaLakatI kArapracAraka tarIke khUba jANItA che. kalAkArane kavio ane kIrdInA A zarUAtanA divase hatA. lekhakone bahALe mitra samudAya dharAve che. svabhAve zAMta ane niHspRhI che. bhajana kirtana ane DAyaronA kAryakramo ( vizALa anubhavanA bhaMDAra evA ane mAnavatAnI mUrtiApanI upasthiti vagara nirasa lAge che. ekavAra na mA samAM sva. Do. hemantakumAra vaidya sAthe rahIne bahoLo anuhoya ene bApalagaDhavIne paricaya mANavA jevo kharo. bhava maLa. meLaveluM e kiMmatI bhathu tema ja jIvanabhara upayogI banI rahyuM che. zrI karasanadAsa je. paDhIyAra aghatana sAdhane sAthe pAlItANAmAM pitAnuM prAIveTa davAkhAnu calAve che. sthAnika DokaTaromAM temanuM AgavuM tAbaDInA bujharga rAjakavi zrI zaMkara dAnajIne ziSya sthAna rahyuM che. jUnAgaDha lokasAhitya vidyAlayanA prathama vidyAthI, reDiyo kalAkAra tathA lekasAhityanA abhyAsu ane lokaDhALanA che. maganalAla jI. geDalAyA . zatA jUnI peDhInA saMskArane ghareNAnI jema jALavI rajU karanAra zrI paDhIArabhAI sorASTra tathA gujarAtanA sarvazreSTha leka- pitAnA vaDavAonA gAma jetapurathI AvIne bagasarAmAM gAyaka che madhurakaMTha lava para prabhutva svaranA Aroha-avarohanI eka khristI DokaTaranA davAkhAnAmAM kaMpAunDara tarIke nokarI parakha ane kuzaLatApurvaka abhivyakti e temanI gAyakInA karanAra eka utsAhI yuvAna maganalAla goMDalIyAnuM jIvana AgavA lakSaNe che. jemaNe zrI karasanadAsabhAIne ekavAra saurASTranA cetanavaMtI jIvananI eka yazakalagI samu che. paNa sAMbhaLyA che e temane avAja-temane raNako kadIya kaMpAunDaramAMthI DokaTara banyA pachI bagasarAnA eka yazasvI bhUlI zake nahi. gujarAtanI prajA tathA sarakAre haju temanI DokaTara tarIkenI kArakIrdI ubhI karanAra ane samAja jIvananA joIe teTalI kadara karI nathI AzA rAkhIe have dRSTi jaze. pratyeka kSetre AgevAnI bhogavI suvAsa prasAranAra DokaTara sAhebanuM jIvana khUbaja pragati aneka AzAonuM pratika Do. vasantabhAI jIvAbhAI bakarANIyA che. bhArata svataMtra thayA pachI bagasarAnA prathama myunisijIvananA aneka tANAvANA vacce paNa vidyAbhyAsanI pAlITInA za karaze paNa hAtha nI pAlITInA borDamAM pramukha tarIkenI sevA bajAvI cUkayA che, pagadI upara ujajavaLa pagalA pADanArA ane potAnA ' ane bahAragAmathI dAna lAvI bagasarAmAM kanyAzALA vyavasAyanI sAthe sAmAjika sevAone paNa eTaluM ja hA hospITala vagere saMsthAonI sthApanA karI che. mahatva ApanArA keTalAMka mahAnubhAvomAM zrI vasantabhAI darabAranA samayamAM paNa temanA sAthe deza videzamAM bakarANIyAnI gaNanA karI zakAya. hAlAramAM jAmanagara tAbenA sAthe rahI pitAnA tabIbI anubhavanA UMDANa prApta karyA navA gAmanA mULavatanI gujara-sutAra jJAtimAM keLavaNInuM che. vaLI svabhAvamAM rahelI saraLatA ane kalAgaNInA kAraNe pramANa nahivata hovA chatAM ucca abhyAsa karI nAmanA ghaNuM ja bahoLu mitramaMDaLa dharAve che. pote dhAre te kAma meLavavAnA koDa bacapaNathI hato eTale navAgAmamAM prAtha- pAra pADavAnI temanI lagana AvakAradAyaka che. saurASTranA mika zikSaNa pUruM karIne jAmanagaranI zrI zAmajI modI lokasAhityanA paNa pyAsI che. lokakavi bhakata kavizrI kAga, sevAzrama ane vidyArthIgRhamAM AgaLa abhyAsa mATe dhUNI zrI merUbhA tathA piMgaLazI gaDhavI jevA ApaNA kavionA dhakhAvIne besI gayA. pitAnA sonerI jIvananI saphaLatAne teo parama mitra che. bagasarAmAM Arya samAjamAM temanuM yaza A chAtrAlayane Ape che. chAtrajIvana daramyAna temanA sthAna haMmezA sarvopari rahyuM che lekanA saMparkamAM AvI jIvanaghaDataramAM mahatvane bhAga bhajavyo che. svAzraya ane pitAnI miMTavANIthI sAmA pakSethI phaMDa ekaThuM karavAnI sAdAInA bIja A chAtrAlayamAM ropAyA, garIbo pratyenI kaLA e temanI eka viziSThatA che. teo pitAnI A hamadardI ane sevAjIvananI dIkSAnA pATha ahIM A chAtrA- kaLAnA baLe samAjanA aneka kAma karI ApavA samartha layamAM maLyAM, chAtrAlaya mAraphata prasaMgopAta jatA mAna banyA che Do, maganalAla jI. geMDalIyA bagasarA jevA nAnA vasevAnA kAryakramathI dhArmika preraNAo meLavavA paNa kSetramAM hoya nahi to temanAmAM rahelI zakitao ghaNeja vikAsa sadabhAgI banyA sAmAnya roga mATenA sAdA upAye ane sAdhI zake. bagasarAnI lagabhaga badhI ja saMsthAone temanI prAthamika sAravAranuM kAma zIkhavAnuM paNu A chAtrAjavana sevAno lAbha maLatA rahyA che. Jain Education Intemational
Page #853
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha che. Ara pI. desAI mArI chAyA kezavalAla zAha prAthamika zikSaNa prApta karyA bAda valasADanI AvAM amadAvAdanA vatanI ne hAla muMbaImAM vasatA kumArI bAI hAIskUlamAMthI I. sa. 1932mAM meTrikyulezana parIkSA chAyA kezavalAla zAha jaina samAjanA eka dharmasaMskArathI pasAra karI, 1934mAM baroDA kalejamAMthI muMbaI yuniva- raMgAyela bhAvanAzIla kuTuMbamAM temane uchera thaye che siTenI InTara sAyansa parIkSA pasAra karI muMbaInI zeTha mukta vAtAvaraNa chatAM maryAdA ane saMyama, zista ane jI. esa. meDIkala kolejamAM dAkhala thayA ane 193mAM vyavasthA temanA kuTuMbanuM mukhya aMga hatuM. jIvananA ama. bI. bI. emanA DAkaTaranA upAdhi prApta karI. eka eka kSetramAM jinezvara bhagavAnanI AjJAne mukhya tyArabAda muMbaInI ke. I. ema. hesTalamAM keTaleka sthAna hatuM. tethI Arthika dAdae madhyama sthiti hovA vakhata anu mavAthI tabIbI tarIke sevAo ApI chevaTe chatAM sukha ane zAMtinI dakie saMskAranI samRddhie pitAnA vatana valasADamAM 1941thI DokaTarane khAnagI zrImaMtane paNa IrSyA karAve tevI hatI. vyavasAya AraMbhI sthIra thayA. AvA Adarza vAtAvaraNathI kumArI chAyAne Adhunika valasADamAM emanI DokaTarI prekaTIsa uparAMta jAhera zikSaNa sAthe Arya saMskRtine sArI vAra maLe. sevA pravRttione vaividhabharyo ItihAsa che. valasADanA pATaNamAM zrI naTubhAInA bALamaMdiramAM kumArI chAyA zrI kasturabA vaidakIya rAhata maMDaLa" nA pite eka abhyAsa sAthe vakRtva, saMgIta, nRtya, saMvAda vagere Itara sthApaka sabhya tathA tenI kAya vAhI samitinA paNa eka pravRttiomAM prathama vijetA banavA lAgyA. agiyAra AgevAna sabhya hatA. varSanI uMmare dIlhI khAte tA. 27-12-59nA roja vijJAna bhavanamAM saMyukta rASTrasaMghanA Azraye cAlatI A uparAMta teo "zrI kasturabA prasutigRha" tathA yunAITeDa skula oragenAIjhezana cejita akhila bhAratIya sudharAI saMcAlita prasutigRha" mAMnA mAnaddha niSNAta, AMtarazALA vakRtva spardhA "huM bhAratane vaDA pradhAna houM DokaTara tarIke varSo sudhI rahyA valasADanA zikSaNakSetre paNa te zuM karuM " te viSaya para mAtRbhASA gujarAtI hovA chatAM teo zrInA sevAomAM valasADanA sArvajanika keLavaNI hindI bhASAmAM A spardhAmAM bhAga lIdhela bhAratabharanI maMDaLa je zaheramAM traNeka mAdhyamIka zALAonuM saMcAlana zALAonA pratinidhIomAM prathama vijetA banyA che kare che tenA AgevAna ja hatA, ane hAla tanA valasADa badala teo paMDita naherUnA 5Nu rUbarU hArdika abhinaMdana nUtana keLavaNI maMDaLa je zaheramAM ArTasa, kaeNmasa sAyansa meLavavA bhAgyazALI banyA. muMbaImAM zrI muMbaI jaina tathA kAyadAnA kelejo calAve che tenA niyAmaka maMDaLanA dhArmika zikSaNa saMgha, kaleja sAmAjika saMsthAo vagere sakriya sabhya che. emanI lahera mAMnI Inara jAhera pravRti dvArA jAtI vakatva, saMgIta, kathA, saMvAda vagere padhA ene paNa yazasvI ItihAsa che. teozrI valasADanI emAM tathA ola inDiyA reDiyomAM paNa temane Aja myunIsIpAlITInA sabhya tarIke cuMTAye.. jayAM pAchaLathI sudhI prathama paMktimAM sthAna meLavI rAkhyuM che. temanI te pramukhapade paNa cuMTAI AvyA hatA. nAdurasta tabIyatane bhAvavAhi chatAM asarakAraka zailIthI jAhera sabhAmAM temanuM kAraNe myunisipATImAMthI rAjInAmu ApI chevaTe 153 pravacana zrotAone mugdha kare che. spardhAomAM nirNAyaka mAM chuTA thayA. samaya maryAdA visarI jAya che. valasADanI roTarI kalabanA teo adhyApakomAnAM eka teo ema, e. tatvajJAna sAthenA abhyAsanI chellI hatA jenA pAchaLathI 1965 mAM te upapramukha paNa thayA parIkSA 1969mAM ApI tatvajJAnanA ucca abhyAsa tathA hatA. valasADanA meDIkala esosIezananA teo ghaNAM varSo Arya saMskRtinA pracAra mATe keneDA, yu. esa. e. vagere sudhI mAnada maMtrI rahyA hatA sane 1966 mAM temaNe 19 dezamAM gayela che. mA akhila gujarAta meDikala parISadanA adhivezananA vya- zrI kanaiyAlAla bhaNazAlI vasthApaka maMtrI tarIke cuMTAI saphaLatA pUrvaka kAryavAhI mAma gujarI mAtAnuM gaurava vadhAranAra zrI bhaNa karI hatI. 1969 mAM gujarAta sarakAre mAnada mejIsTreTa pada (je. pI) enAyata karyuM. zAlIe leka kalyANanI pravRttio pAchaLa jIvananAM bahu mUlya varase ApyAM che. 14 varSanI vaye zALA jIvana hAla teo potAnI khAnagI meDila prekaTisa uparAMta daramyAna emanuM jAhera jIvana zarU thayuM. 40 varSathI valasADa reTarI kalaba tathA nUtana keLavaNI maMDaLanA niyA- teo eka yA bIjA kSetre sevA ApatA ja rahyA che. kuneha maka maMDaLanA sabhya tarIke zaheranA jAhera jIvanamAM sakriya ane saphaLatA janmathI ja varelAM che. hasamukho svabhAva rIte cuMTAyelA rahI sevAo ApI rahyA che. ochuM bolavAnI Teva, sakhta parizrama, kartavyaniSThA ane Jain Education Intemational
Page #854
--------------------------------------------------------------------------
________________ [bRhada gujarAtanI asmitA dareka kAmane cIvaTapurvaka pAra utAravAnI zakti-A guNone bamAM uttarottara vArase cAlyo Avato hovAthI e saMskAkAraNe je koI kSetramAM e jhaMpalAve che, temAM teo sadA renuM zrI mAdhavarAyajImAM siMcana thayuM, saMgItanI prakAzI uThe che. sadAye mokhare rahevAnI teo zakti dharAve uccakakSAnI tAlIma meLavavAne sadabhAgI banyA. temaNe che. keTalIye yojanAo emanA manamAM ramatI ja hoya che. aneka sthaLe prasaMgopAta saMgIta gAyakI ane vAdananuM jyAM ApaNane "jaMgala" dekhAtuM hoya tyAM teo "maMgala" abhivAdana karAvyuM, bhinna bhinna ghaNIe gAyakI para sArU khaDuM karI de che. evuM pite prabhutva dharAve che. sAduM nirAbhimAnI ane zrI bhaNasAlImAM suMdara vyavasthA zakita che adbhuta AdhyAtmika raMge raMgAyeluM temanuM jIvana che. mRdaMga vAdanamAM pracAra zakita che. te acchA patrakAra che. sane 1930nI sAro e kAbu dharAve che. javAhara maMDaLa pIkeTIMga patrikA, sana, jIvana ane teo bAlyakALathI ja ghaNA tejasvI, susaMskArI ane banAsakAMThA patronA teo taMtrI hatA. Akho banAsakAMThA saharadayI jaNAyA che, vaNava saMpradAyamAM Aje temanI ane mahesANA jillA temanA nAma ane jAhera kAmathI pratiSThA asAdhAraNa vidvAna purUSanI gaNAya che. saMpradAyanA paricita che. jAhera kSetre temanI varasonI anekavidha trimAsIka "agnikumAra'nA saMpAdanamAM mahatvane phALo sevAo neMdhapAtra banelI che, rahyo che. 1930 ane 1932nI satyAgrahanI laDatamAM temaNe nitika mUlyanA sthApana mATe temaNe dhArmika ane sAMpraApelo phALo paNa noMdhapAtra che. dAyika saMsthAo zarU karI che. saMpradAyanuM eka calacitra surasAdhanAnuM citra paNa utArIne temanI zaktinI ApaNane zrI. bhaNasAlInI sevAo mAtra tana ane mana puratI pratIti karAvI che. temane tyAMnA sArA atithI satkAra upaja maryAdita nathI. dhanano paNa teo sadupayega karatA rAMta saMgIta, citra, zilpa sthApatya ane sAhityanI udArajAya che. vImA koraporezana taraphathI maLatA kamIzananA tAbharI kadara thAya che, eTaluM ja nahI pite kAvyo paNa paisAne keTaloka bhAga pite janakalyANanI pravRttio banAve che. sAhityapremI jhava uparAMta zreSTha dharmapracAraka tarIke pAchaLa khacI rahyA che. temanI gaNanA thAya che. banAsakAMThA jillAnI rAhata pravRttionA e varSothI praNetA che, che. naTavaralAla DAhyAlAla paTela zrI jasubhAI rAvaLa naDIyAdanA sukSIta ane saMskArI temaja dhArmika vicAra saravALa mAbApane tyAM janma levAnuM sadbhAgya sAMpaDayuM acala" takhalusadhArI zrI jasubhAI rAvaLa bhAvana pitAne sTezana mAstaranI sarvisa hovAthI judA judA garanI sAmAjika, sAMskRtika, ke dhArmika pravRttimAM acUka sthaLoe abhyAsa karele, lidAthI tarIke ujajavaLa kArahAjara hoya ja. temanI sevA aneka saMsthAone maLatI kadI bhegavI prathama prayAse ema. bI. bI. esanI DigrI rahI che. hAlamAM mAsTara sIlaka mIlamAM javAbadArIvALI meLavI. vyavasAyanI zarUAtathI sArA evA mitrAnA jagyA saMbhALe che. jANItA udyogapati zeThazrI bakubhAInA saMparka mAM rahyA naDIyAda mahA gujarAta hospITalanA resIDenTa sekreTarI tarIke kAma kare che. bhArata sAdhu samAjanA sahAyaka meDIkala ophIsara tarIke nImaNuMka thaI A samayamAM kheDA samitinA mAnad maMtrI tarIke, jillA vRddhAzramanA mAna jIllAnA prakhyAta mana Do. jayaMta e. zAha sAthe kAma maMtrI tarIke, bhogIlAla maganalAla ejyukezana sosAyaTInA karavAno moko maLe te bAda bAyaDa tAlukAnA meDIkala InTa sekreTarI tarIke nUtana sahakArI bhaMDAramAM ane moDha ophIsaranI nImaNuMka thaI. bAyaDane tathA tAlukAnI ghaNIcAturvediya mahAmaMDaLamAM pramukha tarIke, bhAvanagaranI kAvya kharI saMsthAo sAthe saMkalita che temanAM dhArmika ane sabhAnA pramukhapade ghaNI suMdara sevA ApI che. lokasAhityanA sAmAjika rIte guptapaNe keTalAMkane Arthika sahAya Ape premI, sArA vivecaka ane vakatA che. jIvana namra, paropakArI ane sevAbhAvI che, temanI kavitAomAM arthagAMbhIrya che, che. hAla bAyaDa junIyara cembaranA upapramukha tarIke che. jema ane AtmAno avAja che, "Dama" sAmAyikanuM mAbApanA saMskAro ne zikSaNa bALake ne AgaLa vadhAsaphaLa saMcAlana kare che. ravAmAM sahAya rUpa bane che. temanA eka nAnA bhAI jayantIlAla hAla paNa naDIyAda je. je. kelejamAM sAyansa 5. gosvAmI mAdhavarAyajI mahArAja mathurA piorabaMdara prAdhyApaka che. ane sauthI nAnA bhAI dalIpabhAI gAMdhI- sorA nA vaiSNava saMpradAyanA AcArya ane dhArmika nagara Asi. ejInIyara tarIke che. pravRtionA praNetA zrI mAdhavarAyajI mahArAjano janma bhAratanA zreSTha hAramoniyama vAdaka zrI dvArakezalAlajI mahA. zrI mohanalAla bI. zAha rAjane tyAM thaye. kalA sAhitya ane saMgItane A kuTuM. dhanasurAmAM prekiTasa karatA ane sArAya sAbarakAMThA Jain Education Intemational
Page #855
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ] . gujarAta A. jovA vArasAgata esosiezana ja jIllAmAM sevAnI suvAsa phelAvatA A khyAtanAma DokaTarane varSanI nAnI uMmaramAM saMskArI pitAnI dhAmIka vAtsalya janma bAyaDa tAlukAnA DemAI gAmamAM I.sa. 1927mAM 14 bharI pitRchAyA gumAvI dIdhI hatI, moTA bhAIonI ane eprilanA roja thayo. nisarganA khoLe galatA grAmyabALanI mAtAnI mamatALu vAtsalya bhAvanAnI chatrachAyAmAM abhyAsa samAna temanuM bALapaNa nikhAlasatA, sAdAI ane nirmaLa karyo (sane 1944mAM DI. e. esa. epha. bombe sTeTanI tAthI vyatIta thayuM. prAthamika abhyAsa gAmamAM ja pUro upAdhI Ayurvedika phekaTI DIgrI meLavI vidakIya dhaMdhAnI karI mAdhyamika zikSaNa DuiMmata hAIskUla, hiMmatanagaramAM zarUAta karI.) lIdhuM. meTrikanI parIkSAmAM methemeTikasa ane sAyansamAM DIsTrakazana meLavI teo sane 1944mAM hiMmata hAIskUla" vaDIlanA samayamAM eka vakhata evo hato ke, AgaNe mAM prathama naMbare pAsa thayA. paNa e ja arasAmAM mAtAnI Avela koI paNa sAdhu saMte, jamAta ke keI garIba mIThI chAyA gumAvatAM teo vadhu abhyAsa mATe vyAkuLa mANasa bhUkhyA peTe pAcho jate nahIM. banyA, paraMtu temanA pitAzrIe temanA jussAne narama sane 1930mAM lasundrAne namaka satyAgraha zarU thatAM paDavA dIdho nahi ane mAtAnI UNapa na Ave te rIte 18 varSanI uMmare navayuvAna Do. piopaTabhAI e laDatamAM ucca zikSaNa mATe "gujarAta koleja, amadAvAdamAM dAkhala jhaMpalAvavA nIzALane tyAga karyo. rASTriya bhAvanAmAM karyA. 1952mAM temaNe ema. bI., bI. esa.nI upAdhi otaprota banyA, gAMdhI IravIna karAra thayA bAda pharI meLavI. chellA varSe yunivarsiTInuM pariNAma mAtra nava TakA abhyAsa zarU karyo. yunIvarasITInA bAraNuM joyA bAda AveluM, temAM teo trIjA naMbare AvyA hatA. e temanI kapaDavaMja vidyArthI saMghanuM saMcAlana saMbhALI lIdhuM. sevA ujajavaLa zaikSaNika kArakidI sUcave che. saMgha davAkhAnAnA mAnada nIrIkSaka tarIke ekAda varSa kAma jIvananA pratyakSa anubhavonI joDe joDe temaNe pitAnA karyuM. 1938ma karyuM. 1938mAM naDIyAda mahAgujarAta A. ke. kelejamAM jJAnadIpane vizeSa tejomaya banAvavAnA prayatA jArI rAkhyA. 31 purvajonA vArasAgata dhaMdhAnI tAlIma meLavavA abhyAsa sane 1959mAM inDiyana meDikala esosiyezana dvArA Ayojita yuropayAtrAmAM sAmela thaI yuropanA vividha - 1939mAM vyakitagata svAtaMtra yuddhamAM joDAvA tatparatA dezonI hospiTalanA saMcAlana ane sagavaDanuM nirIkSaNa batAvI paNa yuvAnanA gurUsama zrI kuberabhAI da. paTelanI karyuM ane svadeza AvI pharIthI prekiTasamAM jhaMpalAvyuM. deravaNI temaja mArgadarzana meLavI abhyAsa pure karI hajuya temanI prekiTasa ekadhArI cAlu ja che. sevAnA kSetramAM mukavAnI preraNA maLI eTalAmAM betAlItemanuM vyakitatva mAtra ekataraphI ja nathI rahyuM. vijJAna sanuM svAtaMtra yuddha zarU thayuM kelejanA chellA varSamAMthI ane vaidakIya kSetranI sAthe sAthe mAnavInA AtmAna vikasita pharI bahAra nIkaLI AMdolanamAM jhaMpalAvyuM. 1942 nA senIkenI sAthe rahI patrikA saMcAlana tathA anya pravRttikaratA anupama bhAvone TaMkAravAmAMya temanI sArI hathoTI beThI hatI. vijJAnanA upAsaka DokaTara e bhAvone zabdadehe emAM joDAI rahyA, sarakAranI najaranA bhoga banatAM, kAgaLa para mUrta rUpa ApI suMdara kAvya paNa racatA hatA. aNucitavyA sapaDAI jatAM amAnuSI atyAcAranA bhega saMskAra ane sAhityanI abhirucie madhuruM guMjana AdaryuM paNa banelA AMdolana zAMta thayA bAda pharI abhyAsa cAlu ane tenA phaLasvarUpa temanAM svaracita kAvyane "guMjana karI 1944nI sAlamAM DI. e. esa. epha pAsa karI. nAmane saMgraha sane 1950mAM suratanA gAMDIva sAhitya murabbI kuberabhAI tathA sva. choTubhAI purANa tathA maMdira dvArA prakAzita thaye. meDikala kolejanA megejhInamAM, caMdrazaMkara bhaTTa (hAlanA dhArAsabhya)nI salAha sUcanathI satata traNa varSa sudhI temaNe gujarAta vibhAganA prathama tyAMnA kedIone manuSyatvanA mA levA prayatna karyo. InAma meLavyAM. vilInIkaraNa thayA bAda 14-10-49 mAM rAjInAmuM hajIya temanI sAhityaArAdhanA cAlu che Ama, sAhitya makI prajAmAMthI bahamAna meLavI vidAya lIdhI 15-10-50 ane vijJAnane samanvaya sAdhatA Do. zrI mohanalAlabhAI mAM naDIAda mahAgujarAta hospITalamAM resIDenTa meDIkala nija kSetramAM vadhu ne vadhu pragati sAdhatA rahe che. ophIsara tarIke DemAImAM potAne dhaMdhe zarU karyo 1955 De. popaTalAla dolatarAma vaidya mAM bAyaDa tAlukA samitinA upapramukha tarIke nimAya. sevAnI bhAvanA sAthe lakhavAnI bhAvanA hovAthI 1932mAM jainAcAryanA AzIvAda sAthe piDhIothI je kuTuMba "vIra pratijJA" nAmane nATaka kapaDavaMjanI prajA sAme AyuvaidyanA caraNamAM sadA ramatu rahela che tevA rAjavidha bhajavAyo hato. 1932mAM kelejanAM abhyAsa daramiyAna dolatarA valabharAmanA cAra putromAM sauthI nAnA 14 kamaleza ThAkara (gujarAtI phIlama sTAra)nA sahakArathI lakhI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #856
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhajavI kAlejane nANAMkIya lAbha maLyeA hateA: kapaDavaMjanA yuvAneAe trIjo nATaka " yugAvatAra " tathA anya savAdo paNa bhajavyA che. DemAimAM yuvAnonA saMgabaLathI eka "saMskAra maMDaLa" sthApI raMgabhumi dvArA prajAne vaidakIya rAhata maLe te mATe sarvonA sahakArathI saphaLatA maLe tevA prayatno cAlu che. zrI DemAi keLavaNI maMDaLanA ceramena tarIke zrI nA. zA. paTela hAIskUlanuM saMcAlana kareluM. Aja paNu zALA sAthe tathA gAmanI koIpaNa sAmAjika tathA rAjaDA. krIya ke dhArmika pravRtti sAthe kAyama joDAyelA rahe che. kapaDavaMjanA hAra vaSa nA kaDIbaMdha itihAsa varSonI mahenata bAda gheADA ja samayamAM "kapaDava jenA itihAsa" e nAmanuM pustaka bahAra pADaze. rAvasAheba zrI revAbhAi karasanadAsa paTela agevAna kuTuMbamAM janma levA ane kuTuMba tathA vatananuM gaurava vadhAravuM e mAnavI mATe mahattvanuM che. prAthamika zikSaNa meLavI peAtAnI AgavI pratibhA ane naitika hiMmata, kunehaane zramanI kiMmata samajI I. sa. 1915mAM judA judA gAmeAnI paDatara jamIna meLavI tene sArI rIte AbAda banAvI, jamInamAM pragati karavAthI iMDara sTeTa teo zrIne mejIsTreTanI padavI enAyata karavAmAM AvI. tevIja rIte AbalIArA sTeTa taraphathI vaphAdAra mitra tarIke sanmAna karI dheADA, baMdUka tathA talavAranI bheTa ApavAmAM AvI. bIjA vizvayuddha bAda A bAjunA pradezamAM keTalAka Da:kuonI Te nIe bahAravaTe nIkaLelI. A bahAravaTIAenA DarathI keTalAka gAmaDAnA prajAjanA peAtAnA jAna bacAvavA gAma cheADI dIdhela tyAre brITisa sarakAranA amaladAro sAthe bahAravaTIAene jIvatA ke marelA pakaDavA A naravIra mastaka hAthamAM laine, kuTu banI paravA karyA vinA mardAnagIthI bahAra paDelA jyAre temanA kuTuMba ane gharanuM rakSaNa sarakAre kareluM. DAkuonI gIph tArI bAda sarakAra taraphathI e peDhI sudhI jamIna mahesula mApha karela A nara sAdulane A bahAdurInA badalAmAM briTIza sarakAre rAvasAheba nA khItAba ApI sanmAna kareluM. sArAe kuTuba sAthe bhAratanAM yAtrAdhAmomAM prayAsa karelA tathA kanyAzALA mATe paNa prayatno karela. peAtAnI kAmanA kurivAjo dUra karavA ghaNA prayatno karelA. saMvata 1984 mahAdevanuM navuM maMdira baMdhAvI pratiSThA karI maMdIranI pUjanavidhi mATe peAtAnI jamInamAMthI eka sarave naMbara bhagavatI seAmanAthanA caraNe dharyo. DemAInA pratibhAzALI purUSe pAtAnI pAchaLa dhArmika vRttinA patnI zrI vAlIbena, putrI a. sau zrI vidyAbena tathA dasa varSanA putra zrI mAdhuIMDune mUkIne A duniyAnI * * [bRha~da gujarAtanI asmitA vidAya tA. 18-11-1942nA roja lIdhelI. zrI vAlIbenanI doravaNI pramANe kArabhArIzrI kAlIdAsa harageAvI dadAsa sAhe kuTubanI khetInI vyavasthA sAcavI. hAlamAM temanA putra zrI mAdhusIMhu pitAnA pagale khetInA vikAsamAM tathA jIllA ane tAlukAnA eka kAMgresI kArya kara tathA DemAinA sapaMca tarIke kArya karI rahela che. DemAInA tamAma sAmAjika ke dhArmika pravRttimAM temanA tana-mana dhanathI phALA hoya che. cunIlAla huvajIrAma paMDayA DemAInA haeNvajIrAma paDayA nAmanA zikSakanA ghera janma thayA. sAmAnya sthitinA mAbApe sa MskAra ane zikSaNanA lAbha ApyA. e jamAnAmAM A gAmamAM pahelA DokaTara thanAra hatA zarUAtamAM kapaDavaMja tAlukAnA khaDAla sTeTamAM me. e. tarIke nImAyA ane prajAnA prema meLavI lIdhA pachI amadAvAda jillAnA jetalapura gAmamAM zrI jayAnhena mAchalAla ema. paDayA DIspensarImAM sevA ApI e sabhyamAM tyAMnI zrI mejIlAla paDayA hAiskula zarUtathI temane agamya kALeA hatA. teozrI gAMdhI vicAradhArAnA haiAvAthI peAtAnA vatanamAM sevA karavAnI dRSTie vatanamAM AvyA. ahIM paNa keLavaNI mATenA temanA prayatno hatA. paNa durbhAgye nAnI umaramAM mRtyu pAmyA. gAmamAM nadInA sAme kinAre sAdhu bAMdhI hatI. mATe eka maDhI Jain Education Intemational. zrI maNilAla pI. vArA chAtrAlaya-chAyAnA Aje jee pArakhaMdara zAradA AcArya pade, purAtatva sazodhanamaMDaLanA pramukhapade, lITararIDAiva ane ejyukezana phaMDanA mAnadamaMtrI tarIke ratanabAI vanitA vizrAmanA mAnadama MtrI tarIke, jeThavA rAjapUta hosTelanA mAnadamaMtrI tarIke ema vividha pravRttiAmAM agrasthAne sevA ApI rahyAM che. tenI pragatinA kArya kramAmAM-pitAzrI pAsethI zikSaka jIvanane Adaza maLyA, kalAgurU ravibhAinA AzIrvAdathI citra zilpakalA paratve alIrUcI thai. leAka saMskRti ane leAkasAhitya pratyeno pakSapAta vadhyA-muMbaI rAjayanA itihAsa ane purAtatva maMDaLanA sabhya hatAM-gujarAta rAjya itihAsa pariSadanA abhAve gujarAtanA pazcimakinA rAnA prAcIna sthAnonA itihAsamAM rasa che-purAtatva viSenA lekhA sAmayikAmAM prasaMgeA vAta pragaTa thAya che. peArabaMdaranI Arya kanyA gurUkulathI joDIne jUdI jUdI zALAomAM varSo sudhI kAma karyuM che. temanA hAtha nIce taiAra thayelA aneka vidyArthIe judA judA kSetre ghaNI meATI pragati sAdhI che. zrI maNIbhAinA eja sa tAya che.
Page #857
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanA rAjakIya, sAmAjika, paMcAyata ane sahakArI pravRttinA kAryakaro zrI morArajI raNachoDajI desAI gujarAtanA sarvoccenuM bIrUda pAmelA zrI morArajIbhAInA pitAzrI saurASTramAM aMgrejI zALAmAM zikSaka hatA. pAMca varSanI vaye keLavaNInI zarUAta karI saurASTranA mahuvA ane kuMDalAmAM eMgle-varnAkyulara zALAomAM bALapaNamAM abhyAsa karyo. tyAra bAda valasADamAM bAI AvAbAI hAIskUlamAMthI temaNe 1908 mAM meTrikanI parIkSA pasAra karI. jI.TI beDIgamAM rahI temaNe kolejano abhyAsa vilana kelejamAM karyo. tyAMthI pharsTa kalAsa bI.e. thayA, tyAra bAda temanI pasaMdagI vAIsaroyanA kamizanDa ophisara tarIke thaI. prathama vizvayuddha puruM thatAM emane provinziyala sivila sarvisamAM levAmAM AvyAM. revanyu khAtAmAM DepyuTI kalekaTara tarIke temaNe 1918 thI 1930 sudhI karI karI, 1930nI asahakAratI laData vakhate pitAnI nokarInuM rAjInAmuM ApyuM. ane dezanI sevA mATe pitAne samaya ApavA mAMDayo. sane 1931 thI 1946 temaNe gujarAta prAMtika samitinA maMtrI tarIke kAma karyuM. ane te ja varSathI AjasudhI teo a. hiM. kAMgresa mahAsamitinA sabhya che. satyAgrahanI dareka pravRttiomAM bhAga lIdhela ane ghaNI vakhata jelamAM gayAM. 1937 nA julAIthI 1939 nA naveMbara sudhI surata jIllA- mAMthI teozrI cuMTAine vidhAnasabhAnA sabhya banyA. ane revanyu egrIkalcara, jaMgala tathA rUrala DevalapamenTa khAtAnA pradhAna thayA. 1952 thI 1956 sudhI muMbaI rAjyanA vaDA pradhAna thayAM 956 thI bhArata sarakAranA vepAra udyoga khAtAnA pradhAna thayAM. chelle kendra saMskAranA nAyaba vaDApradhAnanuM pada saMbhALyuM hatuM. zrI hitendrabhAI ke desAI jUnI ane netAgIrInA paripakava saMmizraNanA pratIkarUpa bAvana varSanI vayanA zrI hitendrabhAI desAI ethI sAmAnya cUMTaNI bAda gujarAtanA navA maMtrImaMDaLanA pharI eka vakhate vaDA bane che. zrI hitendrabhAI desAIe paMdara varSanI uMmarathI ja temanA jAherajIvanano prAraMbha karyo hate. saradAra valabhabhAI paTela jevA samartha jAherajIvananA AgevAno pAsethI janasevAnA pATha zIkhavAnuM gaurava temane prApta thayuM che. temane janma egai tA. 9, 1915 nA roja thayo hato. prAraMbhika zikSaNa temaNe suratamAM ane tyAra pachInuM zikSaNa muMbaImAM lIdhuM hatuM. 1930 mAM TuMkI mudata mATe temaNe kArAvAsa veTha hatA. 1937 mAM muMbaI yunivarsiTImAM arthazAstranA viSayamAM sauthI vadhu guNa meLavIne teo satAtaka thayA hatA. 1939 mAM kAyadAnA snAtaka thayA pachI temaNe suratamAM vakIlAta zarU karI ane sAthosAtha jAherajIvanamAM jhaMpavAvyuM, zahera sudharAImAM varSo sudhI sabhyapade cUMTAIne tyAM keTalAya heddAo upara rahIne temaNe sevAnuM kArya karyuM che. 1957mAM surata vibhAgamAMthI teo muMbaI vidhAnasabhAnA sabhya tarIke cUMTAyA hatA. muMbaI rAjyanA maMtrImaMDaLamAM teo zikSaNamaMtrI hatA. zikSaNamaMtrI tarIkenI temanI kAmagIrI daramiyAna temaNe keLavaNInA kSetramAM keTalAya sudhArAo dAkhala karyA hatA. Arthika rIte pachAta varganA vidyArthIone maphata zikSaNa, zikSonI paristhitimAM sudhAre, mAdhyamika zikSaNanI unnati vagere jevAM pagalAM keLavaNInA kSetramAM zrI desAIe dAkhala karelA sudhArAemAM gaNI zakAya. zrI hitendrabhAI desAI mahesula maMtrI hatA tyAre lokonA vahIvaTI pra"naino sthaLa para jaIne nikAla karavAnI temanI janA nUtana hatI, prazaMsA pAmI hatI. lalitakaLA ane ramatagamatanA vikAsa mATe temaja praNAlikAgata saMskAravArasAnA punarutthAna mATe zrI desAIne khAsa abhiruci che. zrI hitendrabhAInI netAgIrImAM gujarAtanA lokone niSpakSa, kAryakSama, ane svaccha vahIvaTanI khAtrI maLe che, eTaluM ja nahi, paraMtu sukhI, samRddha ane zakitazALI rASTranuM nirmANa karavAnI AkAMkSAo rAkhatA ane tene mATe racanAtmaka kArya karatA sau koIne pachI te game te nAta jAta nA hoya ke game te rAjakIya vicArasaraNI dharAvatA hoya te paNa temane mukata kArya karavAne avakAza maLe che sva. zrI baLavaMtarAya mahetA 19bhI phebruArI 1899nA roja janmelA zrI baLavaMtarAya mahetAnI jIvanayAtrA ghaNuM javalaMta hatI. teo jayAre muMbaI yunivasITImAMthI grejyueTa thayA tyAre mahAtmA gAMdhIjIe adarelI asahakAranI caLavaLano nAda dezabharamAM guMjI rahyo hate. zrI baLavaMtabhAIne paNa A caLavaLane cepa lAge temaNe asahakAranI caLavaLamAM jhaMpalAvyuM yunivarsITInI DIgrI levAno InkAra karyo, alabatta pAchaLathI gujarAta vidyApIThe temane nAtakanI padavI enAyata karI hatI bhAvanagaramAM relve karmacArI maMDaLanA saMgaThana maMtrI banyA, pAchaLathI temaNe harIjana kalyANa ane mahilA keLavaNInI pratio hAtha dharI hatI, saradAra vallabhabhAI paTelanI AgevAnI heThaLa nAgapura khAte jhaMDA satyAgrahamAM paNa zrI baLavaMtabhAIe bhAga lIdho hate. 1930mAM mIThAno kAyade teDavA mATe gAMdhIjIe dAMDI kucano kAryakrama amalI banAvyo tyAre dholerA khAte mIThA satyAgrahamAM bhAga lIdho hato bhAratanA rAjakIya jIvanamAM zrI baLavaMtabhAI mahetAne sauthI moTAmAM meTe javAbadAra rAjataMtra mATenI rAjasthAnI Jain Education Intemational
Page #858
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajAnI laDatanA rAhabara banavAne tenI AgevAnI levAmAM rahela hatA. keTalAka varSo sudhI zrI baLavaMtabhAI akhIla bhArata rAjasthAnI prajAkIya pariSadanA maMtrIpade rahayA hatA. zrI baLa- vaMtabhAI pAchaLathI A pariSadanA upa-pramukha paNa banyA hatA. 'bhAvanagara prA pariSadanA AgevAna tarIke temaNe javAbadAra rAjataMtra mATe bhAvanagara rAjyanA divAna sAthe vATAghATa karI hatI. teoe bhAvanagaranI dhArAsabhAmAM cUMTAyA hatA, ane bhAvanagaranA prathama mukhya pradhAna banyA hatA. zrI baLavaMtabhAI koMgresamAM varSo sudhI sakriya rahayA hatA 1948mAM jayAre saurASTranA ekamanI racanA thaI tyAre teo tenA prathama nAyaba mukhya pradhAna banyA hatA. 1947mAM te bhAratanI baMdhAraNa sabhAnA sabhya cuMTAyelA. 1952 ane 1957mAM ema babevAra teo bhAvanagaramAMthI lokasabhAnA sabhya tarIke cUMTAyA hatA teA kesa saMsadIya pakSanA maMtrapade hatA ane lekasabhAnI aMdAja samitinA adhyakSa pade paNa rahyA hatA. gujarAta rAjyanA mukhya pradhAna paNa banyA hatA. te pachI vidhinI vicitratA e che ke barAbara be varSe temanI A ujjavaLa kArakIdI e sutharInA dariyA kinAre seDa tANI teo gujarAtanuM gaurava hatA. zrI ucharaMgarAya na, Tebara saurASTranA ghaDataramAM jemanuM AgaLa sthAna che. te zrI DhebarabhAI rAjakoTamAM che. I rahe. ejansInI korTamAM vakIlAta karatA hatA dezamAM rASTriya AMdolananA nagArA vAgyA ane vakIlAtane tIlAMjalI ApI 1929mAM kAMgresanA nika banyA te pachI kAThIyAvADa polITIkala konpharansanA sekreTarIpade paNu rahyA 1947mAM gujarAta pradeza kegresanA maMtrI tarIke kAma karyuM rAjakeTa satyAcaka vakhate traNa vakhata jelamAM gayA. 1941mAM cha mAsanI jelayAtrA bhagavI hatI 942-45mAM paNa jelamAM gayA 1948 thI saurASTra rAjyanA mukhya pradhAna banyA tyAra pachI akhila hida kaMgresanuM pramukhapada sAMbhaLyuM gujarAta ane bhAratanI judI judI sAmAjIka saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che.hAlamAM khAdI borDanuM saMcAlana karI rahyA che. che. jIvarAja nArAyaNa mahetA teoe potAnA abhyAsakALa daramyAna dara varSe kaleja skolarazIkhe ane suvarNacaMdraka meLavIne tejasvI vidyArthI tarIke nAmanA kAThelI. samAjasevAnI pravRtti paNa abhyAsakALathI ja apanAvelI. laMDanamAM inDIyana e.nI sthApanA karI igleDamAM hiMdI vidyArthIone naDatI muzkelIo aMge laMDanamAM jhuMbeza uThAvI hatI, 1951mAM muMbaI AvI kansalDIMga DIsa zarU karI. 1921mAM vaDodarA rAjyanA cIpha meDIkala ophisara tarIke joDAyA. 1932 mAM bhAratanA muktijagamAM jhaMpalAvyuM be varSa jelavAsa bhogavyo. 1942mAM bhArata cheDonI laDatamAM bhAga lIdhe ane pharI be varSa jelavAsa bega, 1946mAM vidhAnasabhAmAM cuMTAyA. 1948mAM vaDodarA rAjyanA divAna [[ bRhada gujarAtanI asmitA nimAyA. 1949mAM muMbaInA pradhAnamaMDaLamAM jAhera bAMdhakAmanA pradhAna thayAM. 19para thI 1956 sudhI muMbaI sarakAranA nANAMkhAtA uparAMta dArUbaMdhI ane udyoga khAtAnA pradhAna tarIke pharajo saMbhALela. te pachI gujarAta rAjyanA mukhya pradhAna banyA. saurASTra ane gujarAtamAM temanI sevAo ghaNI che. zrI rasIkalAla umedacaMda parIkha jemanA pAsethI saurASTranA svAtaMtrya saMgrAmanI kaDIbaddha vigate maLI zake che. jeoe lIMbaDI satyAyanA praNetA ane saurASTranA eka aDIkhama rAjakIya kAryakara tarIkenuM sthAna prathama haroLamAM meLavyuM che, tevA zrI rasikabAI 1933, 1979 ane 1942 nI rASTrIya caLavaLomAM agra bhAga bhajavyo hato ane traNa vakhata jelavAsa bhogavyo hate. 1948 mAM saurASTra rAjyasabhAmAM pradhAna tarIke levAyA. 1952 mAM jhAlAvADamAMthI lokasabhAmAM cUMTAyA. rASTra rAjyanA gRhapradhAna tarIke paNa kAma karyuM. 1954 mAM saurASTra rAjyanA mukhyapradhAna thayAM. 1956 thI muMbaI rAjyanA mahesula pradhAna tarIke paNa sevA ApI. gujarAtanuM alaga rAjya thatAM gujarAta rAjyanA gRhapradhAna tarIke paNa sevA ApI hatI. zrI manubhAI zAha saurASTranuM rAjya racAyuM tyAre nAnAmAM nAnA pradhAna tarIke je gaNutA hatA te zrI manubhAI zAhe dilhImAM zarUAtamAM dilhI kalotha ane janarala mInsa kAMDa mAM uMcA darajjAnI jagyA upara bAra varSa kAma karyuM. saurASTramAM nANupradhAna thayAM. rASTriya laDatamAM temaNe ghaNI sevAo ApI che. bhArata sarakAranA udyogavikAsa khAtA pradhAna pachI bhAre udyoga khAtAnA pradhAna thayAM. 1957 thI bhArata sarakAranA udyoga khAtAnA pradhAna tarIke paNa sevA ApI che. bhAre udyogamAM temaNe naherUne svatAo sArthaka karyA, kApaDa udyogane duniyAmAM bIjI rathAna apAvyuM. nikAsa vyApAramAM navA zikharo sara karI batAvyA. audyogika krAMtinA mazAlacI tarIka ane Adhunika sorASTranA zilpIomAM temanuM nAma mokhare raheze, gujarAta DevalopamenTa kerezananA sukAnI tarIke ghaNI yazasvI sevA ApI rahyAM che. zrI ratubhAI adANI gAMdhIyuganI khaDatala vyakitaomAM zrI ratubhAInuM nAma mekhare che 1930 mAM abhyAsa choDa ane satyAgrahanI caLavaLamAM bhAga lIdhe ane jelamAM gayA. jelamAMthI bahAra AvI rAjakIya ane sAmAjika prattio zarU karI, 194ra mAM bhUgarbhakAryakara tarIke kAma karyuM saurASTranuM rAjya racAyA pachI vikAsa ane plAnIMga khAtAnA pradhAna tarIke sevAo ApI. muMbaI rAjAnA vIleja paMcAyata ane koTeja inDasTrIjhanA pradhAna tarIke paNa kAma karyuM. chelle gujarAta rAjyanA pradhAna maMDaLamAM paNa joDAyA. Aje jUnAgaDhamAM rahIne saurASTranI racanAtmaka pravRttione vega ApI rahyAM che. Jain Education Intemational
Page #859
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] - zrI kAntilAla pI. zAha InTara Aza sudhIno abhyAsa, dhaMdhAmAM ane paherajIvanamAM yazasvI siddhio hAMsala karI che. 19ra7 mAM muMbaI khAte zIpIMga ejanTasa tarIke jIvananI kArakIdInI zarUAta karI 1938 mAM jAmanagara khAte A ja dhaMdhe sarU karyo. haiyAukalata ane kuzaLatAthI dhaMdhAne vikAsa karyo, ane e lAInamAM sArI khyAti meLavI. jAmanagara cembara opha komarsa, jAmanagara bAlkana che. bArI ane jAmanagara pI enDa kI varkasa yuniyananA pramukha tarIkenI emanI sevAo jANItI che. nyu dilhI senTrala ekSaparTa pramozana eDavAIjharI kAunsIla, lAIpha Isyu. korporezananA vesTarna jhenanA jhonala eDavAIjharI beDanA hAlAra vikAsa tathA keLavaNI beDanA ane rAjakeTa vibhAganA Ara. TI. o.nA sabhya tarIke rahIne sArI kAmagIrI bajAvI che. saurASTra mela InDasTrIjha, ke opareTIva benka alIyAbADA vidyAmaMDaLa vigerenA ceramenapade niSThAthI kAma karyuM. 1957mAM muMbaI vidhAnasabhAmAM sabhya tarIke cuMTAyA hatA hAlamAM gujarAta sTeTa TrAnsaporTa korporezananA ceramena tarIke ghaNIja umadA sevA bajAvI rahyAM che. teo jAmanagaranuM saurASTranuM ane gujarAtanuM gaurava che. zrI jAdavajIbhAI ke. modI - bhAvanagara jillA paMcAyatanA hAlanA pramukha ane bhAvanagara jihalA koMgresamAM baLavaMtabhAI mahetA pachInuM sthAna dharAvatA zrI modInI sacAI, pramANIkatA ane sadabhAva mATe sArUe sa rASTra paricita che. 1928 thI 1941 sudhI vakIlAta ane jAhera pravRttio, 1928 thI kAThiyAvADa vyAyAma pracAraka maMDaLanA maMtrI, 1938 thI bhAvanagara rAjaya pariSadanA maMtrI, svarAjaya pachI jillA kesanA maMtrI, 1941 mAM vyaktigata satyAgraha mATe jelayAtrA. 1942 mAM kavITa IDIyA aMge DITenzanamAM, 48mAM bhAvanagara rAjyanA mahesula pradhAna-eja arasAmAM saurASTra rAjayanI eDamInIsTreTIva kAunsIlanA ceramena, 49mAM jillA kalekaTara, pa0 thI pa sudhI saurASTra dhArAsabhAnA spIkara para thI pa6 sudhI keLavaNI temaja jAhera bAMdhakAma khAtAnA pradhAna tarIke yazasvI kAmagIrI bajAvI. nAthadvArA TeslI beDa, gopAlaka saMdha, bhAvanagara keLavaNI maMDaLa, gAMdhI smRti TrasTa AvI anekavidha sAmAjika saMsthAo sAthe caMkaLAyelA che. temanuM AkhuM kuTuMba custa khAdIdhArI che. pote kegresanI zistane varelA che. zrI paramANaMda ojhA mukta hAsya karatA pratibhAzALI puruSane jue eTale samajI levuM ke unAnA e paramANu dabhAI ojhA che. jeNe sthAna pada ke sattA meLavavA kadI nA sarakho paNa prayatna nathI karyo. chatAM AmajanatA kegresa pakSa ane gujarAta sarakAre haMmezA agatyanA sthAne tene pasaMda karyA che, te zrI paramANuMdabhAI jIvAbhAI ojhA jIvananI preraNAtmaka hakIkata che. ArthikarIte saddhara evA mULa unA tAlukAnA sImara gAmanA vatanI ne muMbaI vasatA unevALa brAhmaNa parivAranA eka navajavAnane sane 1929nA divasomAM pUjya rASTrapitA gAMdhIjIne ane pati javAharalAlajInA vicAranI dhuna lAgI ne ugresane sainika thavAnuM mana thayuM, muMbaI pradeza ke gesanI zAkhA muMbaI bI" vaDe mAMDavI vibhAga kAMgresa samitinA sabhya tarIke joDAi ja sevAnI dikSA lIdhI sane 1937 sudhI A juvAne kese je kaMI sepyuM te deza sevAnuM kAma karyuM te juvAna eja AjanA zrI paramANaMdadAsa jIvAbhAI ojhA. sane 19 27 mAM tabiyata bagaDavAthI parivAranI premabharI mIThI uMdha choDI, mitramaMDaLa choDI. ArAmane roTale choDI, mahenata karI tabiyata sudhAravA potAnI janma bhUminA tAlukAmAM AvyA, tyAre koI jANatuM na hatuM ke A juvAna mANasa samagra unA tAlukAnI janatAne agraNI banaze. te junAgaDha jilla nA agraNI kAryakara banaze. varSonI sevAne lIdhe gIranA mAladhArIe, paMcaLI, garavI, gehale, Ahera, kAraDIyA, kaNabI. mArU, kuMbhAra, harijana, kALI, ane pachAta vargathI mAMDIne unAnI vaNika brAhmaNa dareka kAmanA haiye sudhI zrI paramANuMdabhAInI sevAnI sugaMdha ane dilanI AmiyatA pahoMcI che. svarAjya lAvavA mATe je phanAgIrIne verI lenAra sevAbhAvI juNya bhAratamAM kese UbhuM karyuM temAM zrI ojhAe paNa Ama janatAne gulAmImAMthI mukata thavAnI vAta samajAvavAmAM mahatvano phALo Apyo hate junAgaDhamAM jyAre navAbazAhIne suraja tapate te adhikArIo navAbI mituja mAM ane TAmAM rahetA hatA tyAre unA tAlukAnI janatAne prazna zrI ejhA pitAnI lekasevAnI zakitathI hala karatA hatA. svarAjaya AvyA bAda zrI ejhA janasevAnA ja kAmamAM gaLADuba rahetA hovAthI temanI khetI sukAI gaI ArthikarIte ghasAyA temanuM pazudhana aradhuM nAza pAmyuM temanA gharanI ciMtA Izvarane soMpI dIdhI. svarAjayanA 18 varSa unA tAlukAmAM gAme gAma vADIe vADIe oIla enijane mukavAmAM AvyA ane unA tAlukA gujarAta rAjyamAM prasiddha pAmyuM. tyAre zrI ojhAnI vADI upara pANInuM mazIna nahotuM pahoMcyuM game te mANasa Ave tene jamADI maida karavAmAM dhanyatA anubhavatA udAra ane khanadAna le kasevaka upara samagra unA tAlukAnI janatA, ane bI 1rIyAvADanI janatA gaurava anubhave che. hAlamAM teo gujarAta rAjyanA vana ane mAga vAhana vyavahAra khAtAnA nAyaba maMtrI tarIke sevA ApI rahyAM che. zrI jayarAmabhAI ANaMdabhAI paTela sa rASTranA geDala najIka kelakI gAmanAM kheDUta kuTuMbanA zrI jayarAmabhAI paTelane janma navembara tA. 14, 1927 nA roja brahmadezamAM svemAM thayuM hatuM. temaNe saurASTranI gujarAtI zALAmAM ane brahmadezanI mIzanarI skulamAM 11 dhoraguno Jain Education Intemational
Page #860
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA abhyAsa karyo tyAra bAda bIjA vizvayuddhane kAraNe temane bhAratamAM AvavuM thayuM. A pachI 1942 nA rASTrIya AMdolanamAM sainika tarIke laDatamAM phALo Apyo ane 1947 mAM AMbalA grAma dakSiNAmurtimAM lokasevaka tarIkeno abhyAsa karyo.. zrI jayarAmabhAInI rAjakIya kArakirdIne prAraMbha temaNe junA goMDala rAjyanA kAyadAno bhaMga karIne pustakAlayo sthApavAmAM AgevAnIbharyo bhAga bhajavyo tyArathI thaye. A pachI temaNe gAMDala prajamaMDaLanI sthApanAmAM temaja goMDala rAjya pratinidhI sabhAnI racanAnA kAryamAM mahatvano phALo Apyo hatuM. A uparAMta jAma jutha yojanA virUdhdha lokamata pragaTa karavAnA AMdolanomAM temaNe agragaNya kAmagIrI bajAvI hatI. saurASTra kheDuta maMDaLanA maMtrI tarIke zrI jayarAmabhAie aDhI varSa kAmagIrI bAvyA bAda teo potAnA vatana kelakI gAmanI paMcAyatanA sarapaMca tarIke cuMTAyA hatA 1954 thI 57 sudhInA A traNa varSanA gALA daramiyAna A kelakI paMcAyata saurASTranI zreSTha paMcAyata tarIke InAma meLavyuM hatuM. gayA maMtrImaMDaLamAM temaNe kRSi ane nAgarika puravaThA khAtAnA nAyaba maMtrI tarIke kAmagIrI bajAvI, hAlamAM gujarAta rAjyanA khetI-sIMcAI-vijaLI khAtAnA nAyaba maMtrI tarIke sevA ApI rahyAM che. zrI rAghavajI leuA te temanI vidvatA ane sevAnA sAcA ane ucita Adara samAna che. ane vidhAna sabhAnA adhyakSa temanI sarvAnumati pasaMdagI karIne rAjya dhArAsabhAe gauravazALI praNa lI pADI che. aspRzyatAnA aniSTanI samAja paranI pakaDa chatAM zikSaNa sAdhano cAlu rAkhIne teo bI. esa. sI. ela. ela. bI. thayA. abhyAsa karyA pachI mahArAva zrI zrImaMta sayAjIrAva gAyakavADe temane 1937 mAM nyAyakhAtAmAM probezanalasivila jaja tarIke. nimaNuMka ApI ane temane vadhu abhyAsa arthe iglADa moka lyA. vaDodarA rAjyanA javAbadAra rAjyataMtramAM zikSaNa ane paMcAyatakhAtAnA pradhAna tarIke joDAyA. 1959mAM vaDedarA rAjyanuM muMbaImAM joDANa thatAM teoe muMbaI hAI TamAM prekaTIsa zarU karI hatI. A kALa daramiyAna meM Ina myunisipala bhajunAM yu dhana sAthe ane majuronA hitanI pravRttiemAM sakriya rasa lIdho. saurASTra rAjayanA pachAta varga kalyANa barDamAM paNa temaNe sevA ApI hatI. temaNe gujarAta rAjya pablIka savIsa kamIzananAM adhyakSa tarI nI javAbadArI saMbhALI ane lAgalagaTa cha varSa sudhI saphaLatApUrvaka A kAmagIrI bajAvI. teo sAmAjIka ane zaikSaNika saMsthAo sAthe saMkabAyelAM che. amarelImAM koleja calAvatI amarelI jillA vidhAsabhAnA teo maMtrI che. A uparAMta teo vaDodara nI mahArAjA sayAjIrAva yunivasiTInI seneTanA 1949thI sabhya che. ane gujarAta yunivarsiTInI seneTanA 1961 thI sabhya che. A uparAMta navI sthapAyelI saurASTra yunivarsiTInI salAhakAra samitinA paNuM sabhya che. zrI jasavaMta mahetA mahuvAmAM emaNe vidyArthI jIvana gALeluM. nAnI vayathI taravarATa ane anyAyano sAmano karavA tatpara rahevAnA guNoe emane netA banAvI dIdhela. mahuvanI vidhAtha prattiomAM mokhare rahetA, tyAra pachI bhAvanagaranI zAmaLadAsa kelejamAM dAkhala thayA ane bhAvanagaranI vidyArthI lo ane vidyAthI maMDaLamAM AgevAnI bharyo bhAga bhajavelo. 1942 mAM pU. bApue aMgrejo hiMda cheDAnI hAkala karI. A lokakrAMtimAM eka pachI eka AgevAno joDAyA. zrI jazubhAI keleja choDI A laDatamAM kudI paDayA. paNa emane sIdhA sAdI rIte pakaDAI kArAvAsamAM javAnuM pasaMda na hatuM. emaNe bhUgarbhamAM jaI aMgreja sarakAra sAmenI laData calAvye rAkhI, A vAtanI gaMdha jatAM bhAvanagara rAjya emanI dharapakaDa mATe voraMTa kADhayuM, paNa voraMTa zenuM baje ? rAjya kaDaka thayuM emane hAjara thavA ane nahitara jamIna hararAja karavA noTIsa nIkaLI. paNa hAjara na thayA. chevaTe jamIna hararAja thaI, pachI te kAThIAvADa ejansI, muMbaI sarakAra vagere dharapakaDa mATe voraMTa kADhayA paraMtu te na pakaDAyA te na ja pakaDAyA. A rIte cAra varSa bhUganavAsa sevya e daramyAna kAzI vidyApIThamAM jaIne samAjazAstrano abhyAsa paNa karyo, 1947 mAM svarAja AratAM vatana mahuvAmAM avyA. paraMtu thoDA ja samayamAM junAgaDhanI ArajhI hakumata thaI ane pharI zrI jazubhAI e laDatamAM gayA ane agrahissa ApI laData saphaLa banAvI. emanA jAhera jIvanano sIdho AraMbha 1948 thI mahuvAmAM zarU thayo. majura pravRtti, kheDUta pravatti, sAmAjIka pravRtti vagere kSetromAM emaNe utsAhabhera kAma zarU karyuM ane letAe paNa te upADI lIdhu. 195ra mAM prathama cuMTaNImAM teo mahuvA vidhAna sabhAnI beThaka laDI saurASTra dhAra sabhAnA virodhapakSanA dhArAsabhya banyA. virodhapakSamAM emane AgevAnI bharyo bhAga hato. 1955 mAM dIva mukti AMdolanamAM bhAga lIdhe ane satyAgraha mATe be mAsa paMjIma jelamAM gALyA. selsaTekasa AMdolana vakhate paNa jelamAM gayela. zrI jazubhAI 1949 thI 1959 sudhI eTale za varSa mahuvA yunI.nA pramukhapade rahyA hatA. mahuvA myunIsipAlITIe AjhAdI pachI je siddhio hAMsala karI che tene sAce ane sacoTa khyAla jayAM sivAya AvI zake tema nathI sudharAie lekamata keLavI lokaphALAthI jAhera gAme karyA che te abhinaMdanIya che mahuvA keLavaNI sahAyaka samAjanI prasaMzA sava tra thAya che. hAla teo gujarAta rAjyanA nANAMpradhAna che. zrI chabIladAsa mahetA 42 varSanA zrI chabIladAsa mahetA saurASTranA gohilavADanA taravariyA juvAnanA juthanA eka sabhya che. jemaNe potAnA sAthIdAro sAthe rahIne mahuvA zahera sudharAImAM saMgIna kAmagIrI karIne senA hRdaya jItI lIdhA hatA. mahuvAmAM kAma karatI pragatizIla juvAna mitronI pravRttimAM zrI chabIladAsa pazu nAnapaNathI AkarSAyA, ane temaNe jAhera jIvanamAM maMDANa karyA. badhA Jain Education Intemational
Page #861
--------------------------------------------------------------------------
________________ AMskRtika sAva dha ] zrI klyANabhAI rAyakA vidyAkALa ramyAnathI ja sarakArI prazna temAM aAiNI dharAvavAne kAraNe yuvAnImAMja sahakArI prevruti kle selphInI samaja jAvA bhatrIvargomAM joDA prathama vaga, prathana naMbare mA parIsa ubhuM karI pravR ta pratyenA sAcA premanA kAraNe Aje 42 varSanI bhara sahakArI pratineja svAdiSTa banAvI che, te je sA AmAM mevA kSeA ApI rahayA che te jAtA ja samajI zakAya che. prakRtinA "keka aMga sAthe sakhkhA peAtAnA meTA bhAganA samaya sahakArI saMsthAnA vikAsamAM racyA pacyA kIne pasAra karavAmAM potAnI tane kAyamAnya mAM ana6 mAne che naramANu hannA sahakArI kharIda veMcANu saMdhu sI. mAM tenI sthApanAthI ja ke rAbArI sabhya, upa-pramukha ane pramukha tara ke pakAnI sevAo ApI rahayA che. pati mATe A sArA mAM mustha sahakArI beMka lI., mahesANA kramAM sahakArI dUdha utpAdaka sa'dha lI. dUdha saMgara. mahesANA jIllA sahu parI sadha, mahesANuA tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMdha lI. ane gujarAta rAjya pustakAlaya sahAyaka kArI maMDaLImAM sakrIya kArobArI sabhya tarIke temanI sevAo ApI rahyA che. masa yu. mArkeTIga kamiTInA sabhya tarIke, jIvA sahukArI sadhana upa-pramukha tathA mAnada maMtrI tarIka, khadI gra me ghoga navakArI saMdhanA pramukha tarIke, mahaMsANA jIllA carmaudyo ane majura sahaka rI maDaLa nA jallA saMdhamAM peAtAna' seva e ApI che. grAma kakSAe pAnAnA vatanamAM vividha kArI ane dUdha utpAdaka sahakArI maMDaLInA pramukhasthAna rahI, sahakArI bhAvanA, ne kAyadakSa ane pramANIkatAthI vahI Ta calAvI vikAsanA prthe dADatI karI che. gujarata rAjyamAM gepa lakAnI drAvI kaDavIbhAna vikAsamAM pUranA sa ja A vI aneka maMDaLa, ramAM sakrIya rasa lIdhA che. pariNAme gujarAta rAjyanI berI, bharavADa nA kAnAnI salAhaka ra samiti sabhya tarIke yazabhAgI banyA che. AAma sahakArI pravRtinA aneka pAsA sAthe dIlacarapIthI sevAo ApI che. jIllAmAM gune sAka kAryakara tarIke jaNItA che. ane AvI ghaNI rathAone sIdhI mAM ADakatarI rIte potanI sevAnA lAbha ApatA AvyA che. rAjakIya sasthAo jevI ke, ta lukA paMca ya", jIllA paMcAyata ama u jIllA lekala geremAM sayikA gIrI bajAvI che. mahesANu mAM . Nene prazna divase divase vikaTa banatA rahyo che. mA praznama rasa lai sahakArI dhoraNe tene hala karavA jIllAmAM sahakarI gRha maMDaLo racanAnI kAmagIrImAM sakriya rasa la rava che. 881 paTela zAMtAbena bhALAbhAI uttara gujarAtane pIDha leksepha zrI sadabhAI paTelanI suputrI ane hAla dhA Asabhya zrI zAMtAbeta paTelane rajUvyaktinA aMgo 12mAM maLyAM che. 1942nI zakti vakhate samAsaradhase aaN i-kAbanA nArA gajavavAmAM ane sattAvALAgyAne pIDA karAvavAmAM, vaikAne sAmI uNu bhApavAmAM nAnI uMmarathI ja temane zikAnA duzmana karAvyA che. mAya kanyA mahAvidyAlaya, naDIyAda vila kanyA vidya laya vigeremAM zikSanuM lIdhuM bhALe mAi paTela sAthe lagna thIthI joDA te pachI anekavidha sAmajika sevAomAM A jasudhI me khare 5 Dha mahiMdyA maMDaLanA pramukha-maMtrI tarka, vIsanagaranAM maraisA jinna vika nA sthApaka tarIke, vika sagRhamAM, 66 gharaDAghara " saMsthAmAM ane bIjI dhaNI saMsthAomAM temanI sevAo maTeDanI hI vidhAnasabha mAM sauthI nanI umaranA sabhya tarIke ane vidhAnasamAM koMgresapakSanA upamatra tarIkenI taimanI sevAo nahotI hai, petAnA vistAramAM A daLavI mATe satata jAgRta che. mahikA grAmarakSakadaLatA jillAnA mAnada adhikArI tarIke, te jillAnI zimitinA ceramena paNa toMdhapAtra sevA ApI che jhAlA ukAbhAI sIdIbhAi paMcAyatI rAja ii vyavasthA zarU thatAM unA tAlukA paMcA yatanA adhyakSa tarIke tathA syugara phekaTarI nAna DIrekaTara tarIke, kharIda veMcANu saMpa DIkara, jamIna vikAsa sahakArI ne ka utta zAkha samitinA saddasya tarIke tathA unA ema. DI. dvAiraskulanA keLa NI maDaLanA sabhya tarIke hAla te sevA ApI rahyAM che. khApaTa grAma pa`cAyatanA sarapaMca, sahakArI maMDaLInA adhyakSa, vikAsa ghaTaka salAhakAra samitinA sadasyazrI, unA tAlukA kharIda vecANa saMdhanA vyavasthApaka nA sabhya tarIke tathA sAmAjIka kAryakara tarIke temaja pratikriya. kheDUta tarIke kAnagIrI karI che grAma svajanuM svapna siddha karavA pacAyatAnI racanA thaI, sahakArI ma'DaLInI racanA thai, A saMstha nA Tudera tarIke sevA banavI ja sAmuhika vikAsa gheTAnA praNa maMDAyA, vikAsa ghaTakanI pravRttimAM bhAga lIdho. sAmAjIka kSetre bhutAnA anubhavothI vita kSetra kAmagIrI khunanI vikAsa paTakanI zarUSmAta thatAM khetIvADI kSetre navA sopAna sara karavAno vakAza ane anubhava pA. sudhanI khetI, jaMtunAzaka aa rasAyaNIka khAtarane vaparAsa karavA preraNA maLI. pAne karaDIyA rajapUta kSatinA bhAgevAna che. raiyA ta bakko che.
Page #862
--------------------------------------------------------------------------
________________ 882 gujarAtanA AritA paTela geradhanabhAi chaganabhAi hAla saDasaTha varSanI jaipha vaye pahoMcelA zrI goradhanabhAIne janma rAjapIpaLAmAM thayo hato. te vakhatanI rAjyanI lekasabhAmAM temaNe sakriya rasa dAkhavyo hato. bhAratIya svAtaMtrya saMgrAmamAM javAbadAra rAjyataMtranI caLavaLamAM Ape AgevAnI bharyo bhAga bhajavyo hato. eTaluM ja na'huM vilInakaraNanA mahAna prasaMge paNa Ape dezanI amUlya sevA karI hatI. jhagaDIA tAlukA keMgresa samitinA pramukhatarIke varSothI Apa sevA ApI rahyAM che. rAjanaitika AMdolanonI sAthe sAthe Ape sAmAjika utthAnanI lagabhaga badhI ja pravRttiomAM sakriyapaNe kAma karyuM che. jevI ke Aregya maMDaLa, zikSaNa maMDaLa vagere. AjanA sahakArI pravRttinA yugamAM Ape sahakArI kSetre paNa hiMmatabhera jhaMpalAvyuM che. kheDUtone kapAsanuM rUpAMtara karI kapAsIonuM vecANa kAma karI kheDUta nI sAcI sahAya karI che. teonI sevAnI sarakAre paNa kadara karI che. tao chellA paMdara varSathI "onararI mejIsTreTa" rUpe kAna kare che. paTela naTavaralAla taLajAbhAi zrI naTavaralAlabhAIne janma vaDodarA rAja"nA samasAva gAme Arya saMskRtinA parama samarthaka evA taLajAbhAIne tyAM thayo hate. sUpA tathA haradvAranA suprasiddha AryazikAganA kendromAM gurUcaraNemAM vidyAbhyAsa karI Ape "veda laMkaranI sarvocca upAdhi lIdhI. abhyAsakALa bAda 5 saradAra paTelanI preraNAthI AjhAdInA jaMgamAM jhaMpalAvyuM. AvuM samAjanA prakhara purakartA hovAthI Ape harijano dvAra, vidhavA viva , bAlavivAha pratibaMdha vagere kAmomAM UMDo rasa laI samAjanA kurivAjo nAbuda karyA. gujarAtanI suprasiddha Arya kanyA vidyAlayamAM vividha rUpe Ape sevA ApI che. vaDodarAnI Arya kumAra mahAsabhAnA Apa eka aMtaraMga sabhya hatA. koMgresanA bhekhadhArIo ApanI gaNanA thAya che. ITALa.ne samasta gujarAta tathA bhAratanA nakazAmAM Ape nAma apAvI pATIdAra komanA aniSTane DAmavAmAM saphaLatA meLavI che. praganizIla khetInA Apa samarthaka che. gujarAta sarakAre Apane "sekanDa kalAsa mAnadda nyAyAdhIza" nImI ApanI sevAnI kadara karI che. zrI lalubhAI makanajI - dakSiNa gujarAtanA prathama paMktinAM sevakemAM temanuM nAma sadaiva gauravabhera levAmAM Ave che. Ama 1942nI daktinA visamAM lokasabhAnA prathama adhyakSa rava. dAdAsAhebanA pari cayamAM AvyA tathA pU ravizaMkara mahArAjanA Adezane ravIkArI dezanA rAjadvArI kedIonI sahAya mATe jelamAM ja rahI saphaLatApUrvaka kAma karyuM. teonI pramANikatA tathA niSThA joI agre paNa mugdha thayA hatA. pote bI.e. ela. ela. bI. hAI tathA hAIkorTanI eDakeTanI sAda hovA chatAM vakIlAtanA dhaMdhAmAM javA karatA dezasevAnA kAryamAM ja rasa lIdhe. te temanI dezabhaktine pUrAvo che. svAtaMtrya kALa daramiyAna anekavAra kArAvAsa bhogavyA. te daramiyAna ApanI zaktiothI zrI sucetA kRpalAnI tathA rAjendraprasAda bAbu jevA rASTrIya netAo paNa prabhAvita thayA. teonI rAjanaitika kAra kadI atyaMta tejasvI tathA saphaLa rahI che. 1946mAM dhArAsabhAmAM tathA 'para ane pa7nI cUMTaNImAM paNa dhArAsabhAmAM jaMgI bahumatie cUMTAyA hatA. dhArAsabhAnA daravAjethIe rAjakIya netA nI sAthe gAMdhI sAhityanA lekhaka che. gAMdhIjInA pAvanaprama go-pustakane rAjya sarakAre prathama nAma ApyuM hatuM. vyaktigata jIvanamAM sudAmA jevI garIbAIne te e hasate moDhe sahI lIdhI hatI, te vAta haju paNa ghaNAM ochA jANe che. dhanadelatane meha temane kyAreya thayo nathI e temanI vaiSNavatAnI pratIti saune karAve che. ucca Adarzo sAthe jAhera jIvanane dIpAvanAra lalubhAI jevA sapUtothI gujarAtanuM me ujaLuM che. rAjyakakSAnI aneka ucca kAryakSetra dharAvatI saMsthA emAM temaNe AgaLa paDatuM kAma karyuM che. garIba vidyAthIo mATe eka halakuMDa paNa teo calAve che. satata bIjIvAra paNa ApanI pasaMdagI valasADa jIllA kallA paMcAyatanA pramukha tarIke karI prajAe ApanI sevAne aharniza birada vI che. sAmAnya rIte prauDhavaye kahevAtA hovA chatAM paNa Apa Aje paNa juvA nA jussA nI samAjanuM kArya karI rahyAM che je Adarza ane anukaraNIya che. zrI sAMkaLacaMda paTela mahesANA jIllAnI sahakArI pravRttinA e praNetA che, eTaluM ja nahi, paNa sahakArI pravRttinA kSetre emaNe je siddhione navo vikrama noMdhAvyo che tethI bhAratabharamAM gujarAtanuM nAma rozana thayuM che. emanA mArgadarzana nIce baMdhAyelA pule, makAno ane rastAo emanA pracaMDa puruSArtha ane vyavasthAzaktinAM ujajavaLa pratIka banI rahyAM che. sAmAjika sevAnA kaI paNa kSetramAM jarUra jaNAtAM emaNe je utsAhathI mArgadarzana, sAtha ane sahakAra ApyAM che te na bhu vAya tevAM che. AvA eka adanA racanAtmaka kAryakaranI paripUrti UjavI temanuM gaurava karavAne je nirNaya jillAnA kAryakaroe lAdhe che te prazaMsanIya che. [ A stutya nirNayathI jillAnI kadaradAna prajAe pe tAnA gauravamAM paNa vadhAro karyo che.] A jilAne samRddha banAvavAmAM sahakArI pravRtti ane sAmAjika sevA dvArA emaNe je ananya pravAsa karyo che te uttara gujarAtanI prajA kadIye visarI zakaze nahi. [ A badala emanuM nAma uttara gujarAtanA vikAsanA ItihAsamAM suvarNa akSare lakhAyeluM raheze.] - vaDAdarA rAjya sabhAnA prajAmaMDaLamAM joDAIne emaNe sevAbhAvI jIvananI zarUAta karI. 1942nI hiMda choDanI caLavaLamAM emaNe nIDaratAthI bhAga lIdho che. svarAjyaprApti Jain Education Intemational
Page #863
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa da graMtha) bAda emaNe rAjakIya pravRtti sAthe jillAnI janatAnA kalyANa mATe vyApaka racanAtmaka kArya mAM vadhu rasa levA mAMDo. mAdhyamika zALAo, kolejo, chAtrAlaya ane bAlamaMdira jevI aneka sAmAjika saMsthAe nI imArato emanI bAMdha- kAmanI UMDI koThAsUjha ane kAryakSamatAnAM saphaLa pratIka che visanagara mArkeTa yArDa, bhaMgI kAlanI, majura maMDaLI, pi- niMga mila, varkazopa vagerene emanI Ayojanazaktine lAbha maLyo che. mahesANA milA senTrala ko. opareTiva beMkanA vikAsamAM beMkanA adhyakSapade rahIne emaNe bajAvelI sevA amUlya che. mahesANA ji9lA kegresanA pramukhapade ane mahesANA jillA lokala borDanA pramukhapade rahIne emaNe bajAvelI sevA na bhulAya tevI che. [ akhila hiMda keMgresa mahAsami- tinA sabhyapade rahIne paNa emaNe rASTranI sevA karI che. ] netra-daMta yajJo ke zastrakriyA ziro, vikAsagRha, saMgIta vidyA- laya ane zrI. nA. ma. nutana sI vivAlaya jevI viziSTa prakAranI saMsthAonA sarjanamAM emanI sevAo avismaraNIya che. marabhUmi banatI jatI uttara gujarAtanI bhUmiMna nava5- lavita karavAmAM majadUra sahakArI maMDaLInI berIMga mazInone noMdhapAtra che. vAlama sarvodaya Azrama, jhIlIA sarvodaya Azrama, prAmabhAratI, amarApura jevI jillAnI tamAma saMsthAo taraphane prema ane sakriya sahakAra emane daridranArAyaNa taskene bhaktibhAva pragaTa kare che. aTodarIA mehanasiMha rUpasiMha - 1927thI vidyArthI jIvana daramiyAna sAmajika hitanI. pravRttimAM rasa letA heI, vakIlAtanA dhaMdhA sAthe sahakAranA kSetramAM sane 1934 35thI grAmya zarAphI maMDaLInA sabhya tarIke olapADa tAlukAnI asnAbAda maMDaLImAM joDAyA ane tyArathI atnAbAda paraspara sahAyakArI sahakArI maMDaLInA ceramena tarIke kAmagIrI bajAvI. temaja tyArathI ja vacagALAnA eka varSa sivAyanA tamAma samaya daramiyAna olapADa tAlukA ke e. suparavAIjhIMga yuniyananA ceramena tarIke cAlu rahyA hatA ane tAlukAnI maMDaLIonA utkarSa mATe nevanIya kAmagIrI bajAvI che. paMDyA baMsIlAla bApAlAla nAnapaNathI ja ravabhAve AnaMdI, utsAhI, A tIlA ane jAhera sevAnA kAmo karavAnI bhAvanAvALA zrI baMsIlAlabhAI meTrIka sudhIno abhyAsa pure karI dhaMdhArthe AphrIkA gayA ane tyAM cAra varSamAM rokAyA paraMtu nAnapaNathI ja ropAyelA jAhera sevAnI bhAvananA bIja, mAtRbhUminI prema ane deza sevAnI tamannAe teone svadeza AvI jAhera sevAnA kAryo karavA A kSetra maryAdita lAgatA zahera sAthe tAlukA ane kalAmAM kAmagIrI karavA prerAyA. gujarAtanA sahakArI saMta mAnanIyazrI mAdhavalAlabhAinA satata saMparka ane preraNAthI sahakArI pravRttimAM sakriya kAmagIrI bajAvavI zarU karI. prAraMbhamAM mahemadAvAda zahera ane tAlukAnI sahakArI saMsthAo ane tyAra bAda krame krame jallA kakSAe ane have rAjya kakSAe paNa sakriya kAmagIrI bajAvI rahyA che. paMcAyata ane sahakArI pravRttine potAnI be mukhya pravita gaNI che ghaNu saMsthAe nA hodedAra hovA uparaMta teozrI tu llA paMca yata, tAlukA 5 cAyata, ane jIllAnI bIjI aneka vidha sa onI vividha samitIo sabhya tarIke rahI sakIya kAmagIrI bajAvI rahyA che mAta hodo dhAraNa karIne besI na rahetAM samAjanA nAnAmAM nAnA mANasane madada karavAnI bhAvanAnA sadaguNanA kAraNe teo kAryakaro ane janatAnAM dilamAM mAnabharyuM sthAna meLavI zakyA che. paTela choTAlAla raNachoDabhAI khaMbhAtanA sArvajanIka jIvanamAM zrI choTAbhAInuM nAma saunI jIbhe caDheluM che. khaMbhAtamAM chellA trIza varSa uparAMta thI A5 khaMbhAtanI prajAnI sarvatomukhI sevA karI rahyA cho. Ape khaMbhAta rAjyanA prajAmaMDaLanA maMtrI rUpe, tArApuranA mukhI rUpe, ema vividha rUpe aneka prajA upayogI kAryo karyA che. veTha tathA bhakata kAma levAnA aneka kurIvAjo nAbuda karavAnuM bahumAna Apane phALe jAya che. duSka LanuM kAma hoya ke maDaLInA mATe lAyasa sanuM kAma hoya zrI choTAbhAI yAra ja haya. sarakArI tathA bIna sarakArI saMsthAo dvArA Apane ApanI sevA badala aneka pramANapatro maLyAM che. zikSaNa kSetre bAlamaMdIra, prAthamIka zALA tathA mAdhyamika zALAnI sthApanA karI prajAnA vikAsamAM noMdhapAtra phALo Apyo che. sahakArI kSetre paNa tArApura sahakArI maMDaLInI sthApanA karI prajAnI khuba sevA karI che. tenA teo chellA aDhAra varSathI pramukha rahyA che. sahakArI saMsthAonI AjanI saMgIna Arthika sthitinuM kAraNa Apano satata purUSArtha che prajAnA Arogya mATe paNa Ape kamara kasI davAkhAnuM tathA prasUti gRha baMdhAvyA che. khaMbhAtanA jAhera jIvanane Ape vaLataranI koIpaNa AzA vinA dIpAvyuM che. hAla sarakAre paNa teonI kadara karI temane mAnad nyAyAdhIzane khitAba enAyata karyo che. pirANiyA devakaraNuM jIvaNajI rAdhanapura jalAnA mahAna sevAparAyaNa tathA paropakArI vyakita rUpe Apane yaza sarvatra phelAyela che. jAherajIvananA anekavidha kSetromAM judA judA samaye ane hedA dvArA Ape amUlya sevA bajAvI che jenI vigata ghaNIja lAMbI che. tAlukA temaja jIllAkSetre ja nahI paNa rAjya kakSAnI aneka sarvocca kamiTIemAM ApanuM nAma gauravabhara levAmAM AvyuM che. sana 1958thI Apa gujarAta pradeza koMgresa samitinA preya. | svadeza pAchA AvI mahemadAvAda myunisIpAlITIne potAnI sevAnuM kendra banAvI jAhera sevA nA kAryane prAraMbha karyo paraMtu Jain Education Intemational
Page #864
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhada gujarAtanI amitA pradeza DelIgeTa tarIke bInaharIpha cuMTAyA che ane kheDA jillA kaMgresa samitinA maMtrI tarIke temanI niyukita bIjI vakhata sAmAnya cuMTAomAM paNa jillAnI cuMTaNI samitinA bhatrIpade rahIne kAma karyuM che. 1967mAM kheDA jillA sarakArI kharIda veca Na saMdhanA ceramena tarIke cuMTAyA che. kheDA jillA e ghogika sahakArI maMDaLana teo upapramukha che. gujarAta raTeTa pheDarezana opha kanjhayumarsa ko o. TorsanA teo 35 pramukha tarIke hAlamAM kAma kare che. jillAnI nAgarika puravaThA salAhakAra samitinA sabhyapade che naDiyAda hamAla esesI ezana hAthalArI esosIezana calAve che. kayaDAyelA ane pachAta vargonuM kAma kare che. eTale e vargomAM temane mATe sArI ahanA paDelI che. sumadhura kaMThathI le kagIta bhajana gAya che e vizISThata che. athAga parizrama, mAyALu svabhAva, dareka pratye samabhAva, cesAI ane saMgaThana pratyenI vaphAdArInA guNothI jillAmAM ane gujarAtamAM emanA ghaNA prazaMsake che. aneka kSetromAM A gaLa Avela vyakitaomAM temaNe potAnuM sthAna prApta pratinidhIrUpe kAma karI rahyA che. satata lokasaMparka, prabhANIkatA tathA lIdhela kAmamAM khaMtapurvaka vaLagI rahI tene purU karava nuM dhyeya e ApanI saphaLatAnuM rahasya che. rAdhanapuranA Adarza vivAthI tathA zikSakarUpe karelI sevA ane jatA bhulI zakatI nathI. zrI zaMkaralAla khu. purohita janma tA. 16 1-1920, mahemadAvAda tAlukAnA rUdaNa jevA nAnA gAmamAM prAthamika keLavI lIdhA bAda 938mAM haripurA koMgresa adhivezanamAM svayasevaka tarIke kAma karyuM. dezasevA ane rASTrIyatAnA guNe nuM bIja 0 thI ropavuM. 1939mAM harijana Azrama sAbaramatimAM sva. zrI nIti - bhAI parIkhanI deravaNI heThaLa zarU thayelA " grAmasevaka tAlIma vaga mAM dAkhala thaI grAmasevAnI dikSA lIdhI 1940thI 1942 sudhI grAma paMcAyatanA maMtrI tarIke mahemadA dA tAlukAnA siMhuja gAme kAma karyuM gAmamAM grAma sakAra, jAhera noTIsa borDa upara samAcAra ane sucane lakhavAM, yuvaka prakRtti, vyAyAma pravRttio zarU karI. 1942nI lekakaMtimAM jussA pUrvaka bhAga lIdho. "kare ge yA mare ge "nA sutra sAthe TelIphenanA tAra kApavA, relavenA pATA ukheDavAnI pravRttimAM tathA loka jAgRti mATe te lukAnA gAmomAM sarakArI hada upara hovA chatAM pracAra patrikAo mokalavAnuM sAhasa bhayu kAma karyuM. naDiyAda zaheranA jAhera jIvanamAM bhAga lIdhe 1 4 thI kheDA jillA koMgresa samitimAM gayA ane naDiyAH tA ke ane jillAne kAryakSetra gaNIne kAma zarU karyuM kAMgresa sevA daLanI pravRttimAM bhAga lIdhe, vase ane godharA 1 konI azAMtimAM rAhata TukaDImAM rahIne tyAM kAma karyuM naDiyAda tAlukA kegresa samitinA maMtrI tarIke ane kheDA jillA koMgresa samitinA kAyamI maMtrI tarIke varSo sudhI kAma karyuM. 194, 1957 ane 1967mAM pradeza DelIgeTa tarIke cuMTAyA kheDA jillA keMgresanA maMtrI tarIke niyukta thayA. naDiyAda vibha ganI vibhAgIya salAhakAra samiti dvArA esa TI.nA jillAnA praznonA ukela mATe satata prayatno kare che amadAvAda relave pesenjara esosIezananA maMtrI tarIke varSothI kAma kare che. bhAvanagara DIvIjhananI reve yujharsa kansalaTeTIva kamITImAM chellA cAra varasathI sabhya tarIke kAma Ape che. naDiyAda zahera sudharAImAM 1962mAM sabhya tarIke cuMTaNImAM bahumatIe sudharAInA upapramukha tarIke cuMTa ne karIne lokonI prazaMsA prApta karI. 1967nI sudharAInI kaTokaTI tamArI yu TaNImAM paNa phara thI cuMTAI AvyA che. gujarAta sarakAre temanI jAhera sevAone lakSamAM rAkhIne temane 1963mAM " mAnada mejIsTreTa" tarIkenI padavI ApI che. mAnada mejIsTreTa tarIkenI sevAo jANItI chezaheramAM lekemAM temanA kAmathI saMtoSa che. 2 5 kesanI saMsthAkIya cUMTaNIomAM 1967mAM teo paTela bhoLAbhAI caturabhAI visanagara tAlukAnA gaTha gAmanA vatanI che. ucca zikSaNa amadA dimAM pUra karI vIsanagaramAM vakIlAta zarU karI, sAthe TrekaTane dhaMdhe bhAgIda rImAM zarU karyuM je Aje dhaze ja vikAsa 5mo che. dhaMdhAdArI pharajo uparAMta vIsanaranA jAhera jIvanamAM zrI bhoLAbhAI paTelano bahumUlya phaLe che. zaheramAM AdaraNIya vyakita tarIke AgaLuM sthAna che. temanI vAkayA cAturya nA bhala bhalAne AMjI de tevI che - 1948mAM "hiMda choDe"nI caLava" mAM sau prathama bhAga lIdhe, mahAgujarAtanI caLavaLa vakhate janatA pariSada dvArA bhAga lIdhe, 1963mAM paMcAyatIrAja AvatAM tAlukA paMcA thatamAM bAMdhakAma samitinA ceramena tarIke kAma karyuM, tAlukAmAM lekajAgRti lAvavAmAM temaja kheta-uta dina vadhe te mATe kheDUtone siMcAI mATe jarUrI savalato UbhI karavAmAM vIsanagara tAlukA tAlukA majUra sahaka rI maMDaLI sa the rahIne gAmega ma pAtALakuvAonI jhuMbezane AgaLa dhapAvI u 5 danane kSetre noMdhapAtra phALo Apyo che. vatanamAM sevA sahakArI maMDaLI uparAMta keLavaNI maMDaLa ubhuM karyuM ane te ThA. zikSaNanI badhI suvidhAo ubhI karI Arogya kendra ane bIjI aneka sa - vaDe aMge dhyAna ApyuM. jillA utpAdana samitinA adhyakSa tarIke, jillA yAyAmamaMDaLa pramukha tarIke, jillA kharIda vecANa saMghanA DAyarekaTara tarIke, tAlukA kegresanA pramukha tarIke, samRddha be hAthe leke sukhazAMtithI rahI zake te mATe satata prayatnomAM temane rama che " e " kalAmanA Trekara tara ke gavarnamenTanA saMkhyAbaMdha kAmo temaNe sa SakAraka pUrA karyA. vogika kSetre temaNe pI vI sI. pAIpanuM zarU kareluM kArakhAnuM e emanI noMdhapAtra siddhi che. Jain Education Intemational
Page #865
--------------------------------------------------------------------------
________________ AkRtika saM da maya ! saravaiyA dazarathasiMhajI I rAjulAnI sAmAjIka aneka pravRttiomAM sakriya rasa dharAvatA zaheranI sthAnIka svarAjyanI ekamAtra saMsthA myunIsIpAlATI athavA sane 1924mAM koDInAra tAlukAnA pAMcapIpaLavA mukAme 5 nagara paMcAyatanA pramukha tarIke AgAu temaja Aje cAlu che muM, zrI bhANubhAI jesAbhAI DeDIyA eka pragatizila kheDutane temaja sabhya tarIke 1958 AjasudhI ekadhArA cuMTAyA kare che, tyAM janmyA. nAnI vaye gAmaDAnI gAmaThI nizALamAM prAthamika vyavasAye lAtI calAve che. chatAM jAherajIvanamAM AgevAnI bhaya zikSaNa lIdhuM. A prAthamika zikSaNuM purUM thayAM bAda te vakhatamAM bhAga laI potAnA lehInA saMskAronI pratiti karAve che. keDInAramAM kAraDIA rAjaputa samAjanI AgaLa abhyAsa mATe chAtrAlaya nahiM hevAthI amarelImAM paTela vidya thI AzramamAM dAkhala thayelA. paTela vidyArthI AzramamAM amarelImAM rahI aMgrejI pahakArI kSetramAM je zikSita varga rasa le to pravRtti keTalI dhAraNa sAta eTale ke meTrIka sudhI abhyAsa karyo. hAiskulanA vikasI zake tenI tAdazyatA morabImAM zrI dazarathasiMhajI saravaiyAe abhyAsakALa daramyAna 1942 mAM " hiMda choDe " nI caLavaLa purI pADI che. zarU thayela. te vakhate "hiMda choDe " nI caLavaLamAM sakriya bhAga sahakArI kSetre morabImAM Adarza gaNAtAM zrI parazurAma grAhaka lIdhela. nAnapaNathI ja gAmaDAnuM sAtvika jIvana gALela hebI sahakArI bhaMDAra lI.nA janmathI Aja sudhI teoe sukAna caLavaLamAM jhapalAvyuM ane abhyAsakrama choDI cAra cAra mahinA saMbhALela che. ane siddhinA zikhare pahoMcADela che. A saphaLatAnA jelamAM kAravAsa bhogavavo paDela. jelamAMthI chuTI pharI abhyAsa kAraNe chellAM be varSathI sArAye meranI senTrala kanjhayumarsa zarU karela meTrIka sudhI abhyAsa puro karI gharanI kheti saMbhALI ke-opareTIva sTArsanuM sukAna paNa temane sepivAmAM aAvyuM che. sahakArI pravRttimAM pagalAM mAMDyA. dhI keDInAra tAlukA ke-epare temaNe lIdhela mIlITarI tAlImathakI me.rabI homagArDajhanI tAlIma TIva bekama yunIyana lI. keDInAramAM sane 1954thI borDa e pha teone soMpavAmAM AvI che. parazurAma sporTasa kalabamAM janarala DAyarekaTarsanA sabhyapade cUMTAI AvyA. haju paNa sadara benkama sekreTarI, me rabI tAlukA rAjapUta samAjamAM sahamaMtrI, parazurAma yuvIyananA borDanA sabhya tarIke cAlu ja che. sAthe sAthe keDInAra : dhIrANa maMDaLImAM upapramukha vigere javAbadArIo varSothI ekadhArI tAlukAmAM khAMDa udyoga sthApavAnI pravRttinA prathama zrIgaNeza mAMDa saMbhALI rahela che. teonA lekho ane vakatavya levAnuM vartamAnanArAmAMnA eka hAI koDInAra tAlukAmAM kevI rIte khAMDanuM kArakhAnuM patro cUkatA nathI. ubhuM karavuM tenA abhyAsa mATe traNa jaNanI nimelI abhyAsa gujarAtanA bhATI udyoganA gauravasamI dhI parazurAma poTarI kamiTIe bhAratanA sahakArI khAMDa kArakhAnAomAM rakhaDIne keDI vaka ku lI mAM teo ekAunTane javAbadArIbharyo hodo dharAve nAramAM khAMDa kArakhAnuM sthApavAnuM mALakhuM ubhuM karyuM. bahAranI che. chatAM navarAzanI badhI ja paLo A badhI pravRtti mATe phALave preraNA laI AvIne keDInAranA gAmaDe gAmaDe potAnA TrekaTara upara * 11 che. samayane pUrNa saddhapaga e temane jIvanamaMtra che. besIne kheDUto pAsethI bhaMDoLa ekaThuM karavAnI jhuMbeza uThAvI, chA mahinAmAM khAMDa udyoga sahakArI maMDaLInI noMdha karAvI. AjaparyaMta zrI jayAnaMda jAnI paNa A sahakArI khAMDa udyoga hindustAna bharamAM ajoDa gaNAya koDInAra tAlukA tathA diva pradezamAM paMdara varasathI khAdI che. temAM vAisa ceramena, tarIke hoddo bhogavI rahyA che. sAthe sAthe amarelI jIllA le kala borDamAM keDInAra tAlukAnA pratinidhI tarIke aspRzyatA nivAraNa bhUdAna, grAmadAna temaja sahakArI maMDaLIo jaMgI bahumatithI cuMTAI amarelI jIlA lokala beDa mAM paNa paMcAyata aMge prajAmAM sAcI sathajadArI ubhI karI. sevA Apela. amarelI jIllA sahakArI saMdhamAM thoDo vakhata borDanA tAlukA homagArDa kamAnDIMga ophIsaranI pravRtti sArvajanika sabhya tarIke rahelA. hAlamAM 39 varSanI yuvAna vaye khAMDa udyoga pustakAlaya saMcAlana dUdha utpAdaka sahakArI maMDaLInA maMtrI tAlukA jevI jabarajasta javAbadArI pitAnA zIre vahana karI rahyA che. koMgresa satitinA maMtrI gu. pradeza koMgresa samitinA pratinidhi teo saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. amarelI jIllA sahakArI saMghanA DAyarekaTara grAma svarAja khAMDasarI sahakArI maMDaLI lI viThalapuranI dArUAta keDInAra tathA dIva sa ghavI bhAidAsa gokaLadAsa pradezanI prajAkIya saMsthAo ane pravRttio sAthe saMkaLAyelA che. pahelI najare jotA kaDaka lAgatA paricaya pachI umarAva dIlanA zAha gulAbacaMda lalubhAI ane bhalAme.LA lAgatA zrI be La,bhAInA hulAmaNA nAmathI sarvemAM sthAna pAmelA zrI bhAIdAsa gokaLadAsa saMghavIne janma bhAvanagaranA jana samAjamAM zrI gulAbacaMdabhAInuM sthAna rAjulAmAM thayela che. bALapaNathI vidyAthI avanathI rASTrIya raMge AgaLa paDatuM che. dhArmika pravRtio, tIrthayAtrAo, jenadharmanA raMgAyelA 1947 sudhI mAta bhAratane AjhAda karavAnA eka mAtra saMskRta, prAkRta ane gujarAtI prakAzana karatI jANItI saMsthA saMka9pathI Aja sudhI potAnuM jIvana kharcela che. AtmAnaMda sabhAnA AjIvana sabhya banIne satata doravaNI, keLakoMgresanA samAjava dI kAryakramamAM vizvAsa dharAvatA jutha sAthe rahI vaNI, Arogya ane nyAya khAtAmAM jayurara tarIke ane gAMdhI samAjavAdI ArzIne amalamAM lAvavA prayAsa karI rahela che yuganA sevAnA AMdolanamAM temanI suvAsa patharAyelI paDI che.' Jain Education Intemational
Page #866
--------------------------------------------------------------------------
________________ [bRhada gujarAtanI asmitA zrI pApaTalAla maganalAla trivedI paNa evA ja pratApI purUSa hatA. tulasIzapAmanI jagyA para temanI ananya bhakti rahelI che. prasaMge pAta Ahe darzane Ave jUnI peDhInA eka pIDha dIrgha daSTA ane samAjasevaka tarIkenI che. mahaMtazrInI AjJA mUjaba pUnyadAnanA kAmomAM rasa le che. temanI sADAcAra dAyakAnI sevAo pAlItANa ane gehalavADamAM abhyAsa bahu che , koThAjJAna ghaNuM che. keTaDI gAmanA sarapaMca pade jANItA che. rAjaya ane prajA vacce haMmezA sumeLa sAdhanonA rahIne gAmanA vikAsamAM. e pradezanA le konI muzkelIo aMge temanA prayatna rahyAM che gya sthaLe rajUAta karavAmAM kayAreya pAchI pAnI karI nathI. ravarAjyanI vakhatovakhatanI laDatamAM sakriya paNe jhapalAvyuM , dharma ane jIvana vaccenI divAlane rahevA dIdhI nathI. " dharma eja aneka jhaMjhAvato vacce aDIkhama rahIne, videzInuM vrata dhAraNuM jIvana che." evuM daDhapaNe mAne che, ane kuTuMbIjanone paNa e ja karI ka bIjAne paNa 'rASTriyatAnA saMskAro ApyA. kogresa rahe cAlavA daravaNI ApI rahyA che. saMtasamAgama, kathA-pArAyaNa taraphatI ananya bhakti, sarvodaya ane racanAtmaka kama taraphanI annapAna ane lekakalyANanA pravRttiomAM ja emanuM mana ane vizeSa kALajI ane zaheranI navaracanAnA kAmomAM temanuM Aja AmA bhamyA karatA he ya tevo bhAsa thayA vagara raheto nathI. sudhI satata mArgadarzana maLatuM rahyuM che. kAtilAla sI. mahetA gehela gIgAbhAI bhAvubhAI 5 laNapuranI mahAjana saMsthAomAM agraNya sthAna gavanAra zrI kAMtibhAI mahetAe meTrIka sudhIno abhyAsa karI temanA chelA deDha be dAyakAthI vadhu samaya sudhIne jemanI jAhera pita jInI sAthe kApaDanI lAInamAM joDAyA. pe tAnA dhaMdhAkIya sevAo mahu be vibhAgamAM patharAyelI paDI che gIrAsadAra hovA chatAM pravRti sAthe paNa temaNe sevA, sajIva ane sarasvatinI jyotane na jamAnAnI navI racanA sAthe kadama upADI samayane anu kuLa calAvI che. temanA pitA paNa sAmAtrika pravRtiomAM mokhare thavAmAM mAnanArA che. nikha lasa svabhAvanA ne karavarga prati samabhAva hatA zaheranA jApArI maMDaLamAM nAnapaNathI ja temanuM vajana paDatuM keIthI na aMjAte vire dhamAM paNa jarUra lAge tyAre spaSTa kahenAra samaya jatAM Aje teo ji9lA vepArI maMDaLanAM upa-pramukha ane yukti pramuktie paNa zAMtithI kAma karavAmAM mAnanAra, sAthItarIke kAmagIrI bajAvI rahyAM che. ene vizvAsamAM laI keTalIka saMsthAo stha pavAmAM ane vikasAvasane 1967 64mAM reTarI kalabanA pramukha banyA sarakAre vAmAM jemaNe atyaMta parizrama lIdho che evAM zrI gIgAbhAI khArI temanI sevAonI kadara rUpe je. pI. ne ijAba Ape. zaheranI gAmanA vatanI che. Aje mahuvA tAluma paMcAyatanA pramukharathAne anekavidha saMsthAo, davAkhAnuM, koleja, reDakrosa, ThakkarabApA hIte sevA ApI rahyA che. meTrIka sudhI ja abhyAsa paNa chAtrAlaya, jillA audhogika maMDaLa, TI bI. esosIezana dha ni ka saMraka roe temanA jIvananuM ghaDatara ane khI rIte karyuM vigeremAM potAnI sevA, mArgadarzana ApI rahyAM che. thIosophI. bagaDezvara ke bhUtanAthanI dhArmika pravRttiomAM, paTTaNI ziSTa padAraNa kala kalabanA upapramukha pade paNa kAmagIrI karI rahyAM che. banAsa phaMDamAM rAjapUta samAjanA mahuvA tAlukAnA pramukha tarIke, ji9lA It bilAnuM te o gaurava che. benkamAM jidaMlAnI apIla kamiTimAM ema aneka saMsthAo sAthe dha0i. ra te sakaLAyelA che haramaDInA sAthenA trIza gAmamAM vara bApubhAi rAmabhAi AgAkhAta vakhata nI judI praNAlIkA anukAra temane keTalAka sa dhusa te ane vaMdanIya purUSanA satsaMgane jemaNe hA mAna maratabo Aje paNa jaLavAI rahyo che jene AjanA yuganI lIdhe che. dharma, nIti ane sada cArenA uccatama Adarza pramANe viziSTatA ja gaNuM chuM. navI pravRttiomAM emanuM mArgadarzana tAlu. jIvanuM dhaDatara karaNa jemanuM satata maMthana pragaTa thatuM rahyuM che te kAma saune upayogI thatuM rahyuM che. zrI bApu bhAI varU rAjulA pAse keTalI game nya yupaMcanA agraNI vaidya bAbubhAI kalyANajI tarIke sevA ApI rahyAM che. prajAnA prema lAgaNIne mAna ApI keTalIka jAhera jalAbadArIo ravIkArI che. moNaparanA vatanI che, moNapara gAme chellA vIsa varSathI taddana bhUraNIvALA rAmada sabApu tathA tyAgI purUSa mathurAdAsabApu ane phI davAkhAnuM calAve che. killA paMcAyatanI Arogya kamiTinA tulasIzyAmanA mahaMta zrI sIta, rAmabApunA sAnidhyamAM rahIne dharma, ceramenapade, tAlukA paMcAyatanA sabhya tarIke, sahakArI maMDaLImAM nInine saMdeze ja che, paraga AThavalenI dhArmika pravRttiomAM kamiTinA alpa tarIke, bhUtakALamAM ji9lA lekala berDanA sabhya anya karmo nI zibiromAM, nAnA-moTA yajJamAM satata rasa lai tarIke pI. esa. pI.nA sakriya kAryakara tarIke, ema. judI judI hAjara rahetA hoya che. sadA saraLa ane namra A sevAbhAvI purUSane te kAma karatA rahyA che. ghaNAja utsAhI ane dhagazava LA che. maMdire nA bhaNerama', sAdhu- bramaNa no atisAkAra karavAmAM nirapRhI rIte saMgaThThananI daSTie sakriya rIte kAma karavAmAM mAne che. jIvanano AnaMda anubhave che duSkALa vakhate mUgA jAnavare mATe gAmaDAonI behAla paririyati viSe pUrA vAkephagara che zrI gIgAane garIba kheDUtone bhAre upaye gI bananArA dayALu vyakti che bhAI vigerenI sAthe maLIne kAma karavAmAM temanI cokkasa dRSTi bAbarIyAvADanA AgevAnoma tenI gaNanA thAya che. tenA pita zra' rahelI che. Jain Education Intemational
Page #867
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdaba ) maNIlAla lalubhAI tAlukA paMcAyata jAmajodhapura temaja bhAgavaDa tAlukA paMcAyatamAM sAthI sadasya che. paTela vivAthI Azrama jAmajodhapuramAM 5 karochellA keTalAka varSothI taNakhalA saMkaLa jutha paMcAyatanA bArI samitinA sabhya che. Ama judI judI saMsthAomAM sahakArI sarapaMcapade rahyAM hatA. te daramyAna rastAo, davAkhAnuM, meTaranITI. kSetre thA bIjI saMsthAmAM mAnadasevA ApI rahyA che. he ma vigere sArvajanika kame khUba ja kALajIthI pUrA karAvyA hatA. 195thI 1956 sudhI baroDA senTrala ko-o-benka taNakhalA keTana sela sosAyaTImAM paNa pramukha tarIke ane kogresa saMsthAmAM pAlIvAla lamIrAmabhAI eka adanA sevaka tarIke kAma karyuM. DabhoI dayArAma keLavaNI maMDaLasabhya tarIke rahIne potAnAthI zakya teTalI sevA karI rahyAM jAhera kAryanA dareka kSetramAM sihora tAlukAnI janatA ne temaja che. temanI sevAo ne najaramAM laI sarakAre temane je pI ne rakAba sihe ra vibhAganA kAryakarone temanI huMpha hamezAM maLatI rahI che. Ave che. moTI uMmare paNa yuvAnane zaramAve te rIte adamya utsAha ane zaktithI potAnA janasevAnA kAryamAM mahesula rahe che. bhaTTa ana tarAya rAmazaMkara deza mAM sahakArI pravRttine yazakalagI caDAvavAmAM temanI bhAvanagaramAM abhyAsa karyo bhA nagara paMgresa prajA pazidamAM jahemata, niza dAda mAgI haze tevA che sihora lenDa morTageja kAma karyuM. 1948mAM zarU thayela niyaMtrIta chAvaNI (bhAvanagara)mAM bekanA zAkhA kamiTinA upapramukha tarIke, tAlukA kegreisanA pramukha zrI mAnabhAI bhaTTa vigere mitro sAthe kAma karyuM tarIke tema teoe temane vadhu kapriya banAvyA che. 1937thI rezana vibha ga vyavathApaka tarIke kAmagIrI karI tAzrInI lokasaMparka mAM AvyA. Arthika krAntine saphaLa karavA ane zeSaNa vRddhAvasthA ane aMdhApAnA kAraNe potAnA vatana haramaDIA rahevA vIhIna samAja racanAne kAmayAbI batAvavA pramANika sAcA mAmaAvavAnuM thayuM ahIM AvI kheDuta sahakArI maMDaLInuM kAma sonI jarUra che, te ma teo mAne che. saMpUrNa lekazAhI 8 2 saMbhALyuM sAmAnya sthI tenI A ma DaLI atyAre keDInAra tAlukAmAM samAjavAda lAvI zakAze ane te mATe sahakArI pravRttine vadhAre agrasthAne che. haramaDIA 5 cAyatanA sarapaMca tarIke lAMbA vakhata baLavattara banAvavA mahenata karI rahyAM che. sudhI kAma karyu 1955mAM jasavaMta maheta nI AgevAnI nIce dIva mukti satya grahama joDAyA. dIvamAM lAThIcArjamAM mAra khAdhe. dIvamAM dozI jazubhAI bhAIcaMda jelamAM rahyA tyAre ju maDha 6 lA- gira pradezamAM ane unA tAlukAmAM cAlanI saMrayA mira kAsama DaLa ke tenA pramukha zrI mahu! tAlukAmAM zrI jazavaMta mahetAe samAjavAdI vicAra ratibhAI gAMdhiyA che. tenA mAnama trI tarIke anubha I kAma dharane varelA kAryakaronI ubhI karelI haroLamAMnA eka zrI jasubha che saMbhALe che. junAgaDha jillAnI jaMgala maMDaLIonuM kAma sabhALe dezI bagaDANAnA jAhera jIvana sAthe ghaNA varSothI saMkaLAyelA che. che. mira sarvodaya yojanAnA saMcAlaka che saurASTra racanAtmaka sami. 1944mAM muMbaImAM thoDo samaya kAma karyuM. 1948mAM selApuramAM tinA vyavasthApaka maMDaLanA sabhya che. gujarAta rAjayanI jaMgala, ane 195thI bagaDa mAM sAmAjika pravRttinA sukAnI banyA. majura ane majura sahakArI maMDaLI onA plAnIMga kamITIne rAjya 1956thI 1967 sudhI banaDANu maMDaLanA pramukha tarIke rahyAM. tarIke hamaNu sudhI rahyA hatA cAlu varSa A kamITInuM visarjana 1968mAM maMDaLInA maMtrI tarIke, mahuvA kha. 3. saMdhamAM, tAlukA thayuM che. paMcAyata, grAmasudhAraNA kaeNDama, nAnI-moTI dhArmika pravRttiomAM zrI chaganalAla lamaNa paTela ane bIjI ghaNI pravRttio sAthe zrI jasubaI saMkaLAyelA che. - chaganala la lamaNa paTelane janma saMvata 1948mAM thayela che. paTela gIgabhAi avacaLabhAI. teo nA pitAzrI jAmajodhapura taLapadanA revanyu ane polIsa paTela hatA chaganabApAe jI navAnagara rAjyamAM revanyu khAtAmAM satata morabI mALIyA vibhAgamAM AgevAna sahakArI pravRtinA kAryA. 36 varSa nokarI karI chelle sane 1948mAM mAmalatadAranI jagyAethI kara tarIke ane bIjI ghaNI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA zrI gIgapenazana upara na vRtta thayA bAda jAmajodhapura zahera sudharAInA jIbhAI mALIyA kha. va. saMghanA pramukha che. A saMsthAnI sthAsabhyapade cuMTAyA satata 16 varSa temAM cAlu rahyA chevaTe nagara- panA 1965mAM thaI tyArathI Aja sudhI bInaharIpha pramukha tarIke paMcAyatanAM teo sabhApati hatA. temaja vividha kAryakArI sahakArI cuMTAtA AvyA che je temanI le kapriyatAnI pratIti karAve che. maMDaLImAM paNa 21 varSa thayAM cAlu che. hAla teo jAmanagara pitAnA gAme paMcAyata ane sahakArI pravRtimAM paNa sAre e ji9lA sahakArI kharIda vecANa saMgha lI. nA DAyarekaTara che jAma- rasa haze che. temanI anekavidha sevAo lakSamAM laI nA. sarakAre jodhapura tAlukA kharIda vecANa saMgha lI. nAM pramukha che temaja temane je pI. ne kAba Ape che. sahakArI pravRtine vadhune jAmajodhapura tAlukAnI jamIna vikAsa beMka (lenDa morTageja beMka) vadhu saphaLa banAvavA pUrA prayatna karatA rahyA che. temanA vatana zAkhAnAM upapramukhapade jAmajodhapura nyAya paMcAyatanA sabhApati che. moTA dahIsarAmAM temanuM sArU mAna che. Jain Education Intemational
Page #868
--------------------------------------------------------------------------
________________ { s gujarAtanAM marinatA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che bAbApura sahakArI maMDaLI zrI ratanapura sahakArI maMDaLI bAbApura ( ji. amarelI ) mu. navA ratanapura (ji. bhAvanagara) zubhecchA pAThave che zAha phatecaMda chaganalAla tAMbA, pittaLa vAsaNanA vepArI ke karIyANA bajAra, pAlItANA (saurASTra) zrI khaDasalIyA sahakArI maMDaLI mu. khaDasalIyA (ghA tAlu) pAlItANAmAM kyAM jaze? pAlItANAmAM yAtrArthe padhAre tyAre.... khAdI grAmodyoga bhaMDAranI avazya mulAkAta leze. reka prakAranI raMgaberaMgI khAdI, temaja taiyAra kapaDA maLaze jevA ke--bharatanA kaDIyAM, avanavI DIjhAInamAM thelA, thelI vigere. --naTubhAI dezI vyavasthApaka kha dIkaMDAra-AlItANA zudhdha ane piSTIka bhajana mATe zrI nyu jaina bhejanazALA jIvananivAsa sAme, pAlItANA. paTela vIphUlabhAI keyAbhAi mu DemAI tA -bAyaDa jI. sAbarakAMThA janarala maracanTasa enDa kamIzana ejanTa keTana enDa sIDajha maracanTasa kapaDavaMja relIphona naM 125 DemAi TelIphona naM. 14 hasIDeTa naM. 7. Jain Education Intemational
Page #869
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa da ya ] paTela vallabhabhAI khuzAlabhAI zrI merUbhAI devAtabhAI lagabhaga be dAyakA dezanA mukti saMgrAma bAda traNeka dAyakAnA nAnI umara chanAM anubhavanuM vizALa bhAthu dharAvatA zrI mera samaya sudhInI jemanI sevAo bAraDolI paMthakamAM patharAyelI paDI che. bhAI mitiyAjanA vatanI che. ane ghaNA varSothI jAherajIvana sAthe uMmare vRdhdha hovA chatAM navI samAja racAnAnAM kAmamAM jemanuM otaprota thaI gayA che. yazasvI pradAna rahyuM che. taMdurasta ane khaDatala zarIra dharAvatA zrI merUbAI gAmanA bhAratIya saMskRtinA Adarzone dhyAnamAM rAkhI e pagadaMDI u. saMkaTa samaye hamezA AgaLa paDato bhAga lenAra vyakti tarIke jovA para cAlavA jemanuM dila haMmezA jhakhyA karyuM che. maLe che. paMcAyata ane sahakArI kSetra temanI sevA e ananya che. kheDUtanA hitane kAyama layamAM rAkhI jIvanamAM kAMIka navu ke jillA paMcAyatanA sabhya tarIke, lenDa morTageIjanI zAkhA samitinA ravA ane samAjavAnI laganIe bhAratabharatA ghaNuM vyApArI sthALanuM sabhya tarIke, jillA zikSaNa samitinA sabhya tarIke, tAlukA paMcAparUibhramaNa karyuM che. sahakArI pravRttine sadhara pAyA upara mUkavA yatanI kArobArInA sabhya tarIke sevA ApavA uparAMta khetInA tathA khetapedAzane paradeza nikAza karavA madhyapUrvanA dezo ;- kuvaita, pitAnA vyavasAyamAM pUra dhyAna Ape che. baherIna, IrAna, IrAka, sAudI erebIyA vagere tathA yuropanA deze ;- raziyA, jarmanI, iTAlI, phrAnsa, spena, IgleDa, kenerI zrI lasukhabhAi jerAmabhAI paTela AilenDa vagere dezane vakhato vakhata pratrAsa kheDayo che. pAlItANA tAlukAnA ratanapuranA vatanI che. khetIvADInA grejavakhato vakhatanI rASTriya laDatamAM jhaMpalAvIne saradAra paTelanAM cuta anuyansI tarIkenI ujajavaLa pratiSThA jemaNe saMpAdita karI che. yueTa che. vitaraNa kAryakramanA eka bhAga rUpe yuropa-amerikAnI nAnapaNathI rASTriya rage raMgAyelAM hatA. bAraDolI paMthakamAM saphare jaI AvyA che. pAlItANA vibhAganA dhArAsabhya che. bhUtakALamAM sahakArI kSetre emaNe je yazasvI ane adabhUta kAmagIrI bajAvI che. bhUtaDImAM lokazALAnA saMcAlaka tarIke sevA ApI hatI. lakala barDa, jillA zALA borDa tAlukA paMcAyata, mArkeTIMga yArDa, zikSaNa nenA uparathI tenA vyaktinuM mUlya aMkAya che. khAsa karIne keLanI khetInA prazna temaNe AgavuM sthAna ubhu karyuM che. phaLa zAkabhAjI samiti vigeremAM temanI sevA jANItI che. lokabhAratI saMsthAmAM jevI penImala vastunI, dezamAM tathA paradezamAM kheDUtonI sahakArI temanuM ghaDatara thayuM che temanA dAdA zrI jeThAbAbA ghaNuja dharmiSTha purUSa hatA. tenA dhArmika saMskAro zrI dalasukhabhAImAM utarI saMsthA mAraphata vecANa vyavasthA ubhI karavAmAM temane amulya phALo che. paradezamAM keLAnI nikAsa karavAno sauprathama vicAra temane raye. AvelA jaNAya che. ane aneka viTaMbaNuo vacce e vicArane amalamAM mUkavAne purU zrI nurabhAi kAjhI pArtha emaNe kheDyo. sTImara mAraphata keLAM, kerI vagere phaLa madhyapUrva, jApAna tathA yuropanA dezomAM mokalavAnuM emanuM svapna emaNe pAlItANanI anekavidha sAmAjika pravRttiomAM svayaMsevakathI saphaLatApUrvaka siddha karyuM. sahakArI zIpIMga maMDaLInI sthApanA e mAMDIne agraNI kAya kara tarIke kAma karI rahyA che. tAlukA keMgresa, sahakArI kSetre ajoDa pagaluM hatuM. zarUAtamAM keTalIka niSphaLatAo nagarapAlIka, mArkeTIMga yArDa, vepArI maMDaLa tAlukA kharIda vecANa pachI chevaTe emanA prayatna saphaLatAmAM pariNamyA. saMdha, yuvaka saMgaThThano vigeremAM temanI zaktino lAbha maLe che. gujarAta rAjyanA phaLa upAdakanI sahakArI saMsthAonA pheDare laData ane prasaMgomAM lemAnasa keLavavA lekagItanI kaLAmAM zananI racanA karI te mAraphate AkhA rAjyanA phaLanI paradeza nikAsanuM pAraMgata che. kAyama hasamukhA, mIlanasAra svabhAvanA ane mAragata che kArya emanA saphaLa saMcAlana heThaLa thAya che. - ramUjI prakRttinA che. mahArASTra rAjyamAM paNa AvA ja pheDarezananI sthApanA temanI zrI nirmaLabhAI vakIla daravaNI heThaLa thaI che ane banne rAjayanA kheDUtone mAla sahakArathI dariyApAranA dezomAM nikAsa thAya che. kyAre ya nirAza thayA vagara bhAvanagaranA Do. nirmaLabhAI vakIla pitAnuM khAnagI dhagaza ane utsAhapUrvaka kAmane jArI rAkhI, tana-mana visAre mUkI DenTala kalInIka dharAve che. sAmAjika sevAothI prerAIne sakriya rIte kAma karavAmAM mAnanArA che. ghaNI saMsthAmAM temanI sevAo ApI rahyAM che. sara takhtasiMhajI saradAra bAgAyata sahakArI maMDaLI lI. bAraDolInA menejara tarIke, hospITala, vesTarna relve hospITala, lAyansa polIkalInIka enI sthApanAthI ja, kArya karatA AvyA che. maDaLane saddhara pAyA kAmadAra vamAjanA, leprasI hospITala, akhila hiMda upara mUkavA temane khUba ja mahattvano phALo che. sahakArI zI rIMga kuTuMba niyojana maMDaLa, bhAvanagara zAkhA. reDakrosa sosAyaTI maMDaLInI tathA gujarAta sTeTa pheDarezananA pramukha tarIkenI yazasvI kAma- bhAvanagara zAkhA, senTajena elyulansa bhAvanagara vigeremAM gIrIe temane ghaNuM ucca Asane besADayA che. ucca vicAro ane temanuM AgaLa paDatu sthAna ane mAna che. zizuvihAra saMsthA AdarzonuM jatana karavAnI satata jAgRtie ja temane sArI evI dvArA jillAmAM avAranavAra dAMtanA maphata kempa, raktapratiSThA apAvI che. bAraDolI vibhAganuM teo gaurava che. temane mATe dAnanA kempa vigeremAM temanI sevAo jhabakI rahe che. gItAbothA niSkAma karma yoga karatA rahevAnI take vadhatI rahI che. temaNe cAra vakhata lohInuM dAna karela che. Jain Education Intemational
Page #870
--------------------------------------------------------------------------
________________ 14 gujarAta nI nAma zubhecchA pAThave che." zubhecchA pAThave che. zrI pAMcapIpaLA khe vi. vi. kA. sahakArI maMDaLI taLAjA tAluko bhAvanagara jillo saurASTra phIza . sabhya saMkhyA : 80 zera bhaMDoLa : 16185-00 anAmata phaDa : 1839-00 anya phaMDa : 600-00 I !! anya nadhiH maMDaLI dhIrANa vigerenuM kAmakAja kare che. mAThA baMdara pi, DInAra- ja. jUnA gaDha, | ( saurASTra) harajIbhAI parazotamabhAI jasavaMtarAya bhA. vyAsa maMtrI ....zubhecchA pAThave che.... nA pAyA para apakapa pAchA nAmanA pAmavA * kegenI jIvana saMjIvanI 8 -phakata be ja TIpAM ja - pI, paDe ane zuM che. pIyA : zaradI, phalu, kapha, khAMsI, dama, zvAsa, peTano duHkhAve, suLa, UTI, kolerA, gesa, TADhuMvAyu, uTaTiIyuM bALakanI bharANI vagereno uttama gharagaththu ilAja copaDe : jyAM dukhe tyAM chAtI, mAthe, kALaje. bALakenI bharANI mATe chAtIe paDakhe hAthapagane taLIe, dAMta, dAMDha vagere. su che ? saLekhama, zaradI vagere AphrIkA ane yuropamAM "hema DokaTara" ' tarIke prakhyAta zrI sAMkhaDAsara sahakArI maMDaLI chatrIsa enDa kAM. mu. sAMkhaDAsara. tAluko-taLAjA ( jille bhAvanagara ) mu lAlapura ( jAmanagara jIle ) Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #871
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarna maMca ] jADejA dolatasiMhajI pratApasiMhajI yuvarAja udayabhANasiMhajI 33 varSanA A yuvAna kAryakara zrI jADejA vidyArthI rajavaMzI hovA chatA svabhAve vinamra. aneka saMsthAonA padAavasthAthIja jAhera pravRttio sAthe saMkaLAyelA che. rAjakoTanI dhikArI hovA chatAM nAnAmAM nAnA karmacArI sAthe vinayI kalA, rAjakumAra kolejamAM mAdhyamika zikSaNuM purUM karyA bAda temaNe sAhitya ane saMgItanI arachA parakha dA hovA chatAM nirADabarI; alIyAbADA, jAmanagara ane sImalAnI kelijamAM ucca zikSaNa gujarAtanI moTAmAM moTI vaTavRkSa jevI sahakArI saMsthAnA pramukha prApta karyuM hatuM. teo ela. esa. jI. DI. ne DIplomAM hovA chatAM taddana nirAbhImAnI evA yuvarAja sAhebanuM vyaktitva evuM dharAve che haidrAbAda khAte inTaranezanala ramela InDasTrIjha mohaka che ke, eka vakhata temanA saMparka mAM AvanAra mANasa temanI ekasTenzana TreInIMga insTITayuTane inDasTrIyala menejamenTanI kumAza ane suvAsanuM saMbhAraNuM hRdayamAM saMgharIne chuTo paDe che. DImAM paNa emaNe meLavyo che. udyoga ane khetI banne kSetre nirmaLa jharaNAM jevI temanI vAtacIta koInI e lAgaNI na temaNe jAta anubhava meLavyo che. 1956 thI khetImAM teo dubhAya tevI temanI kALajI ane praznone muLamAMthI pakaDIne tene sakriya rasa laI rahyAM che. akhila hiMda yuvAna kheDuta saMdhanA ukelavAnI temanI AvaData yuvarAjazrIne koI paNa kSetramAM netAgIrI teo 1956 thI 1962 sudhI chalA pratinidhi tarIke kAma apAve che. karatAM hatAM. khetIvADanA rana taka yuvarAjazrI khetI ane kheDUtanA praznonI navI dilhI ane kalakattA khAte yojAyelA rASTriya kRSi uMDI sUjha dharAve che, gujarAta rAjya lenDa morTageja beMkanA kAmamAM semInAramAM temaNe bhAga lIdho hato. jAmanagara jIlA vidyArthI yuvarAjazrI ane zrI harihara jozI ane te pachI yuvarAjazrI ane saMghanA teo 1956-57 mAM pramukha hatAM. zrI hariprasAda trivedInI joDIne gAmaDA khuMdatA joyA he ya teo yuvaka kegresa taraphathI 958 mAM silona, malAyA ane rAjamahelamAM vasatA A AdamInI parizrama zakitathI aMjAya sIMgAporamAM je zubhechA pratinidhi maMDaLa mokalavAmAM AvyuM jAya temAM navAI nathI. hatuM temAM zrI devatasiMhajI paNa eka sabhya hatA. jAmanagara nagara- chellA eka varSamAM temaNe jIllA paMcAyatanA pramukha tarIke bajApAlIkAnA 1957 thI 1961 sudhI teo sabhya hatA. 1959-60, velI sevAthI yuvarAjazrIe saunI cAhanA meLavI che. 60-61 mAM upapramukha pade cUMTAyA hatA, jIvApara grAmapaMcAyatanA sarapaMca tarIke paNa zrI jADejAe kAma karyuM hatuM. ane jAmanagara vasANI narAttama merArajI tAlukA paMcAyatanA upapramukha tarIkenI javAbadArI paNa saMbhALI saurASTramAM jetapura pAse sTezana vAvaDInA vatanI, potAnI vyApArI hatI. atyAre jAmanagara jIllA paMcAyatanA pramukha che. rAjaputa kArakIrdI sAthe jAhera jIvanamAM 19parathI rasa letA thayo. sevA samAjanA upapramukha tarIke paNa temaNe sevA ApI hatI. sTezana vAvaDI grAmapaMcAyatanA sarapaMca tarIke ane tyAMnI sahakArI krikeTa, TenIsa ane golphanI ramato temane khubaja priya che. nA. maMDaLInA vya. kamiTinA sabhya tarIke rahIne jAhera kAmamAM praveza karyo. jAmasAhebanA teo pitarAI bhAI che. jA nagaranuM teo paMcAyatanA potAnA vahIvaTa daramyAna gAmamAM lAdIroDa, gaTara yojanA, gaurava che. voTara varkasa vigere yojanA amalI banAvI. pragatizIla kheDUtone Thakkara naMlAla dalabhajI pravAsa ke temAM mahattvanuM kAma karyuM. krame krame AgaLa vadhyA. jetapura tAlukA paMcAyatamAM upapramukha tarIke, tAlukA kha.ve. saMghanA vatane pAlItANuM. che gujarAtI sudhIno ja abhyAsa paNa vyava pramukha tarIke ane gAmAyata kAmamAM hamezA mokhare rahIne yazAzakti hArU gaNatrI ane kaThAjJAnI ghaNuM ja. 1984mAM bhAvanagaramAM Aga sevA ApI rahyA che. nAnI bacata, jamInavikAsa be ja vigere saMsthAo mana thayuM. nAnI vayathI ja dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM. vace be varSa muMbaI sAthe saMkaLAyela che. gALyA. 1984 thI 1990 sudhI bhAvanagaramAM marImasAlAnI dukAna karI paNa temAM anukuLatA na AvI. 1991thI sAbunA udyogamAM zrI devIbhAI dave mAtra rUA. 300 nI muDIthI kArakhAnAnI zarUAta karI. zarUAtamAM javAbadAra rAjyataMtranI hAkala paDatA kailejane abhyAsa adhuro bhAgIdArI paNa pachI svataMtra rIte e lAInamAM svayaMbaLeja AgaLa mukI majura saMgaThana racI mukti jaMgamAM jhaMpalAvyuM. majura caLavaLane vadhyA. bhAvanagaramAM sAbu utpAdakomAM temanI prathama haroLamAM gaNatrI potAno priya viSaya banAvI anya kSetre paNa eka maulIka virodha thavA lAgI. sahakArI pravRtino yuga zarU thatAM sAbu utpAdakone bhegA pakSanA netA tarIke samAjavAda mATe laDatA AvyA che. karI sahakArI maMDaLI racavA nirNaya karyo. maMDaLInI sthApanAthI prajA samAjavAdI pakSanA varSo sudhI bhAvanagara jIllAnA sAmAnya mAMDIne AjasudhI sIlIkeTa maMDaLInA agraNI tarIke cAlu che. maMDaLIe maMtrI tarIke ane bhAvanagara bare myunisipAlanA nekarIta ghaNuM taDakA chAyA joyA Aje ThIka sthitimAM maMDaLI cAle che. ma DaLa temaja anya majUra maMDaLone sevAo ApI mitro ane zrI naMdalAlabhAI jJAtinI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. varSo sAthIone AgaLa karavAno svabhAva, sattA tarapha nahi javAnI vRtti pahelA potAnI dekharekha nIce yuvaka maMDaLo paNa zarU karelA. vepArI dezamAM lekazAhI samAjavAdanI racanA mATe pada-dalIta lekemAM kAma maMDaLamAM temanuM sArU che. karavAnI bhAvanA sAthe kAma karI rahyA che. Jain Education Intemational
Page #872
--------------------------------------------------------------------------
________________ CGR "gujarAtanI asmitA" sAMskRtika saMdarbha graMthanI saphaLatA icchIe chIe 21: Office Jain Education Intemational Via-Talod : TELEPHONE : 32: Resi. 1. M/s Dhirajlal Kantilal cotton & sceds Merchants 2. M/s Ranchhodas Girdhardas cloth and goneral merchant. 3. Kantilal Girdhardas Shab general Merchant & commison Agent. 4. Vadila! Girdhardas Shah Cloth merchant. 5. Kantilal Girdhardas Shah Insurance Agenrt { budhdha gujarAtanI amitA MILL AND GINNING FACTORY. DEMAI Taluko Baynd 31: Pedhi (Sabarkantha) "kApaNuM vadhanI sALatAnI cAvI temAM (racyA pacyA) kendrIta thavAmAM che
Page #873
--------------------------------------------------------------------------
________________ - skRitika saMdarbha saMya ]. ja ja ane pANIvALA nirAdhAra bahenane * paTela mohanabhAi maLIbhAi khImA tAlukAmAM goDAunonA bAMdhakAma, gAmaDAonA jAhera rastA, ane zALAonA makAna bAMdhakAmamAM pUrI kALajI ane jAdekharekha "putranA lakSaNa pAraNamAM' kahevatane yathArtha karanAra zrI laI ghaNuM moTuM kAma pUrU karAvyuM che. mohanabhAI paTelane mAtA pitA taraphathI temaja anya samAe tAlukA kharIda vecANa saMdhama, lenDa morTageIna benkamAM, tAlutaraphathI ucca guNane vArase maLe che temAM paNa temanI kAnI sahakArI maMDaLIomAM, temaja jillAnI judI judI kamiTipara pakAratA tathA atithi satkAranI bhAvanAe temane mAtra gAmamAM emAM rahIne niSThAthI petAnI pharaja bajAvI che- dareka kAma mAM ja nahI balka jala bharamAM pratiSThita nAgarIka tarIke oLakhAvyA cITa ane satata jAgRtie temane lokapriya batAvyA che temanuM che. hAjara javAbIpaNuM, khata tathA sevAbhAvanA temanA jIvanane sevAnuM kAryakSetra vistaratu jAya che. Adarza che. te pragatizIla kheDUta che. gAmanA samasta praznomAM aMgata rasa letA hovAthI teo ghaNI nAnI vaye pANIyA gAmamAM zrI lIlAbahena kapAsI , sara pa ca tarIke cuMTAyelA hatA. gAmanA Adarza sarapaMcane dAkhalo pAlItANAnI mahilA vikAsanI pravRtio, zikSaNa ane besADI Ape eka anukaraNIya paramparAnI sthApanA karI che. tada- satika kAryakrama ane mAnavasevAne jayAM jayAM sAda paDe tyAM tyAM uparAMta sa rakSaNanA praznomAM paNa temane sakriya rasa che. hAla teo lIlAbahenanI hAjarI cUka hoya che jene jJAtinA A mahilA gRharakSaka daLanA mAnada maMtrIno hoddo dharAve che. gAmanI lagabhaga strI kAryakara svabhAve ghaNAja paragaja ane jANavALA che. nisa badhI pravRttimAM Ape apragaNya bhAga bhajavyuM che. gAmanI ghaNI tA. 2 hAsa ane nirAdhAra bahenene lIlAbahenanuM nivAsasthAna AzvasAna saMsthAonA vikAsamAM Apane phALo mahatvano che.' sthAna che. sAmAjika duSaNa ane anyAo sAme hamezA avAja paTela lakSmaNabhAi popaTabhAI uThAvatA rahyAM che. zrI ramaNabhAI, zrI jazubhAi, zrI dhIrubhAI vigerenuM jutha temane ghaNI sAmAjika pravRtiomAM madadakartA banI keDIthaDanA vatanI, pAMca gujarAtI bhaNelA ane 100 vIghA! jamIna dharAvatA zrI jakSmaNabhAI goMDala tAlukAnA vayovRddha lokapriya ke gresI kAryakara che. rAjAzAhI jamAnAmAM satyAgrahanI caLavaLamAM mohanalAla ela. paTela mahatvane bhAga lIdho hato. samAja sudhAraNAnI pravRttio khAsa snAtaka thayelA zrI mohanabhAI paTela kelakInA vatanI che, paNa karIne bALa lagna sAmenI jhuMbeza, aspRzyatA nivAraNa, gaurakSA hAlamAM jUnAgaDhane potAnuM vatana banAvI sAmAjika ane racanAprakRti, lAMcarUzvata sAmenI jehAda, rAjakIya jAgRti lAvavA mATe bhaka pravRttionuM saphaLa saMcAlana karI rahyAM che. sIdhI rIte saMgaThThano, kesi saMsthA dvArA racanAtmaka pravRtio, duSkALa ane. Aja sudhI rAjakAraNamAM paDyA nathI nahitara teo Aje ghaNuM achatanA prasaMge mAM kone rAhata ApatI pravRtio, paMcAyata ' ucu sthAna dharAvI rAkyA hota tevI buddhipratibhA dharAvanAra zrI ane sahakArI vigere pravRtio, dvArA eka AgevAna kAryakara tarIke mohanabha I 1947thI Aja sudhI ekadhArA khAdI grAma ghoga ane AgaLa AvyA-rASTriya netAo sAthe gADha saM5rka dharAve che. , sahakArI pravRttine ja vaLagI rahyAM che koInI paNa huM ke preraNA paTela devIdAsa nAraNabhAI vagara svayajuthI ane sAmAnya Arthika sthiti hovA chatAM amarelI jIllAnA hAthIgaDhanA vatanI che. cAra aMgrejI sudhI pracaMDa purUSArthathI racanAtmaka pravRtiomAM sukAnI banI zakayA ja abhyAsa paNa pitAnI vicakSaNa buddhipratibhA, haiyA ukalata " che. hAlamAM aneka sahakArI saMsthAnA pramukhapade, sahakArI benkamAM ane vArasAgata maLelA khAnadAnInA saMskArane laI vepArI samAjamAM DAyarekaTara tarIke, khAdI grAmodyoga saMsthAnA mAnada vyavasthApaka sAru mAnapAna pAmyA. tarIka epa aneka jagyAe mAnavaMtu sthAna dharAve che. ghaNA ja sI gatela, sI gadANAnA thaba dha vyApAramAM ane pragatizIla bahAtha ane dIrdhadaSTivALA ulAhI yuvAna kAryakara che. khetInI vizeSa rasa dAkhavI rahayA che. amarelImAM vIrajI zIvadAsa enDa sansanI peDhInA yazasvI saMcAlana sAthe prasaMge pAta sAmAjIka, sarakRtika, ane sAhityika pravatima thaI zake te madada karatA hoya kukAvAva tAlukAnA vatanI che. amarelI jillA paMcAyatamAM che. devIbhAI ghaNuM ja udAra dilanA ane gulAbI vyakita che. utpAdaka samitinA ceramena pade, kukAvAva tAlukA kharIda vecANa nAnAmoTA kaMDakALAomAM ane sAmAjIka kAryomAM A peDhIne saMghanA pramukha sthAne, jamIna vikAsa benkane sabhya rathAne rahIne mahatvane phALe heya che. jAhera kSetre pitAnI sevAo ApI rahyA che, kheDuta saMgaThano dvArA grAma vikAsanI yojanAone mUrta zrI zAmajIbhAi rANAbhAI svarUpa ApavA hamezA prayatna karatA hoya che. khAsa karIne amarelI jillAnA khAMbhA tAlukAnA umarIyA gAmanA vatanI sahakArI pravRttimAM mAnanAra hoI bhAre dhagazathI kArya karI rahyAM che. paMcAyata ane sahakArI kSetre ghaNI sArI kAmagIrI bajAvI che. koI paNa guMcane khubaja sahelAIthI ukela lAvavAmAM ghaNAja ane tAlukA kakSAe sau kAryakarone vizvAsa meLavI khAMbhA tAlukA baheza mANasa che. moTA ujavA gAmamAM temanuM sArU evuM mAna paMcAyatanA pramukha tarIke yazasvI kAmagIrI bajAvatA rahyA che. dharAve che. Jain Education Intemational
Page #874
--------------------------------------------------------------------------
________________ paTela meAhanalAla gALabhAI A jAhera jIvanamAM ghaNA varSothI kAma karatAM zrI mAnamA parTi dharASTranA vatanI che. prANI ane kArI kSetre temanu vibhAgamAM vadhu me prAna rahyuM.dhArA vibhAganA dhArAsabhya uparAMta tAlukA kharIda ve saMdhamAM 5, TinA sabhya tarIke saradAra vallabhabhAi khAMDa udyoga sama vInA DIrekaTara paDe, jIllA oNMgresanA kAre.bArInA sabhya tarIke, paTela keLavaNI maMDaLanA mAndaDepyuTI vhI| tarIke ane pablika ekAunTa kamiTimAM eka va maMtrI, dhANAjI vivi. a. mALanA paMdara javA pramukhapade, camena tarIke temaja vidhAnasamAM svIkAratA penasamAM rahI spIkara ane khIjI aneka sasthAe sAthe saMkaLAyelA che. zrI DhebarabhAi, tarIke paNa kAmagIrI karI che. merakhI keLavaNI viSayaka saMsthA zrI catura vigerenA preraNAthI jAde vanamAM bhAgaLa mAlyA. UbhI karavAmAM sikriya rasa lIdhe ane aje paNa te sasthAtmAmAM temanA pitAzrI paNa ahinAM AgevAna kheDuta khAteda 2 hatA. jJAtinA jarUrI sevA ApI rahyAM che. ane samAjanA nAnAmoTA kArmeTamAM paNa ja rasa letA. temanA samA"sevA vArase temanA putrae jALavI rAkhyo che. goviMdabhAI je. paTela Ara kabAnI nahera prAtanA prArzvamA, saniSTha bhAgevAna kAryakara zrI gAviMdabhAi paTela peAtAnA nAnakaDA gAmathI mAMDIne jillAbharanA jAra pranAM kArya karavAmAM care kevo hato pakSa ke siddhatA kadI meADu rAkhyA nathI cATa jillA sahakArI kharIda vecAtu banA pramukha ane rAjakoTa jillA sahakArI benkanA upa-pramukha tarIke rahIne temanI dIe saune sApe che. paTela becarabhAI vAlajIbhAI bacapaNathIja jAhera kAryakara tarIkenA guNo temanAmAM spaSTa dekhatA hatA, temanA kauTuMbIka vArasAe samAjasevAnI dIzAmAM krAma karavAnI bhAvanAne vadhu baLavattara banAvI, vidyArthI pravRtithI mAMDI mobI tAlukAmAM kAvaDI nA vatanI che. dara vanamAM nAnapathI praveza karyo che. mArI tAlukA paMcAyatanA upapramukha tarIke, ne kheDUta hatAnI AgevAnI DhamezA letA AvyA . ziyAbI tAlukA kharIda veMcANu saMghanA pramukha dardI, rAjkoTa jillA AgevAnI preraNA maLI ane samaya jatAM Aje te jAhera jIvananA prathama paMktinA kAryakara banyA che, paDadharI tAlukA ane rAjakoTa hinnAnI judI judI kamiTimAM temaNe karelA kAmano saphaLatAne lai anya tA maLavA lAgI. jillA paMcAyatanA zikAra samitinA ceramena tarIke temanI sevAo prAima pAmI che. saMdha / sabhya tarIke, rASTra aai kharIda vecANa saMghanA abhya tarIke, morabI-mALayA prosesIMga sahakArI maMDaLanA sabda tarI, nesaDA ahaMkArI maDInA pramukha tarIke ema aneka vidha kSetre seva mApI lai che. sapa, sahakAra ane samAnatAne namAM rAkhI sahakArI pratrana dvArA mAkheDUta ane majura varga'te khate tairakSA magAra banyAnI bhAvanA seve che. pAneM giSTha vicAro dharAve che. bIjI ghaNI saMsthAmA sAthe sakaLAyelA che. sahakAra ane sagaThThananI bhAvanA dvArA eka navA samAja racavAnA kartikArI vicAraza dharAve che mUDIvAdI khatha mAthAne sthAne sahakArI aya vyavasthAne jhaDapathI ubhI karavA satata prapatnazIla rahyA che. cirata ane saccana dvArA navinarmAnA kAmamAM navI yojanAone mUrta svarUpe bhASAno kho sAda prazna'anIya chaeN, paNA ja kAryadakSa ane vyavasArU vyakita che. huM ha murAtano bhusmitA jaiva bhAvI ane aMte kheDUtone aDhAra vyAkha rUpiyAnA kAro karyA. 1948mAM saurASTrana' aikrama thatAM merakhI kAma pakSanAM maMtrI tarIke temanI ujjavaLa kArakIrdi vadhu prakAzamAM AvI, aneka paddhatiomAM mokhare ka. 156-paka be thaI rArAya trilA bela borDanA pramukha tarIke sevA bajAvI. 195thI 1967 sudhI muMbaI ane gujarAta rAjya dhArAsabhAmAM dhArAsabhya tarIke rahI surata kadhavI tarIkenI sura Apa jamI karI, pakSamAM paramAra gokaLadAsa DAAbhAI merabI ane rAjA jillAnA jAherajIvana sAthe dhA varSothI sAMkaLAyelA che. 1942mAM abhyAsa heADI ravarAjyanI laDatamAM jhaMpalAvyu. 1942thI '44 sUrvI meALakhImAM khAdIkAma bane racanAmukhya prAta hAtha dharI, 1945thI 7 sudhI maLI rAjyamAM mAmaivAra avikArI tarIke sevA bajAvI, 1947mAM morabI rAjya sAme sAgabaTAInI nAbudInI heta caMpADI temAM cAra divAlanI sahakAra kSetre mArI bhALIyA talukA sahu be nA pramukha tarI, mATe vizA benanA TIkara tarIke, bhArakhI nAgarika sava benkanA DAyarekara tarIke DAkakeTa ja ba. uM. banA DAyarekTara tarIke, jamIna vikAsa enka merI zAkhAnA pramukha tarIke, gujarAta mATe TIma sAmagrInA cAkara tarI vigere saMsthAmAM temanI sevAo ane magadarzana UpayogI AtmA che. nakuma harilAla harilAla rAmajI jAmanagara jillAnA khaMbhALIyA tAlukAmAM mAjI dhArAsabhya take eTalA ja mAnapAnathI. janasevAnA rAte vaLagI rahyAM che. abhyAsa thADe paNa sevAjIvananI mUlyavAna muDIthI dhaNA ja yazakIta sApaDyA. saurASTra -zrIya spInI basa lIbaDInA DAyarekaTara tarIke vaidiya dara monA pramukha tarIke, tAlukA vepArI maMDaLa, jillA ane tAlukA kharIda vecANa saMdha, vaNukara saha. maMDaLa, siMcAi ke maTa, chAtralo, ane bIjI aneka saMsthAe sAthe saMkaLAte janase nuM kAma karI rahyAM che. 1939thI prajAmaMDaLamAM jhapAvyuM te pachInA temanA badaravananA zekha uttarottara vadhatA gaye. vyApArI gArDanamAM paDayA hovA chatAM aneka vyaktimAM sattA, gAyana meLA temanI pAse Ave che. 4
Page #875
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha ma ]. S mesavANIyA bhudharajIbhAI DosAbhAI 65 varSanI uMmaranA zrI bhudharajIbhAI sAta gujarAtI sudhI bhaNelA chalAM uMDI & sUjha dharAvatA jAmanagaranI jUnI peDhInA AgevAna kAryakara paikInA eka niSThAvAna kAryakara che. mahAtmA gAMdhIjInA gADha saMparkathI ane gAMdhIvAdI vicA / harajI ne manana pUrvaka abhyAsa karyA pachI jAhera jIvanamAM kheMcAyA, svarAjya hAMsala karavAnI satyAgrahanI caLavaLamAM bhAga lenArAo bAradAnavALA mAMtA teo eka che. svarAjya maLyA pachI paMcAyata ane sahakArI pravRttimAM temanuM mArgadarzana ane preraNA upayogI nivaDayA dareka jAtanA junA tthA navA che. tAlukA koMgresathI mAMDIne aneka saMsthAone ja kraya rIte dera- khAlI bAradAnanA vepArI tthA kamIzana ejanTa vaNI ApI che jAmanagaramAM audyogika sahakArI saMgha, rAjya | augho eka sahakArI sadha, harijana sevaka saMdha, jillA sahakArI | TaheDa ophIsaH brAnca: - bena, ema aneka saMsthAomAM temanI sevA maLI rahI che. mAchaI 61, saiyada mukarI TrITa, sutAravADa, dhArAsabhya tarIke paNa suvAsa patharAyelI paDI ja che. kAyA bajAra, lAtInA phuvArA pAse, | muMbaI naM. 9 bhAvanagara, zrI lIlAdhara prANajIvana paTela | naM. 321955(ophIsa) Te. naM. 3043 (ephIsa)| rAjakAraNa ane tiSazAstranA prakhara abhyAsI zrI lIlA, , 592085 (ghara ) , , 4922 (ghara). dharabhAI kAlAvaDa-zItalAnA vatanI 5Na ghaNA varSothI jAmanagarane | tAra : " harajIyAsara* vatana batAvyuM che, ane jAmanagaranA jAhera jIvana sAthe saMkaLAyelA che. rAjakeTa, kalakattA vigere sthaLe keLavaNI lIdhI. abhyAsamAM ghaNI ja kAryadakSatA batAvI. nAnI vayamAM ja temanI zaktinI pratIti karAvI. AjhAdI jaMgamAM potAnI pharaja samajI jAhera jIvananI zarUAta karI. dhaMdhAnA bhAge paNa samAjasevAnuM kAma avirata cAlu rAkhyuM, ane kapriyatA vadhatI gaI jene pariNAme dhArAsabhya tarIke mAnavaMtA hedo bhogavI rahyAM che, jAmanagara nagarapAlIkAnA ceramenapade paNa ghaNo samaya sevA ApI. vidyotejaka maMDaLa, kasturabA vikAsagRha, ane bIjI aneka saMsthAo ghauM mATe khAtara ApyuM ? sAthe saMkaLAyelA che. temanA dareka punita kAryomAM temanA dharma sTakamAMthI turata DIlIvarI pani zrImati maMgaLAbena sAtha-sahakAra ApI rahyA che. mabalakha pAka mATe vAparo. grAma: paTela gokaLadAsa mehanalAla dharatI dha na dharalAyana taTastha manovRttithI ane sattAnI kayAreya paNa apekSA rAkhyA -utpAdaka vagara nirapekSapaNe AvI paDeluM kAma pramANIkapaNe adA kyAM javAmAM gohIlavADatA keTalAka yuvAna mitrAmAM lIlIyAnA vatanI ane grenyuleTeDa phaTalAIjharsa enDa Dijha prA. lI, hAla amarelIne kAryakSetra banAvIne kAma karatA zrI gokaLadAsa paTele bhAvanagaramAM mAdhyamika zikSaNa meLavI amadAvAdamAMthI grejyueTa navAbaMdara roDa, bhAvanagara, thayelA hAIskUlamAM vidyArthI maMDaLanA pramukha sthAnethI mAMDI nAnA meTA aneka saMgaThThanamAM AgevAnI bharyo bhAga bhajavyo hate. cheDe samaya lIlIyA myunisipAlITImAM ane te pachI amarelI sahakArI pravRtimAM rasa laI maMDaLIone orgenAIjha karavAmAM ThIka jahemata 2. naM.-ekIsa: 5807, ghara : 4133 lIdhelI. Aje amarelI na garIka benkanA menejIMga DIrekaTara tarIke tAlukA kharIda vecANa saMdhanA eDamInIsTara tarIke, mArkeTIMga yArDanA maMtrI tarIke tathA amarelInI aneka nAnImoTI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA rahIne kArya karI rahyA che. Jain Education Intemational
Page #876
--------------------------------------------------------------------------
________________ [buhada gujarAtanI arimatA ' 6nI triveNI ahiMsA e taSitane jaLa pAtI saritA che, vikhUTA hayA- mahApu kahe che ke saLagatA A saMsAramAM saTTaNanI Ane joDanAra setu che, jagatane saurabhathI praphalita karanAra gulAbaphala | zItaLatA sivAya bIjuM badhuM vyartha che. dana, vinaya ane ziyALa che. madhura saMgItathI kamudita karanAra vasaMtanI kokilA che ane | saguNenI A triveNIne jayAM saMgama thAya te kapriya nAmanuM vizvazAMtine amegha upAya che. tIrtha banI jAya che. keDInAra tAlukA sarvodaya maMDaLa tAtaNIyA grupa vi.kA. sahakArI maMDaLI (ji. amarelI). keDInAra | ( ji. amarelI saurASTra) - bhAvanagara DisTrikaTa ko-opareTiva beMka li. heDa ophIsa- darabAragaDha, bhAvanagara phona naM. 477 zAkhAe ja 139 zera bhaDALa ... (bharapAI thala) anAmata tyAM anya bhaDaLa thApA ... . " . 92 lAkha upara rUA. 35 lAkha upara rUA. 234 lAkha upara rU. 650 lAkha upara sevA... | * sAvara kuMDalA | *, mahuvA * taLAjA * boTAda - - gaDhaDI. da vallabhIpura # zihera * gArIyAdhAra * pAlItANA * senagaDha. * DhasA * pALIyAda umarALA * vijapaDI * moTAkhuMTavaDA * trApajI A beMkamAM mukAyelA nANA bhAvanagara jIllAnAM kRSikAronI khetInAM vikAsanAM pAyAnAM kAmamAM vaparAya che ane dezanAM ane svAla bananAM kAryamAM madadarUpa bane che. salAmati... jAhera sanI thApaNe svikAravA rAjyasarakArazrInI maMjurI maLelI che. vadhu vigata mATe rUbarU maLatA vinaMtI De. achatarAya mA. ojhA - ceramena kAMtilAla pArekha menejara , koTa Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #877
--------------------------------------------------------------------------
________________ 7 rahyA che. ke, zrI utsavabhAI parIkha : 13 : 2 A uparAMta mI arUNAbena desAI 1956 thI Aja 12-12:1912mAM , AMtarasubA (tA. kapaDavaMja ji. sudhI bALa adAlatanA mAnad mejIsTreTa che. teo chellA kheDa) mAM janmelA utsavabhAI B. Sc. (kemIkala enji. zALA borDanA, kuTuMbaniyojana maMDaLanA, sAmAjika naitika nIyarIMga), ane M. A rAjayazAsa sAthe tathA kAyadAnA sudhAraNA maMDaLanA ane gujarAta rAjya samAja kalyANa snAtaka che. -eDavAIjharI borDanA sabhya che. 165 mAM TATA skUla dhape kheData hovA chatAM teozrI muMbaI vidhAnasabhAnA opha soziyala sAyansIjhamAM samAja-sudhAraka tarIke rIkrasama eka sabhya hatA. (159-62) kheDA jillA kalarDanA korsamAM teo pasaMdagI pAmyA che. vaLI vaDhavANa tAlu(1953-58) paNa teo sabhya hatA. A uparAMta vibhAkAnA sekanDa kalAsa onararI mejIsTreTa paNa teo che. gIya vikAsa samiti, amadAvAdya vibhAganA mAnad maMtrI (1957-58) tarIke, kheDUta utpAdana-vecANa samitinA mAtapitAnI huMpha bALapaNamAM ja gumAvelI eTale pramukha tarIke ane kheDA DIsTrIkaTa senTrala ko. opareTIva puSpAbahene temane ucherI, moTA karyA. saMsthAnA kaMDa mATe beMkanA DAyarekaTara tarIke traNa traNa varSa sudhI temaNe sevAo malAyA (siMgApora), benkeka, hoMgakaeNga. sAyagona, barmA, ApI che. vi ne pUrvane pravAsa paNa temaNe karyo che. hAla gujarAta lebara velphara borDanA ceramena tarIke paNa sevAo ApI, - A uparAMta gujarAta sarakAranA anAja-mahesUla ane udyoga maMtrI tarIke (1967-68), saradAra paTela vidyApIThanI sI-DIkeTanA seneTanA sabhya tarIke (1956-62). kheDUta yuvAna saMghanAM (1965-69)nA pramukha tarIke tema ja bha rata kRSi - zrI guNavaMtarAya sAkaralAla purohita samAjanI saMcAlana samitinA sabhya tarIke paNa temaNe janma ghoghA tAlukAnA bhIkaDA gAme 191nA okaTa ghA - kArya karyuM che. "yunonI rama khAte yojAelI phUDa enDa baramAM thayela hatuM. 197ra thI rASTrIya caLavaLa ane grAma egrikacarala kenpharansamAM bhAratIya TukaDInA teozrI sevAnA kAryamAM joDAyA hatA. grAmasevaka vidyAlaya vardhAma upanetA hatA. jo ka, che eka varSa sudhI abhyAsa karyo che. bhAvanagara mahuvA TrAmanA gujarAta mInarala DevalapameMTa korporezananA ceramena hovA bhADA vadhArAnA AMdolanamAM kAma karyuM hatuM . 1938-39 uparAMta zrI parIkha guja, aughogika vikAsa korpo.nA rAjakoTa satyAgrahanI ane laDatamAM bhAga lIdhe, jelavAsa DAyarekaTara paNa che. vaLI gujarAta rAjaya baudyogika sahakAra bhegaLe laDatamAM temanA upara khUba mAra paDaye hato ane samitinA sabhya tarIke, InDIyana insTiTyuTa opha pablIka trAsa vitADa hato chatAM teo aDanama ane aDaga rahyA eDamInIsTrekzana gujarAta zAkhAnA pramukha tarIke, gujarAta prajA pariSadanA adhivezanamAM AgaLa rahI kAma karyuM. mArI utsava praDhazana samitinA vAIsa presiDenTa tarIka, baroDa pravRttine abhyAsa karyA bAda bhAvanagaramAM grAmodyoga pravRtti beMkanA DAyarekaTara tarIke tema ja guja. sarakAra dvArA niyukata ane vAtAva2Ne ubhAM kayo betalIzanA AMdolanamAM zarUA achata mojaNI samitinA ceramena tarIke paNa temaNe temAM muMbaImAM rahI ane pAchaLathI saurASTra gujarAta e che sevAo ApI che. - , , rAjasthAnamAM koMgresanA Adeza mujaba potAnI rIte mAI. lenA vistAromAM tAranA doraDAo kApavA ane thAMbhalAe "ii arUNa zaMkara prasAda desAI upADavA. ane uthalAvavI ane lUTAvI, TapAla luMTAvI, 13-5-24nA roja jUnAgaDha mukAme janmelA arUNa piolIsa thANu lUTavA vagere pravRttio karI umarALAnI za. desAIe amadAvAdanA sI. ena. vidyAvihAramAMthI jelamAMthI 14 pauDanI khaMDI beDI sAthe ane bIjI vakhata esa. esa. sI. pAsa karI ane pachI esa. ela. yu. piolIsa thANAmAMthI polIsa menenI vaccethI nAsI chUTayA koleja vimanamAM joDAIne bI. e. paNa thayA. A hatA. 1947 mAM jUnAgaDhanI leka kAntimAM ArajhI hakamauparAMta hindI paricaya, saMgIta vizArada, vyAyAma vizArada tana senAnI tarIke zrI purohite zaurya ane hiMmatabharyuM ane zivaNanI parIkSAo paNa temaNe pasAra karI che. kAma karyuM karI 1948 mAM kAzI vidyApIThamAM joDAyA ane ziveNukArya pUruM thayA pachI vikAsagRha, amadAvAdanI 1949 mAM zAstrInI upAdhi meLavI. parIkSAnA chellA varSamAM eka zALA vikAsa vidhAlaya, vaDhavANa sITInA maMtrI tarIke prAcIna hiMdu rAjyata tra viSaya upara nibaMdha lakhyo che teo nimAyA. mAtra 40 anAthathI zarU thaela A saMsthA 1939 thI 1957 sudhI relavenA karmacArIonA maMDaLamAM prAthamika zALA, galarsa hAIskUla, DroIga enDa peInTIMga kAma karyuM chele rASTrIya relve majadura sa dhamAM maMtrI tarIke keleja, zrImaMDaLa, mahilA maMDaLa; jorAvaranagara, ane kAmagIrI bajAvI che. amarelI jillAnI sahakArI pravRttinA ema. ema. zAha mahilA koleja jevI saMsthAo calAve che praNetA che. Jain Education Intemational
Page #878
--------------------------------------------------------------------------
________________ . mI. mAnasiMhabhAI pRthvIrAja para dhArAsabhya tarIke zrI mAnasiMha paTela dhArAsabhyanI agra haroLamAM sthAna meLavI zakyA hatA ane keMgresI yauvanane prakhara taravarATa jevA jhaMkhanAra vyakitae dhArAsabhyonA daMDaka tarIke cUMTAyA hatA. gataSAro, kAryazIla mAnasiMhabhAInI jAhera kArya karavAnI nIti mAdhyamika zikSaNamAM khAnagI naphAkhorI nAbUdIne prama, rItinA saMparkamAM AvavAnI jarUra che. AcAravicAre jamIna mahesUlane prazna, Tayubavela prazna vagere prazno sAthe ahaMta, svabhAve kSatriya ane vyavahAramAM kauzya jevAM bIjA ghaNA evA praznamAM uMDA utarI, rasa laI temaNe vividha svarUpe jaNAtA A yuvAna kAryakarane maLavuM jAhera hitanAM kAryo karelAM che. e jIvananuM chuM saMbhAraNuM banI rahe che. sAmAnya , sahakArI kSetre mahesANAmAM dUdhasAgara DerInI sthApanA kheDUta kuTuMbamAMthI pratibhAsaMpanna kArarkidI ghaDanArI vyakitaomAM zrI mAnasiMhabhAInuM jIvana eka ujajavaLa karavAnuM sAhasa thI mAnasiMha paTelanI advitIya prakaraNa banI rahe che. lagabhaga 50 divALI vaTAvI cUkelA zakitaone paraco batAve che. mahesANA jillAmAM A yuvAna kAryakare temanI jIMdagInA chellA 25 varSa - varSothI kheDUta varga pazudhana pratye upekSA sevI rahyo daramyAna je bhavya kAmagIrIo karelI che te temanI hato. A jille dvadhane bharyo bhaMDAra che tenI sAcI kArakirdInuM yathArtha mUlyAMkana karavA samartha che . - pratitI karAvana mATe zrI mAnasiMhabhAIe kamara kasI ane tenA pariNAmarUpe sane 1960mAM mahesANA ji9lA sane 1942mAM vizvava gha pUjaya mahAtamA gAMdhIjIe sahakArI dUSa utpAdaka saMghanI racanA karavAmAM AvI. hiMda cheDA" no nAda gaja ane A yuvAna A saMghane majabUta pAyA para mUkavA temaNe athAga kAryakara AjhAdInI laDatamAM jhaMpalAvyuM." parizrama uThAvI sane 1963mAM mahesANAmAM dUdhasAga vaDodarA rAjayanI dhArAsabhAmAM cUMTAIne janArA DerInAM makAnanuM bAMdhakAma pUruM karyuM. mAtra 1pa varSanI dhArAsabhyamAM sauthI nAnI vayanA mAtra 26 varSanA A kAmagIrImAM A saMghe sthApelI siddhio bhAratabharamAM yuvAna dhArAsabhya prathama darzane saMparkamAM AvanAra sau ajoDa che. keInA rAjyanAM divAnathI mAMDIne amaladAre temaja dhArA sahakArI pravRttiomAM paNa mI. mAnasiMha paTela sabhya sahita saunA-hRdayamAM premabharyuM sthAna prApta karyuM hatuM. dhArAsabhAmAM temane pitAnI kAryazakitano mahesANA tAlukA sahakArI saMdha, mahesANA jillA paraco batAvavAnI taka maLavAthI teo prajAmaMDaLamAM sahakArI saMgha, mahesANA jillA dUdha utpAdaka sahakArI parAsabhA daMDaka tarIke sarvAnumate cUMTAI AvelA. sa dha,-vagere pravRttionI sthApanAmAM, saMcAlanamAM temaja - TayubavelanI jana ne prathama akhatare potAnA temanI suMdara pragati siddha karavAnI kAmagIrImAM zI tAlukA vijApuranA gAmomAM zarU karyo. sarakAra pAse A paTela hamezA magna rahA che. hAlamAM mahesANA jillA janAnA nakakara AMkaDA mUkI khetImAM thayelA phAyadAne sahakArI saMghanA pramukha tarIke teozI sahakArI kAryone sacoTa khyAla Apyo hate. atula zraddhAthI prabaLa vega ApI rahyA che, ane Aje paNa sahakArI kSetre eka adhikRta vyakita tarIke temane che ke mahesANA jillA koMgresa samitinA maMtrI tarIke gauravathI AvakAramAM Ave che. '' temaja prajA rAjyanA sthApaka ane taMtrI tarIke paNa zaikSaNika pravRttiomAM paNa zrI paTelane UDe rasa temaNe prazasya kAmagIrI bajAvI hatI. vaLI Aja samaya che. sane 1948mAM visanagaramAM jayAM AMjaNA kemanuM daramyAna teo akhila hiMda koMgresa mahAsamitinA eka paNa ghara nathI evA sthaLamAM-temaNe zrI akhila sabhAsada tarIke cUMTAI AvyA hatAM. sane 1952mAM AMjaNA keLavaNI maMDaLanA saMcAlana nIce "Adarza jAyelI sAmAnya cuMTaNImAM mANasA matadAra vistAramAMthI vidhAlaya" nAmanI mAdhyamika zALAnI sthApanA karI teo muMbaI rAjya vidhAnasabhAnI beThaka mATe yazasvI jenA teo pramukha che. vatana carADAmAM paNa keLavaNI rIte cUMTAI AvyA hatA. kSetre ucca Adarza sthApita thAya e hetuthI zrI. uttara gujarAtanA eka kuzaLa dhArAzAstrI ane mAnasihabhAIe sane 1952thI zrI grAma dhAraNA Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #879
--------------------------------------------------------------------------
________________ citti cAra anya 34 paDaLa ane tenA saMcAlana taLe cAlatI Adhyami zALA, kacanamena ekaLadAsa, hAikuzanA pratyakSa ma'cAlanamAM pramukhanA nAtAthI kAmagIrI sabhALI che. A uparAMta buniyAdI keLavaNImAM AgavI pratibhA meLavanAra uttara gujarAtanI jANItI saMsthA "grAmabhAratI amarApura"nI sasthAmAM paNa temaNe sthApaka sabhya ane TI tarIke mahattvanA bhAga lakhyA che. prAthamika keLavaNIkSetre paNa sane 1946-49 sudhI prAthamika zALA salAhakAra samitinA pramukha tarIke kAmagIrI karI che. naLI uttara pUrva gujarAta ucca keLavaNI ma`DaLa ApalavAinI vinayana ane vijJAnanI kAlejonuM saMcAlana karatI saMsthAnA upapramukha tarIke mAnada sevAo ApI rahyA che. pAtAnA vatana carADAmAM sane 1960thI zarU karavAmAM AvelI vikAsa pravRttie nA paricaya mA graM-thamAM anyatra ApavAmAM Avye che. zrI mAnasi'bhAI paTele jIvananI kAI kSaNa nirarthaka veDaphI nathI; paLepaLane upayoga kAIne koi prakAranI janasevAnI sakriya kAmagIrI karavAmAM karyAM che. teozrIe kAIpaNa prakAranI adhamatanI ke sthAnanI ci'tA karyAM vagara Ani sudhI sevAkAya cAlu rAkhyuM che. AvA sakSetre, sakakSAe gatizIla vicAradhArAnA puraskartA zrI mAisahabhAI pRthvIrAja paTelanI smRti leAkahaiyAmAM cIrakALa sudhI niHsadeha jaLavAI rahe che. prabhu A nisvArtha sevAbhAvI sajjanane dIrghAyuSa ape ane temanI pAse uttarAttara vizeSa zubha kAryo kazave eja hArdika mAnA, zrI bhupatarAya vRjalAla desAI veza surendranagara jillAnA pATaDI gAmanA vatanI, meTrIka sudhIne ja abhyAsa. 1928thI naherajIvanamAM karyAM. lAkalaDatamAM agra bhAga bhajanmyA ane ghaNuM sahana karyu. 1939-42 daramyAna amadAvAda jillA leAkala eDamAM vahIvaTa sudhAraNA arthe yazasvI kAma karyuM. 1950-51mAM mIThuM'utpAdana karanArI sahakArI ma'DaLIe racI. 1952 thI 56 saurASTra rAjya vakhate dhArARRbhya tarIke, selTa ekasaparTa kamiTinA upapramukha tarIke, saurASTra ane kacchanA selTa rIjyanA kheDanA membaranA sabhya tarIke keATana eDavAijharI eDanA membara tarIke, 1956mAM jillA leAkala enA pramukha tarIke, jillA koMgresa kamitinA pramukha tarIke, 1957 thI 60 muMbai rAjya vakhate dhArAsabhya tarIke 1960-62mAM Jain Education Intemational va gujarAta rAjyanA dhArAsabhya tarIke, 1963-69 mAM jillA pacAyatanA pramukha tarIke, lainDa DevalepamenTa enka, jillA ko-opareTIva benka dasADA, tAlukA saha. kha. ve. sadha vigere saMsthAnA adhiSThAtA banIne e jillAnA jAhera jIvanamAM suMdara ane mahatvanA bhAga bhajavyeA che. Aje paNa eja kheladIlIthI kAma hyAM che. * zrI manubhAi zittubhAi saravaiyA dADhAnA vatanI ane pAMca aMgrejI sudhInA ja abhyAsa. vyavasAye khetI sAthe sAmAji pravRttinI javAbadArI, dAThA paMcAyatanA sarapaMca tarIke, tAlukA levale tAlukA paMcAyatamAM kArAmArInA sabhya tarIke, sahakAmI kSetre cha varSathI sahakArI maMDaLInA pramukha tarIke khInaharIpha cuMTAtA AvyA che. nAnI khacata kamiTimAM, geAhilavADa rAjapUta samAjanI kArAmArImA ane pragatizIla kheDUta tarIke jANItA banyA che gAmAyata kAmAnA vikAsa mATe dAnavIra pAsethI dAna meLavavA mitrAne sAthe rAkhI sArI evI jahemata laI rahyAM che. zrI ramaNIkalAla trIkramalAla maNIAra samagra bhAratamAM sahakArI kSetra upara kAraTIva lemIneTeDa zITasanA prathama udyoga sthApanAra ane tane manathI peAtAnA amulya samayanA bhAga ApI avetana sevA ApI TuMka samayamAMja A udyogane pagabhara banAvavA athAga parizrama karanAra zrI ramaNIkalAla trIkamalAla maNIyAranA janma mahesANA jIllAnA visanagara mukAme tA. 26 mI sapTembara 1919nA rAja thayele. zarUAta prAthamIka zikSaNa vatanamAM meLavI muMbaInI se'Ta jheva sIyasa koleja-vilsana kAlejamAM ucca zikSaNa meLavI bI. e. Anasa nI DIgrI meLavI gavanamenTa lA kolejanA kAyadA zAstranA abhyAsa karI ela. ela. mI.mAM prathama varga meLavyeA, ane 1941.mAM vakIlAta zarU karI. temanA A vyavasAyanI sAthe sAthe te anekavidha vRttiemAM sakrIya ratna letA. sane 1942nI AjhAdInI hAkala vAgatAM temaNe pe tAnA vyavasAyanA vicAra karyo vinA deza sevA mATe jhapalAvyu, ane A caLavaLamA keTalIya 1khata jelayAtrA bheAgavavI paDI. 1966thI 1951 sudhI myunIsIpAlITInA pramukha
Page #880
--------------------------------------------------------------------------
________________ bahAranI asmitA pade rahI gAmanI sevA karI che. 1946thI 1lpa7 sudhI ane potAnA amulya samayano joga ApI zatadivasa lokala borDanA sabhya rahI tenI aneka kamITInA ceramena satata mahenata karI TUMka samayamAM ja mIla cAlu karI pade kAmagIrI bajAvI che temaja visanagara tAlukA prajA eTalaja nahi paraMtu tenuM sutara paNa bajAranI harIphAImAM maMDaLanA pramukhapade temaja rAjaya jA maMDaLanA sabhya TakI zake tevI sArI guNavattA vALa pedA karavA sakrIya tarIke mAnada sevA ApI che. teo e. khAI. sI.sI. nA rasa laI hAla traNe pALI mIla cAlu karI cAraso 154-56mAM sabhya pade rahyA hatA. paNa gujarAtanI dharatI uparAMta kArIgarone rojI ApI kaMIka aMze bekArIne upara janmelA zrI maNIyAranI rage ragamAM gujarAta prazna paNa hala karavA prayatna karyA che. ane 1964mAM sahapratye gaurava hatu. ane tethI keMgresamAMthI chuTA thaI mahA kArI dharaNe lemIneTeDa zITasa banAvavA eka maMDaLInI sthAne gujarAta janatA pariSadanuM AvAhana thatAM temAM joDAyA panA karI ke je maMDaLImAM A jAtano udyoga samagra bhAratamAM ane 1lpa7mAM muMbaI rAjyanA ema. ela. e. tarIke cheTho che. temaja gujarAtamAM bIjo ane sahakArI dhoraNe jaMgI bahumatIthI cUMTAI AvyA, ane mahAgujarAte te prathama sthAna che. A uparAMta teo DrAIvara temaja janatA pariSadanA esembalI gRpane eka agragaNya netA nAnI kakSAnA moTara vAhanane baMdha karatAM ane AjIvIkA banI rahyA. sane 1962 nI cuMTaNImAM koMgresanI meLavatA mAlIko mATe eka TrAnsaporTa maMDaLInI racanA TIkITa upara gujarAta vidhAnasabhAnA sabhya tarIke pharIthI karI tenA pramukha tarIke potAnI pharajo bajAvela che ane cuMTAI AvyA teo gujarAta pradeza koMgresa samitinA gujarAta mArkeTIMga sosAyaTInA borDa opha DAyarekaTarsamAM sabhyapade ane aneka vakhata tAlukA keMgresanA pramukha DIrekaTara tarIke ane mahesANA jIllAmAM racAyelI tarIke rahI janatAnI sevA karI che. teo zrI eke dUdhasAgara DerI, visanagara tAlukA sahakArI kharIda vecANa agragaNya vakIla hatA. eTalu ja nahIM paraMtu jIdala nA saMdha, mahesANA jIllA sahakArI beMka lI. nA DIrekaTara saphaLa janasamudAyanA satata saMparkamAM rahelA hoI ane temaja visanagara tAlukA majura sakAsa maMDaLI lI.mAM aneka sAMskRtika ane sarakArI saMsthAo sAthe saMkaLAyela potAnI mAnada sevAo Ape che. te hAI vizALa anubhava prApta karelo. rI jIvarAjabha Ina ' Ama mahesANA jIlalAma* sahakArI kSetre temaja pradhAnamaMDaLamAM nAyaba gRhamaMtrI tarIke varaNI thaI ane audyogIka kSetre aneka nAnA moTA udyogo ubhA karI udyoga temaja baMdara ane vikAsanuM ghaNuM ja agatyanuM keLavaNI kSetre paNa aneka saMsthAo ubhI karI chahalAnuM ane javAbadArIvALu khAtu saMbhALI pitAnI pharaja adA nAma gujarAtamAM gauravavaMtu banAvyuM che, temAM zrI karI. gujarAtanI janatAnI cAhanA meLavI. ramaNIkabhAIne phALe nAsune nathI. " " ' -- ' Ama teo phakata rAjakAraNa sAthe saMkaLAyelA che ? zrI ratilAla suMdarajI zAha eTalu ja nahIM paraMtu sAthe keLavaNInA cAhaka ane protsAhaka paNuM che. ane sahakArI bhAvanAnA praNetA che. vaDodarA rAjya prajAmaMDaLanA amarelI prAMta prajAmaMDa. teoe gujarAta yunIvarsITInA seneTanA sabhya tarIke LanA maMtrI tarIke ane amarelI jillA koMgresanA maMtrI tarIke kAma karyuM vaDodarA rAjayanI vecANa verAnI laDatamAM 1957 thI 1962 sudhI rahI keLavaNI viSayaka ane che. tathA zikSakonA prazno mATe temanI sAthe rahI laData ApI pravRttimAM rasa lIdho che. 1954thI maharSi dayAnaMda che. 154thA maharSi dayAna 6 sane 1930 ane 1942 nI satyAgrahanI laDatamAM bhAga sarasvatI keLavaNI maMDaLamAM upapramukha rahI pitAnI sevA lIdhe AjhAdI pachI jUnAgaDhanI ArajhI hakumatamAM kArya ApI che hAla tenA pramukha tarIke kAmagIrI bajAve che. kareluM hatuM amarelI samartha vyAyAma maMdira, sArvajanika ane mahilA ArTasa keleja tathA kanyA vidyAlaya ane pustakAlayamAM, bIDI kAmadAra maMDaLa, basanA kAmadAro, vepArI kanyA chAtrAlaya vigerenI sthApanA karI jIllAmAM strI peDhImAM kAma karatA karona yuniyana' sthApyAM ane pramukha keLavaNIne sArU evuM uttejana ApavA prayatna karyA che upapramukha tarIke kAma karyuM amarelI jillA madhyastha saMghanA DirekaTara, homagArDajha kamiTinA sabhAsada kamANI phoravarDa temaja le ane temasa keleja zarU karI A vistAramAM hAIskUlanA TrasTI racanAtmaka gRhaudyoga ane mahilA uraca keLavaNInI jarUrIyAta purI pADI che. teoe hitapravattiomAM sara lIdhe amarelI jillA prAthamika 1962,mAM gujarAta rAjyane phALe AvelI sahakArI zikSaka saMghanI sthApanA karI ane tenA pramukha tarIke Aja dharaze ubhI karavAnI spInIMga mIsanuM bIDuM jhaDapyuM sudhI kAmagIrI karI. vibhAganuM anusaMdhAna pA.naM: 1053 ke .. Jain Education Intemational
Page #881
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaya sahakAra jaya sahukAra zrI bIlezvara khAMDa udyoga kheDuta sahakArI maMDaLI lI., koDInAra. (saurASTra ) (gujarAta rAjya ) (ile amarelI ) sthApanA : tA, 8-8-1916 anveSaNa varga - " a" tAra : " khAMDa udyoga " TelIphona naM. 13 nANAdAra khAMDa tema ja rekaTIphAIDa ane methelITeDa spIrITanuM utpAdana rUA. 8pa00000 8pa00000 7000000 1 sattAvAra zera bhaMDoLa.... 2 vecavA jAhera karela zera bhaMDaLa.... 3 bharapAI thaela zera bhaMDoLa... 4 vasula Avela zera bhaMDoLa.... utpAdaka sabhAsada 4999489 nAmadAra sarakArazrI 2000000 5 sabhAsada kAyamI thApaNuM.... 6 sabhAsada zera bacata thApaNu.... 7 vikAsa lena sabhAsada bhAIo.... 1868806 1664pa7pa 2400190 - borDa opha DAyarekaTa - zrI rAmasiMhabhAI nAraNabhAI vALA, kaDodarA ceramena , arasiMhabhAI bhAra bhAI DoDIA, pAMca pIpaLavA vAIsa ceramena ! ,, jayasiMhabhAI sAmatabhAI paramAra, keDInAra bhagavAnabhAI nathubhAI kAcelA, siMdhAja , pratApasihabhAI ebhalabhAI morI, harasiMhabhAI mAlAbhAI vaiza. AlIdara pratApasiMhabhAI arasiMhabhAI morI, ANaMdapura rAmasiMhabhAI nAragubhAI paDhIAra, araNeja kAnAbhAI kuMbhAbhAI bAraDa, thAmaLeja nAraNabhAI bhagavAnabhAI bAraDa, , sIdIbhAI rAmabhAI rAThoDa, dudhALu , DepyuTI rajIsTrAra, sahakArI maMDaLIo, prosesIMga, gujarAta rAjya, amadAvAda. rAjya sarakAra niyukta pratinIdhI , De. dayArAmabhAI kuMvarajIbhAI paTela, menejIMga DAyarekaTara, zrI kheDUta sahakArI khAMDa udyoga maMDaLI lI., bAraDolI. rAjya sarakAra niyukta pratinIdhI DIsTrIkaTa rajIsTrAra, sahakArI maMDaLIe, amarelI-junAgaDha. me. rajIsTrAra sAheba, sahakArI maMDaLIo, gujara ta rAjya, amadAvAda niyukta pratinIdhI ,, dvArakAdAsabhAI mohanabhAI paTela, amarelI, pratinIdhI, dhI gujarAta sTeTa ke-epareTIva benka lI., amadAvAda. nANAM dhIranArI bhayastha sahakArI saMsthA niyukta pratinIdhI. egronomITa, egrIkalacara koleja, junAgaDha. niSNAMta pratinIdhI menejIMga DAyarekaTara, khAMDa udyoga, keDInAra. ekasa ophIsIe DAyarekaTara ema. jI. desAI, sekreTarI, khAMDa udyoga, koDInAra. Jain Education Intemational
Page #882
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetronI pratibhAsaMpanna vyakitao eca. TI. trivedI harajIvanadAsa viThaladAsa naretamadAsa ke baLIyA maNIlAla vanamALIdAsa harIlAlabhAI bhUtA muMbaI bhAvanagara jAmanagara nAgaDha kalakattA jeza karabhAI dIkSIta lakSmIdAsa eca. koTecA thAnagaDha narotamadAsa vi. valasADa nAnubhAI jhaverI muMbaI nAgaradAsa narotamadAsa valAsADa ratilAla sI. koThArI manasukhalAla ma. vorA muMbaI muMbaI jagaiva dAsa doDI muMbaI jagamohanabhAI saMdhavI muMbai jugalabhAI dozI taLAjA amRtalAla 5 bhUtA anubhAI ci. zAha pitAmbaradAsa jhaveracaMda harIcaMda mIDAbhAI amadAvAda cArIlA muMbai kanaiyAlAla joSI mAlapura muMbaI Jain Education Intemational
Page #883
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetronI pratibhAsaMpanna vyakitao tasiMha mahIDA kAntilAla do. baTAda kara dvArakAdAsa dhanajIbhAI rAjapIpaLA muMbaI muMbaI bharUbhAi ejhA muMbaI rAmajIbhAI kAmANI muMbaI IsahAkabhAI baMda kavAlA muMbaI ema. jI. parIkha ( benka opha baroDA) pratApabhAI bhogIbhAI muMba ; naTavarabhAI bI. paTela kalola abhecaMdabhAI gAMdhI muMbaI vADIlAla zelatarAya muMbaI cheTAlAla kANI muMbaI viThThaladAsabhAi ghelANI bhANavaDa raNachoDabhAi 9. pArekha muMbaI madhada bhoI kapAsI pAlItANA nAnacaMda tArAcaMda jeThAbhAI saMghavI muMbaI jaya bhAI mAvajIbhAI muMbaI cinubhAI cImanalAla amadAvAda Do. kezubhAI jozI nama khaMbhAlIyA muMbaI Jain Education Intemational
Page #884
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhI bhAvanagara vejITebala proDakaTasa lI. nI prakhyAta banAvaTo kiraNa rIphAinDa zIMgatela : phAna : 3325 3326 3327 dhI. bhAvanagara vejITebala proDakaTasa lI. baMdara roDa bhAvanagara prabhAta vanaspati
Page #885
--------------------------------------------------------------------------
________________ With best compliments from Gram : WLCOME Phone : Offi. & Resi 325 SHAH KHIMCHAND MULBIBHAJ & Co. Merchant & Commission Agents Chhipwad Chhiwad BULSAR BULSAR (Gujarat) (Gujarat ) Jain Education Intemational
Page #886
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetronI pratibhAsa panna vyakti maneAdAsa gApALajI vIrAra meAhanalAla nanI akalezvara chaganalAla ghelAbhAi namanagara dvArakAdAsa vI. zAha unA cImanabhAI desAi -dhruvidyAnagara gulAbacaMda sIrAja muMbaI kAntakAla ratilAla surendranagara dalIcaMdabhAi koThArI muMbaI hiMmatabhAi desAI rAjakoTa phUlacaMdabhAI kheALA amanagara hiralAla mA zeDa mahuvA mambubhAi maracanTa bhAvanagara jInImAtra nArAbA muMbai haragAviMdadAsa mahe muMbaI hIrAlAlabhAI sidhdhapurA bhAvanagara vadhubhabhAI paTela jetapura punamabhAI kAnANI muMbai zAmajIbhAI paTela managara jayatilAla bhASabhAI amarelI trIbhovanadAsa pArekha bhAvanagara
Page #887
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetranI pratibhAsaMpanna vyaktio jayendrabhAI trivedI Do. bhAIlAlabhAI bAvIzI bhAvanagara pAlItANA Do. Ara. pI. vyAsa bhAvanagara kAkubhAi mahetA bI. sI. paTela vallabhavidyAnagara muMbaI tAheraalI IsmAilai sulatAna alI kAsamaalI bhAvanagara vADIlAla bI. mahetA taLI maganabhAI jI. paTela jetapura ema. ema. paTela muMbaI gArabI jayendrabhAI nANAvaTI pI. sI. makavANa chabIladAsa mahetA mahuvA kapilabhAI koTaDiyA hiMmatanagara mohanabhAI paTela amadAvAda amadAvAda harSadarAya trivedI nAmadAsa siddhapurA bhAvanagara amarasI bhAI morabI piopaTabhAi vaidya DemAI arisiMhabhAI DoDIyA koDInAra Jain Education Intemational nal Use Only
Page #888
--------------------------------------------------------------------------
________________ - mata jAnA ja na zubhecchA pAThave che zrI eca. hiMmatalAlanI kAM sundara eka muLajI jeThA mArakeTa muMbaI--ra. Jain Education Intemational
Page #889
--------------------------------------------------------------------------
________________ zubhecchA pAThave che zrI ajayakumAra enDa * nons. A , POvy" jiaao 13. ghaDIyALa galI muLajI jeThA mArakeTa muMbai-2. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #890
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetronI pratibhAsaMpanna jamanAdAsa ema, tatrA muMbai dIpaca'dabhAI gAraDI mukhai zivalAlabhAi zAha mArakhI DaoN. Ara. pI. desAI valasA hIrAlAla je. zAhu mu meAhanalAla devaca'da muMbai kAntibhAi pAnavAlA pArakha kara vRjalAla nAnacaMda pAlItANA DA. bakarANIyA pAlI ! gIraMdharalAla nA. zAhu surendranagara ||T kAntilAla vRjalAla pratibhAsaMpanna vyakitao bhAvanagara kAlA manasukhalAla e.ghaDabhAI muMbai 31:39:3 DA. maherAbhAI bhaTTa amarelI dAmeAdara ThAkarazI muMbai kAnajI bhAi dattANI pAbaMdara bAlaca'dabha i. dAgI muMbaI Do. jaya sI. dezI muMbai mArgu dhana bhA peArabaMdara nautamalAla bhAvanagara rendrabhAi vasAvaDA jetapura
Page #891
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetronI pratibhAsaMpanna vyaktio zAradAbena je. paMDyA-jayaMtilAla TI. paMDyA DhasAnuM kapAsI kuTuMba hAla muMbaI arUNAbahena desAI vaDhavANa saralA Ara. trivedI bhAvanagara sulabha evaM, jesanA mahila bhAvanagara gezvarIbahena desAI bhAvanagara chAyA ke. zAha kAntAbahena bAvIzI pAlItANA kAntAdevI pATaDiyA vAMkAnera takhubAbena paramAra vAMkAnera lalItAbena jozI vAMkAnera rA , ka vidyAbena gAraDI ramaNIbena DI. gAraDI zAnAbena paTela vIsanagara haragaMgAbena desAI rAjakoTa caMpAbahena cunilAla muMbaI meM aI Jain Education Intemational
Page #892
--------------------------------------------------------------------------
________________ Madam Withe best compliments from SHREE PARSHURAM POTTERY WORKS Co Ltd. MORVI COLOR (SAURASHTRA) Jain Education Intematonal For Private & Personal use only
Page #893
--------------------------------------------------------------------------
________________ tAra : " BALIA" junAgaDha heDa ophIsa : 6 likina : raheThANa : 118 greIna DIpA : 123 zeTha narottamadAsa karasanadAsa heDa ophIsa :- DhAla roDa, pesTa bekasa naM. 23, junAgaDha, dhorAjI trIkeNu bAma sAme denA benka sAme sudAmA coka saTTA bajAra sAme baMdara roDa AzApurA roDa zAkhAo (saranAmA tathA TelIphona naM. sAthe) rAjakoTa 4168 upaleTA roDamorabI 295 lAyabrerI ceka - porabaMdara - 314 pAvara hAusa sAmesurendranagara 477 junAgaDha roDa - verAvaLa nAgaladevI ceka - goMDala sTezana roDa - unA dhrAMgadhrA mANAvadara koDInAra viramagAma 53 - ame pratinidhitva dharAvIe chIe - peTrelama cheDakaTasa : ejanTa : InDIyana oIla korporezana lI. (dareka peTrolIyama proDakaTasa) ejanTa : kelaTekasa InDIyA lI. IlekaTrIkala proDakaTasa: sela DIsTrIbyuTarsa : sIpAnIyA enDa lakSmaNa lI. lempa, Tayuo lI. (saurASTra tathA kaccha mATe) etherAIjhaDa DIsTrIbyuTarsa : volTAsa lI. voTA pampa seTa (AkhA saurASTra mATe) othorAIjhaDa DIlarsa : volTAsa lI. bIke moTarsa othorAIjhaDa DIlarsa : dhI che. I. sI. opha InDIyA prA. lI. (AkhA saurASTra mATe). jI. I. sI. moTarsa, sTArTasa, svIca phayujhIjha, moneka pampa, lempa, Tayunjha, phensa, phIkasacarsa, ekajhesTa phensa vigere. othorAIjhaDa DIlarsa : orIenTa phensa 2mbara proDakaTasa : othorAIjhaDa DIlarsa : Danalepa InDIyA lI. TAyara Tayunjha tathA InDasTrIyala rambara belTIMga, phAyara sTIna TAyarsa enDa rambara kuAM. opha InDIyA prA. lI. TAyara, TayuSya vigere. greIna DIpArTamenTa : anAja, mAcIsa, soDAeza vigere. Jain Education Intemational
Page #894
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetranI pratibhAsaMpanna vyakitao ramaNIkabhAi maNIyAra mAnasiMhabhAI paTela harilAlabhAI nakuma mohanabhAI aTodarIyA narasiMhabhAI cauhANa vIsanagara mahesANA khaMbhALIyA (surata jillo) cheTA udepura, lIlAdharabhAI paTela jamanagara I-bubhAI pI. trivedI pAlItANA jayAnaMdabhAI jAnI jIvAbhAI jeThAbhAI TapubhAI unaDabha i. keDInAra porabaMdara DeDANa. bhAidAsabhAI saMghavI AMbAvAI bhagavAnabhAI Ara ke. rUpArela nAraNabhAI paTela purUSotamabhAI paTela rAjulA thoraDI mahuvA gArIyAdhAra khAMdhalI. jAtanA A bhAvanA bhAva anumAna maDhavALA anAda rela mehanalAla khetasIbhAI bhANubhAI DesalabhAI rajIbhAI bAvAvALA chaganabhAI paTela ratilAla su darajIbhAI tharAda. dhAkhaDA DuDAsa amarelI. Jain Education Intemational
Page #895
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetranI pratibhAsaMpanna vyaktio cunilAlabhAI vyAsa dayAzaMkarabhAI trivedI kAntilAlabhAI dhIyA asIlAlabhAi paMDayA mAdhavalAlabhAI paMcA sihAra mahesANA amadAvAda mahemadAbAda naDIyAda. dolatasiMhabhAI jADejA kAntibhAI sI. mahetA ke. pI. zAha jAmanagara pAlanapura jAmanagara kalyANabhAI rAyakA sAkaLacaMdabhAI paTela, mahesANA vIsanagara zaMkaralAlabhAI purohita purUtamabhAI paTela suragabhAI varU lalubhAI makanajIbhAI maNIlAla lalubhAI naDIyAda. phATasara (unA) nAgezrI valasADa taNakhalA (vaDodarA). naTavaralAla e. paTela kaDI (mahesANA) bAlubhAI trivedI kesarIsiMha saravaiyA gagajIbhAI paTela mehanabhAI paTela gheTI (pAlItANA) pAlItANA rabI Jain Education Intemational
Page #896
--------------------------------------------------------------------------
________________ with best couwliments from Tel : 317806 .: H. Kumar & Co. DEALERS IN FANCY FABRICS 128 GHADIAL GALLY, M. J. MARKET, BOMBAY-2. (BR) Jain Education Intemational
Page #897
--------------------------------------------------------------------------
________________ zubhecchA pAThave che zrI modI enDakAM 228 kRSNa coka muLajI jeThA mArakeTa muMbaI-2.
Page #898
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetronI pratibhAsaMpanna vyakitao che. narasiMha ema. zAha amadAvAda ramezabhAI trivedI bhavidyAnagara rahimana mahetA amadAvAda vijayazAstrI sUra madhurama utarasa DA E rAmu paMDita muMbaI Do dilAvarasiMha jADejA vallabhavidyAnagara ke bhAI bAroTa tApaTu gaurIdAmajI mahArAja vaDAla jeThAlAla pATaDiyA vAMkAnera kumAra pALa desAi karalAla ke "Tela [bhUrA ji | devasiMha sIsodIyA vAMkAnera 2 nazI mIrANI vAMkAnera janArdana dave bhAvanagara - mavAda paDina emakAranAtha ThAkura kalayANajI-ANaMdajI muMbaI vIrasu bhAi mahetA mAMgaroLa ramaNabhAi ke merI DemAi Do. jayaMtilAla ThAkara dvArakA Jain Education Intemational niemational
Page #899
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetranI pratibhAsaMpanna vyakitao prabhudAsa karazanadAsa kezavalAla bulAkhIdAsa jIvalAla pratApasI hajunAgaDha muMbaI muMbaI chaganalAla ke. pArekha naTavaralAla esa. vorA kalakattA muMbaI goradhanabhAI haribhAI amaracaMda eca. saMt vI muMbaI choTubhAI ke. paTela [surata jillo ] lakSmIdAsa viThalANI amarelI Aii che te aMtubhAI bhaTTa haramaDIyA khImacaMda muLajIbhAI rAyacaMda gulAbacaMda valasADa acchArI zAMtilAla kulacaMda surendranagara nImacaMda ThAkarazI muMbaI bhI cha 3 mahetA catrabhuja akhI dA muMbaI ja jIvana bhagA vanadAsa bhAvagara hasamukhabhAI dozI unA jagajIvanadAsa ratanazI dAmanagara Jain Education Intemational
Page #900
--------------------------------------------------------------------------
________________ zubhecchA pAThave che zrI jayalakSmI TekasTAila ghaDIyALa galI muLajI jeThA mArakeTa muMbai-2. Jain Education Intemational
Page #901
--------------------------------------------------------------------------
________________ with best compliments from VINODRAI & Co, HASMUKH TEXTILE B. HIRALAL & CO, K. MOHANLAL & CO, V. HIMA & Co, suta K. M. KAPASI 206, Jawahar Galli Swadeshi Market, BOMBAY-2.
Page #902
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetranI pratibhAsaMpanna vyaktio harasAi trivedI bhAvanagara vallabhabhAI khuM. paTela bAraDolI chaganabhAI la. paTela kAntibhAI IzvarabhAI candrakAntabhAI mahetA jAmajodhapura viramagAma dilhI rokaLadAsa cu. paTela calAmalI (ji. vaDodarA) mAdhavasiMha bAroTa rAjapIpaLA popaTalAla ke, dezI muMbaI manubhAI zivubhAI dADA naMdalAlabhAI Thakkara bhAvanagara manavaMtarAya desAI keDInAra vazarAma raNachoDa vIramagAma nAraNajI desAI vApI kanubhAI pArekha pAlIkiANa ramezacaMdra durlabhadAsa nAgezrI gaNapatarAya je. ThAkara ukAbhAI sIdIbhAI 6no jayasiMDa sa. paramAra koDInAra bhudharajIbhAI mesavANIyA jAmanagara bheLAmAi ca. paTela visanagara Jain Education Intemational
Page #903
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtanA vividha kSetronI pratibhAsaMpanna vyaktio hA , vAvaDI sTezana devAyatabhAI varU devakaraNabhAI porANIyA mehanabhAI paTela jApharabAda rAdhanapura junAgaDha IchubhAI zeTha mahuvA. puruSotama paTela cImanabhAI pI. paTela naTavaralAla TI. paTela arajaNabhAI vejAbhAI thoraDI phaDavela (valasADa) ITolA (vaDodarA) mAMgaroLa geAkaLadAsa paramAra rabI. dhIrajalAla ke. zAha raNachoDabhAi zanAbhAI jIvarAmabhAI ena. paMDyA amRtalAla su. zAha prabhAzaMkarabhAI caudha paratAparA ANaMda cerIlA pAlItANA Ara. ke. voza bhANavaDa zaMbhubhAI paTela samaDhIyALA vIMdabhAI je. paTela rAjakoTa chaganabhAI rAmabhAI paTela parabhubhAI gopALajI maheka pora (surata jillo) (surata nika) Jain Education Intemational
Page #904
--------------------------------------------------------------------------
________________ With best compliments from -- PHONE : Office : 253812 (3 Lines) Godown : 374286-372203 NATWARLAL SHAMALDAS & CO. COAL MANGANESE BAUXITE & IRON ORES DEALERS, EXPORTERS & MINE OWNERS. 94, NAGINDAS MASTER ROAD, FORT, BOMBAY-I. Jain Education Intemational
Page #905
--------------------------------------------------------------------------
________________ ke. Ara. zAha muMbaI manasukhalAla pArekha bhAvanagara harisiMhabhAI mahIDA bharUca raNachoDabhAI gIradharabhAI DemAI pratApabhAI mahetA muMbaI puSkarabhAI gokANI -dvArakA haribhAI gaudAnI- amadA nAda gokaLabhAI paTela-amarelI gurAvAbhAI purohita-bAbApura janakarAya nANAvaTI-junAga kira muni mahArAja bhIkhAbhAI hIrAbhAI jIvaNabhAI gajajara mohanalAla virajIbhAI mahaMta zrI devagirijI bhAvanagara izvarIyA porabaMdara amarelI ghelA somanAtha * ke * * * lahamIdAsa pAlIvAla-devagaNa mehanabhAI paTela-pANIyA vazarAmabhAI vAghelA-gAdhakaDA e. ela. zAha muMbaI Jain Education Intemational
Page #906
--------------------------------------------------------------------------
________________ eca. ke. ve bhAvanagara cunIlAla bI. mahetA mAsumaalIbhAI maracanTa manasukhabhAi vasANI sukhada subai devIdAsa paTela amarelI caza'tubhAi bhaTTe bhAvanagara lakSmIcaMda sarA khImajIbhAI mahetA maNIlAla ecadAsa dalAlabhAi bhuvA subai porabaMdara subai muMbai bhAvanagara sva. gulAbaca'da ze subai bhImajIbhAi vAlajIbhAi mehanalAla pI. mahetA dAmeAdara jI. Thera subaI jetapura khAvaDA C manubhAI ca sAnaunitabhAi aMbIkA mItarasavALA ramaNIkabhAi dhAmI thApura upaleTA bhAvanagara bAbubhAi erAvAlA subai e. Ara. maracanTa bhAvanagara mAdhubhAI mAhanAya subaI
Page #907
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAmajIbhAI mahetA jAbIrabhAI mahetA (bagasarAvAlA) caMpakabhAI mahetA amarelI jagubhAI parIkha bhAvanagara dvArakAdAsa paTela amarelI muMbaI purUSotamadAsa vaDIyA nAnA bAramaNa bApubhAI varU koTaDI devabhAi dave bhAvanagara rAvasAheba revAbhAI DemAI goradhanabhAI chaganabhAI avidhA nurabhAI kAjhI pAlItANA praviNacaMdra mahetA pAnDaravADA dazarathasiMha saravaiyA merI kAntilAla hIrAlAla karajaNa amRtalAla je. bAroTa mahesANA Ara. esa. gehila esa. e. gohila jamIyatabhAI paMDayA amadAvAda dalapatabhAi paMDayA bhAvanagara choTAbhAI raNachoDabhAI tArApura Jain Education Intemational
Page #908
--------------------------------------------------------------------------
________________ kezavadAsa mohanadAsa-muMbaI kanaiyAlAla bhaNazAlI-muMbaI caMdrakAno poDaka -vaDodarA Do. praviNabhAI gaDhIyA-porabaMdara najharaalI ke eDalhAlA-bagasarA jayaMtilAla ke. mahetA-sihora mohanalAla Ara. kapAsI-muMbaI baLavaMtarAya bI. zukala-sihora dudAbhAI ; bhAbhAI sarakhaDI bhagavatasiMha pI. bahmabhaTTa-UMjhA pratApasiMhabhAI brahmabhaTTa-UMjhA Jain Education Intemational
Page #909
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAvAne . . . ja rAjAra phari: tA . rara . bhakta jalArAma. - 1% e lata , tema jANe che ke, jazubhAi rAvaLa kanaiyAlAla vAghANI ALSO CUUUUUU UMENa Be 27:::: situalii che TH-0: caranItha mahArAja-goMDala ja a ra eDanavAlA tAlukAzALA bagasarA bhuvanezvarI gela durgAzaMkara bhaTa, saM' nI cAya dharamazI mA, nRtyakAra bhIkhAlAla zeDa, nATayakAra la nIphabhAI saMgItakAra rAmajI maMdira -jAmanagara Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #910
--------------------------------------------------------------------------
________________ naMdalAlabhAI mahetA trApaja bhogIlAla ma. zeTha bhAvanagara manasukhalAla maNIlAla mahetuM mu baMdha ramaNIkalAla bhegIlAla zAha- bhAnanagara nAraNabhAI bAraDa-devaLI Jain Education Intemational
Page #911
--------------------------------------------------------------------------
________________ Dolarabha.i vasA DA-mahuvA rAyacaMda maganalA-muMbai labhakuena nA. dezI-muMbai nAnacaMdabhAi je. dezI-muMbai ratilAla gAsaLIya --mAdhavanagara nAraNadAsa lAkhANI-porabaMdara gIradharabhAi vasANI-muMbai kAntibhAI ema. kapAsI-muMbai suzilAbena dIvA kara bhAvanagara bacubhAi rAya-jetapura saubAgyavatI ma. roka naMdubena ema. kapAsI muMbai phalakattA Jain Education Instila lAla AI prabhAza 2 semapurA khADIdAsa paramAra senrAvarisa'huM jAdava rUtubabhAi Ajhadaw.jainelibrary.org
Page #912
--------------------------------------------------------------------------
________________ "Architects desing for goacious living and Engineers shape them to reality. Structures like faetories, Hospitals, schools, etc. can not be complete for occupation without scrupulous care of healthy sanitation & water supply at Finger tip. We have been bestowed with fabulous outstanding jobs at our credit over decades, Our Experience & skill is a matter of attraction to Architects & Engineers. '' CONTACT:-- MOHANLAL & Co. Plumbers of Repute & sanitary Engineers 54-55, 1st Carpenter Street BDMBAY-4. gaganacuMbI ImAratAM, bhavya vidyApIThA, e phrIsa : Te. naM. 333326 kaisIDenTa vizALa phekaTarIe bAtharUmeAnI, garama-ThaMDA pINAnI, adyatana sagavaDanA ane seneTarI phITIMgjhanA dareka kAmakAja mATe maLe athavA lakhA : Phone : No. 333356 tathA adyatana hAspITAlAmAM-- mohanalAla enDa ku. 55-1lI sutAragalI, muMbaI-4 zIvatI na 2, vesTa vIMga, 2 je mALe, bleka na. 206, nezanala gerejanI sAme, bhUlAbhAi desAi rADa, muMbai
Page #913
--------------------------------------------------------------------------
________________ lAkRtika samanya } 937 zrI pramodarAya tulasIdAsa AtathI Aja sudhImAM ekadhArI pragati thatI rahI che, kApaDanI lAInanA dhaMdhAmAM be paisA kamAyA chatAM lakSmInI madabharI chAMTano bhAvanagaranA vatanI zrI pramodabhAInA pitAzrI tulasIdAsa harivallabha sparza thayo nathI. - "rIkhe porTa khAtAmAM temanI nokarI daramyAna pUrI niSThAthI kAma karyuM. temane paropakArI svabhAva ane dharmaparAyaNatAne laI sArU pUrva bhavanA pUryodaye maLela mAnavajIvanane sArthaka karavA maLela lakSmIne bahujana samAjanA hita mATe upayoga karavAnI maMgaLa mAnapAna meLavyuM hatuM. vaDIlo pAsethI A dhArmika saMskArone vAra manokAmanA karanAra, kelavaNI ane dhArmika pravRtiomAM apAra zrI pramodabhAImAM paNa uta--temaNe kalIyarIMga phoravarDIMga lAgaNI ane rasa dharAvanAra zrI dalapatabhAIe kuLa ane kuTuMbamAM, zIpIMga ane TrAnsaporTa dhaMdhAmAM potAnI haiyAukalata ane vyApArI jJAti ane heLA janasamuhamAM potAnA vyakitatvathI divyatA buddhithI AgaLa AvyAM dhaMdhAnI zarUAta vakhate pratikula saMjoge pragaTAvI che. sAme kauryatAthI kAma lIdhuM-dhaMdhAne Aje sArI sthitimAM mUkyo che. bhAvanagaranA vyApArI vastu lamAM temanI gaNanA thAya che. vatananA sAMskRtika vikAsamAM paNa tene hiro nAnAsana nathI. ' hamaNAMja DhasAmAM "zrI divALIbAI zIvalAla kapAsI sAva janika bhutA trIbhovanadAsa mAnadAsa davAkhAnuM " e nAme moTI sakhAvata karI che. te pahelA paNa rAjulAnA vatanI ane dhaMdhAthe ghaNuM varSothI muMbaI ane pUnA DhasAnA jaina upAyazramAM mAtabara rakamanI deNagI karI che tarapha vasavATa karI rahyAM che. nAnI vayamAM vyApArI kSetrane bahoLo nAnAmoTA phaMDa phALa.e ane paracuraNa dAne maLIne judI judI anubhava ane dIrdhadaSTine laI dhaMdhAmAM AgaLa AvyA ane jagyAe dAna karI kuTuMbane ujajavaLa karyuM che. A kuTuMbanI sukRtyomAM saMpattino upayoga karatA rahyAM. ghelA somanAtha maMdiramAM ziSTatA e che ke Aje paNa trIsasabhyo sAthe sau saMyukata temane phALo ananya che. jolAparanA zaMkaranA maMdiramAM, rAjulAnI kuTuMbamAM rahe che. nAnImoTI badhIja sArvajanika saMsthAomAM, tulasIzyAma ane anya DhasAnA A tejavI kuTuMbanI aMdara DhaMkAI raheluM hIra temanA dhArmika jagyAomAM temaNe dAnano pravAha avirata cAlu rAkhyo che. keTalAMka gupta dAnethI vadhAre jhaLakI uThayuM che. pitAnI dhaMdhAdArI | rAjulAnI pAMjarApoLa pravRtimAM ane keLavaNunI saMsthAomAM pharajo uparAMta jyAM jyAM jyAre jayAre je kAMI jarUra paDI che sArI sakhAvata karI che. bhAvanagaramAM dhaMdhAkIyakSetre bI.TI. zAha tyAM tyAM potAnI sevAzaktine lAbha saune Apyo che. enDa kuM. nA nAmanI peDhI cAle che. je peDhInuM saphaLa saMcAlana zrI dAnadharmanI yazagAthA racavAmAM temanA kuTuMbanA sau sabhyone jezaMkara trIkamajI dIkSItane AbhArI che. temane paNa paropakArI paNa yazavI phALo rahyo che. svabhAva bIjAnA dukhe dukhI thavAnI temanI bhAvanA ane sevA | nAnAmoTA dhArmika zALAomAM A kuTue hamezA mokhare parAyaNatA upasI AvelA jaNAya che 197ra thI A peDhImAM sevA ApavI zarU karI te pahelA zikSaka tarIkenI suMdara kAmagIrI rahIne AmateSa anubhavyo che. jaina ane jainattara saMrathAkarelI khaMta mahenata ane pramANIkatAthI eka dazakAmAM peDhIne sadhdhara emAM udAradile dAnuM jharaNuM vahAvIne kuTuMbane dhanya karyuM che pAyA upara mukI. pote ajANyA pradezamAMthI ahiM AvelA paNa A kuTumbanI suvAsa cetarapha phelAyela che pitAnA ramujI, nikha lasa ane milanasAra svabhAvathI saunI sAthe zrI haricaMda mIThAbhAI mitrAcArIthI pratiSThA jamAvatA gayA. pitAnA vyahavArIka kAmomAM mULa bhAvanagaranA vatanI. pAMca gujarAtI sudhIno ja abhyAsa, paNa zeThano mUlyavAna phALo hoya ja. game te nirNaya le te zeThane tera varSanI uMmare muMbaImAM paga mUko ane turata ja ANaMdajI mAnya hoya ja. jhaveranI kAkAnA nAmanI dukAne anubhava maLavA lAgyo ane samaya kapAsI lapatabhAi zivalAla jatA pitAnA nAmanI e dukAna zarU rAkhI. pUrvanAM puNyayoge be bRhada gujarAtamAM svayaMbaLe AgaLa vadhanAra paragajU dAnavIra paisA kamAyA. 1882nI sAlamAM devagANAmAM pratiSThA karAvI, ghoghArI ratnonI samAjane je bheTa maLI che, temAM zrI dalapatabhAI ane samAjanA kAryakramamAM ane jJAtihItanI pravRttiomAM mahattvane bhAIo zrI mehanalAlabhAI, zrI amRtalAlabhAI vigerene mUkI bhAga bhajavyo. guptadAnamAM khAsa mAnanArA che vrata, japa ane zakAya. tapazcaryA karanArA che. ghoghArI jaina mitra maMDaLamAM khajAnacI tarIke A kapAsI kuTuMbanA agraNI zrI dalapatabhAI DhasA gAmanA ane keLavaNI kSetre sa ro evo rasa le che. daravarSe dazeka hajAra vatanI paNa ghaNA varSothI dhaMdhAthe muMbaI AvI vasyA. cAra rUpiyA jevI rakama guptadanamAM jarUrIyAtavALAne Ape che. gujarAtI sudhIno ja abhyAsa paNa potAnI haiyA ukalata, vyahavArakuzaLatA raneha, zakti ane sahanazIlatA jevA guNone laI vyApArI ane satata purUSArtha dvArA anyane upayogI banatA rahyA ane AlamamAM ghaNuM mAnapAna pAmyA che. pUNyazALI, dariyAva dilanA, vyApAramAM AgaLa vadhatAM rahyAM. - komaLa hRdayanA A sajajana koIpaNa jAtanI dalIla vagara saunuM trIza varSa pahelA muMbaImAM AvIne nokarImAM joDAyA, paMdara varSa kAma karI ApavAmAM mAne che. ane zAMta, ADaMbara vinAnuM jIvana nokarI karI ane paMdaravarSathI svataMtra dhaMdhe zarU karyo-dhaMdhAnI zarUH gujAre che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #914
--------------------------------------------------------------------------
________________ 938 hida gujarAtanI asmitA maracanTa atAphahusena rajabaalI kApaDIA dhIrUbhAi gulAbacaMda gujarAtanA vyApArI jagatamAM sau prathama pitAnA puruSArthanA keLavaNInI pravRttiomAM apAra lAgaNI ane rasa dharAvanAra baLe berala InDasTrIjhane kSetre zrI gaNeza mAMDIne nAnI zrI dhIrubhAI anDara grejyueTa thayelA che. muMbaImAM ghaNA varSothI vayamAM kAryadakSatA batAvI aviratapaNe zrama uThAvI sArI evI rahIne eDavarTAIjhIMga, pablisITI, imporTa, janarala bIjhanesa vigeremAM pratiSThA ane be prApta karanAra zrI alatAphahusena maracanTa muLa sArI pragati sAdhI che. bhAvanagaranA vatanI. inTara sudhIne ja abhyAsa paNa potAnI tIvra muMbaInA progresIva grupamAM varSo sudhI kamiTi upara hatAM, buddhi ane kArya kuzaLatAthI tela ane telIbIyAnA dhaMdhAmAM jhukAvIne mAnadamaMtrI, upapramukha ane pachI be varSa pramukha hatA. inDIyana sAro evo anubhava meLavyo. dhaMdhAnuM mArgadarzana pitAnI svayaM maracanTasa cembarsanI menejIMga kamiTi upara ghaNA varSothI che. northa sujhathI ja meLavatA gayA. bekhe lAyansa kalabanA sabhya che. progresIva grupe temanA jIvanamAM koleja keLavaNI daramyAna paNa ittara pravRttiomAM ane anya mahatvano bhAga bhajavyo che. sAmAjika sevAo mAM eka AzAspada vidyArthI tarIke temanI gaNanA thatI hatI. 1965 "mahArASTra dina'nA roja mahArASTra sarakAre temane motabhASI ane mIlanasAra svabhAvanA A yuvAnanuM svataMtra rIte je pI ne IkkAba ApI bhAre meTu bahumAna karyuM che. je. pI enI dha dhA karavAnI jhaMkhanA karata mana inDaraTIjhamAM kAMika navI cIja sosAyaTInI me. kamiTinA sabhya che. temanA pitAzra bhAvanagara samAjane caraNe dharavA aMkhI rahyuM hatuM. dezamAM beralanI ghaNI ja rAjyamAM ghaNuM vaSo sudhI e nararI mejIsTreTa hatA. A banI taMgI vartAI rahI hatI. A dIzAmAM udyogapatioe I moTuM suvAsa cotarapha phelAyela che. zrI dhIrUbhAI bhAvanagara ane gujarAtanA sAhasa karyuM na hatuM ethI prerAIne berala rIka-DIzanane eka navo gaurava samAna che. ja vicAra spharyo ane kudarate yArI ApI. ejanIyara ane TekanI - zrI nAraNabhAI ke. paTela zIyananI madada vaDe pote A dizAmAM svataMtra dhaMdha ne sArI sthitie mUko. huMDIyAmaNa bacAvIne Ama temaNe bhAre moTI samAjasevA jAmanagara ane saurASTramAM AgevAna konTekaTa tarIke nAmanA karI che. me vela paTela vAsA vIrAnI ku. nA cIpha pArTanara che. 1954 mAM zarUAtamAM muzkelIo sAme paNa bAtha bhIDI. na dha che. bIna 5000 nA kenAlanA kAmathI dhaMdhAnI zarUAta karI. zarUAtamAM AvaDatavALA kArIgara, mazInarInI bhAMgapheDa revenI muzkelIo nukasAnI veThI paNa saMtoSakAraka kAma karI ApyuM. jene laI nAmanA vigere vicArapUrvaka kAma karI sAro mAla ane eka ja mAryuM ane vadhatI gaI ane moTA kAmo maLavA lAgyAM. satyaniSThA ane jAtaeka ja bhAvanI grAhakomAM sArI evI chApa pADI dha dha vikasAvyA. temanI dIrdhadaSTi ane vyApArI buddhi ajoDa che, ema kahyA vagara mahenatathI AgaLa vadhyA. dhaMdhAdArI pravRttinI sAthe sAthe sAmAjika sevAomAM paNa rasa jAgRta karyo paTela keLavaNI maMDaLanI kArobArInA nathI rahI zakAtuM. gujarAtabharamAM A eka ja I-sTrIjha che. A sabhya tarIke, saradAra paTela keLavaNI maMDaLa saMcAlita sevA samAjanA inDasTrIjhane gujara ta sarakAre prathama kakSAne udyoga gaNIne sAme pramukha tarIke yathAzakti sevA ApI rahyAM che. IrAka bagadAda vigere cAlIne pUratu uro jana ApavuM rahyuM, eTaluM ja nahi temanI agavaDatA dezane pravAsa karyo che. temanA kuTuMbanA sabhyo paNa ghaNuM ja udyamI ane muzkelI aMge pUratuM dhyAna a.pI saraLatA karI ApavI joIe. ane kArIgarI-mazInarI lAInamAM AgaLa vadhyA che. deza ane gAdhI ratilAla chaganalAla samAjane zakaya te rIte madadarUpa thavAnI dhagaza rAkhe che. muMbaInI ghaNI vyApArI ane sAmAjika saMsthAo sAthe saMkaLAyelA zrI ratibhAi taLAjA pAsena khaMDherAnA ane pachIthI mahuvAnA saMghavI kAntilAla jeThAlAla vatanI banelA zrI ratibhAIe ATha dhoraNa sudhI ja abhyAsa karyo. jAmanagara nagarapAlIkAnA pramukhathI mAMDIne jAmanagaranI che nAnapaNamAM mAtA-pitA gujarI gayA. AvI paDelI kauTuMbika saMkhyAbaMdha sAmAjika, dhAnika ane sArvajanika saMsthA o sAthe javAbadArIoe jIvanane vadhu jAgRta karyuM. 193hmAM muMbaImAM saMkaLAyelA zrI che. kAntibhAI yuvAna vaye AphrikA ane bIjA Agamana thayuM ane dArUkhAnAmAM ema. IsmAIlajI a dulahusenamAM saMkhyAbaMdha dezonA pravAse jaI AvyA che satyaniSThAnA baLe jIvanamAM nokarIthI jIvananI zarUAta karI le khaMDanI A lAInamAM jJAna ane AgaLa vadhyA che. temanI saujanyatAe anekane preraNA--mArgadarzana anubhava maLatA 194rathI Ara. rAyaca dane nAme svataMtra dhadha zarU ane anya prakAranI huMpha maLI che. jyAM jyAM jarUra paDI che karyo ane kudarate yArI ApI dhaMdhAne uttarottara vikAsa thaze. tyAM tyAM yathAzakti dA ne pravAha Apyo che ane moTI rakama mahuvA yahi jena bAlAzramanA TrasTI tarIke, muMbaImAM mahuvA bahArathI sArvajanika kAmo mATe laI AvyA che. AkhuM e kuTuMba yuvaka samAjanA upapramukha tarIke, dArUkhAnA Ayarna maracanTa ese- khUba ja keLavAyeluM che. be putro DokaTarI lAInamAM dvAra thaI gayA sIeza nA DAyarekaTara tarIke sevA ApIne sonA prItipAtra banyA che eka bhAI DokaTara che. pitAzrI vakIlAtanI vyavasAyamAM paDyA che. che. vatananI koI paNa sAM katika pravRttiomAM temane protsAhaka pitAmaha vIrapuranA dIvAna hatA. ghaNuM ja pratibhAsaMpanna purUSa zrI sahakAra ane sahAnubhUti hamezA maLatA rahyAM che kAntibhAI jAmanagaranuM gaurava che. Jain Education Intemational
Page #915
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha che viThalANI lakSmIdAsa bhImajI zrI dAmodarabhAI ThAkarazIbhAI amarelInA dAnavIromAM ane jAherajIvananA agraNIomAM zrI nikhAlasa aMtakaraNa, niSpa svabhAva, mAyALu mAnasa tathA lakSmIdAsabhAI prathama paMktinA gaNI zakAya. kurajI mAdhavajI enDa ka. udAra ane samadarzI vartana jenI vAta vAtamAM pragaTa thatAM te zrI nA mukhya pArTanara che. lehaNu vidyArthI bhuvanamAM TrasTI ane dAmodarabhAI bhAvanagaranA vatanI hatA. muMbaInA vyApArI jagatamAM vAIsa presIDenTa tarIke, cembara opha komarsanA pramukha tarIke, kAmA- temanI gaNanA thatI. zUnyamAMthI sarjana karIne batAvI ApyuM hatuM ? NI phoravarDa hAIskula TrasTanI kArobArInA sabhya tarIka, buka benka ke koIpaNa kAryanI siddhi mATe utsAha pUrvaka zuddha satva ja upayogI pravRttinA presIDenTa tarIke, amarelI vidyAsabhAnI kArobArInA sabhya tatva che. zikSaNakSetre sahAya ApavAno siddhAMta emaNe sahajabhAve tarIke, kogresa saMsthAmAM e. AI. sI. sI. nA sabhya tarIke, sAthe hato. saMpa ane sulehane haMmezA sakAratA. sAmAjika jillA kogresanA mAjI khajAnacI tarIke, zahera suvarAImAM agAu dhaNuM saMsthAonA utkarSamAM temane ananya kALA hatA. varSa sabhya tarIke, ileTrIsITI eDavAIjharI kamiTinA sabhya tarIke, gujarAta rAjya laghu udyoga maMDaLanI kArobArInA sabhya tarIke, zAha ramaNIkalAla bhogIlAla gujarAta vepArI mahAmaMDaLa amadAvAda kArobArInA sabhya tarIke, nAgarIka saha. benkanA DAyarekaTara, lAyansa kalabanA vAisa presIDenDa zrI ramaNIkalAlabhAI zAha je bahudhA zrI bakubhAinA nAmathI vaDedarA rAjya prajAmaMDaLa vakhate sekreTarI tarIke ane amarelImAM jANItA che. temane janma amadAvAdamAM sane 1918 mAM thaye. roTarI kalabanA AgevAna kAryakara tarIke yazaravI sevA bajAvI chemeTrIka sudhI abhyAsa karI-pitAne pagale cAlI temaNe paNa kApaDanA emanI saujanyazIlatAne laI baheLu mitramaMDaLa ubhu karI zakyA che. udyogamAM jhaMpalAvyuM ane bhAvanagaranI mahAlakSmI mIlanA DIrekaTare temanI peDhI se raTha sivAya AkhA saurASTranA hindustAna lI. tarIke nimAyA. 1937mAM kApaDa udyoganA abhyAsa mATe jApAnane varanA paracejhaMga ejanTa che. temaNe vidyAsabhAmAM sArI evI rakama pravAsa kheDyo. 1940 mAM bhAvanagaramAM mAsTara sIka mIlanI sthApanA ApI che. lehANA borDiMgamAM pitAzrInuM nAma joDyuM che. kuTuMbI karI tenA menejIMga DIrekaTara nImAyA ane temanI rAhabArI ne jane arthe hindustAnanA tIrthayAtrAdhAmonI yAtrA karI che. amarelInI mAsTara sIlka mIle apratima pragati sAdhI. tamAma keLavaNI viSayaka saMsthAmAM temanI dekharekha ane aMgata bhAvanagaranI sAMskRtika pravRttiomAM zrI bakabhAIno hIse phALo ghaNuM che. jarA paNa nAmane nathI saMgIta, kalA saMskRti ke sAhityane mAtra mahetA nautamalAla ThAkarazI uttejana Ape che eTaluM ja nahi paNa keTalAMka zokha te jAte keLavyA che ane temAM ghaNAne rasa letA karyA che. saurASTranA agraNI vyApArIomAM zrI nautamabhAInuM sthAna mokhare che. rAjakeTanA vatanI paNa ghaNA varSothI bhAvanagaramAM sthira pite bIjI keTalIka kampanIomAM DIrekaTara tarIke che eTale thayA che. InTara ArTasa sudhIno abhyAsa. nAnI vayathI ja samAja- ArTa sIka udyoga uparAMta bIjA udyogomAM paNa sAro rasa le che. sevAnA bIja ropAyelA. duSkALanA kaparA divasomAM rAjakoTa bhAvanagara baro myunisipAlITInI cuMTaNImAM moTI bahumatIthI sevAsamAja dvArA anAja vigere garIbone apAtuM ne saMghanI cuMTAyA hatA je temanI lokapriyatAnI pratIti karAve che. zaheranA mAnavatAvAdI pravRttithI mAMDIne Aja sudhImAM jadI judI rIte nAgarika jIvanamAM paNa AgaLa paDato bhAga be che. pitAnA aneka saMsthAone samayazaktinA bhAge mUlyavAna sevAo ApI sahAmaNuM vyakti,vathI bhAvanagaranI jAhera janatAmAM ghaNuM ja rahyA che. pAnakavAsI jaina saMghanI menejIMga kamiTinA membara tarIke lekapriya banyA che. samAjotthAnanA kAmamAM paNa temanuM yazasta gujarAta rAjya porTa eDavAIjharI borDanA membara, relave sTezana pradAna che. temanA anokhA vyaktitvane kAraNe bhArata sevaka samAjanuM kansaTezana kamiTinA membara tarIke, elaIDIyA seTa pIpala kAma A jillAmAM sArI rIte pAMgaryuM che, vikasyuM che mIlanasAra ke npharansamAM keSa dhyakSa tarIke yazasvI sevA bajAvI che. muMbaImAM svabhAvanA zrI bakubhAI bhAvanagaranA tejasvI tAraka che. ghATakeparanI jAhera jIvananI pravRttimAM mokhare che. koMgresanA mukhya anuyAyI che. jillA keMgresanI badhI ja pravRttiomAM temane sahakAra zrI tulasIdAsa kIlAcaMda hoya che. teo jANItA udyogapati che. ane dhaMdhArthe muMbaImAM vasavATa kare che. pATaNamAM ucca keLavaNI ApatI kelensa ane keLavaNI jANutA udyogapati ane vyApArI che. dhaMdhArthe muMbaImAM vase maMDaLa ke pATaNa keLavaNI maMDaLa tarIke oLakhAya che tenA teo che. pATaNamAM ucca keLavaNInI sagavaDa ubhI karavAmAM temane phALo muLathI ja adhyakSa che. ane pATaNamAM ucca keLavaNI mATe kaleje vizeSa che. pATaNanA vikAsanAM rasa le che. temanA kuTuMba taraphathI sthApavA temane phALe dhaze agatyano che. temanA kuTuMba taraphathI pATaNamAM zeTha nyAlacaMda lalucaMda janarala hospiTala ane pANInI pATaNamAM kalAcaMda devacaMda polITekanIka; zrImatI ke. ke. garlsa hAIvoTara vakarsa rakama amalamAM lAvavA mATe temanA saddagata kAkA skUla ane zrImatI jJAnabAI prasuti mATe sAruM evuM dAna karavAmAM maNalAla lalubhAI taraphathI moTI deNagI arpaNa thayelI che. AvyuM che. Jain Education Interational nA vatanI zAsa. nAnIvAmAM rAjakeTa -rAyA hatA ja zrI kAMtIlAla nyAlacaMda
Page #916
--------------------------------------------------------------------------
________________ ma gujarAtanA mamatA zrI bacubhAi zeTha mahetA dalIcaMda narasIdAsa udhoganA saMcAlananI pAvara ane keLavaNI pratyenI apAra mamatA zrI dalIcaMdabhAI mULa sAvarakuMDalAnA vatanI che paNa chellA dharAvanAra zeTha zrI bacubhAI nA jIvananI jhAMkhI bhAvI peDhIne preraNuM cAlIza varSathI muMbaine potAnuM vatana banAvyuM che. bIjI aMgrejI Ape tevI che. sudhIne ja abhyAsa paNa AdhyAtmika saMrakAroe temanA jIvananuM dharmAnurAga ane sevAbhAvanAnA umadA AdarzothI jemanuM jIvana ghaDatara anokhI rIte ja karyuM che. uccavicAre ane AdarzonuM jatana surakSita che. samAjanI dhArmika ane sAmAjika saMsthAone jemanI karavAnI satata jAgRtie ja temane muMbaImAM sArI pratiSThA apAvI sevAzaktino lAbha maLyo che, jemanI vinamratA ane udAratA ane che. nAnI umaramAM ja kauTuMbika javAbadArIo potAnA zIre AvI anekavidha sAhityaka ane sAMskRtika pravRtione protsAhana maLyuM che. paDatA rUA. 22nA pagArathI nokarI svIkArI. niSThA pramANikatA ane nyAya zrI bacubhAI zeTha saurASTramAM jetapuramAM kApaDanI dukAnamAM parAyaNatAnA sarakAroe temane dhaMdhAmAM saphaLatA apAvI. dhaMdhAmAM krame kuTuMbanirvAha calAvatA hatA. ApabaLa, Apasujha dharAvanAra che. krame AgaLa vadhatA gayAM chellA paMdara varSathI muLajI jeThA mArakeTamAM prAmANIka ane AtmavizvAsathI muzIbatono sAmane karI bhAvI bhAgIdArImAM kApaDanA dhaMdhAmAM eka khyAtanAma vyakita tarIke jA mArga saraLa bane. garIbInA pAraNe jhUlIne garIbInuM pAna karIne NInA banyA che. moTA thayA tyAra bAda amadAvAdamAM karazanajI jINAbhAInA mANasa budhi- phAMTA paDavA dIdhA vinA je ekaniSThAthI nAmathI raMgATa kAmanI dukAna tathA kArakhAnAmAM pote joDAyA. tyAra- kAma karyuM jAya te siddhi ane saphaLatA tenI sAme Ave ja bAda jetapuramAM AvIne sthira thayA ane jetapuramAM sahu prathama tenuM udAharaNuM zrI dalIcaMdabhAInuM jIvana che. cAlIza varSathI muMbaIne temaNeja sADI prInTIMga udyoga zarU karyo ane vikasAvyo potAnI vasavATa hovA chatAMya vatana sAthe saMbaMdha temaNe jarAya ghaTADo haiyAukalatathI dhaMdhAne uttarottara vikAsa thaye-dhaMdhAmAM be paisA nathI balake vadhAryo che. kamAyA chatAM lakSmInI madabharI chAMTano temane kahI rapa thaze nahi. AjhAdI AvyA pachI chellA dAyakAmAM vatana saurASTramAM je jetapUramAM koleja mATe moTI rakamanuM dAna karyuM che, temaja vikAsanA kAme thayAM temAM zrI dalIcaMdabhAIe mitrone sAthe rAkhI rAjakoTa mukAme brahmakSatriya beDIMga bAMdhavA mATe rUpiyA eka lAkhanuM TImapIthI kAma karAvavAmAM thazaravI nivaDayA che. vatananI dAna karyuM che. nAnA-moTA kaMDakALAemAM ghaNI moTI rakama Aja prasaMge potanI jarUrIyAtone lakSamAM rAkhI nAnI moTI sakhAvate sudhImAM samAjane arpaNa karI che. vinA khacakAye noMdhAvya gayA nAnAmoTA ghaNA kAmo jAta dekharekha - temano sADI udyoga ane prInTIMgane dhaMdhe saurASTrabharamAM nIce TakerAbaMdha karavA-karAvavAnI cIvaTa ne Adata AvI vyavasthAsauprathama gaNAya che. saurASTra ane gujarAtamAM temanI judI judI zakitaeja saunA pUjaniya banI zakayA che emanA mananI svasthatA zAkhAo che ane samatulA paNa ghaNuM. paisA te ghaNA Ape ane sAme cAlIne | gujarAtanA vyApArI jagatamAM jema jema temane mAna ane apAve paNa jAtavyavasthA ghaNuM ochA mANase kare. jIvanamAM dhaMdhA ne me vadhatA gayA tema tema tenA mananI udAratA vadhatI gaI. paisAne vaLagI rahenAra ApaNI vepArIyA bhANunI kayAM Azakita gujarAtanI AgaLa paDatI audhogika peDhIomAM temanI peDhInI ane kayAM jema sA5 vakhata A che kAMcaLI utAre tema badho ja prathama haroLamAM gaNanA thAya che. vyavasAya bhAra utArI paropakAra ane adhyAtmamAM mana caTADavAnI temanA gharanI AtithvabhAvanA ajoDa che temane tyAMthI kadI gItA-baMdhI anAsakti. zrImaMtAInA rAjasI jaze ane jene kaI nirAza thaIne pAchu gayuM nathI. , sparza paNa thaze nathI - svabhAve mojIlA ane AnaMdI che. jetapurane audyogika kSetre dhamadhamatu karavAnI A kuTuM manI tIvra sAhityika ane sAMskRtika prakRtie taraphane temane prema ane jhaMkhanA che. e mATenA temanA prayatna paNa noMdhapAtra che. bahumUlya phALo chUpA rahyAM nathI. khareja teo gujarAtanuM gaurava che dezanA ghaNA darzanIya sthaLanuM temaNe paribhramaNa karyuM che. zrI bacubhAInuM lakSa dravya nahi paNa dharma che. sAdhusaMtanA samAgamamAM zrI kAntilAla jagajIvanadAsa citta parAvatA re che. - dAmanagaranA vatanI chetraNa aMgrejI sudhIne ja abhyAsa, vyavaha ra ane dharma mAM khUbaja niyamItatA jALavatA, samaye saha AlamIlanA vArasAgata dhaMdhAmAM bacapaNathI ja joDAI gayA. te kAma zobhe ema mAne che. vakhate dhaMdhAna sthiti sAdhAraNa paNa sAhasa ane zraddhAthI ane temanA laghubaMdhu zrI cunilAla paNa khuba mIlanasAra ane mAyALu heya ukalatathI dhaMdhe TakAvI rAkhyo ane tene laine dhaMdhAmAM pragati svabhAvanA che. teo hAlamAM muMbaInI dukAne tathA amadAvAdamAM thatI rahI. - nArola khAte Avela jagadIza pro prA lI. nuM saMcAlana saphaLa saurASTramAM dAnagaMgAnA je jharaNAo vahetA rahyAM temAM zrI rIte karI rahyA che. - kAntibha ine paNa tirase che dAmanagaranI zaikSaNika saMsthAomAM, - zrI bacubhAInA be putra zrI jagadIzabhAI ane zrI kIrITabhAI rathAnika jaina upAzrayamAM ane anya nAnA moTA prasaMgoe jyAMtathA zra cunIbhAInA putra zrI pradIpabhAI paNa khabhekhabhA mIlAvIne jyAM ane jyAre jyAre jarUrata UbhI thaI che tyAre A kuTuMba 'jagadIza cupa' ne vadhAre unnatInA zIkharo sara karavA mATe satata dharmabhAvanA ane saMskArothI raMgAyeluM che. pitAne kAMI vyasana prayatnazIla rahe che nathI saMyukta kuTuMba tarIke A paMthakamAM sArI khyAti pAmyuM che. parI Jain Education Intemational
Page #917
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa dhanya ] 941 temanA pitAzrI paNa evA ja dharmazraddhALu hatA. zrI bhogIbhAI zrI zAMtilAlabhAI zAha ane kAntibhAI sAthe rahIne ghaNuM samAjasevAnI pravRttione huMpha ApI rahyAM che. jaina samAjamAM eka sevAbhAvI agraNI tarIke jANItA thayelA ane muMbaImAM dhaMdhArthe ghaNA varSothI vasavATa karatAM zrI zAMtilAlabhAI dezI jagajIvana kezavajI zAha kAMDha (dhrAMgadhrA) nA vatanI che. sAta gujarAtI ane cAra aMgrejI jIvanamAM vijaya meLavavA mATe bahu jJAnanI jarUra nathI. jarUra sudhI ja abhya sa. thiti sAdhAraNuM eTale kauTuMbika javAbadArIo che phakata vyahavArakazaLatAnI ane aDaga hiMmatanI, zrI jagajIvanabhAI vahana karavA nAnI vayamAM muMbaI gayA ane nokarI karI. dharma ane taLAjA pAse dAThAnA vatanI. cha gujarAtIneja abhyAsa. dhaMdhArthe samAja sevAnI bhAvanA dharAvatA A yuvAnanI zakitane zrI ratilAla muMbaI gayA. rUA. 15 nA pagAranI nokarIthI jIvananI zarUAta karI. vadhu mAna zAhanI huMpha maLI ane vyaktitva upasI AvyuM. sakhta parizrama ane akhUTa zraddhAe 1991mAM bhAgIdArImAM pANInI vyApArI kSetre mazInarI lAInamAM bhAgIdArImAM jhaMpalAvyuM. dukAna zarU karI. 2000mAM bhAgIdArImAMthI chuTA thayA ane 2003mAM 1946 thI svataMtra dhaMdho zarU karyo. dezanA badhA ja prAMta pharyA che. cImanalAla jagajIvanane nAme dukAna zarU karI. dhaMdhAmAM be paisA dhaMdhAne ghaNo ja vikasAvyo che, sAmAjika sudhAraNa arthe ghaNI kamAyA ane chUTe hAthe dAnadharmamAM e saMpattine upayoga zarU saMsthAo ubhI karI ane Aje paNa dhArmika ane zaikSaNika evI karyo. dAThAnI hospITalamAM, taLAjAnI vivAthI borDiMgamAM, kadambagiri ghaNI saMsthAomAM saMkaLAyelA che. temano anubhava ane UMDI sUjha ane paMcaminimAM merUzikhara baMdhAvavA arthe sArU evuM dAna karyuM dhaNI pravruttione maLato rahyo che. Aja sudhImAM lAkho rUpIyAnA che. mIThI ane roTalo khAvo paNa koInI madada na levI evI eka dAne gupta rIte ane jAheramAM karyA che. muMbaInA vyApArI samAjamAM AtmazraddhAe potAnA svabaLeja dhana-dolata ane kIrti prApta karyA. temanuM vajana paDe che. prasiddhithI hamezAM dUra rahyAM che sattAnI kaI pAlItANAnI dareka dhArmika saMsthAomAM temanuM dAna gUMjatuM rahyuM che. divasa IcchA rAkhI nathI. relvenI kamiTimAM yogya sthAna maLyuM che. putrone sArI keLavaNI ApI che. temanI dharmapriyatA khAsa dhyAna broDageja lAIna lAvavAmAM temanI mahenata ane purUSArtha dAda khece evI che. muMbaImAM jJAtinA meLAvaDAomAM, jJAtinA bALakonA mAgI lya che ghaNA ja vicArazIla vya kta che. raMgotsavamAM ane dhArmika pravRtiomAM hamezA mokhare rahe che ane vaThaladAsa nAthAlAla pAramArthika jIvana jIve che. vidyA ane saMskAranA dhAmane dhananI bhAvanagara jillAnA mahuvA tAlukAnA moTA AsarANuM gAmanA aMjalI apIne protsAhita karyA che; praphulIta banAvyA che. paisA vatanI che dhaNAja paragaju ane dhArmika pratiomAM bhakitabhAvato ghaNu pAse hoya che paNa vidyA, saMskAra ane keLavaNI arthe pUrvaka rasa laIne, zakaya hoya tyAM Ayi ke sahakAra ApIne paNa teno viniyoga karanArA keTalA ? zrI jagajIvanabhAIe lakSmIne potAnI suvAsa prasarAvI rahyAM che. sadaupayoga karyo. jarUrIAtavALA temanA AMgaNethI nirAza thaIne vaDIlo pAsethI meLavelA dhArmika saMskAra pramANe dharma parAyaNa kadI pAchA pharyA nathI. jIvana jIvI rahyAM che. tulasIzyAma yAtrAdhAmamAM jIrNoddhAra mATe kudaratamAM jema vRkSone phaLa sAMpaDe che tyAre nIcA name che tema rU. 15000nuM udAra dAna ApIne jIrNoddhAra maMDaLanI zubha zrImaMtAInI sAthe jenuM aMtakaraNa vinamra bane che tenI ja zarUAta karI che bIjA aneka nAnA moTA DawLAomAM temanI zrImaMtAI zobhe che. zrI jagajIvanabhAIe jUnA mUnA sArA deNagI hoya ja. tane saMpUrNa mAna ApyuM che. hamaNu ja grAmavikAsa maMDaLanI zrI nilAla nAraNabhAi eka prAthamika zALA mATe temaNe cimanalAla jagajIvanane nAme 15000 nI madada karI che je temanI udAratAnI pratIti karAve che. gohilavADamAM taNasA pAsenA rAjaparA gAmanA vatanI che. dhadhArthe ghaNA samayathI muMbaI AvIne vayA che. keLavaNI ane kapuracaMda rAyacaMda zAha dhArmika pravRtiomAM apAra lAgaNI dharAve che. nAnA moTA dhArmika jAmanagara taraphanA vatanI che. meTrIka sudhIne abhyAsa. vidyAbhya sa phaMDa phALAomAM A kuTuMbe suMdara phALo ApIne yazakalagI prApta daramyAsa sAmAyika pravRttio, lAIbrerI, gauzALA vigeremAM rasa lIdhe. karI che. saurASTranI ghaNI jaina saMsthAomAM temanI sakha vAto che. 1961 thI 1965 sudhI kAcIna khAte ekasa pe Ta ImporTanuM saphaLa taLAjA jaina bekiMganA kArya kartA tarIke paNa sevA ApI rahyAM che. saMcAlana karyuM. tyArabAda 1965mAM muMbaInI peDhImAM moTA bhAInuM jaina sevA samAja pAlItANAmAM paNa temanuM ghaNuM moTu dAna che. ekasIDanTathI avasAna thatAM muMbaI AvavuM paDyuM. muMbaInI peDhInuM pAlItANA zrAvikAzramamAM. bAlAzramamAM, mahuvA bAlAzramamAM, saMcAlana karyuM. daramyAna gujarAtamAM ! sthaLe mIla karavAno vica ra mahilA upAzrayamAM, prAgajI jhavera dharmazALAmAM, taLAjA vivAthI. AvatA, bhAvanagaramAM koIka sthaLe mIla karavAne vicAra AvatAM gRhamAM, sAvarakuMDalA, bhAvanagara, surata, muMbaI ema badhI jagyAe bhAvanagaramAM 196mAM keparanI mIla zarU karI. gujarAtamAM koparela jaina dhArmika pravRtiomAM, ane jaina bAlakenI keLavaNI arthe deNagI telanuM utpAdana karatI A eka ja mIla hatI. bhAvanagaramAM anu- karI che. tIrthonI yAtrA karI che. A badhI dhArmika preraNuo temanA kuLa vAtAvaraNa na jaNAtAM chevaTe muMbaImAM pharI dhaMdhAmAM sthira thayAM dharmapatnI zrImatI caMpAbahenane AbhArI che bahena caMpAbahena paNa che. svabhAve ghaNuM ja udAra ane paragaju che. ghaNuja suzIla ane sevAbhAvI che. Jain Education Intemational
Page #918
--------------------------------------------------------------------------
________________ 942 bAroTa mAdhavisaMha muLajIbhAI zrI mAdhavasiMhabhAine abhyAsa hAiskulanA che. teozrI temanA pitAjInA vakhatathI cAlI bhAvatI. TImbara candra ane jaMgala konTrAkaTaranI peTInA vapAra kare che. temanA pitAzrI sva. muLajIbhAi devatabhAi bAvApIpaLA vibhAganA jANItA sAmAjika kAryakara hato, uparAMta rAdha svAmI saMpradAyanA zRSna anuyAyI haiA dhArmika kAryamAM zramaNa bhAga letA hatA. eMja cAra zrI mAdhusiA tathA temanA moTAbhAI sva. nyAsahasrASTamAM AvelA che. tebI nAma lekhaka che ane jillAnI lalitakalA pravRttinA khAsa praNetA che. A kAmAM temaNe sArIpeThe Arthika dhasArA paNa veThelA che. temanAM nATaka : mahArANA pratApa, gurjara uMsarI, chAnapAti, prAya vigere mukhya che. temanA mitra zrI caMdrasiMha kavi, zrI ratana sahu mahIDA tathA zrI harIsiMha mahIDAnI zakriya, sAmAjika ane jANI. viSayaka praznaniemAM haMmezA sAthe nI haka sAtha-sahakAra ApI dezasevAnA kAryamAM noMdhapAtra phALA ApelA che. teozrIe potAnA temaja temanA mitra kavi casida bAroTanA sayukata prayAsathI zrI rAjapIpaLA lalita kalA maMDaLanI sthApanA karI tenA dvArA judAMjudAM maMDaLone kiMmatI Arthika madA paheAMcADelI. kavi zrI raghunAthanA vanapraveza badetsava pAcha rAjapIpaLAmAM temanuM bahumAna karAveluM: gujarAtI raMgabhUminA zatAbdi bhareva zAnadAra rIte ujjI gujarAtI raMgabhUminA kalAkAra, lekhA vigerenuM" humAna karyuM hatuM. pAtAnAM supradAyanAM dhArmika samelanA pAcha satasa`ganA zAka lIdhe zanebhA bhAvenI bhUmipravRttimAM temaNe 150 ekara jamIna bhUdAnamAM ApI ane pariveza kara mahArAjanA haste sAyaka vAyAone vidyAbhyAsa artha guptadAna ApelAM. haeNmiyApetha vaidakazAsraneA talasparzI abhyAsa karI potAnA bagale dharmAdA davAkhAnuM calAvI vanaza zIte maphata Ae ApelI, jaMgalanA bhIlene avAranavAra anna-vastronI mada poMcADelI. ' mAlasAme * ( digasTezana) dha e. dAuMsIMga ane DevalapamenTa sAsAyaTInA varSo sudhI pramukha rahIne kiMmatI sevAo ApelI che. Ama ekaMdare pragatizIla mAdhavasimAe janasANa arthe peAtAnI tana, mana ane dhanathI umadA sevA ApelI che ane ucca prakAranI khAnadAnI jALavI rAkhI che. jJAtinA gharakAI kAryamAM teozrI tuMmeza sAtha sahakAra Ape che. ja brahmabhaTTa yuvaka ' nA varSo jUnA AjIvana sabhya che. ane rAjapIpaLAnA eka udAra nAka che. rAva meAhanalAla prabhudAsa zrI mehanatrAsanA zvAsa nAnameTrIka , te jANItA varDapArI . ane 1946thI temaNe mItra-ne emanA dhavA zarU " ze che ane " mAtanavAva prabhudAsa ensa DI. 'nI sthApanA karI che. A uparAMta teo thI sthApela jJAnA Ayana vAsa enDa kuM. mAM bhAgIdAra che. je kArakhAnuM khaDano sAmAna banAve che ane tenI ophisa nyu koTana mIla kampAunDa rAyapura | gRhada gujarAtanI asmitA daravAjA bahAra che. 1964thI sthapAyela ' nArAyaNu enjInIyarI'ga vA' nA paNa teo bagIdAra che. teozrI svAminArAyaNu sapradAyanA cUsta yAryA che, ane satsaMgI che aa. vi. maMDaLanA ane 1944mAM upapramukha hatA. vArA chAtrAlayanA navA makAnanI sthApanAmAM eka rUmaneA kALeA Apele, A uparAMta maMDaLanA AjIvana sabhya tathA ' yuvaka 'nA Avana murabbI che. Apa AgaLa vadhyA chaeN. sAhasikatA, khaMta, pramA NiktA ane pragati tarapha kUca karavAnI temanI jhaMkhanAe ja temane Arthika ane zradyogika pragati tara deryA che je bItabaMdhane mATe preraNArUpa che. (1) gujarAta vahepArI mahAmaMDaLa, (2) amadAvAda preADakaTIvITI kAunsIla, (3) amadAvAda enjarIba esA, (4) bAmbe mItra-ana sTeAsa' maracanTa esA, (5) amadAvAda Ayana hADavera enDa peInTa marcanTa pheDarezana vigere sAthe sAMkaLAyelA che. nAnA-moTA dAna pazu temaNe ApekSA che. zrI bacubhAi pArekha zAMta ktitva ane nikhAsa bhAva jemanAmAM najare caDe tarIke jANItA thayelA che dAmanagara eIla mIlanu saphaLa saMcAlana che te zrI bacubhAi pArekha dAmanagaranI mahAjana saMsthAnA agraNI kare che. dhaMdhAmAM be paisA kamAyA ane kamAi jANavA sAthe paramArtha nAnapaNamAM muMbai kalakattA vigere sthaLeAe nAkarI arthe karyA. thayAM. 6 nagaramAM rAbhamAMnI pratiSThA karAvI, pArAya karAvI, paNa pachI samaya jatAM vatanamAM ja dhaMdho zarU karyo ane dhavAmAM sthira hajAro vyaktione tenA lahAvA levarAvyeA. sAdhusa MtA tarapha temanI ananya bhakti rahI che. garIba vidyArthIone madada karavAmAM AnaMda mAne che. temanI sakhAvatanA vA kAme che. peAtAnA majUre ja sataiSI ane rAjI rAkhavAnA temanA pUrA prayatna hoya che. vyahavArakuzaLatA, adamya usAda ane athAga parizrama temaNe beSA pachI viMdhAnAnI ane yazavI jIvana jIve che. ane bAnInI abhISTa temanA para kema na hoya ? bAra mukhI kAlarIyA padamAbhAi nathubhAI gAma pIpalIyA dhorAjInA vatanI ane khetIvADInA kSetre ghaNA ja anubhavI ane purUSArthI vyakti tarIke A paMthakamAM khyAtanAma banyA che. AjathI 14 varSa pUrve magaphaLInu prathama vAvetara karIne saurASTranA kheDUtae 100 karoDa rUpIyAnI kiMmatanA bala-pAka-AA zrI padamAvAne saurASTranA kheDUtoe " magaphaLInA pitA " tarIkenuM " bIruda ApyuM hatuM. tannA jamanAdAsa mAdhavajI mAtabara udyogapati tarIke mahAna pratiSThA prApta karanAra luhANA gRstha zra jamanAdAsabhAi eka nekadila sajjana ane udAra sakhAvatI puruSa che. muMbaI ane anya sthaLeAe temaja vatanamAM emanI sevAe AbhinanIya che. ALA sapatti TAvAtAM temanI mAdAca ane namanA khAsa ullekhanIya che. Aje moTI uMmare paNa temanA yuvAnane pazu sAle tevA che. jI
Page #919
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbhe baMdha ] 943 karI che. temanuM Akhae 1 tione paNa keTalIka uddA- ane te zrI rAmajIbhAI bI. luhAra zrI ramaNIkalAla dayALajIbhAi pAyA upara regyulara rIte cAlavA mAMDyuM. 1965 sudhImAM raMganI ghaNIkharI AITamo AvarI lIdhI bhaviSyamAM vadhu rIsarca ane taLAjA pAse dAThanA vatanI ane varSothI muMbaImAM vasavATa mazInarI saMbaMdhe prayatno zarU che. dhArmika ane parama rvika saMskAra karanAra zrI ramaNIkabhAI kALI garIbI ane du:khanA kaparA dahADA vArasa paNa A kuTuMbane maLelo che, kolejanuM ucca zikSaNa - vuiM vacce 1946mAM vatanane rastethI muMbaInI vATa lIdhI. ochAmAM ochI lIdhA chatA khUbaja jJAnI ane anubhavI che dhaMdhAnA saMcAlanamAM sagavaDa ane zikSaNa paNa pUra lIdhA vinA kAcI umaramAM dhadhA zrI navalabhAI nalInabhAI vigere sAthe rahIne ujajavaLa pagadaMDI nekarInI zodhamAM muMbaI AvyA. pADI rahyAM che. ochu belavuM chatAM amRtabhaNI vANI, thoDA zabdomAM hRdayamAM hAma bhIDIne nIkaLyA hatA eTale temanI kArya dakSatA ghaNuM kahevuM e emano guNa che. koIpaNa samAjanI AbAdI pUrI upara sihoravALA zrI prAgajIbhAI mugdha banyA ane huMpha ApI, keLalaNI vagara zakaya nathI tema teo mAne che tethIja bhAvanagaramAM temanA tejasvI vyaktitvane uMcakI lIdhuM. vyApAramAM temanI vicakSaNa saradAranagaramAM hAiskula bAMdhavA mATe bhAvanagara keLavaNI maMDaLa buddhi kasoTInI eraNa para caDI ane saphaLa thayAM uttarottara dhaMdhAmAM mAraphata saMghavI mAdhavajI ravajIne nAme rUA 51000 nI udAra rakhAvikAsa thato rahyo ane saMpattivAna banyA. vatanI jAherAta karI--muMbaImAM cAlatI nAnI moTI aneka saMsthAgarIbonI yAtanAone pratyakSa anubhava hatoduHkha joyeluM. ene Arthika huMpha ApatA rahyAM che. sAhityika pravRtione paNa eTale AMkha mIMcIne vartanamAM ane anya sthaLe lamIne sadaupayoga mokaLe mane madada karI che. temanuM Akhue kuTuMba khUbaja saMskArI karavA mAMDyA. sAdA, saMyamI ane dharmaparAyaNa jIvananI keTalIka udA- ane keLavAyeluM che ratA joIe. dAThAnI zALAmAM, heltha senTaramAM, upAzrayanA jI. dvAramAM ane jJAtinAM nAnAmoTA kAmakAjama temanA taraphathI sArI evI rakama a AyelI che, guptadAnamAM vize karIne mAnanArA che. jema jema dhaMdhAmAM barakta maLatI gaI tema tema tenA mananI udAratA bhAvanagaranA vatanI che. ane kAMI paNa abhyAsa karyA vagara pitAnI vadhatI gaI. dayA ane karUNA pragaTatA gayA. hindustAna ghaNA sujhabujhathI phacara banAvavAnA dhaMdhAmAM dhaNI mATI pragati sAdhI darzanIya sthaLAnuM paribhramaNa karyuM che. dAThAnA vikAsa mATe muMbaImAM zakaLyo che je temanI zaktine paricaya karAve che. dAThAvALAonuM mitramaMDaLa ubhu karavAnA satata prayane rahyAM che. bacapaNathI ja zrI rAmajIbhAIne kAMIka navuM zIkhavAne, jANavAno zrI nAgaradAsa gAMdhI, nagInadAsa premaca da vigere sa the maLI ane kAMIka karI batAvavAne zokha hato-AzA utsAha sAthe cokakasa AyojanapUkavatana pratyenuM RNa cUkavavA hamezA prayatnazIla 1931 thI dhadhAmAM jhapAvyuM. jemanuM phanacara a je bhAvanagara, rahyA che. rAjakoTa, amadAvAda ane anya sthaLoe pahoMcyuM che. dAThAnI jaina ane jainettara saMsthAone temaNe udAra dile dAnanuM svadharma pratye abhirUcI rAkhanArA banI zake te kuTuMbanI ane jharaNuM vahALyuM che. jJAtinI sevA karavAmAM ane zakya hoya te sAmAjika saMsthAomAM pitAne phulapAMdaDI sahakAra ApavAmAM temaNe umaLake batAvyo che. saMghavI jagamohanadAsa mAdhavajIbhAI temane tyAMthI kadI koI nirAza thaIne pAchuM gavuM nathI dhaMdhArthe devAdana karyuM che. nAnAmoTA tIrthadhAmonI yAtrA karI che karacha kAThiyAvADanI dhanya bhUmie je keTalAka dharmazraddhALu nAnI umaramAM mAtApitA gujarI jatA kauTuMbika javAbadArIo mahAnubhAvo ane dAnavIra nararatnonI samAjane suMdara bheTa dharI che temane zIre AvI paDelI eTale keTalIka muzkelIono sAmano karIne evA nAmAMkita kuTuMbamAM jagamehanadAsa saMghavInA kuTuMbe audyogika paNa dhaMdhAmAM AgaLa vadhyA. ane zaikSaNika kSetre eka ane khI bhAta pADI daI saurASTranA bhAtI dhaMdhAmAM saphaLatA maLI tene yaza-teo kudaratanI kRpA gaNe che-mIlagaLa ItihAsamAM navu teja puryuM che. sAvarakuMDalA pAsenuM vAMzIyALI nasAra svabhAvanA, dhArmika ane vRtIvALA zrI rAmajIbhAi paMdareka gAma temanuM mULa vatana. jIvanamAM kAMIka karI chuTavAnI khyAyeza dharA vyaktinA saMyukata kuTuMbamAM rahe che. kuzaLa kArIgare mAM temanI vatA A kuTuMbane viza La kSetra joItuM hatuM. eTale 1941thI bhA gaNanA thAya che. vanamaramAM AvI vasavATa karyo. jo ke Amato chellA pacAsa varSathI A kuTuMba raMga rasAyaNane kSetre muMbaImAM jANItA banyA che. bhAva zrI vallabhabhAI bhANajIbhAI nagaramAM dhaMdhAnI keTalIka zakayatAo tapAsI tyAM paNa raMgaudyoganI zarUAta karI ane temanA kAryadakSa putroe bhAvanagarane vahIvaTa pIpalIyA-dhorAjInA vatanI-pAMca gujarAtI sudhI ja abhyAsa. saMbhALe. zarUAtathI ja sArI evI pragati hAMsala thatI rahI tethI pitAnI haiyA ukalata ane AvaDatane laI hAla rAjakoTamAM veDIMganA prerAIne te vakhate zrI manubhAI zAhe A kArakhAnAnI mulAkAta laI kAmamAM ghaNI moTI siddhi hAMsala karI che. svabaLe ane svayaMpreraNAthI saMcAlakonI dIrgha dRSTinI muktakaMThe prazaMsA karI hatI. samaya jatA A AgaLa vadhyA che. ane dhArmika, sAmAjika kAmomAM paNa potAnA kArakhAnAnuM vitaraNa karI navIna inDasTrIjha 1961mAM bhAvanagaramAM aMtarAtmA pramANe yathAzakti phALo ApI rahyAM che. 1966 mAM koMgresa adhivezana vakhate sthApI ane navIna InDasTrIjhanuM kAma vizALa dhaMdhAnI zarUAta karI, dhaMdhAne Aje sArI sthitimAM mUkyo che. baMdhAmAM saphaLatA meha manAtIvALA zrI rame mAM temanI Jain Education Intemational
Page #920
--------------------------------------------------------------------------
________________ 944 CIPLA INDIA'S TRULY NATIONAL PHARMACEUTICAL CONCERN MONTE SEARCH & DEVELOPMENT CIPLA REMEDIES ARE AMONG THE WORLD'S BEST. CHEMICAL, INDUSTRIAL & PHARMACEUTICAL LABORATORIES. LTD. 289, BELLASIS ROAD, BYCULLA, BOMBAY-8. huM mukta gujarAtanI khasmitA CIPLA The Chemical, Industrial and Pharmaceutical Laboratories-is among the foremost pharmaceutical manufacturing institutions in India. CIPLA has contributed to the raising of the Indian Pharmaceutical Industry to its present high level. CIPLA has established a tradition for Quality, Purity & Dependability, CIPLA products, as a result of scrupulous care and attention at all stages of manufacture, analytical control, biological testing and standardization, rank among the world's best and have thus gained the approval and the fullest confidence of the medical profession in India and abroad. CIPLA is always at the service of the Medical Profession and the Nation.
Page #921
--------------------------------------------------------------------------
________________ vAskRtika kao kanya ] 4: bhImajIbhAI rUganAtha mahetA anurUpa jyAre jyAre sAmAjika sevAonI jarUra paDI che tyAre tyAre tana-mana visAre mUkI temaNe karelI sevAo ciraH smaraNIya Adarzo, bhAvanAo ane ravAne mUrta svarUpe svahaste sAkAra banI raheze. kare te virala anubhava te kaIka karmacagIneja sAMpaDe, jemaNe laDAI, Apatti ke mAMdhavArInA kaparA kALa vakhate jIvana jarUnija-jIvanamAM karma ane kartakane prAdhAnya ApIne ghaNI saMsthA rIyAtanI vastuonuM sastA dare vecANa kArya kAma upADI laIne ene navajIvana ApyuM te zrI bhImajIbhAI mahetA saurASTra amarelI garIba lekenA AzirvAda meLavyA cheA kuTuMbe zeSaNune sthAne jillAnA nAnA kaDIyA gAmanA vatanI che. khetIvADIne vyavasAya sevA ane prAptInA sthAne tyAganI bhAvanAne vikasAvIne samAjane karatA sAdhAraNa kuTuMbamAM temano janma thayo. zreSTha ane cira smaraNIya dAMta dAkhavela che. 1968mAM duSkALa paDyo ane khetI vecI nAkhavI paDI. AvI zrImaMta pitAnA putra hovA chatAM jIvana upayogI ghaNA zokha paDelI kauTuMbIka javAbadArIo vahana karavA nokarInI zodhamAM muMbaI paNa keLavI zakayA. taravuM, ghoDesavArI, moTara DrAIvIMga, skAuTa, tarapha prayANa karyuM. thaDe samaya nokarI karI paNa chevaTe nokarI choDIne zuTIMganI tAlIma, vyApAra ane anya ramatagamatanI ittara prApti raMgane vyApAra karU karyo. sArI evI Avaka thaI. bhAgIdArImAM emAM haMmezA mokharenuM sthAna pAmatA rahyAM. nAnIyama ja A cAlatu A kAma samaya jatAM joyuM ane kApaDanI mila zarU karI e badhI pravRttioe temanA jIvanane ghaDavAmAM mahattvano bhAga bhajavyo. paNa vecI, samaye samaye AkarI agni kasoTImAMthI pasAra thatA rahyA. prAthamika ane mAdhyamika keLavaNI mahuvAmAM pUrI karI ucca chevaTe prArabdha, baLa ane prabaLa purUSArthathI bahuja TuMka samayamAM zikSaNa muMbaImAM meLavavAne saddabhAgI banyA. inTaranA abhyAsa sArI pratiSThA meLavI. AvA eka umadA prakRtinA zikSaNa premI ane vakhate ja mAbhomanA mukita jaMganA darzana thayAM. rASTriya caLavaLamAM samAjasevAnI bhAvanAvALA udAra mahAnubhAvazrI bhImajIbhAI udAra Ama keTalAka samaya sudhI temaNe mahattvano bhAga bhajavyo. manovRtinA rAjA gaNAya che. samaya jatAM dhaMdhA tarapha dhyAna kendrIta karyuM. lAkaDAnA vyApAramAM amarelImAM hAIkula mATe, muMbaImAM sara harakisana hepITala pragati karatA rahyAM. muMbaInA A vasavATa daramyAna TIMbara mArkeTanA mATe, nAnAAMkaDIyA gAme zALA mATe, ane cAre tarapha nAnImoTI sabhAsada banyA. ane tenA vikAsamAM paNa mahattvano bhAga bhajavyo. saMsthAomAM dAnanuM jharaNuM vahAvyuM che. pita zrInI vRddhAvasthAne kAraNe 1955mAM mahuvAmAM Agamana thayuM svabhAve khUbaja vinamra che, udAra vibhAvane kAraNe lokapriya mahuvAmAM mahuvA cembara opha komarsanA upapramukha tarIke, banyA che. atyAre ArTasahikanA moTA vepArI che vanagaramAM vela mahuvA keLavaNI sahAyaka samAjanA mAnada khajA nacI tarIke, mahuvA inDIjhanA pArTanara che. kapoLa jJAtinI nAnImoTI kamiTiomAM temanuM sArvajanika nirAzrIta phaMDanA dUraTI tarIke, mahuvA nAgarika sahakArI sArU evu sthAna che. sAhajikati, svayaMpurUSArtha ane Izvara kRpAthI benka DAyarekaTara tarIke, mahuvA tAlukA sahakArI kharIda vecANa saMdhanA a gaLa vadhyA che temanI saphaLatAmAM vaDIlonI vAtsalyadraSTi ane draDha pramukha tarIke, pAkistAnanI laDAI vakhane saMrakSaNa samitinA phaMDa mane baLa jevA sadaguNoe mahatvano bhAga bhajavyo che. mATenA kanvinara tarIke paNa prazaMsaniya kAma karyuM che. zrI bhImajIbhAI khareja gujarAtI samAjanuM gaurava che. teo pitAzrIne pagale cAlanAra zrI iSNubhAInI pitAnA adhUrA ApaNane saune preraNArUpa banI rahe ane sevAbhAvI aneka pravRtio rahelA kAmo pUrA karavAnI temanI sadbhAvanA che. rAjya sarakAre AgaLa dhapAvavA ciraMjIva bane tevI prArthanA che. je. pI ne mAnavaMte ilkAba Apyo che. ane temanI suyogya teomAM sAdI samajaNa, nirAbhImAnI vahevAra ane kartavyaSThiAne kadara karI che. triveNI saMgama draSTigocara thAya che muka sevAnA pratikasamA zrI mera dAmodaradAsa goradhanadAsa bhImajIbhAIne aneka saMsthAomAM sakriya ane saMgIna phALo rahyo che. saurASTramAM sara jIllAnA nAnA gAma tAlALA (gIra)mAM | zeTha ibrubhAI narotamabhAI nAnapaNamAM phakata cAra gujarAtI cepaDIne abhyAsa karyo. pitAzrInI cAlatI kApaDanI dukAne besI, dhaMdhAmAM khaMta ane utsAhathI te je kuTuMbe mahuvAnA bhAgItaLa jAherajIvanamAM eka umadA chApa dukAnamAM sAro e dhaMdhe vikasAvI, nAnAbhAIne dukAnanuM kAma ubhI karI che tevA parivAramAM zeDha zrI narotamabhAI nAthAbhAIne tyAM sopI, bApadAdAnA vatana jetapura mukAme saMvata 2004mAM mila 1923mAM zrI IchubhAIne janma thayo. pitAzrInI ujajavaLa kAra- kApaDanI holaselanI dukAna zarU karI. ane temAM samAre evA kIrdinA yazabhAgI vArasadAra tarIke zeTha zrI IjjubhAIe zaheranA anubhava meLavI, saMvata 2010thI skrIna prInTa sADInA dhaMdhAmAM jAherajIvanamAM jIvaMna rasa laIne potAnI nAnI vayamAM aneka javAba- jhaMpalAvI sArU evuM nAma kamAyA che. dArIe upADI lIdhI. milanasAra svabhAva ane dareka kSetre eTale ke dhArmika, sAmAInTara kemarsa sudhI ja abhyAsa paNa vyavahAra kuzaLatAne jika ane jJAtihitanA dareka nAnA-moTA kAmamAM dareka rIte sahAya laine dhaMdhAmAM uttarotara pragati sAdhatA rahyAM. zeTha zrI IskubhAI thavAnI bhAvanA keLavIne ghaNIkharI samAjika ane jJAtinI sevAmAM nAnapaNathI ja aizvaryanI mUrti samA dekhAtA. vidyAthI pravRttimAM pitAthI banatI sevA ApI, ane nirAbhImAnI bhAve dareka pravRttimAM hamezAM mokhare rahetA hatA. mahuvAmAM sAmAjika kAmone vega ApavA bhAga laI leka mAnasa keLavela che. ane dareka saMsthAomAM ghaNuM yuvaka saMdhanI thayelI sthApanAmAM mahattvane bhAga bhajavyo che. dezakALane sAruM evuM sthAna dharAve che. Jain Education Intemational
Page #922
--------------------------------------------------------------------------
________________ 946 mIstrI meAhanalAla nAraNudAsa teo hAlanA vatanI che. udyogamAM rasa hovAthI teo meTA kSetramAM kadyoga vikasAvI zakAya te haeNtuthI teo be TAi temane udyoganuM sthAna banAvyuM. zarUAtathI nAnA pAyA parathI zarU karela udyoga Aje temanI markanA khata ane sAAnithI mAre temanI dekharekha nIce jayabhavAnI enjInIyarI'ga enDa kAunTI varkasa, cAmuMDA vanya kAunDrI vAsa, bavAnI enjInIyarIMga sTAsa, vizvakarmA mazInarI raTA, vizvakarmA enjInIyarIMga vaka, ane huNAla enjInIyarIga vaka, taduparAMta na ughogA TUMkamAM A badhA udyogono vizvAsa thayA hAya teA te temanI sAhasikavRttine AbhArI che. temanI draSTi haMmezAM bhaviSyatA rahelI che. enjInIyarIMga AnamAM navuM Ayojana, navA vicAraza ane kAMI navuM zodhana karavAnI jAgRti gezA rAkhI kyAM che. te zAMta. vivekI ane maLatAvaDA svabhAvanA che. temane nahivata bhyAsa TrAvA chatAM temanuM' TekanIkala jJAna vizALa che. vizvakarmAM eila enjIna, lAyanara pisTana ane DAikAsTIMga karelA lubrIkeTa je vikhyAta thayelA che, te temanI zaktithI thayelA che. jeTalo rasa teo badhAmAM le che, teNe ja rasa te sAmAjika kAryomAM paNa teTalA ja utsAhathI le che. zrI meAhanalAla devacaMda pArekha kA-saMskRti vyApAra ane vArmika ane rIphAzika saMsthAomAM jemaNe viziSTa khyAti prApta karI che tevA vidyAvyAsa'gI zrI madanalAlabhA pArekhanA zAkhAe kuTuMba upara sAkriya ane sarakAranI uuMDI asara jovAmAM Ave che. zrI jamanAdAsa nAnacaMda mahetA bhAvanagara. zrI jamanAdAsabhAInuM bALapaNuM DuMgaramAM ya su vArasAgata dhaMdhAmAM khera AvatAM dhaMdhA baMdha karA paDyo joka pAchaLathI te badhI 2kama cUkavI ApI khIzuddha pramAkitAnuM dAMta pUra" pADayuM che. bhAvanagar AvIne prathama konTrAkTaranuM kAma pasaMda karyuM. A rUnuM kAma temanI peTI kare che. mAsa buddhinA kAMTA paDavA dIdhA kAmanI zarUAta phakata pAMcA rupiyAthI ja karelI. Aje lAkhA viMnA te ekaniSThAthI kAma karyuM jAya te siddhi ane saphaLatA sAMpaDe tenuM zmA Ata kahasya che. muMbaImAM ghaNI dAnavIra tarIkenuM mAnabharyuM bIrUda bhogavanAra zrI meha lAlabhAI amarelI jIllAnA calAlA gAmanA vatanI che varSothI padhAre mubaI pa vasyA che. pAMca gre sudhInA ja abhyAsa chatAM temanAmAM vyApAra ane saMsthA saMcAlanano kuzaLa vahIra, zrI ane zAvatI pravRttinA maMgaLa sUmeLa e atyaMta kacchamAM gAMdhIdhAmanuM be gAvA DemanuM bhAtra pradezanu bhADIyAra DaeNmanuM dhArInu kAma vagere temanA haptAnA kAmo che Aje gI vanI pUrepUrI kRpA hovA chatAM temanu jIvana atyaMta sAdu, nirAtrimAnI ane namratAbharela che trIzeka thI bhAvanagaramAM vasa8 karavA chatAM vatana-DuMgara-ne satata yAda kare che ane badhI jarUriyAta pUrI pADe che phUDuMgaramAM kanyAza LAnuM makAna, davAkhAnuM bALamaMdIra, vila . badhujIvanane paNa badhathI soLa pAlItANA ko-pratizaya vagere temanI sakhAtethI jaeNmA thayA A uparAMta huMgara vijayajI jaina gurUkuLa saMsthAnA TrasTI tarIke ghaNI yazasvI sevA ApI rahyuM che, vatananAM skRitika vikAmAM temane kALA jarAya nAneAsune nathI. jaina ane jainettara saMsthAJamAM A kuTuMbe haMmezA kAnanuM jharaNuM vastu rAkhyuM che. murkha ke bahAranI kAIpaNa kalAzikSaNa pravruti evI na hoi ke jemAM zrI meAhanalAlabhAinI sagIta sahAya ke sahakAr na sAMpaDayA hoya. hAiskUla mATe cALIzadvAranu dAna ApyuM. A uparAMta jJAti meDiMga, vaNika bhAjanAlaya, zrImALI brahmaNu vADIne paNa sArI sakhAvate karI A uparAMta garIba bALakonA pustakA, phI tathA garIba dardIone yA mana nI mahatA Aje vadhI cAlu ja che. DuMgaramAM chAtrAlaya mATe tathA kanyAzALAnA makAna vistAra mATe tathA khAtrAmAM hAiskUla mATe ku rUA. sATha hajAranI mAtabara rakama ApI temane A dAnane pravAha be lAkha rUA. sudhI paDAM che, bhAvanagaramAM teoe sastu bAjanAlaya zarU karela che. temAM phakata rUA. aDhAramAM be TaMka bhAjana pUrUrUM pADI kAyamI bheAjanaza LA khAlI che. A uparAMta bIjA aneka vidyArthI ane lekApayeAgI kAryo mAre paNa tenA cAlu ja che. saMpUrNa vaijAnI sagavaDatA tevA nAM nirAbhIpAnI ane taMtra vana rajana, saraLa ane nikhAlasa svabhAva, je te viSayanuM talasparzIya jJAna, saMsthAnuM kunehabharyuM sacAlana, 'DI samaja ane yugabaLAnuM svapnAina emanI anekavidha pravRttinI saphaLatA pu gA che. vyApAra vidhayaka prationI sAthe zikSaNuM bane mane te vI nathI. ghaNI jaina badhA emanA kuzaLa ane naryA saMcAlanane amUle lAbha maLyuM che ane kAnI vadhu saMgInatA sAdhI ke temanI kAmanA, vAti ane sevAparAmRtAe [ zudhdha gujarAtanI asmitA samAjanI cAhanA ane praza MsA meLavyA che. jIvadayA ane ahi le nahi evA meM mahAnubhAvanu pratApI vyaktitva ApaNA saune mATe zAnA himAyatI che. jAdu vananu` kaipaNa nimavadhyuM je pAdhu gaurava levA jevu che, maracanTa jApharaalI phAjalabhAI jarUrIyAta purastI keLavaNI meLavI nAnI kabaramAMthIja dhapAkaya kSetre saurASTranA kAzmIra gaNAtA mahuvAmAM temaneA janma thayeA jha palAmbu. bhAI gautranA dhaMdhAmAM ghaNA varSothI potAnI bhASamujhathI bhAgaLa AvI dhaMdhAne zira karyo che --danA roja temanA svavAsa thayA paNa temanA jIvana kALa daramyAna sAmAjika sevA pazu khulyA nathI mahuvAnI nAnI moTI sAmAjika sasthAone te jJAtinA bALakonI keLavaNImAM prasa`trApAta Arthika sahAya ApIne eka suMdara yAda mUkyA gayA che. temanA putro ghaNAja premI, mAnava tAvAdI che. madhukSma sAdagI dagImAM mahenata ane
Page #923
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika zA madha buddhinA sumeLanu paraNAma darzAvanAra, atyaMta prabhubhakitamaya ane pramANika jIvana vyatita karanAra bhA. sadagRhasthe kA cAreka varSathI dhaMdhAnA bhAra putrane soMpI vAnaprastha jIvana svIkArI lIdhela che. paTela kAntibhAI DAhyAbhAI bhAvanagaramAM kRSNa-opareTIva hAusIMga sosAyaTInA pramukha ane bhAvanagara meTara-guDana esemIezananA pramukha tarIke nItA thayelA. zrI kAntibhAI paTele kaparA sogomAM TrAnsaporTanA dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM. prabaLa purUSArthathI TUMkA samayamAM gujarAtabharamAM peAtAnI TrAnsaporTa mAMnI dareka jeTalI dhAnya carU karAvI ane jeo. pahe badhI ophisonuM saphaLa saoNMcAlana karI rahyAM che. bahoLA sTApha dharAve che. bhUtakALamAM vaDAdarA sTeTa DAyasa enDa prinTarsa Darezana vADAnA maMtrIpade kAma karyo che. peAtAnI uMDI taiyAukalata ane pramANikatAthI dhaMdhAne sArI rIte vikasAvyo. badhAnI kraro uparAMta keTalIka sAmAjika sasthAo sAthe saMkaLAine tana-mana-dhanathI sevA ApI rahyAM che. bhAvanagaranA agraNI vyApArI tarIke temanu sArU evuM mAna che. Arthika hukaane nAnAmeATA phruTaphALAmAM temanuM hAvAja. guptadAnamAM virAdha mAnanArA che. chAyA sevAsamAjanA ceramena tarIke, pAkha dara zyAmana enDa hArDavA esesamainAnA pramukha tarIke saurASTra mInaLa prAna menejIMga DIrekaTara tarabhu, vigeremAM temanI temanI sevA zakti jANItA che, paNAja pApakAnI ane udAra svabhAvanA che. nivrutivALa prasurANuM vana vIramAM che. mahetA jayaMtilAla kezavalAla siTara temanI janmabhUmi, meDavIka jJAtinA khAnadAna kuTuMbamAM temanA ucherIyA, meTrIka sudhIno abhyAsa pazu pitApInI nAdurasta tabIyatane kAraNe pitAzrInA tamAkunA dhaMdhAmAM joDAyAM. siDaranA garImAM jemanI gaNanA thatI hatI. te zrI dharAvabhAi 5 methI 5 sevAnA saMskAra ane dAnavRtti vArasAmAM zrI jayaMtibhAIne maLyAM pitAne bhAyurveda patinA vaidakanA grAma khaza eTale samAjanA nIcalA parano jatavALA kuTuMbane dezavabAI vinAya vA ApatA. e ujjaLa pagadaMDI upara khApa pAtAnI vRddha uMmare paNa zrI jayaMtibhAI vadhu davAo banAvavAthI kaphavALAone vinAmUlye ApI rahyAM che. sijhAra janatAe temane nagIna mAnavanuM rUda Apela uparAMta zahera sama bhAjananA pramukhasthAnane paNa dIpAve che. zarRnA sanmAnanIya netAva sa thatA temanA nikaTatAnA sababa siDA ranA anekavidha praznonAM ukelamAM ghaNA upayogI nivaDe che. gujara ta rAjyanA sva. mukhya maMtrIzrI baLava MtarAya mahetAnA kuTuMba sAthe temanA kuTuMbane dhaNA ja jUnA saMbaMdha hatA. 1920mAM mItre videzI mAlanA bhakrikAranA yugayA pakuM, e Adezane zrI jayaMtibhAi chaThThI bA, khAdI apanAvI, 1 bApunA vicAro ane siddhAMtAnA bhakta banI gayA. krAyiAvADamAM sau prathama sitAramAM kapriya samitinI sthApanA karI. jyaniSThAna A samitinA maMtrI banyA. tyArathI temanI navananI zarU Ata thai. zrI maoNMgaLadAsa trIbhovanadAsa mahetA temaja muMbaImAM vasatA siMheAranA anya bhAioneA saparka sAdhI saheramAM sevaka maMDaLanI sthApanA karI te . saMsthA dvArA mAMdAone mAvajatanA sAdhane ane zrI nAraNabhAI devarAjabhAI khIjuM vizvayuddha zarU thatAM jarmana varkIMga mazIna baMdha thatAM, ghogapatio mujhAyA. te vakhate nAnA kArIkazamAM prakhyAta zrI bhImajI varAja ane nAraNabhAI devarAjanuM dhyAna devAmAM AvyuM. te banne kArIgara bhAaime buddhi kasI ane prayAgA karyAM, saphaLa thayuM. bhAratabharamAM sau prathama kA2 vega mazIna banAvI soLamAMthI pAra karyAM. Aje je kaTAnI lokapriyatA ane prakhyAtIne laI kAmanA dhasArA ane upADa paDe che, bhezane muzkelathI paheoMcI vaLAya che. AvA nAnA kArIgarAne sarakAra protsAhana Ape to pachI moTI siddhi hAMsala karI zake tevI mukti A kArIgara bhAIomAM paDI che. thAnakI muLajIbhAI jIvanabhAI jemaNe peAtAnuM vana vrata, tapa niyama ane tapazcaryAthI epA. vyuM che, jema potAnI dhadhAdArI prAtIo sAthe bhakavANunA bhAga paNa badhA evA nirAbhimAnI, nA dharmaniSTha zrI muLajI-pAne pAsacArA mApavAnuM zarU kabu bhAi chAyA-peArabaMdaranA vatanI che. cAra gujarAtI sudhIne abhyAsa. potAnA jIvananI zarUJAta pI. Dabalyu DI. mAM DrAmenanI nokarIthI karI-tyArabAda mInaralsanA dhaMdhAmAM paDayA ane temanI AgavI mune kAraNe temAM vratarAttara pragati thatI rahI-pAnanA kAmamA svabhAvathI bhInasa DanA pakhAnA sapUNa anubhava meLavI lIdhA. khaMtIlA ane premALa svabhAvathI vepArI vanA mAnItA thaI paDayA. vAdArI ane pramANIkatAnA mahatvanA guNethI " saura rRme mInarala" nA nAme zarU karelI peDhInI prasiSThA paNa vadhI snehio ane nAnI kuM paNa maLatI rahI. samAjasevAmAM paNa zarUaratathI AgaLapaDatA bhAga letA AvyA che. thAma beDiMganA ceramena hatA. vidyArthIone pustako vinAranI madada dardI..ne vA- iMjekazana mATenI sahAya, sAja.jaka sathAne 947 rAjyanA kAryadakSa adhikArIonA saMparkamAM AvyA, rAjyakuTuMbanA dhaniSTa saMbaMdhamAM paNa varSo sudhI rAjya ane prajA vacce setu banI tenA zreSa ane premanA pAka ane mArgadarzaka banI rahyAM. jUnAbhAvanagara rAjya sAthenA sabadhA ghaNA ja sArA hatA. mahu`ma maha:rAjA sAheba sara kRSNakumArasihajI tenuM mAna sAcavatA ane salAha letA. rAjyamAM temanuM bhAre moTu vajana paDatu ane e Aje paNa jaLavAI rahyo che. sva. mahArAjA jyAre jya re siheAra padhAratA tyAre tene maLatA ane prajAnA sukha duHkhanI carcA karatA. atiSTi, anAvRSTi : dunA eLA jyAre jyAre A bhUmi upara utarI bAvyAM. tyAre tyAre pAte temaja anya dAtAo pa.sethI temaja jUnA rAjya pAsethI sArI rakama meLavI ma nava
Page #924
--------------------------------------------------------------------------
________________ 19da mujarAtanI ane me temaja pazusevAnuM kArya karavAnuM bhUlA nathI. haju paNa potAnI AvA pitAne tyAM zrI narotamabhAIno sane 1885mAM janma thayo. pharaja samajI niSkAma sevA karI rahyAM che. upara jaNAvela kauTuMbika vAtAvaraNanI pUrvabhUmikAe temanA bacapaNane bhAvanagara rAjyanA amala daramyAna, karaverAnI laData daramyAna ghATaghUTa ApyA. mAdhyamika zikSaNanI maryAdAmAM temanI vidyArthIsihAramAM cembara opha komarsanI sthApanA karI. pramukha tarIkenI avasthA samApta thaI. zeTha manajI nathubhAInI peDhI sAthe potAnA javAbadArI saMbhALI sArU evuM kAma karyuM. kuTuMbano dhIMgo ane AtmIyatAbharyo sabaMdha eTale temaNe paNa 1930mAM sihora myunisipAlITImAM joDAyA. pramukha tarIkenI potAnI sevAo e kampanIne samarpita karI. pitAzrInI gerahAjarImAM javAbadArI saMbhALI. ghaNA varSo sudhI kAma karyuM. te daramyAna gaTara kampanInA vahIvaTane pote kuneha ane kuzaLatA pUrvaka saMbhALyo janAnI grAnTa maMjura karAvI, adhUrI pAIpa lAIna pUrI karAvI, ane pitAnI kAryadakSatAnI suvAsathI e sthAnane zobhAvyuM zeThazrI vozIMgadATa baMdhAvyA, sTeTano utAro vigere makAne myunisipAlITI narotamabhAIe mahuvAnA jAhera jIvanamAM bahu ja moTo kiMmatI phaLa hastaka karAvyA. A che mahuvAnI koIpaNa jAhera saMsthA evI nathI ke jemAM sihora tAlukA koMgresanA pramukha tarIke rahIne tAlukAnI muzkela zrI narotamabhAinI sakriya sevAonI kAyamI ramRti na paDI hoya. samasyAone zakaya teTalo ukela lAvavA prayAsa karyA. sihoramAM mahAjananA AdaraNIya mahAnubhAva tarIke, myunisipAlanA upanAnA bALakomAM sArA saMskAranuM siMcana karavA sihora myunisipA- pramukha tarIke, gauzALAnA TrasTI tarIke, bAlamaMdiranA AdyasthApaka lITIne rUA. 12001 arpaNa karI temanA pitAzrInA nAme "kezavalAla" tarIke, sArvajanika nirAzrIta phaMDanA vyavasthApaka tarIke, zrI mahuvA pitAmbaradAsa mahetA bALamaMdira" baMdhAvyuM. temanA mAtuzrI moMghI keLavaNI sahAyaka samAjanA upAdhyakSa tarIke vi. javAbadArI bharyA rasthAna bAnA smaNArthe rU. 5001 ApI sonagaDha gurU kulamAM vijJAnala upara rahIne temaNe potAnI lAkSaNika bhAta pADatI sevAo ApI baMdhAvI Apyo. jItharI hospITalamAM paNa hAla baMdhAvyAM. ane sainI mAnabharI lAgaNInA adhikArI banyA hatA. koIpaNa siheramAM zrI je. ke. mahetA pablika cerITebala TrasTanI sthApanA kema ke jAtamAM kauTuMbika prazna ubho thAya ke sAmAjika viTaMbaNA karI temAMthI sihoramAM abhyAsa karatA garIba kuTuMbanA vidyArthIone jAge to tenA nivAraNa mATe zrI narotamabhAI taraka lekenI najara 5 Thaya pustako ApavAnuM zarU karyuM. paDe ane temane niSpakSa tathA nyAyapUrasaranI doravaNI nIce e AMTIpitAnA sva. patnInI yAdarUpe jIva kerabAI jayaMtilAla mahetA dhUTInuM samAdhAna thaI jAya. vividhalakSI garlsa hAIskula bAMdhavA mATe sihora ejyukezana sosA- rASTriya AjhAdI pachInA rAjakIya havAmAnamAM eka evo gALo yaTIne rUA. 75001 arpaNa karyA. anya dAtAo 'sethI paNa teo pasAra thayo ke jyAre vicAronI bhUmikA para jUnI peDhI ane navI siherane bIjI ghaNI sArI sakhAvate apAvI zakayA che. peDhI vacce gharSaNa nahi to aMtara ubhu thatu hoya AvA prasaMge ' khoDIyAra piTarI vakarsanA DAyarekaTara tarIke, sihora IlekaTrI- paNa zeTha zrI narotamabhAI eka evA vyakti hatA jemaNe banne sITI borDanA ceramena tarIke, sihora ejyukezana sosAyaTInA pravAhane samatulA pUrvaka sAMkaLI laIne karela buddhinI vicArazIlatA pramukha tarIke temaja bIjI aneka saMsthAonA sTI temaja salAhakAra sAthe utsAha ane temanA Avegane saMlagna karI pote suvarNa kaDIrUpe tarIke aneka vidha sevAo ApI rahyAM che sihora nAgarIka sahakArI evA prasaMgonuM bhAraNa saMbhALI letA ane jAherahitanA kAryo benkamAM eka varSa sudhI ceramena tarIke rahIne benkane suvyavasthA saphaLatA pUrvaka pAra pADatA. temanI gerahAjarIe mahuvAnA nAnAaMge zakya sevA ApI. pU pitAzrI taraphathI maLela dAna ane moTA saine AMcako Ape, temanA saujanya, sAdAI, saraLatA, sevAnA saMskAranuM siMcana teoe temanA putramAM ane potrAmAM udAratA ane samAdhAnapriyatA zaheranA jAherajIvanamAM kAyamI chApa paNa reDyuM che. mUkI gayA che. ane ugatI peDhIne mATe eka jIvaMta Adarza rajU karI gayela che. zeTha narottama nAthAbhAI temanAmAM lakSmI ane sarasvatIno subhaga meLa hato, zraddhA ane mahuvAnI jUnI peDhInA gauravasamA ane jUnA jamAnAnA buddhine samavaya hato, bhoga ane tyAgane temanAmAM sumeLa hato jAherajIvananA jANatA agraNI tarIke zeThazrI nAthAbhAI jIvaNadAsa chatAM temanuM AbhUSaNa gaNIe te emanAmAM sAdagI sevAbhAva ane zeThane mUkI zakAya. zrI nAthAbhAI zeTha e vyakti nahi, paNa saMsthA bhaktino triveNI saMgama jovA maLyo. dhaMdhAmAM be paisA kamAyA gaNAtA e prakAranI temanI pratiSThA ane pratibhA gaNa tA. chatAM lakSmInI madabharI chAMTane sparza paNa thayo nahi. sva. zrI naro | zrI nAthAbhAina jIvananI kArakIrdi ma sika rUA. 3 nA pagAranI tamabhAI khare ja gujarAtanI gauravazALI vyakti hatA. nokarIthI thayelI. zeTha manajI nathubhAInI ku. sAthe Akhara sudhI zAha bhegIlAla cunIlAla rahIne bArase mANasanA sTAphanuM netRtva saMbhALela, rUne meTo udyoga jItanA vizALa kArakha nA, barmAzelanI peTrolIyama proDakaTasa, rAlI gujarAta sarakArathI onararI sekanDa kalAsa mejisTreTane bradharsa vigere ku nuM kAma karatA hatA. jIvanabhara nokarI karyA chatAM khitAba enAyata karavAmAM Avela che. sAMibAnI hospITala, koleja zeTha tarIke nAmanA meLavI potAnI lAyakAta ane khAnadAnInA vigeremAM temanuM mArgadarzana maLatuM rahyuM che. sAThaMbAnA sarvAgINuM prabhave A jAtanI zreSThatA temaNe sAbIta karI. vikAsamAM temane tathA temanI peDhIne phALo mahatvano che. sAThaMbA Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #925
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAkRtika da bana ] zrI bAbubhAI zAha [erevAlA]. hAIkula, bAlamaMdira, lAyansa kalaba, vyApArI maMDaLa, sAThaMbA uparAMta koMgresa adhivezana mATe kAyamI rASTane upayogI evA mahAna pIpalesa ke . benka tathA anya grAmopayogI pravRttiomAM Apano netAo mATe maphata sevA bhAvanagaranA 66mA adhivezanathI AjaphALe hamezAM noMdhapAtra rahyo che. rU utpAdakanA dhaMdhA uparAMta anya sudhI ophara ubhI che. muMbaImAM dareka varga sAthe saMkaLAyelA che. audhogika ekamomAM rasa le che. nAnacaMda hIrAcaMda zAha koTana bharacaMTane nAme vyApAra kare che. temanI tejasvI pratibhAnI AbhAthI zAha nAnacaMda tArAcaMda sAThaMbA hamezAM pragatizIla rahyuM che. sAThaMbAnA vikAsamAM temane tathA temanI peDhIne phALo cirasmaraNIya che. parama kRpALu paramAtmA jaina zAsana pratyenI avicala zraddhA, devadarzana, pUjA ane dAna dharmanA parama upAsaka, audyogika saMsthAonA adhiSThAtA ane sAThaMbAnI tathA AjubAjunA vistAranI sevArthe temane dIrdha ane sAmAjika pravRttionA prANa samA zrI nAnacaMdabhAIne bhAvanagaranA taMdurastI pUrNa AyuSya bakSe tevI abhyarthanA. eka saMskArI parIvAramAM janma thayo ghaNuM varSothI dhaMdhArthe muMbaI vasavATa kare che. muMbaImAM bhAtabajAramAM saubhAgyacaMda ku. nuM saphaLa saMcAlana karI rahyAM che, eTaluM ja nahi paNa jaina bALakamAM dhArmika mahArASTra sarakAre "e"nA mAlIka zrI bAbubhAI zAhane zikSaNa dvArA dharmazraddhAnA ane dhArmika AcAravicAranI pravRtione je. pI. (Justice of peace)no IlakAba enAyata karIne vyavasthita rIte calAvavAmAM dhArmika saMsthAone yathAzakita Arthika teozrInuM bahumAna karyuM che. madada karatAM rahyAM che. lakSmIne bahujana samAjanA hita mATe zrI bAbubhAI zAha * era TIla inDIjha 'nA mAlIka che sadupayoga karavAnI maMgaLa manokAmanA karanAra zrI nAnacaMdabhAI aneka ane A saMsthA teozrIe svabaLe ubhI karIne Aje bhAratabharamAM saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. temaja AMtararASTrIya pratiSThA prApta karI che. muMbaI-amadAvAda ane ola InDIyA cembara opha komarsanA sabhya tarIke, saubhAgyacaMda vaDodarAmAM ophIsa zo rUma dharAvavA uparAMta bhAratabharamAM 3000* enDa ku. ne pArTInara tarIke, kahInura keTala phUDa InDasTrIjhanA DAyathI uparAMta sTokIsTa che ane TUMka samayamAM ja videzI kelebere. rekaTara tarIke. elyumInIyama inDasTrIjhanA DAyarekaTara tarIke, babbe zanamAM phorenamAM tenI zAkhAo kholIne nikAsa vepAra vikasAvavAnI phalera maracanTa esosIezananA presIDenTa tarIke, ghoghArI jaina mitrajanAo hAtha dharI rahyA che. maMDaLanA sekreTarI tarIke, boe greIna DIlarsa esosIezananA "se phA-kama-beDa"nA pAyonIara uparAMta ' ere" e sTIla sabhya te sabhya tarIke, ema aneka saMsthAomAM temanI sevAnI suvAsa pharnIcaramAM krAMtikArI pheraphAra karyA che ane temanI chelI zodha navI ja prasarelI che. prakAranuM kabATa-kama-DresIMga rUma ane chellI banI rIvIMga cera che. temanuM jIvana atyaMta nirmaLa, nipApa, niyamita ane nirAzrI bAbubhAIe mAtra dhaMdhAdArI saphaLatA ja prApta karI che eTa bhImAnI che. purUSArtha ane parizramathI meLavelI saMpattine hRdayapUrvaka luM ja nahI paraMtu teo dhArmika pravRttimAM khUba uMDo rasa laI rahyA hamezAM saduupayoga karatA rahyA che. jJAtinI noMdhanIya sevA karI che ane jaina samAjamAM eka AgavuM sthAna dharAve che. teozrI eka rahyAM che. ane A sevAbhAvanAno uttarottara vikAsa thAya tevI uMDI eka sAmAjIka kAryakara paNa che. bAbubhAInI samAjasevA rASTra, bhAvanA sevI rahyAM che. dhaMdhArthe ghaNu pharyA che tIrthadhAmanI yAtrAe mATenI javAbadArI tathA madhyama varga ane Arthika sthitithI kaMTA paNa karI che. sAhityaka ane sAMskRtika pravRtione mokaLe mane nelA bhAI bahene mATe jyAM jarUra haze tyAM vinA saMkoce pite sevA haMmezAM madada karI che. vatanane paNa bhUlyA nathI. nAnAmoTA kaMDaApaze. chellA 3 varSathI te rAjakAraNa ane muMbaInI kerporezana tathA * phALAmAM temanI sevAzakitano lAbha maLato ja rahyo che. dara varSe vidyArthIone uttejana Ape che temane eka ja zA che ke zrI nAraNadAsa kamIzA lAkhANA A bhAna jevA dharmapatnI pitAnI suvAsa phelAvI akALa avasAna pAmela tenuM ja temane AvA prasaMge vadhu-vadhu duHkha lAge te svAbhA- saurASTranA rU udyoganA jANItA udyogapati zrI nAraNadAsa ane vika che. bAkI jaina samAjamAM temane keI na oLakhatuM hoya tevuM janma junAgaDha sTeTanA keyANuM gAmamAM saM 1963 nA piSa suda kaI bhAgye ja haze. amadAvAda-baraDA tathA muMbaImAM zAkhAo 8 nA roja thayo hato. saM. 1997mAM porabaMdaramAM kamIzana tathA phekaTarIo che. paradezamAM paNa jaI jImbara pracAra ane kaLA ejanTanI peDhI zarU karI hatI. sAhasika ane AgavI vyApArI batAvI paradezI hUMDiyAmaNuM bhArata sarakArane sahAyarUpa thaze pitAnuM kuneha dharAvatA nAraNadAsabhAIe svapratibhA ane prayatnothI vepArI jIvana chellA 3 varSathI vArSika sAmAjika ane 'Humanity is AlamamAM potAnuM AgavuM ane viziSTa sthAna prApta karyuM hatuM. the Best Charity" mAne che. temane usa ha ane badhuM ja rU, kAlA, kapAsa, mAMDavI vagerenA vepArane teoe pitAnuM navInatAthI bharapUra dara varSe karatAM ja hoya che. madhyama vargathI ja kAryakSetra banAvyuM hatuM ane satata purUSArthanA pariNAma rUpe A haMmezA zarUAta kare che. prathama jagyAnI taMgI aMge sepha-kamabeDa dhaMdhAne vikAsa ane vega Apyo hato. saurASTranuM ekama thayA pahelA banAvyA uparAMta hamaNAM ja kabATamAMthI suMdara DresIMga rUmavALu kabATa rUnI traNa hajAra gAMsaDInA utpAdanane AMka vadhIne paMcAvana hajAra tathA hAthakaDI karAvatuM kabATa mUkIne darekanA AzIrvAda meLave che. jeTale pahoMcyo temAM nAraNadAsabhAInuM pradAna mokharAnuM rahyuM hatuM. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #926
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 10 :nanA naritA himmata, makkama niradhAra ane muzkela paristhiti vaccethI mArga pAlItANAmAM mitra maMDaLa ane saMgItamaDaLa tathA jaina bhajana kADhI saraLatA prApta karavAnI temanI AMtarasUjha prazaMsApAtra hatI. zALA sthApavAmAM paNa zrI mohanabhAInA zubha prayAsa hatA. | sadagata eka mAtra vepArI ja nahIM, paNa dharmapremI ane nikhAlasa surata jillAmAM teo e ghaNA bhAIne re auSadha-davA pahoMcADI dilanA satyapremI mAnavI hatA. temanuM guptadAna anekene preraNA purI bhAre moTI sevA karI che. zrI mohanabhAi nivRttimaya jIvanamAM paNa pADe evuM rahyuM hatuM. adhyAtmikatAnI vidhavidha pustake vAMcatA ane temAM AnaMda me mAsanI 30 mI ne bhIma agIyArasanA punita dine baporanA mANatA. AjJAMkita putra, suzIla putravadhUe saguNAnurAgI dharmapatnI bAra vAge vahivaTanI saMbhALa prabhudAsabhAIne sepI hadayanI bimArIthI naMdubena, pautra, patrIonI lIma le lI vADInA te DI. avasAna pAmyA che. teo temanI pAchaLa cAra putro ane traNa putrIo baDabhAgI kaTu bIjane temanI sevA mATe prANuM pAtharU. mukI gayA che. pAlItANA ejyukezana sosAyaTImAM temaNe sArI evI rakamanuM dAnanuM jharaNuM vahAvyuM che. jaina ane jainetara saMrAone temanI zrI mohanabhAI rAmajIbhAI huM satata maLatI rahI che. putranA lakSaNa pAraNAmAMthI parakhAya e rIte zrI mehanabhAInI zrI narotamadAsa ema. sidhdhapura tejasvItAnA darzana bacapaNathI thatA rahyA che. pAlItANAnA vatanI ane mAtra gujarAtIne abhyAsa paNa potAnI jUnAgaTha pAse muLa kAThI jetapuranA vatanI, traNa cAra gujarAtIne haiyA ukalatathI vA parIkSetre AgaLa vadhyA che. ja abhyAsa paNa nAnI vayamAM ja anubhava paNa maLyo jene kAraNe temane janma saMvata 1944 nA kArtika zada 2 bhAIbIjanA anekavidha dhaMdhAmAM temanI sUjha ane kArma dakSatA vadhatA rahyAM tahevAranA maMgaLamaya divase rAmajIbhAI kapAsIne tyAM thayo. temanA 1918mAM bAravaNI. moTara, phITIma ane lethanuM be varSa kAma mAtuzrInuM nAma navalabA. rAmajIbhAIne traNa putra ane eka karyuM. 1921mAM tra) varSa mIkenIka tarIke kAma karyuM. 1924mAM divALIbena nAmanI pugI ApaNA mohanabhAI sauthI nAnA putra. jAmanagaramAM potAnI svataMtra phekaTarI zarU karI. jemAM brAsa ane pAlItANAmAM gujarAtI zALAmAM abhyAsa karyo ane pachI motI hArDavera AiTamo gha gI hatI 1927mAM eka pradarzanamAM temanI sukhIyAnI dharmazALAnI bahAranI dukAnamAM modIkhAnAnI dukAna cAlatI zakti ane kaLAnA darzana thayAM. samaya jatAM surendranagaramAM zakti hatI temAM joDAyA. nAnapaNathI ja revAbhAvI khaMtIlA ane utsAhI TekaTa ila inDasTrIjha te pachI bIjA vizvayudhane laI keTaluka proDahatA. 1969mAM vIraDI rahIza zrI pAnAcaMdabhAInI suputrI zrI kazata baMdha karavAnI pharaja paDI, methI TekasTa vIla sperapArTasa vigere ne dubena sAthe lagna thayAM baMne moTAbhAIe gujarI jatA temane banAvavAnuM kAma zarU karyuM. 1941mAM sInemA TokIjhanA mazIna dukAnanuM kAma 1973mAM sameTI levuM paDayuM. projekaTara banAvavAnuM kAma hAthamAM lIdhuM zrI mehanabha ane zikSa) saMsthAo pratye pahelethI prema hato. 1954mAM muMbaimAM keTaloka vakhata rahyAM. ajamerA InDasTrIjha, saM 1764mAM zrI vazevinya cha jaina gurUkuLamAM saMsthAnA pracAraka naTavaralAla mohanalAla meTala inDasTrIjha vigeremAM sAruM kAma karyuM. tarIke joDAyA ane A saMsthAmAM lagabhaga 11 varSa kAma karyuM. temane 1963mAM mahamada hAjI ane te ! bhAIo sAthe pIsTana rIMganI saMsthAnA pracAra ane phaMDa mATe vAraMvAra judAjudA prAMta ne zaheramAM phekaTarI zarU karI, 196 thI 1967 suthI vaDagAmA enjInIyarIMganA javuM paDatuM 'zabharanA temanA pravAsa daramyAna sa sthAnA prakAra sAthe cIpha ejInIyara tarIke kAma karyuM. dhaNuM anubhavo pachI sarakAranI sAthe temaNe A yaMpraveza, padArtho ane muni mahArAjanI nizrAmAM lena laIne bhaviSyama' pIDana rIMga banAvavAnI phekaTarI zarU karavA zikSaNa pracAra ane samAja utthAna mATe vyAkhyAno ApelA ane cAre che. tene rU kaI kaI jagyAe zALA - pAThazALA, lAIbrerI paNa sthapAyelA che zrI vRjalAla ratilAla zAha gurU kuLa pachI jaina bAlAzramamAM joDAyA tyAM tera cauda varSa kAma karyuM ane temAM paNa pravAsa-paca Tana dvArA bAlAzramanI bhAre taLAjA pAse pIthalapuranA vatanI sAmAnya garIbAIne laI zrI meTI pratiSThA vadhArI dIdhI bAlAzrama mATenI jamIna meLavavAmAM vajubhAine nAnI umaramAMja muMbaI AvavuM paDayuM. ane eka kamitemane paNa sAro evo prayAsa hato A rIte . 5- 25 varSa sudhI zana ejanTanI peDhImAM nokarIe rahyAM. 1940mAM e kAmane vyApArI zikSaNa saM thAo.nAM sevA marya karyuM. bAda teonA suputranA muMbaImAM anubhava nAnI uMmaramAM ja maLI cUkyo hato. khIlatA jata vyavasAyathA sate mAnI nivRtti lIdhI, tema chatAM sAteka varSa nokarI karI paNa Arthika sthiti vadhune vadhu kathaLatI pramiyajavana to cAlu ja rAkhyuM. gaI, kuTuMbanI vyahavArika javAbadArIo adA na karI zakaya', chatAM satyaniSThA ane pramANIkatAthI kAma karatA ane koInI paNa hiMmata hAryA vagara musI matAne sAmano karatA rahyAM sukhaduHkhanA zehamAM taNutA nahi evuM emanuM vyaktitva zrI moha bhAIne putre, taDakA chAyAne vaTAvI karI agni kasoTIne aMte 1945mAM pautro, ranehijA ane Aptajanone meTo samudAya che. dhaMdhAnI zarUAta karI paNa yArI na maLI. Jain Education Intemational
Page #927
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtho 951 bIjI koI sAthe 1 dakSatA tathA e. nI Arthika sa 5. lADakoDamAM hAla mAM devuM vadhatuM gayuM. sAMsAjika ja sAbadArIo paNa vahana karavAnI peDhI cAle che tenA teo saMcAlaka che. pAlItANAmAM jaina zrAvIkAhatI -kaDInA gaMja khaDakA chatAM muzkelImAM samatA ane zramamAM saMkreTarI tarIke. jana sevAsamAja davAkhAnAnA TrasTIpade, zAMti rAkhavAnA emane maLelA vArasAMgata saMskAre e kyAreya paNa pArevA juva 2 khAtAnA pramukhapade, tathA zrI jainabhuvana dharmazALAnA hato sA na banyA ane purUSArthanI pagadaMDI cAlu rAkhI karma karma TrasTIpade buddhivijaya jaina pAThazALAnA dra TIpade temane bIjI ghaNI 1953-54 pachI bhAgyane sitAro badalAyo. saMsthAo sAthe saMkaLAIne sevA ApI rahyAM che pAlItANuM 1 kaparA divasomAM zrI vRjalAla ratilAla trApajavALA ane ejayukezana sosa.yaTamAM paNa sAro evo rasa le che. pAlItANA dalIcaMda viThaladAza hAthasaNIvALAnI eka mAtra huM ane preraNAthI jaina sevA samAjanA davAkhAnAmAM temanA pitAzrI jAdavajI kulacaMdane jIvanamAM TakI rahevAnuM baLa maLyuM. pitAne IzvaramAM ananya nAme rU. 1500 temaNe dAna karyuM che te tema che uda ratAnI pratIti zraddhA, niSThA ane pramANIkatAne jIvanabhara vaLagI rahevAnuM daDha mana karAve che. pAlItANA jaina samAja ane pAlItANA zaheranA zikSaNa, baLa e badhA saguNee temanI chellA dazakAmAM ubhI thayelI sAhityanA kAmamAM AthI vadhu rakama detA thAya tevuM ApaNe IcchIe. AbAdImAM mahatvano bhAga bhajavyo che ke temanI pragatine badhe ja yaza teo zrI vajubhAi trApajavALAne Ape che ane bIju zeThazrI bhogIlAlabhAi maganalAla preraNAbaLa temanA dharmapani zrImatI kAntAbahene paNa muzkela AzvAsanarUpa banyA che. zunyamAMthI sarjana karanAra A purUSAthI zeThazrI bhogIlAlabhAI maganalAla zAha mULa lila pAse TIToDA vyaktie dUdhanA dhaMdhAne vikasAvavAmAM ghaNe parizrama kheDe che. gAmanA vatanI che nAnI uMmaramAM amadAvAda jaI mIlaudyodhamAM zrI vRjalAlabhAIne jIvananI kaI paNa uziSTatA hoya te jIvananI zarUAta karI. tyAMthI saM 1988mAM bhAvanagara AvI e ke pitAnA javAmAM nI chelI pAI paNa garIbone ApavAmAM maulimA mAsa cAlu karI ane buddhibaLa, kAye dakSatA tathA ekasaMtoSa anubhavatArA che. niSThAthI te mIlane bhAratamAM bIjI kaI mIle bhAgye ja anubhavI hoya tevI Arthika saddharatA upara mUkI dIdhI. atyAre mAsTara sIka A saMskAra vA se uttarottara cAlI Ave che. zrI ratilAla mIlanuM saMcAlana karI rahyAM che. gAMgajI zAha paNa evAja pratApI purUSa gaNAtA. lADakoDamAM ucharelA sAhyabInA divase paNa jevA chatAM anyanuM duHkha joI pote dravI zeThazrI bhogIlAlabhAIe bhA nagarane potAnuM vatana banAvI uThatA. dIdhuM che teozrI bhAvanagara saMdhanA agraNI che. bhAvanagaranA utkarma mAM temano phALo me Ta che. temane dhama prema suvidita che. teo udAra zrI ratibhAI gAjIne vaidakanuM sArU evuM jJAna hatuM, dareka dilanA che ane dharma ke jAtinA koI paNa bhedabhAva vagara mAnava dharmanA jJAnI hatA. jJAtivAdanA kaTTara duzmana hatA dareka kAma pratye samAjanI bhakitanuM puNya meLavI rahyA che. temano samabhAva hatuM, zrI bhogIlAlabhAinI e viziSTatA che ke jema jema lakSmI prApta cAlyA AvatA A vArasAne zrI vajubhAIe barAbara pacAvI thAya che, tema tema tene asthira mAnI dayA ane sevAnA kAryomAM jANe. asahAya vidyArthIone vidyAdAna karavuM e emano khAsa chUTe hAthe teno upayoga karI AtmakalyANa sAdhatA jAya che ane zokha rahyo che. jIvanamAM keTalAMka kaDaka niyame paNa pacAvyA che. bIjI << bIjAne anukaraNIya dAkhalo ApatA rahe che. temaNe Aja sudhImAM aneka saMsthAne ghaNI moTI rakamanA dAna ApyA che. , dhaMdhAmAM mANase ne bhAgIdAra banAvyA. amuka rakamathI vadhu rakama maLe te dhArmika, zaikSaNika ane sAmAjika sevAomAM temanuM viziSTha dAna dharmamAM kharcavI, sadAI choDavI nahI, vigere sadaguNoe temaja prazasti apAvI. kIrtithI hamezA dUra bhAmana rA che. zrI vRjalAlabhAIne prakAranuM ane prathamakakSAnuM pradAna gaNAyuM che. ghaNI jaina ane jainettara sarathAo sAthe saMkaLAyelA che ane bhAvanagaranA gauravane pitAnA vatanamAM heppITAla bhaviSyamAM ubhI karavAnI maniSA che. chAje te rIte ghaNI saMsthAone temanI huMpha satata maLatI rahI che. hindanA lagabhaga badhAja dhArnika tIrthonuM kuTuMba sAthe paribhramaNa karyuM che. muMbaI, kalakattA, amadAvAda, pAlItANA, taLAjA, vigere zrI kanaiyAlAla amRtalAla sthaLoe temanI sArI evI sakhAvate che. garIbone anAja, vidyArthIone pustaka ApavAmAM Avanene pAlItANA, taLAjAmAM vepAra vANIjayamAM AgevAna vyAyArI dhanya gaNe che. tarIke nAmanA meLavI che. vidyArthImaMDaLa, vyApArI maMDaLa ane bIjI aneka saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. pitAnA purUSArthathI vAra dharamazI jAdavajI svabaLe AgaLa vadhyA che. ghaNA ja zAMta, saumya ane milanasAra pAlItANA jaina samAjanA eka agraNI kAryakara che. pAlItANA svabhAvanA A yuvAna vepArI guptadAnamAM vizeSa mAnanAra che. jaina dANApIThamAM jAdavajI kulacaMdanA nAmanI kamIzana ejanTanI samAjanI nAnI-moTI pravRttiomAM yazasvI kALe ApatA rahyAM che. na karavuM e emanI A bIjAne anukaraNarakamanA dAna ApyA Jain Education Intemational
Page #928
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 10 gujarAtanAM anitA kapAsI kAntilAla mehanalAla phALe jato hevAnuM mAne che muMbaImAM derAsara kamiTimAM, dArUkhAnA vyApArI maMDaLamAM ane bIjI aneka saMsthAomAM AgaLa paDato pAlItANA nivAsI zrI mohanabhAI kapAsInA sauthI moTA putra rasa le che bhaviSyamAM vatata tarapha odyogika dizAmAM pagaraNa mAMDavI che. nAnI uMmare muMbaI pahoMcI gayA. pitAzrI te jaina zikSaNa saMsthAonI sevA karatA hatA. zrI kAntibhAie the che samaya davA temanI dhaMdhAkIya kArakIrdinA ujaLA itihAsano pAyo temanA bajhAramAM kAma karyuM pachI kApaDalAIna hAtha dharI. umadA svabhAva upara racAyo che ane sadAe kartavya parAmaNuM rahyAM nAnapaNathI ja vinaya, viveka, dIrdhadaSTi ane vicArapUrvakanI che. atyAre paNa ddhAvasthAe pahocavA chatAM teo je kArya hAthamAM buddhizakti vigere guNAno temane vAra maLyo hato. meTAInA ADe* le te vagara ALase purU pADe che. AvA dhama-kama vIranI nisvArthI barane aza paNa nahi. atithine joIne AnaMdamAM AvI jAya. sevAonI saravANIe haradama hara sthaLe vahetI rahe tevI zubha temanI dhArmika bhAvanA anukaraNIya che. nityakramamAM temaja jIvanakramamAM kAmanAo vAMcchIe chIe. vyavasAyIka kSetre paNa nidi cha sAmAjika teo hamezA niyamIta ja heya. A kSetranI jema AthIe vadhAre javalaMta kArakIrdi saM5 dana kare evI jJAtinI ane zaikSaNika saMsthAonI temanI sevA AdaraNIya zabherachA pAThavatA ane temanI sAmAjika sevAoe biradAvatA ane Adarsa che pAlItANA ejyukezana sosAyaTI ane pAlItANA AnaMda anubhavIe chIe. kanyA vidyAlaya mATe sArI evI rakama temaNe ApI che Adaze zI khImacaMda mULajIbhAI. ane vyavahArane su dara samanvaya karavAnI temane mAM zakti paDI che. pAlItANA jaina sevA samAja ane jaina bAlAzramamAM mAtabara Izvara Ape te kevaLa pitAne aMgata maLyuM che tema kAI rakamanuM dAna ApyuM che. muMbaImAM zrI vijayadevasUri ga7 (saMdha) divasa jeNe mAnyuM nathI evA temaja sAtha ApanArA, dhaMdhAmAM goDIjI mahArAja jaina derAsaranA TrasTI tarIke bInaharIpha cuMTAyA mahenata karanAra, se arpanara, saunA sahakArathI meLavela dhanane e emanI pratIbhAnI nizAnI che. pAlItANAnA sAMskRtika vikAsamAM, udAra hAthe hirase vaheMcI rAjI thana 2 zrI khImaca dabhAI kAThIyAvADanA saMsthAonA kAmamAM game tyAre utsAha ane dhagazathI deza ja hoya taLAjA gAmanA vatanI che. cha gujarAtIthI vadhu abhyAsa saMpAdana eTaluM ja nahi potAne phALo 5NuM Ape ja, na karI zakayA ane bhUtakALamAM vitAvelA kAramA divaso pitAnA zunyamAMthI sarjana karanAra A vyaktie dhaMdhAdArI kSetranuM moTuM AjanA sukhI jIvanamAM pote na bhUlyA ane sahAyatAnA aneka vaTavRkSa banAvyuM che ane ghaNI moTI siddhi hAMsala karI che. nAnA- kamomAM hajAronI udArabhAve sakhAvata karI dhanya jIvananI ApaNane bhAIzrI hIrAbhAI paNa khUbaja kAryakuzaLa ane buddhizALI che. tethI pratIti karAvI che. varSo pahelA vatana choDIne dhaMdhArthe vasaI pAse nAnA vine dabhAI 5NuM ghaNuM ja utsAhI ane dilA 2 hadayanA che. agAsI tarapha prayANa karyuM. purUSAtha ne baLe dhaMdhAmAM pragati thatI mAtuzrI naMdubena temaja Akhu kuTuMba ghaNu ja bhaktibhAvavALa, rahI ane dhanavAna banyA. dhanane lIdhe temane kadI mithyAbhimAna hetu AtikSIpremI che. zrI kAMtibhAInuM vyaktitvapuSpa Ama suvAsa mahe- lAgyuM. muMbaIthI saurASTra sudhI khAsa karIne valasADa ane taLAjAmAM katu ane sarva prakAre sukhI che. temanA hAthe bhaviSyamAM ghaNA sa ra dAnagaMgA vahetI rAkhI. taLAjAmAM prAthamika zALA baMdhAvavAmAM moTI sukRtyo thAya tevI prArthanA che. rakamanuM dAna karyuM. koThArI dalIcaMda lamIcaMda pacIzavarSa pahelA valasADanI kasturabA hepITalamAM rU 25000 nuM mAtabara dAna karyuM. taLAjAnuM bAlamaMdira paNa temanI udAratAne je rana zrI dalIcaMdabhAI koThArI surendranagara jillAnA jAja- AbhArI che. vasaImAM bAlamaMdirathI esa. esa sI sudhInI kaDA gAmanA vatanI che. nAnI vayamAM kauTuMbika javAbadArIo AvI suvidhA ubhI karavAmAM rU 51000 nI rakama dAnamAM ApI. ghaNu paDatAM Arthika muMjavaNane laI dezATana karavAnI hiMmata karI. umeda vidyAthIona kelarazIpa rUpe sArU evuM protsAhana A tA rahyAM ane kauvaMtAthI jIvananI zarUAta karI. a ka tANAvANAmAMthI che valasADanI lAyansa ane roTarI pravRttimAM temanuM sAruM evuM pasAra thatAM dhaMdhAmAM mana parovyuM. cANakaya buddhi, khaMtathI kAma pradAna rahyuM che. tIthadhAmanI yAtrA karI AvyA che. ghaNI bahoLI karavAnI AvaData vigerethI dhaMdhAmAM temaNe lAge rUpIyA meLavyA lAgavaga ane zakti dharAvavA chatAM sattA ke khurazIno kayAMya meha ane arthasiddhi saMpAdana karI. rAkhe nathI taLAjAmAM madhyamavargI lekamAM vasavATa mATenI cAlI garIbAImAMthI zrImaMta thayA pachI temanuM jJAti abhimAna badhAvI ApI ane AzirvAda meLavyA. mahuvAnI dazAzrImaLI savizeSa jAgRta thatu gayuM. jJAtinA bALake taraphanA asIma premane belDiMgamAM paNa temanuM sArU evuM dAna raheluM che. devuM laIne dhaMdhArthe la, keLavaNInA kAmane teo paheluM uttejana Ape che. nIkaLelA paNa eka sutra sAthe laIne nIkaLyA ke- "phakara choDI kaparA divase mAM nIja kartavyathI AgaLa vadhI AvanAra gujarAtI sAhasika bane, meLa ane vahecIne khAo. tamAre hiro jena ratnomAM zrI dalIcaMdabhAInuM paNa mokharAnuM sthAna che. temanA suvAMga na gaNatA jarUrIyAtavALAne yogyatA mujaba pahoMcADo " jIvanamAMthI ghaNuM zIkhavAnuM che. temanuM cAritrya, dharmabhA na, sAhasa jIvanamAM emanA A sadaguNe kudaratanI kRpAdRSTi varasAvI. temanA vigere anukaraNIta che. jaina samAjamAM temanI kIrti prabhAvanA jhaLa- punita kAryomAM zrImatI kaMcanabahena ane raMbhAbahena eTalA ja haLI rahI che temanI saphaLatAne keTalAka yaza cImanalAla jAdavajIne bhaktibhAva pUrvaka rasa laI rahyAM che. Jain Education Intemational
Page #929
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ] vakrADamAM nona keLavaNI maMDaLanA Trejharara tarIke, kasturabA hai pIrAtranI gemamAM miti sabhya tarIke aMte anya sasthAomAM temanI sevAo jANItI che. valasADanI ApI mAnava kalyANanuM dhaNuM moTuM khanI TAspITAlanA satata madada karatA rahyAM che. valasADamAM leDIjha Teka mATe dharma nI kacanaranane nAme cAlIsa hajAranI esTeTa arpaNa karI che. nAnA nAnA phaMDaphALAonA kopa hisAba ja nathI. vasADamAM sArvajanika keLavaNI maMDaLa dvArA cAlatI traNa hArakulanA Trejharara che. vasADamAM khI. mu hAIskula baMdhAvavAmAM 55000 jevI rakamanu dAna Apyu che. uparAMta tyAM le! kAleja ubhI karavAmA lagabhaga pe be za nI dezRMgI karI che. vAsAMDa ya zrImALI krAMtinA pramukha tarIno sAdo dharAve che. bhIna gujarAtI bhavanamAM temanuM sArU evuM dAna che. valasADa ane vIrAranI sakhyAbaMdha sa'sthAe sAthe sakaLA lA che taLAjAmAM jJAta mATe pitAzrIne nAme cAra duDhDhAnA paga karI , pAlItANA keLavaNI maMDaLa ane DuMgaranI jJAti pratimAM sA yevu na rAkhu che. muka rakamathI vadhAre thAya te pApa graha sevyeA che. dhanya jIvana ! karavI evA teNe ri zro mATe sevA sadana bhAMdhI kAma karyuM che. garIya dardIne saMghavI amaracaMda hukamacaMda muLa pa lInANAnA vatanI paNa dhaMdhArthe muMbaI gayA. dUdhana * mizana ejanTa ane sadhI sTAra zarU karI sukhI ane sAdhana saMpanna banya brITIza hakumata samayamAM temaja kAryonI sarakAre te'dha laI saTI phIkeTa ane kiAba ApyA hatA koMgresamAM paNa joDa yA, ane dhaNI sasthA khAte sevAnA lAbha ApyA. ' karege yA mareMge' e laData vakhate 1942-43nA varSamAM ke.grenA agraNI kAryakara tarIke kAma karyuM mAma mIThAnA satyacaMdramAM aneka nAnI meATI laDate vakhate tana mana visAre mukI kAma karyuM. pAlInA pAviSa jaina gurUkuLa sathAna sekreTarI tarIke kathA ka sudhI kAma karyuM, pAlItANA jaina pAThazALAmAM paNa temanI sevA paDI che. jaina samAjanA bALake.ne ucca zikSaNu ane sAra sarakAraza maLe te mATe chellA vIrA varSathI eka yA bIjI rIte prayatna karI rahyA che pAlItaNA ejyukezana sAsAyaTIne Arthika prate sArI evI huMke ApI--apAvIne Atmasa'tAja mAnyA che. pAlItANA jaina khAlAzramamAM paNa dhA ja kAma karyuM. pAlItANA jaina sevA samAjanA davAkhAnA mATenA aDhI lAkha rUpIyAnA kuMDamAM temaNe rAta viza teyA sivAya kAma mATe paNa pAlItANAnA mApa karyuM. prazna satata jAgRta rayA che. ghelANI virAsa manajIbhAI mahAtmA gAMdhIjInA jutA aMtevAsI ane zlAjhAdInI laDatanA junA pArTI zrI vidAsabhAi ghelANI jAmanagara velAnA bhANavaDanA vatanI che. AphrikAmAM TolaTAya phra'mAM paNa keTalAka vakhata 53 raghu, nAnI uMmaramAM ja rASTrapita ne raMga lAgyo ane nahera jIvanamAM ghaNA kI javA. bhADe dhAnA prathama pramukha tarIke ane kArDiyAkaDe ya parivA zramaNo tarIke temanI karavI kAThI kanI ii ke bhAmi dukAnI jamAvaTa karI be paisa A patha mAphakAmAM dhaMdho cahale pote tenI vRtta jIvana gALo 6thA che, vanamAM viMjhavADI-A nAme raheNunA makAne taiyAra karAvI garIba lokane rUA. 3 nA Tokana bhADAthI ApI zi meLyA che. petAnuM nAma kheDI babuhamAM dArakuna bhATe 3 pIyA je cAnuM korna khAdhuM hatuM ke varSa nI umare pahuMcelA zrI viThThalabApA Aje paNa leAkeAnI tana mana dhana thI seA karI rahyA che. dhaNAja udAra ane ya chu svabhAvanA zrI ThilApa. A paNI junI peTa'nuM gaurava samA iMra zrI talakacaMda dAmeAdaradAsa mu`baImAM dUdhanA dhaMdhAmAM svabaLe AgaLa vadhanAra ane saunI sAthe rahIne nAnAmoTA kAgamAM potAnI sevA nA bhega ApanAra zrI talakacaMdAi pAlItANA pAsenA gheTI gAmanA vatanI che. abhyAsa bahu lo nahI, pazu ajaba nizrayazakita ane beMkana du:kho potA karI tenuM nivAraNa karavA patra parvaSTha karanAra sAkahitanA kAryamAM, keLANInA praznamAM, dhAbeiMka pratibhAmAM sadA tatpara rahenAra zrI talakacaMdabhAI guptadAnamAM mananArA che. jaina samAjamAM tenI eka muka setraka tarIkenI suMdara chApa sarakAra sadhana AtI. khAsa karIte vidyA ane keLavaNI kSetre sAre eve 21 lye che je kharekhara atume nAya che. che mAnavakalpa Nu ane sAmAjIka sevAnA utkRSTa karyAM karatA rahI samAne temanI seko. barniya mahI kare tevI prArthanA che. zrI amarazI meAtIbhAI pazcima bhAratanA prakhyAta banI cukelA naLIyA udyogamAM saurASTranuM me rakhI zahera mahatvanuM kendra khaDI gayu che. sau prathama 1951mAM ahinA nIcA dyoganA AdyapraNetA samAna zrI prati mi kAM. nI zarUAta karanAra zrI amarazIbhAjI pa LIyAnI bajumAM sulatAnapuranA vatanI che. 1lI gujaratI sudhIteAja abhyAsa, pazu pracaMDa purUSaSa te patnI nItA udyogane bhAga sthitimAM bhAre mukhya dodhe. dhaMdhAnI zAkhAta vakhate aneka viMTaLo sAme khaDaga rahI, nIyAnI banAvaTamAM uttare khara sudhArA karI, prApata drAkSane temaNe kamatinA paMthai la gayA mArImAM cA UparanA naLIyAnA kArakhAnAo temane khAtarI che, dhaMdhAnI e viziSTatA rahelI che ke mAlanI paDatara kiMmata ane vyAjabI naphA gaNI taLIyAnA vyAjakhI bhAvA jALavI rAkhyA che. myunisipAlITInA anya chaeN, mAkhI pheMkIga TAisa menyu, esa.nA apaNI kaiMparita bhATI udyoga naLI, kosa nDayA sIksa mAsAyaTInI gujarAta saikrazcananI menega kamITInA sabhya tarIke sevA ApI rahyA che.
Page #930
--------------------------------------------------------------------------
________________ 54 zrI maneAradAsa gApAlajI dazAzrI mALI jJAtinA pratApI purUSomAM zrI maneradAsa gApAlajI eka jAta kArakAra hI karanA karyA. nirdeza, niAbhimAnI,tarIke ati tyAgavRtivALA ane sarala svabhAvanA zrI maneArAsabhAI bhAvajagara jIllAnA taLAjA gAmanA vatanI,prAthamika keLavaNInA vidyAkSetramAM pravezatA ja abhyAdanA maMgaLAcarabhuzrI temaNe buddhipAtra khAvA mAMDyu. "atA brAMDanuM paDa pAmbu' e jagaprasiddha kahevatane sAthaka karI batAvavAmAM temanu' mAlajIvana camakArathI janma kavA lAgyuM. petAnI e buddhizakitane dha dhA tarapha vALI-nAnIvayamAM dhadhAma ghaNA anubhava meLavyeA. manuSyanuM AtmabaLake svAzramazakitanA prabhAva gupta rahetA ja nathI. zrI mane bhAnA kuTu e vIraramAM thANuM nAkhI vyapAranI jamAvaTa karI ane be paisA kamAyA. tAlavagirinA bhA tejathI be sattA paNa sakega karI jaNAyA taLAjAmAM jamanAdAsa, bhagavAnajInA nAmanuM seteyeriyama bAMdhI jarIya tavALA madhyamavagI kuTuMmAnA AzI-kaMda meLavyA. vIrAnI gujarAtI zALAmAM ghaNI moTI rakamanuM dAna mApI kuLa ne kaTu bI pAvana karyuM. taLAjAnI gauzALAmAM ane ko mArI vADImAM sArI evI madada karI, tISacAvALo aneM dhaNA dhArmika 5 nu' kuTuMbIo sace pabhramaNa karyuM che. nAnAmeTA aneka krUDa kALAmAM A kuTuMbe mA vuM dAna karyuM" vAjamanI soya bakhate zrI manebAda rASTrakati tarapha be Aga bAraDAlI satyAgrahamAM agaLapaDatA bhAga lIdheA hatA. ke gresanA lAhAra veizanamAM khAsa hAjara rahyAM hatA. A sAhasIka vIre dhaMdhAnI kramAmAMthI jJAna ane janasamuhanA hita mATe vAparI hatI. kAMka gupta dAnanuM jharaNuM" vAvaMte mUka sevA karavAnu ane mUMgA Ayi vAra lekanuM paNa zrdhA nathI. dhama-bhakti dvArA samAjanA dara mATe banatuM badhuM ja karI tapa che. AvA nI mATe gurjara bhUmi gaurava che che. zrI paLa mukAba de gurU-dharma pratye asAdhAraNa zraddhA dharAvanAra dharmAnurAgI zrI rAmacabhAra amArImAM patI A sAki, sAra jIvananI mUrti samA che. agata jarUrIyAta paNa echI, paherave mAM TApa TInu nAma nahi anyane madadarUpa thavu ane bane teTale bIjAne bhAra. haveA karava nI taiyArI ava saralAbha vI, dharmaparAgu purA vaMta saurasa mApane saune bedha ane preraNA Ape che. pAmAM kayA hai so vighAnAM ane dharmanA kAma upAya che, yApImAM temanA taraphathI ekadaIskula cale che. A rIte gujarAtanI vadhu jaina sAmAne temaNe Arthika preA-sAhana Ayu che. pAlItANA jaina agamama dinA dUrI tarIke sArI sevA navI rahI che, eramAM peAtAne nAme eka e 'ga cAle che. meTA jamInadAra hovA chaI tyaga ane samaNunI yazagAthA ubhI karavAmAM vize prayatnazIla rahyAM che. sammetazIbAimAM beTI kamanuM dAna karyuM che. potAnI raeNba | zuddha gujarAtanIasmitA rekha nIceja tyAnA kAThAra karAyeluM che. nateja parizrama a AkhAe prasagane mAnada maMgaLathI ukelye, surata Agamadira pAlItANA tathA bIjA anya sthaLoe dhArkTika TrasTomAM TrasTI sevA ApI rahyAM che. vApImAM thai premacaMda davAkhAnuM' caLe OM temAM TrasTI tarIke seva ApI mAM . vApImi yuvaka maMDaLa mAraphata pAThazALAe cale che. temAM pazu temanI sevAnI suvAsa prasarelI che, vartanamAM vinathI bhASAmAM madhuratA, vicAronuM" thA moTA bhAge sudhArA tarapha hovA chatAM prAcIna paraMparA pratyenA Adara karAtre po| nathI. junA thI ane jUnI saMskRti parva eTalAja mAnathI jUe che. dAnapuNyanA kAmA sArA pramANamAM karatAM rahyAM che. peta nI hayAtImAM ja thaI zake te dAna karI chuTavu' evI prabaLa bhAvanA dharAve che. AvA evI prabaLa bhAvanA dharAve che. AvA pratibhAzayane apA saunuM gaurava che. zro tAheraalI IsmAIlabhAI mu'baInI dArUkhAnA bajAramAM lokhaMDanA gaNI vyApArI tarIkenu mAnabharyuM. sthAna pAmanAra zrI nAThezAda amare jallAnA bagasarAnA vatanI che. dhaNA poMcI eTale ke 1947thI pitAnA dhaMdhAmAM joDAvA muMbaI AvI sthira thayuM ane badhAne potAnI kuzAgra buddhithI vikasAvyA; dhaMdhAdArI pravRtio sAthe sAmAjIka sevAAnI bhAvanA ane sevAkAryanI laganI chAnA nathI rahayA. meghrANI smAraka samiti (muMbaI)nI kAryavAhaka samitinAM sabhya tarIke mAra" evuM sthAna zuM bhALyuM che. dArUkhAnuM Ayana mara anTasa esa.sI. zana TI.nA DAyarekTara tarIke Avu bhAna maracanTa bene sIgezananA kAryavAhaka membara tarIke rahIne sA melu kAma karI rayA che. bagasarAnA sAMskRtika vikAsamAM ane muMbaInI nAnImeATI sAmA jIka pravRttaomAM mahatvane rasa laI rahyA che. nAnAmoTA kuMDALA emAM temanA sArA evA kLe ApI rahyA che. temanA pitAzrI. IsmAlajI paNa dhamabhAvathI re gAyelA ane saMyamI jIvana gALanArA hatA. huja ate irAka vigere dhArmika paLAnI sare kaI AvelA. temanA vanamAMthI prera 1 temanA putro paNa vivadha saMsthAomAM Aje sevA ApI rahyA che. vatana bagasarAnA utkarSI mATe A kuTuMbe satata jAgRti batAvI ... ane mApavA prasaMgopAta kema jarUrIAtA dI karI ApI che. sadArAkrimAnI saraLa ane khALakane paNa namIne cAlanAra A yuvAna udyogapati zrI tAherabhAi gujarAtu gausva che. saghavI rAyacaMda lallubhAi sApapogI. ane vadhA maka pravRttizrAmAM aneka zubha kAmo karatA rahIne kIti" pAmetrA zrI rAyacadAi saMdhI bhAvanagaranA bedhA baMdaranA vatanI che. saraLa zAMta ane purUSAthI purUSa che. pathita ane anaphaLatA mujaba yAya abhyAsa karI nAnI vadhumAM muMbai vyA, padhAmAM jhaMpabApu..ce, pramAdrIkanA ane AvaDatanA baLe dhIme dhIme vyApAranA kSetramAM agresara thatA gAM, dhaMdhAmAM be paisA kamAyA jenA geyA suMdara upayegakI
Page #931
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdalA' graMtha che 955 jAgyo che. sthaLe ne saundaryadhAma 5 nihALyAM che. dhe vAthI pAlItaNA tIrtha cherI pALato saMdha saMvata 1990mAM kAsa, ane te dvArA potAnI dhArmikabhA nA sArI rIte vyakata pArekha baLavaMtarAya kalyANa karI hatI. pAlItANA, bhAvanagara, delatanagara-berIvalI vagere mahuvAmAM pArekha kuTuMbanI suvAsa ja era che. zrI mahuvA keLa2thAnI jaina saMsthAomAM sArI evI rakamanuM dAna ApyuM che. vaNI sahAyaka samAjanI hAIskUla mATe zrI jayaMtIlAla prAgajIbhAI mahAvIra jaina vidyAlayamAM ane za khezvara jaina derAsaranA vahI- pArekhatI dAtavaM'tA zrI mahuvA yuvaka samAjanA saphaLa saMcAlana vaTamAM sArI evI rakama ApI che. dhe ghA jena derAsaranA vahIvaTa mATe enA karNadhAra navalahiyA sadAyuzana zrI de latarAya jayatilAla karacha bha SaranI be janazALAmAM, aMjAranI bejanazALAma, membara pArekha ane vinayana ane vijJAna aMgenI mahAzALA mATe dAna tarIkenI temanI dekharekha ane sela dAda mAMgI le tevI che. ApanAra paNa zrI baLavaMtarAya kalyANajI pArekha cirasmaraNIya che. vaDIla 5 sethI meLavelA dhArmika saMskAra ane sevA parAyaNatA emAMya zrI baLavaMtarAya karayANajI pArekhanA kuTuMbanI paNa e.ra guNonuM siMcana temaNe putre mAM paNa karyuM. zrI manubhAI, zrI navIna viziSTatA che. emanA pU. pitAzrI kayAthajI vAlajI pArekha sevAbhAi vigere ilekaTrIkanA dhaMdhA mAM sAruM evuM sthAna UbhuM karyuM. bhAvI hatA ane kAje upacAra mAtra sevAbhAve ja karatA hatA, eTaluM ja nahi dhI dhArmika ane sAmAjika pravRtio sAthe eTale emanI suvAsa cetarapha phelAI hatI. ethI vizeSa to kadAca saMkaLAine prasaMgopAta pitAne yatkiMcita phALo ApatA rahyA che. koIne khyAla paNa nahIM hoya zrI bhagavAnadAsa durlabhadAsa pArekhane zrI manubhAI sevAkSetramAM pitAne pagale pagale cAlanAra eka sAhityapremI jIva kayAreka kAvyonI paMkita lakhI kADhe ane sAhiAdarza nAgarIka che. temanA sadguNa e kharekhara temane paitRka tyanI carcA ane vicAra viniyama mitro sAthe paNa kare. sane 1893nI vArasAmAM maLyA che. cikAgo vizvadharma pariSadanA jenadharmanA ane bhAratIya saMskRtinA zrI dvArakAdAsa dhanajIbhAi kANakiyA pratinidhi mahuvAnA ja nararata svanAmadhanya zrI vIracaMda rAdhavajI gAMghInA teo khAsa aMgata mitra hatA ane e baMne vacce ' kAya kuzaLa ne vAranipuNa zrI dvArakAdAsabhAI dRDhanizcayI che. temanA patravyavahAramAM nihALI zakAya che ke ya hAtha mAM letAM pahelAM e ociya ane AvazyakatA aMge praDha ci tana kare, paraMtu e kArya karavAne ekavAra nirNaya karyo evA pArekha kuTuMbanA patAputra zrI baLavaMtabhAI kAyadAne pachI kArya sAdhayAmi athavA devuM pAtayAmi' enI siddhi mATe abhyAsa karI snAtaka thayelA che ane raMga udyoganA dhaMdhAmAM emaNe zarIranI paravA karatA nathI. A emane janmajAta guNa che virodha nAmanA sArI meLavI che. pheke (InDiyA) prA. li. pArekha DAyakema vina ke avarodhethI kayAreya DaratA nathI. lIdheluM kAma karyA reya inDasTrIjha ane pArekha bradharsa vagere dhaMdhAkIya kaMpa che nuM saMcAlana choDatA nathI. kunehathI karI rahyA che. zrI dvArakAdAsabhA i ghaNI saMsthAnA prANa che. kanakAImAM A zrI mahuvA keLavaNI sahAyaka samAjanA kArya kare nI mahuvAmAM vaibhava Ubho karavA pAchaLa emaNe potAnuM ghaNuM khAyuM che. A adyatana ke.leja sthApavA nI bhAvanA ghaNA vakhatathI hatI, e bhAvanAne kAryo pachI emaNe karelA tyAga ane begana' zabdathI mayAMkana puSTi a pavA dAna1ra zrI baLavaMtabhAI AgaLa 5 pitAzrI tathA kavuM zakya nathI. mAtu bInI madhura yAdagIrIrUpe "zrI ka9yANajI vAlajI pArekha sAyansa cAvaMDa gAme janmelA zrI dvArakAdAsabhAI e lejanuM prathama kole ja" ane "zrI triveNIbena kalyANajI vAlajI ArTasa koleja"nI varSa pAsa karI, the DAM, 9 nokarI karI svataMtra dhaMdhAmAM praveza 2thApanA mATe rU. traNa lAkhanI udhAra sakhAvata ApI pitAnI karyo. emanA dhArmika ane sAmAjika jIvane mAtra dhaMdhAnI pragatithI be tRbhU manI bhAvanAne paripUrNa karI che. vatanathI dUra rahetA paNa saM tela na thAye, kANakiyA parivAranI pragati mATe kANakiyA utkarSa mAtRbhu mane sa da enAM panotA putre, sabhaLe che tyAre kavizrI malamaMDaLanI sthApanAmAM AgevAnoe bhAga bha ma ya bArInI " apa dauM se se janma evaDu mA tuja kaheNuM !" e nahI; varSothI enA maMtrIpade rahI sevA ApI rahyA che. kAkiyA pati saheje yAda AvI jAya che kuLanI kIrtigAthA gAtA yiA kula kaumudI' nAmanA granthanI saMghavI jeThAlAla vRjalAla prasiddhinuM zreya emane ja ApIe teya atizayokita nahIM gaNAya. cAvaMDa gAmanI emaNe bahuvidha sevA karI che. muMbaImAM beThAM beThAM amarelI jillAnA DuMgara gAmamAM zrI jeTha la labhAIne janma paNa tyAMnI pravRti . mAM sakriya rasa le che. tyAM rAmamaMdiramAM. thayA. rASTriyatAnA saMskAre bacapaNathI maLelA eTale khAdI paheraveza Tha karachanA ce rAnA jIrNoddhAramAM, cAvaMDa mAtAjInI niyamita denika nAnapaNathI svIkAryo je Aja sudhI cAle che. pUjAmAM temane e mAtAjInA maMdiranA jIrNoddhAramAM temaja davA- vatana cheDIne bahAra gayelA ane svabaLe dhaMdhAmAM AgaLa vadhelA khAnuM sthApavAmAM ane cAvaMDa lAThI mArga para kAyamI paraba cAlu keTalAka mahAnubhAvomAM zrI jeThAlAlabhAIne gaNI zakAya. keLavaNI karAvavA mAM emane bahu meTa phALe che dhArmika kSetre teo mAtA ane dhArtika pravRtiomAM lAgaNI ane rasa batAvanAra zrI jeThAjInA paramabhakata che, eTaluM ja nahI,. emaNe bhAratanI lagabhaga lAlabhAIe DuMgaramAM DuMgara keLavaNu maMDaLa mAraphata chAtra.laya pUrI dharmayAtrA karI che. tIrthadhAmanI sAthe sAthe havA khAvAnA ubhuM karavA pAchaLa tana mana dhanane bhoga Ape che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #932
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 11 gujarAtanI asmitA gulAba ane madhumAlatInI sugaMdhathI bharapura kareNachApa sugaMdhI tapakIra zubhecchA pAThave che jUnAgaDha jillA audyogIka sa. ma. lI. jUnAgaDha (saurASTra) sthApanA tA. 6-2-59 nedhaNuM naMbara pI. 3516 zerabha DeLa rUA. : 20210-00 sabhya saMkhyA 121 anAmata phaMDa rU. : 3686-16 anya phaMDa rU. : 3217-89 nagInabhAI zeTha ! dhIrendrabhAI pipaTalAla kAmadAra menejara upapramukha vIrasutabhAI mahetA rajI. naM. 168540 mAhitI mATe patravyavahAra karoHbAroTa nAnAlAla kAnajI enDa bradharsa dhI mahAlakSmI snapha varkasa sihera (saurASTra) W. Rly. vyavasthApaka kamiTinA sabhyaHzrI narazIbhAI devANI, zrI mathurAdAsa bhuptA, zrI somAbhAI, zrI karazanabhAi ADedrA, zrI bhImajIbhAI, zrI hIrAcaMdabhAI, zrI bhojAbhAI, zrI me.tIlAlabhAI, zrI prabhulAlabhAI, zrI Ala bhAI, zrI bhaktiprasAdabhAI, zrI nAraNabhAi, zrI madadaniza ji9lA rachaTUTa mA. vicAronA pu5- bhaNelo mANasa to ene kahevAya ke jenA vicAra, uccAra ane AcAra suMdara hoya. bagIcAmAM jema phUla khIle che tema bhaNelAnA magajamAM suMdara vicAronAM puSpa khIlavAM joIe. -citrabhAnu, pATIdAra TesTAila DAiMga enDa prinTIMga inDasTrIjha jetapura (saurASTra) Jain Education Intemational
Page #933
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa da graMtha ]. 957 modI ramaNalAla khemacaMdadAsa vagara kAma cAlu rAkhyuM. pArasI bhIstA pAse Avela ge raDa smazAnane pharIthI vyavasti rIte zarU karavA phaDa ekaThuM karava nI vaNika puSTImArgIya vaiSNava kuTuMbamAM janma. bALapaNathI kAmagIrI hAtha para lIdhI bajaraMga vyAyAma zALAnA pramukha che. bhaguvAmAM tejasvI vyaktine kuTuMba saMskAranuM bhAthuM maLyuM kRSNapara nAM pitAnA udAra ane mIlanasAra svabhAvane kAraNe ujajavaLa viva tha tarIke kolejanuM prathama varSa purUM karI ane ghaNI ja cAhanA meLavI che. chellA vIsa varSathI pita nA svabaLe ja 1942mAM vyavasAyamAM jhaMpalAvyuM. rASTrIya bhAvanAo sevAnA eka re purUSArtha dhaMdhAmAM karyo che. A kArakhAnAmAM saphaLa saMcAkSetramAM, sAmAjika temaja dhArmika kSetramAM AgaLa vadhyA. Aje lanama' zrI nagInabhAI zAhane mahattvane phALe che, zrI nagInabhAI tAlukA ke DemAInI nAnI-moTI jAhera pravRttiomAMnA teo jIvata bhAvanagara zaheranA sAmAjika kArya kare che. ghaNA ja udAra ane sabhya che. sahRdayI che. - DemAInI zrI ( na raNubhAI zAmaLadAsa paTela ) ne zA. paTela hAIkula, zrI kumArapALa, zrI muLajIbhAI haribhAI paTela lAyabrerI, zrI dAmodarabhAi vAlajIbhAi tathA zrI gela kuLanAthajI vaiSNava maMdira A kAmo teozrInA zubha pAvItANu taraphanA vatanI che. gAMdhIjInI caLavaLa vakhate keleja prayatenuM jIva ta phaLa che. choDI ane " karege yA mare ge 'mAM bhAga lIdhe. samaya jatAM pitAzrI lAyansa kalaba dhanasurAnA mAjI adhyakSa, sAbaraka'ThA jIllAne joDe mU ba4mAM petAnI kale ramIlamAM vakhatovakhata javAthI kAma za LA kamara, ja lA zALAnI bAMdhakAma samiti, vagerenA vAIsa karavAnI judIjudI mazInarInuM gAna saMpAdana karyuM. pyAra caNunI ceramena sAbarakAMThA jIna eIla enDa koTana maracanTa esasI- dALamAMthI kalAke traNathI daza guNI uttama prakAranuM ene banAvavA rezananA mAjI pramukha. gujarAta cembara opha komarsanA vyavasthApaka mATenI adyatana mazInarI banAvanAra tarIke muMbaImAM jANItA thayA. kamiTinA sabhya (mAjI ). zrI DemAI keLavaNI maMDaLanA sthApaka ejInIyarIga-menyuphekacarIMga e ka 59varAijharsa enDa elAIDa pramukha i. sa. 1953thI sarakAra taraphathI temanI sAmAyika mazInarInA agraNI vyApArI che, jesara hAIkulamAM A kuTuMbanuM sevAonA badalAmAM mAnada mejIsTreTa tarIke nImaNuMka karela che. sAruM evuM dAna aMkita thayeluM che. zrI rAme rarabha inI vistRta bAhe za da hAra kuzaLa vyakitane rane DImaMDaLa paNa vistAra paricaya ne, have pachI prakAzanamAM AvarI lIdhI che. pAmela hoya che. kuTuMbamAM moTA vistAra pAmela saphArIne moTA dhaMdhAo sAthe jaDela che. jAnI mehanalAla tuLajAzaMkara temanA jIvananA preraNarUpa kAI hoya te bhAratanA Arogya- mULa saurASTranA ziherA tAlukAnA maDhaDA gAmanA vatanI che. pradhAna mAnanIya zrI keke. zAha sAheba che. hAla te e vAtraka a grejI traNa dhoraNane abhyAsa karI nAnI vayamAM ja dha dhAmAM jhaMpalAvyuM. (tA.-bAyaDa)nI zrI phaktasIMharAva gAyakavADa janarala hospITalanA dhaMdhAkIya javAbadArI uparAMta lekasevAnA kSetramAM paNa ghaNA varSothI mAnad maMtrI tarIke saphaLa saMcAlana karI rahyAM che. vAcanane khAsa kAma karI rahyAM che. 1957thI 1964 sudhI aMkalezvara nagarapAlikAmAM paNa zokha che, sAthe sAthe jIllAnA sAptAhikamAM "jIvana maMgala" ceramena tarIke rahyAM e pachI sabhya tarIke rahyA. 1961mAM I. ena. vyApAra vANijaya " "vepArI kAyadAe" vagere vibhAgonA jIva lA hAIskulamAM ceramena tarIke, 196 thI yanI prAthamika saMpAdaka paNa che. tozrInuM jIvana bI jA ene preraNArUpa che. zALA samitinA ceramenapade, aMkalezvara nAgarika sahakArI benkamAM DIrekaTara tarIke sarvodayanI anekavidha pravRtiomAM, yunipana kalabanA paMDayA prAgajIbhAI lakmArAma mAnadamaMtrI tarIke, kiTa kalabanA prelITenTa tarIke teo ghaNe sthaLe saurASTramAM senagaDha pAse umarALA temanuM vatana, paNa aMgrejI- sevA ApI rahyA che. gujarAtIne anubhavathI abhyAsa karyo. bahu ja nAnI vayamAM dhaMdhAmuM joDAI gayA paNa temanuM kAyadAgata lakhANuM bhalabhalA vakIlene paNa zAhe vRjalAla nAnaca dra preraNA Ape tevuM che. potAnI kuneha ane kAryakuzaLatAne lIdhe pAlItANA jaina samAjanA jAnI peDhInA agraNI sva zrI eka zakitazALI AgevAna tarIke nAnI vayamAM ja nAmanA meLavI nAnacaMda ThAkarazIe pAlItANAmAM aneka vidha pravRttiomAM paDatAthI lIdhI. svarAjyanI laData vakhate mAthuM hAthamAM rAkhIne kAma karyuM. thaI zake te deNagI karI che. tenA suputra zrI vRjalAlabhAIe e muM laImAM hullaDa daramyAna potAnA erIyAmAM kamiTi ubhI karIne vArasAne jALavI rAkhyo che. pAlItANA jaina sevAsamAja davAkhAzAMti sthApavAmAM mahatvano bhAga bhajo. nAma, jaina pAThazALAma, ane anya nAnAmoTA phaMDaphALAmAM sArI | maganalAla lAlajIbhAi evI rakama ApI che. svayaMsUjhathI ane AvaDatathI muMbaImAM elyu mInIyamanI AITamonuM kArakhAnuM ubhuM karyuM che. pAlItANAmAM bhUtakALamAM judA judA kArakhAnAmAM karelI ne karI bAda potAnA temanI suvAsa sArI che, jene sevA samAjanA davAkhAnAnA sekreTarI prayatnathI kAma karavAnI presa roDa upara mazInarI tathA sperapArTasa tarIke, nAnA udyoganA esosIezananA pramukha tarIke ane anya banAvavAnuM kArakhAnuM ane phAunDrI zrI mahAlakSmI Ayarna enDa nAnImoTI saMsthAomAM amapada be gave che. ghaNA ja udAra premI brAsa vAne nAme zarU karyuM. muzkelIo AvI paNa nirAza thayA vyakita che, Jain Education Intemational
Page #934
--------------------------------------------------------------------------
________________ 958 koTecA lakSmIdAsa hIrAcaMda be dAyakAthI vadhu samajanI jemanI jAhera sevAo surendranagara killAmAM patharAyelI paDI che. rAyapreraNAthI paMcAyata ane sahakArI kSetre adbhuta kAma karI temaNe je le kacAhanA meLavI che teja temanI tanI pratIti karAve che. zarUAtamAM yuvaka sadha jevI sasthA zarU karI cuTaNImAM minA api kAryakara tarIke sArI evI megha banI che. kanakeza kamaitrI mitrone AgaLa karI kAmanI yAdI jUdI judI rIte korna vaDecI ekatAnI bhAvanAne TakAvI rAkhavamAM mAMnA che. 1 vizvAbamAM temanI sura Apane lAga jillA ke emanA maMtrI tarIke cuMTAyA. gujarAta sarakAre temanI sAmAjika sevAoo dhyAnamAM laI mAnada nyAyadhIzanI putrI ApI yeAgya kadara karI che, thAnagaDha saMdhA tathA paMcAmatamAM nUrI phI iiAnA za, Sa pramukha tathA pramukha tarIke sevAo ApelI che, coTIlA tAlukA pa cAyatanAM pramukha tarIke paNu sArUM' evuM mAna pAmyA che. jhalAvADa cembara eka kAma enDa inDasTra`jhanA pramukha tarIke karelI sevAeja emanA vyatitanA dana karAve che, tAlukAone jillAnI A jUdI jUdI kamiTimAM jUdA jUdA samaye rahIne sArUM' evuM kAma karyuM che. dezanA dhaNA danItra sthaLe tuM paribhramaNa karyuM che. dezanA vikAsamAM pacAyata pravRtine yogya sAdhana gaNe che. jAhera kAryakartA tarIkenI be dAyakAnI teo caDavIya raheze. pairImAM pArTanara uparAMta khetInA vasAya kare che. kapAsI meghajIbhAI jhaveracaMda dAna, dharyAM ane samAja senA saraka ro prasarAvatA jaina kuTumamAM pAlItaNAmAM temano janma thayo. paNajI sAva ane dharma pratye acama zraddhA temane kauTubika vArasAmAM maLyAM. dhaMdhAdArI kSetre teNe zarU karelI vyApa.rI peDhI pAlItA dANApIDamAM Aje dhadhakaracalI rahI che. samAja pratyenI zumabhAvanAthI prerAIne mahu jana sa MsthAnA agraNI tarIke varSothI mazana aneM preraNA khAtA para hatA. pAItANA jaina samAjamAM ane kapAsI kuTuMbamAM te maha mulu ratna hatA. jaina se| samAja ane bIjI dhI sasthAeAmAM temaNe Arthika madada padma karI dra biMdI ane jarUrIyAtavALAene methAkAra dile kiMcita phALe ApyA che. vRdbhAvasthAmAM paN utsAha te dhagazanI muta hatA. pAkSIta NAtA hitane haMmezA najara samakSa myuM hatu" A vAmo temanA suputra zrI vADIbhAe jALavI rAkhyo che. pAlIta SAnI nahera jIvananI badhIja pravRttiomAM temanI sevA bhAvana rAya ja temanI avidha sAthI prerAne gujarAta sarakAre zrI vANImAne tAjetaramAMja che, pI. nA kiAba ApI bahumAna karyuM che. kAgresa sa'sthA paratve Aje paNa bhakita bhAvathI jue che. ane kAma karavA pAtratA maMDaLami paNa zrI va DIma tu' sArU eka sthAna che. vepArI . huM 16 gujarAtanI asmitA amarelI jillAnA nAgezrInA vatanI che. vyApAramAM khUbaja AgaLa vadhellA ane dhArmika pravR tamAM mokhare rahI yaza kIrti prApta karI che. nAgezrI gAmamAM temanA kuTuMbIjano taraphathI cAra dhAmanI mUrti padharAvI che ane dhAmadhUmathI pratiSThA vIdhI paNa karAvI che. pAse ja nAnA kharamaNA gAme gAmanA mUkhya cekamAM eka madira baMdhAvIne dhAkRSNanI mUrti padharAvI che ane tenI pA prati karAvI che. dharmanA nAnA moTA kAryomAM suMdara kALA ApIne A kuTuMbe sArU evu mAna meLavyu che. sAdhu sa MtA che. ASAmAM temanI jema jema bhakta vadhatI jAya che. tema tema tarapha paNa evAra zakitamAna, dhaNA ja bhAdara ane mukhI gRhastha saikAmanI ane dhArmika pravRttiomAM potAnI kamANImAMthI yathAzakti kLe ApatA rahyAM che. zrI hakANI choTAlAla rUganAtha pAlItANA enDakezanA sAmArIne jemanI preraNA, prAtsAhana ane anyarIte arthika madada che muMbaInI lAkha'bajAramAM jemanu nAma eka pratiSThata vyApArI tarIke chellA dazakAmAM AgaLa Avyu' che te zrI choTa bhAi hakANI pAlItANAnA vatanI che. cAra aMgrejI sudhI ja abhyAsa paNa pUrvanA puraSa nAnA pApA upara dhadha nI karela. zarUAtathI dhaMdhAnuM svarUpa vaTavRkSa banyu., inDIyana sTIla saplAInanuM sauMcAlana kare che. bhAvanagara ane kalakattAnI tenI zAkhAe zarU karI che. dhArmika prasageAmAM guptadAnamAM mAkhare rahyA che, nAnA meTA sAmajika kAmamAM ane tenA kuMDaLAmAM meDhA baLa ja ka vidyArthIone cALAnI, pustako ane jarUra tavALAne khAnagI mata ApIne potAnI pharaja bAbAnA sattAva anubhave che. zrI gAMdhI prANajIvana haraviMdadAsa bhAvanagaramAM sAmAnya kuTuMbamAM janma, muzkelIo. beMkane padma grejyueTa thayuM. abhyAsa pUro karI kApaDamAM nokarIe lAgyA. jI dizA, 'tIyA zyane niSThAvAna dAvAthI be jAmAM zradhI AnanI kApaDanA vepArano anubhava meLavI lIdho te pachI muLanI eka mArI mInA pote selsamena banyA ane uttarazattara temAM thI ja moTI siTi satra karI. gA" dra sapa kare te pUrNa niSThAthI kAma kare teA koIpaNa vastu siddha karI zake che. krApaNuM sArU kAma karavAmAM pita nathI, krame krame temane zrIrAma milsa ane anya miomAM potAnI unanI prIti karAvI mInA kAmakAja pachI smRta rIte kepana vadhA zarU karyA. sArA pramANamAM tema khIzanyA ane dhana tathA kALa meLavyA. temAM paNa bhAgIdAdonI mahenata, AvaData, anu. ane naikInA jassA nAnA suno nathI. mubai ane amadAvAda ane vahIvaTa.nI bhAgIdArI amuka varSo sudhI sArI cAlI zrI gAMdhI Aje 74 varSanI uMmare nirmALa ane ane nivRta jIvana jIvI rahyAM che.
Page #935
--------------------------------------------------------------------------
________________ brAkRtika maMtra bandha ] 959 ki ane ratha tridhAmAM mana- thI vananAM ane muMbaImAM sevA ApI rahyA che. pramANikatA ane sthApanA umadA Adarzone najara samakSa rAkhI nAnI vayamAM paradezanI musa pharIee tenA jIvanamAM je anubhavanuM bhAthuM maLyuM tene lai Aja te svapAparamAM bhArata sevA samAjanA pramukha tarIke, zAzrImALI vaNIka velphera se.sAyaTInA pramukhe tarIke, mubainI rAmanArAyaNa kaeNleja hiMndI vidyA pracara hAla, nyu sarjikala sosAyaTI, racanTa ese sIezana dha Topara hiMndumAM, bhAvanagaramAM jagadIza maMdiramAM drazyamAM gere aneka saMsthAmomAM temanI sevAe sura suvAsa ubhI karI che. zrI kAtilAla vrajalAla rAjAzAhI zAsanakALamAM mahAjana saMsthA pAchaLa prajAnuM dhIMgu pIThabaLa hatuM. be ya DhamAM be dAyakA pahelA mahAjananuM' maMca vyApaka hatuM gehalavADatA nagarazeThee nija nija mahAlAnA huja tenA praznanI zighra vicAraNa! karI sakaLa nivAraNa karyA che. te nagaranA mubAraka nAmomAM bhAvanagaranA zrI kAntila lakhAI padma bhUla ya tevA nathI. pitAe daMbhI karkolI samAjasevAnI pagadaMDI upara nagarazeThAInI AvI paDelI javAbadArIte temaNe stha ane niSThApUrvaka adA karI che. utI kuvAvasthAmAM ja bAvanagI nAnI me TI aneka saMsthAonA prANu samA banI gayA. svarAja AvyuM. paNa prajAkIya praznoe avAranavAra DekIyA karyAM tyAre prajAnA vyAjI praznonI paDakhe rava che. vaicAverAnI mayika aData vakhate, phI vadhArA sAta vakhate kenata duSkALa A sAmAjika sevAnI jyAre jyAre sAda po che tyAre meka yuvAnanI mAphaka ke hI vaLyuM che. tenu bhAvanagaranI takhtasiMhajI dharmazALA, paTTaNI smAraka kuMDa ane bhAvanagara ejyukezananA pramukha tarIke, khIsAjhanI velI, vaiSNava havelI, mahAjanano vA, vidyotekaMDamAM sekreTarI tarIke, kahai beDa zamAM, cembara mAsa gAmamanI menenDIMga kiMmatamAM, ArkeDa hAIskulanI ThArI nirimAM, cIbhanna mAMdA saMsthAmAM, roTarI kalabamAM DAyarekaTara tarIke ane be varSathI Trejharara tarIke, mANekalAla cakujI TrasTa krUDanA TrasTI tarIke, harajIbhAI khAna sArvajanika skulanI kiiTamAM petAnI sevA ApI rahyA che, jillA kaeNgnisa ane aneka dhArmika prattamAmAM emanI zakti soLe kaLA e bakSatI karI che. kA2-37 mAM gu pada vakhate, kaparA kALamAM 2. zrI gaLatatamAI sAthe gAmomAM ghUmatAM. 1927 thI 1952 sudhI vacce cAra varSa khU.6 karatAM satata bhAvanagara myunisipAlITInA mukhya tarIke, bhAvanagara Dera vacama kamiTimAM kapapramukha tarIke, maDaLa miti ceramena tarIke DIsTrIkaTa lAIph insyu. ejanTa asesIezananA pramukha tarIke smola ke miTimAM, nAnI baMDI eDavAIjharI kamiti, nezanala DIphensa kamiTimAM, thIosophIkala sosAyaTImAM vigere aneka saMsthAmamAM temanA vyakitatvanA na thatAM rahyAM che. 1966 nA mArcanI 22mI tArIkhe vartamAna mahArAjA saheba gAdInazIna thayuM pachI sAga utArIne rAjyakuTuMba sAthe temanA ghera dhadhAryA hatA. rAjyakuTuMba sAthenA temanA sabaMdho kevA ja mauddA rahyA che. medI jugaladAsa dAmeradaradAsa budhelanA zrA udAracirata rI jugavadAsa dAmekaradAsa modIne gAiDa jillo sArI rIte pIne chaeN, petAnA puzyanA ane vagara pUjIe vAta pasAyu-prAne pArI khApI ane Aja te mubaImAM mArI sthitie poMcA pachI paNa sAmA mAtra tezanI eketera varSanI uMmara sudhI eka sarakhuM jIvana vIta.vyu. e temanI vizeSatA che. bALakAnA keLavAyelA ane saskArI vAttAvamAM uchera thayA. tenu baTAkuLa bhAja mAnava zokathI 29 che. hirabhAI mAnadAsa " zeTha-bApA bhAvanagara rAjyanAM dA tAlukAnAM nagaranI junI peDhInA hello sItArA kharI gayA. e bhavya bhAvanagaranA zrI vRjalAla zeTha sahAranA zrI anaMtarAya rIDa, bArAdanAM zrI vimalabhAI zeTha, AnAM zrI mehArI, bhramarALAnAM maoN sujI bhuvA, sirIyAnAM zrI OM ja bhAI vAya, kAnana zrI dvArakAdAsa pArekha, rAjulAnI zrI kAnajImA zai, taLAjAnAM zrI haragovAdamAM jIva dAsa ane mahuvAnAM zrI harIlAla zeTha, A badhA prAtaH smaraNIya vibhutI hatI. AvanagaranA bhUtakALa e ItihAsanA yAdagAra yuga hatA. mu. zeTha bApAne bhAvanagara rAjya sAthenA sabaMdha traNa peDhIthI cAlyeA che. teka nAmadAra mahArAja zrI bhAvasiMhajI, mahArAjA zrI kRSNa mArIza che. mahArAjA zrI viramahaMsajI sAthe tema ja bhAvanagaranAM divAna ane bhAratanI vibhuta prakhara rAjanitina sA gata sara prabhAra paTTanI ane temanA putra divAna bhanatarAyabhAI pI jAyenA vo gaDha hato. mA badhA saparkamAM rIne bhApa e bhAvanagara rAjyanAM vikAsanAM karelAM kAryo Aje paNa ciraMjIvI che. rAjA ane prajA vacce setu tarIke rahIne temaNe ghaNI sevAo ApI che. svarAjya pachI zrI baLavaMtarAyabhAi, zrI DhebarabhAI ane anya nAnAM zahakAra tarIke temaNe janatAnI sevA karI che. anya hakikata karavAmAM khacakAtA nahiM. temanI vicArasaraNI tadurasta hatI. eTale koI prakAranI rajukhAna bhamapaNe karI zakatA. mahuvA keLavaNI sahAyaka samAjanAM e prathama sthApaka hatAM, nAnakaDA bIjAiMthI vaTavRkSa samAna banI gayelI A keLavaNInI saMsthAnA pAya nA prathama patthara tarIke temaNe peAtAnuM sarvasva reDI dIdhuM hatuM. mahuvA gauzALA ane mahuvAnI kasAyunI taka sthAonA e prazna hatA.
Page #936
--------------------------------------------------------------------------
________________ 960 | mA gujarAtanI asmitA pArekha kezavadAsa mehanadAsa paTela maganalAla goradhanadAsa saurASTranA mahuvAnA vatanI vArthe muMbaI vasavATa kare, hAlAra ji9lA nA jAmavAsInA vatanI che; inTa2 sAyansa dha dhamAM meLavela saMpatine vatanamAM sadaupayAga , nAnAmoTA kaM sudhI temane abhyAsa che jetapuramAM ghaNA varSothI sADIo kALaomAM, keLavaNI viSayaka saMsthAomAM ane sArvajika kAmomAM temanuM chApavA tathI raMgavAnA udyogamAM zrI paTela TekasaTAIla DAIma enDa sAruM evuM yazaratI pradAna rahyuM che mahuvAmAM temanI ujajavaLa sevAo prinTIMga inDasTrIjha nAmanuM kArakhAnu calAve che. abhyAsa pUro paDI che. temanA kuTuMbIjano taraphathI Aje paNa mahuvAnA nAnAmoTA karIne turata ja ka ra khAnAnA vecANa vibhAganI ane utpAdana vibhAkAmomAM udArabhAve phALo ApI rahyAM che. ganI vyavasthA saMbhALI veca Na mATe hindustAnanA tamAma prAntonA dareka senTaranI mulAkAta lIdhI, grAhake nI mana mUjabanA pAla dezI jugaladAsa rAmajIbhAI taiyAra karAvyA ane te mATenI ka nI vyavasthA ubhI karI. pote ghaNuM ja AzAvAdI che prArabdha karatAM purUSArtha baLavAna che te taLAjAnA vatanI zrI jugaladAsabhAI jUnI peDhInA aAge ni siddhAMta pramANe satata purUSArthathI badhAne vikasAvyo che ane vyakti hatA. taLAjAmAM mahAjana saMsthAnA agraNI tarIke temanuM AgaLa AvyA che. saMyukata kuTuMbamAM saMpa sahakArathI rahe che jene bhAre moTuM vajana paDatuM. taLAjA zaherasudharAInA pramukhathI mAMDIne AjanA yuganI viziSTatA gaNuM zakAya. aneka jAhera saMsthAone temanI viziSTa zaktinI se maLI che. - sAmAjika sevAne kSetre vyasana mukitane mATe khAsa karIne pAna abhyAsa ocho paNa vayavahAradakSata ane dhaMdhAnI kAbelIyata temanAmAM tamAku ane bIDI jevA vyasana choDavavA mATe satata praratnazIla zeSa pramANamAM je maLatI. nAnAme Ta sa ma tema | suna rahIne dha gI vyaktionA vyasana che.DAvyA che A paNa eka samAjaane dIrdha darane laI sau koI temanI salAha levA avata'. taLAjAnA 5 se na dhANa me kAma gaNIne e dIza mAM temanA prayatno vizeSa che sArvajanika vikAsa kAmamAM temane phALe ghaNuM mahatvane rahyo che temanA suputra zrI jazavaMta de zIe jAhera sevAnA e vArasAne mahato navInacaMdra jayaMtilAla jALavI rAkhe che zrI jugalabhAi dozI keLavaNI viSayaka saMsthAomAM, ba bAbhAInA hulAmaNA nAmathI oLakhAtA hamezA samu khA cembara komarsa, sahakArI saMsthAo, myunisipAlaTI vigere jaNAtA vinodI svabhAvanA A AzApada yuvAnane zihAranuM gaurava sa sthAomAM asarathAna le gavatA AvyA che. chele taLAjamAM gaNavAmAM jarA paNa atizaye kita nahi lekhAya. khAMDanA kArakhAnAnA saMcAlanamAM mahatvanI ja badArI vahana zrIma tAIbA uchera ke have cha me TAInI madabharI cha Tane karI rahyAM che. paNa thayo nathI. sukha-samRddhimAM mahAlavA chatA sihe ranA sAmAjika vAle. ane janahitanI pravRttiomAM nile pama racyA pacyA rahe che. zAha zIvalAla gokaLadAsa - zihera nagara paMcAyatanA sabhya, bAMdhakAma kamiTinA ceramena, jAmanagaranA vatanI che. saurATanA agraNI sthApArIomAM phar:jha yuniyana kalabanA pramukha, zreyasa ke temanI gaNanA thAya che. morabImAM vejITebala proDakaTasana: sakaLa pramukha evA aneka sthAne upara rahIne temanI dIrdhadaSTi ane saMca lana karI rahyAM che dhaMdhAnI pragati mATe pramANIkatA mukhya : dilacapIe je kAma karI batAvyuM tenAthI ziheranA jAhera jIvanamAM ujaja La bhAta ubhI thaI che. bhAga bhajave che, temanA bIjA ghaNA vyavasAo hovA chatAM grAha. kenA sa tethI pragati sAdhI zakayA che. audyogika kSetre kave lITI zihoramAM phrenDajha yuniyana kalabanA upakrame eka meDIkala kempa kanTrola rAkhI zakyA che ane tethI ja grAhake upara temanI ghaNI goThavAyele temAM cha hajAra dardIe e nidAna karAvI maphata davAne moTI asara pahoMcADI zakayA che. lAbha meLavyA zaheramAM jIvana jarUrIyAtanI cIjavastu ochA dare temanA jAhera jIvanamAM saurASTra rAjya vakhate sesaTekasanI laDa maLe tevI goThavaNa vigere karavAmAM zrI bAbAbhAInI zakti ane tamAM AgevAnI bharyo bhAga lIdhe, sAmAjiA rUDhIo sAme zAMta se seLe kaLAe jhaLakI che, temanA patI paNa sAmAjika pravRttimAM rasa ume che. pratikAra karelA. tenA anubha, rAjakIya cUMTaNIomAM, amaladAro zrI navInabhAI zeTha sAme sAmAjika praznonI rajUAtomAM ane vividhakSetre karelI kAmagIrIne sukhada ane aMte dukhada anubhavathI bhareluM temanuM rAjulAnA vatanI ane nagarazeTha kuTuMbanA sukhI gharanA mobhI jIvana che. jAmanagaranI peregana leboreTarIjhanA pArTanara, jAmanagaranI che. ghaNA varSothI dhaMdhArthe muMbaI jaI vasyA che. ane Ara. tulasIzAha zIvalAla dhIrajalAlanI ku - 5 nara, hasamukhalAla e dAsa enDa ku nuM saphaLa saMcAlana karI rahyAM che. rAjulAmAM prasaM. bradharsanA pArTanara tarIke vyavasAya kare che uparAMta ApelI sevA- gopAta temanI sakha vate cAlu hoya che. TUMka chaDI jatA emAM jAmanagara bulIyana leMjanA mAnadamaMtrI, uparAMta kuTuMbone tyAM anAja, garIba vidyAthIone pustake, dIone jAmanagaranI reve TelIphona. dilekaTrIka, A 2. TI. , lAyansa, davAdArU ane jarUratavALAne joitI savalate gupta rIte paNa pUrI reTarI, cembara opha komarsa, baMdara miTi, 1 tinA keLavaNI DIne haiyAnA AzirvAda levAnuM kayAreya cUkyA nathI. zrI navanImaMDaLo ema aneka saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che tala1 svabhAve ghaNuM ja udAra che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #937
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa darjA graMtha paTela mehanabhAi mahIdAsa zrI vallabhabhAI paTela jAthaLanA vatanI zrI mohanabhAI saurASTranA naLIyA ughomana rAjakoTa jillAnA jetapuratA prinTa udyoganA paTela grupa opha praNetA che. ghaNo ja ugya abhyAsa prApta karIne temanA jJAna ane InDasTrIjhanA che parAITara zrI vallabhabhAI paTela udyoganA zakita audyogika dizAmAM vALI gujarAtanA audyogika vikAsamAM saMcAlanamAM dhaNA ja ba ha za vyakita tarIke jANItA thayelA che benamUna phaLa Ape che. audyogika pravRttithI dhamadhamatA A zaheranI sAmAjika saMsthAomAM tIvra bukita, asAdhAraNa havA ukalata ane udyoganA paNa tee agrasthAne bIrAje che. saMcAlananI uMDI samaja nAnapaNathI ja temanAmAM dekhAtI hatI. jetapura lAyansa kalabanA phAunDara presIDenTa ane jetapura muMbaI yunivarsiTInI 150 nI sAlanI bI. esa. sI lAyana jhAna ceramena tarIke temanI yazasvI sevAoe bhAre yazakIrti (2.) nI parIkSAmAM prathama AvI sara robarTa elana ge haDa meDala saMpAdIta karyA che. meLavyo jethI bhArata nA ya ta ii nI myuni. kAunsIlara uparAMta jetapuranA mazahura sADI udyoganA posTa grejyueTa abhyAsa karavAnI kelarazIpa maLI ane prinTeDa sADI menyu. phekacararsa enDa DIlarsa esosIezananA presIDenTa a gaLa vadhyA. tarIke paNa temanI sevA zakitae janahRdayamAM sAruM evuM sthAna kheDUta kuTuMbamAM janma lIdho chatAM pitAzrI mayamika zALAnA prApta karyuM che. AcArya hovAthI zikSaNa pratyenA premane laI gharane saune pUrI jetapuranA sADI udyogane pUrato sTArca maLe, pUratA raMgo maLe keLavaNI ApI, moTAbha I sekasa ekasa ekIsara che. nAnAbhAI ane kAmadAro tathA mAlIke vaccenA saMbaMdha sudhare te mATenA De kaTara che. pote ghogika kSetre haraNa kALa siddhi hAMsala karI che. temanA racanAtmaka prayAsa ane udyoganA vikAsanI gati jALavavAnA amerikAmAM meLavela ejInIyarIMga jJAna tema ja saura " temanA sUyane ghaNuM ja prazaMsanIya che. jetapuranA sADI udyoganuM sarakAramAM cha eka varSa sudhI egrI. enjanIyara tarIke rahIne meLavela deza-paradezamAM AthIe vadhu gaurava ubhuM thAya te mATe teo satata vizALa anubhava tema ja bhAratanA agraNI ke TrekaTa2 ku. mesarsa paTela ejanayama kAM. lI, mAM be varSanA bAMdhakAma kha tAne anubhava, A badhA samRddha jJAnanA udyogathI temane agraNI udyoga be rUpiyAnI paMtujInI nekarIthI jIvananI zarUAta karIne jIvana patinuM mAna apAvyuM che. gujarAta rAjyamAM me TAmAM moTA vilAyatI naLIyAnA udyogamAM bhaDIyAda piTarIjha me rabInA sthApaka zarU karI dhIme dhIme sAhitya kSetramAM tathA vyApAramAM buddhine vikAsa bhAgIdAra tarIke, morabI rUTIMga TAIsa menyuphekacarsa esosIezana karI jIvananA badhA kSetramAM nAmanA meLavI saMpatti meLavela. morabInA pramukha tarIke, lAyansa kalabanA DAyarekaTara tarIke, mayura ( patrakAra kSetre " jena vijaya " calAvyuM. "taraMga taraNI" jImakhAnAnA sahamaMtrI tarIke ane bIjI ghaNI sAmAjika saMsthAo "vizA zrImALI hiroLu " zarU karI patrakArIno anubhava meLavI sAthe saMkaLAIne yazasvI sevA ApI rahyA che. ghaNA ja udAra premI "jena " patra 42 varSa sudhI temanA taMtrI paNa nIce jaina samAjanA ane paragaju svabhAvanA che. a gevAna pepara tarIke jANItuM thayela che. tema ja vyApAra samAcAra dainika tarIke pragaTa karI temanI kAryadakSatAnI pratIti thAya che. dhanANI kezavalAla nabhubhAI "jena" peparanA saMcAlaka tarIke emanI nAmanA ghaNI sArI jAmanagara zaheranA AjanA AgevAna udyogapati zrI kezubhAI che. jemAM temanI kSamatA, daDhatA tathA vizALa manovRtti ne hiMmatanuM dhana NI jAmanagara pAse celAnA mULa vatanI ane sAmAnya abhyAsa pratIbiMba paDela che. emaNe je samAjanA tathA bhAvanagara rAjyanA paNa dIrdha dRSTi ane AvaDatane laI AgaLa vadhyA. mULa temane judA judA vargone ekadhAro sahakAra meLa hato. lasaNano vyApAra. samaya jatAM ejInIyarIMga udyogamAM jhaMpalAvyuM. thaDA samaya pahelA ja temaNe ema. pI. zAha myu. udyoganagaramAM temaNe temanA jIvana daramyAna navI yojanA dvArA tIrthonI yAtrA pitAnuM navuM sa hasa dhanANI ejInIyarIMga varkasa zarU karela karAvavA samAjanI prathama pezyala yAtrA TrenanI kADhI tIrthayAtrA che. gujarAta rAjayamAM sAyakalanA Tayuba ane TAyaranuM utpAdana karatuM karAvI AzISa meLavela. A mukhya kArakha nuM che. teNe sAyakala vAvanuM paNa moTA jaththAmAM vyApAra kSetre patrakAratva tathA 'hite presa' zarU karI utpAdana karI bhAratamAMthI sAyakala vAvanI nikAsa karI huMDIyAmaNa 'AnaMda prasa' ' AnaMda upara mArTa' Adi vyavasAI karI sArI kamAvI Ape che, nagarapAlIkAnI prAthamika skulanA adhyakSapade sukha-saMpattiA meLavela. javAbadArI pUrNa kAmagIrI bajAve che, jJAti sevA ane samAja sevAbhAvI AtmAne kAraNe teozrI pAlItANunI yazovijayajI sevAmAM yathAzakita potAnI sevA Ape che. kalA, saMgIta, rAjakAraNa jaina gurUkuLa, senagaDhanA zrI mahAvIra cAritra ratnAzrama tathA vigere tenA priya zokha che. jAmanagaranI ghaNI saMsthAo sAthe bhAvanagaranI jaina bhojanazALA, AtmAnaMda sabhA ane bhAvanagara jaina saMkaLAyelA che. saMdhanI kamiTIomAM eka kAryakara tarIke yazasvI sevA bajAvela. Jain Education Intemational
Page #938
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2 pareza vAdyabAI kAgAbAI uttara gujarAtanA rUpAlA gAmethI A kuTuMbanA vaDavAo AvelA. jyArathI DebAmAM kaDavAmo AvyA tyArathI samayAnusAra keLavaNI ane khetInA vyavasAyane prAdhAnya mAtra. cAnI paDatInA aneka prasaMgeA vacce naitika hi'matathI krAma karanAra che. tAzrI prAthamika zALAMta parIyA pAsa karyA bAda zamAnI nAkarImAM joDAyA. eka zALAna Adarza zikSaka ane abhaNu mArI mAtA pAsethI LavI ane mArA kArDathI pazcima dizAe eka mAIla dUra te samayanA kalekaTara zrI peInTara sahebanA nAmathI eka parU peinTaraparA vasela che. tyAM khetI vyava saka raMgo pitA zikSaka tarIkenA sarakAra ane mAtAnI mamatA sAthe meTrika sudhIte abhyAsa karyAM. pitAne saMvata 2002nA dAga vanA ja vAsa thaze. tethI DemA gAmamAM vyavasAyanI daSTie kariyANAnI dukAna ane kracA mAlanI kharIdIthI vyavasAya zarU karyAM nAnAbhAi zrI kAdarabhAI vatanamAM rahI khetI para dhyAna rAkhyuM. thI dhaMdhAmAM vyavahAra kuzaLatA, naitika hiMmata ane mAtA pitAnA zIrSathI sAnukuLa rahela che. vasaya qhibhavAM ane te keLavaNI kSetre pe tAnAthI banatu' guptadAna ane jAheradana paNa thAya. DamArka keLavaNI maMDaLa tathA kapaDavaNuja keLavaNI maMDaLanA kAryAmAM rasa dharAve che. madhya bhAratanA tathA uttara bhAratanA dhArmika sthaLe ne pravAsa karela che. Aja he,LA kuTuMba sAthene vasavATa karI rahela che. zAhu raNachoDadAsa gIradharadAsa viSNuka jaiva kuTuMbamAM janma kuTuMbanI piti sAmAnya sa'joge ne Adhina rahI prAthamika sudhInuM ja zikSaga lIdhuM. nAnI umaramAM mA-bApa ( pitAzrI 19 varSanI umare ane mAtuzrI 28 varSanI uMmare ) gujarI gayuM hatuM. jethI paMdara vaSaeNnI umaramAM paisTamenanI karIthI vadhatAnI cAkhata karI. du:khonA jharA ame ekalA hAthe cIkatA, pramANikatA ane praznanA kharAse jInanAva sa MsAra sa garamAM zarU karI, jemAM sAthe traNa nAnAbhAi ane eka barTana A nAvaDInAM muza hatAM. temane pagu jJAne ane sarakAra si cana karyAM. vakhata vahetAM vhepArI banyA. sAthe tranuM mApa zrI vAmAla, zrI kAntIyAsa, zrI jamanAdAbano sahakArathI dhaMdhAmAM AgaLa vadhyA. eka vakhata bhayaMkara mAMdagImAM marati bacAvavA nAnAbhAi zrI jamanAdAse rakatadAna karyuM. tevI ja rIte bhAi zro jamanAdAsa (upapramukha zrI sarakAra maMDaLa DekhAi) peAtAnA eka tekara zrI hIrAbhAI paTelane vIjaLI kara TarmathI bacAva tenA bega banyA ( mRtyu pAmyA ). A raNubhAI sAThabA samudrazya kaLathI phaLanA pharI ane pramukha tarIke kArya karela che. DemAI keLavaNI maMDaLanA paNa kArAbArInA sabhya che. temAM dAnanI bhAvanA che. saMsthA temaja chupA dAnA che I mAdha ' / yatema maNathI pAche! nahI jAya. gau sevA mATenI bhAvanA ane dhArmika bhAvanA prabaLa che. bhUda gumAnanI aminA jyAre be ta-pAkistAnanuM yuddha thaya karyuM tyAre mese bha vaidyakIya sahAya mATe javA DAkaTara mahAyeAnI bharatI thaI te mArge temanA A 3. pIphA ( ena. bI. bI. esa. ) ( DhAlanA ) kaeNpTana) mA bhomanI serA mATe yuddha meM race javA taiyAra thayA hatA. 4 te divasa bAkI, jyAre 3 paoNna ne zrI askAra maMDaLa DuMkhApa tathA nA vA nathI vidha samAra dhanape tyAre pitAnuM 1 sabhya ane mAtAnI mamatA ( a sau IcchAmena )e deza kenanAM gAna sAthe putrane hu labharI vidAya ApI te haju bhUlAya tema nA. prakhuM krama bharo jenuM ka baLa che te pAmAM ApanI dukAna tathA zrI arUNu eila mIla enDa jIlIMga phekaTarI peAtAnA bhAe sAthe maLI mAlIkInI calAve che. uttara bhArata tathA saurASTrana! dha'thaLeAnI yAtrA paNa karI . paisAnA kuTuMbanA mArge bhAdAne sArU zikSaNa ane dhArmika sarakAranuM zikSaNa zrApI janasevA karavI te temanA udaya che. jyAre gAmamAM nidhATe unALAnA tApathI bacavA chAMyA na hatI. jenI cIMtA zrI rADAne thatI temaNe janatA pAsethI paigIka kama bhegI karI corI pAnAnI meLavI nate hAjara rahI eka ( patarAnuM" ) pha' taiyAra karAbu temaNe DekAI kanjhayumasa' ko. o. sAmAyaTInA apakSa tarIke temaja DemAI kApaDa mahAjananA pramukha tarIke paNu kAma karela che. zro mAdhavajI mArArajI huta 5 se kheDAnA vatanI. cAra a'grejI sudhI ja abhyAsa, nAtI thI ja vyAparanI kaLA hastagata karI mubaImAM jaththAbaMdha sopArInA vepArImomAM temanu nAma prathama haroLamAM gaNI sAya chaeN. A kuTuMbanA zrI smRtabhAIe temanA vatana kheDAmAM ane mahuvAnI keLavaNInA saMcAmALe ghaNI rIte prasaMgopana morI khAyata karI che. zrI manasukhalAla maNIlAla mahetA bhayanagaranA vatanI ane ghaNA thavI dhAMdhA mubaI jaIne vasesa -muMbaimAM dhadha dArI kSetre sArI pragati karI ane DIka saMpatti karamAM je temaNe sanmArge vAparI che, te dhaNAja vivekI ane bhayajI hatA. temanuM aghdhi kadI bhUlI zakAya tevuM nathI. vyapArI samAjamAM ane anya jAhera jIvanamAM temanu AgaLa paDatuM sthAna hatuM. pI sArvajanika saMsthAne mArmika hatuM ApavAmAM temane mahatvane virase rahelA che. jAhera hitArthe ane zikSaNa pAchaLa ghI bheTI raMgI karI che. nAnAmeTA kuMDALAmAM zakSAne pura hAthe upayoga karyo che. tenanA A vArasAne temanA suputre jALavI rAkhyA che. bhAvanagaranA sAmajika kAmomAM sArI rakama ApelI che. mubaImAM yu kathA garIba kubAvA mA karatA rahyAM che. e kuTuMba sevAbhAvI ane sarakArI che. ane ghaNI sabhArvika sthAomAM rasa leta. raghu che. deNugI
Page #939
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRtika aba ya | veArA ThAkarazI jasarAja khoTA nA vatanI ane mu`bainA graNI udyogapavi zrI ThAkarazIbApune gAviyADa ane jhAlAvADano jaina samAja sArI rIte jANuM che. unanA mukhya ejanTa tarIke bhAratabharanA temaja paradezanA jainanA vepArIo temanI sevA rati ane zrakAranA vikAsamAM temanA kALathI virIya krika che. -napaNamAM jaina viMdhAyAmAM svayaM sevaka tarIke sevananI ArakIrdi zarU karI. A jIvIkA mATe unanA vepArImAM rU5 35nA pagArathI eja peDhImAM tera varSa vakIga pArTanara tarIke ane pachI svataMtra bhAI thA karI. meTAbAra bAra mohanabhASanI prasthApI udho vyApAramAM jADAyA. A lAInamAM temaNe caDatI paDatI paNa ghaNI joi. chata dhadhAmAM meLavelI sa'pattanA udAra dile sAmAjika ra memAM phaTathI. upayeka kI. boTAda pratama phaLa ke ce maLAta vatanA aneka vidha me mAM AgaLa paDatA bhAga lIdhe. eTAda stha nakavAsI jainasa dhamAM rUA. 1500nuM dhana 'yu' mAtuzrInI ramatamAM trIza hajAranuM dAna ApI kanyAzALAnuM makAna baMdha vI jemAM 2, gaLiyA jaina zradAyanA pramukha tarI, mATuMgA. jaina dAyamAM pramukha tarIke temanI segmeA jAgRItI che. agAu jhAlAvADa sthA. jaina samAjamAM meMga kaTimAM hatA, beTAdamAM upAzrama bAMdhavA pitAzrI jasa2 ja nAraNabha ! verAne nAme rU|. 30000 ApyA, moTAda kaoNlejamAM za. 5000 ApyA, te rIte bArA jaina gojanAlayamAM, ane nAnI moTI aneka sthAomAM macata kAryo bhASA banA nAmane kazuM karyuM che. dharmapremI ane nirAbhIbanI zrI kAMkarIbhAIe mana mUkIne dAnagaMgA vahAvI che. kauzika zazIkAnta caMpakalAla bhAvanagaranA sANAdera taraphanA vatanI ane karAMcImAM janma thayA. nAnI uMmaramAM navuM jANavA joyA dhaNuM rakhaDayA, ryAM ane anubhave dhaNuM meLavyuM. ane kemIkalsanA dhadhAmAM jha MpalAvyuM. caDatIpaDatInA prama ko paNa joyA--dale bhAvanagaramAM kruSna kaimI:hasanA dhaMdhArma zarUAta karI. je mAla dezanA mahatvanA sthaLe e jAya che. bhutakALa pragatithI tragaDA dvArA sAmAjika pravRttimAM rasa lIdhA hatA. svabhAve dhaNAja milanasAra che. kATecA bAbulAla gokaLadAsa saurASTramAM samaDhIyALA-moDhAnA vatanI che. bhAratanI hAiskulamAM meTrIka sudhInA abhyAsa karI vyApAramAM jha'pala'vyuM. zrImaMta hAvA chatAM dhaNuAja zAMta, namra ane sAdAInI mUti che. sAmA mArkyusane anukULa rahIne kema jIvana jIvavuM tevA sa MskAra nAnapaNathI ja mAtApitA taraphathI maLelA che. vyApAramAM nItimatta uMcu dheAraNa TakAvI khUbaja saphaLatA meLavI che. eka Adarza nAga rika ane mApArI tarIkenI pratimA dharAve che. sArvajanika mAtrAma 963 samanA pramukha tathA unA delavADA parApe banA TrasTI che. leyaNa beDIMgamAM paNa TrasTI ane pramukha che. sva. 22 bAbula TacAkI zAka dUra utAnA mukhya datA ane kArAbarI TinA sabhya che. temanI sAmAjika sevADa lakSamAM gujarAta sarakAre je.pI te kALa ApI suye gya kadara karI che. dezI bhupatarAya harajIvanadAsa OM nA yuvAna kAryakaromAM zrI bhupatarAma dezI ghaNAja sakrima kAryakara che. 35 cembara kAmarsanA sakreTarI, sarjanaka ekTa puratakAlayanA sekreTarI, utA-delavADA davA madadanA sekreDarI, kApaDa bajAra esesIezananA sekreTarI tarIke temanI sevAe tedhanIya che vidyArkIMma`DaLanI sthApanA, gumAstAma DaLanI sthApanA, mahilA maMDaLInA sthApanA, saphAi kAmadAra maMDaLa, utA mArkeTIMgayArDa, tAlukA keMgreisa, prajAsamAjavAdI pakSa, saurASTra vidyArthI madhyastha saMdha ema aneka kSetre kAma karatA karatAM 1966 thI 1968 sudhI - nagapacAyatane apakSa tarIke paNa sevA ApI. kAnI badhIja sAmAjika saMsthAo sAthe sakaLAyelA che zrI paMcAbhAi paTela jAmanagaratA agevAna udyogapatiemAM zrI paMcANubhAInu A paraMtu gaNAya che. vata eTrekazanathI mAMDIne aneka peDhIonu sarjana ane saphaLa "cAlana temanI dIpa ane AbhArI che. dhaMdhAnI uMDI sUjha ane AvaData nAnapaNathI temanAmi dekhAtA hatA. sakhta parizrama ane taiyAukalatathI dhaMdhAmAM sArI jaiva prati karI ane je paimAM meLavyA. namanagaranA nAnA-meTA sArvajanika kAmomAM paNa kAra hAre sapattino upayoga kare che. temanuM vyavahArU jJa na ane anubhava saune preraNA a panArA khanI rA che. temanA e vAso temanA suputrA naLavI rahyAM che. sva. zrI khAnabhAI IsuphabhAI amarelI vinA mamarAnA vatanI ane paNa varSothI muM kalakattAmAM dhaMdhArthe vasavATa karI svabaLe AgaLa AvyA. aneka jhaMjhAvAtA vacce dhIme dhIme AgaLa vadhI pragati sAthe pratiSThA paNa prApta karI. ramatamAM zrI bhadrabalIjAnI sAthe zDIne kAma karyuM" te pachI anukuLatA UbhI thatAM sTImareA teDavAnA kAmamAM temanI AgavI surata 4) AgaLa vadhanAM kAmavAmAM be paiyA kamAyA. te pArnano virodha karIne guptAnamAM upayoga karatA rahyAM. bagasarAmAM baMdhAyelI navI masjIda temane AbhArI che. luNAvADAmAM UbhuM thayuM vaDaseTa sima temanI degInuM pariNAma che, te javAya nAnA beTA aneka kaDaphALAmAM A kuTue mekhare rahIne sArI evI rakama ApI . nahI mAnAmAM darabAro sAdhanA sabaMdha dhA ja mA hatA. muMbAinI dArUkhAnA bajAramAM mAnamAra sAInA nAme cAlatI peDhInuM saphaLa saMcAlana temanA suputro karI rahyAM che ane pitAnA 1.2sAne putroe kharAbara jALavI rAkhyo che. temanA sutroe paNa guptAnAM pANI rakama ApI che.
Page #940
--------------------------------------------------------------------------
________________ 18 gujarAtanI asmitA zrI cunilAla kezavalAla jAhera jIvanamAM sakriya bhAga nahi levA chatAM, lAThInI hepITAlama, bAlamaMdiramAM ane bIjA nAnAmoTA aneka phaMDa phALAmAM udAra dile be TAdanI jaina vidyAthIbhavata saMsthAnA adhiSThAtA ane bIjI dAtanuM jharaNuM vahAvyuM che. muMbaInA vyApArI jamatamAM temanuM dhaNI saMsthAonA preraNAdAtA banIne jemaNe kuTuMbane dhanya banAvyuM AgaLa paDatuM sthAna che. che. mAtA pitAnA puNyazALI nAme ghaNI moTI rakama deNagI karI che. zrI cunilAlabhAI jana samAjamAM AgaLuM pakitatva dharAve che. zAha navanItalAla ratanajI jaina samAjanA bALakone zaikSaNika vikAsa thAya ane jIvana ghaDa pAlItANAnA vatanI che, nAnI uMmaramAM brahmadeza ane bhAratanA taranI pUratI take maLI rahe te mATe teo satata jAgRta rahyAM che. dhanuM sthaLe nuM paribhramaNa karyuM che dilamAM ghaNA aramAne sAthe dha dhArthe muMbaImAM vasavATa karavA chatAM vAta taraphanI mamatA kyAreya rAkhI vividha anubhavo ane tANAvANAmAMthI pasAra thayAM che bhUlyA nathI. ghaNaja udAra ane paragaju hRdayanA vyakita che. be TA. praznone samajavAnI ane tenA ukela mATenI AgavI sUjha ane danI cunilAla kezavalAla jaina vidya thIM mana saMsthAne mR ya muzkelIomAMthI mArga kADhI beyane pahoMcatA athAga prayatnone laI upara mUkavA mATe pitAnAthI banatuM karavA uparAMta anyanI pAse fl aneka mitro rahIeAnI preraNA maLI. chelle bhAvanagaramAM riyara paNa nANAkIya sagavaDatAo UbhI karavAmAM temane bhAre mATe thaIne khanIja udyoganA vikAsa ane tene aMgenA nikAsa bajAra purUSArtha prazaMsAne pAtra che. meLavavA dhyAna kendrita karyuM che. mInaralamanA dhaMdhAmAM sArI evI zrI nAnAlAla kAnajIbhAi pragati sAdhI che. bhAvanagara mela InDasTrIjha, esosIezana, bhAvanagara I-DasTrIjha phorama, saurASTra cembara, nAgarika benka ane bhAvanagara pAse sihoranA vatanI che. gujarAtI cAra ghe raNa anya saMsthAomAM temanI sevA mahekatI rahI che. brahmadezamAM sudhI ja abhyAsa paNa nAnI uMmarathI ja baMdha kaya anubhava maLavAne bhAratIjanenI yathAzakti sevA karI che. rAjakAraNanA uMDA abhyAsI kAraNe dhaMdhAnI sUjha samaja ane daSTi maLa na rahyA. tamAkunA kAra che. a grejI the DuM bharyA he cha audyogika kSetre ghaNuM ja jJAna khAnAmAM nokarI karatAM karatAM khaMta ane eka cha thI A diza mAM dhyAna kendrIta karyuM. ane nAnA pAyA upara taMtra rIte tamAkuno thavasAya zarU karyo. hiMmata ane jAhasa vaDe dha dha uttara vikAsa karatA gayAM. hAlamAM tamAku menyuphekarIMganuM meTA pramANamAM kAmakAja kare che. tamAku banAvI, keLavI, AkarSaka pekI ga banAvIne helasela veca thanuM kAma kare che temanA kArakhAnAmAM savAra thato mAla kAzmIrathI kanyA kumArI sudhI buka karavAmAM Ave che temanA moTAbha che ghuva* zubhecchA pAThave che bha I ca, 2 varSa pahelA svargavAsa thayAM temaNe jJAtinA ane samAjanA kAmamAM sAro phALo Ape che. sihoranA ThAkaradA maMdiranA koMdha 2mAM aMgata rasa laIne maMdira navesarathI karela che. temanA 1. sa. ? eka bhAIzrI naTavarabhAI sAmAjika kAma kare che. nagara paMca yatanA sabhya che ane zakaya te sevA ApI rahyuM che, bAroTa tAtinuM gaurava che. muH olapADa (ji. surata) vaLIyA jeThAlAla chaganalAla | sthApanA tA. 1-349 noMdhaNI naMbara 404 bhAvanagara ane lAThInI anekavidha sAmAjika, Arthika, zera bhaMDaLa 43335-00 sabhya saMkhyA 752 2AjakIya ane sAMskRtika pravRttiomAM vaLIyA kuTuM nu dhaNuM moTuM | sabhA thApaNuM 282 00-00 saMyojIta gAmonI yazaravI pradAna rahyuM che--je kuTuMbanA agraNI zrI kALubhAine bIlDIMga phaMDa 2007-00 saMkhyA 18 bhAvanagaranA sAmAjika ka me mAM, TI. bI. hospITalanA saphaLa rIjharva phaMDa 51316-00 DIvIDanDane dara 9 TakA saMcAlanamAM mahattvano phALo Apyo che. te ja kuTuMbanA eka bIjA phaDe 5540-00 pratibhAsaMpanna purUSa zrI jeThAlAla chaganalAla vaLIkA InTara ke. masa sudhIno abhyAsa karI ghaNA varSothI muMbaine vatana banAvyuM che. sabha sadane dhIrANanuM temaja jIvana jarUrIyAtanI cIjajIvananI zarUAtamAM zerabajAramAM nokarI ane te pachI 1945 thI | vastuo vya jabI bhAve purU pADavAnuM kAmakAja maMDaLI kare che. svataMtra dhaMdhAmAM praveza karyo. ekaporTa porTanuM kAma karyuM, te pachI hida sAyakalanI balubhAI trikamadAsa ejansI lIdhI ane dIrdhadaSTithI dhaMdhAne vikasAvyo. bhAvanagara vele. menejara I-DarjhanA pArTanara che. dha dhArthe yure. 5, amerikA ane jApAna vigere dezanI saphara karI che. vize rasa dhaMdhAmAM dAkhavI rahyAM che. Jain Education Intemational
Page #941
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarAtanI zorya-sAhasa -dharma ane nIti thAo tIrthAdhirAja zatruMjayanI sakhAte --zrI DAhyAlAla brahmabhaTTa nathI nAma rahaMtA ThAkarAM, nANA nava rahaMta; kIti kerA koTaDAM, pADyAM nahIM paData. arthAMta-sukha, samRddhi ke sa`patti kAyama rahetA paNa mAnavInuM nAma ja amara rahe che. mAnavInA tyAga, bhAga ane balIdAnathI ubhI thayelI prIti rUpI imArata kadI paN nAza pAmatI nathI . pAlItANAnA brahmabhaTTonI zahAte hatanA ujajavaLa itihAsa jaina samAjanI tavArIkhamAM suvarNa akSare aMkita thayeaA che. jenI pratIti nIcenA eka prasaMga uparathI thAya cheH pAlItANA gAmanA cArAmAM tamAma brahmabhaTTo ekaDA thayelA che, tamAmanI mukhamudrA ciMtAmagna dekhAya che. Aje AkhAe pAlItANA gAmamAM tIvra sannATo chavAi gayela hAI, tenI asara brahmabhaTTonA caherA upara paNa dRSTi geAcara thatI hatI. amadAvAdanA sulatAna mahumadazAhe pAvAgaDha ane jUnAgaDha e be ajita manAtA killAe jItI laI begaDA birada dharAvyuM hatuM. ane jitAyelA mulakAmAM AvelAM hiM...du-jaina devAlayo tADatA teADatA te pAlItANA tarapha vaTALiyAnI mAphaka AvI rahyo hatA, tevA samAcAra pAlItANA gAmamAM vAyuvege prasarI javAthI, Aja savArathI nAsabhAga thaI rahI hatI. te pAlItANAmAM AvI neAnA pavitra tI`rAja zatru jayanAM devAlayAnI bhAMgapheADa karavAnI tIvra AkAMkSA dharAvatA hAvAnI vAta paNa sAthe sAthe prasarI javAthI, pAlItANA gAmanuM jaina mahAjana ekaThu thayu'. pavitra tIne bacAvavA ghaNI carcAo karI, paNa kaMI nirNaya thai zakayA nahi. kAie dhananI lAlaca ApavAnA upAya sUcavyeA, paraMtu te paNa niSphaLa nIvaDavAnA pUrA saMbhava hatA. jUnAgaDha paDa vAthI saurASTranA bIjA nAnA-meTA rAjavIe vagara laDaye tAbe thai gayA hatA, athavA rAjadhAnI cheDI dUranA bhAgeAmAM jaI saMtAI beThA hatA. je sAmA thayA hatA, temanA sulatAnane hAthe nAza thayA hatA. eTale tenI sAme hiMsaka sAmano thai zake tema na hatuM. paraMtu mahAjananA pramukha ane pAlItANA gAmanA nagarazeTha meAtIcaMdra roDane koIpaNa bhAge tItharAja zatruMjayane bacAvavAnI tIvra icchA hatI. bIjo kAI upAya na sUjhavAthI te mUjhAvA lAgyA. paraMtu evAmAM eka upAya temane sUjhI AvyeA. jo pAlItANAnA brahmabhaTTo A pavitra tItha ne rakSavAnI javAbadArI upADI le teA tI rAja zatrujaya bacI javAnI pUrI saMbhAvanA hatI. eTale te vAta temaNe mahAjana samakSa rajI karI. mahAjane sarvAnumate te vAta kabUla karI. ane saunA manane khAtarI thaI, ke Aje A tIne kAi paNa khacAve tema hAya to te pAlItANAnA brahmabhaTTo ja! (2) brahmabhaTTa kAma peAte zrI, ekavacanI ane vaphAdAra hAI satyane khAtara potAnA jAnane paNa jokhamamAM mUke tevI che. te kAmanA ahiM`saka sAmanA AgaLa bhalabhalA bAdazAhe paNa namatuM ApatA. te kemanA A sadguNeAthI anya tamAma kAme tene pavitra ane pUjanIya mAnatI hatI. brahmabhaTTo peAtAnI A AbarU jALavavA mATe peAtAnA jIvananI kura bAnI karavAmAM paNa kadI pAchI pAnI bharatA nahi. pAlItANA gAmanuM mahAjana brahmabhaTTonI pAse AvyuM. ane pavitra tI'nuM rakSaNa karavAnI temane vinati karI. zaraNAgatanuM rakSaNa karavuM ane anyAyane pratikAra karavA e tA brahmabhaTTonA vArasAgata sadguNa hatA. paraMtu mahamada begaDA A bAbatamAM khUba kaDaka ane anADI hatA. eTale brahmabhaTTAnA AgevAna kALIdAsa kAbhai ApAe nagarazeDane kahyuM :---- "zeTha ! jayAM rA'gaMgAjaLiyAnuM birUda dharAvanAra rA mAMDalika jevAnuM nA cAlyuM tyAM amArA jevAnu zu cAle ?'' te "rAvajI ? tame te devIputra che. tamArI jamAnamAM mA zAradA sadaiva hAjarA hajUra vaselAM che. eTale musalamAna bAdazAhe paNa tamArI kAmane hiMdu rA4mahArAjAonI mAphaka mAna ApI rahyA che. mATe game tema karIne paNa amArA pavitra tInA koi paNa hisAbe acAva karI Ape evI amArI prArthanA che. amArA jaina samAja A badala sRSTinI hayAti sudhI Apane AziMgaNa raheze. mATe amArI lAja tamArA hAthamAM che." nagaraze meAtIcaMdra melyA. "zeThajI ! e badhI hakIkata kharI che. muslima sattAprIzA paNa amArI kAmane mAna Ape che, paraMtu ahIM te sulatAnanI narI dharmAMdhatAnA prazna jaNAya che. ane evI dharmAMdhatAmAM tA te sArAsArane viveka paNa bhUlI jAya che. eTale amArUM mAna sacavAya nahIM teA ? " rAvajIe javAba ApyA.
Page #942
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bulaMda gujarAtanI asmitA e chela bAdazAhe coka, samagra e zuM bolyA? tame te devIputra. tame ADA UbhA "rAjana ke rAja, tuma sUne kavirAja kahe; ho tyAM bhalabhalA bAdazAhanI paNa tAkAta nathI ke tamArI jUTha jani jAne, bAta sAcI batAte hai. avagaNanA karI zake." motIcaMda zeThe kahyuM. je je chatradhArI, yArI karate hamAre saMga; kAbhaI bApAe ghaNIye dalIla karI, paraMtu samagra mahA- sujaza ke jhUlanAmeM, Inaka khulAte haiM. janane Agraha joI tamAma brahmabhaTTone chevaTane nirNaya premI jo hamAre tAke, paDhike birada beza; karavA temaNe corAmAM bolAvyA hatA. bIratA batAya vAkI, bhIrutA bhUlate hai. hama nA bulAte vAkuM, jama hI bulAya leta; kAbhaI bApA e pAlItANAnA brahmabhaTTonA vayovRddha hamakuM bulAte vAkuM, jama nA bulAte hai. AgevAna hatA. temanuM mULa nAma te hatuM kALIdAsa, paraMtu arthAta-he rAjAonA rAjA ! tame sAMbhaLe. A kavirAja tamAma brahmabhaTTo temane kAbhaI bApAnA hulAmaNA upanAmathI kahe che te vAta judI mAnaze nahi paNa A huM sAcI ja saMbodhatA hatA. teo pote saMskArI ane paropakArI vastu batAvuM chuM. je je chatradhArI rAjAo amArI sAthe svabhAvanA hovAthI, pitAnI jJAti uparAMta pAlItANAnI maitrI kare che temane suyazanA pAraNAmAM ame jhUlAvIe Itara jJAtiomAM paNa temane mAnamaratabo ghaNe sAre hate. chIe. ane je amArA premIo che tenI bhIrutA (kAyarapaNu) temaNe tamAma mANaso AvelA joI kahevA mAMDayuM "bhAIo ! bhUlAvI daI vIratAne biradArIe chIe. vaLI je amane tame Aje ahIM zA mATe ekaThA thayA che te badhA jANe mAna sAthe bolAvatA nathI tene yamarAja bolAvI le che. che. Ajane prasaMga khUba ja nAjuka ane bhayaMkara che. mATe ane je amane bolAve che, arthAtu amArI maitrI sAthe jemane pitAne jIva vahAle hoya te pitAne ghera besI rahe che temane yamarAja paNa bolAvatA nathI. ane temanI kIti bAkInA sulatAnane ahiMsaka sAmano karavA mATe marI javAnI paNa marI na jatAM amara rahe che." tamAma taiyArIo karI zatruMjayanI taLeTIe mArI sAthe paraMtu sulatAne pitAnI haTha na choDatAM turata pitAnAM AvavA taiyAra thAya ane te mATe mAtAjInA zapatha le." mANasane A DosAne khaseDavA hukama karyo. paraMtu te mANasa pachI temaNe sUcanA karI, ke " tyAM tIrthane bacAvavA AgaLa Ave te pahelAM ja kAbhaI bApAe vijaLInI varAjatAM pitAnA jAnane bhoga Apavo paDe. to dareka mANase thI pitAnI kaTAra kADhI pitAnA peTamAM mArI. ane lehIne pitAnA vArA pramANe zAMtithI mRtyune bheTavuM. paraMtu sAmA phuvAro chUTyo. sulatAnanA deha para lehInA chAMTA paDavAthI pakSanA keIpaNa mANasane zrApa de nahi." te pAcho khasI gayo. kAbhaI bApAnA mRtadehanI eka bAju thaI sulatAna bIje divase sulatAnane zatruMjaya upara Avate sAMbhaLIne bIjA pagathiye jatAM, bIjI eka vRddha jIbhAI bATe tyAM pAlItANAnA 1000 eka hajAra brahmabhaTTa ahiMsaka satyA- AvI kAbhaIbApAnuM sthAna saMbhALI lIdhuM ane sulatAnane grahanI taiyArI karI zatruMjayanI taLeTIe AvI UbhA. dareka pitAnI tejIlI jabAnathI biradAvyA. jyAM sulatAna jaNe sapheda svaccha aMgarakhI paherI upara bheTa bAMdhI che. ane AgaLa Daga bharavA jAya che ke turata peTamAM kaTAra mArI aMgarakhInI kase hIranI dorIthI bAMdhelI potAnI prApriya "jya aMbe' kahI nIce DhaLI paDathA. kaTArI bheTamAM besI, sulatAnanI mAga pratikSA karatA saMpUrNa A joI sulatAnane tenA vajIre samajAvavA mAMDyo. zistathI UbhA hatA. eTalAmAM sAMjanA trIja pahere paNa sAthenA maulavIone jeI pharI sulatAna AgaLa vadhavA sulatAna mahamaDha begaDo tyAM AvI pahoMcyo. taiyAra thayo. teNe mAnela ke ekAda be vRddha DosAone bhega sulatAnane agAuthI khabara hatI ke pAlItANAnA ApI A brahmabho thAkI jaze. paraMtu tene AgaLa vadhato brahmabhaTTa tene samajAvavA mATe taLeTImAM taiyAra thaI UbhA che. jeI kAbhaI bApAne 16 varSane putra pratApasiMga trIjA AthI pite koIpaNa hisAbe mUrtio bhAMgyA vagara pAchuM pagathiye jaI Ubho rahyo. na pharavuM e kaDaka nirNaya karIne ja tyAM Avyo hato. AvA dUdhamala brahmabhaTTa kizorane joI sulatAna kaMIka sulatAnane najadika Avato joI kAbhaI bApAe pitAnI thaMbhyo. AthI te navalahiyo brahAbhaDha kizora bolI uThayoHtejIlI bhASAmAM tene AziSa ApI biradAvyo. paraMtu te "Ava bApa, Ava. sulatAna mahamadazAha ! tArA vagara tarapha sulatAne khAsa dhyAna ApyA vagara zatruMjayanuM pagathiyuM A brahnAbhonAM pavitra lehI A dharatIne ke huM pAze? caDhavA, AgaLa paga upADyo. kAbhaI bApAe sulatAnane cAlyo Ava, mArA bApa! cAle Ava. amane amAro samajAvavA mATe potAnI vAkpaTutA ajamAvavA mAMDI. dharma bajAvavA de." ema kahI jyAM sulatAna trIjA pagathiye paraMtu sulatAne tene mArga vaccethI mAnabhera khasI javA paga devA jAya che tyAM ja teNe "jaya aMbe !" kahI kaTAra kahyuM. sulatAnanI AvI AjJA sAMbhaLavA chatAM paNa kAbhaI pitAnA piTamAM mArI pitAnA garamAgarama zeNitathI sulabApA tyAMthI khasyA nahi. ane brahmabhaTTanuM mAna rAkhavA tAnane navarAvyo. AthI sulatAna thaMbhI gaye. ane pitAnA tene khUba khUba samajAvatAM kahyuM ke-- lazkarI sipAhAlAra saradAra khudAviMdakhAnane hukama karyo Jain Education Intemational
Page #943
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha pranya ] ke "A tamAma ADA UbhelA brahmabhaTTone keda kare ! paraMtu nimiSa mAtramAM ja kaMI ajaba nirNaya lIdho ane teo jyAM saradAra khudAviMdakhAna temane pakaDavA AgaLa vadhe che, temanI pAse pahoMce te pahelAM to jaya aMbe kahI uparanA te ja vakhate cothA pagathiye UbhelA 70 varSanA eka 100 brahmabhaTToe pitAnI kaTAre gaLAmAM repI dIdhI hatI DosAe AgaLa AvI, kaTArIthI peTa cIrI, AMtaraDA kADhI ane tyAMthI deTa mUkI nIce jyAM coka paDato hato tyAM AvI tenI mALA saradAranA gaLAmAM nAkhI. saradAre gaLAmAMthI dareke paDatuM mUkayuM. tyAM mAraga vacce Ama lohI nIkaLatAM turata te kADhI nAMkhyuM. saradAranuM zarIra te buddA brahmabhaTTanA 100 brahmabhaTTanAM mUDadAM jaI pelA sainike paNa acakAIne pavitra raktathI raMgAI gayuM. paraMtu te na gaNakAratAM saradAra UbhA rahyA. kAraNu mUDadAMne Dhaga thayela hato. te badhAne pAMcamA pagathIye UlA eka yuvAnane pakaDavA AgaLa khaseDyA sivAya AgaLa vadhI zakAya tema na hatuM. ane vadhyA. paraMtu saradAra tene pakaDe te pahelAM te pelA yuvAne haju uparanI bAjue bIjA brahmabhaTTa kaTArIo laI taiyAra kaTArI pitAnA gaLAmAM ghAMcI dIdhI ane je aMbe bolI UbhA hatA. AthI te pAchA vaLyA ane sulatAna salAmatane nIce paDyo. tene emane ema cheDI chaThThA pagathIye jAya che, sarva hakIkata nivedana karI. sulatAna paNa nIce Ubho Ubho te tyAM ubhelA yuvAne tarata saradArane paDakAra karI pitAnI A badhuM joI rahyo hato. te paNa brahmabhaTTonI ATalI badhI kaTArI gaLAmAM veMcI daI prANa tyAga karyo. ane jyAM lAza joI gabharAyo hato. baMda.bhonI lAzemAMthI temanuM sAtamA pagathiyA upara UbhelA yuvAna tarapha najara kare che. pavitra rakta vahI rahyuM hatuM. tene rele cheka sulatAna mahamUdra tyAM pele 17 varSane navalahiyo yuvAna bolI UThe cheH- begaDo Ubho hato tyAM sudhI Avyo. sulatAna kaMI paNa A saradAra khudAviMdakhAna ! A. cAlyA Avo. tame vicAra kare ane tene nirNaya Ape, te pahelAM koNa jANe Aja sudhI aneka yuddho laDayAM che paraMtu A yuddha taddana kyAMthI eka daza-agiyAra varSanI brahmabhaTTa kumArikA ke jenuM judA prakAranuM che. mATe ama A yuddhano tame purepure rUpa ane teja joI game te mAnavI paNa aMjAI jaI lhAvo le. tamArA sArU pAlItANAnA A brahmabhaTTo devI mAnI le, te AvI sulatAna samakSa khaDI thaI sapheda pitAnAM pavitra zoNitanI nyochAvarI karavA taiyAra thayA che. ArasapahANamAMthI dhIme dhIme koI kuzaLa kalAkAre mUrti temanAM pavitra zoNita relAvIne tamArI khAnadAnI vadhAre. kaMDArI hoya ane pachI bhagavAne temAM jIva mUkyo hoya jethI itihAsamAM tamAruM nAma suvarNa akSare lakhAI jAya.' tevI te lAgatI hatI. jANe dInAnAthe thoDe thoDe rUpe ghaDIne Ama kahI teNe pitAnI kaTAra gaLAmAM ghAMcI jaya aMbe pachI hAtha dhoI na nAkhyA hoya tevI te dIsatI hatI. kahI prANa tyAga karyA. Ama brahmabhaTTonI balidAnanI paraM. A nAnakaDI bALAnA acAnaka prAkaTyathI ghaDIbhara sulatAna para joI aneka yuddhamAM vijaya prApta karanAra saradAra gabharAyo. paNa pachI manane svastha karI bALAne pUchavA khudAviMdakhAna paNa tharatharI gaye. AvI bhavya nyochAvarI lAge - "he bALA ! tuM koNa cho? ane atre kema joI tene AtmA kakaLI uThyo. teNe uMce joyuM te eka- AvI che?" pelI bALAe javAba dIdhe--e gujarAtanA eka pagathiyA para eka eka brahmabhaTTa puruSa hAthamAM pitAnI pAdazAha! tuM to AkhAye gujarAtano dhaNI che. tAre te pavitra kaTArI laI pitAnuM balidAna ApavA taiyAra ubhe tamAma prajA pachI te musalamAna hoya ke hiMdu hoya te hato. A joI saradAra khudAviMdakhAna pAcho vaLe ane sarakhI che. mATe temane raMjADavAthI tuM kaMI sukha meLavI sulatAna mahamada begaDAne ahIMthI pAchA vaLavA vinaMtI karI. nahi zake. bhaviSyane itihAsakAra tArI A bhayaMkaratAnI paraMtu sAteka brahmabhaTTonAM maDadAM paDavAthI pite DarI jaI neMdha leze. ane A nirdoSa mAnavIonI katala thAya che zatruMjA para Avela jenenAM maMdiramAMnI aneka mUrtio tene khUdAne tyAM tAre javAba Apavo bhAre paDaze. ATachoDI de te potAnuM bhUtapasti nAbuda karavAnuM svama ATalA mAnavIonAM balidAnathI dharAye na ho te e maTI jAya. e svama zI rIte phaLIbhUta karavuM ? te vicAra lehI tarasyA sulatAna, tuM jeIle ke tane balidAno ApavA sulatAnane AvyuM. tene ghaDIbhara tenA A sipAhAlAra mATe keTakeTalA brahmabhaTTa taiyAra thaI AvyA che? je 1000 saradAra khudAviMdakhAna tema ja A pAlItANAnA brahmabhaTTo para brahmabhaTTo to A pagathiyAM sAcavavA eka eka pagathiyA para guse Avyo. ghaDIbhara to tenA manamAM thayuM ke pAlItANAnA taiyAra UbhA che. ane nIce najara kara. hajAronI saMkhyAmAM tamAma brahmabhaTTane ekasaha nAza karI devo ke jethI bIjA bahAragAmathI bIjA brahmabhaTTa strI-puruSe AvI taLeTImAM kaI gAmanA brahmabhaTTo Ama A prakAranI hiMmata bhaviSyamAM ekatra thayAM che ane 1jhamora khaDakavAnI taiyArI karI rahyAM che. kare nahi. AthI teNe pitAnA aMga rakSakanI TukaDImAM brahmabhaTTa jevI pavitra kemanAM A hajAronI saMkhyAmAM bhayaMkaramAM bhayaMkara gaNAtA 11 sainikone judA tAravI kADhI balidAno devAze tenAthI tuM sukhI thavAno nathI. ane tethI A brahamabhaTTane rastAmAMthI dUra karavA kahyuM. sulatAnanI tArA yazamAM vRddhi thavAnI nathI. mATe samaja e gujarAtanA AjJA maLatAnI sAthe ja bhayaMkara vaMToLanI mAphaka te sainiko dhaNI ! haju samaja. zA mATe A nirdoSa mAnavIonAM uparanI bAjue devyA. paraMtu mane uparanI bAju doDatA balidAna levA taiyAra thaye che? ane haju paNa na dharAye AvatA jaI A sAcA nyArAne varelA brahmabhaTToe ho te le A kumArikAnuM balidAna. ema kahI te nAnakaDI khAmAM jevI parivAra janoe A - bali Jain Education Intemational
Page #944
--------------------------------------------------------------------------
________________ [[ bahada gujarAtanI asmita Phone : 573376 Gram : BATTERYMAN Bombay 58. jayaMta ekasTrakazana inDasTrIjha -: solavanTa plAnTa : phekaTarI : beDezvara, jAmanagara-ra. selavanTa paddhatithI muna' chApa tela banAvanAra sIMgadANA tathA kapAsIyAnA tela khoLa tathA tela rahIna kheLanA nikAsakAra grAma : DIoila keka phona : 95 ghara : 127 1211 1434 paMkaja oIla mIla sIMgadANA tathA kapAsIyAnA telanA vepArI ane kamIzana ejanTa greIna mArakeTa, jAmanagara, grAma : sadavicAra phona : 54 739 SPARK BATTERY CORPORATION 97, Versova Road, ANDHERI (West) BOMBAY 58. AS. deza paradezanI sTImaranA rIperIMga dvArA meMghu huMDIyAmaNa kamAvI ApanAra siddhapurA Ayarna varkasa ejInIyara enDa kerekaTarsa phena na. 4196 presa roDa, bhAvanagara, rolIMga zaTarsa, TrasIjha kelamsa, bIma, ovaraheDa, Tenkala, sToreja, jALI daravAjAnuM kAma, presara vezelsa, khetInA ojAro vigerenuM kAma adyatana Dhabe banAvI ApIe chIe. ational Jain Education Intemational
Page #945
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtikra saMdarbha anya ] bALAe nIce besI jai vIrAsana jamAvyuM ane peAtAnA nAnakaDA rUpALA hAthA vaDe peAtAnI nAnI talavAra vaDe peAtAnuM mAthuM UtArI sulatAnanA pagamAM nAkhyuM. sulatAna A joI tharatharI gayA. ane tenI evI sthiti thaI gaI ke cAre bAjue tene pelI brahmabhaTTa kumArikAnAM ja duzana thavA lAgyAM. AthI te gabharAyA ane tyAMthI ekadama pAchA vaLI gayA. Ama A nirdoSa brahmabhaTTo ke jemAM 107 marado ane 1 kumArikAe peAtAnAM dehAnAM bhavya balidAno ApI jainonA A mahAna tI tIrthAdhirAja zatruMjayane bacAvI lIdhuM. kharU ja kahyu` che ke-- pazu kI haiAta pahanAIyAM, nara kA kachu na heAya; (jo) nara nara kI karaNI kare, teA nara kA nArAyaNa hAya. arthAt-pazuonA marI gayA pachI tenA cAmaDAnA joDA thAya che. paraMtu mANasanuM cAmaDuM kaI ja kAmamAM AvatuM nathI. tenI kaMI ja upayAgI vastu banatI nathI. paraMtu mAnavI jo sArI karaNI kare teA naramAMthI nArAyaNa ane che. kahe che ke tyArathI jaina samAje pAlItANAnA brahmabhaTTone zrI zatruMjaya tIrthAMnA gAra tarIke sthApyA che. ane hajI sudhI te praNAlikA cAlu che. gAra tarIkenA hakko Aja paNa teo bheAgavI rahyA che. temanA pUrvajonAM pavitra ane bhavya alidAnone te AbhArI che. 1 jhameAra eTale eka sAthe saMkhyAbaMdha mAsAnuM cokakhA telamAM bhIMjavelAM kapaDAM paherI UbhA Ubha svaya sagI javuM te. evA vIralA kAka --zrI jorAvarasiMha DI. jAdava gujarAtanI garavI leAkasaMskRti tathA aneka amUlya aitihAsika tavArIkhAne sAcavIne beTheluM, kheAkhA sarakhuM tIkara gAma saubhAgyavatI nArInA kapALane zeAbhAvatA cAMdyAnI peThe, kAThiyAvADanI lIlIku MjAravADiyAnI vacce, mULI sTezanathI eka gAu mAthe dUra Avela che. haIzuM thIjAvI de evI pASa mAsanI kaDakaDatI TADhathI DhIlA peAca! mAnavIne tA vagara DAkale mAtA Ave che. bhUlA paDelA musApharanI mAphaka, tIkara gAmanA pAdarane pakhALatA bhAgALA gabhIra nAde vahI rahyo che. bhAgALAne kAMThe vAgharIoe jenA joTA na jaDe evA mIThA dhamaraNa ziyALu cibhaDAnA vADA karyAM che. vADAmAM varalAnA chAparAM ubhA che. parADhiye uThIne chAparA AgaLa peTAvelA tApaNA hajI elavAyA nathI. garIbAInI cADI khAtA, phATalA paheraNa paherela nAgA pugA TabUriyAe tApaNA karatA beThA, savAranA zIrAmaNa sarakhA cIbhaDA aTakAve che. unALa:ma. ujjaDa dekhAto vagaDA cAmAsAmAM ane Jain Education Intemational. 91 ziyALAmAM AMkhane ThAre evA hariyALe banI jAya che. sImamAM DhIMcaNasamA ghauM laherAi rahyA che. DuDiyuMmAM meAtI sarakhA dudhiyA dANA bharAvA mAMDyA che. ziyALAmAM saurASTranA atithi tarIkeutarIAvatA, prIta mATe mAthu pachADIne prANa kADhI nAkhanArA, kuMjaDAnA premI joDalAM ghauMnA khetaromAM cAro caratA caratA kuka ku'uka kuka karatA kuMjArava kare che. rAjhaDA khetaro bheLI na mUke enI cAkI karavA sImazeDhe rAtavAseA gayelA kheDUtA ghera pAchA phare che. geAdhalA ane vacherAMne khavarAvavA mATe meAsamanA mALA-pAtaLA ghauMnA bhArA levA keTalAka leAkeA khetara bhaNI utAvaLA utAvaLA jaI rahyA che. gAma pharatA AvelA nAnakaDA gaDhane daravAjethI aMdara dAkhala thanArane gAmanI bhavyatAnuM darzana thAya che. gAmanI vacce prAcIna jAheAjalAlInA sAkSI rUpa ghaDapaNanA Are AvIne ubhelA mAnavI jeveA khaDiyera ceArA AvelA che. ceArAthI cAlIsa DagalA AgaLa cAle eTale zUravIratAnA uchaLatA dheAdha jevA laghumukhInuM khAraDuM Ave. laghumukhIne vahamA AdamI tarIke AjImAjInA pathakamAM sau kAi eLakhe. rajaputanuM leAhI ane emAM khAnadAnInuM khamIra bhaLeluM. eTale pAMca ghara pUchavA AvatA. anyAyane bhALatA ve'ta enI AMkhamAMthI Aga varasavA mAMDatI. gAmanu mukhIpaNuM. emanA hAthamAM hAvAthI leAkeA laghumukhInA nAmathI ja eLakhe. traNa sAMtInI bheA che. eka Azirave traNa oraDA che. phaLiyAmAM khaDakI mukI che. gharanI pachIta pAchaLa duzmananI chAtI phATe evA vaDo vALyeA che. vaMDAmAM e kADayuM kADhIne utAryu che. hALiyAmAM mAlAjALIyA baLado hI heADA nAkhe che. bAjumAM beThaka karI che. beThakamAM mUjanA khATaleA paDyo che. ghara ane vaDA vacce vaMDI ubhI che. vaMDI mAthe sADiyuMnuM sAju dIdhuM che. tAjI gAya karI hAvAthI vaDInA thaDamAM meDA ane geAhe paDyo che. juvAnInA uMbare DagalAM mAMDatA, laghumukhInA ekanA eka vahAlasAyA dIkarA jemanA lagna AvyA che. ezarI ane eraDAmAM rUpALA seALapa lI'pIne chIMka Ave evI sughaDa khaDI karI che. ozarImAM leAkasaMskRtinuM jatata karanArI rajapUtANIonA namaNA hAthe bharela, uDIne AMkhe vaLage evA hIrabharatanA cAkaLA TAMgyA che. TAle raMgabera'gI metIbharatanAM ToDaliyA bAMdhyA che. caMdaravA ane bArasAkhIdhIra-yAthI gharane zaNagAyu` che. kuTuMbanI strIe ekaThI thaine Ana killola karatA eka pachI eka lagnanA maMgaLa gItA upADe che: de mAra tArI seAnAnI cAMca, meAra tArI rUpalA pAMkha (ra) keTe re kArAvela meArane kAMDale; mAra jAje ugamaNe deza, mera jAje AthamaNe deza, vaLatA na vaivAyune mAMDave heA rAja... laghumukhI ane jene vaMDAnI beThakamAM DhALelA khATale beThA che. peAtAnA AMgaNe pahele avasara heAvAthI laghumukhIne
Page #946
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA vacce vaDachaDa cAlI. evAmAM laghumukhIe jemAnA hAthamAMthI talavAra AMcakI lIdhI ane khaDakI vacce thaIne ughADI talavAre corA bhaNI ubhelA mIyANAnA gheADA tarapha doTa "jemA beTA! kAle muLIe haTANu karavA javuM che. mukI. mIyANAnA saradAra sAme AvatA peAtAnA kALane nAnakA pagIne kAne vAta nAkhI rAkhaje. ' pArakhI gayA. jAmagarImAM kaLI cAMpI kALADAcALI nAkhyuM"bApu! huM bhege! Avu' te ? " mAMthI haDIMga detIkane vaDhelI goLI laghumukhInI chAtI soMsaravI nIkaLI gaI. mukhI dhaDa detAkane dharaNI mAthe DhaLI paDyA. meAtanI mazarI karatA mIyANAnA saradAra bolyA 66 "tArA lagna ADA cAra di ja khAkI che. tArAthI te have gAmanA sImADAya na oLaMgAya. huM ne nAnake beya jaNA mAM sUjhaNAmAM gADuM joDIne upaDazuM te haTANuM karIne apAra meya teA pAchA vaLI nIkaLIzuM." laghumukhI elyA "zeThI ane rAgaDAne vahele uDIne dharavaje. Ama te khAvaDAne joDeta paNa hAlA jevA bhaDakaNa mUe che eTale kyAMka gADI uMdhI jhIMke. nAnakAne kaheje ke gADAmAM hAre mahAduranA beTA hAthamAM talavArU laine hAlI nIkatyAMtAM. mIyANAnA kALajhALa jevAM veNa sAMbhaLatA ja laghumukhInu haiyuM hAtha na rahyuM. phALIyuM cheADIne ghA para kasIne bAMdhI dIdhuM. talavAra hAthaveMta karatAkane bhaDavIra kheDo thayA. hathiyAra nAkhIne ja Ave. miyANAnI hamaNAM bahu phATyo "tArIya kALa bhame che." ema kahetA duzmana bhaNI doTa mUkI. ne cha McheDAyelA vAghanI mAphaka mIyANA saradAra karaDI che." para khAbakayo. ramatA cAka uparathI deArA varDa mATalu utArI le ema talavAranA eka ghAe mIyANAnuM mAthuM utArI lIdhuM. barachI tALIne ubhelA bIjA eka jaNanu DhILa DhALI dIdhuM. tyAM te AMkhe aMdhArA AvyA ane mukhI DhaLI paDyA. 982 harakha mAtA nathI. dIkarAnA lagnanA maMgaLagItA laghumukhInA smRtipaTa para peAtAnA lagnanA madhura prasaMganI yAda tAjI karAve che. tyAM teA gAmane corethI dhaDIga DIga DIMga karatI eka sAmaTI pAMca-sAta jAmagarIe vaTI. gAmamAM sApe paDI gayA. lapAtA chUpAtA catura nAnakA pagIe AvIne laghumukhIne vAta karI. ** laghukAkA! bhAre karI." AvyA che. " " e mATI thAjo mIMcADA !" pavananA tAkAnI va TomI'yANAne mUchyuM` AvI che. mArA beTA gAma bhAMgavA LayAnI jema hAthamAM talavAra vIMjhatA jemAe doTa sukI. gADaranA ToLAmAM jema trADa nAkhate sAvajha trATake, ema jemA gAma luMTavA AvelA mATIpagA mIyANAnA ToLA para talavAra laIne khAbakyo. talavAranA janoIvaDha ghAe eka lADakA AdamIne vetarI nAkhyA. gAma vacce dhiMgANuM jAnyu. eka tarapha luTArUnuM' dhADu' che, bIjI bAju mAtelA sAMDha jevA jemA che. bApanA verIte guDI nAkhavAnI bhAvanA tenA khAvaDAmAM baLa purI rahI che. enA dvilamAM veranI Aga bhabhUkAvI rahI che. jemA eka eka ghAva khALatA jAya che ane duzmanAne paDakAratA jAkha che. eka jaNe ghA karavA dAMtI teALI jemAnI talavAre enA hAthanA tAraNa karI nAkhyA. eka leAMDakA AdamIe nizAna laine jemA para taraghAyA barachInA ghA karyAM, doDha vetanuM phaLa jemAnI DokamAM uzarI gayuM. leAhInI cheDaco vachUTI. paDatA paDatA jemAe enI leAtha DhALI dIdhI. 66 mANasa keTalA che?" " khAra-paMdara teA haze. pAMca sAta aMduka che. khIjA pAMhe talavAra, bhAlA, barachIyu ane lAkaDIcuM che. gAma bhAMgaze tA bhAre thaze. ApaNuM nAma vaDhAI jaze. nAka kAkA ! zuM karazu'! mArI teA matI mUjhAI gaI che. ' : A vAta sAMbhaLatA ja laghumukhInuM leAhI tapI uDayuM " A mukhInA khAvaDAmAM maLa che tyAM sudhI mIyANA te zuM enA bApa Avaze teAya gAmanA vAMkeA vALa nahI thAya. huM gAmanA mukhI chuM. huM mAya rahIza. gAmanuM rakSaNa karavuM e tA kSatriyAnA dharama che. janma bhrAmakAnuM rakSaNa karatA karatA vIragati pamAya evuM mIThuM mRtyu tA kAka vIralAne ja maLe che." dhruva caLe merU Dage, maga maraDe giranAra, tAya maraDe kayama TIkara dhaNI, paga pAchA paramAra, ema kahetA : laghusukhIe ThekaDA mAryo ne vaMDI kUdIne gharamAM gayA. khIMTIe TIMgAtI vAghamuDavALI talavAra lIdhI. keDace bheTa AMdhIne vaDAmAM AvyA. tyAM jemathI na rahevAyuM. bApanA hAthamAMthI talavAra AMcakI letA khocA, Apu, ! tame rahevA do. huM ekaleA badhAne pUro paDIza. '' "dIkarA! tArU kAma nahIM. tuM teA nAnu` mALa che. hajI to saMsAra mAMDavAnA che. huM tA khAI-pI utaryAM chuM. mAMDa pAMca paDI phADIza. " " Apu! mArA kheALiyAmAM prANa haze tyAM sudhI tamane nahI' javA dauM'. " meAtanA meAMmAM javA mATe mApa dIkarA Jain Education Intemational tyAM te " e have hAlyA Avo" kahetA nAnake pagI gAmanA trIsa-pAMtrIsa juvAnaDAnu dhADu laine ugamaNI dizAmAMthI nIkaLI Avyeo. zukana joyA vinA dhALe dA'De gAma bhAMgavA AvelA luMTArU jIvatA rahyA e ane jakhasI thayA e badhA muDImAM jIva laine bhAgyA. bhAgatA bhAgatA tIkaranI bheA paNa bhAre paDI gaI. apeAra meAya jyAM lagnanA gItA vAtAvaraNamAM mAya relAvI rahyA hatA tyAM maraziyAnA hRdayavidAraka vilApe vAtAvaraNane karUNatAthI chalakAvI mUkayu jene AMgaNu occhavataNA gItA gavAtA Aja TIkaranI lAja kAja marachIyA gavAya mAtanA
Page #947
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha sarikRtika prakhya ] 983 dhanya dharaNuM vIrapura jananI janmabhUminI luMTAtI lAjanuM rakSaNa karavA Apa jAlA Dhora cAratA rAmanAma raTatA jAya. rAtanA khAtara potAnA lIluDAM mAthA oLaghoLa karanAra vIra ujAgarAne lIdhe kokavAra AMkha maLI jAya, eTale Thera laghumukhI ane javAmarda jemAnI khAMbhIo Aje paNa AsapAsanA khetaramAM ghUsI jaIne melane nukasAna kare. zUravIronI zahAdatanI amara yAda ApatI tIraka gAmanA khetaronA mAlikee A bArAmAM ApA jAlAnA moTAbhAIne cerAnI rAMgamAM aDoaDa ubhI che. phariyAda karI ke Apa jAte UMghI rahe che ane tamArAM Dhoro raharaha rUe hRdaye haiyuM ne re hAtha amArI melAtane nukazAna kare che, to ene baMdobasta jemAM khAMbhI Aja TIkara corelI thavA thavo joIe. e khAMbhIo AgaLa sau keInA mastaka namI paDe che. ApA jAvAno moTo bhAI khUba jalada ane kaMTe hato. somAMthI sasarA nIkaLe evA viralA to keka ja hoya che. vaLI rabArInI jAta eTale mIjAjanuM pUchavuM zuM? (AkAzavANInA saujanyathI) ApA jalA ane rUpA roja rAte melaDI gAme ApA ratAne tyAM bhajanamAM jaIne ujAgara kare che I vAtanI ApI jAlAnA moTAbhAIne khabara maLI gaI hatI. ApA ratAne tyAM bhajana TANe, ApA jAlA ane rUpAnI barobara khabayuM levAno Apa jAlAnA moTAbhAIe nizcaya karyo. rAta paDI. nitya niyama pramANe ApA jAlA ane ( jaya jalArAma ) rUpAbA melaDI javA nIkaLyAM. pAchaLathI ApA jAlAne -- zrI kanaiyAlAla vAghANI meTebhAI paNa temanI vAMse ApA ratAne tyAM melaDI saurASTramAM Avela meleDI gAmamAM bhajanikonA bhajananI javA upaDyo. ApA ratAne tyAMthI Avato eka brAhmaNa rastAmAM maLe. jhapaTu belatI. ekatAro naMbara ane dekaDanA Theke bhajananI ApA javAnA moTAbhAIe tene pUchayuM : "eI bhAma? TapaTa bole, ane bhajanika ekatArAne tAre bhajanamAM AvyA sAdha ane sAdhaDI tyAM che ne. te joyA?" ekatAra banI jatA. rAtathI bhajane cAle ane bhaLakaDuM brAhmaNa bicAro sAdhuo ane sAdhuDIne marma samajI kayAre thaI jAya enI khabara paNa na paDe. bhajanikAnA na cho eTale teNe nA pADI. neNamAM rAte nIdara nahi. savAra savAra bhajana cAlyA kare. brAhmaNe nA pADI eTale ApA jAlAnA moTAbhAInA bahANe nA pADI eTale A melaDI gAmamAM Avo hato bhajanikone saMtasamAgama gussAno pAra na rahyo. pitAnA hAthamAM aDIMgo hatA te meLe. jorathI brAhmaNanA mAthAmAM Tho. baDIMgAnA prahArathI I bhajanano ekatAro paNa kevo vAlIDA sAthe eka brAhmaNa cakkara khAI nIce paDyo ane tenA rAma ramI gayA. tAra karI mUke. bhajanikane na rahe dehanI ke duniyAnI brAhmaNanA rAma ramI gayA eTale ApA jAlAne moTo. bhAnasAna. jenAM manamaMdiranA duvAra khUlI gayAM hatA evA bhAI gabharAI gayo. gussAnA AvezamAM bhAna na rahyuM ane e bhajaniko ekatArAnA tAre vAlIDA sAthe ekatAra thaI brAhmaNane marAyo. have zuM thAya? te muMjhANA. melaDI | melaDI gAmamAM ApA ratAne ghera roja rAte bhajanike javAnuM paDatuM mULa gupacupa ghara bhegA thaI gayA. bhegA thatA ane bhajananI jhapaTuM bolAvatA. bhaLakaDuM thAtA A bAju molaDImAM bhajana purAM thaI gayAM. nityaniyama sau potapotAnA sthAnake cAlyA jatA. pramANe ApA jAlA ane rUpAbA mesariyA javA taiyAra ApA ratA ! ApA ratA paNa kevA? saMsAramAM rahevA thayAM. ApA ratAnI rajA mAMgI. keI di nahi ne Aje chatAM enA mana upara enI chAMTa paNa nahi. oliyA paya. ApA ratAe te bannene rokAI javA kahyuM. gaMbara jevA masta avadhUta. AvA hatA ApA ratA. ApA jAlA, ApA ratAnI AjJA kema uthApI zake? ApA ratAnI bhajanamaMDaLImAM Apa jAlA ane temanA ApA jAlA ane rUpAbA rokAI gayAM. dharmapatnI rUpAbA reja mesariyAthI rAte nIkaLI molaDI sUryodaya thayA bAda Apa jAlAe mesariyA javA rajA pahoce. mesariyAthI melaDI sudhInA pAMca mAilano paMtha mAgI. ApA ratAe rajA ApatI vakhate kahyuM : "ApA ! jhapaTamAM kApI nAkhIne bhajanamAM pahoMcI jAya. tamArA kuTumba bhUMDI karI che. tamArA bhAIe brahmahatyA rUpAbA paNa maMjIrA laIne besI jAya ane ekatArA karI che. have e kuLamAM lAMbo samaya rahevAmAM majA nathI. ane dekaDanA tAnamAM maMjIrA vaDe tAnapurI bhajananI anerI dhAyuM to mArA vAlIDAnuM thAya che." jamAvaTa karatA. ApA ratAnAM ATalAM veNa sAMbhaLI ApA jAlAne kAMInuM ApA jalA AkhI rAta bhajanamAM gALe, rAte AMkhanuM kAMI thaI gayuM. potAnA kuTuMba ane pitAnA deha uparathI maTaku paNa na mAre. savAre melaDIthI hAMkI mUkI mesariyA mamatA chUTI gaI. je kuTuMbe brahmahatyA karI te kuLamAM rahI pahoMcI che, ane nIkaLI paDe Dhora cAravA. jagatane moM kaI rIte batAvavuM? Jain Education Intemational
Page #948
--------------------------------------------------------------------------
________________ 94 janatAnA leAkapriya cazmAvAlA DokaTaranA priskrIpazana mujaba apa Tu DeITa cazmA tathA gAgalsa meLavavA mATenuM Adarza sthaLa rIgala opTIzIyansa raNajIta roDa, paMjAba eka sAme jAmanagara devaLI vividha kAryakArI saha. ma. lI. mu : devaLI ( koDInAra tAlukA ) ( saurASTra ) sthApanA tA. 8-8-1907 maMjura thayeluM bhAgAnu` bhaDALa bharAyela bhAgAnI rakama rIjharva phreMDa khIjA kuMDA bIjI saMsthAnA zezamAM rAkANu ophIsa-bIlDIMga gADAuna TUMka gereja sabhAsada sevIMgsa muddatabaMdhI thApaNA bIna sabhAsada sevIMgsa Jain Education Intemational. 27. ta. 19892/7/641 tA 15-8-50 oDITa varga (a) 200000-00 193030-00 4982-58 24051-00 168900-00 20582-24 9036-00 6144-00 256205 70 229432-10 50508-17 AphrIsa 3. na. 263347 (bapeAranA 11 thI 5) rASTranA prathama vInA ejanTa kanaiyAlAla durlabharAma bhaNasAlI hiMdabharanI 1958-1960 ane 1962 nI lAkhA vImA ejanTonI vImA haraphAinA prathama vijetA hajAro rUA nAM pAritASikA tathA 7 suvaNaeN caMdraka meLavanAra sane 1968 nA 60 divasamAM rU! 60 lAkhanuM kAma karanAra jiMdagInA vImAnI sarasa yAjanAo mATe ane inkamaTekSa ane bIjA verAomAM dharakhama phAyadAe karavA mATe - lakhA : kanaiyAlAla durlabharAma bhaNasAlI navavana seAsAyaTI, khIlDIMga naM. 17, bloka naM. 15, 4 the mALe. lemIMgTana roDa, muMbai 8. ( bI. sI. ) zubhecchA pAThave che khArasIyA sevA sahakArI ma. lI. mu. khArasIyA ( ta'. joDIyA ) [ zrRda gujarAtanI asmitA sthApanA tArIkha : zerabhaMDALa : * 6291-79 : 278-24 6024-12 anAmata krUDa anya kaDa naphA : 24-10-12 55470-00 ( jI. jAmanagara ) teoMdhaNI naMbara : * sabhya sabhyo : 16 kheDUta : khInakheDUta 141 21 pradyumanasiMhajI jADejA maMtrI vyavasthApaka kamITInA sabhye tava che, magaLasiMha jADejA pramukha
Page #949
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha grantha ] 985 molaDIthI jatI vakhate ApA jAlA ApA ratAnA pagamAM kuLanA eka kukama khAtara daMpatie AtmasamarpaNa karyuM, paDIne belyA: "ApA! have A manakhyA zA khapane? ane jIvatA samAdha lIdhI. khoLiyAno meha zo? je kuLamAM brahmahatyA thaI I kuLamAM ApA jAlAnuM samAdhisthAna Aja paNa mesariyAmAM A dehane rAkhavAno zo aratha? mArI IcchA hatI ke A mejUda che. mesariyA saurASTramAM vAMkAnerathI 16-17 mAIla dehe sAdhusaMtonI sevA karavI ane annadAna ApavuM. paNa cheTe che. ApA! e AzA adhUrI rahI. jevI vAlIDAnI marajI. A ApA jAlAe samAdha lIdhI tyAra bAda temanA kuTumbIbhave ane A dehe nahi te bIjA bhave mAro vAlIDA e jane mesariyA choDI dudhareja jaI vasyA. dudhareja rabArI manokAmanA pUrI karaze. ApA! mArI e manekAmanA pUrI kaimanuM meTuM thAnaka che. thAya evA AzaravAda Ape.' be AtmAoe jIvatA samAdha lIdhI paNa adhUrI AzA 'bhagata ! zeka mA kare. I to vAlIDAnI jevI IcchA. pUrI karavA kAyApalaTa karI pAchA avataryA marata lakamAM. mAro vAlIDo badhA rUDA vAnA karaze. ApA! A bhave nahi Apa jAlAe janma lIdhe saurASTramAM vIrapura gAmamAM to AvatA bhave mane ratha pUrA thAze.' lehANA gRhastha pradhAna Thakkarane tyAM ane rUpAbAe janama rAma! rAma ! ApA ratA." lIdhe saurASTramAM ATakoTa gAme lehANa gRhastha prAgajI 'rAma! rAma! ApA jAlA." Thakkarane tyAM. Ama e bane AtmA annadAnanI adhUrI ApA ratA ane ApA jalA bhInI AMkhyue vikhUTA AzA purI karavA kAyApalaTa karIne pAchA maratalAkamAM paDyA. have to eka bIjAne maLavAnAM rAmarAma hatA. leNu- AvyAM. deNane hisAba pUre thato hato. jAlA ApA vIrapuramAM pradhAna Thakkarane tyAM avataryA ApA jalA melaDIthI AvyA mesariye. brAhatyAnI tenuM nAma paDayuM jalArAma ane rUpAbA ArkeTamAM prAgajI vAta te gAmamAM carcAI rahI hatI. ApA jalAnuM dila Thakkarane tyAM avataryA tyAM tenuM nAma paDayuM vIrabAI. kakaLI uThayuM. divasanA vaheNa sAthe bane moTAM thayAM, bannenAM lagna pitAnA moTAbhAIe brahmahatyA karI hatI eTale ApA thayAM ane gata janmanA ge pAchA banyA pati-patnI. jAlA jIvatA samAdha le che e vAta vAyu vege mesariyAmAM gata janmanA saMskAre jalArAma sAdhu saMtonA savA prasarI gaI. gAmamAM hAhAkAra thaI gayo. mesariyAnA loko karatA ane sAdhu-saMtenA sahavAsamAM rahevA lAgyA. temanA gamagIna banI gayA. pitA pradhAna Thakkarane A vAta rUcatI nahi; tethI temane sagAsaMbaMdhI, moTerAoe Apa jalAne jIvatA pitAnAthI judA karyA, samAdha nahi levA vInavyA, paNa ApaNe to makkama hatA. jalArAmanA kAkA vAlajI Thakakare jalArAmane pAta ApAne have jIvanamAM rasa na hato. ApAe saune hAtha dukAne besADyA. kAkAnI sAthe dukAnanuM kAmakAja kare ane joDI kahyuM: "mAre bIjuM kaMI kahevAnuM nathI. je kuLamAM te sivAyanA vakhate sAdhu-saMtenI sevA kare. huM janme chuM je kuLanuM meM dhAna khAdhuM che ene zApa eka vakhata vIrapura gAmamAM sAdhuonI maMDaLI AvI te na apAya; paNa amArA kuLane rabArI have mesariyAmAM ane gAmanA vepArIo pAse sIdhAsAmAnanI yAcanA nahi rahI zake. raheze te gAMDo thaI jaze agara dhAnadhAna karavA gaI. eka TIkhaLI vepArIe sAdhuone kahyuM: 'mahAane pAnapAna thaI jAze. have mane A LiyAne meha rAja! ame to garIba mANasa chIe. A gAmamAM jalo nathI. A kuLamAM have mAre revuM nathI.' meTo zeTha ne vepArI che, I jalA pAse jAva to tamane ApA jalAnAM AvA vacane sAMbhaLI sau thIjI gayAM. lADu maLaze lADu, samajyA! amArA jevA pAsethI te Apa samAdha levA taiyAra hatA. samAdha levAnI veLA AvI kaTako reTa nahIM maLe, mATe I jalAzeTha pAse jAva." pahoMcI. bhemAM khADe kherAI gayA hatA. ApA jAlA sAthe vepArI nI vAta sAcI mAnI eka sA jalArAma pAse rUpAbA paNa samAdha levA taiyAra thaI gayAM. pati ane patnI gayo. jalArAmane te sAdhusaMta maLe eTale bhagavAna maLyA eka sAthe jIvatA samAdha levAnA che e jANI gAmalekanAM barAbara hatuM. jalArAmanA manamaMdiramAM te rAma birAjatA haMyA bhAre thaI gayAM. hatA eTale sAdhune kAkAnI dukAnamAMthI dALa, loTa, cokhA, samAdha* te vArI thaI gaI. zaMkha, jhAlara, nagArAMmAMDyA masAlA vagere ApavuM. dhI mATe sAdhu pAse vAsaNa na hatuM 6 vAgavA. abIla gulAla mAMDyA uDavA. vAjate gAjate Apa eTale dukAnamAMthI navuM vAsaNa paNa ApyuM. jAlA ane rUpAbA samAdha pAse AvI pahoMcyAM. * * sAdhu ekalo Avyo hato. ATalo badho bhAra che eTale samAdhanA khADAmAM pati ane patnI UtaryA. "rAmacaMdra upADI zake tema na hatuM eTale jalArAmajI dukAna baMdha bhagavAnakI je, mahAvIra hanumAnakI je, ApA ratAnI je.' karIne sIdhusAmAna upADI enI sAthe cAlyA. Ama jekAra thavA lAgyo ane ApA jAlA ane rUpAbA TIkhaLI vaNika vepArIne taka maLI gaI. I paNa dukAna samAdhamAM piDhI gayAM. lekee khADo pUrI dIdhe. Ama baMdha karIne jalArAmanI cADI khAvA upaDaze. vaNika vepArI Jain Education Intemational
Page #950
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ hada gujarAtanI asmitA vAlajI ThakTara pAse gayo ane temane hitecchu hoya ane jemAMthI annadAna ApavAnuM nakkI karyuM. saM. 1778nA tene vAlajI ThakkaranuM dAjatuM hoya tevo dekhAva karIne kahyuM : mahA suda bIjanA zubha divasathI A zubhakAma zarU karyuM. "vAlAbhAI ! e tamAro jaliyo tamane devALuM kaDhAvaze sAdhu, saMto, phakIrane mAMDa TukaDo ApavA. gIranAra devALuM ! tamArI dukAnamAMthI olyA tagaDA sAdhuDAne ghI, jatA aneka sAdhusaMte vIrapura AvatA ane jalArAmajI gaLa, leTa vagere ApI dIdhuM che. vaLI I bhagataDo ene temane satkAra karatA. sAdhu saMtone TukaDe Apa ana majUra banIne badhu mUkavA paNa gayo che. Ama ne Ama rAmanAma levuM e hato jalAne vepAra. annadAna zarU karyuM tamArUM badhuM luMTAvI deze. mAre kAMI nAvA nIcovavAnuM tyAre jalArAmanI ummara mAtra bAvIsa varSanI hatI. vIranathI. A te mane tamAruM dAje che eTale dukAna baMdha puramAM sAdhu-saMte Ave ane jalArAma sevA kare. Ama karIne tamane kahevA Avyo chuM." cAlavA mADayuM. vaNika vepArInI kAna bhaMbheraNIthI vAlajI Thakkara paNa paNa e vAlIDo enA lakhaNa jaLakAvyA vanA nA gusse thaI gayA. vaNika vepArIne sAthe laIne jalArAmanI rahe. eNe paNu bhagatanI AkarI kasoTI karI: pAchaLa tene pakaDavA upaDyAM. eka vakhata eka ati vRddha sAdhu mahAtmAjI jalArAmajI jalArAmane bUma pADIne vAlajI Thakakare kahyuM : eI pAse AvyA. jalArAmajI to be hAtha joDI mastaka namAvI jaliyA? Ubhe re." mahAtmA pAse UbhA rahyA ane temane bhojana levA vinaMtI kAkAne avAja sAMbhaLI jalArAmajI UbhA rahyA. kAkA karI; paNa saMte bhajana levA nA pADI. sAva pAse AvyA ane kahyuM : "jaliyA! AmAM zuM che ?" jalArAmajIe saMtane bhejana levA khUba vinavyA ane kAkA? paniyAmAM te chANuM che." saMtane kahyuM: 'mahAtmAjI! Apane anya kaMI paNa joItuM ThAmamAM zuM che?" hoya to te paNa huM Apane ApuM." 'I ThAmamAM pANI che." jalA ! huM mAgIza paNa tuM ApI nahIM zake. to kAkAe paniyuM kholyuM te chANane Dhagalo tha. ThAma pachI senAnI jALa pANImAM nAkhavAne artha ?" UMdhuM karyuM to pANInI dhAra thaI. vAlajI Thakakara joI rahyA. "prabhu! Apa mAge te huM ApIza. paNa Apa bhikSA pelA vaNikavepArIne kApe te lohI na nIkaLe e phIkko lIdhA vagara jAva e to nahi bane.' thaIthayo. pote khoTe paDyo eTale tene te bhAM bhAre thaI paDI. jalA ! tArI haTha rahevA de. mane javA de." jalArAma te aMtararyAmIne prArthanA karatA hatA ane sAdhu nA pADatA hatA, bhagata devA mATe aDaga hatA aMtaryAmIe enI aMtaravedanA sAMbhaLI pata rAkhI. e Ama banne vacce haThAgraha cAlu rahyo. jalArAmane prathama paraco hato. vAlIDAe AbarU sAcavI saMta mahAtmA bhagatane tAvI rahyA hatA. bhagata 5Na eTale jalArAmanA dIlamAM vAlIDAnI te vAsa karyo. vizuddha kaMcana mAphaka tavAI rahyA hatA. upale prasaMga banI gayA pachI jalArAma pitAnA kAkAthI chevaTe sAdhune kahyuM: "bhagata ! ati vRddhAvasthA che. alaga thaI judA rahevA lAgyA. mArI saMbhALa levAvALuM keI nathI. tArI patnIne mArI dekhagat janmanI adhUrI AzAe jalArAmanA dIlamAM bhALa levA tuM mane saMpa. mAre tArI patnI jaIe chIe." prabaLa rUpa lIdhuM. jalArAmane annadAnanI tAlAvelI lAgI. sAdhune manamAM ema hatuM ke jale tapIne nA pADaze divasabhara mahenata majUrI karIne dANa lAve, temAMthI ane hAMkI kADhaze. pitAne jegu vApare ane bAkInA saMgraha kare zarU paNa jalArAme te tarata ja bUma pADIne pitAnI patnI karyo, Ama anAja bhegu thavA lAgyuM. annadAna karavA vIrabAIne raDAmAMthI bahAra bolAvyA. sAdhu mahArAja mATe taiyAra thayA; paNa gurUAjJA ane gurUnA AzIrvAda sAthe thayelI vAtacItathI vAkepha karyo. ane sAdhu mahArAja vagara AvAM kAma na thAya. sAthe javA AjJA karI. jalArAmajI saurASTramAM amarelI pAse AvelA phatepura vIrabAI paNa saMtapatnI hatAM, Aya nArI hatAM. gAme gayA. tyAM saMta bhejAbhagata pAse gurUdIkSA lIdhI ane pitAnA patinA vacana ane Teka khAtara jarA paNa AnAannadAna mATe rajA mAgI. kAnI karyA vagara saMta sAthe javA taiyAra thaI gayA. bhejAbhagata jalArAmane AzIrvAda sAthe annadAna mATe vIrapura gAmamAM A samAcAra vAyuvege prasarI gayA. rajA ApI. bhejAbhagata jevA mahAna jJAnI gurU ane jalA- gAmanA lokoe jalArAmane kahyuM: "jalA! bAyaDI te bAvAne rAma jevA celA pachI emAM zuM rahe maNuM ? apAtI haze? AvA dhutArA jagaDA to ghaNA Ave. vevalAbhojA bhagata nA cAbakhA vAMsAmAM phaTakAya, veDA choDa ane A sAdhuDAne kADhI mUka. tArAthI na bane paNa haiye jene vAgiyo I bhavasAgara tarI jAya. te ame dhoko vaLagADIne hAMkI mUkIe." gurU bhejAbhagatanA AzIrvAda laIne jalArAma pAchA paraMtu bhagata te acaLa hatA. merU caLe paNa jalAnuM vIrapura AvyA. jAtamahenata ne meLavIne bacAvelA anA- mana kema cale ? game tema thAya, prANa jAya paNa vacana Jain Education Intemational
Page #951
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha pranya ] na jAya. A gAmamAMthI loko vIrabAI beThA hatA tyAM AvyA. sAdhu vIrapuranA ThAkarane A vAtanI khabara paDI. teo paNa mahAtmAne kaMI patto na hato. jalArAma pAse AvyA ane vevalAveDA choDI devA samajAvyA. gAmanA loko virabAInuM vAjate gAjate sAmaiyuM karI jalAnI Teka acaLa hatI. gAmamAM laI gayA. (vIrabAIne sAdhumahAtmAe Apela - vIrabAI paNa tauyAra thaI gayA. patidevanI rajA mAgI. dhoka-jhoLI Aja paNuM vIrapuramAM jalAbApAnI jagyAmAM kaI bhUlacUka thaI hoya to kSamA yAcI. mahArAja paNa mojUda che.) kamaMDaLa ane jhoLI laIne taiyAra thaI gayA. vIrabAI ane prabhue bhaktanI kasoTI karI ane tapAveluM kaMcana agni sAdhu mahAtmA vIrapuramAMthI cAlI nIkaLyAM. parIkSAmAMthI vadhAre cokhu banI bahAra Ave tema jalAvIrapurathI thoDe cheTe gayA eTale sAdhu mahAtmAe vIra rAmajI A AkarI kasoTImAMthI bahAra AvyA. bhAratabharamAM bAIne kahyuM: "satI ! mAre jaMgala javuM che. huM jaMgala jalArAmanuM nAma prakhyAta thaI gayuM che. khebA jevaDuM jaIne pAchA AvuM tyA sudhI mArI A jhoLI ane dhoko vIrapura gAma e soraThI saMtanA pratApe mahAna yAtrAdhAma sAcavajo. huM jaMgala jaIne pAcho AvuM pachI ApaNe banI gayuM. AgaLa jaIzuM." saMsAranA cakrAvA mahi jaliyA jevA keka, ceryAsInA pherA phare eNe janama lIdhe Ipheka. - sAdhu mahArAja jaMgala gayA te gayA pAchA dekhANA ja saMsAranA sukha tyAgIne banyA jogI jalArAma, nahi. eka kalAka, be kalAka, cAra kalAka, Ama samaya rAmanAma raTatA rahI eNe ApyA anna dAna, vItavA lAgyA paNa e dhu mahArAja pAchA na AvyA. jaza jogIDA jalA taNe prasaryo cAre kera. jaMgalamAM vIrabAI ekalAM beThA hatA. mahArAje Apela "vAghANI"bhakti jaliyA taNI jema AMbe heke mera. dhako ane jhoLI sAcavatAM beThA hatAM. AtmabaLa, prabhumaya jIvana, prabhumAM akhUTa zraddhA mAnavagAmanA loko tyAMthI pasAra thayA. temaNe vIrabAIne jIvanamAM mahatvano bhAga bhajave che. nara karaNI kare te ekalAM beThelAM joyA ane gAmamAM jaI khabara ApyA. nArAyaNa thAya. DIPCO phona : 8, 93 tAra phekaTarI - 104 DIjhala ejIna paMpa seTa zrI kuMDalA tAlukA sahakArI pa . pA. : 6-6 he. pA. : . pA. kharIda-vecANa saMgha lI. eka vakhata vAparI avazya khAtarI karo. -anekhI viziSTatAo sahakAra bhavana, sTezana roDa, sAvarakuMDalA rajI. naM. 844 sthApanA tA. 28-4-54 1 e jInanI saMpUrNa kAryazakita. 2 dareka paMpaseTa tarata ja upayogamAM laI zakAya tevI yojanA. saMdhanuM jAhera thayela zera bhaMDoLa rUA. 500000 kiMmata echI, kArya zakita vadhAre ane nibhAvakharca ghaNe che. saMghanuM bharapAI thayela zera bhaMDoLa rUA. 23486 0 4 TrolI para besADavAthI saraLatAthI game tyAM laI jaI anya bhaMDaLa.................. rUA. 218927 vAparI zakAya. sabhAsada maMDaLI : 75 4 sabhAsada vyakti : 48 5 eina calAvavAmAM ke nibhAvavAmAM ejInIyaranI jarUra | saMdha dareka jAtanA rasAyaNIka khAtara, biyAraNa, pAka saMrakSaNa nathI hotI davA, khetIvADI, sAdhane. sImenTa tathA kheDUtonAM mAlanuM ADatathI 6 ejana paMpaseTa Te nI ane raphIDa bane para laLI zake che. vecANa karI Ape che. tema ja saMdha khetI utpAdananAM mAlanAM -lakhe-- rUpAMtaranuM kAmakAja kare che.. sIgIla (InDiyA) saravIsa prA. lI. zaMkarabhAI trivedI bhImajIbhAI kezavabhAI paTela maMtrI pramukha 1-7, inDasTrIyala esTeTa, vaDodarA-3 tAra : sagIla phena : 8348-8389 Jain Education Intemational
Page #952
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2) [ ahada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che.... sughaDatA, pramANikatA, saujanyatA. dareka jAtanuM pharasANa kharIdavAnuM... junuM ane jANItuM vizvAsapAtra mathaka jAnI mehanalAla tulajAzaMkara cauTA bajAra, aMkalezvara, dareka jAtanuM svAdiSTa pharasANa maLaze. jalebI, paMDA, baraphI, gulAba jAMbu, magaja, bAluzAI vagere miThAI maLaze. spezyala cevaDe, kacerI, peTIsa, spezyala amIrI khamaNa, gobApurI. * badho mAla mAlikanI sIdhI dekharekha heThaLa banAvavAmAM Ave che . pArTI temaja bahAragAmanA orDara upara puratuM dhyAna ApavAmAM Ave che. vADIlAla dolatarAya enDa sansa (sutaranA vepArI) trAMbA kAMTA, muMbaI-3, Gram : ZAVERI Phone : 38 ZAVERI TEXTILE | s. T. No. N 10 c. 1114 phona : 24120 c, s. T. No. 10 c979 (I) and (II) mehanalAla prabhudAsanI kAM. mIla ina sTorsa maracanTasa 696, rIDa roDa, amadAvAda 2, mA. sTIla zAphaTIMga vI. belTa brAITa bArsa rabara beTIMga gaLa, cerasa chapeluM ledhara beTIMga kArbana sTIla hera beTIMga goLa, cosa belTa phAsTarnasa ro. A pulIo kumalesa kA A pulIo rabara hajhapAIpa vI. beTa pulIe, kenyAsa hajhapAIpa zAphaTa kalIMga hojha kalIMga rIMga brAsa peDesTasa hejha kalempa bola berIMga peDesTasa pAvara blevara moTara reIsa henDa blAvara vAyara ropa pampa (sakaryuleTIMga) rabara Insarazana pampa (menTrIphayugala) 2. pekIMga kuTa vAva benDa bleDa ejInIyarIMga Tusa vi. ceIna pulI bleka vi. upara mujabane mAla hAjara sTokamAMthI maLaze. DYING & PRINTING WORKS Wholesale dealers in printed serees always ask for "ZAVERI PRINTS" Fulwapi, Station Road, JETPUR. Jain Education Intemational
Page #953
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdala manya ] muM baMdhAvane pAgha "bhagata ! I vAta to sAcI, paNa rAjanA kAma evAja rahyAM. jAmabApu rajA ApatA netA paNa Apa ahIM padhA_zrI kanaiyAlAla vra, vAghANI ryA e samAcAra jANyA pache mArAthI adhaghaDI paNa nA jAmanagara rAjyanA saMcANA gAme IzvaradAnajInI rokAvAya" DelIe AvIne eka cAraNe pUchayuM, "bApA ! IzvaradAnajI "hA, bApa, hA, Apane eka bAju jAma ane bIjI gharamAM che ?" bAju rA. rAma ane jAma banene sAtha lenArane vakhata padhAro, bApalA, padhAre. IzvaradAnajI te jAmabApu kayAMthI hoya ?" pAse gayA che." mAMDaNa ! bApalA, mArI gerahAjarImAM takalIpha paDI tyAre te..." ATaluM kahI AvanAra cAraNa aTakI hoya ema lAge che." gayo. nA, IzarA; nA, bApalA ? IzaranA gharavALAM eTale "bApalA ! IzvaradAnajI ghara hAre laIne gayA nathI. zAkSAta jagadaMbA, annapUrNA-enI baradAzuM mAM khAmI zI. Apa padhAro ane sukhethI ArAma karo." Ama kahIne Ave ? ApanA nokaro paNa vakavALA. IzarAnA darabAramAM IzvaradAnajInA nekare AvanAra cAraNane DelImAM khATale baradAzuMmAM maNa na hoya." nAkhI Ape. khATalA upare dhaDakI pAtharI dIdhI. pANIne banne devI putro lAMbA samaye bhegA thayA hatA, leTe mUko ane hako bharI Apyo. eTale pachI khAmI kema rahe? jenI jIbhe mA zAradAne taye IzvaradAnajI kayAre padhAraze ?" vAsa hoya I devI putro duhA, chaMda ane kAvyanI ramajhaTa "Aja te padhAravA joIe. jAmabApu pAse gayA che jamAve emAM maNAM zuM hoya ? eTale cekasa kahevAya nahi. gharamAMthI bA paNa kahevarAve mAMDaNa bhagata ane IzvaradAnajI bane rasamAM taraboLa che ke Apa ahIM sukhethI rahe." thaI gayA hatA. "raMgare raMga mArA bApalAvAha gaDhavI kema na kahevarAve ? I to IzarA paramezarAnA ghara vAha." "raMga dulAne raMga." "raMga che sAvajhaDAne." Ama vALAM che. zAkSAta jagadaMbA che, emanA vivekamAM khAmI hoMkArI thatA jAya. himAlayamAMthI gaMgAno pravAha vahe ema zAne hoya ?" zAradA putronI vANImAMthI duhA, chaMde ane kAvyone jamavAne samaya thaye tyAre AvanAra cAraNane sArI akhalita pravAha vahI rahyo hato. hAthamAM hokAnI nALayuM rIte jamADavAmAM Avyo. rAtre vALuTANe barobara rIte rahI gaI hatI. banne devI putra pUrA raMgamAM AvI jamAvALu karAvyuM. sUvA mATe paNa barAbara sagavaDa karI ApI. vaTa karI rahyA hatA. cAraNane saMcANAmAM IzvaradAnajIne ghare AvyAne be jamavAne samaya thaI gayo hato paraMtu raMgamAM taraboLa divasa thaI gayA hatA, paNa IzvaradAnajI ghare AvyA banI gayelA ane devIputrone samayano khyAla paNa rahyo na na hatA. hato. oraDAmAMthI avAja Avyo, "jamavA padhAre." AvanAra cAraNa have akaLAI gaye hato ane javAnI tyAre bane camakI UThayA. hAtha meM dhoI jamavA beThA. utAvaLa karI rahyo hate. IzvaradAnajI AvyA na hatA ane devIputro jamI paravArI ArAma mATe taiyArIo eTale IzvaradAnajInA gharavALAM ane nakaro Agraha karIne thaI rahI hatI tyAre mAMDaNa bhagate kahyuM, "izarAjI! have cAraNane rokI rahyAM hatAM. teoe kahyuM "IzvaradAnajIne mane rajA Apa. mAre dvArakA picavuM che. ahIM te traNa ApanA AvavAnA khabara kahevaDAvyA che, kAle to jarUra di' vayA gayA." AvI pahoMcaze. IzvaradAnajIne maLyA vagara javAya nahi." "bhagata! ema kaMI thAya? haju te huM Aja savAre trIjA divasane pahara caDavA AvyuM hatuM, surajamArAja ja Avyo chuM. hAre paNa rIyA nathI. kAle ApaNe jAmapaNa UMce UMce AvI rahyA hatA, tevAmAM IzvaradAnajI ghoDA bApu pAse javAnuM che. raMgIle jAma kaviyunI kadara karanAra uparathI nIce UtarI AvanAra cAraNane bheTI paDyA che. emane ema na javAya" bApa ! mAMDaNa bhagata ! kSamA karaje Apane be divasa bApa! mAre jAmabApu pAse AvavuM nathI have to ekalA rahevuM paDyuM. Apa ahIM padhAro tyAre mAre aDa- eka jAcuM jAdavarAya, jAco zuM jAmane ! vANe page hAjara rahevuM joIe, paNa jAmarAvaLajI pAse mUkI mAyAnI jALa dalaDAmAM rAkhI rAmane." rokAI rahevuM paDayuM." mAMDaNa bApa ! ApaNe thoDo vakhata hAre rIyA chaIe. hA, bApalA, hA, gaTATopa vAdaLamAM DhaMkAyelA sUraja be danayA hAre rahIe te era ma Avaze." mArAja paNa DekiyuM karIne pRthavI mAtAne garamI Ape "nA, IzarA, nA. have pheMkAvAnuM mana thAtuM nathI. traNa che, paNa Apane to jAmarAvaLajIe evA saMtADI rAkhyA danayA te traNa bhava jevA lAgyA che." ke traNa traNa di' sudhI darazana paNa na thAya." mAMDaNa bhagata IzvaradAnajIne mAMDaNa bhagatanI vANI uparathI lAgyuM ke jarA karaDAkIthI bolyA. bhagata jarUra kaMIka kacavAyA lAge che. Jain Education Intemational
Page #954
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ 6 gujarAtanI asmitA mAMDaNa bhagata bhagavAnanI jhAMkhI karavA mATe bhIDamAMthI aAgaLa AvyA. bhagavAnanA siddhAsana raNI najara karI paNa bhagavAnanA darzana na thayAM. sihAsana khAvI jaNAyuM. * bApa ! IzAnA darabAramAM agavaDa! IzarAnA ghara-mAMDaNa bhagatane dazana na thayAM. mAMDaNa bagAnI AMkhamAM AMsu bAramAM na Aya agavaDa ke na hoya UNapa pa..... ' tavethI mAMDaNa bhagata bolatA aTakI paDyA. AvI gayAM. madira bahAra jaIne codhAra AMsue raDI paDayA. bApa ! dvArakAnA nAtha ! muMne dana nahi ! madhu chADI nAre dvAra AvyA ane nirAza ! bApa ! have jIbIne zuM karavuM che ? te paNa mane toDayo ? have jIvatara zA khapanuM ", Ama vicAra karI mAMDaNa bhagata dUra dUra samudra kinAre cAlyA gayA. ahIM ja deha pADavA evA nizcaya karI maga 6mAM ke... samAvavA taiyAra thayA. samudramAM bhagatane prabhunA darzana thayAM. nAtha ! A dAsa upara avakRpA kema ? prabhu ! mAro zo ganA "mAMDyu tArU abhimAna be tArA guno che. mArA bhakta abhimAnI bane e huM kema sAMkhI zakuM ? te cavadAnajIne dubhAvyA che. eTale huM nArAja thayA. have makrikamAM jA tyAM tane mArAM darzana thaze." "prabhu ! mAro nAtha ! A tArA cAraNane tAva sAthe pAgha badhAya no ja nArI cAraNa have. nahitara have tArA caraNamAM samAvI OM nAtha ! mArA ganA mApha kara." "mAMDaNa ! maMdiramAM jA. tArI manAkAmanA pUrNa ze." samudramAM snAna karIne mAMDaNa bhagata pAchA AvyA maMdire dvArakAzanAM maMdiramAM vAghera juvAnA, vRddho ane vAgherA dvArakAdhIzano utsava UjavI rahyAM hatAM. DrI mAMDaNa bhagatanAM aMtaranAM dvAra khulI gayAM hatAM. khullA gaLe bhagavAna dvArakAdhIzane biradAvI rahyA hatA. AsapAsa UbhelA leAkeA bhagatanI vANInA bhAve zAMta UbhA rahI gayA hatA. mAMDaNa bhagate lalakAryu : " dvArakAnA dhaNI jadupati davA dalaDA taNAM kAvyA adhamAhAraka mune pAvana kIdhA muM pApana mAgha. DAgha, "ammA jAdavarAyane! chappana kArDi davAnA sugamine ! bApa ! tArA cAraNa tArI pAse yAcanA karavA AvyA che. dvArakAnA mahArAja ! mu dhAvane pAdha' A samaye maMdiramAM vIjaLI jevA camakAro thayA. bhaga vAna davArakApIzanI mUrtinA jamaNA hAtha UMcA thayA ane khabhA uparanA khezanA eka cheDA pakaDIne mAMDaNa bhagata tarapha 3bAvyuM.. 990 " bhagata ! Apane kaIka mAThuM lAgyuM hoya ema jazuAca che. Apa kocavAyA hai ema mane lAge che. zuM AApane ahiM kaI agavaDa paDI che ? khAtara bahAsamAM UNapa lAgI che ? ' " bhagata ! kahe: zuM che ? Apa aTakI kema gayA ? '' " IzarAjI ! A Apanu gAma che. Apa gAmadhaNI che ane bATalI badhI hatyA ? mAchIe. jALa nAkhIne hajAro mAchalAM pakaDe che. I baMdha na karAvAya ? huM te| A badhuM joine sAva TharI gayA ", ' " bhagata ! huM gAmadhaNI I sAcuM, pazu gAmadhaNIthI koIno dhaMdhA baMdha karAya kharA ? dhaNI UMDI dhadhA baMdha karAve I mArA vAlIDA kIma sAMkhe ! bApa! koInA dhadhA sudhI na levAya. evA kALA kAma na karAya " " paNa I kAkAne zrIjo kAma dhaMdhA na apAya ? '' " bhagatajI ! I loko bIe dhapA kare paNa zu? ane dhaMdhA baMdha karAvIe to bIje kALuM jaIne bamaNA ethI I ja badhA karavAnA. mAro rAma Ape pache saune kAma. gAma dhaNIthI kAInA dhaMdhA ne juMTavAya. >> " ApavA ! tAre Ima kaheAne ke tamArI dAnata nathI te che. jevI DAkara mArAjanI marajI. ya 23 mAMDaNa bhagata IzvaradAnajInA AvA javAkhathI khUba nAza thaI gayA. temaNe rajA mAgatAM kahyu, " bApa ! IzarA ! nIce have rajA vaOM'! jaya dvArakAdhIza. 'ke mAMDaNa bhagata vadhu vAtacIta karavAthI vadhAre kAcavAro ema dhArIne dhAnajIe bhagatane rokavAno mata paDatA mUkayA ane javAnI rajA ApI. " rAma rAma bApA, Ibocuta cAkSu' mATe " bhagata ! rAma, rAma kaI aviveka thayo hoya to mApha karaze. rAma rAma bApalA, rAma, rAma" mAMDaNa bhagata sacANAthI UpaDayA ane lIdhA davAnA patha. paMtha kApatA kApatA bhagata pahoMcI gayA davArakAne pAuM, davArakAdhIza raNachoDarAyajInA gaganacu'bI. ma'hiMnA zira parathI dhajAnA deza"na thatAM mAMDaNa bhagatanAM harAmAM minI cheDo mAMDI UDavA, cA bApa vAha.. ArakAnA dhaNIne khamA. jAdavarAya vArI jAuM malahArI che tArI." mAMDaNa bhagata gAnikArDa mArI pAmyA. zomani saMgama upara snAna karIne davArakAdhIzanA darzane maMdiramAM poMcyA. diramAM AratInI taiyAra thaI rahI hatI. bhaga yAna davArakAdhIzanI mUrti ADA deza AvI gayA hatA. sau bhAvike darzana mATe Atura anI UbhA hatAM. ghaTanAda thayo, DerA khuTayA, dvArakAdhIzakI jayanA gagana bhedI nAdAthI madira gAjI rahyuM. za'ba, nagArA, jhAlara vAgI rahyAM. dvArakAdhIzanI AratI thaI rahevA AvI hatI. "" presanA jhaMDA khAtA khAtA mAMDaNa bhagata pAse AvyA. bhagate cheDA pakaDI lIdhA ane mAthe mAMDayA vIMTavA. davArakAdhIzanA madamAM hAjara rahevA sau zakti thaI gayA. bhagatane bhagavAna pAgha badhAvI rahyA hatA para'tu pAcano OM AvatA na hatA. mAthA upara pAgha moTI thaI rahI
Page #955
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAkRtika sa dala' manya ] hatI. mAMDaNa bhagate kahyuM, kAmakAja karavA mAMDe. "dhanya davArakAnA dhaNI muM baMdhAvI pAgha; - vIrajIne cAra bahena hatI ane eka nAno bhAI hate. cheDala Avyo nahi rAkha, bApalA, rAkha." be bahenonAM lagna karyA emAM paNa khaca kuTumbanI kathaLatI "mArA nAtha ! bahu thaI. have rAkha. A tArA sthiti eTale bhIMsaNa paNa vadhavA lAgI, ochAmAM pUruM cAraNanuM birada te sAcavyuM. basa kara bApa basa kara." vastAzeTha ane lADakI zeThANIe gAmatarAM karyA eTale vIrajI bhagate Ama kahyuM eTale pAghane cheDe AvI gaye. upara je vadhavA lAge. vIrajInI sthiti khUba kaparI bhagatanA mAthA upara pAgha baMdhAI gaI. banI. davArakAdhIzanA maMdiramAM jayanAda thavA lAgyA. paNa vIrajI dilano dAne hato. abhyAgato, apaMga jhAlara, zaMkha, nagArA vAgI rahyA hatA. mAMDaNa bhagata upara vagerene leTa-dALa-khIcaDI AvyA kare. pitAnuM pachI abIla, gulAla, kaMku UDavA lAgyA. davArakAmAM mAMDaNa abhyAgate pahelAM evo hato e eliye jIva. bhagatane jaya jayakAra thaI rahyo. nAnI bahenanA paNa uMmara lAyaka thatAM vIrajIe mAMDaNa bhagatano AnaMda anero hate. chaMda upara chaMda lagna karI nAkhyA. have gharamAM rahyA mAtra be bhAI: vIrajI duhA upara duhA lalakArIne davArakAdhIzane biradAvI rahyA ane nAnabhAI jhavera. jhaverane bhaNAvavA mAMDyo. hatA. vIrajIe nAnI hATaDI mAMDI hatI. telapaLI karIne mAMDa davAdakAvAsIoe mAMDaNa bhagatanuM khUba sanmAna karyuM. mAMDa gujarAna jegu meLavato hato. AvI kaTokaTInI sthitimAM bhagatane davArakAmAM eka mahine rokayAM davArakAvAsIo paNa abhyAgata, anAthAne dALa-leTa ApavAnuM cUkate nahIM. mAMDaNa bhagata upara prasanna hatA. pitAne eka be TaMka khAvAnA sAMsA paDI jAya te muMge davArakAmAM lAMbo vakhata thaI gaye hato eTale mAMDaNa muMge calAvI leta; evo hato e jIvaDe. bhagate premALa davArakAvAsIo pAse ghare javAnI rajA mAMgI. bahena klInA patine sva-vAsa thaye eTale bahena lekee kacavAtA mane rajA ApI. azubharI AMkhe davArakA paNa coTIlA vIrajI sAthe AvIne rahI. vIrajI bahena ke dhIzanA caraNamAM vaMdanA karI bha te vidAya lIdhI. bhAIne jarApaNu ochuM AvavA deto nahIM'. pAgha bAMdhI bhagata pAchA ALyA saMcANa. bhagatane coTIlAnA samaju leko vIrajInI vRttithI jANItA thayA bhagavAne pAgha baMdhAvI e samAcAra IzvaradAnajI temaja hatA. vIrajIne rAmaroTI bAMdhI ApI eTale vIrajI rAmajAmarAvaLajIe jANyA hatA. IzvaradAnajI bhagatane bheTI roTI ugharAvI sAdhusaMto, abhyAgatane jamADavA lAgyuM. paDayA. vIrajInI tyAgavRttithI coTIlAnA leke vadhAre khuza bhagatanuM dhAmadhUmathI sAmaiyuM karIne jAmanagaramAM lAva. thayA hatA. vIrajInI sevAvRttine gAmaleka taraphathI protsAvAmAM AvyA. bhagate yadunaMdanane biradAvatAM kavitA lala- hana maLavA mAMDayuM. coTIlAmAM saMta sAdhuonI avarajavara kAya'. jAmarAvaLa mAMDaNa bhagata upara khuza thaI gayA ane vadhavA lAgI. vIrajI bhagata rAta ke di' joyA va 2 saMta lakhapasAva devA lAgyA paNa bhagata to rAyanA jAcaka hatA. sevA karavA lAgyA. dukAnanuM kAma kare, bIje bA upADe jAmanA nahi. bhagate lakhapasAva levA nA pADI, anya cAra ane ughADA page saMtasevA kare. ne vahecI ApavA jAmane vinaMti karI. vIrajI bhagatanuM ghara saMtonuM dhAma banavA lAgyuM. mAMDaNa bhagate IzvaradAnajInI khullA dile kSamA mAgI sAdhusaMta, abhyAgatane dALaroTI maLavA mAMDI. vIrajInuM pite agAu je vicAra karyA hatA te badala dilagIra thayA. ghara vIrajI bhagatanI jagyA kahevAvA lAgyuM. jagyAnI khyAti mAMDaNa bhagata jIvanabhara rAmanA jAcaka banI rahyA. vadhavA mAMDI ane lokone sahakAra sAMpaDavA mAM. virajI bhagatanI jagyAnI khyAti paNa dhIre dhIre vadhavA lAgI. vIrajI bhagata paNa sevAmUti banI sevA karatA rahyA. tyAgamUti vIrajI eka vakhata vIrajI bhagata gAmabahAra sIma bhaNI gayA hatA. eka vRddha AdamI cIMtharehAla mAthA upara lAkaDAno --zrI kanaiyAlAla vAghANI bhAra upADI cAlyo Avate hate. ati vRddha hoIne DosAnI saMvata 1876nI sAla hatI. saurASTranA bhADalA gAme Doka bhArAnA bhArathI Daga Daga thaI rahI hatI. tenI pAchaLa vastA zeThane ghera putra avataryo. putranuM nAma vIrajI pADayuM. DosAne dIkaro paNa bhAre upADI cAlyo Avato hato. vastA zeTha jaina vaNika hatA. paMcALanA coTIlA gAmamAM Doso vRddha hatuM eTale utAvaLe cAlI zakatA na hatA. dAnA khAcaranA kArabhArI banyA. vIrajI paNa coTIlAmAM chokarAe DosAne tATukIne kahyuM. ".DosAlA ! jhaTa karane. moTe thaye. Ama kIDI ghoDe(jema) zuM hiDe che. vakhata hAlyo jAze te vastAzeThanI sthiti kathaLatI hatI. vIrajIne be traNa bhArA na vecAya." 2.5 lAvI nizALethI uThADI mUkyo. vIrajI paracUraNa vIrajI bhagate chokarAnA zabdo sAMbhaLyA, DosAnI kAyA Jain Education Intemational
Page #956
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA joIne bhagatanuM hayuM kakaLI uThayuM. DosA pAse gayA ane "tAre te mArA rAme ghA sAMbhaLI tamane ahIM mokalyA tenA mAthA upara bhAro laIne pitAnA mAthA upara hoya ema lAge che. mArA nAtha ! tArI galya nyArI che." mUkI dIdho. bIje divase savAre pANI kaLAne laIne ane be-cAra gagA ! DosA pAse bhAre upaDAvatA zaramAto nathI! jaNA pANI nIkaLe evI jamIna javA nIkaLI paDyA. tAro bApa gharaDo che. e bacADA jIvanI avasthA sAmuM pharatAM pharatAM pANIkaLAe coTIlAnI ugamaNI bAjue te je ! tuM be bhArA upADa te baLe kayAM paDavAne hatA!" eka jagyAe nizAna karyuM; ane kahyuM: "bhagatajI ! ahIM vIrajI bhagata mAthA upara bhAra mUkI cAlavA lAgyA. navANa gaLA. pANI jarUra nIkaLaze." DosAe bhAro laI levA ghaNu karyuM paNa bhagate bhAre mAthA bhagate coTIlAnA vepArIone vAta kahI. pANInuM dukha upara ja rAkhyo. maTADavA vepArIoe nANAMnI madada ApavA vacana ApyuM. A cAlatAM cAlatAM rastAmAM bhagate kahyuM, "bajAramAM te majuro rAkhIne kuvo khodavAnuM kAma zarU karyuM. khedabe bhArAnA mAMDa cAra AnA maLaze. jagyAmAM lAva benA vAnuM kAmakAja zarU thaI gayuM. kUvAnuM khedANuM paNa sArA ATha AnA ApIza." pramANamAM thaI gayuM. khodatAM khodatAM jamInamAM kALamIMDha bhagata bhAro laIne jAgyAmAM AvyA. chokarAne ATha pAse Avyo. majUroe khUba mahenata karI paNa e kALaAnA ApyA ane kahyuM, "gagA ! dAdA te have ahIM mIMDha na tUTyo. sau nirAza thavA lAgyA. karelI mahenata eLe jaze ema lAgavA mAMDayuM. vIrajI bhagata nirAza na chokaro vicAramAM DUbI gayA. bhagatanI mamatA upara thayA. bhagatane te atUTa zraddhA hatI. enuM mana DolI gayuM. have bhagata pote jAte khedakAma karavA lAgI gayA. "dAdA ! tame have ahIM jagyAmAM ja raho. A gharaDA kALamIMDha upara trikamanA ghA karavA lAgyA. AkhAre e dehe have bhArA nahIM ucakAya. ahIM jagyAmAM ja raheze ane saMtanA athAga parizrame kALamIMDha patthara taTo ane nIcethI bane I kAma karaje. dANA roTI mAro rAma ApI raheze." pANInI saravaNI paNa phUTI nIkaLI. coTIlAnA lokonA Dese te gaLagaLe banI gaye. e dakhiyA jIvane 1LI banA gayA. e dakhiyA jIvane AnaMdanI sImA na rahI. bhagata vadhAre mahenata karavA lAgyA koI deva maLI gayo hoya evuM lAgyuM. A avasthAe ane jema jema patthara tuTato gayo tema tema nIcethI pANInA sahAre denAra bhagavAne mokalyo hoya ema DosAne lAgyuM. vaheNa vadhavA mAMDyA. "gagA ! tArA bApanI jarApaNa phikara karIza nahIM. tuM bhagatanA parizrame coTIlAnA lokenuM pANInuM duHkha enI pAse game tyAre Avaje. tArA bApa mArA bApa maTayuM. coTIlAnI pUrvabAjue Aje paNa e kUvo bhagatanA jevA ja raheze. tuM roja bhAre ahIM nAkhI jaje. tane kUvAne nAme oLakhAya che. cAra AnA rokaDA ane leTa maLaze." vaDhavANathI giranAra jatAM yAtrALuo coTIlA thaIne bhagatanI dilAvarIthI chokarAne ane AnaMda thayo. giranAra jatAM. coTIlAmAM yAtrALuone rahevAnI khUba agaDosAne jagyAmAM rahevAnuM maLyuM ethI chokarAne TADhaka vaDa paDatI. bhagatane AthI khUba duHkha thatuM. bhagate coTIlAnA vaLI. vAghA khAcaranI vidhavA pAse ane bheja khAcaranA mAtuzrI coTIlAmAM pANInI taMgI rahyAM karatI hatI. bhagatanI pAse A vAta mUkI Tela nAkhI. banne taraphathI bhagatane jagyAmAM paNa musApharonI avarajavara vadhI hatI tethI sAro sahAre maLe. pANInI taMgI vadhavA lAgI. bhagata paNa pANInI taMgIthI saMvata 1925mAM coTIlAmAM dharmazALA baMdhAI tathA khUba akaLAtA hatA. rAmajI maMdira paNa baMdhAyuM. vIrajI bhagatanA sevAbhAve eka rAtre bhagata tathA be-cAra jaNa beThAM beThAM pANInI coTIlAnuM gaurava vadhyuM. taMgInI vAta karatA hatA : "coTIlAnuM pANInuM dukha mATe saMvata 1947nA caitravada pAMcamane gurUvAre vIrajI bhagate te sArUM. rAma ghA sAMbhaLe te sArUM." emanA nazvara dehane tyAga karyo. "bhAIla ! mane paNa Ija vacAra thayA kare che. paNa e sevAmUrti sevAdharmanA mahAna Adarzo ApatA gayA. jamInamAM kayAMI pANInA vAvaDa maLatA nathI. kayAMya vAvaDa emanI e sevAnI suvAsa Aja paNa coTIlAmAM dekhAI maLe te ko khodAvIe. rAma dhaNIe dhAyuM* I thAze. Ave che. mAre vAle I dukha TALaze." bhagate anya lokone kahyuM. A samaye eka abhyAgata tyAM suto suto A vAtuM sAMbhaLato hate. I saDapa dete beThe thayuM ane bolyo : "bhagatajI ! pANInA vAvaDa huM ApuM. huM pANI pArakhe chuM." tArA bApanI jarA paNa risAne lAgyuM vaheNa vA, thara tuTato gayo tema temanI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #957
--------------------------------------------------------------------------
________________ " on Annon gujarAtanA AgevAna udyogapatio, dAnavIre, vyApArIo ane mahAjana saMsthAnA agresare " vvy sva. zrI rAmajI haMsarAja kamANuM sAre zrI prativati-sAhasamAM lakSmI vase che' e sUtra A samaya daramyAna vastra-svAlaMbananuM kAma paNa temaNe jorajANe dhama satra ja hoya tevI rIte zrI rAmajIbhAIe pitAnuM jIvana zArathI upADyuM. kAThiyAvADamAM gAmegAma reMTiyA cAlu thayA. vaNATanuM de yu che udyo te ja hinda mATe eka ja vAra che, pachI te kAma zarU thayuM. dhaNuM moTA pAyA para khAdI utpAdananuM kAma thayuM. meTA pAyAno hoya ke hastaudyoga hoya, e satya paMcavarSIya jana ke AkhA dezamAM netAo ane kArya karo khAdInA A kendra jevA ve namaka citana mAM zarU thayA te agAu ghaNA varSe zrI amarelImAM utarI paDyA mahAtmAjI paNa kAThiyAvADanA pravAse AvyA. rAmajIbhAIe vicAreluM ane ravIkAreluM. je je pravRtti temaNe hAtha para badhu kAmakAja tapAsI khuba ja khuza thayA. ane khAdIne dharma tarIke lIdhI te te pravRttimAM Aja sutra temane apanAvyuM hatuM. eTale ja apanAvavAnuM kahyuM. Aje A vAtane 45 varSa thayAM, svarAja maLyuM, e badhI pravRttio saphaLa nIvaDI. paNa hajI teo zuddha khAdI ja dhAraNa kare che. zrI zAmajIbhAIne janma dhArI gAmamAM 21 mI phebruArI 1926 mAM jIvaNalAla kaMpanImAM teo zrI jIvaNalAlabhAIne 888 mAM thayo hate. temanA pitA sva haMsarAja lakSmIcaMda mANImAM premabharyA AgrahathI punaH joDAyA. : 929mAM A kaMpanI paradezIonA temanA pitAmaha zrI lakSmIca dabhAIne dhArmika ane samAja sevAne sahakArathI chavalAla (1929) banI. A samaya daramyAna kArakhAnA vAraso utarela. e saMskAranA vAtAvaraNamAM zrI rAmajIbhAInuM jude jude sthaLe sthapAyA hatAM. "elyumInIamanA rAjA" evuM bALapaNa dhArI tathA amarelImAM vItyuM. gharanI tema ja AkhA bIsTa A kaMpanIe potAnA uMcI jAtanA ne kArIgIrInA vAsaNa banAvIne prApta karyuM hatuM. kuTuMbanI pravRtti khetI ane vepAra hatI. dhaMdhArthe teo kalakattA gayA ane zrI jIvaNalAla motIcaMda 1941nI laData samaye zrI rAmajIbhAI A kSetramAMthI nivRtta zAhanI sAthe elyumInIamanA vAsaNanI pherI zarU karI. dhIme dhIme thaI punaH amarelI vAsa karyo, ane grAma pUnaghaMTanAnuM racanAtmaka dhaMdhe AbAda thatAM eka nAnakaDI dukAna kADhI, paNa kevaLa vepAra ja kArya upADyuM ane "jJAnakiraNa" nAme pustikA judI judI kahe e temanA beya mATe basa nahotuM. kArakhAnuM nAkhIe to ja bhASa emAM prasiddha karI. e samaya anizcitatA ane azraddhAno hato. AbAdI sAMpaDe aneka mANasone rojagAra maLa banee maLase janatAmAM nirAzA ane AzaMkAnA pravAho vahI rahyA hatA varasa eka kArakhAnuM nAkhyuM. temAM elyumInIamanA vAsaNo banatAM, svAlaMbananuM kAma zrI rAmajIbhAIe jorathI upADyuM uparAMta gAmaDAnA 918 mAM DIsembaramAM teo nivRtta thaI amarelI AvI rahyA. jIvanane anurUpa tema ja upayogI jIvana thAya tevI prAma keLavaNIne bhADAnuM ghara kADhI nAkhI potAnuM makAna caNAvyuM. pracAra karyo. kheDUta zALA nAme saMsthA amarelInA parAmAM sthApI ane e aMgenuM sAhitya pragaTa karyuM. A uparAMta kAThiyAvADa amarelI ane AsapAsanA gAmaDAnI a rthika tema ja zALA ja rAjakIya pariSadamAM paNa sAro rasa lIdhe. mAM paNa sAmAjika sthiti sArI nahotI. e samaye InphalyuenjhA bahu vyApaka hato. davAo tathA ukALAo banAvarAvI gAmegAma ane kRSi khAtAnA vividha prayoga mATe vaDodarA rAjya jANIta: ghare ghare pahoMcADavAnI yojanA karI. amarelInA sevaka maMDaLanA hatuM. Avo eka prayoga zrI rAmajIbhAie dhArImAM 20-25 vidhA upakrame A pravRtti zarU thaI. garIba daradIone, jene dUdhanI jarUra jamInamAM karyo. je rAmabAma nAme jANIto che. cIku, kerI vagere hoya tevAMone ghera dUdha pahoMcADavAnI vyavasthA thaI A pravRttimAM phaLo uparAMta papaiyAM mATe temaNe khUba mahenata karI ane pipaiyAM khAsa bhAga lenArA vavo, zikSako ane kAryakarone doravaNI ApavA hindabharamAM madhubindunA nAme jANItAM thayA. potAnA jayeSTha putra upa-ti temaNe jAte paNa devA, dUdha vagere pahoMcADavAmAM madada karI. zrI punamacaMdabhAIne temaNe khetI viSayaka jJAna meLavavA 1936 mAM A mahArogamAMthI A rIte A pradeza ghokhare aMze bacI gayA. tyArapachI duSkALa nivAraNanuM kAma zarU thayuM. chAtrone ziSyavRtti, 1908-ka mAM sata zrI jamanAlAla bajAja taraphathI karI zikSakone madada, harijana uThAra, kheDUtane tenA vyavasAyo anurUpa udyogamAM joDAvAnuM nimaMtraNa maLatAM zrI jIvaNalAlabhAI sAthe zikSaNa vagere aneka dizAomAM sevA ane paropakAranAM kAryonI mukunda Ayana enDa sTIla varkasanI menejIMga ejansImAM joDAyA. zarUAta temaNe karI. temanA be putro zrI pUnamacaMdabhAI tathA zrI rasikannAI paNa joDAyA. sA vividha prakA mAM 5 vighAM Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #958
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( bada gujarAtanI asmitA A pachI 1939-40mAM kalakattAmAM amoha dhAtu gALavAnuM pItA gAmaDAnA paracuraNa cIjonA nAnakaDA vepArI vyAjavaTAvane eka nAnuM kArakhAnuM kADhayuM 1940nI dhanaterasanA tene pAye nAkhyo. dhaMdho paNa kare ane pAradarathI vyApAranI jaNase lAve ane gAmaDAMnI A divasa Aje paNa kamANInA kArakhAnAno "phAunDezana De" pedAzane tyAM vece bAra mahIne khI, saMtelI kuTuMba sa batAthI tarIke ujavAya che. kalakattAmAM thaela japAnIjha bembavarSAnA pariNAme roTalo raLI kADhe. paNa A ugatA kizorane tethI saMtoSa nahI, A kArakhAnuM pahelA mahesANuM ane pachI jayapura khaseDyuM hiMdanA Isa. 1921nuM e nirNAyaka varSa parama premALa pitA ane moTAmAM moTA aleha-udyoganI A rIte zarUAta thaI. mAtAnI mAphI godane choDI, tanane salAma karI. bAra varSano e - pachInA varSomAM te pragati ghaNI jhaDape thaI jayapura meTasa kizora muMbaIthI sTImara na maLatAM, dezI vahANamAM AphrikAnI saphare InDasTrIjha lI. 194 6, kamANI meTa sa enDa eleyajha lI 1944, upaDyo kamANI enajInIrIMga koraporezana lI. 1945 A uparAMta kamArI meTalIka embAIDajha (prA.) li, kamANI TayUsa (prA ) lI. ane kizora nAnajIbhAI ane pravAsIonI e saphare kharI kase TI InDIyana rabara TIjanareTIMga ke lI paNa sthapAyAM. * karI. vahANa mADAgAskara tarapha vaLyuM. purA vIsa kalAka thayA na aleha dhAtumAMthI paNa navI navI cIjo banavA lAgI, Arse. thayA tyAM tumula tephAna AraMbhAyuM. uparathI AkAzanI AMdhI ane nIkala kepara, keDamIama ke para kanDakaTara, kepara kanDakaTara, tAMbA varasAda; nIce DuMgara DuMgara jevaDAM majAnAM uchaLatA jaLalaDha. jamIna pittaLa tathA phosphara brejhanI patarAM, paTTI, audyogika vaparAza mATe dekhAtI baMdha thaI hatI. paraMtu dizA paNa dhuMdhaLI thavA lAgI. e hindamAM banAvavAnI pahela kamANa e karI. A uparAMta IlekaTrIkala jagyAe eTalAMTika, pesIphIka ane hIndI mahAsAgaranA pANI sAma mITarsa, TrAnsamIzana TAvarsa, jhIMka ekasAIDa, tAMbA pittaLanA roDa sAmAM athaDAya; jala trIbheTo racAya. samudramAM vaheto antara ta ane Tayuba tema ja rIkaleIna rabara paNa banata thayAM pravAhanuM khecANa vaLI judu ATha dIvasa sudhI jala, vAyu ane avatyAre e paMDita javAharalAla naherUnA kuralA phekaTarI paranA kAzanuM tAMDava macI rahyuM vahANane bacAvavAne mAla sAmAna vAmavA Agamana samaye okaTobara 1959 nI cothI tArIkhe, e zamayanA mADyo. kuvAthaMbha kApIne darIyAmAM padharAvyo ane eka nAnakaDA zaDhane muMbaInA mukhya pradhAna zrI yazavaMtarAva cauhANe yogya ja uccAryuM sahAre samudranA Antara pravAha nA kheMcANuthI Amatema jhulatuM sakhaLahatuM ke zrI kamANIe je pAvara plenTasa, audyogika mazInarI, DakhaLa thaI gayeluM vahANa taratuM ja rahyuM mRtyu ane pravAsIo va ce TAvarsa vagere pUrAM pADyAM che te jotAM hindImAM eka paNa vizudave janA tyAre mAtra veMta ekanuM ja antara rahyuM. thAka bhukha ta sa ane ke audyogika sthaLa evuM nahi hoya jyAM kamANIe kaMI ne kaMI vintAthI sau vihaLa thaI gayAM. e sarva vacce aDela ane svastha pUruM pADyuM nahi hoya. mRtyu ya samo ge ra NAne pelo yuvAna prakRtinI lIlA nIhALe saunI teo Do. jIvarAjabhAI kahe che te mujaba mANasane oLakhavAmAM subavA kare zIkhtavane Ape ane Izvarano anugraha mAgI nItya karma tenI zaktio pichAnavAmAM ajoDa hatA. vidyA, vidyAthI ane karyo ja jAya. Akhare deDheka mahIne darIyAne pravANu pha dura jamI vidvAnanA cAhaka ane sanmAnaka hatA temanAmAM sArA e nanI kALI kInArI dekhASTra ane utArUonA jIva heThA beThA. sau duraMdezItA hatI temanu dIla udAra hatuM. khAsa karIne vidyAda na kInAre utaryA bAIla dameTIne e nya TApu jaMgabArathI 800 samaye teo hamezA tatparatA batAvatA te A zAMta, sevA tatpara, mAIla dura tenA upara utaratA veMta vahetI nadImAM sau kudayA. snAna sAdA, mItabhAvI ane saumya prakRtinA hatA. 78 varSanI vaye mRtyu karyuM. melakhAyA thaI gayelA kapaDA dhoyA ane TApunA nIrIkSaNa arthe samaye paNa temanI meghA jevI ne tevI ja tejavI rahI hatI. temanA nIkaLI paDyA. putrane je sAMskArika pArase maLe che te jotAM kamANI udyoganuM dariyAnA mAmalAnI khaTamIThI smRtione pitAnA manamAM ramAbhAvI ujajavaLa che. DatA zrI nAnajIbhAI vaDIla baMdhu goradhanadAsa sAthe vepAramAM joDAyA. paramaniyaMtA paramezvara temanA AtamAne zAMtI Ape. atu. be varSanA TUMkA gALAmAM temaNe vyApAranI badhI kalA hastagata karI lIdhI. eTalAmAM dakSiNa AphrikAmAM ara-yuddha zarU thayuM ane moTAsva. zrI nAnajIbhAI kALIdAsa mahetA bhAine tyAM ja vyApAra karavAnI IcchA thaI. goradhanadAsa dakSiNa 'prabaLa, purUSArtha javalanta sAhasikatA ane IzvarakRpAnuM subhaga Aphri mAM pahoMcI gayA ane vyApAranI jamAvaTa karI yuddhane kALa ane saphaLa milana eTale zrI nAnajIbhAInuM jIvana, purUSAthe emane vyApAra mATe sAnukuLa zrI nAnajIbhAI pharI eka vAra dezI vahANamAM karmayogI banAvyA, sAhasikatAe navA kSetramAM praveza karAvyo, ane caDhI dvArakA utaryA ane tyAMthI gorANunI vATa pakaDI. A vakhatanI IzvarakRpAe emanI siddhine samatA ane lekasa grahanI vRttinI musApharI sAva sukhadukha, eTale Izvarane AbhAra mAnyo. kuTuMbamAM bakSIsa ApI. bAra varSanI kumaLI vaye emane purUSArtha aneka gaDa- ane vatananA mANasomAM AnaMda maMgaLanuM vAtAvaraNa phelAI gayuM. mathale pachI, ekAeka AraMbhAyo ane tenI pralaMba rekhA uttaro- gAmaDAnuM saMta purNa jIvana, aDadhe roTale raLe, te AkhAnI ttara balavattara thatI thatI 81 varSa sudhI laMbAI keine tamannA nahI. evA sthagIta ane saMtApada jIvana vacce A - temane janma vikrama saMvata 1944nA mArgazIrSa mAsamAM gorANuM sAhasazurA yuvAnane cena kema paDe ? mAtApItA bane vRddha thatAM jAya, nAmanA junA jAmanagara rAjyanA nAnakaDA gAmamAM thayo hato. pitAnuM putra pAse rahe to sArU', ema I che. eka bAju sAhasanI jhaMkhanA, zubha nAma kAlIdAsa ane mAtAnuM nAma jamanAbAI. bIjI bAju mAbApane prema. konA tarapha pallu name ? kone mAna Jain Education Intemational
Page #959
--------------------------------------------------------------------------
________________ harikRtika saMdarbha tra1 ] ApavuM? mamAM gaDamathala cAle anne eka dIvase nIrNaya thaI ga. sudhI jAte ja uttara ApavAno rIvAja rAkhela che. bacapaNanA bI cha saphare javuM ja emanA grAma nIvAsane laIne, temaja AphrIkAnAM sadA bhoLa vatanI- I. sa. 905mAM ka jaMgabAra paheyA ane zeTha kezavajI enA saMparkane laIne-sAmAnyajana pratyenI temanI abhIrUcI vIzeSa A dajInI peDhInAM rUpI mA paMdaranI nokarIthI mahetAjI tarIke kAma che ane tethI teo duSkALa ke asmAnI sulatAnI vacce temanI karavA lAgyA. tyArathI temanI oLakha badiyANI maTI gai ane vacce ubhA rahe che. ane potAnI dAnagaMgAne pravAha emanA vIMTa mahetA thaI gaI. baNuM ane ApaNIthI bharelAM jIvanane sparzI jAya che ja temane potAnI ja dukA kamalImAM nAkhavAnA keDa jAgyA ochAmAM " yuvAnoe cAritryamAM daDha, utsAhI, AzAvAdI ane zarIra ochA ojArathI pitAne hAthe ja dukAna ubhI karI pelA beleca ane sanamAM makkama thavuM joIe. evA yuvAnane mATe samagra pRthvI mAlIke chuTA paDatI veLA sarasa nokarI mATe 200 rUpIyAne te sarva samRddhithI purNa banI jAya che." e taittirIya upaniSadanAM RSivakhatamAM mAtabara gaNAya evo puraskAra Apyo ane svataMtra vyApA- vacanane cheka kizorAvasthA mAMDIne aghapiparyanta temaNe caritArtha karI ranA zrI nAgajIbhAIe zrI gaNeza mAMDyA. krame krame eka dukAnamAMthI batAvyuM che. ane pRthvInI mAtra sthaLa samRddhine nahI paraMtu AdhyAaDhAra dukAnamAM e mAlIka banyA. AsapAsanA gAmanA vanya pradezamAM bhika samRddhinA bAra paNa temaNe bolI ApyA che. jApAna yuropa A moTA zaheromAM vasatA vyApArIomAM temanI pratiSThA jAmavA brahmadeza sIna pUrva AphrikA dakSiNa A ja hoMgakoMga, ijIpta, lAgI, chatAM A badho samaya uThAvelA aDhaLaka zramane laine tathA ithIepIa ane itara deza nI yAtrA jema temaNe sthaLa samRddhinAM AthIka javAbadArInI bhAre jaMjALane laIne temanI tabIyata lathaDI, upArjana arthe karelI che, tema badikedAra, amaranAtha, utarAkhaMDanA vatana sAMbharyuM ane svadezane mArga pakaDyo tIrthadhAmonI yAtrA karIne ane bha ratanA saMtamahatenAM darzana karIne vizrAnti arthe dezamAM thoDo samaya rahyA nala bhAvInI ujajavala AdhyAtmIka saMskArane paNa jAgRta karelA che bhAratanAM lagabhaga dareka rekhA ane anagaLa purUSArthanI vRtti e ne japavA kema de? teo mukhya tIrthasthAnomAM temanI dAnavRtIne kaI ne kaI rIte saMpUrNa pharI purva AphrikA javAne upaDyA. kalilImAM ja sauthI pahelI anerI thayela che. zAMtinIketana, kAMgaDI gurukula Aya kanyA gurUkuLa vaDodarA, nAkhI. eka pachI eka charInI hAramALA laMbAtI ja cAlI. I. sa. mahAtmA gAMdhI harIjana Azrama-cha yA, tIlaka svarAjya phaMDa, surata -18 sudhImAM bAvIsa jInIMga phekaTarIo ubhI karI ane yugAnDAmA vanItA vIcAma, haradAra auSadhAlaya ane ema. ke. mahetA inTarakRSimuvaka yaMtrayuganAM maMDANane temaNe sudaDha karyuM. nAnala hAusa jevI rASTra ghaDataranI ane rASTropayogI aneka saMsthA | zrI nAnajIbhAIe kAle nAmanA DuMgara AsapAsanI badhI jamIna ene emaNe hRdayapUrvaka phALo Apela che ekaMdare joIe to eMzI kharIdI lIvI ane zeraDInA harIyALA sAMThAthI DolatuM eka vizALa varSanI vayevRddha umare emaNe pitRRNa kuTuMba, samAjaRNa, khetara taiyAra thayuM paNa tethI kaI aTakI javAya ? yugara phekTarI ' RSiRNa, derALu, ane vizvanuM, emanI vIzISTa rIte hIndamAM usI karI hoya te ? manama gheDAo ghaDAya. karoDonI muDI joIe ane AphrikAmAM sukavI ApyuM che ane eka sAcA bhAratIya kayAMthI kADhavI ? para tu mAnavI pAse pratISThA ane purUSArtha hoya te saMskRtinA upAsaka tarIke temaNe jIvana a darathI ane bahArathI zuM muDI nathI! aneka muzkelIo ane vITebaNAo ume e koyaDo samRddha karavAmAM maNuM rAkhI nathI. temaNe sa hajI sujhathI Uke. vIjaya dazamIne zubha dIne, i sa. zeTha zrI parazurAma gaNupule 1925mAM, "yuga jAnA garvanarane varada haste yugAnDA sagara 'nuM udavATana "yuM. ane purva AphrIkAnAM audyogika jIvanamAM zrI nAnajI zeThazrI parazurAma gaNupulee potAnA jIvananI zarUAta namra bhAIe navo vIkrama sthApyA. A rIte karelI. bAlAvasthAmAM ja mAtA-pitA vihANa banelA chatAM kenIyAmAM temaNe vyApAra vaNajane vikasAvyAM. savasa Tora jIvanamAM mahatvanuM kArya karavAne janmelA A bALake paDedarAnA lImITeDanI sthapanA karIne; temaja keniyA DevalapamenTa kaMpanI ubhI kalAbhavanamAM zikSaNu ane tAlIma meLAvyAM. yuvAna parazurAma bihAMga karI purva AphrikAnI bhUmine samRddha ane phalavatI banAvavAmAM bhArata kenTrAkaTara banya bhAre parizrama karavAnI Teva ane bhakti sAthe A tIya vyApArI che. sAthe ega yane bhAga bhajavyo; hunnara udyo athe yuvAnamAM sAhasa kheDavAnI lekha,DI tAkAta hatI. saphaLatA meLavatA videzayAtrAo kheDI ane anubhava samRddha banIne udyogone avatana jatA A zaktizALI yuvAne navuM kAryakSetra pasaMda karyuM ane sane banAvyA cheDA ja vakhatamAM trikhaMDamAM udyogapati tarIke temanI nAmanA 1904mAM kema A poTarI udyogamAM praveza karyo. vaDodarAmAM prasarI ane lugAnDAna vyApAra ane udyoganA jIvananuM temanuM netRtva emaNe brIka phekaTarI ( iTanuM kArakhAnuM | zarU kareluM. 1918 mAM seLe kaLAe prakaTI uThayuM. bIlImorAmAM prAIsa phekaTarI zarU karelI paNa bhAra devIe A teo sa hasika udyogapati ane samartha dAnavIra tarIke jANItA puruSane vijayanI varamALA saurASTranI dharatI upara paherAvavAnuM nirmANa te hatA ja paraMtu teo prakhara samAjasudhAraka, dharmasudhAraka ane kareluM eTale saurASTramAM AvIne emaNe 1924 mAM vAMkAneramAM kanyA-keLavaNInA prakhara puraskartA paNa che. emanI aDhaLaka saMpatti InDiyana piTarI varkasa lIjha upara lIdhuM. A dharatInA peTALamAM vacce emaNe nara pUrNa sAdAInI ja pratiSThA karelI che ane bhejanamAM A udyoga mATenI mATI paDI hatI ane agaNita varSothI je pAMca vastu karatAM vIzeSa na levAnuM vrata varasethI pALatA AvelA che jAdubharyA hAthanI rAha e joI rahI hatI te hAtha tene sAMpaDayA. nAnAmAM nAnA masenA patre e jAte vAMce che ane banI zake tyAM A sAhatika puruSe saurASTranI bhUmi upara poTarI udyoga sthA,
Page #960
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ Phade gujasatanI baritA WE WORK WE STRIVE WE SERVE The Country and the Nation, by manufacturing Terminal Blocks, in various sizes and types Slydelock fuses, in desired specifications # Push Buttons I starter Switches # Gear Knobs Bakelite & PVC Connector Strips Other Heavy Electrical & Industrial Components in Brass and Bakelite, to customers' specifications. zubhecchA pAThave che.. phaDavela vividha kAryakArI sahakArI maMDaLI li-phaDavela ( tA. cIkhalI, ji. valasADa.). sthApanA tA. 7-3-09 noMdhaNI naM. 10630 zerabhaMDoLa rUA. 21780-00 sabhya saMkhyA 435 anya phaMDa rU. 19232-61 kheDuta 430 anya noMdha binakheDuta 5 kAmaka januM bhaMDoLa 1 lAkha oDITa varga "ba" bhIkhubhAI gulAbacaMda zAha mAdhubhAI maganalAla paTela maMtrI pramukha zAMtubhAI kezAbhAI paTela kALIdAsa phulAbhAI paTela sahamaMtrI tolATa : vyavasthApaka kamiTInA sabhyo : zrI mAdhubhAI maganalAla paTela, zrI chaganalAla khuzAlajI zAha, zrI cImanalAla parasottamabhAI, zrI vInubhAI baLavaMtarAya desAI, zrI DAhyAbhAI UMkAbhAI paTela, zrI maganalAla nAgarajI paTela, zrI ThAkorabhAI hasijabhAI paTela, zrI maganalAla kezavabhAi paTela, zrI meravAnabhAI lallubhAI paTela, zrI dalAbhAI bAbarabhAI paTela, zrI maganabha. DhaDiyAbhAI paTela. kAryakramanA gAmo : phaDavela, khuDavela, zyAdA. RABINDCO Industrial Engineers A-4 Udyognagar, BHAVNAGAR. Gram : BINDCO Telephone : office-3715, Resi-4470 * zubhecchA pAThave che * * * * * lekhaMDa - bhaMgAra Apa bhaMgAra kyAM vecazo? . phakta eka ja sthaLa orIenTa orIenTa * * zrI nAnA jAdarA khetI mATe pANu purU pADanArI saha. maMDaLI lI. mu. nAnA jAdarA - ( tA. mahuvA) (ji. bhAvanagara) * * * * * lokhaMDa, bhaMgAra, lAITa kepa, milala, sI, Ai, borIMga, ema. esa. Tana ga, bhadrAvatI bhaMgAra temaja kAcanA jathAbaMdha kharIdanAra orIenTa sTIla kerporezana baMdara roDa, bhAvanagara zera bhaMDaLa : 9500-00 sabhya saMkhyA : 24 anAmata phaMDa: 21 vAlajIbhAI vastIrAma jAnInAnajIbhAI mAvajIbhAI vyAsa maMtrI pramukha vya. kamiTinA sabhyo devajIbhAI DAbhAI harajIbhAI rAjAbhAI kalubhAI kALubhAI lAkhAbhAI mAdhAbhAI nAraNabhAI paramAbhAI parasotama adAbhAI kALubhAI rAvatabhAi pha. naM. 4593 2112: TAIDA Jain Education Intemational
Page #961
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdala manya ] pige ane vikasAvyo. UMcI nitimattA, pramANikatA, nikhAlasa A kArakhAnAmAM senITarIversanuM utpAdana zarU karela mesarsa parazara svabhAva, tanatoDa mahenata ane sAhasikatA sAthe mAyALupaNuM ane perI rAnsanA TekanIkala sahayogamAM kaMpanIe thAna kArakhAnAmAM sTAphanA mANaso temaja kArIgaro pratye kuTuMbabhAva e zeTha parazurAma banatA senITarIversanuM utpAdana chellA pAMca-sAta varasamAM ghaNuM sAruM gaNapane dhArI saphaLatA apAvanAra banyAM. Aje te A udyoga- vadhArela che ane mAlanI kavolITI paNa paradezanA koIpaNa A saMsthAne sUrya madhyAhane prakAzI rahyo che. surendranagara vistAramAM jAtanA mAlanI kalITImAM ubhI rahe tevI che. thAna thA dhrAMgadhrAmAM Avela parazurAma poTarI varkasa ku. lI. A kArakhAnAmAM Azare 700 thI 800 mANasa kAma karI (morabI)nA pioTarI udyoganA kArakhAnAo agatyanuM sthAna dharAve rahela che. che A udyoganA sarvAgI vikAsa pAchaLa mahAna puruSArtha paDyo che 1950nI sAlamAM agAunA dhrAMgadhrA rAjyanA pro sAhanathI jenA pAyAmAM parizrama, sahanazilatA, dhIraja, buddhi ane vyavahAra aritatvamAM Avela tyAMnuM kArakhAnuM parazurAma poTarI varkasa kaMpanImAM dakSatA rahelA che. A udyoganI sthApanA thA AjanI tenI siddhIna bheLavI devAmAM AvyuM ane te kArakhAnAne paNa Adhunika DhabanA yAtrA mArgamAM aneka kAMTA kAMkarA, khADA TekarA, thA anya avarodho pAra thA Tanela bhaThIthI sajaja karavAnuM kAma sva. anubhAIe saMbhALa karavA paDela che ane vA-vaMToLa vaccethI udyogane pasAra thavuM ane tyAM hoTelamAM vaparAtI cAlu prakAranI kekarInuM utpAdana zarU paDela che. bhAratabharanA piTarI udyoganA Agha purUSa samA zeThazrI karavAmAM Avela. ane atyAre A kArakhAnAmAM mAsIka 20 hajAra parazurAma gaNupulee khuba taDakA chAyAM joyA che. game tevI nirAzA ema tavA nirAzA Dajhana kapa rakAbInuM utpAdana thAya che ane aMdAje 150 thI 250 ane , tyA niSphaLatAnA saMjogo vacce paNa nAhiMmata na thatAM nakkI kAmadAra kAma kare che. karela dhyeyane pahoMcavA mATe teozrIe niSThApurvaka mahenata karI surendranagara vistAranA vikAsamAM poTarI udyoganA A be moTA siddhi meLavI zakela che. Aje eka kareDa rUpIyA uparanA vecANa kArakhAnAo mahatvano bhAga bhajave che, "thAnanA vAgirakALI" karatI thA judA judA sthaLe adyatana DhabanI mazInarIo tyA bhadrI e to bhAratabharamAM eka anokhuM viziSTa nAma rozana karela che. othI sajaja kArakhAnAo dharAvatI A audhogIka saMsthAnI zarU sva. anubhAInA svargavAsa pachI zrI acutabhAI gaNupule tyA Ata nAnA pAyA upara thaI hatI. tenA janmadAtA zeThazrI parazurAma zrI azokabhAI gaNupule jeo bane jaNAne paradezamAM abhyAsa gaNapulee vAvelA bIjamAMthI Aje A vizALa vaTavRkSarUpa saMsthAnA thA tAlIma meLavela che teo tthA zrI eca. ke. gaNupule je zarUvikAsamAM rava. atubhAI tthA zrI mahAdevabhAI gaNapulene atyaMta AtathI A kaMpanI sAthe niSNAta tarIke joDAyA che. temanA mArga mahatvano phALo rahele che. sva. atubhAI gaNupulee temanI kAra darzana nIce kArakhAnAonI pragati thA vikAza mATe satata prayAsa kIrdInI zarUAtathI temanI jIdaMgInA aMta sudhI A saMsthAnA karI rahyA che. vikAsamAM rAkhIne A saMsthAnA kArakhAnAone AjanI saddhara | nikAzakSetre paNa kaMpanInA mAlanI ucca kavolITInA aMge sArI sthitimAM mukela che ane parazurAma poTarI varkasa ku. lI. nI AjanI pragatI karI che ane sArA pramANamAM paradezathI paNa senITarI versa mahAna saphaLatA pAchaLa temanA athAka purUSArtha ane parizramane tyA TAITisanA orDara AvI rahe che. itihAsa patharAya che. thAnamAM banatI krokarI dhaNuM ucuM sthAna dharAve che. nyuyorka vaharDa sva. gulAbacaMdabhAi zeTha pheramAM bhAratanI kenTInamAM vAparavA mATe thAnanI krokarInI ja pasaMdagI dAnadharma ane samAjasevAnA uccatama AdarzanuM jatana karavAmAM Avela hatI. thAnamAM A kArakhAnAnI zarUAta sArAba karavAnI satata jAgRti dAkhavI rahyuM hoya, tevA kuTuMbanuM ja dalAle sane 197nI sAlamAM kerela zarUAtamAM merI naLIyA mUlya aMkAya che. evA kuTuMbamAM zrI gulAbacaMdabhAIne uchera tyArabAda bhaya para pAtharavAnI lAdIo tyArabAda baraNIo ane thayA. rAja ThATa julAnA dhara jI tAlukAnA pATaNavAva gAmamAM tyArabAda senITarIveranI banAvaTo A kArakhAnAmAM banAvavAnI zarU sane 1901 mAM bhAI zrI gulAbabhAI zeThane janma thakale. dhuLa karela. 1975mAM A kArakhAnuM zrI sorAbajI zeTha pAsethI parazurAma ane kAdavavALA pachAta vistAramAM eka anokhuM kamaLa khIlI piTarI varkasa ku. lI. e kharIdI lIdhela. uThaze evI te vakhate koIne kapanA paNa nahIM. e samanA 1936mAM kaMpanInA niSNAta zrI ema. ke. gaNapue jApAna DuMgaramAM dhUmatAM bALavayeja emaNe bhAre maratha sevyA haze. bALa jaIne posaleIna kokarI banAvaTamAM tAlIma lIdhela ane tyArabAda avasthAmAM gAmaDAmAM prAthamika temaja mAdhyamika kakSA sudhInuM A lAInanA khAsa niSNAta zrI bI. esa. devadharanI rUkharekha nIce zikSaNa lIdhuM. temanI prabaLabuddhi ane tejavitAne kAraNe temaNe parsaleIna kekarInI bhAratamAM prathamavAra ja moTA pramANamAM banAvaTa jIvanabAga khIlavI jAze. paMdara varSanI uMmare, sane 1921mAM zarU karavAmAM AvI. Aje A kArakhAnAmAM banatA sapheda ane moTAbhAI zrI kezavalAlabhAI sAthe dhaMdhAmAM joDAvA eDIsaraMgIna temaja TrAnsaphara DIjhAInavALA kaparakAbI, TI-seTa, DInara seTa abAbA ( pIA ) gayA. pAMca varSa pachI hindustAna pAchA vigerenI mAMga puSkaLa pramANamAM rahela che. A kArakhAnAmAM tAlIma AvyA ane rAjakeTa potAnuM nivAsasthAna banAvyuM. rAjakoTa lIdhela kArIgaroe paNa svataMtra thaIne bIjA hAnA kArakhAnAmAM temanI karmabhUmi banI. khAnadAna kuTuMbanAM jainadhArmika saMrakAranAM thAnamAM tthA AjubAju kADhela che. parsa laIne krokarAnA sAthosAtha bALapaNathI ja siMcana thayelAM, eTale kIzora vayamAM jenA Jain Education Intemational
Page #962
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bahada gujarAtanI asmitA dharmanA abhyAsano rasa jAge. pragatizIla muni mahArAja zrIona arthe " zrI kezavalAla TI. zeTha cIlDrana horapITala "nI sthApanA karI, satasaMgamAM rahI jaina dharmanA uMDA mamarthane samajavAno prayAsa ane Aje hajAro garIba kuTuMbo temane lAbha meLavI rahyA che. karyo temAMthI jaina samAjamAM navacetana lAvavA jaina-yuvaka saMghanI Aje A haripaTala rAjakoTamAM gaurava sAthe cAlI rahI che. sthApanA karI. jaina yuvaka-saMdha mAraphata bALa lagna, vRddha lagna, zaheranAM vistAra sAthe majuronAM vistAra paNa vadhyA, majAnI pretabhejana vagere kurIvAjone tIlAMjali ApavA navayuvAnonA jatha zikSaNa ane Arogya mATe paNa saMsthAo ubhI karavAnI zrI racI racanAtmaka kArya hAtha dharI pravRti zarU karI. sAtho sAtha gulAbabhAInI bhAvanA hatI. te mATe bhaktinagara sosAyaTInI bAjumAM yuvaka saMgha mAraphata zikSaNa, pustakAlaya, garIbone madada, pIDitAne keDArIyA kelenInA majura vistAramAM sAruM evuM dAna ApI rAhata, evI anekavidha pravRti hAtha dharI ane tenuM saphaLatA "zrI zeTha hAIskula"nI sthApanA karI ane tenI bAjumAMja bahene pUrvaka saMcAlana karyuM. mATe prasutIgRha ane Arogya kendra paNa moTuM dAna ApI cAlu karyA. sane 1926 mAM teozrI kAMtAbena sAthe lagnagraMthIthI joDAyA. vikAsagRhamAM jema temanA eka bhatrIjI zrI hirAbena sevA Ape che, mAMDa be varSanuM lagnajIvana bhagavyuM tyAM devasaMge 1928mAM tema A Arogya ane prasutigRhane temanA bIjI bhatrIjI zrI zrI kAntAbena ra0 varSanI vaye svargavAsI thayA. patnInI bImA suzIlAbenanI sevA maLe che. rImAM gulAbabhAIe potAnI badhI pravRtIo chaDI potAnA zrI gulAbabhAinI rASTranI sevA karavAnI tamannA khuba hatI. jIvanasAthInI sevA karI, paraMtu zrI kAntAbenane jIvanadIpa rASTranI sevA mATe temaNe dhaMdhe choDyo harijana sevA, sAmAjika kurivAjo sAme jhuMbeza ane rAjakIya laDatamAM jaMpalAvatA. ane TuMkA gALAmAM bujhAI gayo. gulAbabhAInA vahAlA yA mAtuzrIe tenA pariNAma rUpe sAbaramatI jela, rAjakoTanI jelamAM aneka pharI lagna mATe khubaja Agraha karyo, paNa temane nizcaya aDaga hato. ane e rIte bhAratIya saMskRtine vakhata vAsa karyo che. dharAsaNA satyAgraha, dhrAMgadhrA satyAgraha, paradezI eka kApaDa uparanuM pIkeTIga ane dArU uparanuM pIkeTIMga karatA aneka patnIvratane Adarza caritArtha karI batAvyo. ane patnI vaMkhata jelamAM gayA che. pratyenA anahada premanA pratIkanuM havaMta samAraka racavA samAja sevA ane mAnava kalyANanI A sarva pravRttio arthe bahenanA utkarSa mATe eka namunedAra mahilA saMsthA uparAMta vANijaya ane udyogane kSetre paNa zrI gulAbabhAinuM pradAna sthApavAne manamAM saMkalpa karyo. zrI gulAbacaMdabhAinI jIvananI noMdhapAtra che. eka saphaLa ane samartha tathA daSTi saMpanna udyogapati pragatizIla jIvanadaSTi mAtra jaina samAja ke kuTuMbamAM samAyela na tarIke temaNe muMbaI tema ja gujarAta-saurASTramAM gaNanApAtra siddhi hatI. rASTra mATe kaMI ne kaMI karI chUTavAnI temanAmAM athAga tamannA saMpAdana karI che. khAsa karIne, ekasparTa-ImporTanA kAmakAjanA jAmI hatI. evAmAM rASTrapitA mahAtmA gAMdhIjInI saradArI nIce kSetra, muMbaInA vyApAra jagatamAM nItinA siddhAMta para nirbhara rahIne 1930mAM asahakAranuM AMdolana zarU thayuM. zrI gulAbabhAIe temAM temane je vikAsa vistAra mA te mAge . devAya purajozathI jhukAvyuM. uparAuparI kArAvAsane AvakAryo. satyAgrahanA talakacaMda prA. lI." Aje bhAratadezamAM TekasaTAITasanA kSetre divasa daramyAna basa musApharImAM akasmAtamAM temaNe potAno eka pragatizIla ekapoTa-peDhI tarIke suprasiddha che. e ja DAbe hAtha gumAvyA. garIbone vaidyakIya sahAya, bahenomAM udyoga rIte, thoDA varSo pUrve morabI khAte temaNe zarU karelI vargo, ItyAdI pravRttio suMdara rIte vikasAvI ane calAvI. A "zrI arUNodaya misa lI. Aje ajoDa ane adyatana evI eka rIte teo sevAsaMdhanA sthApaka ane praNetA hatA. junavANI samA- piniMga mila tarIke, temaja samartha saMcAlananA eka Adarza janA purAtana rIta-rivAjomAM bahene pIlAtI hatI; aneka vyaktie audhogika ghaTaka tarIke samagra gujarAta rAjyamAM nAmAMkti che. ane vidhavAonA koyaDAo zrI gulAbabhAI ane mitro pAse AvatA zrI gulAbabhAInI sevAonI nAmAMkita pUrI thAya tema nathI; hatA AvI baheno mATe AzrayasthAna anivArya hatuM. zrI gulAba bhArata sevaka samAja, harijana sevaka saMgha, pAMjarApoLa ane gauzALA, bhAIe te bIDuM jhaDapyuM ane temanA sata patnI zrI kAMtAbenanA janatA sosAyaTI vigere aneka saMsthAonuM suMdara saMcAlana karI smAraka mATe rUA. 50,000nuM dAna ApI "zrI kAntA strI vikAsagRha" bIjI jAhera saMsthAone temaNe eka Adarza pUro pADela che. zrI nI pravRtti zarU karI. te saMsthAnA vikAsamAM te pachInA varSomAM temaNe gulAbacaMdabhAI eka udyoga pati, vyApArI, satyAgrahI, racana taka kArya A phA. jhA ( sADAcAra lAkha ApyA. dAna te ApyuM paNuM kara se ka ane saMcAlaka mAtra ne paNa " ajAtazatra" mAnavI sAthe sAthe temanA bhatrIjI hIrAbenanI sevAo A saMsthAne apaNa te hatA. karI. Ama, " zrI kAntA strI vikAsagRha" zrI gulAbabhAI zeThanA tana-mana ane dhananA suviniyamane pariNAme Aje aneka du:khI zrI kAMtilAla kezavalAla zeTha bahenene zItala chAyA ApI rahela che. mULavatana : pAvAva ane tyAra bAda rAjakoTa. bahene pachI bALakone mATe kaMIka karI chUTavAnI temanI abhi- B. Sc. mAM First class first with Distincion lASA hatI. rASTrIya zALAnAM bAlamaMdiranI sthApanA tathA vikAsamAM meLavyA bAda meDIkala lAInamAM bhaNavA javAnI ghaNI IcchA hatI, zrI gulAbamAInI sevAnAM ane dAnanAM bIja ropAyAM. bALakanA. paraMtu te samaye pitAnA teo ekaja putra hoya, temanA pitAzrInI zikSaNa pachI Arogya mATe rAjakoTamAM temanA moTAbhAInA mAraka dhaMdhAmAM ja joDAvA mATenI IcchAne mAna ApI teo temanA Jain Education Intemational
Page #963
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRtika saMdarbha banya]. Export and ImportnA dhaMdhAmAM joDAyA. amadAvAdamAM vepAra bALapaNamAM ja mAtApittanA uttama dhArmika, vyavahArIka saMskAra dhaMdho cAlato hato, jyAre muMbaInI zAkhAnI zrI kAMtibhAIe ane zraddhA saccAIno vAraso maLyo hato. sthApanA karI, ane temAM ghaNI sArI pragati karI. temanI mukhya peDhI prAthamIka abhyAsa rAdhanapuramAMja pure karI mAtra seLa varSanI paNa me. kezavalAla talakacaMda prA. lI. kApaDa ane sutaranA ExportnuM nAnI vayamAMja kuTuMbanI Athaka javAbadArI upADavA muMbaI kAma kare che. kApaDanA ane sutaranA ExportmAM bhAratanI baMchi zaheramAM AvI nokara thI jIvananI zarUAta karI. tyArabAda tenA badhI vepArI peDhIomAM temanA na bara pahuM nA Ave . temanuM sutaranuM cAMdI bajAramAM ravataMtra dalAlIne dhaMdho zarU karI uttarottara kAmakAja ghaNuM moTuM hoI, dakSiNa hindustAnanI ghaNI mIlanI sutaranI bhAgya devInI kRpAthI muMbaInA AgevAna vAyadA bajAro temAM seIla ejansI temanI pAse che. madrAsa, kaImbatura, solApura ane zera bajAra, rUbajAra, eraMDAbajAra tathA senAcAMdI bajAranA mAnya amadAvAdamAM temanI zAkhAo che, ane paradezamAM laMDana, mAnacesTara ane eDIsa abAbAmAM temanI ezosIyeTa peDhIo che. dalAla banyA muMbaI zaheramAM sonAcAMdIne vAyadA bajAra gujarAtamAM aghatana evI morabImAM je spInIMga mIla thaI che, vyavasthita karI sthApavAmAM Avela ghI bombe bulIyana ekSaceMja te " arUNodaya mIsa lI. "nA teo menejIMga ejanTasa ane mutha lI. nA phAunDara DAyarekaTara tarIke bulIyana ekSaceMja vIkasAvavAmAM saMcAlaka che. dakSiNa bhAratamAM paNa temanI eka spInIMga mIla che. ghaNoja mahatvane bhAga bhajavyo hato. te jamAnAmAM thatAM aneka teo "ela InDIyA ekasaporTa sa cebara"mAM ghaNA varSo belAkabADAmAM potAnI AgavI buddhi pratibhA ane vyApArI kunehathI thayAM sakriya bhAga le che ane tenI menejIMga kamITI upara che. 1966nI ubhI thatI AMTI zuMTIo ane guMca ukelI bajArane saphaLa mArgasAlamAM teo te saMsthAnA pramukha hatA. hAlamAM paNa teo kamITInA darzana ApavAmAM AgaLa paDato bhAga lIdho hato. zerabajAranI membara che, keTana TekasaTAIla ekasaparTa pramozana kAunsIlamAM teo garvanIMga beDanA lAgalagATa 17 varSa sudhI DAyarekaTara tarIke sevA sakriya bhAga letA hoI, tenI mukhya eDamIna raTreTIva kamITI upara bajAvela hatI. hIndustAna bahAra lIvarapula keTana ekSaceMja ane teo ghaNAM varSo thayAM kAma kare che. nyuyorka Tana ekSacejanA paNa membara banela. vAyadA bajAra upazrI kAMtibhAI, temanA ravargastha kAkA zrI gulAbacaMdabhAI rAMta aneka inDasTra yajhamAM DAyarekaTara tarIke se bajAvela ane tathA temanA kuTuMbIoe saurASTramAM ghaNI sakhAvato karela che, eka samaye lagabhaga 36/37 kaMpanIonA DAyarekaTara hatAM. pitAnA jenAthI ghaNu paricita che. rAjakoTamAM baheno mATenI saMsthA dhaMdhAkIya vyavasAyamAM temanA laghuba ghu sva. bhAIzrI kAntilAlabhAIne - zrI kAMtA strI vikAsa gRha" " zrI joDela hatA. A zIvAya aneka jevA ke kezavalAla talakacaMda udyogo cIlDransa hospITala " zeTha hAIskula, zeka hirAcaMda talakacaMda raMgarasAyaNa, beTarIjha, senAcAMdI, kApaDa, sAIkala, cIkitsAlaya vigere ghaNI nAmAMkita sAmAjIka saMsthAomAM temanA ejIyarIMga, poTarIjha, syugara ane piITa inDasTrIjhamAM paNa kuTuMbe lAkha rUpiyAnI sakhAvata karela che. hAlamAM rAjakeTamAM teoe rasa laI udyogo sthApela. dummaranA kAraNe teo sakriya temanA svargastha kAkA zrI gulAbabhAInA smaraNArthe " zrI dhaMdhAmAMthI nivRta thayAM che eTale phakta vAlacaMdanagara InDasTrIjha lI. nA DAyarekaTara tathA sara 1 peinTa prA. lI nA ceramena tarIke rahyA gulAbacaMda talakacaMda khanI hospITala " nA makAnana kAmakAja lagabhaga pUruM thavAmAM che. A hospITalamAM rUA. traNe lAkhanI che. peInTa kaMpanInuM kAma temanA bIjA naMbaranA putra caMdrakAntabhAI sakhAvata Apela hoI, saurASTramAM AMkha mATenI sArAmAM sArI tathA muMbaI khAtenI peinTanI ophIsa tathA vecANa vagerenuM kAma A hospITala thaze. A uparAMta, temaNe muMbaImAM temaja gujarAta temanA bhatrIjA praphulabhAI saMbhALe che. zerabajAranuM kAmakAja je saurASTramAM ghaNuja nAnI moTI sakhAvato karela che, ane ghaNI putra vasa talAla saMbhALI rahyA che tathA sethI nAnA putra nalIna bhAI saMsthAomAM TrasTI tarIke kAma bajAvI rahela che. temanA moTA jeo amerIkA khAte abhyAsa karI ejInIyara thayAM che teo bahena pUjaya hIrAbena zeTha " kAMtA strI vikAsa gRha " hAla bIralA grupanI kaMpanInuM nyUyorka khAtenuM kAma saMbhALI rahyAM che. jIvalAlabhAie jIvanamAM aneka lIlI sukI joI ane Aje rAjakoTanI sthApanAthI ja A saMsthAne pitAne pUro samaya ApI saMcAlana kare che. teo saurASTramAM jANItAM strI-sAmAjika eka AgevAna vepArI tarIke pratiSThA prApta karI che. kArya kartA hei, 1952 thI 1857 nI sAlamAM dhArAsabhya hatA. vepAra sAthe sAmAjIka tathA dhArmika kAryomAM paNa khuba rasa zrI kAMtibhAIne temanA jIvanamAM pragatinA paMthe preraNA meLavavAmAM letA heI aneka saMsthAnA TrasTI tarIke sevA ApI ane kAma karela temanA svargastha kAkA zrI gulAbacaMdabhAI ane svargastha pitA ane Aje paNa karI rahyA che. muMbaI zaheranA AgevAna jaina zrI kezavalAlabhAIe ghaNo bhAga bhajavela che. madIra TrasTanA TrasTI tarIke varSo sudhI sevA ApyA bAda have nivRta thayA che chatAM zrI siddhakSetra zrAvakAzrama mahesANA jaina saMskRta zrI jIvatalAla paratApazAbhAI pAThazALA, muMbai vardhamAna tapa AyaMbIla saM zeTha ANaMdajI jaina dharmaparIonAM AgevAna gaNAtA uttara gujarAtanA kalyANajInI peDhInI kamITImAM hAla paNa sakriya bhAga laI rahyA che. rAdhanapura zaheramAM parama dharma zradhdhALa ane saMskArI pitAzrI. zrI siddhakSetra zrAvakAzrama . sa sthA je Isa1950mAM lagabhaga paratApazIbhAI tathA mAtA jayakerabenane tyAM zrI jIvAbhAInA mRtapAyaH banI gaI hatI ane baMdha thavAnI taiyArImAM hatI te janma vi. saM. 1943 nA jeTha vadI 4 ne divase thayo hato saMsthAnuM sukAna sthAnIka kAryakartA zrI manasukhalAla jIvAbhAIne Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #964
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1010 ( bada gujarAtanI amitA -PHONE Resi : 354060 Offi. 328742: Mrs. CHITARANJAN S. CHOKSEY IRON & STEEL MERCHANTS & FABRICATORS 35-MUMBADEVI Road, BOMBAY-2 (BR) Gram : JAISHREE Phone : 331,331Ex 403. zAha nattamadAsa viThThaladAsa enDa sansa janarala maracanTasa enDa kamIzana ejanTasa pisTa bokasa naM. 3, dhanabhUrA roDa, valasADa (gujarAta) ve re. amArI anya zAkhAo1 zAha nattamadAsa virkaladAsa enDa sansa, bajAra, bilImorA phona : ghara-Ex. 30, phekaTarI-70. zAha nottamadAsa enDa sansa kena : 403] hanumAna bhAgaDA baMdara, valasADa me. nattamadAsa enDa kAM. valasADa phona : 403] DIsTrI -dhI ImpIrIyala TAbe ku. opha InDiyA li. 4 zrI bhArata oila mIsa, valasADa, (phona : 311 ) Jain Education Intemational
Page #965
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRti saMdarbha mantra 1 amadAvAda sahakArathI hAthamAM laI madrAsa, kalakattA, mu naI tathA vIgere sthaLe prAseA karI athAga mahenata laI saMsthA mATe za. 15 lAkhana mATe bALa bhegu karyuM ane sasthA mATe rUA. 15 lAkhanA kharce pAlItANAmAM navu makAna UbhuM karyuM jenI DhAlamAM lagabhaga basA uparAMta bALAo e lAsa lai rahela ke, ane vArSika kharco lagabhaga rUA. 1aaaa lAkhanA thAya che, je samAja udAratAthI purI karI bhApe che. temanA sva. dharmapatnI zrImatI majainanA maraNArthe sthApela A makhaina jaina pAkazALA bhAre pazu vyavasthita dhArmikazIkSaNa ApatI cAlu che. rAdhanapuramAM gujarAtI skulanuM... makAna, dvArakula makAna, bhAyakhIla nane vIgere kaLAtmAmAM sArI nathI kIya sahAya karI che. samAjanA bIjA ghaNA kAmeAmAM madada karI che, ane karI pA che. dhika prasaMgo vA nAnA moTA temanA jIva namAM ujavAya che. temAM khAsa karI zrI siMhAsananA rI pALatA saMdha, nAda" yAtrA, be vakhata pAlItALamAM cAnu, upadhAnatapa, temanA bhatrIjA IMdravadana tathA bhatrIjI khena maMjulAmenanA dIkSA prasaMgeA, temanA pitAzrInA smaraNArthe ujavela ujamaNAnA prasaMga tathA sa 2005nI sAlamAM 13 mAsa pAlItANA saLaMga rahI nava lAkha navakAranA jApa karyAM hatA. A badhA vizaSTha prasa Mge hatA. rAdhanapuranA maga navAbasAoNMba sAthe ghaNA ja nikaTa-gaDha sauMparkamAM AvavAthI aneka dhArmika tathA sAmAjika upayAgI kAryA thaI zakela. ma`ma tathA hAlanA navAba sAhebanI paNa sArI evI lAgaNI sapAdana karI che, temanA kuDumAM temanA sva. laghubaMdhu kAntibAI ke yuvAna putra tathA putrIe saMsAratyAga karI jaina dIkSA aMgIkAra karI eka ujjavala dAMta puruM pADela che. te pU yatA mu narAja zrI caMdrarovijayajI tathA pU. sAdhvIjI mahAnadAyIi nAme kubano sarakAra tathA dhArmika avanI suvAsa phelAvI A che. hAla vayanA kAraNe lagabhaga nivRta jIvana bhogavavA chatAM sAmAjIka tathA dhArmika kAryAM ghaNAM ja utsAhathI ane khatathI sabhALe che. temanA jIvananA mukhya aMga che . niyamItatA tathA lIdheluM kAryAM kAi paNa bhoge pAra pADavuM. zeThazrI haragAviMdadAsa rAmajIbhAI vyavasAyanA satata nAneApAsanA, nIti, sAdA, svAzraya saccA ane sarakAra premathI potAnA vanane mazasvI banAvanAra zrI haragoviMda dAsabhAinuM jIvana preraNA samAna che. bhAvanagara pAsenuM cAga (zihArathI pAMceka mAIla) gAma temanI janmabhUmi che tyAM temanA pittAzrI rAmakAnI khetI hatI ane te uparAMta teo pustAnI kharIdI ane vecANanuM paNuM kAma karatA hatA. a kAraNe. zrI hageviAti bALapathI sArA vAMcananI prItI ca. ane te thoDA varSo bAda jAmAM parImI. tenI jJAnopAsanA hajI paNuM byAsI varSanI vaye yitapaNe cAlu che. temanA mAtuzrI atyaMta dharmaniSTha hatAM. eka vakhata sAmAyikamAM temanA mAtuzra hatA tyAre kALAnAga temanA deha upara pharI gayA hatAM. teo spira citte sAmAyikamAM krama davA. A dharmaparAyaNatA ane sahiSNu ta!nA 3. pazu temane vArasAmAM maLyA che. 101 cogaThamAM zrI harSe vidadAsabhAe sAta gujarAtIno abhyAsa pUrA karyAM. ane teonA pitAzrInuM avasAna thayuM. temanAM vaDIlabadhuM zrI jhaverabAne zare kuTuMba varUpoSaNanI javAbadArI AvI. ane teone madadarUpa thavA pAte paNa kamAvAnI dRSTie nAkarI mATe muMbai zrAvyo. nAkarI sAthe sAthe rastAnA dIdhe pAMcananI bhUkha paNa satAvatA hatA. pAMcane khuba ja priya hatuM ane zAsaka panu cAlu che. be ya nAkarI karI ane pU. AcAryazrI ahiM sUrinA gurU zrI mohanalAlajI mahArAjazrInI preraNAthI anya sa mATe kAzI (banArasa) gayA. tyAM cAra varSa abhyAsa saMskRta prAkR ane karI dezanAM gogA gayA. tyAM dhadha karyA paNa karI muMbaI AvyA, ane Dilaba' sAthe karIyANA gA~dhIyANAnuM kAma zarU karyuM. temAM ThIka ThIka phrAvaTa AvI. hAla mulunDa che te gAmanI badhI ja mIne potAnA vaDIlabaMdha thA snehInI bhAgIdArImAM kharIdI. bhArAre ha2nI sAlamAM mulunDamAM nAnuM makAna ane te jamAnAmAM te vakhate A eka ja makAna ane bIjA nAnA jhUMpaDA hatA. lAiTa, pANI, raratA, kazu ja na hatuM. reve sTezana paNa nahI. pATA pAse ubhA rahe, hAtha kare, gADI ubhI rahe tema varSoM gayA. 1913-14mAM jamInanAM pleTo pADayA, rastAonA nakasA karyAM. 1914nuM vizvayuddha thayuM, jamInanA bhAvA vadhyA, pyu ka kramamA pazu DIpunI dharmabhAvanAne kAraNe gauhatyA baMdha karAvavA mATe vAMdarA katalakhAnethI vaDIla' rejanI trasA eka gAya DAvI lAve te dhAnA niSNu-nibhAvamAM khuba ja dhana vaparAyuM. bakA baMdha carma, nuyAna thayuM. vIkaLI paDI thayA dukAna pAte rAkhI ane purUSAthI pharI kamAyA, karI sthira thayA. 1941mAM bhAvanagara paNa dukAna karI. ane pAlItANAmAM jaina sAdhu-sAdhvIjInA abhyAsa mATe zrImatI harIbAI jaina pAzALA zarU karI, je bAra varSa potAnA kharce ja cAlu rAkhI hatI. sAdAI, viza La dRSTi, guptadAna, nyAyaparAyaNatA ane sarakArapremathI teozrIe peAtAnuM jIvana eka Adarza gRhasthI tarIkenu evI rIte oNLakhyu che ke temAMthI taone paNa te mA jIva mAM nIcenA siddhAMto zakya teTalA pUrepUrA pAte pALyA ka (1) saMtAnane vArasAmAM phakata dhana ja na ApavuM paNa jJAna, saMskAra ApavA ane vAlakhI banAvavA. (2) kApaDa, nAjanuM guptadAna ApavuM e uttama che, paNa vidyAdAna e uttamottamadAna che. (3) dareka manuSya sAthenA vyavahAramAM bhedabhAva na hovA joie. (9) dharma ane vyavahAramAM nebhAva na hovA jodhe. vyavahAramAM dharma che ane te rIte tenuM vanamAM pAlana thavuM jarUrI che. maMdira, bhaThThA ke devaLamAM eka vana, bahAra bIjuM tema na hovu joie. satyanuM varNana aa kSetre jarUrI . dharmanAM satyanuM vana, bahAra asatya vyavahAra karavA e dhArmika asatyAcAra na pApa che. pattAnI jJAnasatratA, dhanItA mATe te A jaina samAjamAM vikhyAta che, mumbrenDamAM tapagano mATe teoe temanA vaDIla baMdhanI
Page #966
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1002 sAthenI bhAgIdArI vakhate 1918mAM jamIna 4000 vAra judI rAkhI hatI tyAM maMdIra badhAgyuM, jenuM TrasTa paNa ka" ane 1950 mAM zrI svAmbara mUrtipUjaka tapagacchanI sthApanA karI. zrI sI tene tyArathI 1968 sudhI pramukha tarIke nImyA tA. khAje pazu te TrasTI che. sa MdhanI sthApanAthI atyAra sudhI saMdhanA vikAsamAM teozrIe ThIkaThIka meATA phALA jevA ke AyaMbilazALA hola mATe rUA 1620, pAThazALA hAla mATe rU| 7200, kAyamI pAThazALA mATe rU 6300 jevI rakama teee saMdhane ApI che. zrI sathe teone vazaparaparA TrasTIpada Apyu che. teozrIe potAnA vatana cogaThamAM potAnuM makAna hatuM te pADhIne mAM upAzraya potAnA ja kharce Azare rUA 20,000 mAM baMdhAvI zrIsaMdhane suprata karyAM che. [ bRhada gujarAtanI asmitA A AMkaDA teA hamaNAMnA tAjA che. AvA jAhera dAna karatAM suptadAnanA AMkaDA ethI e mAsa che. TI bI. hArapITalamAM 25000, dAmeAdara kuMDanA jarNodvAramAM 12000, navadurgA maMdiranA jIMhAramAM 5000, bihAra kuMDamAM... 50, baLIyA bApAnI dhArmika bhAvanA paNa gajabanI hatI. je jamAnAmAM vAhanonI sagavaDatA na hatI. e jamAnAmAM bArI nArAyaNUnI kaThina yAtrA baLIyA bApAe pagapALA karI hatI. ghara AMgaNe pArTa--mULa, kathA- vAcana ane budhdhana tA cAlu ja hAya. saurASTramAM narItamadAsa karazanadAsanI paiDInI 14 zAkhAno cAle che. dareka zAkhAo phALa kulI che. prAcuikatA ane zAhI padhAne kAraNe khAyA. zeThanI peDhInuM sthAna prathama paMktimAM zuM che, hAlamAM teo nivRta jIvana gALe che. sAdAi, svAzraya ane sasAra premanA vAraso peAtAnA cAyaputrane ApyA che. teo eka AA gRvaraya tarIkenuM jIvana mAre khAsI varSathI varSe gALI rahyA che. dhArmikavacana, dhArmi pravRtimAM roSa rbana gAuM temA banacitranI " eka bhagavAna cepArI " nAmanI nAmanI pustIkA sAmudrikabhuSaNu zrI zAMkararAva karalIkare hiMdImAM tathA marAThI mAM prakAzita karelI che, emAM temanA jIvananI suMdara gauravagAthAvAmAM hastarekhAno anubhavapUrvaka dekhADelI che. peDhInA kama cArIone peDhInuM aMga mAnavAnA bApAe zi stA pADelA. dareka karmacArIne divALInI zreNInA traNa pagAra maLe, gAmAsAmAM chatrI, kuTuMba sahita vasamAM eka pArTI, kramacArInA bALAne bhaNAvavAno kharca paNa peDhI bhogave, zraga prazno guja prasaMge paNa peDhInA karmacArIe kuTubanuM eka aga banI jAya. samAjavAdI samAjaracanAnA darzana baLIvA zeThanI peDhImAM thAya zrI prabhudAsa karazanadAsa baLIyA 4 39 jagatamAM jantu e.. vAnuM ane khIllu e maravAnuM enavAya kudaratanA sAta niyama che. paNa keTalAMka mRtyu kAryane DALI nAM hoya che. keTalAMka mRtyu dilamAM AghAta janmAvatAM hoya che. junagaDhanI dharatI para tuMbanI punita jyota pragaTAvIne bira vidAya lai gayelA zrI prabhudAsa baLIyAnuM du:khada avasAna dvArA haiyAne raDAvI gayuM che, tujArA leAkeAnA dilamAM AdhAta janmAvI gayuM. baLIyA bApA tarIke jANItA banelA zrI baLIyA zeTha mAnavatApadI hatA. garIbonA AMsu luchavAnA emaNe dharma dhAraNa karyA hatA. dharmanI dhajA pharakatI rAkhavA baLIyA bApAe dAnanA pravAha vahetA karyA hatA. baLIyA dharmazALA " manaharalAla cerITebala TrasTa vigere saMsthAo dvArA emaNe mAnavatAnA jharaNA vahevaDAvyA che. vidyAthI one pAThya-pustako, garIbha-gusyAmane sadAvrata, ucca ziphAgu letA vidyArdhIone kolarazIpa, asahAya jIvana jIvatA kuTuMmAne bAjara... k te. vAra-tahevAre sadAtranamAM cokhA apAya...gALa...apAya... ghI apAya... mAsika paceka dujAra sadAvrata pAchaLa kharcAya. ekAda hAra vidyArthIe pa pustakono lAbha uThAve nirAdhAra ane hu vizA lokone davA ane Injekazane paNa baLIyA bApAnI peDhIethI maLI. De. bAvA-sAdhu bhojananI sIDI khAvI jAya. Ne Avela nirAza na thavA joie evI baLIyA bApAnI bhAvanA... paNa bhAre kuzaLa. navAbI taMtramAM guca paDe te navAba zrI baLIyA bApA A janma vepArI chatAM AMTIdhuMTI ukela sAheba baLIyA zeTha pAse mAdarzana mAge. navAbI taMtra sAthe gayA zeThanI peDhInA bhAva dhAya badho. rAjyanA mAdI eTale AthiMka sabaMdho paNa kha, tAM soraThamAM pAkistAna jAvavAnuM peluM baLIyA bApAne maMjura naheMnuM, "mA niSNuya khATA hai" evo paDakAra karavAmAM baLIyA bApAe hiMcakADha anubhavyo nahAtA. navAbI taMtrane uthalAvI nAkhavA medAne paDela zrI kumatane pacIza naMda piyA ApIne dharmayuddha'nI dhana bhASAe karAvI rAkhI hatI. kRrtavyaniSTha te dA .vIra baLIA bhASA gujarAtanu gaurava hatA. AvA AjaramAna ane junI peDhInA eka DIkhama, mUsI, desAI zrI durgAprasAda zrIyuta durgAprasAda purUSotama desAinA janma savata 14 mAM juna gaDhajallAnA bagaDu gAme uttama kulIna brahmaNa kuTu bamAM thaye| ... jhunAgaDhanA vatanI tarIke teoe temaja zrI cimanabhAie AjhI hakumatanI sthApanAmAM temaja junAgaDha jItavAmAM temanA kuTuMbI mitra zrI zAmaLadAsa gAMdhIne tathA temanA vevAi unAvAsI ojhAne sakriya sAtha Apo te. zrI durgAprazAkhAe temanA sa goMDalamAM mAmAne tyAM rahI purA karyA hatA. adhikArI tarIke joDAi gayA hatA. tyAre relve haDatAlamAM agatyanA durgAprasAdabhAi mAtra 16 varSanI nAnI vaye ja goMDala relvemAM / / ApatAM temanA jayeSTa putra zrI hi'matabhAinA janma vakhate ja relvenI nokarI choDI peTrela tathA meTaranA svataMtra dhaMdho zarU karyAM hatA. vizva vikhyAta janarala meTarsanI zaivareleTa tathA khaTArAonI ejansI methI saurASTramAM moTara vAhananA sthApaka tarIke zane 1924thI agaLa vadhyA che, te vakhate kADiyAvADamAM rAjAe tathA
Page #967
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdala manya ] 1003 zrI hiMmatabhAI desAI thoDAka muThIbhara muMbaInA udyogapatio jemanA ahiM udyoga hatA te moTara gADIonA mukhyatve grAhake hatA. kharIdanAra-vahecanArane A saMbaMdha gADha maitrImAM pariNamyo ane tamAma rAjAonA taTastha tathA saurASTranA rAjakIya, Arthika, audyogIka, sAmAjIka svataMtra mitra tathA salAhakAra tarIke temane nAmanA meLavI. e rAjA ane sAMskRtika utthAnamAM eka ja kuTuMbanI babe peDhIe enA jhagaDAmAM ke nAnA sarahadanA praznamAM teo badhAne anukuLa ekI sAthe saMyukta paNe satata mAtabara phALo ApyAnA dAkhalA toDa kADhatA. muMbaInA udyogapatio jevA ke zAhu jaina zrI somANI, ApaNe tyAM vIrala che. evuM vIrala, umadA ane anukaraNIya udAsara hemI mahetA, tAtA tathA anya mila mAlIkone saurASTramAM haraNuM rAjakeTanA agraNI, zrImaMta ane pragatizIla desAI kuTumbe bolAvI rAjAonA sAthathI navA udyogo zarU karAvavAmAM temaNe puruM pADyuM che. phALo Apyo Ama karavAmAM temaNe kayAMya pitAne bhAga ke hira rAjakoTanA agragaNya udyogapati zrI durgAprasAda desAI ane rAkhyo nahi. uTAnuM teo potAne kharco pravAsa karI rAjAo tathA temanA putra zrI hiMmatalAla desAI AraMbhathI ja mAtra rAjakoTanI udyogapatione sahAya ane mArgadarzana ApatA rahetA. tethI ja ja nahi paraMtu saurASTrabharanI nAnI moTI tamAma jAherane sAmAjIka temanuM sthAna dareka sthaLe ajoDa hatuM. pravRttimAM mokhare rahyA che. svAtaMtrya prAptI pahelAM jyAre kAThIyAvADa 202 jeTalA nAnA dhrAMgadhrA mahArAjAnA salAhakAra tarIke teozrIe prAMgadhrAnuM junuM moTA rajavADAomAM vahecAyeluM hatuM ane vyApAra-udyoga pachIta zakti AhakalA vikAsa ja vadhAthI badha hatuM te sara homA mahetAne dazAmAM hatA; temaja zikSaNano paNa khAsa prasAra thayA na hatA bolAvI tenuM 1940mAM punarUtthAna karAvyuM. Aje dhrAMgadhrA kemIkala tyAre paNa zrI pramodabhAIe dezI rAjyone samajavAne vividha varka sa hindustAnamAM soDA esa. soDA bAya kArba tathA anya rasA udyogonA maMDANa karAvyA. paraMtu audhogika vikAsanA zrI gaNeza yaNe nA utpAdana kAryamAM mokhare che. e te zrI durgAprasAdabhAInA jAhera jIvananuM eka ja pAsu che. saurASTranA rAjakIya utpAdanamAM temane mahatvapUrNa phALo che. teo prajA jIvananA eka eka kSetra sAthe aMtaraMga rIte vaNAya temane saMbadha rAjakoTa ThAkora sAheba tathA briTIza resIDenTa sAthe gayA hatA. e jamAnAmAM paNa geDa reve karmacArI haDatAlamAM gADha hatA. tevA ja saMbaMdha saradArazrI vallabhabhAI tathA mahAtmA gAMdhIjI mokhare rahIne siddhAMta khAtara karIne tyAga karIne svataMtra tathA kAThiyAvADa rAjakiya pariSadanA kAryakaro sAthe hatA. potAnA vyavasAya zarU karIne nIDaratA ane siddhAMtaniSThAno paricaya ApI jAnanA jokhame jema teo junAgaDhanA navAbane hindustAnamAM bhaLavA dIdho hato. samajAvaH junAgaDha gayA hatA te rIte mahAtmAjI tathA saradArazrIne pitAnA nIDara svabhAvane gaLathuthImAM ja meLavanAra suputra zrI. pitAnA ghera bolAvI rAjakeTa ThAkora sAhebane samajAvI rAjakoTa hiMmatabhAIe paNa pitAnA sAthamAM rahIne yuvAna vaye jyAre sa yAgrahamAM samAdhAna karAvyuM hatuM. pAkIstAnI kajAmAMthI junAgaDhane mukta karavAM ArajhI hukamatanI dha dhAkIya te zrI durgAprasAda bee gerejanA sthApaka ane sthApanA thai ane mukti jaMga maMDAyA tyAre temanA kauTuMbika saMcAlaka tarIke prImIyara oTomobAIlasanA vAhanonA vikatA che. mitra zere saurASTra rava, zrI zAmaLadAsa gAMdhIne sakriya sAtha Ape teo dhrAMgadhrA kemI-la varkasa, sIsana enDa ku. tathA kAMti koTana hatA. nisa sAthe saMkaLAyelA che. meTro moTarsa lImITeDanA teo sthApaka rASTrIya mukita saMgrAmanA ekaeka AMdolanamAM zrI hiMmatabhAI tathA DIrekaTara che. koI paNa muDI ke sahArA vagara teo potAnI desAI mokhare rahyA hatA. rAjakoTa rAjya sAme 1969mAM jayAre jAta mahenata ane addabhUta sujathI AgaLa AvyA che. javAbadAra rAjataMtranI laDatanI nobata gaDagaDI tyAre zrImaMta gharanI vaibhavazALI huMpha tajIne zrI hiMmatabhAie prajAkIya jaMgamAM jhukAvyuM sane 1936mAM temaNe nezanala grAmophona rekarDa kaMpanI muMbaImAM ane jelavAsa svIkAryo. dIrdhadaSTivALA ane pIDha mutsadI thI sthApelI. bhAratamAM sarvaprathama rekarDa banAvavAnA A kArakhAnAnuM durgAprasAdamAIe rAjayanI khaphagI vahorIne paNa saradArazrI paTela ane udadhATana paData naherUnA hAthe thayela Aje reDIyo, rekarDa tathA rAjya vacce samAdhAna karAvavAmAM mahatvano phALo Apyo. paraMtu vAyaralesanA upAdananA dhamAM udyogomAM temanuM nAma mokhare che. divAna vIrALAnI melI masadIgIrIne lIdhe samAdhAna sUryuM ane hAla sIlIkeTa banAvatA inDasTrIjhanA teo praNetA che. zrI hiMmatabhAIe pharIne mukti jaMgamAM jhukAvyuM. bimAra mAtAnA yunIyana beMka opha inDiyAnA salAhakAra tarIke teo chellA vIza ati Agraha chatAM javAbadAra rAjataMtra lIdhA vinA pAcho nahi varSa thI beMkIga udyogamAM mahatvano phALo Ape che. sAmAjIka tathA AvuM evo lekhaMDI niradhAra temaNe jAhera karyu. dhArmika kAryamAM teo haMmezAM AgaLa rahe che. 1942 nI lokakrAMtimAM paNa zrI hiMmatabhAI mokhare rahyA hatA gujarAtanI nATaya kalAnA agresara tarIke temaNe pAlItANu ane kelejamAM haDatAla paDAvI, jelavAsa svIkAryo tathA dezanA nATaya samAja saurASTra tathA muMbaInA anya nATaka maMDaLa temaja agragaNya krAntivIrone potAne tyAM ajJAtavAsa mATe a zraya lekhana sAhityano tathA kalAkArone Arthika sahAya ApavAmAM ghaNo Apyo hato. phALo Ape. deza AjhAda thayo. A sAthe kAThIyAvADanA 202 dezI rajavADa nA vi.pana thayuM ane saurASTranA ekamanuM sarjana thayuM. Jain Education Intemational
Page #968
--------------------------------------------------------------------------
________________ 124 ( hada gujarAtanI asmitA zubhecchA pAThave che zubhecchA pAThave che. dilavADA jutha che. vi. vi. sa. maM. lI. jAmajodhapura vividha kA. saha.maM. lI. | tAlu-nInA ] mu delavADA [ jile -junAgaDha mu. jAmajodhapura sthApanA tA. 18-5-55 seMdhaNI naM. 1307 (jillo-jAmanagara) zerabhaMDoLa rU. 106800) sabhya saMkhyA 406 anAmata phaMDa rU. 28000) kheDuta 356 sthApanA tArIkha 31-3-09 neMdhaNI naM. 250 anya phaMDa rU. 15000) bIna kheDuta 50 zerabhaMDaLa- 211800 sabhya saMkhyA 1067 anAmata phaMDa 116429-25 nAraNabhAI sIdIbhAI selaMkI nAraNabhAI arajaNa jeThavA anyakuMDa 114676-13 maMtrI kheDUta tathA ubhaDavarganA sabhAsadone dhIrANa-sudharela biyA raNu tathA rAsAyaNIka khAtaranuM kharIda-vecANa, sudharelI khetInA lahamIdAsa DAyAbhAI paTela paMcANa devajI ojhAro bhADe ApavAM, ane kheDUtone khetI upajane mAla magamaMtrI pramukha phaLI-zeraDI-bAjara-ghauM- kapAsa vi. vi. kharIda vecANuM kamIzanathI vya. ka. sabhya chaganalAla lakSmaNabhAI paTela karI Ape. sarvatra prasaMzanIya evaM prApta naM 22 ora naM. 705 [ ro5,ii . baDI hatI ke jalAlamatIlAlaeNDakA So rAjA aura | BEGO. TRADE MARE ||705 daka)) Special Quality Aapne-jA katt DJ GONDIA.C. VRAJLAL MAMILAL MANILAL &C!! biDI dArjilIMga spezA GiDo, gaudiyaa| vRitriA pijIye aura pilAjI nirmAtA vRjalAla maNulAla enDa kaMpanI biDI tathA biDI pate vyApArI piTa bekasa naM. 22, gadiyA (mahArASTra) phreina : 21 ophIsa 47 nivAsa : tAra : DEERBIDI Jain Education Intemational
Page #969
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRti saMdarbha bane ] 15 jANe potAnuM eka mahattvanuM mIzana purUM thayuM ane bIju mIzana haragaMgA bahena Adarza gRhiNI ja nathI paraMtu sAthe eka Adarza zarU thayuM ema mAnIne desAI kukhe rAjakIya AjhAdI bAda sahakAryakara paNa che. sAmAjIka kAryakaronuM AvuM yugala ApaNe tyAM Arthika ane sAmAjika punarUtthAnanA racanA kAryamAM potAnI javalleja jovA maLe che. jAtane parAvI dIdhI. Aje jyAre ApaNA sAmAjIka ane lagnajIvanamAM visa vAsAmAnya rIte rAjakIya kSetre paDela kAryakaro potAnI ditAo vadhI rahI che ane nAnAmoTA gharSaNe e ApaNA lagna aMgata kArakIdI mATe kaMine kaMi sattA, dedA ne sthAnanI jIvananA pAyA hacamacAvI nAkhyA che ane kyAMka kyAMka e lagna apekSA rAkhatA hoya che. paraMtu desAIkuTuba A niyamamAM apa- saMbaMdha tUTavAmAM pariName che tyAre zrI hiMmatabhAI haragaMgA bahenanA vAda hoya tema pitAnI pharaja pUrI thayA bAda rAjyasattA, sarakAra, lagna jIvananA kIMmatI ane samAjopayogI-phaLadAyI pacIsa-paccIsa sthAnika svarAjayanI saMsthA, sudharAI ke bIjA koIpaNa sattAnA varSa dareka nava daMpatine preraNAdAyI ane mArgadarzaka banI raheze. bhavasAdhananI AzA-AkAMkSA vagara ke cuMTaNI mATenI TIkITanA meha bhavane-sAta bhavane temano sathavAro subhaga sukhada ane kalyANakArI vagara Aja rAjakoTanA samAja jIvana ane prajA jIvanane UMce banI rahe evI maMgaLa kAmanA karIe. ANavA mATe sAmAjIka-zaikSaNika ane sAMskRtika prattiomAM zrI dvArakAdAsa viThaladdAsa zAha prasiddhinA kazAja zorabakora vinA pitAne noMdhapAtra phALo ApI rahyuM che. mUkasevAnuM A umadA udAharaNa jayAre AjanA jAhera - zAMta ane saujanya prakRtivALA mIlanasAra svabhAvanA ane ekajIvanamAM sattA-hodAnA sthAna mATe kAryakaronI paDApaDIne sAThamArI niSTha sevAne varelA unA paMthakamAM keTalAka AgevAna sadagRhasthAmAM cAlI rahI che tyAre yuvAna peDhI mATe preraka ane anukaraNIya che. zrI dvArakAdAsabhAInuM sthAna mukhya gaNI zakAya. zikSaNa saMskRti reTarI, lAyasansa kalaba ke jAnIyara cembara hoya, ramatagamatanI ane koMgresanA racanAtmaka kAmane vega ApavAnI manAvRtivALA saMsthA hoya ke zaikSaNika saMrathA hoya mahilA, vivAthI ke yuvakonI sevakenI haroLamAM zrI 8 2kAdAbhAIne paNuM besADI zakAya. gujarAta pravRtti hAya kalA-saMskRtika kAryakSetra hoya aMgarata tabibi rAhata rAjayanA mAjIpradhAna zrI ratubhAI adANI ane hAlanA nAyaba pradhAna ka kuTuMba niyojananuM rASTrIya mahattvanuM kArya hoya athavA bhAtR-baLa nA paramANuM dabhAI ojhAnI preraNA ane huMphane kAraNe A kuTuMbanuM kalANunI samAjopakAraka pravRtti hoya. desAI kaTuMba e dareke dareka sthAna ane mAne unAnA jAherajIvanamAM AgaLa rahyuM che. zrI zAha sAmAjIka prajAkIya pravRttine khareja rahayuM che. pitA putrane vadhune mAMgaroLa taraphanA zIla gAmanA vatanI paNa ghaNA varSothI unA tarapha triveNI saMgama rAjakoTanA jAhera jIvananA sAgara sAthe aMtaraMgarItI AvIne vasyA che. nAnapaNama e grejInuM jarUra pUratuM jJAnasaMpAdana vaNAya gayuM che ke desAI kaccha ane jAhera jIvananA koIpaNa karI bahuja nAnI vayamAM jInIMga mIlanA dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM je dhadha pAmAne alaga pADI zakAya tema nathI. A kigI saMgama che. kAMIka jokhamavALA ane kAMIka samajadArI ane cokasAIvALA che. subhaga vIrala darzana karAvI rahyuM che aneka kuTuMbo mATe preraNAdAyI pitAnI ApasUjhathI temAM pragati karatA rahyA. dhaMdhAkIya pravRttinI banI raheze. sAthe samAjasevAnA umadA peyane paNa bhUlyA nathI. tamAma gAmaDAjIvananI piNI sadI purI karI rahelA zrI durgAprasAda desAI ATalI enA satata saMparkamAM rahyAM che. garIba dardIone davA-IjekazananI vAvRddha avasthAe paNa jIvananA dareka kSetre utsAhabhera sakriya bhAga sagavaDatA ke sevA ApavA uparAMta vinobAjIne bhUdAna kAryakrama hoya laI rahyA che. ane ukaTa rasa dAkhavI rahyA che. ' kAkA' nA mAna ke kAMgresane dArUbaMdhI kAryakrama heya zahera ane tAlukAnI badhI ja bharyA hulAmaNA nAme rAjakoTanA gheraghera jANItA thayelA pU zrI racana tmaka pravRtionA uojanamAM niraMtara tAlAvelI batAvI che. durgAprasAdama che zaheranA koIpaNa sabhA-samAraMbha ke kAryakramamAM acUka (unA keLavaNI maMDaLamAM sevA ApatA rahyA che) unAnI TI bI. hAjara hoya ja. emanI gerahAjarImAM kei ke i samAraMbha phIkko heppITala, vaiSyavahelI, tulazIzyAma ane anya nAnA moTA prasaMlAge. maMcanA moha vagara kAkA juvAnIyAo ke bALakone belAvatAM, goe temanA taraphathI dAnamAM nAnI moTI rakama maLatI rahI che. marmALu hAsya pharakAvatA ke ramujI Takora karatAM hoya tyAre gaMbhIra unAnI keMgresa kamiTi, unA sugara phekaTarI, tulazIzyAma vikAsa sAthevAtAvaraNa paNa khuzanumA thaI khIlI uThe che. rAjakAraNanA rasIyA janika chAtrAlaya vigere saMsthAone paNa temanI sevA zaktine chatAMe ramatagamatamAMya yuvAna jeTale ja utsAha teo dAkhave che. ananya lAbha maLyo che ane maLato rahyo che. ghaNu mahAnubhAvonA te saMgIta nATaka jevI sAMskArIka pravRttimAMya kAkA agrasthAne ja paricayamAM AvyA che. pitAnI haiyAukalata ane svabaLe dhaMdhAmAM hoya. dareke dareka saMsthA mATe kAkA bhAMgyAnA bherU jevA cheane paNa ThIka pragati sAdhI che. temanA bhAIzrI chabIladAsabhAI paNa temanI pAsethI phALAnI koI jhoLI khAlI pAchI pharatI nathI. evAja nikhAlasa, kArya kuzaLa ane dIrdhadaSTivALA dilera AdamI zrI hiMmatabhAI ane haragaMgA bahenanI jugala joDI paNa rAja- che. unA khetI utpanna bajAra samitinA ceramena pade rahIne temaNe koTanA jAherajIvananA dareka takhtA para sAthe ne sAthe hAjara hoya ja paNa kheDUto ane vepArIomAM sArI suvAsa ubhI karI che. nAnA che. zrI haragaMgA bahena zrI hiMmatabhAIne mAtra sahadharmiNI ja nathI moTA sArA prasaMgee unA vikAsamAM mahAjananI sAthe rahIne paraMtu sahakaNI ane sAcA arthamAM jIvanasAthI che. vyApAra- A kuTuMba nuM AdaraNIya banyu che. mAtApitA hayAta che. udyoganA vyavasAyamAM ke hiMmatabhAinI dareka jAhera samAjIka, baheLA parivAra che. sukhI che. rAjaya ane prajAmAM temanuM sArU zaikSaNika pravRttimAM karacaMgAbenane sakriya sAtha maLatA ja rahe che. evuM mAne che. Jain Education Intemational
Page #970
--------------------------------------------------------------------------
________________ 100 [ gujarAtanI asmitA sva. zrI amRtalAla popaTalAla ejha te sau sAre che. temanI muzkelIomAM teo te mA AvIne darzana ApatA, ane temane sAthe rADuM vaLavA preratA ane nirAzA cheDI prayatnazIla banavA presAhita karatA. A badhAne mATe te temanA pratye kRtajJatAnI bhAvanA anubhave che. ane temanA saMgA yAda karI bha vabhInI ane AdarapUrvakanI majalIe Ape che. svastha banazAsabhAe kamAI nayuM ane vI paNa baLyu' che. temaNe babi upara rahevA devAne badale jIvana daramyAna je je kI dAna dharma bajAvavA thAya te banavI IdhA che. ane e rIte vanane dhanya karyuM . sasAramAM aneka jIvAtmAo bhAve chaeN ane vizaya pAme che. mAtra caiDA ja evA bhAgyazALI punyAmArgo DhAya che ke je "bharavA" bane che ane madhu gAda paNa jIvata rahe che ane amara nAmanA mUkI jAya che ratra amRtalAlabhAI amRta rUpa samAna hatA. amRta e sajIvita che. teo dehAvasAna bAda paNa mAnava hayeyamAM vAseA karI rahyA che jIvana sArthaka karI amaratA pAmyA che. AvA eka pratApI pArTI, pukhtazALI, yAzinAM komaLa zyanA sneka mUrti samA zrI amRtalAlabhAi kharekhara saurASTranA kiMmatI ratna hatA. ane purU sva. amRtalAlabhAi eka prabha vazALI vyakita hatA. te duHkha saMtapta jJAtijanonA sahArA samAna hatA. aa paNa jJAtinA brAI bahena temanI pAsethI khAlI hAthe pAchA pharata nahIM, sasmita vadane ane AzvAsana, sa MtAya ane rAhata anubhavatA te bahAra AvatA. temane keLavaNI pratye anurAga khUba ja hato. temaNe ane temanA nAnA bhAizrI bhAnuza'kara popaTalAla ejhAe temanA vatana kaimarALAmAM kanyAzALA tema ja miDala skUlane mATe kALA uparAya nAzane aneka sthaLe karavu na paDe eTalA mATe bane mAne mI jotI krama svecchAe ApI vAna pratyenI vhAlapa batAvI hatI. A rakama aDadhA lAkha jeTalI hatI. uparAMta vatanane mATe bIjI paNa yAM lAkha jeTalI eTale ekAdara lAkha jeTalI rakama ApI umarALAna gaurava rUpa banyA hatA. pUnAmAM pre|. jayazaMkara pitAMbaradAsa aticihane pazu temaNe sArI evI rakama ApI che. muMbaI zrImALI brAhmaNa samAjane temaNe sattara bahAra kAranI kama ucca ziyALu nidhi mATe ApI che ane dareka prasaMga samA jane pALA, pApI prabhIta karela che. Aje ucca zikyu niSi / . 40,000 sudhI pahoMcavA pAmela che te sva. amRtalAlabhAinI dAnavIra zrI indulAla durlabhajI bhuvA jJAti sevA ane keLavaNI pratyenA anurAga puravAra kare che. bhAvana garanI premaza Mkara dhanezvara zrImALI brAhmaNa kheDIMga tarapha temanA madada rUpI pravAha avirata vahyA ja karyo che. A uparAMta vaidyakIya sasthAo, pItAo, anAthAzrame, dharmasthAnA aMte evI taka zrI zastha ane temaNe kAra dIlathI mArI che. bAma te yA ane udAratAnA sAgara samA hatA. sAmAnya mANasamAMthI te dhanADhaya udyogapati banyA hatA, chatAM temanI raheNI karaNI sAdI hatI ane dhananA unmAda thanaganATa, abhimAna vilAsItA ke ataDApaNa vagere temanA hRdayamAM saMcAra karavA pAmyA na hatA. teo mizanasAra, madhuvAcI, vinamra ane adanA sevAbhAvI ja phreMka sudhI rahevA pAmyA hatA. temanAM dharmAMzIlatA ane dharAga paNa eTalAM roTI khuvA dulAla dubha' ASa puttA, agi AtmazraddA, akhUTa dhIraja ane viziSTa vyApArI kuneha dharAvatA cIttalanA panAnA putra che. zeThazrIne janma ardhI sadI pahelAM cIttAmAM thayA hatA tu teNe mukhane potAnI karmabhUmi banA vaizI ane gAma nAM cittAne temaNe Iya vijJAyuM nathI. pitAzrI durlabhajI karazanajI bhuvAnI chatrachAyA nIce temaNe brahmadezamAM vyApAra ane vAsRijayanuM jJAna prApta karyuM ane 1910mAM meTrIka sudhIno zvAsa karyA pachI tee dezabhaktithI prerAI sacAtanAM ra joDAyA. dholerA satyAgrahamAM bhAga laI temaNe jelayAtrA paNa karI hatI, pALa jJAtine vyApAra vArSimAM sAsa varelAM a bhuvAe barmA, kalakattA, muMbai vagere sthaLe peAtAnI vyApArI zakti ane ja prasaMzanIya hatAM cA cAdi, zrImA zarkarAcAryanI padhAnanA prazasanIya paricaya karAvela che. bApArI siddhi uparAMta, mAna, prItI ane saujapU vyavahAramAMthI prApta thatI banI cAhanA paNa temaNe prApta karelI che. bhemanuM astiva Atakaya maNI ane sarabharA, kathA jarmana, maMdiza ane dharmasthAnAne bheMTa vagere aneka dhArmika sakAryo karI temanI dharmika bhAvanAne bhaya banAvI hatI ane pAvana thayA hatA. tad uparAMta deza pratyenI,rIte vikaselu che. peAtAnI UMDI sUjhathI kalara kemIkalsanA kSetre jhaLasamAja praprenI temanI ja baLavAnuM teo hagIjha cUkyA nathI. temaNe dezanI rAjyanI ane samAjanI pravRttione paNa apanAvI, pApI, pUtuM uttejana ApyuM. teo temanA kuTubIjano pratye paNa haMmezAM atyaMta mAyALu, snehabhInuM, zAMta na rAkhatA ane je katI siddhi meLavI zathI buvAe pAna jevA audyogika rIte vikasIta dezavAsIonA payAya sachyAma meLavela che. hAlamAM zeThazrI jApAnI bhAgIdArIvALA mukhanI inDAnIpAna kemikala kuAM. lI.nu' sa'cAlana karI rahyA che. bhAratanA vikasatA rAsA kAza mitra, badhI dhAdArIo temanA paricayamAM AvanA tainika udyogamAM emanA kALA che. AvI bhAre audyogika peDhInA < badhA ja temanA vyakitatvathI prabhAvita banatA ane kuTuMbanA bALakAnI peThe zeTha dAdA" tarika saMbedhatA. emanA sneha, emano dhIra gaMbhIratA vagerenI temanA paricayamAM AvatA sau kAInA hRdaya upara uMDI chApa paDatI. te mAja paNa temanAM bhArAbhAra vakhANa kare che. ane temanu pratibhAzALI vyakti Aje paNa te yAda karyAM kare che. temanA dhaMdhAdArI sAthIdAra ane mitro temanA aneka guNInI mukata kruDe prasaMzA kare che. temana' dhaMdhAdArI sAhasikatA menega DAyarekaTara jevAM uccatama sthAna para teo Aje bIrAje OM e temanI prazasanoya saMcAlana zaktine nyAta purAvo che. vyApArI kSetra anya kAmaki ane sainika kSetra zaikIe ApelI sevA sau kAinA Adara ane praza'sAne pAtra che. amarelI kapALa khAMDI banA sacAlana maLa, mukhanA zikSaNa prasAraka maMDaLa, zIvAjIpArka sporTasa kalaba vigerenA sa'cAlanamAM emanI zaktiA paricaya sAMpaDe che. zeThazrI indulAle lAyansa kalaba muMbaInA DAya
Page #971
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRti saMdarbha prakhya ] 107 reTara tarIke e saMsthAnA upakrame yojAyela cerITI DrAIva'nA teo nivRtta thayA. A daramiyAna 1947mAM teo sarakAra taraphathI ceramena tarIke rUA. 75000nA karavA dhArelA bhaMDeLane 1,25000 kelivarI udyoganA pratinidhi tarIke nI pariSadamAM hAjarI ApavA jeTaluM moTuM karI ApyuM che, temaNe inTaranezanala lAyansa kalabanA gayA tyAre temaNe yuropane pravAsa karI tyAMnA jIvanane ane pariupakrame jApAna, jarmanI, IglenDa ane phrAMsa vagere dezomAM "sAcA rithatinA khyAla meLavyo hato. A pravAse jatAM mArga nAM karAMcI lAyana" tarIkenI suva sa phelAyelI che. khAte temanA sanmAnamAM eka samAraMbha yojAyo tyAre e virakta zeThazrI indulAle InDIana marcanTasa cembara opha komarsanA puruSe kahI dIdhuM ke huM mAna leva mAM nahi, ApavAmAM mAnuM chuM' sabhyapade rahI vyApAra vANijyanI yathAzakti sevA bajAvI hatI. A zabdasiddhAMtane mRtyuparyata vaLagI rahyA. aneka saMsthAo temaNe teo muMbaInI 2Diye kalabanA paNa peTrana sabhya che. sthApI, aneka saMsthAone pagabhara karI ne aneka saMsthAo mATe zeThazrI bhuvAne vepAramAM atiAvazyaka evI sAhasikatA svA- teo sarvasva prANasamAna banyA. Ama chatAM temaNe je te kaI bhAvika rIte varelI che. tAjetaramAM eka vizvavikhyAta jApAnI kaMpa- saMsthAnuM pramukhapada lIdhu ke na koInuM ye mAnapatra svIkAryuM. eTaluM nInA korezanathI vaDodarAmAM eka kemIkala plAnTa nAMkhavAnuM ja nahi, jIvanamAM AvA be prasagee to A mAnapatranI vAtathI Ayojana temaNe karyuM che. AthI emanI suMdara kAryazaktine udyoga- teo raDI uThayA hatA. AsAmanA bhUkaMpamAM, aMjAranA bhUkaMpamAM priya janatAne anupama lAbha Avazyaka maLaze ane dezanA kaTokarInA aneka prasaMgomAM temanI sevAo mahekI uThI che. - zrI chaganabApA vicAra ane AcAra vaccenuM aMtara vadhatuM jAya che ane jIvana zrI pravINacaMdra 1. gAMdhI mATe mAna ne saMdharSa divasAnudivasa ugra banato jAya che evA vyApArI ane bekagavartuLAmAMnuM eka lokapriya nAma te zrI AjanA saMgharSakALamAM kAtinI jarAya lAlasA vagara samAja kalyANa pravINacaMdra 1. gAMdhI. jAhera janatAnI sevAbhAva thI prerAyelA arthe sevAmaya jIvana jIvI janAra chaganabApAnA nAme jANItA thayela che praviNabhAI " AjanA pragatizIla beMkomAM AgavuM sthAna sva chaganalAla pArekha, vAstavamAM bhagavAna zrIkRSNa gItAmAM kahyuM che dharAve che. tema na pUyA viguDhAramA hatA. karma karavA chatAM karmathI zrI pravINabhAIne janma 19raramAM thayuM hatuM. denA saMsthA nile pe rahIne temaNe mRtyuparyaMta pacIsa varSa sudhI mukatapaNe akhaMDa nA sthApaka zrI devakaraNa nAnajInA teo dauhitra thAya. keleja sevAdharma bajAvI varNAzrama dharmanI suSupta saMskRtine puna: cetana- jIvanano anubhava laIemaNe nAnI vaye ja bekI gakSetramAM praveza vaMtI karI je yugalakSavaLAMka Apyo che enuM sAcuM mUlyAMkana to karyA, ane pitAnA mAmA denA beMkanA sthApaka adhyakSa zrI prANalAla kadAya ke bhAvi itihAsakAra ja karaze. devakaraNa nAnajInA jamaNA hAtha jevA banI rahyA. thoDAka ja - pU. Thakkara bApAnI peThe pitAnA karma-dharmayukata anekavidha sevA- samayamAM emaNe vyavasAyI beMkara tarIke sArI pratiSThA prApta karI kAyathA samasta lohANA samAjamAM | bApA"nuM lADIluM nAmAbhidhAna ane covIsa varSa sudhI denA beMkanA menejIMga DAyarekaTaranuM pada pAmelA chaganabApAne janma rAjakoTamAM I. sa. 1893nA jUnanI zobhAvyuM. 1967mAM be ke upara sAmAjika niyaMtraNuM AvyuM tyAre 20mIe tha hato jyAre agiyAra varSanI nAnI vaye temanI haroLanA teo beMkanA adhyakSa tarIke cUMTAyA, hamaNA be kAnuM rASTrIyakaraNa bALako-vidyArthIo zerIomAM rakhaDatA hatA tyAre A kizora naka- thatAM. teo denA beMkanA kasToDiyana tarIke adhikAra bhogave che. kaMga mahAdevanA maMdiramAM jaIne beso ne narasI mahetAnuM jANItuM hAthamAM lIdhelA kAmane purUM karavAnI emanAmAM cIvaTa che. satata bhajana "mArI daDI svIkAro mahArAja re..." gAIne jIvanano AnaMda parizramathI e thAkatA nathI. sAhajika netRtva ane prabhA zIlatA meLa che. rAjakoTamAM meTrIka sudhI abhyAsa pUro karIne sattara emanA vyakitatvanAM umadA pAsA che. khaMta, u sAha ane rasuti thI varSanI vaye teo kalakattA gayA ne beeka varSa eka pArasI gRhasthane emaNe denA beMkane adyatana, sava lakSI, pragatizIla temaja samAja tyAM nokarI karyA pachI thoDA varasa bhAgIdArImAM baMdha karyo. paNuM sevAnI bhAva vALI beMkiMga saMsthA tarIke vikasAvI che, ne Aje aMte temAM baTa jatAM e dhaMdhe baMdha karyo. Ama chatAM A dezanI prathama daza vayApArI beMkamAM enuM mAnabharyuM sthAna che. bhAgIdArInuM devuM pAchaLathI pAIe pAInuM cUkavI temaNe potAnI dezanA vyApArI ane audyogika mAM emane rasa uDe che, nAtiparAyaNatAne saune khyAla Ave. ne emanuM pradAna gaNanApAtra che. aneka vyApArI ane audyogika bhAgIdArI dhaMdhAnA anubhava pachI 1929-30mAM temaNe svataM- saMsthAonA agraNI tarIke temaNe yazasvI kAmagIrI bajAvI che. trapaNe kamizana ejanTane dhaMdho zarU karyo ne e ja arasAmAM 1962 mAM i-nDayana marcanTasa cembaranA ane 1963 mAM ela taka maLatAM temaNe keziyarInA dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM ke purUSArtha sAthe daDIyA esosiezana opha insTrIjhanA teo pramukha hatA InaDIyana prArabdhane vega AvI maLatAM temaNe uttarottara dhaMdhAmAM jhaDapI pragati marcanTasa cembaranI samiti para lagabhaga deDha dAyakAthI vizeSa sAdhI. Ama 1948mAM pUrva saMkalpa anusAra teo samAjasevArthe sakriya sevA ApyA bAda teo enA AjIvana TrasTI tarIke niyukta dhaMdhAmAMthI nivRta thayA tyAre teo jAta khANanA bhAgIdAra hatA thayA che. cembaranA pramukhapadanA varSa daramyAna temaNe bhAratanA arthate 21 jeTalI kaMpanIonA DirekaTara hatA. paraMtu jema sarSa kAMcaLI taMtramAM laghu ughanA mahAva tathA temane vikAsa sAdhavA mATe UtArI nAkhe ema A badhA kAryabhAranI vahevAru jogavAI karIne jarUrI pagalAM pratye rASTranuM lakSa deravA muMbaImAM laghu udyoga parISada ramI ravivAthI mAM ja
Page #972
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1008 Tda arAtI marimA porabaMdara jAmanagara tAlukA saha. kha.ve. saMgha lI. zrI porabaMdara tAlukA sahakArI sITI DIperI pAse, TelIphona naM. 82 jAmanagara, kharIda-vecANa saMgha lI. rajIsTara naM. 157pa...tA. ra9-1-58 saMdha sahakArI maMDaLIo tathA kheDutabhAIne bheLaseLa vagaranA | | phona naM. 385 khAtrIlAyaka rasAyaNika khAtara, DAya emanIyama pherapheTa, yurIyA, supara pheTa mizra khAtare tathA sudharelA hAibrIDa bIyAraNe, vasula Avela zerabhaMDoLa rUA. 70670 sabhya saMkhyA 164 jaMtunAzaka davA temaja davA chaMTavAnA pampa ane jIvana jarUrI maMDaLIe 47 yAtanI anAja, khAMDa, sIMgatela vIgere pUrA pADe che. sahakArI maMDaLIonA rU. 40300 sarakArazrInA sabhya 1 che dareka sabhyone gera upara 9 TakA DIvIDanDa ApavAmAM Ave che. vyaktigata rU. 890 0 myukitagata 116 , sTenalesa sTIlanuM eka eka vAsaNa ApavAmAM Avela che. anAmata bhaMDoLa rU. 5143-66 kArya bhaMDaLa 20073-7 che khAsa sabhya maMDaLIeAe saMdhamAMthI kharIdela khAtara upara dara saMdha tAlukA levale khAtara, biyAraNa tathA jaMtunAzaka Tane rUA. 15 mujaba benasa ApavAmAM Ave che. te davAone vepAra kare che. vArapAI zeraba DoLa. rU. 37850 sarakArazrIne zera phALe. rU. 11000 anAmata bhaMDoLa rUA. 93300 anya bhaMDaLa. rU. 37963 manasukhalAla jI. bhaTTa bhudharajI DI. mesavANIyAvADIlAla maNa vADIlAla maNIlAla mahetA jIvAbhAI kALAbhAI oDedarA menejara pramukha menejara pramukha Phone : 62 Grams : CERAMICS N, , NARENDRA CERAMICS VANKANER. Manufacturers of :Fire, Bricks & Special Refractories narendra sIremIkasa Bombay office :- vAMkAnera. 123-125 Mahatma Gandhi Road Fort, BOMBAY-1 BR. Phone No. : 251054 255048 Jain Education Intemational
Page #973
--------------------------------------------------------------------------
________________ skRitika thai anya 1 khelAvI hatI. ane e rIte agrakrama vibhAgone sahArUpa banAvAnI jarUrata nA sau prathama AMgaLAM cIdhI hatI. zrI pravIbhAi, pheDarezana opha inDiyana cembarsa A kAma enDa inDasTrInI samitinA eka agrapada dharAvatA sabhya che. 1967mAM pheDarezanane upakrame bhAratIya audyogika pratinidhimaMDaLanA sabhya tarIke teo jApAna gayA hatA, ane have teo InDiyA-kuneda jApAna bijhanesa kru-oparezana kaniTanA sabhya tarIke sevA ApI rahyA che. 1999 nA me-jUnamAM temaNe pheDarezana taraphathI nimAyezA pratinidhimaMDaLanA sabhya tarIke leTina amerikAnA dezonI mulAkAta lIdhI hatI ane teM'bUla, tUrkImAM bharAyelI InTaranezanala cembara ek kAmanA 22mA adhivezanamAM te saMsthAnA pramukha tarIke hAjI bApI hatI. cAlu varSe (1969) te InTaranezanala cembara eka krAmanI inDIyana nezanala kamiTinA adhyakSapade cuMTAyA che. te ela InDIyA zIpa kAunsIlanA panu paNa che. te nDiyana benka esaerAnanI kAryavAhaka samitinA sabhya ke. inDiyana insTITayuTa e benA vA tathA banA sabhya che. ane riva eka eka inDiyAnI be Treniga koleja 1 salAhakAra samitinA sabhya che. 109 zeThazrI harajIvanadAsa viThThaladAsa bAradAnavAlAnA janma DhALuAnivAsI rozrI vikaladAsa dhanajIbhArata mAM namanagara mukAme dhabhaMgenI sarakArI, mAnudhI tanabAinA be va sa'. 1968mAM thayA hatA. nAnA pAyAnA udyogathI jIvananI zarUAta karI Aje gujarAtanA agragaNya udyogapatinuM sthAna prApta karela che, je sAhasika vRtti, dhaMdhAnI ane pramANikatAnA trivesTrI saMgamanu pAima che, jAnanagaramAM vepArIonuM sagaDana karI sIDasa enDa meIna gax anTa esasIezana, cIMdhAna thAyadA mATe rIMga, bhALanA vAyadA mATe meila kesa jhosIezana marcanTa uparAMta bIjI aneka nAnI mATI saMsthA sthApavAmAM mahatvano bhAga bhajA che. uparAMta dhI eka eka InDIyA zrI. jAmanagaranI sthAnaka kamiTinA ceramena paDe Ine beMkane virATa svarUpa ApyuM che. uparAMta aneka peDhIomAM (kaMpanImAM) DAyarekaTara pade rahIne jAmanagaranA nanirmANamAM mahatvanA kALA mA che. A uparAMta aneka prAdezika, sAmAya ane khila bhAratIya jAhera saMsthAomAM paNa emanI bhUtakAlina vamAna mAnavasevA noMdhapAtra che. membe peA` TrasTa, emne kasTamsa eDavAijharI kamiTI, senTrala DAyarekaTa krikSA koDavAjhaTI kamiTi, bombe Tizana eDa vAijharI kamiTI, nahArASTra sTeTa kArbanAnsiyala perporezana, mahArASTra sTeTa TrAnsaporTa eDavAIjharI kami,i gujarAtara phAInAnsiyala kArpezina, gujarAta sTeTa plAniMga eDavAIjharI khADa, eksapeTa, kreDiTa enDa gerI kArpenzana vagere saMsthAomAM bhApanI sevA khAsa ullekhanIya che. zrI jAmanagara pAMjarApALa, zrI ANa khAvA anAtha Azrama, lAyansa kalaba uparAMta aneka sAmAjIka saMsthAone navacetana ApI kAusarvAMgI vikAsamAM ApanA amUlya kALA saMsthAnA sadabhAgye sAMpaDI rahyo che. " temanA pU. pitAzrI zrI vizadAsa dhanabhAI bAvaDAnavAlAnI kAyamI smRti jaLavAI rahe tevA uddezathI " zethI vizvAsa dhananDabhAi bAradAnavAlA cerITI TrasTa " rUpI parabanI sthApanA karI che. A parabamAMthI samAjanA dareka varganI pIne potAnA jIvanano sarvAMgI vikAsa sAdhI kyA che, zeThazrI viThThaladAsa dhanachamAI bAlamaMdira, vAkhAnuM, stanabAI kanyA biMdyAlayanI sthApanA karI che. uparAMta DI. sI. sI. hAla, kAyama enDa be pAlejanI sthApanA kazyAmAM ApazrIe sakriya bhAga bhajape che. a. sau, lIlAvaMtI uta bAradAnavAsAe ApanA dareka kAryamAM sAtha, sahakAra ApIte bAradAnavAlA kuTuMbanA nAmane jAmanagaranA tivAsamAM sutra bahAra mUla che. sva. zrI phulacaMda parazAtama tabelI dharmAnurAga ane sevAbhAvanAthI jemanuM jIvana ujjavaLa hatuM. jaina samAjane ane khIjI aneka sAmAjika saMsthAone jemanI sevAno lAbha aharniza maLatA rahetA. gujarAtabharamAM suprasiddha udyogapati ane jANItA dAnavIra AgevAna tarIke mazakalagI prApta karanAra zeThazrI phulacaMdabhAi takheAlInA i. sa. 1899mAM jAmanagara jillAnA jAmavaNuthalI mukAme eka jaina sukhI gRhasthane tyAM janma thaze. sAmAjIka ane sAkArika pravRttione samAvatA eka vizALatama kSetramAM paNa emane eTalA ja rasa che. te vesTarna InDIyA ArAma khAdha esoziezananA pramukha hatA. InDIyana nezanala thiyeTaranA pramukha che, ane sArtIviMdA bhavana, zrI bahUda bhAratIya samAja, sara harikasanadAsa tarAtamadAsa heArapITala tathA bIjI aneka khAvatI ane lokakalyANakArI sAMskRtika ane sAmAjIka draSTAnA TrasTI che. te rATarI pravruttamAM paNa utsAhabharyAM ne sakriya bhAga le che ane A varSe TarI klaba eka embenA upapramukha tarIke cuMTAyA che. AjanA jamAnAmAM vyavasAyI agraNIomAM bahu ochA, pravIgubhAInI mAphaka prauDha vayanI paripakavatA ane pautrananA nakkara AzAvAdanA subhaga samanvaya dharAvatA harI. vyavahAra ane vartanamAM temanA janma pachI pitAnI Arthika sthiti nabaLI banatI sabhya ne sauja karI tapo kArya karavAmAM kurtilA be prIjIbAga, ucca abhyAsa karavAnI buddhi hatI, tamannA hatI paNa vidyA samA ce vadhu ne vadhu keLu vi patharAye pApu che. zeThazrI harajIvanadAsa viThThaladAsa upArjana karavAne badale akAja karavAnI hAkala karatI hatI nAnI vayamAM ja kauTuMbika javAbadArIo potAne zIre AvI paDI. cauda varSanI nAnI uMmare kalakattA gayAM ane eka vAsaNunA vepA samAja ane rASTranI mUka sevA kAje saMpattinI saritAne vahe-rIne tyAM nAkarIthI dhaMdhAkIya jIvananI zarUAta karI. nokarInI vaDAvI samAjamAM zAna, mAna ane gauravavaMta sthAna prApta karanAra zarUAta vakhate bhAvInuM nirmANu e jANyuM nhAtu paNa AgaLa
Page #974
--------------------------------------------------------------------------
________________ 110. [ Phada gujarAtanI asmitA jatAM aMta, niSThA ane kunehathI mAtra be varSanA TUMkA gALAmAM dharma, viveka ane vyavahArakuzaLatAnA saMskAranA sIMcanathI prabhubhakti, eja vyApArI peDhImAM bhAgIdAra banyA ane potAnI vIza varSanI gurUbhakti, kuTuMbabhakti ane vyavahArakuzaLatAnA temanA jIvanamAM je uMmare dhaMdhAnI sUjhane kAraNe peDhIne tamAma vahIvaTa pote saMbhALyo. darzana thAya che te anukaraNIya ane abhinaMdanIya che. udyoganA saMcAlananI kAbeliyate vepArI jagatamAM teo ghaNuM vaDIlabaMdha sva. cunIbhAIe bhAvanagaramAM TI. sI. bradharsane nAme moTuM mAna ane Adara pAmyA. lekhaMDa, pAIpa, raMga vigere dhaMdhAnI dukAna sthApI-jamAvI jene | vepAramAM sAhasikatA ane udAratAnA guNAe teo dina-prati- temaNe vizALa pAyA upara mUkI, verAvaLa-mahuvA-muMbaI vigere dina pragati karatA gayAM ane , 7 vAnI uMmare ja kalakattAmAM sthaLe zAkhAo sthApI vyApAra kSetre agragaNya-niSThAvAna vyApArI temaNe bhArata elyumInIyama varkasa nAmanuM vAsaNanuM kArakhAnuM tarIke kIrti saMpAdana karI che, te ApanI kAryadakSatA batAve che. sthApyuM ane vepArI AlamamAM nAmanA meLavI. ajArA tIrthamAM bhojanazALA sthApI saMgIna pAyA para mUkI saurASTramAM paNa A dhaMdhAnI sArI taka dekhAtA, aDhAra varSanA ApI je yAtrALuone upayogI banI che, tene yaza temane ane kalakattAnA vasavATa pachI, saurASTramAM AvIne ahIM paNa audyo temanA kuTuMbIjanone phALe jAya che ane te tenI dharmabha vanA batAve gika ekamanA maMDANa zarU karyA. che. taduparAMta varSothI zrI siddhakSetra jaina bALAzrama-pAlItANA ane potAnI 33 varSanI umare sane 1932mAM rAjakoTamAM dhI ja bhAvanagaranA zrI goDIjI pArzvanAtha jaina derAsaranI kamiTImAM rahIne meTala varkasanA nAmathI gujarAtabharamAM sau prathama pIttaLanA vAsaNa ApI rahyA che banAvavAnuM kArakhAnuM sthApyuM ane 27 varSa sudhI tenuM saMcAlana temanA vaDIlabaMdhu 3. cunIbhAIe tathA ApazrIe jIvanaparyata karyuM. audyogika kSetre bIjI ghaNI AITamo temaNe ubhI karI. aneka saMsthAo hRdayamAM sthApI preraNA, mArgadarzana ane kiMmatI bhAratabharamAM cAMdInA vepAramAM paNa temaNe ghaNI maTI nAmanA sahAya ApI che. jenI hRdayanA bhAvapUrvaka noMdha letA AnaMda thAya meLavI hatI che. temanA kuTuMbIjanone dharma temaja samAjanI pravRttimAM preraNAsAhasikatA ane udAratA temanA lehImAM rageragamAM vaNAI dAyaka phALo hamezAM raheto Avyo che. ApIne chuTI javuM-kartavya gayelA. parAyaNa rahevuM evA sadaguNothI bhareluM temanuM jIvana che. viveka, vyApAra udyoganI nipuNatAnI sAthe sAthe zrI kulacaMdabhAImAM atithisatkAra, sAdharmika bhakti, saujanyatA, vyavahArakuzaLatA, sAdAI samAjasevAnI dhagaza paNa nAnapaNathIja jAgI hatI. samAjane ane dharmaparAyaNatAnA sadaguNonA ApanA jIvanamAM darzana thAya che, vikAsa sAdhI zake evA pragatizIla vicArone samajavA tathA te kharekhara prazaMsanIya che. apanAvavA teo hamezAM prayatnazIla rahetA; ane tethI ja teoe jAmanagara myunisipAlITImAM pramukha tarIke ekadhArI cha varSa sudhI vaDIla baMdhunA suputro temanA suputro ane kuTuMbIjane vaDIlenA sevA ApI hatI. paMthe cAlI samAja-dharma-vyApAra kSetre je saurabha prasarAvI rahyA che saurASTra vidhAnasabhA ane muMbaI-vidhAnasabhAnA koMgresI dhArA te vaDIlonA saMskAra ane puNyAInI pratIti che. sabhya tarIke paNa sAruM evuM kAma karyuM hatuM. uparAMta navAnagara AvA saunA praNetA-vaDIla nAyaka bhAvanAbharelA zrI triIbhavanacembara opha komarsanA pramukha tarIke ane saurASTranI anekavidha dAsa dula cha pArekha ApaNu gari 2 ki dAsa durlabhajI pArekha ApaNuM gaurava che. saMsthAonA agraNI tarIke rahIne sArI evI huM ApI hatI. zrI lakSmIcaMda dUlabhajI zAha sva. nA udAra ane dAnezvarI svabhAvathI bhAratanI tamAma gujaratI prajAmAM teo lokapriya banyA hatA. jaina samAjamAM dAnezvarI sahRdayI, vinamra ane paropakArIvRtI dharAvatI eka saujanyadaSTAMta tarIke munivaryo ane mahAtmAo temane dAkhalo ApatA mUrti samA zrI lakSmIcaMdabhAI dhArmika, zaikSaNika, sAMskRtika ane hatA. - sAmAjIka kSetre tana, mana ane dhanathI potAnI sevAo ghaNuM dAna-dharma, cAritrya ane sAhasikatanA viziSTa guNethI teo varSothI ApatA rahyA che. ucca keLavaNI kSetre saurASTramAM zrI mahAvIra samAjanA dareka kSetramAM eka pratibhAzALI vyakita tarIke AgaLa jaina vidyAlayanI bhAvanagaramAM zAkhA kholavA mATe temaNe saphaLatA AvyA hatA. meLavI che. temanA baMdhu sva. maNilAla dulabha zAhanA maraNArthe jAmanagara koMgresane gaDha ekadhAro viza varSa sudhI ajaya rAkha- zrImatI jayAbena maNIlAla tathA temanA putra zrI zIrISabhAIe vAmAM temane agragaNya phALo rahyo che. AvA A karmavIra 71 rUA. 125000 (savAlAkha) ane zrI lakSmIcaMdabhAIe rU. 51000 varSanI uMmare tA. 13-10-60 nA roja svargavAsI thayAM. jAma- nuM dAna Apela che. zrI mahAvIra jaina vidyAlyanA bIDIMganuM nagaranI prajAe temane ApelI aMjalI temanA javalaMta vijayano bAMdhakAma atyAre zarU thaI gayuM che. purA che. A uparAMta teozrInA pUjya pitAzrInA smaraNArthe zrI ANaMdajI purazotama jaina sArvajanika davAkhAnAmAM zrI dullabhajI zrI trIbhovanadAsa durlabhajI pArekha mULacaMda petholojI vibhAga cAle che ane te aMge paNa temaNe zrI trIbhovanabhAI (papubhAI) bhAvanagaranA vatanI che. ucca sArI evI rakamanuM dAna Apela che. zikSaNa nahi lIdhuM hovA chatAM ucca zikSaNa premI che. mAtA-pitAnA teozrI dhAmaka, zaikSaNika ane sAmAjIka kSetre nIcenI Jain Education Intemational
Page #975
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRtika saMdarbha na ] 1011 saMsthAo sAthe gADha rIte saMkaLAyelA che. kalyANa arthe teozrI hamezAM dAnane pravAha satatapaNe vahevaDAvatA zrI goghArI jaina mitra maMDaLanA upapramukha che. ja rahyA che. zrI tAlavaja jaina vidyArthIgRhamAM TrasTI tarIke sevA Ape che. temanA netRtva heThaLa keLavaNInA aneka kendro vikasatA rahyA che. zrI mahAvI. jaina vidyAlayanI kAryavAhaka samItInA sabhya che. emanA mArgadarzana ane rAhabAra heThaLa ghaNI saMsthAo, sAmA zrI goDIjI jaina derAsara (muMbaI)nA chellA 10 varSathI jika ane dhArmika TrasTa pragatine paMthe prayANa karI rahyA che. TrasTI che ane temAM temaNe 14 varSe menejIMga TrasTI tarIke sevA oDITara tarIkenuM temanuM saphaLa saMcAlana kharekhara temanA nAmane ApI che. yazanAmI kare che. zrI jaina vetAmbara konpharansanA ekajhIkayuTIva kamITInA samAjamAM tathA vyApArI jagatamAM teozrI eka jANItI sabhyapade che. vyakita che. sva pitAzrInI puNyasmRtimAM rUA. 25000 jeTalI zrI lakSmIcaMdabhAI muMbaI sIka maracanTasa esosIezananA vipula dhanarAzi zrI mahAvIra jaina vidyAlayane Arthika saMkaDAmaNuM bha tra' pade chellA 2 vItha rahI potAnI dhaMdhAkIya AvaData ane jJAnano lAbha ApI rahyA che. teo udyogapati hAI vyApArI anubhatA vidyArthIo mATe arpaNa karI. uparAMta, bAbu pannAlAla jaina hAIskula temaja anya keLavaNInI saMsthAomAM paNa dAnathI kSetre paNa teoe sArI evI pratiSThA ane kIrti saMpAdana karI che. dhaMdhAnA vikAsa arthe haju be varasa pahelA ja videzanI jJAnaparaba kholI. musApharI karI upayogI mAhitI ane anubhava laI AvyA che tema ja zatruMjaya Dema upara pitAzrInI yAdagIrImAM jaina upAsAmAjIka kSetre paNa teo potAnI sevA ApavAmAM AgaLa zraya baMdhAvI pitAnA dhArmika vArasAne suMdara paricaya Apyo. keTalIe saMsthAomAM mAnaniya oDITaranI re o ApIne ghaNuM rahyA che. bhAva garamAM zrI nAnubhAI jhaverI memerIyala lAyansa pilI dhArmika TrasTanuM saphaLa saMcAlana karIne tathA anya sAmAjika pravRttio karIne samAjanA vikAsa kSetre paNa temaNe suMdara phALe kalInIkamAM rUA 1000nuM dAna ApavAnI jAherAta thoDA samaya pahelA ja karela che. noMdhAvyo che. Ama umadA prakRtinA zikSaNa premI, bAhoza cArTarDa mAyALu mIlanasAra ane lAgaNIpradhAna svabhAva dharAvatA zrI ekAunTanTasa ane AjIvana sevAparAyaNa ane udAra dilanA lakSmIcaMdabhAI keInuM paNa yathAzakita kAma karI ApavAnI mahAnubhAvI zrI jayaMtibhAI zAha khare ja gujarAtanuM gerave che. bhAvanAvALA che zrI hIrAlAla juThAbhAI zAha keLavaNIkSetre temanuM mana khuba ja udAra jovA maLe che. madhyama ane sIjhAtAvarga mATe temanA aMtarane khuza kAyama sAmAjIka, dhArmika ane keLavaNI kSetre potAnI zaktine purepure mATe komaLa hoya che. bhega ApavAnI zubha bhAvanA jemanAmAM bharapura jovA maLe che te sevAnuM kSetra temanI a yAranI bahu ja taMdurastI na kahI zrI hIrAlAla juThAlAla zAha, jethI chellA 21 varSathI sevAnA zakAya tevI tabIyate paNa temaNe je jALavyuM che e emanI sevA kSetrane "Its a Labour of Love " mAne che. bhAvanA puravAra karI jAya che. temanI kArya karavAnI AgavI rItathI koIpaNa vyaktI prabhAvIta thAya che. je kAryane hAtha upara lIdhu hoya tene khubaja vyavasthIta zrI jayaMtabhAI mAvajIbhAI zAha rIte pAra pADe. A kAryazakti meLavavI te kudaratanI koI adaSya parizrama ane purUSArthane baLe niraMtara AgaLa dhapanArA keTalAMka zaktinI sahAya sIvAya banI na zake, je temane prApta thaI che. viralAonI samAjane je bheTa maLI che temAM zrI jayaMtabhAIne samAjanA madhyamavarga pratye temanAmAM haMmeza mATe UMDI hamagaNI zakAya. sAdhAraNa parivAramAM janma laI zrI jayaMtabhAI dardI ane sahAnubhutinA darzana thAya che. keLavaNI taraphanuM temanuM ApabaLe pitAne maLelA TAMcA sAdhanane saMpUrNa paNe sadupayoga daSTIbIMdu ajaba che ane tene sAkAra banAvavA mATe athAga prayatna karI zikSaNane kSetre AgaLa vadhyA. divasanA vIsa vIsa kalAka jeTalo karI chuTe che. temanA jIvanamAM dhama pratyenI bhAvanA anokhI rIte parizrama karI zreSTha guNo sAthe 195ramAM bI. koma.nI pada prApta guMthAyelI che. temaNe dharmanA ghaNuM prasaMgo hoMzabhera ane bhavya rIte karI. jIvanamAM kAMIka karI chUTavAnI tamannAvALA zrI jayaMtabhAI ujavyA che. jevA ke zrI goDIjI pArzva jaina derAsara-bhAvanagaramAM 1955mAM sI. e. thayA ane muMbaImAM kAlabAdemI roDa upara prabhu pratiSThA mahotsava, sakaLa saMghane svAmIvAtsalya temaja bIjA jayaMta ema zAha nAmanI kAM. zarU karI. aneka prasaMge jaNAvI zakAya. zrI goghArI jaina mitra maMDaLa- muMbaI bAlyakALathI ja dharmaparAyaNa kuTuMbanA ucca saMskAre temane taraphathI sametazIkharanI ane gujarAta-karachanA yAtrA pravAse temanI vArasAmAM maLelA eTale keLavaNI ane dhArmika pravRttio tarapha cheka AgevAnI nIce thayA che. temanA dharma pani prasabena paNa eTalA ja bacapaNathI kheMcAyA eka sajajana purUSamAM hovA joItA sad- dha premI che. teonI tapasyAnI noMdha apratima che. guNono teozrImAM saMpUrNapaNe samanvaya thayelo che. mAtApitAnA che.yuna hirAlAlabhAI dhArmika ane sAmAjika kSetre nIcenI uccattama saMskAronI prApi tathA pitAnI sadavatA dvArA samAja- saMsthAo sAthe saMkaLAyela che. - pada - ujanma pratiSThA mahaMta Jain Education Intemational
Page #976
--------------------------------------------------------------------------
________________ [nahada guja-rAtanI asmitA grAma H phAmar eka phona : 377 dhI mahesANA DIsTrIkaTa senTrala kA-opareTIva beMka lImITeDa rAjamahela rADa, mahesANA. sthApanA : 1916-17 oDITa vaH A zrI phATasara sevA sahakArI maMDaLI lI. zAkhA-cANasmA, leAla, visanagara, vijApura, vaDanagara, mANumA, kaDI, sIdhapura, pATaNa, kherALu, hArIja, UMjhA, jhoTANA, samI, la.DAla, becarAjI, kalyANapurA, umatA ane nAradIpura. 11 zubhecchA pAThave che sthApanA tA. 31-10-para zerabhaMDALa rUA. 43210 anAmata krUDa rUA. 3575-75 anya krUDa rUA. 3590-99 praznamanasiMha jADejA sutrI muH phATasara (joDIyA tAlukA) (jAmanagara jillA) Jain Education Intemational ADITa va ka noMdhaNI naM. 612 sabhya sakhyA 119 gagadAsa dharmathI rAThoDa pramukha zubhecchA pAThave che kheDuta 88 khIna kheDuta 31 lIlAdhara pI. paTela (dhArAsabhya-jAmanagara) senTa AAnTasa skUla sAme, mATara hAusanI bAjumAM, eDIba'dara roDa, jAmanagara, | vasula Avela zera bhaDeLa : za 10221650 cApaNA-DIpojhITasa : rU|. 49466088 rIjha tathA khIjA phaMDAH rUA. 4602497 varkIMga krepITala : za. 73686207 - A eka mahesANA jIllA mATe tamAma sahakArI maMDaLIenI madhyastha nANuM dhIranArI saMsthA tarIke kAmakAja kare che A eka tamAma prakAranu' ekIMga krAmakAja kare che. <- mukhya AphIsa mahesANA tathA visanagara, pATaNa, cANasmA, hArIja ane vijApura zAkhAmAM selpha DIpojhITa veTanI sagavaDa che. --vadhu vigata mATe rUbarU maLe! yA lakhA-- AtmArAma ema. paTela naTavaralAla e. paTela upapramukha pramukha velajIbhAI khI. paTela menejara tAra-DIsanTa enka phezana-115 surendranagara DIsTrIkaTa ke-opa. beMka lI. surendranagara surendranagara jIllA sahakArI maMDaLIone sahakArI dhAraNe dhIrANa karatI madhyastha sasthA zAkhAo --surendranagara, pATaDI, dhrAMgadhrA, haLavada, lakhatara, sAyalA, coTIlA, muLI, lIMbaDI, thAnagaDha, bajANA, cuDA. pramukha-zrI gIradharalAla nAgaradAsa zAha upapramukha-zrI amRtalAla sukhalAla zAhu benkanA zera tathA Itara kuMDAnuM bhaDALa sahakArI saMsthA vi. kharIdela zerA rUA. rAjya sarakArazrIe kharIdela zeza rUA. 1064000 rIjhava kuMDa tathA anya k rUA. 3301000 ... rU|. 12846000 6547950 rUA. 48900000 rUA. 5772500. kula cApaNuM... sahakArI sabhyAne kula dhIrANu kula kA"bhaDALa - vadhu vigata mATe izvaralAla DI. maLeA yA lakho :paTela : menejara
Page #977
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarja , 103 banAvI che. 18 varSanI jema peDhInuM saMcAlana karavA karI utakaTa bhAvanagara ane aMtakALajI ane pAkanI zrI agAzI jena derAsara tathA zrI Atma-kamala-labdhIsarIzvarajI tarIke bahu sevAo ApI che. tenA kAraNe ja teo '19 mAM jana maMdIra TrasTanA menejIMga TrasTIpade che. zrI goghArI jaina mitra- muMbaI dhArAsabhAmAM ane 1957 tema ja hakalamAM bombe myu. maMDaLanA pramukha che. zrI AtmajJAna prasAraka maMDaLanA maMtrIpade che. korporezanamAM cuMTAI AvyA hatA ane 1963mAM muMbaInA meyara zrI dhAmaka jaina zikSaNa saMdha tathA zrI jaina sevA saMdhanA khajAnacI tarIke jaMgI bahumatIthI cuMTAI AvevA sadabhAgI nIvaDyAM hatA. pade che. zrI jaina vetAmbara kenpharansanI kArobArInA sabhyapade che. laghumatI komanA mATe preraNArUpa banI zake tevI temanI prakRti ane zrI jaina udyogagRhanA paNa kArobArInA sabhya che. sAmAjIka, pragati mATe gaurava laI zakAya tema che. dhArmika, zaikSaNIka kSetre teoe ApelI sevA sau koIne aMdara ane zeTha zrI amRtalAla chaganalAla prazaMsane pAtra che. zeThazrI amRtalAla chaganalAla eka sevAbhAvI, keLavaNapriya ane zrI IsahAkabhAI abbAsabhAI dharmapremI sadagRha tha hatA. temane janma saM. 1945mAM bhAvanagaramAM - sara phirojazAha mahetA ane zrI viThThalabhAI paTelanA Asana thayo hato. nAnapaNamAM mAtApitAnA avasAnathI kuTuMbanI vyavasthAne para ArUDha thavAnuM mAna maLyuM che evA muMbaInA mAmeyara zrI bhAra temanI upara AvI paDyo hato. zarUAtamAM teo anAjanA ihAkabhAI abbAsabhAI baMdukavAlA J. P. kheDA jillAmAM Avela vipAramAM joDAyA pachI thoDAka samaya senAcAMdIne vepArI karyo. kapaDavaMjamAM 1906mAM janmyA che, paNa temaNe kartavyabhUmi muMbaI paDyuM tyArabAda bIjo vyavasAya choDI pitAnI milakta tathA jAgIbanAvI che. 18 varSanI vaye bApIkA dhaMdhAmAM joDAyA pachI Aje ranI vyavasthA ane saMca lana upara ja dhyAna ApavA mAMDyuM, paNa "iDiyA Amsa" nAmanI peDhInuM saMcAlana karatAM karatAM ! nAnapaNa thI temanAmAM potAnI sukhaDIA jJAtinI sevA karavAnI samAjanI ane dezanI kegresanI ane muMbaI zaheranI sevA karI ukaTa bhAvanA hatI. paMdara varSanI nAnI uMmarathI ja jJAtinI unnarahyA che. timAM rasa levAnuM zarU karyuM ane aMtakALa sudhI temaNe jJAtinI sevA 1930nA satyAgrahathI temanuM jAherajIvana zarU thayuM che. paMDita bajAvI jJAtinA judA judA dheALAne ekatra karyA ane pAIphaMDanI madanamohana mAlaviyAnI AgevAnI taLenA saraghasamAM eka TUkaDI lejanA karI. bALakanI keLavaNI mATe vidyArthIgRha zarU karyuM. daresAthe teo joDAyA hatA. pachI to sIvIka gArDanA sArjanTa tarIke ke dukAnadAra dararoja potAnA vakarAnA dareka rUpiyA dITha eka pAI sane 1946mAM homagArDanA pleTrana kamAnDara tarIke kAma karyuM hatuM. A phaMDamAM Ape tevI yojanA karI. pADate samRddha karyuM ane 1944nI muMbainI godInI Aga ane 1958nI ghadhArI mahollAnI te phaMDa jJAtinA vidyArthIgRha mATe vAparI te saMsthAne sahara banAvI. Aga vakhate temane zerIpha sITIjhana rIlIpha kamiTImAM levAmAM pote paNa sArI evI rakamo koi paNa jAtanI zarata vinA jJAtine AvyA hatA.. che ke dAnamAM ApI ane bIjAne tema karavA preryA. bIjAoe paNa A A sivAya teoe rezaniMga eDavAyajharI kamiTi, vesTarna relave preraNA jhIlI sArI sakhAvata jJAtine karI. A rIte temaNe jJAtinA lokala eDavAyajharI barDa, phuDa eDavAyajharI kamiTI, dArUbaMdhI kamiTI, uddhAramAM mahAna phALo Apyo hato. ane kRtajJa jJAtie paNa samAja kalyANa kendra, kanjhayumarsa sAsAyaTI jevI aneka sarakArI ane temanI sevAonI kadara karI pAIphaMDa ane vidyArthIgRhane zrI saurA. ardha sarakArI saMsthAomAM agatyanI sevA ApI che. teo zikSaNamAM r dazAzrImALI sukhaDIA amRta pAIphaMDa ane zrI saurASTrapaNa UMDI dIlacaspI dharAve che. tenA kAraNe siphI hAIskUla, zAMtA- dazAzrImALI sukhaDIA samRta-amRta vidyArthIgRha evAM nAmo Apa kujha vaherA beDiMga tAhera kailarazIpa, kuMbhAravADA meMTesarI rakula temanI yAdagIrI haMmezane mATe kAma kare che. vaLI temane jJAtie yaMga leDIjha hAIskUla ane beo garlsa hAIskUla jevI aneka zikSaNa bApujI evuM biruda ApI temanI taraphanI pitAnI AtmIyatA, sasthAnI sthApanAmAM ane saMcAlanamAM temane viziSTa phALo rahyo che. kta karI che. teo jamiyate ulemAe hiMdanI mahArASTa zAkhAnA kArobArInA pitAnI jJAtinI sevA mATe jevI utkaTa bhAvanA temanAmAM sabhya che, tema teoe pArTI haja kamiTinuM upapramukhapada zobhAvyuM hatI, tevI ja kaTa bhAvanA samAjanI sevA mATe paNa hatI. che. te kamiTi taraphathI hAjIonI sthitino abhyAsa karavA teo bhAvanagaranI khyAtanAma ane junI zrI AmAnaMda jenA DepyuTezanamAM paNa gayA hatA A sivAya teoe irAka, IrAna, sabhA tarapha temane anahada prema hato. nAnI uMmarathI ja teo A baramA ane yuropanI musApharI karI vizALa anubhava meLavyo che. sabhA tarapha AkarSAyA hatA, ane lAIbrerIana tarIke sevA bajA aneka saMsthA ane kalaba sAthe joDAyela zrI IstAkabhAInI vavI zarU karI hatI. temanI sevAbhAvanA joIne saM. da92 mAM pravRtti bahumukhI rahI che. teonI sevA, dhagaza, prAmANikatA ane temane sabhAnA Trejarara banAvavAmAM AvyA. ane e pada upara nyAyapriyatAnA kAraNe muMbaI sarakAre 1953mAM J. P. banAvIne soLa varSa jeTalA lAMbA samaya sudhI rahI sabhAne Arthika rIte tema ja jelanA onararI vIjhITara banAvIne bahumAna karyuM che. temaja saddhara banAvavAnI yasaravI kAmagIrI bajAvI potAnI tabiyata vaherA kAmanA vaDAmullAjIe temanI sevAne dhyAnamAM laI M.K.D. nAdurasta thatAM saM. 2008mAM TrejhararapadethI nivRta thayA paraMtu ke nAmane mAnavate IlakAba Ape che. ' " nA avasAna sudhI sabhAnA dareka kAryamAM teo rasa letA... , ' ' teoe mAMDavI tAlukA keMgresa ane sI. vorDa 9i kesanA zeThazrI amRtalAlabhAIne saM 207nA dvitIya jeTha di 3 maMtrI tarIke, bI. pI. sI. sI.nA sabhya ane kArobArInA membara zukravAra tArIkha 16- 1961 nA roja svargavAsa thatAM sukhaDIA Jain Education Intemational
Page #978
--------------------------------------------------------------------------
________________ 118 1 chAtanI zamitA jJAtine tema ja AtmAnaMda bhAne merI boTa paDI hatI. A soraThanAM eka nAnakaDA gAmaDAmAM moTA thaI ugatI juvAnImAM prasaMge temanI sevAone yAda karI temane aMjali ApIe chIe. muMbaI jaIne potAnI kuzAgra budithI svabaLe AgaLa vadhIne vyApArI junI peDhInA tejasvI mahanubhAnAM temanI gaNanA thAya che. ane sAmAjIka kSetre apAra kIrti ane sarvane prema prApta karanAra zrI gabharUbhAI jIvAbhAi ojhAnuM jIvana adanA AdamImAMthI uttama zeTha zrI mAhamAM alAbakSa karInA vepArI temaja nAgarika banavAnI akhUTa zaktine Adarza gAdhakaDAnA vatanI mahamadaalI alAbakSanA jIvananI zarUAta namune puro pADe che. saurASTranA unA pAme Avela beDIyA gAmamAM garIba avasthAmAM thayela. te muMbaI gayA tyAM pahelA vizvavigrahamAM te saMvata 1954mAM janmelA zrI gabharUbhAIe mAtra cha gujarAtI sudhIne teo dhaMdhAmAM khUba ja pagabhara thai gayA. dhaMdhAnA vikAsa mATe abhyAsa karyo. zarUAtamAM pitAnA khetInA dhaMdhAmAM thoDo samaya yuropanAM aneka rASTrone pravAsa kheDyo. pariNAme lakSmInI kRpA uttara- vitAvI teo 21 varSanI uMmare muMbaI gayA. ttara vadhatI gaI. A purUSArtha vyaktie DAM varSa karI karI hatI. paNa A - dhananI sAthe aMgata saMbaMdha vadhAravAmAM nipUNa evA zeThazrIe thoDAM varSanA gALAmAM teNe dhaMdhAnI raga pakaDI lIdhI. jotajotAmAM saurASTra ane paMjAbanA dezI rAjyo tathA muMbaInA gavarnara sAthe muMbaInI mazahura ane khUbaja pratiSThita "rAvasAheba tAtyA rAvajI"nI viziSTa saMbaMdha bAMdhyA-vikasAvyA-jALavyA. pariNAme teo je.pI. paDhImAM bhAgIdAra banyA. A piDhInI lagAma hAthamAM lIdhA bAda ane khAna bahAdurane IlakAba paNa meLavI zakayA rAjakaraNanAM kSetramAM temaNe vyApAra vikasAvyo ane A peDhIe dezamaramAM khyAti prApta muslima lIganuM sabhyapada evA mudA upara choDyuM . bhAratanA bhAgalA karI. dhaMdhAkIya kSetre temanI A mahAna siddhi hatI vyApAramAM te na ja paDavA joIe.' teo pAkisAna thavAnI viruddhamAM hatA. sthApacyA rahetA hovA chatA temanA sevAbhAvI AbhA sAmAjika, kAmasamAM joDAI baMne mamamAM ekavAkayatA ane sahAnubhUti jaLa- dhArmika ane rASTrIya kSetre kaMIka karI chuTavA mathata hato. vAi rahe tevA prayAne prathamathI te Aja sudhI avirata cAlu rAkhyA temaNe saurASTra ane muMbainI aneka saMsthAone AjasudhImAM che. temanA putrazrI tAherabhAI muslima lIga umedavAra sAme muMbaInI vividha sevAo ApI che ane haju ApatA ja rahyA che. 1930nI nIsIpala cuMTaNImAM ubhA rahyA hatA. ane pracaMDa bahumatithI AjhAdInI laData vakhate temaNe khAdI vecANanI pravRttimAM AgevAnI Bgresa umedavAra tarIke phatehamaMda banyA hatA. bha bhAga lIdho hato ane temanI rAhabarI heThaLa muMbaImAM mAMDavI zrIzeThe dhI bebe markanTAila benka ko. opareTiva sthApI, tene lattAmAM khAdInuM vadhAremAM vadhAre vecANa thaI zakayuM hatuM. teo muMbaInI vikasAvI atyAre navI zAkhAmAM temane phelAvI che. prathamathI te hAla "bI" vorDa jIllA koMgresa samitinA varSo sudhI upapramukha hatA. sudhI teozrI te benkanA ceramena che. AjhAdInI laDatamAM temane sakriya phALo hato ane keso lAkhe zrIzeThe muMbaI dhArAsabhAmAM sabhya tarIke sevA ApI che. muMbaImAM rUpiyAno phALo apAvyo hato. jemAM temane ane temanI peDhIne avAranavAra thatAM komI ramakhANomAM, siMdhurela saMkaTamAM, chappaniyA sAro sahayoga hato. muMbaInI vyApArI Alama upara temanuM sAruM duSkALamAM tathA InphalyuenjhAnAM rogacALA vakhate temaNe tana, mana evuM varcasva che. teo ekadhArA 20 varSa muDI bajAra karIyANA ane dhanathI sevA ApI che. maracanTasa esesIezananA pramukha hatA. te daramyAna temaNe muDI bajAranAM vepArIone ananya sevAo ApI hatI. temanI AvaData, gAdhakaDAmAM keLavaNI, lAyabrerI, kanyAkeLavaNI tathA zALAnuM makAna vyavahArakuzaLatA, tyAga, lokaprema ane varcasvanuM A jIvatuM jAgatuM banAvavAmAM, nAzika polisa seneTeriyamamAM, alIgaDha yunivarsiTImAM pramANapatra che. uparAMta "bI "vaDanI rezanIMga eDavAIjharI boDamAM vagere aneka kAmomAM mUMgA pazuonA piyAvAomAM Arthika madada . temaNe varase sudhI sevA ApI hatI. muMbaInI sAmAjika ane . ApI che. gohilavADanA eka gAmamAM jainadharmanI mUrtio derAsaramAM rASTrIya pravRttimAM teo haMmezA mokhare rahetA heI saMvata 2008mAM mUkAvI sarva dharma samabhAva batAvyuM che. sarakAre temane je. pI. ane mAnada nyAyadhIzane hakAba ApI ' sAvarakuMDalA ane jesaramAM paccIsa paccIsa hajAranAM kharce temanI sevAonI suyogya kadara karI hatI. made tathA gAdhakaDAmAM be hajAranA kharce masA taiyAra karAvI kacchanA bhUkaMpa vakhate tyAMnI pIDIta janatAnI sevA arthe muMbaImAM ApyA. temanA dharmague "nAsaro dAvatiala haka'ne idrakAba racAyela karachamakaMpa samitimAM paNa teoe agragaNya bhAga lIdhe Ape che. vaherA jJAti mATe paNa khUba ja madadagAra banyA che. hatA. ane teo A samitinA khajAnacI hatA. dezanI AjhAdI pachI zrA gujarabhAI jIvAbhAi enA junAgaDhanI ArajhI hakumata sAthe zrI gabharUbhAI sakrIya rIte sa ka LAelA hatA. 1947mAM junAgaDhanA navAbe pAkistAna sAthe joDA- gujarAta, saurASTra temaja muMbaI zaheranI sAmAjika, rASTrIya, vane nijya karyo e sAme muMbaImAM vasatA soraThavAsIoe zrI kaukSaNika temaja vyApArIka pravRttiomAM potAne amula phALe pradAna zAmaLadAsa gAMdhInA netRtva nIce upADelI laDatamAM teoe sakrIya karI muMbaInAM gujarAtI samAjamAM ApabaLe AgaLa vadhelI je ama- bhAga lIdho hato. junAgaDhanA navAba pAkistAna cAlI gayA pachI karNa vyakita e lekanajaramAM mAnabharyuM sthAna meLavyuM che, temAM tyAMnI asvastha banelI laghumatI komanA jAnamAlanI surakSA khAtara zrI gabharUbhAI ejhAnuM sthAna prathama haroLamAM niHsaMkeca mUkI zakAya. gAmaDe gAmaDe karatAM zrI gabharUbhAIne ApaNe saue joyAM che. Jain Education Intemational
Page #979
--------------------------------------------------------------------------
________________ harikRti haja anya boTAdakara zrI gabharUbhAI seraTha vikAsa maMDaLanA upapramukha che. zrI kanake rUpiyA vAlAkhanuM dAna jAhera karyuM. te zvarI jIrNoddhAra samitInA pramukha che. unA tAlukA keLavaNI maMDaLanA Aje boTAdamAM e kavi kAleja traNa varSathI cAle che. e sthApakemAMnA eka che ane zrI tulasIzyAma vikAsa samitimAM bhavya ane kalAtmaka makAno karyA che ane gujarAtanA zikSaNa kSetre AgevAna kAryakartA che. avanavI bhAta pADI rahI che. rAjakIya pravRtti sAthe jJAtine paNa teo bhalA nathI. jJAtinI bhAI naMtilAlaM svabhAve spa,niza jamAna ane du:khIo tathA zaikSaNika kSetre kArya karatI saMsthA zrI unevALa sevaka maMDaLane temaNe garIbo pratye paragaju hatA.. asaMkhya vyakitane emaNe mUMgI sahAya Apela seva e ajoDa che. Ama temanI jJAtimAM paNa temaNe karI che. kArakhAnAnA nokarane temAM sahabhAgI ne mitra gaNutA ane gauravabharyuM sthAna prApta karyuM che. taduuparAMta muMbaInI temaja saurASTranI tethI khUba cAhanA pAmelA. aneka sAmAjika ane dhArmika saMsthAomAM temanuM sthAna dhaNaja boTAdane AMgaNe hajI "beTAdakara bAga ' "mahilA udyoga gRha' UMcuM che. nikhAlasatA, rapaSTa vaktavya, milanasAra svabhAva ane sarva "janatA vAcanAlaya' vagere karavAnA emanA keDa hatA. AvA raMgIlA vaye prema e temanA khAsa guNo che. temanI pAse sahAya mATe gayela sakhI gRhasthane gujarAte gayA eprilamAM, TUMkI mAMdagI bAda gumAna. koI paNa vyakti nirAza thaIne pAchI pharI nathI. tene mUka Arthika paNa emanI jIvanasuvAsa sadA mahekatI raheze. madada u rAMta teo tenAmAM zraddhA ane utsAha prerI tenA mArgadarzaka bane che. Ama temanA sAMnidhyamAM AvanAra dareka vyaktine temaNe ApaNuM abhecaMdabhAi prema saMpAdana karyo che. TUMkamAM zrI gabharUbhAInuM jIvana eka vizALa pAsAdAra hIrAne nUra veratA tame nihALyo che ? aneka vaDalA samu che ke jenI chAyA nIce tenI samakSa gayela koIpaNa vyakti pAsAmAMthI kayAreka be ke kayAreka tra-cAra pAsA nayanaramya raMgo visAme ane sAM.ta anubhavI sake che, vahAvata dekhAya che. paNa e pAsAnA pADanAre che, tenA pratyeka gujarAtanuM kharekhara teo gaurava che. pAsAne pUrA pANIdAra banAvyA hoya che jenAra eka yA be-traNa sva. kAnitalAla dAmodaradAsa pAsAmAM pANI jhaLakatuM nihALe to te dekhanArAnI ja daSTimaryAdA gaNAya ne ? mAnava vyakitatva vize paNa Ama na kahI zakAya ? dariye taratA baraphanA DuMgarane AThamo bhAga jaLasapATIe jaI zakAya che. ApaNuM abheca dabhAinA uDIne AMkhe vaLage tevA chegujarAta jANe che ke ra10 kavi boTAdakare enA jIvana daramiyAna cAra guNa-pAsAne ApaNe paricaya meLavIe. apAra muzkelIo, duHkha, nirAzA ane niSphaLatAo joyAM hatAM. ane asakhya dhaMdhA prayogo bAda chevaTe prAthamika zikSakanA jIvanathI abhecaMdabhAI gAMdhInI jhaLakatI vyApArI kArakiAdathI aMjAnArane saMtoSa mAnyo hato pariNAme, aMtakALa vakhate emanI jIvanabacata thAya ke teo kamamAM kama komarsanA Dabala grejayueTa to haze ja mAtra vIseka rUpiyA hatI. paNa nA, kolejanA prathama satrane abhyAsa na nedhIe te teo bAvI garIbAI vacce svargastha bhAIzrI kAMtilAlano janma mAtra meTrIka che. paNa seLa varSe lagna karyA pachI, traNa varSa abhyAsa thayo hato. emanI bALavayamAM ja kavipitA svarge sidhAvyA ane rahyo. te hakIkata temanI jJAnanI prabaLa pIpAsA pragaTa karI jAya che. kAMtilAlanuM jIvana vidhAtAne saMpAI gayuM. 1935 thI bhaNatara pachInuM jIvana-gaNatara prAraMbhAyuM. pAMca vidhavA mAtAne jema tema karI ene thoDuM zikSaNa ApyuM. varSa mAM vyApArI pIDhatAmAM pAvaradhA thaI, 1941 thI kuTuMbanI aMgrejI pAMca cha e paDIo karatAM vadhu vidyA bhAI kAMtilAlane svataMtra paDhAnA prAraM bha kayA. kama "gAMdhA enDa sansa" na caDI. Arthika muMjhavaNa vacce emaNe puruSArtha zarU karyo. "parasevo meLavatI cAlI ne Aje nava zAkhAna baheLe parivAra dharAve che. paDI kamAvuM che ene paLatA kema na maLe !' e emano jIvanamaMtra abhecaMdabhAI bhale rAjakIya saMsthAo pA kADha aMbadha hato. dharAvatA hoya, paNa temanuM bahuvidha vyakitatva sayAjanI dhArmika, pUrI meTrika sudhInIya keLavaNI lIdhA vagara emaNe muMbaInA sAmAjIka, rIkSaNuika tathA sarveyalakSI saMskAra ne saMskRtinI saMsthArastA upara padayAtrA zarU karI. ghaDImAM A te ghaDImAM bIjo dhaMdho emAM ja ramakhANa rahetuM hoya che. ajamAvyo. kyAMya nasIbe yArI na ApI. pAMceka varSa sudhI emaNe rASTriya AgevAnonA gADha paricaya chatAM, abhecaMdabhAIne sIdhe bhUkhe para dhaMdhA pAchaLa tapa karyuM. ane emane hera-pIna ne satata saMparkamAM hoya te te ukata saMsthAonA saMte, vidvAno ne banAvavAnuM sUjhayuM. emAM emanI jhINI, tAMtrika daSTi kAme lAgI. sevakone ja, zAstrIjI paMDuraMgajI athavale, zrI Da ra mahArAja 'khUba jhaDape emaNe vyApAra vadhAryo ane pAMca sAta varasamAM pAnanA AdinA nikaTavatI sahavAsane teo nIjanuM gaurava lekhe che. pU. utpAdananA eka sArA vepArI banI zakayA. pAMDuraMga zAstrInI sAdhanA zibiramAM. AtmIyatAthI tathA ra ne emanuM tapa kaLyuM ane parasevAe paise ApavA mAMbo. e ja cAturyapUrvaka vAta karatA jemaNe sAMbhaLyA che ke, temanI dharma ane kALamAM "beTAda prajA maMDaLa" ane "vivAbhAratI ' saMsthA taraphathI tatvajJAna pratyenI A sthA taraphathI tatvajJAna pratyenI AtmaniSThAne kayAre ya nahI bhUlI zake. emanA pitA kavi zrI baTAdAranI smRtimAM kolejanI vAta karI. svAbhAvika rIte ja, abhecaMdabhAInA sArvajanika saMsthAo bhAIzrI kAMtilAle pitA reDavAnI taka vadhAvI lIdhI. e ja divase sAthenA joDAze khUba vanitA bharyA rahyA che. pADI kamAvuM enA vacce emaNe paNa bhAI kAMtilAlane svatA ja Jain Education Intemational
Page #980
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ 10 sujAtanI asmitA I khetIvADI utpanna bajAra samiti " hiMmatanagara kaha5nAthI lakhAyelA mahAkAvya karatAM anubhavanI eraNa parathI | utarelA sAdA vAvya ghaNuM ja mahattavanA hoya che. | " phona naM. 476e . mAja u5na karanArane mUra vaLatara maLe, temanA hitanuM rakSaNa thAya, temane jarUrI suvidhAo maLe ne vepAra utpAdakanA hitamAM cAle ne maTanI khIlavaNI thAya te mATe bajAra dhAre che ! te dizAmAM bajAra samiti kArya kare che. ne utpAdaka tathA vepArI-T enA sahakArathI A mArkeTa khIle tevI apekSA rAkhe che. " | pI. DI Thakkara enDa ku. mana che. ' kapilabhAi TI. koTaDiyA | (1) gAna be kAM prA. lI. (2) parale proDakazana dANApITha, bhAvanagara, '' ceramena ane zubhecchA pAThave che "zrI TANA jUtha sahakArI maMDaLI rANuM (sihora) nA saujanyathI . Jain Education Intemational
Page #981
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sa da bane ! 117 dhArmika saMsthAomAM zrI svAmInArAyaNa gurUkula TrasTa (TrasTI), temanA aneka-vidha kAryakSetranA vizALa phalakamAM, chatA thatAM, zrI tapovana brahmacaryAzrama (TrasTI), zrImad bhAgavata gItA pAThazALA buddhi-pratibhA, vyavahAra kuzaLatA, duraMdezitA AdinA nAnA-moTA (pramukha-vardha kayupa), zrImada bhAgavata saptAha maMDaLa (u pramukha) khAsa prasaMge jayAre sAMbhaLIe tyAre, temanA samRddha chatA saMgupta vyakitatvane ullekhapAtra che. abhAve vaMdana karyA sivAya rahI zakAtuM nathI jayAre zaikSaNika vidyA saMsthAomAM unA tAlukA keLavaNI jenArathI, A javAharanA eka yA be-cAra pAsAnuM tejavalaya maMDaLa, zrI gAM. mAM. lA. pra de. beDaga, zrI zAradAgrAma, zrI nIrakhI zakAyuM hoya to te A jenAranI ja maryAdA mAnavI rahe amulakha amIcaMda vividhalakSIne videza Avazyaka bane che. che ne ? sAmAjIka saMsthAo jevI ke gujarAtI keLavaNI maMDaLa, dhI sevanIta samarATa zAha mAnava sevAsaMdha, gujarAtI kalaba, soraTha vikAsa maMDaLanA vikAsane saMvardhanamAM temane noMdhapAtra phALo che. mANasAnA jaina samAjanA agragaNya nAgarika zrI. semacaMda eka adanA udyogapati tarIke vyApArI maMDaLe.mAM teo phulacaMda zAhanA suputra zrI, sevaMtIlAla zAha paNa jaina samAjamAM agatyanA sthAne zobhAve che. jemAM dhI bebe karIyANuM kalara AgaLa paDatI vya kata che. teozrIno janma mANasAmAM tA. 1kemIkasa maracanTasa esosIezana (pramukha), dhI pIMyA enDa jaMjara 12-17nA roja thayo hato. temane traNa bhAIo tathA eka bena maracanTasa esosIezana (upapramukha), spAIsIsa eksparTa pramozana maLI cAra bhAIbhAMDuo che. temane potAne cAra putro tathA be ka usela (vAIsa ceramena) jevA agatyanA vyApAra juthono samAveza putrIo ema cha saMtAna che. pitAzrI nivRta jIvana gALe che. thAya che. svaprayatno vaDe thoDA ja vakhatamAM AgaLa vadha vALI vyakitaudyoganA vikAsa arthe amerIkA, jApAna jevA dezonI mulAkAta emAMnA eka zrI sevaMtIlAla paNa che. meTrIka sudhIno abhyAsa te levI paDe. paNuM 1956 mAM bhArata sarakAranA karIyANu-vyApAranA karI. vyApAramAM jhaMpalAvyuM che. pote hAla me sevaMtIlAla esa. pratinidhi tarIke yuropaneya pravAsa ne te ja krame 1960, 62, 5, zAha enDa ku." nA nAmanI yArna ane ArTa sIdakanA vepAranI mAM pratinidhi maMDaLamAM duniyAnA vividha deze nI parikramA temaNe peDhInuM saMcAla - saphaLatApUrvaka karI rahayA che ane te uttaro uttara karI che. sArI pragati sAdhI rahI che. vaLI chellA eka varSathI amadAvAdamAM vizvanA AMtararASTriya vyApAranA jhagaDanAM zAntImaya samAdhAna "ileTIkA rabara varkasa" nAmanuM moTara pera pArTasa bana vavAnuM kAraarthe amerIkA-jIta "Aba Trezana esosIezana" bhAratanA khAnuM sthApyuM che jenuM utpAdana yukAsa TI. vI. e. (madrAsa) pratinidhimAM temano samAveza karela che. te temanA vyakitatvanI ghaNI ne puruM pADavAmAM Ave che. Ama dhaMdhAkIya kSetre zrI. sevaMtIlAla badhI vizeSatAo chatI karI jAya che. saphaLatA hAMsala karI rahayA che. sAmAjIka tathA dhArmika kSetre paNa vatana-unAnI zALA hospITala, chAtrAlaya vagere bhAgyeja koI pote ghaNI saMsthAo joDe saMkaLAyelA che. khAsa karIne zrI sArvajanika saMsthA evI haze ke je temanA AzirvAda nahI pAmI vijApura sattAvIsa vizA zrImALI jaina zubhechA maMDaLa" nA Azare hoya. unAnI- ahIMnI aneka saMsthAnI prAraMbhanI pragatimAM temane cAlatI vimA polIsI yojanA nI" kamiTinA sakriya sabhyapade dAnane hiro hamezAM noMdhapAtra rahyo che. jayAre vikAsanA pratyeka che. A saMsthA dvArA samAjanI jarUravALI vyakitaonI teozro sopAne temanI doravaNuM dakSatAbharI nIvaDI che. sevA bajAvI rahyA che. muMbaImAM cAlatA "sneha mitra maMDaLa - 1957 mAM temanA kuTuMbe karela me TA dAnanA prakAzamAM, nA pramukha tarIke paNa teo sevA bajAvI rahayA che ma NasAmAM gujarAtanA rAjayapAla kAnsamara AdinA sAnidhyamAM ujavIela zikSaNakSetramAM jarUravALA bALakone neTabuka, pensila tathA bIjI samAraMbha jonAra, temanI vyavasthAne navI-bhAvanAnI saurabhane kyAreya sTezanarI pote sabasIDAIjaDa paDatara karatAM ochI kiMmate) chellAM visarI zakaze nahI. be varSa thI purI pADe che. mANasAmAM ghau jevuM anAja paNa teja abhecaMdabhAInuM bharyuM-bhAdaryuM kuTuMba-jIvana, bahenazrI jayA pramANe paDatara karatAM ochI kiMmate jarUravALI vyakitae ne dara varSe bahenanI dharma priti, cAra putrone traNa putrIonI saMskAra saujanyabharI Ape che. A badhI madada nAmanI koI jAherAta na thAya tenI vatana-zIkhA vagerenA achaDatAya paricayathI eka Adarza bhAratIya teozrI khAsa kALajI rAkhe che. Ama chupuM dAna karavAvALI kuTuMbanI zILI suvAsa pAmyAne lahAvo prApta karyo lAge che. virala vyakitaomAMthI eka zrI sevaMtIlAla che. kirtIdAnanA A lekepayogI kAryo karavAnI temanI AgavI rIta che. paDadA jamAnAmAM pote je kaMI madada karI rahyA che tevuM darzAvAthI teo pAchaLa rahIne thaI zake te badhuM teo karatA rahetA hoya che. temanA hamezAM dura rahe che. paricayamAM AvanAra pratyeka jaNa, pitAne hiteccha, mArgadarzaka ne potAnA jaina dharmanA tirthadhAme mahuDI, pAlItANA vagere saMniSTha preraka maLyAne dhIMgo sahAro pAme che. sthaLee teozrI avAranavAra jAya che ane dhArmika kSetre ghaNI temanA cAhaka varganAM, temanI udAra carita manameTa5, varNavatA rakama kharce che. mahuDImAM covIsa tIrthaMkaranI derImAM potAnA pU. draSTAMte jANIe tyAre, temanA saujanyazIla svabhAvanI madhuraya, pitAzrInA zreyArthe rUA. 7001nuM dAna karI derI baMdhAvI che. hAjatama pratyenI hamadardI, tathA belyA batAvyA vinA, kazuMka pAlItANAmAM metI sukhIyAnI dharmazALAmAM pAMca jina pratikarI chuTavAnI bharI-bharapura tamannAne Acho sparza anubhavI zakAya che. mAe mUkAvI che. pitAnA sva dAdImAnA smaraNArthe saM 2020mAM Jain Education Intemational
Page #982
--------------------------------------------------------------------------
________________ khUhada gujarAtanA arimatAM aDhAI mahetsava paNa karyo hato. bhAvanagara Ayarna enDa sTIla maracanTa esesIezananA hamaNAM bihAra rAhata kaMDamAM paNa pite jAte bajAramAMthI pArTanara tarIke kAma karI rahyAM che. kharIdIne sADIo tathA dhatIjorA jaina samAjanA AgevAna zrI. citrabhAnu mahArAja mAraphata mokalI ApI potAnI pavitra pharaja sva. nAgajIbhAI khetANI adA karI che. mAnavane gAmaDAMmAMja pAke chesaurASTranI bhUmInuM taLa ene thoDAka mahInA pahelA mANasA kolejanA phaMDa mATe saMskAra mATe rasALa che. bhaya saurASTranA junAgaDha tAbAnuM meravADA gAma kAryakramamAM sArI evI jahemata uThAvI phaMDa ekaThuM karavAmAM kale- e zrI nAgajIbhAi khetANInuM janmasthAna. pitA zrI kezavajI janA dAtaone sAro evo sahakAra Apyo hato. manajI tathA mAtu zrI ratanabAI. sane 1893mAM emane janma zrI najharaalI ke. eDanavAlA thayele sane 1961mAM ravargastha thayA. junAgaDha sTeTa pharsTa kalAsa gaNutu. rAjyamAM ke rI ane dekaDA e. sIkakA cAlatA tathA pitA jJAtimAM dAnano dhodha vahAvanArA dAtAo Aje aneka saMsthAnA junAgaDhamAM pArula ra.5 5Na cAlatA navaso navANu maLI Ave che paNa sAthe sAthe jAhera dAna karavAnI vRttivALA pAdaranuM saMsthAna junAgaDha gaNAtuM chatA zikSaNa khAtuM dhaNuja garIba sajajano saunuM dhyAna kheMcyA vinA rahetA nathI. amarelI hatuM. meravADa gAmamAM nizALa nahi tethI pitAzrIe mitrane tyAM jIllAmAM AvelA bagasarA gAme zrI najharaalIbhAI eDanavAlA nA bhAdane bhaNavA mokalela ema pAMca gAma maLIne gujarAtI eka muka dAtA tarIke khAsa jANItA che. teoe pitA ii voharA cAra copaDIne abhyAsa thaye. kema mATe saurASTranA vidyArthI e ne kelarazIpa maLI zake, evuM eto kayA ane vepArIo bhAgyA, pitAzrI kezavajIbhAI eka TrasTa karela che. jeno lAbha chellA paMdara varSethI temanI jJA tane sane 1903mAM me Ta kuTuMbanA nIbhAva arthe muMbaImAM jaIne nAkamaLato rahe che. paNa hAlamAM ja teoe bagasarA zaherane muMjhavatA rIe lAgyA. pAMcabhAI ane eka bahena nAgajIbhAI sahuthI moTA, zALAnI taMgInA praznane lakSamAM laI rUA. 330 00 nuM dAna ApI, eTale ghara vyavahArano beje temaNe saMbhALyo. sane 1907mAM sarakArI sahAya sAthe rUA. 64000 nI zALA nirmANa karI ApI nAgajIbhAIe paNa muMbaI tarapha prayANa karyuM. prathama tera rUpIyA zaheranI eka sAcI jarUrIAta pUrNa karI che. A uparAMta teo ane vadhIne pAtra sa rUpiyA pagAra thayo. pachIte , senA-cAMdInA zaheranA dareka nAnA moTA pramomAM rasa lai pitAnI saH kamAIne dAgInA banAvI devAnuM gharanuM kAma zarU karyuM. temanA lagna ane lAbha saune udAratAthI ApatA rahe che. gujarAtanA samAja jIvanamAM 19mAM jayAkuvara bahena sAthe thayA. temane traNa dIkarA ane traNa AvA dAnezvarIoe ApelA yAdagAra zALAone gujarAtanI janatA dIkarI. temAM hAla be dIkarA tathA traNa dIkarI hayAta che. kuTuMbamAM kayAreya visarI zakaze nahIM. mAnava kalyANanI pratioe vAcA bhAione sumeLa ghaNo tethI jhaDapI pragati thavA mAMDI. sane 1923mo. ApanAra dAtAzrI najharaalI ke. eDanavAlAnuM nAma amarelI jIllAnA jApAnanI saphara rezamI kApaDanA imporTa mATe karI pratikuLatAne bagasarA gAma mATe sevAnI eka madhura suvAsa tarIke cIra ramaNIya kAraNe be mahinAmAM pAchA pharyA AvIne muMbaImAMja rezamI kApabanI raheze e nirvivAda che. DanI dalAlI zarU karI dhaNI takalIphamAM pasAra thayelA. javananA zeTha zrI ramaNalAla amRtalAla anubhavone kAraNe samAjanA du:khIbhAI bahenanI sukhAkArI mATe jJAtinA maMDaLo mAraphata tana, mana ane dha thI sevA zarU karI dIdhI zeThazrI ramaNalAlabhAI bhAvanagaranA jANItA udyogapati che. sane 1973mAM vaLI pAchI mitronI sahAyathI hojhIyarInI peDhImAM bhAvanagaranI anekavidha sAmAjika saMsthAonA prANasamAM zrI bhAgIdAra banI jApAnanI saphare kuTuMba sAthe upaDayA. temAM sArI ramaNabhAI bacapaNathI ja svadharma pratye draDha abhIrucIvALA ane saphaLatA sApaDI, rASTriyatAne varelA che. bhAvanagaramAM audyogika kSetre je pragatinA jIvana ghaDataranA kaDavA-mIThA ghA prasaMge prApta thayA hatA. maMDANa thayA temAM dhI bhArata Ayarna enDa sTIla InDasTrIjhanA eka aTAra varSanI vaye jaina sAdhUnA samAgame vairAgya jAgatA sanyAsa bhAgIdAra tarIke rahIne ghaNo moTo purUSArtha karyo che. levAnA bhAva paNa thayela kAraNa ke te sArI parigraha para pUrva temanA pitAzrI sva. amRtalAlabhAI 5Na samAja sevaka tarIke janmathIja mamatva rahita paDyuM hatuM. je jIvananA aMta sudhI TakI jANItI vyakti che. jaina saMdhanA ane potAnI jJAtinA jAhera rahyuM ane bahoLA kuTuMba parivAramAM rahevA chatAM jaLa-kamaLavata hitanA kAryomAM ghaNA varSothI uMDo rasa laI rahyAM che. jIvana jIvyA. jApAnanI traNa traNa saphara karavA chatAM ane ghara ba re bhAvanagara jaina saMdha kAryavAhaka samiti ane vyavasthApaka aba sakhI chatAM garIbonA du:kha nivAravAnI temanI samitinA teo zrI sabhya che. AmAnaMda sabhAmAM temane sArA bhata hatI. bImAranI suzraSA bekArane nokarI, vastrahINAne vastro rAzana vagaranAne roTalo eraDI vagaranAne eTalo e vAtanI ciMtA saurASTra dazA zrImALI sukhaDIyA samRta--amRta vidyArthI gRhanuM emane sadAya ujAgaro karAvatI. sa cAlana paNa teo suMdara rIte karI rahyAM che. bhAvanagaranA vyApArI game te mAgavA Ave tyAre khIsAmAM hoya teTaluM tarata khAlI AlamamAM temanuM sAruM evuM sthAna che. kare, pachI mitrane cIThI lakhAne sahAya apa ve ane teTalethI na Jain Education Interational
Page #983
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika ta la kanya | 101 IS sAtha, purUM paDatuM hoya to vyAje karaja karIne paNa anyanA duHkhane TALavA mesa-bharyakAMta zAha enDa kuM.nuM sukAna suMdara rIte saMbhALI le dhuM. teo rAta divasa purUSArtha karatA. sArAdhaMdhA cAlyA tevA varasamAM Arthika kSetramAM suMdara saphaLatAne varanAra zrI sUya maMtabhAIe Ama la enI sakhAvata karI ane yazakIrti meLavI paNa temAM paisAthI vyApAranA kSetre nAma-kAma ane dAma traNeya, vastune saMpAdita karI. madada dIdhAthI temane kadI saMtoSa na thayo. eto jAta ghasIne dukhI- khare ja teo gujarAtanuM gaurava che. yAnA belI thavAmAMja pitAnuM kartavya mAnatA zrI pratAparAya bhegIlAlabhAi Ama emaNe aneka kSetramAM aneka maMDaLa dvArA aneka zrImaM. tonI sahAya meLavIne peTa bharIne duHkhIyAnA AzIza meLavyA. eka vaibhavI jIvanamAM rahela hovA chata prabhubhakti, yathAzakti tapa aNadhAryA prasaMge acAnaka rastAmAMja bebhAna thaI jatAM temane ane samAja tathA dhama unnatinA kAryamAM rasa laI Aje teo ghera lAvyA ane cAra divasa satata IlAjo karavA chatAM mUcha vaLI je sevA ApI rahyA che te badala abhinaMdana ApyA vagara na nahi ane sane 1961nA ogasTamAM temaNe deha choDI dIdhuM. temanA rahevAya. teozrIe ema. e. sudhInA ucca zikSaNa sAthe TesTAIla samaju kuTuMbamAM te ocho vilApa hato paNa temanA azrato TekanolojInuM ucca zikSaNa prApta karyu che, saMkhyAbaMdha kuTuMbomAM duHkhane pAra na rahyo. temaNe mazInarI lAIna ane kApaDanI mila lAinamAM AgevAna | sukhI sthitimAM bIjAnAM dukhe du:khI thanAra ane rAtrI divasa vepArI ane udyogapati tarInuM AgavuM sthAna meLavyuM che. mazIjoyA vagara muMbaInA garIba latAmAM pAMca pAMca dAdarA caDhIne narI lAInamAM khya tanAma badalIboya ku. nA DIrekaTara tarIke rahI lakAne ghera rAzana pahoMcADavAM, davAo pahoMcADavI, nirAzritanA te kaMpanIne meTA vizALa pAyA upara mUkI dIdhI che ane kApaDanI belI thaIne AzvAsana ApavuM e kAma A kaLI kALamAM zrIrAma mIsanA menejIMga DIrekaTara tarIke rahI te mIlanA vikAsamAM deva kartavyarUpa gaNAya emanA avasAna prasaMge hajAro mANasoe mahatvano phALo Ape che te teonI kAryadakSatA ane buddhi-La hRdaya ThAlavyA, seMkaDe saMsthAoe emane mATe zoka sabhA bharI batAve che. taduparAMta teo gha {ii benka, vImA kaMpanIo, TeTa Ila temAM saMkhyAbaMdha mAe svargathane aMjalI ApI ane ane kemIkala kaMpanIo sAthe joDAyelA che AMsu sAryA. teo IDIyana maracanTasa cembara muMbaI pramukha che muMbaI 8 a vuM divya jIvana jIvI jANanAra mAnavI samAjamAM divya mIla onarsa esosIezananA bhUtapUAM pramukha, muMbau sTAIla sugaMdhI prasarAvI jAya che kaMIke temanA AdarzajIvanano dAkhalo rIsarca esosIezananA sabhya vI. je. TI. AI nI kamITInA lIdho che. ane hajAro Aje e nAgajI khetANIne badhA prasaMgomAM sabhya, dhI pheDarezana opha InDIyana cembarsa opha komarsa ane saMbhAre che. dhanya e jIvana ! InDaraTrI, nyu dilhI, InDIyana koTana mIsa pheDarezana, bebe cembara ke saurASTra bhUmi evA vIranara sadA pedA karatI rahe. opha komarsa enDa inDara vigere bhAratanI mahAna vyApArI-udyogonI A saMsthAnA agrapade rahI rASTranA sarvAgI vikAsamAM mahatvano phALe zrI suryakAntabhAi esa. zAha ApI rahyA che. teo meLa paNa premI che aMdherImAM laheracaMda uttamajalabiMdumAMthI dhArA, dhArAmAMthI jharaNuM, jharaNAmAMthI saritA caMda ArTa sa koleja cAle che. teo mAne che ke samAje saMskArIane saritAmAMthI sAgaranuM svarUpa pAmI, jagatanujAne tRpta karavA samRddha-ane sukhI banavuM hoya to ucca zikSaNanI khAsa jarUra che. amIbharyA vAdaLo arpe te ja sAco mAnava. ane mahAnatA meLavyAM pravRtimaya jIvana hovA chatAM temanAmAM namra-bhAvanA-dharmazraddhA-jJAnachatAM dharatI para rahe tenuM ja jIvana sAtha ka bhAIzrI sUryakAMta sainyatA ane sadAcAranA guNo taravare che te kharekhara prazaMsanIya esa. zAhanuM jIvana mahad aMze Aja prakAranuM che. che jaina samAjanA mauravarUpa yuvAna AgevAna-keLavaNI premI zeThazrI trIza varSa pahelAM pitAzrI somacaMda phulacaMda zAhe sAdhAraNa pratApa bhogIlAla ApaNu gaurava che. rivatinA samaya sAthe muMbaImAM bhAgya ajamAvavA pagalAM pADavyA. zeTha nAnacaMda jUThAbhAI dANI sutara bajAramAM dalAlI karatAM karatAM teo siddhine pAno sara karatAM karatAM zrI zAMtilAla esa zAha enDa kAM nA bhAgIdAra bahu nAnI uMmaramAM ApanA vatana muMbaI gayA ane tyAM banyA. prano prasAda ane purUSanA prabaLa puruSArthane samaya ja ApabaLe, ApasUjhe ane AtmavizvAsathI temanA vaDIla baMdhu zrI siddhinA pAyAmAM che te vAta temanA jIvanamAM sAkAra thaI ApabaLa ivarAjabhAIe sthApana karela mesasa jIvarAja enDa vrajalAlanI AgaLa vadhIne jIvana-ImAratanuM caNatara karanAra zrI somacaMdabhAInI peDhI saMbhALI dhIkato dhaMdho jamAvyo ane jaina samAjanA eka putratriveNI sevaMtibhAI, sumatabhAI, ane sUrya kAMtabhAI agraNI sevAbhAvI kAryakara tarIke khyAti meLavI, dharma ane samAja bhAI zrI sUrya kAMtane janma 16mI jUna 1936nA roja mANasA ravAnA uttama saMskAro maLyAM che. aneka sAmAjika ane dhArmika (gujarAta)mAM thaze. pAyadhunI para AvelI bAbu pannAlAla hAIskula- sasthAone eka sakriya kAryakara tarIke temanI sevAne lAbha maLe mAMthI 1955mAM meTrIkanI parikSA utIrNa karI vyApArakSetre 1956thI che ane maLatuM rahe che te mATe amo sau gauravAnvita thaIe chIe jhaMpalAvyuM yArna mArakeTane temaNe potAnI kArakIrdInuM prathama temanI nikhAlasatA, saraLatA, namratA ane nirAbhimAnapaNuM Adi pagathiyu ba AvyuM ane pitAnI jemaja dhIme dhIme pragatinA paMthe sadaguNethI teo ghaNuM bahoLuM mitramaMDaLa ane zubhecchakone moTo prayANa karatAM 1964mAM svataMtra rIte vyApAranI zarUAta karIne samudAya dharAve che, je ghaNuM Adara ane prazaMsAne pAtra che. Jain Education Intemational
Page #984
--------------------------------------------------------------------------
________________ ja gujarAtanI asmitA BROTHERS Danapith BHAVNAGAR (saurashtra) Phones : Office : 4338, Machinery Dept : 4750 Gram : TICIBROS Resi : 3798 & 4132 T. C. BROTHERS VERAVAL (BUNDER) (Saurashtra) Phones : Office : 101 Residence : 282 Gram : TICIBROS T. C. BROTHERS MAHUVA Phone : 17 Gram : TICIBROS Jain Education Intemational
Page #985
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarakRtika saMdarbha anya ] 1021 dhana kamAvuM e saheluM che paNa dhanane samArge vAparavuM e bhAvanI noMdha laIne emane abhinaMdanAthI vadhAre che. keI anya A kaparA kALamAM bhAre kaThina che. temanAmAM A baMne zaktione rIte enA saMskArI jIvana guNAnuvAda kare che. subhaga saMyoga thayo che e temanA anekavidha dAna kAryo parathI emanA jIvananI pagadaMDI purUSArthane mArge vaLI tyAre emanAmAM spaSTa rIte joI zakAya che. zrAvakanA ekavIsa guNe ane bAravratanuM hiMmatano bhavya bhaMDAra hato, aMtaramAM pragati mATe dhagaza hatA, temanA jIvanamAM yathAzakti pAlana thatuM joI zakAya che ane e haiye jema hatuM eTale e anekavidha pragati karatA rahyA. mATe ApaNe temane hArdika abhinaMdana ApIe chIe ane temanA Aje emanA vya sAyanI neMdha laIe te muLajI jeThA mAraAvA guNenI anumodanA karIe chIe. kITamAM pitAnI dukAna dharAve che te uparAMta re roDa para TharI jinapUjA, sAmAyika, pratikramaNa, gurUvadana vigere dharmakaraNI sIka mIla cAlI rahI che. nirjarAnA hetu bhUta che ane A badhI kriyAo teo niyamita kare kiMtu zrI kezavalAlabhAInI mAtra vyavasAyI daSTija nathI rahI che. paraMtu nikAcita karmono kSaya mATe to tapa eja emane AtmA eka pUNyazALI AtmA che emaNe dhaMdhA sAthe upAya che e teo sArI rIte jANe che. kroDa bhavamAM saMcita kareluM dharmanI paNuM paraba mAMDI che. karmo ta5 vaDe kSaya pAme che. temanuM temaja temanA suzIla patnInuM Aje khaMbhAtanI pUNyazALI bhUmi para zrI kezavala labhAInA ja na tapamaya che ane thoDA vakhata agAu teo baMnee tapamAM janma dAtrInA nAmanI zrI bhaThThIbAI syAdvAda saMrakRta pAThazALAmAM zreSTha evuM mahAna varasItapa karela che. temanA dharmapatnI a.sau. Aje moTI saMkhyAmAM pUjya sAdhu-sAdhvIo ane bALa-bAlIlAbhakuMvara bahenanuM samagra jIvana dharmika ane tapomaya che. thaDA koo dharmajJAna laI rahyA che. chellA traNeka varSa thI zrI kezavalAlasamaya agAu temaNe upadhAna jevA mahAna tapanI ArAdhanA karI bhAInI udAra sakhAvatathI ja A pAThazALAnuM saMcAlana cAlI rahyuM mALA paherelI che, temaja harahameza temanA zubha kAryone protsAhita che emanI aMtarabhAvanA simita nathI enuM kSetra ghaNuM moTuM che. karI saraLatA Ape che. amarelI temanA piyaranuM gAma che ane e aMtarabhAvanAnI udAratAne vizeSa guNanuvAda karIe te tenA para rIte temanA AvA dharmaniSTha ane tapomaya jIvana mATe ame sau DhoLa caDAvavA jevo che. chatAM jyAre emanA jIvananI thelI bhAvagaurava ane AnaMda anubhavIe chIe. thoDA vakhata pahelAM zatruMjaya nAnuM pratibiMba joI e chIe to teozrI Aje kyA kyA kSetramAM tIrthanI navANuM jAtrA karavA ne temaNe tathA temanA dharmapatnIe kevI kevI sevA ApI rahyA che enI paNa thoDI TuMka nedha ahIM lAbha lIdho hato. A uparAMta paNa teoe aneka tIrthonI yAtrA raju karIe- karI che ane A rIte temanuM samagra jIvana dharmamaya che. zeTha kezavalAla bulAkhIdAsa aneka saMsthAonA TrasTI mukhya zrI kezavalAla bulAkhIdAsa zAha zrI kezavAya mItA ne kAryakartA che. khaMbhAtama 81 hajAra jevuM moTuM dAna ApI komasa keleja khelAvI jJAna gaMgotrInA vaheNa vahetA karyA che. Ama zrI garavI gujarAtanI puNyavaMtIbhUmine gauravAMkita banAve evuM kezavalAlabhAIe vyavahArika, zaikSaNika, dhArmika ane sAmAjika eka zahera khaMbhAtanuM dha mikadaSTie mahatva AMkIye te khUba ja kSetramAM aparva rasa dAkhavI e tamAma kSetromAM sArI pratiSThA prApta che prAcInakALathI mAMDI Aja sudhI jyAM sUryanI jema dharmanu karI che. teja tape che evA khaMbhAtamAM vizALa jaina daherAsara. pAThazALAo, A uparAMta vizeSa sevAonI paNa noMdha laIe te zrI kezavaane upAzrayamAM jaina dharmanI dezanA AcAryo ane munivaranA lAlabhAI zakuM talA kAMtilAla IzvaralAla hAIskUlanA menejIMga kamIpUNya mukhethI zAzvata svare raNake che. TInA membara, mahAvIra jaina vidyAlayanA me. kamiTInA me 2, zrI khaMbhAtanuM anyadaSTie mahattva AMkavA besIe to e eka AtmAnaMda jaina sabha nA menejIMga kamiTImAM, muMbaI vadha mAna tapa jamAnAnuM mahAna baMdara hatuM ane vepAra-vANijya teja paNa AyaMbila khAtAnA menejIMga kamiTImAM khaMbhAta vardhamAna tapa alaukika hatA. AyaMbilanA TrasTI, khaMbhAta pAMjarApoLa menejIMga kamiTImAM, muM -I evA khaMbhAtamAM zrAvaka-zrAvikAonA gaMgAnA nIranI jema sAdharmaka jaina sevA samAjanA presiDenTa jaina davAkhAnAnA TrasTI, dAnanA pravAha vahetA ja rahe che : khaMbhAtanI e puNyabhUminA pAlitANA kadambagIrI tIrthanA TrasTI che zrI siddhacakra ArAdhana virya zrI bulAkhIdAsa nAnacaMdanA gharamAM eka puNyazALI samAja kamiTInA membara che. ane pAlitANA Agama maMdiranA AtmAne janma 1954mAM thayo. A bhavya AtmAne Aje ApaNe TrasTI che. khaMbhAta janarala hospITalanA gavarnaga beDanA membara che. zrI kezavalAla bulAkhIdAsa zAhanA nAmathI oLakhIe chIe. ane zrI devasura jaina saMgha muMbaI zrI goDI jaina derAsara pAyadhu A jagatamAM janma-mara ! e to kudaratane abAdhita ane nInA chellA paMdara varSathI TrasTI che. ane sAta varSa sudhI menejIMga anivArya niyama che ane A jagatamAM roja lAkho jIva jame TrasTI paNa rahyA che. che ane lAkho jIva kALane keLI banIne nAmazeSa banI jAya Ama zrI kezavalAlabhAinA jIvananI suvAsa aneka saMsthAomAM che paNa jagata enI noMdha letuM paNa nathI. prasarI rahI che ane e suvAsamAM anyanuM kalyANa sAdhavAne ananya | kiMtu emAM thoDA jevo evA paNa janme che, ke jagata bhAva che. teozrI sAhityapremI che ane chellA keTalAka varSathI sAmAemanAM kartavyaniSThA, pramANIkatA, dharmakAryo, garIba pratyenI hamadarda yika niyamita vAMce che zrI kezavalAlabhAI dharma kAryomAM vizeSa suvAsa bhAvanA ane ghaNAne madada rUpa thai paDavAnI emanA amulya sva- prasarAve ane " zatAyubhava" thAya. Jain Education Intemational
Page #986
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10rara kada gujarAtanA arima sva. lalitAbahena kezavalAla zAha bosanA kAmakAja mATe ane mInarala aMge navA navA dhaMdhA zarU karyA. nikAsa vyApAranA vikAsa aMge teozrIe aneka vakhata bhAratanI pUNyabhUminI aneka AryanArI ranee jagatanA jApAna, IglAMDa, yuropanA deza tathA amerikAnA pradeza pravAse cokamAM potAnA zIla-cAriya, dharma ane saMskAranI kIrtimaMgA karyA che. vaLI muMbaImAM tela maracanTasa esosIezane rathopavAmAM vahAvI che. emAMya garavI gujarAtanAM nArI ratnoe pitAnA zIla, ane riTarna InDIA mInarala esesIezana sthApavAmAM agragaNya dharma ane saMsArano je uca dAkha vyakta karyo che enI neMdha bhAga laI varSo sudhI A saMsthAonuM pramukhapada zobhAvyuM che. Aje ahIM laIe te e aneka nArI ratnomAM eka nAma umeravAnI rAjasthAna, mahIsura ane madhyastha mInarala eDavAIjharI be rDanA sabhyo amArI hArdike icchAne koI avaNI nahI zake. tarIke teozrIe sevA ApI era-khanIjonI nikAsa vadhAravAmAM e nAma che sva. lalitAbena kezavalAla zAha. mahattvano phALo Apyo che. zrI lalitAbenane janma paNa jyAM dharma ane jJAnanI gaMgotrInA sane 1956mAM rAjaya vyApa ra saMsthA : sTeTa Trena AranA vaheNu vahe che evA khaMbhAta zaheramAM saMvata 1965mAM zeThazrI nikAsa vyApAramAM dAkhala thatAM, zrI naTavaralAla bhAIe, ola inDiyA gulAbacaMda mULacaMda kApaDIyAne tyAM thayo hato. saMvata 1978mAM zrI mInarala kovenzananA pramukhapade cuMTAI, mubaI nAmapura ane dilhImAM kezavalAlabhAI sAthe lagnagraMthIthI joDAyA hatA. Aje zrI lalitA kana penzano bharI khanIja -e ranA vyApAra-udyo nI pracalIta para benanuM dehAvasAna thayuM che paNa temanA saMskAra ane dharmamaya jIva parAo cAlu rAkhavA prayAsa karyA hatA. gu jarAta rAjyanI sthApanA nanI suvAsathI to teozrI Aje jIvIta che. thayA pachI gujarAtanA khanIjakSetre vikAsa mATe, amadAvAdamAM guja dha jeNe jIvanamAM karyo nathI. potAnA ane anya saMtAnamAM rAta mInarala InDasTrIjha esosIezananI sthApanA temanA pramukhapade sadAya jeNe bhedabhAva TALava ne bhagIratha prayAsa karyo che ane jIvananI ane gujarAta vyApAra-udyoga mahAmaMDaLa hastaka gujarAta mInarala atima paLa sudhI dharmanuM raTaNa hatuM evA zrI lalitAbenane bhUlI kanavenzana bokAvI tenA pramukha tarIke, samasta gujarAtanA khanIjanA : javA e to dharma ane saMskAranuM apamAna karavA barAbara ja thAya. mInaralanA : vyApArIo tathA khANamAlikonI anekavidha takalIpha Aje zrI lalitAbenanI pUNya smRti karIe. A pAnAo para nIvAravA saphaLa prayAsa karI, teoe gujarAtane khanIja vyApAra emanA saMskAra ane dharma maya jIvanane biradAvavAno prasaMga sevA vikasAvavAmAM suMdara phALo Ape. kelasA ane meMge "jha sivAya samAjane maLyo che. zrI kezavalAlabhAI ane lalitAbenanAM jIvanamAMthI bIjA khanI-mInaralanA vyApAra ane udyogIya utpAdana mATe hAla je sarakAra ane dharmanI je suvAsa sAMpaDe che evI suvAsa A jogezvarI khAte sTAnDarDa mInarala proDakaTa lImITeDa nAmanI adhyatana yugamAM bahu ochA jIvanA jIvanamAMthI sAMpaDe che amo rava. pesTIsAIDanI phekaTarI badhI teoe pharagyulezana ane khetI viSayaka lalitAbenanA AtmAne cira zAnti bhaLe evI zAsanadevane lAkha pisTIsAiDajhanuM vizALa pAyA upara utpAdana zarU karela che. lAkha prAthanA karIe chIe. dezanA vyApAra-udyoga kSetre rasa levA uparAMta teo aneka nAnI zrI naTavaralAla zAmaLadAsa vorA merI sAmAjIka ane keLavaNI viSayaka saMsthAomAM tana mana ane mULavatana amarelI ghaNu ja nAnI uMmare 1938mAM muMbaI AvI dhanathI sahAya karI rahyA che. amarelI vidyAsabhA, amarelI prajAkolasAnA dhaMdhAnuM svataMtra kAma zarU karyuM. jAtamahenata, khaMta ane maMDaLa bhATuMgA zreyasa saMsthAnA vikAsamAM temane mahavane phALo che. Apa huziyArIthI kelasA vAparanArA nAnA moTA kArakhAnAone. saurASTrane ane muMbaInI keLavaNI viSayaka saMsthAomAM temanA nAnA paricaya karI muMbaImAM kelasa no dhaMdho jamAvyo. naTavaralAla zAmaLa. moTA phALA uparAMta temanA vatana amarelImAM badhu cImanabhAI dAsanI ku. nA dhAnA vadhu vikAsa arthe 1943mAM kalakattA khAte verA sAthe eka lAkha rUpiyAnuM che na ApI ' zA - haLadAsa vorA prathama zrI ephIsa khelI ane tyArabAda samasta bhAratane pravAsa koleja heriTela" be dhAvI Apela che. chellA keTalAMya varSothI muMbaInI karI dezanA mukhya zaheromAM, nAgapura, madrAsa, beMglora ane kolasAnA kapoLa ke-opareTIva benkanuM pramukha ja svIkArI benkanAM vikAsamAM mathake jevAM ke jharIyA, junAdevamAM ekaso sthApI dezanA teozrIe bhAvane phALo Ape che. tAjetaramAM vyApAra vikAsa kolasAnA khANamAlika sAthe saMbaMdha bAMdhI, ilekaTrIka pAvara. arthe teo be mAsane vizva pravAsa karI svadeza AvI gayA che. hAusIjha, TekSaTAIla mIla, sImenTa phekaTarIo, relve vigere kArakhAnA zeTha haragoviMdadAsa rAmajIbhAi mahetA one jaththAbaMdha lA a pavAnuM zarU karI, deza ! prathama paMktinA ke la saplAyaromAMnA eka tarIke temanI naTavaralAla zAmaLadAsa ke. mAnavInI mahattA emanI pAse keTalI saMpati che tenA uparathI e nAmanA meLavI. nahi paNa eka sAmAnya garIba sthitimAMthI siddhi-riddha ane samRdhaMdhAnA vizeSa kSetromAM dAkhala thaI naTavaralAlabhAIe 1951 ddhinA zikhare pahoMcavA chatAM jemanuM kuTumba dAna-dharma ane samAja AsapAsa meMgenIjha ane Ayana era nikAsa vyApAra zarU karyo. sevAnA uccatama AdarzonuM jatana karavAnI satata jAgRti dAkhavI muMbaI, vijhAgApaTTama, meMglera ta' madrAsa baMdarAthI moTA pramANamAM rahyuM che. evA saMskArI parivAramAM, saurASTramAM Avela boTAda pAsenA ora nikAsa karI TuMka samayamAM meMgenIjha eranA suprasiddha nikAsa- nAnakaDA chatAM Adama gAma lAkheNImAM zeThazrI rAmajIbhAI jhaverakAronI haroLamAM sthAna meLavyuM. vaLI roberDa, grerDa ane kArDa bhAI mahetAne tyAM janma thayo. saurASTramAM dazA zrImALI jaina Jain Education Intemational
Page #987
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ] tamane risAra, keLavaNI ane e-puruSanI suvAsa che ane jainetara saMca jJAtie je keTalAMka svayaMbaLe AgaLa vadhanAra paragaju dAnavIra rana sau sabhyonI svArpaNanI A yazagAthA racavAmAM bhAre meTo hise nI samAjane je bheTa ApI che, temAM zeThazrI haragoviMdadAsa mahetAne rahyo che. A sAhasikavIre khaMta mahenata ane purUSArthathI bhAre gaNI zakAya. moTI pratiSThA jamAvI tenI phalazrutirUpe Aje ghaNI peDhInuM saphaLa pUrvabhavanA pUNyodaye maLela mAnavajIvanane sArthaka karavA, maLela saMcAlana karI rahyAM che. A saMcAlanamAM zrI choTubhAI, zrI jayaMtalakSmIne bahujana samAjanA hita mATe sadaupayoga karavAnI maMgala bhAI, zrI bhagavAnadAsabhAI vi sAthe rahIne dhaMdhAkIya kSetre ujamanokAmanA karanAra, keLavaNI ane dhArmika pravRtiomAM apAra vaLa pagadaMDI ubhI karI rahyAM che. lAkheNImAM rAmajIbhAI mahetA skula, lAgaNI ane rasa dharAvanAra zeThazrI haragoviMdabhAIe-pU5nI suvAsa be TAdamAM zikSaNa vargo ane upAzraya, cembaramAM jaina dera sara, nAnI jema jagatabharane savAsIta banAve che tema kuLa ane kuTuMbamAM. jJAti meTI jena ane jainetara saMsthAomAM udAra dile dAnanuM jharaNuM ane bahoLA janasamuhamAM potAnA tejavI vyaktitvathI divyatA vahAvyuM che. temane tyAMthI kadI koI nirAza thaIne ke khAlI hAthe pragaTAvI che. pAchuM gayuM nathI-A kuTuMbanI suvAsa tarapha phelAyelI che vatana AvA eka dilera AdamInI jIvana saurabha navI peDhIne khUba ja pratyenI mamatA kadI bhUlyA nathI. dhaMdhAkIya kSetre jeTale rasa laI preraNAdAI banI rahe tema che. rahyAM che eTale ja rasa sAmAjika sevAomAM paNa laI rahyAM che. zunyamAMthI sarjana karanAra A purUSArthI vyaktie jayaMta grupanA zrImaMtAInI madabharI chAMTane sparza thayo nathI eja emanA saMskAgha dhAdArI ekamone vikasAvavAmAM je parizrama kheDyo che, tanamana ranI pratIti karAve che sAhityika pravRttione paNa chUTe hAthe ane visAre mUkI haiyA ukalatathI je pragati sAdhI che, te ja tenI prata mokaLA mane protsAha " ApyuM che. samAja sevAnI dizAmAM-dhaMvAbhAnI pArAzIzI che. nAnapaNathI ja yazavI AgevAna udyogapati - kIya kSetre sAruM evuM huMDIyAmaNa bacAvI sAcA artha mAM rASTranI banavAne tIvra talasATa tenA mukha upara jovA maLato samaya jatAM bhAre moTI sevA karI rahyAM che. ghadhAne Aba da sthitimAM mUktA gayAM. va. pitAzrInA aMtaranA amArU mastaka temane vaMdana kare che. AzirvAda ane bhAIonI saMpa, salAha ane madadane laI dhaMdhAmAM zrI mAvajIbhAI dAmajIbhAI zAha be paima kamAyA chata dhanane unmAda tenA mUkha upara jovA nathI maLato. paropakArI svabhAva, bIjAnA dukhe dukhI thavAnI temanI bhAvanA saurASTranI bhUmi sadA sehAmaNi che teNe AjasudhImAM aneka sahiSNutA, namratA ane kedanuM paNa kalyANa thatuM hoya tyAM ubhA mahApurUSa, zUravIre, zAyare ane sAkSarone janma Apyo che. kahevA sAthe jIvanamAM vaNAyelI udAratA ane vaDIlo pAsethI meLa gujarAtanA vidyAdhAma gaNAtA bhAvanagara zaheramAM vi saM. 1948nI telA dhArmika saMskAro ane sevAparAyaNatAnA guNe temanA AkhAe sAlamAM zaradaRtunA sahAmaNA divase mAM dhanaterazanA zubha ane maMgalamaya divase zrI mAvajIbhAIne janma thayo na nIvayamAM ja kuTumba upara upasI AvelA jaNAya che. mAtApitAnuM avasAna thayuM ane bhAre moTA saMgharSo vacce Ava1944 mAM muMbaImAM dhadhArthe AvyA-sAmAnya nokarInI zarU nanI zarUAta thaI ane pUrI hiMmata ane zraddhAthI abhyAsa cAlu AtathI jIvananI zarUAta karI, paNa kAMIka karI chUTavAnI mahatva- rAkhyo. dhArmika zikSaNa paNa pUrNa paNe meLa vAne sadbhAgI banI kAMkSA sevatA e yuvAna haiyAne nokarI karavI kema game ? musIbate na zakayA. jaina muna nI temanA taraphanI che, ne laI samaya jato sAmano karIne, sukha dUkhanA taDakA chAyAne vaTAvI AkarI-agni eka AzAspada sitArAnI jema camakyA. kAzInA vidyAbhyAsa kasoTIne ane jaya ta pepara bokasa phekaTarInI sthApanA karI. daramyAna tyAMnA dhArmika zikSaNe tenA mana upara jabarajata asara kudaratanA AzirvAda sAMpaDyA ane dhaMdhAmAM yArI maLI be paisA karI. mAnavajIvana taDakA chAyAthI raMgAyelu che, e raMgenA prabhAva kamAyA. kame kame madrAsa utarI vigere anya sthaLeo jayaMta gRpanuM A jalate cepanuM anerA heya che-chata chava mAM nazo Ape che, to hAra blanamAM dhaMdhAdArI vaTavRkSa vistAra pAmatuM gayuM. A bhavya siddhinI yazakala badha Ape che. taDa chAyA vacce temanuM jIvanaghaDatara thayuM dehanI gI zrI haragoviMdadAsabhAIne ApavI ghaTe. kSaNabhaMguratAno ane lakSmInI caMcaLatAno khayAla bahu nAnI vayamAM temanI A badhI saphaLata mAM sAthIonI sahAnubhUti mitronI AvI gayuM dhArmika zikSaNa tarapha temanI nikA ananya ane ajoDa huMka, kuTuMbIjanonI AtmiyatA, vaDIlonI vAtsalya daSTi, potAne hatI. zikSakapada mATe temanA hRdayamAM ati gaurava bharyuM sthAna hatuM milanasAra ane nikhAlasa svabhAva, paropakArI vRtti, IzvaramAM ana- ane sama ta jIvana temAMja karyuM ane hajAre vidyArthIonA nya zraddhA temaja niSThA-pramANIkatAne jIva bhara vaLagI rahevAnuM daDha jIvananuM ghaDatara karI eka uttama 'jIvana zipI" nuM bIrUda pAmyA manobaLa evA dhImA saluNee mahatvano bhAga bhajave che dhaMdhA- temanI lekhana-prakAzana prakRtie 76 jeTalA uttama prakAzane samAdArI pravRttio sAthe samAja sevAnA umadA dhyeyane bhUlyA nathI. jane caraNe dharyo. jyAM jyAM jarUra paDI che tyAM tyAM temanI sevA zakine lAbha sane jaina munizrI vijayadharma sUrijInA zabdomAM kahIe te teo aharniza maLato rahyo che. vartamAna kALanA zrAvaka saMdhamAM eka Adarza gRhastha hatA, temanA muMbaInA vyApArI jagatamAM emane mAna ane bharata vadhatA jIvanamAM jaina zAsana pratye avicaLa zraddhA hatI. deva gurU-dharmanA gayA tema tenA mananI udAratA ane dilanI amIrAta vadhu ne vadhu teo ananya upAsaka hatA. khIlatA gayA; dayA ane karUNuM pragaTatA gayAM. kuTuMbanA nAnA moTA pite prApta karela jJAna phakta potAnA upayoga pUratu sAcavI na Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #988
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1024 [ Phada gujarAtanI asmitA temanA jJAnane lAbha A tI. temanI sArI rakama ApanAra tarI rAkhatA jaina samAjanA bALakomAM dharmazraddhA ane dhArmika AcAra hato. A prasaMge zrI jAbIrabhAI mahetAnA bhalA ane paragaju vicAranA pAyA ropyA. temanA jJAnano lAbha sAdhu-sAvIne dharmapatnI zrI husenAbahenane paNa puSpahArathI lAdI dIdhA hatA. paNuM maLe. temane kavitva zaktinI kudaratI bakSIsa hatI. temanI cAra mAsa pahelAM kapaDavaNaja tAlukA koMgresa samiti mATe makAna kalama akhalita kAma ApatI hatI-temanAmAM saguNanI suvAsa kharIdavAmAM moTI rakama ApanAra tarIke paNa zeThazrInuM gujarAta ThIka pramANamAM pragaTa thayelI hatI, koMgresanA pramukhazrI vajubhAI zAhanA pramukhasthAne bahumAna karavAmAM arihaMtaarihaMtanA dhyAnamAMja AyuSyanI samApti thavI eja AvyuM hatuM ane koMgresa bhavana sAthe zeThazrI jAbIrabhAInuM nAma jIvananuM sAcuM saravaiyuM che. e sAcA saravaiyAnA amuka pramANamAM karaNa joDavAne vidhi paNa thayo hato. nAyaba pradhAnazrI mAdhavalAla teo adhikArI banI zakayA hatA. zAhe paNa A prasaMge dAtAzrInI udAravRtti mATe teone biradAvyA bIjamAM madhuratA hoya to phalamAM paNa avazya madhuratA Ave. unA: temanA putra zrI jayaMtabhAImAM e saMskAra vAraso utaryo. jayaMtabhAIne A viratAramAM temanI dAnagaMgA kevI avirata paNe vahe che mATe mAvajIbhAI jema Adarza pitA hatA tema mAvajIbhAI mATe tenA eka nAu paNa aneka dRSTAtA che, kapaDavaNaja nagarapAlikAne jayaMtabhAIe eka Adarza putra tarIkenI nAmanA meLavI che. Aje prAthamika zALAnuM eka adyatana makAna bAMdhavA mATe paNa rUA. zrI jayaMtabhAinuM Adarza kaba AnaMda kilathI rahe che. temane esI hajAra jevuM mAtabara dAna ApavAmAM AvyuM che. tyAMthI Aje paNa koI nirAza thaIne pAchu gayuM nathI. sva. mAvajI kapaDavaNajamAM deDha lAkha rUpiyAnA kharce zrI jAbIrabhAIe bhAI jevA pUNyazALI AtmAo mATe gujarAta Aje paNa gaurava hepITala baMdhAvI ApyA pachI paNa lAkha rUpIyAnA kharce AuTaanubhave che. Dora kalInIkanuM makAna paNa baMdhAvI Apela che. kapaDavaNaja keleja phaMDamAM rUA. 50000, vAMcanAlayamAM rUA. 40000 Apela che ane zrI jAmIrabhAI bI. mahetA DabhAI gAme eka sAyansa hela baMdhAvI Apela che. jemanA hRdayamAM mANasAIne di baLe che, ane nAta jAtanA teo rauphI ke-opareTIva beMka lI. ane ilekaTrIka sAI bheda vagara je mAtra mAnava kalyANanA kAryo karI jaganamAM potAnI ku. ka vaNajanA DirekaTara pade paNa rahI cUkayA che. vaDe rA adabhUta sevAnI suvAsa prasarI jAya che evA dAnavIre nI haraLamAM rimAnDa helanA upapramukha hatA. teo ghaNIe saMsthAnA ucca hodAgujaratanA kapaDavaNaja gAmanA vatanI zrI jAbIrabhAI bI. mahetAnuM o bhogavI cUkayA che. sarakArazrI taraphathI teone J. P. tarIkenuM mAna maLyuM che. te e hamaNAja eka mAtabara TrasTa karyuM che, A *Ama saheje mUkI zakAya tevuM che. raTamAMthI dara varase rU. 6000 0nI rakama sArvajanIka kSetre keLavaNI harA kemanA zrIma temAM potAnA samAja uparAMta jAherakSetre dAna karavAmAM zrI jAbIrabhAie eka Agavo itihAsa sarjayo che. ane tabIbI rAhatamAM kharca karavAmAM Avaze. majakura TrasTanA temanI khAnagI ane jAhera sakhAvatanuM jharaNuM evuM aviratapaNe TrasTIomAM pArasI tathA hiMdu bhAIono paNa samAveza che. nAta vahI rahyuM che ke AmajanatAnA haiyAmAM teoe gauravabharyuM sthAna jAtanA bhedabhAva vagara kevaLa insAnanI bhalAI mATe kArya karanArA prApta karela che. Aja sudhI karelA dAnane AMkaDe lagabhaga 50 AvA dAtAo e gujarAtanuM gaurava che. ane zrI jAbIrabhAI lAkhane AMbI javA Avyo che, ane tenA kAraNe teoe saunA mahetA mATe gujarAta haMmezA RNI raheze. haiyAmAM lokalADIlA dAnezvarI tarIkenuM birUda prApta karyuM che. temanuM zrI jIvarAja ujamazI zeTha dAna khAnagI rIte garIbone tathA jAhera rIte keLavaNI ane tabI gAMdivAnA vyApArI kSetre jemanA nAmanI suvAsa Aja paNa kSetre vahecAeluM che. Aje samAjanI moTI jarUriyAta keLavaNI maheke che, mAtRbhUmi saurASTrane jeNe hamezA dipAvI jANyuM che, ane tabIbI kSetre hoya, e samajIne teoe ekakasa dakiNathI ane jemanI jAhera sevAo yazakalagI samAna banI che, tevA kuTuMdAna karI AvakArane pAtra pagaluM bharyuM che. banI ujajavaLa noMdha letA AnaMda thAya che. saurASTrIyano dhaMdhArthe kapaDavaNajanI nagarapAlikAe thoDA divasa pahelA e vistAranA jyAM jyAM gayA che tyAM tyAM potAnI kuzAgra buddhi, aDaga A ma agragaNya sara caMdulAla tri dInA pramukhasthAne jAbIrabhAI mahetAnuM zraddhA ane prabaLa purUSArthanI jhAMkhI karAvI che. saurASTrane gauravazALI bahumAna karyuM hatuM ane teone cAMdInA kAkaTamAM mAnapatra apa Na banAvanArA keTalAMka mahAnubhAve mAM ja varAje ujamazI zeThane paNa karyuM hatu. A prasaMge kema-paramanA pratiSThita AgevAne tathA yAda karyA vagara nathI rahI zakatA. ravAminArAyaNa gaDhaDAnA vata muMbaInA keTalAye agragaNya nAgariko hAjara rahyA hatA. ghaNuM varSothI ahIM sthira thaIne bhAre moTI cAhanA meLavI che. kapaDavaNajanA thavAda gAme teoe eka hAIskula bAMdhI ApavA gujarAta rASTrIya keLavaNI maMDaLanA upapramukha tarIke ghaNI ja uparAMta dara varSe tene rU. 2000 (be hajAra)nI sahAya ApavAnuM yazasvI kAmagIrIne laI janasamudAyamAM sArA evA mAnanA svIkAryuM che. thavAda gAme zeThazrI jAbIrabhAIne AmaMtrI, temanuM adhikArI banyA che. atrenI gujarAtI rASTrIya zALAnA menejIMga zAnadAra sAmaiyu karI, eka bhavya sanmAna samAraMbha yojI UmaLakA- TrasTI ane sarasvatI mahilA vidyAlayanA varSothI menejIMga TrasTI tathA bharyuM svAgata karyuM hatuM. saradAra paTela yunivarsiTInA upakulapati pramukha tarIke rahIne janasevAnI pagadaMDI upara ujajavaLa bhAta zrI IzvarabhAI paTelanA pramukhasthAne A samAraMbha yojavAmAM AvyA pADI che. gAMdiyA nagaramAM cAlatI dareka sAMskRtika keLavaNI, vaidika Jain Education Intemational
Page #989
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ] ane dhArmika pravRttimAM rasa dharAvI temAM sevAnA moTA hirasA ApI rahyA che tenuM kAraNa temaneA svabhAva, saraLa, sadAcArI, sahiSNu, suvivekI, satyapriya che. samAjasevAnA nAnA meATA prasa MgomAM temanI hAjarI acuka hAya ja. A pradezamAM 1925mAM AvyA pachI bIDInuM kArakhAnuM zarU karyu. khata mare na ane bhANInAne ne jIjkAla maNIlAsa enDa kaMpanI, paiDInA menejIMga pArTanara banyA. ane pAtAmAM karelI kAryadakSatAnA lIdhe peAtAnuM satva A peDhImAM hajAro majadurA ane puSkaLa kama cArI kAma kare che, temanA putro tathA putrIo zikSita ane sarakArI che, eTalu janmI, dAnagaMgA prasaMgopAta vahevaDAvavAmAM potAnA dhama samantrA che. gediyAmAM A kuTuMba AgaLa paDatuM sthAna dharAve che, gAMdiyA saurASTranA nAnA gAma jevuM lAge che jJAnadharma pratyenI purI bAnI paNa kaTupe pratIti karAvI che, zrI sultAnaalI kAsamaalI lAdIvAlA zAMta ane saujanya prakRtivALA, taddana sAmAnya sthitimAMthI ApameLe ane sakhta patrime audyogika setre saurASTramAM nAnA meLavana2 zrI sulatAnI gAdIvAsAnuM nAma baNItu che. bhAvanagaranA vatanI zro lAdIvAlAe inTara sAyansa sudhInA ja abhyAsa sau pazu potAnI taiyAulana ane kArya kuzaLatAne nAnI ja dhaMdhAmAM prAvistRtA meLavatA rahyA. khetAlIza varSanI umaranA zrI lAdIvAlAe 198 thI 955nA samayakALa daramiyAna mujAmAM zayukta kuTuMba sAthe kapAta-eka pAra nA pAnA ghare ja baDhAnA anubhava prApta karyA. audyogika kSetre nAmanA meLavavAnA svapna capathI metA hatA. samaya jatAM temaNe 955thI TArka hasa menyurI'manA svataMtra dhaMdhA bhAvanagaramAM zarU karyA sAthe mArabala kaTIMga peAlIsIMganuM kAma zarU karyuM je kAma saurASTramAM sau prathama temaNe zarU kyuM athavA to saurASTramAM bIju kAra che nahi, TurI muDIthI zarU karelA sAhasamAM ghaNI muzkelIono sAmano karavA paDe. aneka hatanA tAluvANAmAM zrI sAdIyAjhane pasAra thavu' paDyuM. ekamAtra zraddhAne baLe kAma avirata cAlu rAkhyuM. temaNe dhaMdhAmAM chevaTe je kAMI sidhdhi hAMsala karI temanI pALanuM gherAbaLa temanA sva. dharmapatni hatA. sva. jharInAbenanA nAma uparathI ujjavaLa yAdagIrIrUpe temaNe 'rInA TAilsa 'nA nAme dhaMdhAnI zarUAta karI, ucca cAritrya ane Adarza nArInA sa guggonI pratibhA dharAvatA 26. jharInAbene dhRvananI potAnI pharate uparAMta dhaMdhAne ciMkasAvavAmAM vadhAremAM vadhAre rasa dhA hatA. je ahIM nAMdhyA vagara rahI zakAtu nathI. zrI mAdIvALAnuM AdhyAtmikatAthI raMgAyela vana che. vanamAM navu jANavA, jovA ane samajavAnI laganIe yurepanA ghA dezanuM temaNe paryaTana karyuM che. i:" nipAtra, nirALImAnI ane kadAra tri evA A butha guptadAnamAM vizeSa mAnanArA che. dAna evI rIte ApavuM ke jamaNA hAthe daie teA DAbA hAthane paNa khabara na paDe e ukitane saMpU 'paNe vaLagI rahenAra zrI lAdIvAlAe bhAvanagaranI ghaNI saMsthAone ka .pI . bhAvanagaranI reTarI kalabanA sabhya che. peAtAnI dhaMdhAkIya paikInA sTAphane ane mANusene Aptajana jema gaNe che, Rtu pramANe cIja-vastu potAnA mANasone ApI eka kuTuMbanI bhAvanAne amalI banAvI che. peAte sa pattinA TrasTI che ema mAnIne meAkaLa mane ane udAra hAthe eka yA bIjI rIte saune upayAgI banatA rahyAM che. temane tyAMthI kadI kAI nirAza thaine pAchuM gayuM nathI evI emanI ghaNI viziSTatA che. bhaviSyamAM paradezamAM peAtAnI ophisa kholIne ahiMthI mAla maikalavAnI kA dharave che. khare ja A dharatInuM te gaurava che. sva. zrI mAvajI hIrajI ane zrI haMsarAja mAvajI te mULa rahevAzI junAgaDha najIkanA majevaDI pAsenA gAma gAdharanA hatA. zrI mAvajIbhAIno janma sa", 196mAM bhI temanA svargavAsa sa.92mAM amarelImAM thayo. mAvajIbhAi AbhayathI ja mahApratApI, atyaMta buddhizALI, tejasvI ane mahAna mutsadI hatA. temanAmAM ANika karatAM kSatriya tattva vizeSa pramANamAM hatu. ja e vakhate kAphiyAvADamAM ekhAnA vAghere ane kArDi lekene khAvAnA trAsa to hatA vAghera ane jAvaMtano bAya gAya bhAthI sahana na tha ane teoe teno bArI pUrvaka sAmanA karyAM. teo bheTa bAMdhI jhukAnI bhIDI khabhe mATI DhAla, mAtrA temaja 3 tavavAra bAMdhatA. e vakhate chAlIyA vAgheranA kALA kera vartAtA. eka divase te ane tenI TALI e e gAme bhAMgatI gAyakavADanA eka jIvA jamAdArane koI aparAdha mATe khaDerAva mahAra je gusse thai hadapAra karyAM, ane jIvAbhAi paNa A TALImAM bhaLI gayA. mAvajIbhAie jIvAne sAdhyA ane tenI madada vaDe vAgheranI TALIneA mATe bhAga pakaDAi gayA. khaMDerAva gAyakavADa A samAcAra sAMbhaLI bahu rAjI thayA, ane mAvajIbhAinA ba vaparAkramathI teo bhAre prabhAvita thayA ane tene pacAsanA ( amarelI, dhArI, kaiADInAra, dAmanagara dvArakA vi) tamAma vahIvaTa suprata karyA. tyArathI mAvajIbhAi gAyakavADanA paoNMcamahAlanA subA thayA, ane temanA mRtyu sudhI tee vahIvaTadAra rahyA mAvajIbhAie karI batAvelA parAkramanA kAraNe mAvajIbhAIne vaMzaparaMparA dara mahine khase. bAbAsAI rUpiyA maLe tevA lekha karI ApyA ane mA paeNnzana sa. 1930nI sAla sudhI tenA kuTumbInAne nAM karatu . sa. 1918mAM ApyAnAM vadhAo moTu bhaMDa udbhAs' ane maiM vakhate briTiza sarakAranI kojanA paNa aneka bhAna gheTAMnI mAphaka kApI nAkhavAmAM AvyAM. e baMDALAnA mukhya nAyaka muLu mAreka ane tenA mA jodhA mANeka hatA. Aje patu A namo
Page #990
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1026 | hama gujarAtanI asmitA prasiddha che. A meLAne harAvavAmAM ane pakaDavAmAM paNa ma.17- je temanI kAryazakitanI pratIti karAve che. A ku. ne paricaya bhAIne ja mukhya hiro hato. mAcaraDA (dhArI najIka)nA DuMgara anyatra A graMthamAM pragaTa thayela che. pAse yuddha laDAyuM ane mAvajIbhAInI kunehathI vAgheranA trAsane dhaMdhAkIya hetu arthe ane duniyA viSe kAMIka navuM jovA aMta Avyo. jANavA ane samajavAnI utkaMThAe yuropanA ghaNA dezonuM temaNe zrI mAvajIbhAI saM. 1927mAM svargavAsI thatAM tenA putra haMsa- paribhramaNa karyuM che. rAjane vahIvaTadAra banAvyAM ane temanI pAse saM. 1930 sudhI bhAvanagara roTarI kalabanA sabhya che. keTalIka ahiMnI sAmAvahIvaTa rahyo. rAjakoTamAM darabAra vakhate saM. 1970mAM tyAMnA pAlI jika ane dhArmika saMsthAone vizeSa karIne ahiMnI zaikSaNika TIkala ejanTe haMsarAjabhAine khAsa AmaMtraNa ApI potAnA pravRttione gupta dAna ApavAmAM temanI dAnazIlatA ghaNI vakhata sephAnI jamaNI bAjue sthAna ApyuM hatuM . haMsarAjabhAI saM. jhaLakI uThe che. 1977mAM gujarI gayA. A kuTumbane bahoLA parivAra Aje paNa temane myujhIka ane vAMcanane jhabaro zokha che ane aMtarane amarelImAM che. AnaMda keLavaNI ane rASTriyatAmAM vizeSa rahyo che potAnI ku. nA zrI azvInabhAi mehanalAla pArekha | bALakanI keLavaNInI savalata mATe sArI evI rakamanuM phaMDa ubhu G": {{sa karI ApyuM che. chellI aradhI sadIthI je kuTuMbe samAjajIvanamAM ujajavaLa bhAvanagarane pitAnuM vatana banAvI dIdhu che. bhaviSyamAM ahiM suva sa ubhI karI che te jANItA pArekha kuTuMbamAM AphrikAmAM cokkasa janAo sAthe badhAne viratRta pAyA upara mUkavAnI zrI azvInabhAine janma thaze zrI azvInabhAI nAna thI svadharma khyAyeza dharAve che. kuTuMba ane samAjane upayogI banavAnI pratye draDha abhIrucI rAkhanArA jaNAya che. keLavaNI ane vidyAvRddhi bhAvanA sAthe dhaMdhAne AbAda sthitimAM mUkatA rahyAM che. e vyakita ane samAja banenA vikAsanuM mUkhya sAdhana che, e pAyAnI vAtane A kane sArI rIte svIkAra karI che. vidyAbhyAsa zrI jayaMtilAla trIbhovanadAsa paMDayA daramyAna jUdI jUdI sAmAjika pravRtiomAM mokhare rahIne jIvanamAM vyavahAra ane dharmamAM khUba ja niyamItatA jALavanAra sAha. kAMIka karI chUTavAnA manasubA sevyA karatA. sikavIra zrI jayaMtilAlabhAI paMDyA sihora pAsenA nAnakaDA bI, kema. sudhI abhyAsa karI bahuja nAnI vaye dhaMdhAmAM ghAMghaLI gAmethI nIkaLI bahuja nAnIvayamAM adhikAnA dhArA jhaMpalAvyuM. ekadhArI jahemata uThAvIne AgaLa vadhavAnA draDha nizcaya khaMDone khUdI vaLI yazasvi siddhi hAMsala karI che. kAThiyAvADanA sAthe kuTuMbIjananA anubhavonI meMdI mUDIne kAme lagADIne svata tra khamIra ane khAnadAnIne dura duranA dezomAM pitAnA tejavI dhaMdhAno zrI azvInabhAie maMgala prAraMbha karyo. udyoganA saMcA vyakitatvathI jhaLakAvIne bhAvI peDhI mATe eka navAja bedha pATha lananI kAbeliyata ane sAhitya-zikSaNa prata nI pritI e zrI uo ka che. azvInabhAInA mukhya pAsA rahyAM che. zarUAtamAM prinTIMga presanI sAta gujarAtI purI karI na karI ke tUrataja AjIvikA mATe lAInamAM thoDA varSe kAma karyuM. ghaNA moTA puruSArtha sAthe A muMbaI tarapha prayANa karavuM paDayuM. maryAdIta ane TAMcA sAdhane kAma zarU karyuM. hovA chatAM dilamAM pramANIkatA bharI hoya ane je purUSAtha nI te vakhate mahenatathI kasAyeluM temanuM zarIra ane Atma- nAva 6I khepa karavA sadA tatpara hoya te tenA jevA suMdara pativizvAsathI majabUta temanuM mana eja emanI mukhya saMpati hatA. sAmenuM sarjana thAya che tenuM udAharaNa zrI jayaMtibhAI tema chatAM dhagaza, cIvaTa ane niyamItatAe pragatinA sopAna para paMDayA che paga mAMDavAmAM anukULatA ubhI thatI gaI e vakhate Atma saMto- dharmAnurAgI zrI jayaMtibhAI vyApAranA kSetramAM mArga darzaka, 1nI eka anerI AbhA tenI AMkhane ajavALatI hatI. muMbaImAM vyahavAranA kSetramAM salAhakAra ane saunA sanmAnIya banIne nivRta zarUAtanI dhaMdhAkIya pravRtiomAM temane je muzkelIo ane tANA- jIvanamAM pramuparA zu javana jIvI rahyAM che. vANAmAMthI pasAra thavuM paDayuM che e vasamA divasanI yAda emane jIvananI zarUAtanA e kaparA divasamAM aneka tANAva NAmAMthI dukhIyAonA dukha dura karavA prere che. maMgu dAna e emanI priya temane pasAra thavuM paDayuM che. muMbaIthI sTImara dvArA jubA pravRti che. (AphrikA) pahecavA vATakharcanA pIzeka rUpiyA jevI rakama samaya jatAM moTAbhAI zrI manasukhabhAInI preraNA ane huMphathI mahAmuzkelIe bhegI karI ke maMgaLa ceghaDIye prayANa karyuM. svataMtra rIte bhAvanagaramAM inDasTrIyala javelasa nA dhaMdhAmAM AphrikA ajANyA pradeza, ajANI bhASA, koInI huMpha ke jhaMpalAvyuM ane TUMkA gALAmAM ghaNI moTI siddhi hAMsala karI preraNA nahi. muzkelInA divasemAM sAMtvananA be zabdo meLavavA ane temanI vizvAsapAtra kAryanIti AdarapAtra banI. koIne paNa sahAre nahi. kayAMka pUrA samayanI nekarI-kayAMka nAnakaDA kuTuMbIjanonA AzirvAda sAthe potAnA svayaMbaLe ane TUMkI pAyA uparano vyApAra ghaNo samaya lathaDatI rahe nI tabIyata chatAM mUDIthI zarU karelA A sAhasamAM uttarottara pragati thatI rahI. yuvAnIne kaseTIe caDAvI. aghatana sAdhana-suvidhA-sajaja evA vizALa bIlDIMgamAM jema jema anubhava maLato gayo tema tema yuvA sahaja InDasTrIyala javelasa lI, nuM saphaLa saMcAlana teothI karI rahyA che, AkAMkSAo baLavattara banatI gaI navI navI nokarIethI mane Jain Education Intemational
Page #991
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAskRtika uMda kanya ] 107 baLa draDha banatuM gayuM. pitAnA svamAnazIla ravabhAvane laI bhAvIne karIne te ja gAmamAM cAlatI prAIveTa IMglIza skula (pAchaLathI ujaLu banAvavA dhaMdhAthe yuropanA ghaNA dezo jevA ke roma-ethe- sane 1921thI keranezala hAIskUlamAM) aMgrejI abhyAsa karavA nsa-kere ane chevaTe laMDana vigere sthaLAnuM paribhramaNa karyuM. hRdayamAM joDAyA hatA. sarakAra taraphathI e varasamAM jIllAnA sauthI Toca hAma bhIDI AphrikAnA mahatvanA sthaLomAM chaMdagInA ghaNu varSe vidyArthIne apAtI mIDala skUla ane hAIskula beu skolarazIpa pasAra karyA. temaNe tyAga ane bheganI ubhI karelI pagadaMDInuM bhAIlAlabhAIne maLelI. mUlyAMkana karavuM ghaNuja muzkela che. sukha-dukhane kayAreya gaNukAyuM I. sa. 1913nA DisembaramAM muMbaI yunivarsiTInI meTrIkanI nathI hiMdamAM paNa ghaNuM tIrthonI yAtrA karI che eTaluM ja nahi parIkSA pAsa karI bhAvanagaranI zAmaLadAsa kolejamAM dAkhala thayA paNuM saudaryadhAmo paNa najare nihALyA che. sane 1915nI Akhare gAMdhIjI sva. gokhalejanA smAraka mATe phaDa kalA-saMskRtine uttejana ApavAnA himAyatI che deza paradezanI bhegu karavA bhAvanagara AvelA tyAre kolejanA vidyAtha' e pAsethI pisTanI TIkITasaMgrahanA jabarA zekhIna che. Atmanniti mATe A phaMDamAM ApavAnI rakama bhegI karavAmAM agrabhAga lIdho hato. teozrInI jAgRti preraNAdAyaka che. amarelInI mahilA kolejamAM sane 1916nA eprilamAM inTara ArTasanI parikSA ApavA e mAtabara rakamanuM dAna ApIne ujajavaLa bhAta ubhI karI che. muMbaI gayA ane parIkSAmAM nApAsa thavAnI zakayatA jANuta hatA, pitAnI buddhi pratibhA, saccAI, pramANIkatA ane AvaDatanA baLe eTale tA 1-5-1916thI muMbaInA parA ghATakeparamAM cAlatI dhIme dhIme vyApAramAM agresara banatA rahyAM. vyApArI AlamamAM rAmajI Asara skulamAM aMgrejI zikSaNavarmanI zarUAta thaI. savAtemane mAna maratabo jema jema vadhatA gayA tema tema dilanI varasa zALAmAM kAma karyA bAda zALAnA saMcAlako sAthe matabheda amIrAta khIlatA gayAM. paDavAthI e chUTA thayA ane adhuro abhyAsa puro karavAnI IcchAthI game tenuM kAma karI chuTavuM e umadA guNa niSkAma karmayogI 1918nA juna mahinAma meinTa jheviyarsa koleja, muMbaImAM dAkhala zrI jayaMtibhAIne saMskAra vArasAmAM maLela. sarakArI vaDA adhi- thayA. phebruArI 1912mAM hindathI jApAna khAte rUnI nikAsa kArIo ane mahAjana agraNIo sAthenA temanA saMbaMdho ghaNAja karanArI mesarsa hukamIcaMda rAmabhagata enDa kaMpanInI kebenI zAkhA dhaniSTa rahyAM. sAmAjika saMsthAomAM temanI pratiSThA sArI rahI. ophisamAM esisTanTa menejara tarIke kAma karavA jApAna gayA, ane purUSArthanA devane prArabdhanI devI sAthe tyAM oLakhANa thaI ane 1924nA navembaramAM tyAMthI 5, chA pharyA. jApAnamAM jovA jevo ThIka saMpatti kamAyAM-je saMpatti temaNe sanmArge vAparI jANI che. temaja aitihAsika ane jANItAM aneka sthaLe emaNe mulAkAta kaThora sAdhanAvALu jIvana, svabhAve nikhAlasa, mItabhASI ane lIdhI hatI. temaja jApAnanA jANItAM kucha parvatanI Toca zikhara sahRdayI che. mAnavatA ane dharmanA cUsta himAyatI che. sudhI pava tArohaNa paNa karyuM hatuM. 1994nA juna mAsamAM kavivara jUnA sthApatyo ane jUnA maMdirano jIrNoddhAra karavA-karA- TAgora emanI pArTI sAthe kebe AvelA ane emanuM kebenA vavAmAM ananya bhakita dAkhavI rahyAM che. vatana-ghAMghaLI pAsenA hindI bhAIo taraphathI bhavya svAgata karavAmAM AveluM, tyAre zrI thApanAtha dAdAnA pAvanakArI kAmamAM ane te jagyAne samRdhdha bhAIlAlabhAIe agra bhAga lIdhela ane gurUdevanA sauthI pro. kSatibanAvavAmAM satata mArgadarzaka ane sahAyaka rahyAM che. mehasenane to emaNe potAne ghera ja rAkhelA. thApanAtha maMdirane jaMgalamAM bhavya maMgala racavAnA teo sva. hindanA eka krAMtikArI zrI rAsabihArI bejha jemanA upara khadaSTA rahyuM che. potAnA paragaju svabhAvane laI nAnAmoTA aneka 1911mAM dilhI khAte vAIsaroyanI savArI upara bomba nAkhavAne phaMDaphALAomAM udArahAthe madadarUpa banyA che. temane tyAMthI kadI koi Aropa hatuM ane jeo TAkiyamAM sthAyI rahetA hatA, temanA nirAza thaIne pAchu gayuM nathI. nikaTa paricayamAM paNa AvyA hatA. jIvanane maMgalamayI banAvavAmAM temanA dharmapatni zrImatI jApAnathI pAchA AvyA bAda " Aghunika jApAnane bhAgyazAradAbena ne sahAro maLato rahyo che. vidhAyaka" e nAmane lakhelA lekha te vakhatanA kalakattAnA jANItA zrI jayaMtibhAIne hAthe aneka rUDA kAma ubhA thAya tema mAsika "navacetana"mAM alekha tarIke chapAyo hato. eka varSa ApaNe chIe. hindamAM rahI 1925nA DisembaramAM temanA eka mitra vasenA zrI maNibhAi viThThalabhAI paTelanI hAmbargamAM AyAta-nikAsanA vepAranI zrI bhAIlAlabhAI choTAbhAI paTela cAlatI peDhImAM menejara tarIke kAma karavA jarmanI gayA. maNibhAI okaTobara 1962thI cArUtara vidyAmaMDaLanA maMtrI ane carotara enDa kaMpanI Arthika muzkelImAM AvI baMdha thaI tyAre emanI grAmodvAra sahakArI maMDaLa li.nA adhyakSa tarIke mAnada sevAkArya sthiti paisAne abhAve bhAre kaphoDI thaI chatAM 1927nA mArcathI karatA bhAIlAla choTAbhAI paTelano janma sane 1897nA mArca hAmbargamAM ja pitAnA nAme AyAta-nikAsane svataMtra vepAra mAsamAM thayo hato. temanA pitAzrI choTAbhAI motIbhAI paTela nAnA pAyA upara zarU karyo. e kAmamAM dhIme dhIme saphaLatA maLatI naDiyada kAkarakhADanA vatanI hatA, ane sarakArI revanyu khAtAmAM gaI traNa varSa bAda me 1930mAM teo maskA gayA ane se viyeTa trIsa varasa sudhI talATI tarIke emaNe nokarI karI hatI. zrI raziyAmAM banatAM kApaDanA udyogamAM kAma lAgatAM amuka raMga rasAbhAIlAlabhAI emanA sauthI moTA putra che. naDiya da myunisipAliTi yAne bhAratamAM AyAta karavAnA adhikAra meLavI juna 1970mAM taraphathI cAlatI prAthamika zALAmAM chaThThA dhoraNa sudhI abhyAsa e pAchA pharyA Jain Education Intemational
Page #992
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1c 28 ( bhalA gujarAtanI asmitA - svataMtra rIte raziyA janAra sarva prathama hindI vepArI zrI saphAnsaro taraphathI " bhAratanuM Athi ke bhaviSya " e viSaya u.2 bhASaNa ApavA mATe emane AmaMtraNa maLeluM. ogaSTa 1947mAM bhAIlAlabhAI hatA. raziyAnI emanI mulAkAtanI bhAratanI brITIza - ravITajharlenDanA vAjha gAme e sahakuTuMba rajAo gALavA gayelA, sarakArane gaMdha AvelI temaja mArca 1930mAM brITIza mAla upa che. tyAM tA 14mI ogasTanI rAtre emaNe hoTalamAM rahetAM vIsa tathA rAMta benkIMga vImA tathA vahANavaTAne bahiSkAra karI hindanI vipArI Alame jApAna jarmanA jevA anya dezo sAthe vepAra karavA jamena kuTuMbe samakSa hindanI AjhAdI " e viSara para pravacana joIe evo Agraha karato eka lekha kalakattAnA moDarna rIvyune mA mokalela ane je sarakAranA hAthamAM Avela jenA pariNAme hinda hiMdane svAtaMtrya maLyA bAda udyogIkaraNa ghaNI jhaDapathI vadhaze pahoMcyA ba da okaTobara 1930mAM jyAre emaNe pAsaporTa rInyu ane tayAra mAlanI AyAta upara kaDaka aMkuza mUkAze, enI karAvavA arajI karI tyAre sarakAre e nA maMjura karI eTale sIdhI khAtrI hovAthI emaNe hiMdanA udyogIkaraNamAM upayogI thavAya e yA ADakatarI rIte emane hiMdamAM "da" thavuM paDyuM. gAMdhI dara mATe potAnA dhaMdhAnuM kSetra badalAyu zITa meTala vAparatAM aneka vina drasa thayA pachI juna 1931mAM emane sara lallubhAI zAmaLa udyogone upayogI thAya evI mazInarI banAvanArAM jarmana dAsa mahetAnI bhalAmaNathI muMbaI sarakAre navo pAsaporTa Apo kArakhAnAM ela. zulara e. cha jevAnI emaNe ejansIo meLavI ane sapTembaramAM emanAM prathama patnI sArasA pAsenA dheLIgAmanAM ane 1950nA phebruArImAM muMbaI AvI InDasTrIyala mazInarI surajabenanA avasAna bAda e pAchA jarmanI gayA. ejansIjha prAIveTa li. nI sthApanA karI. temaja tyArabAda IDe jarmana sahakAranA pariNAme bhAratamAM sauthI pahelI zarU thanAra 1932nA julAI mAsamAM DrAyasela beTarIjha banAvavAnuM kAma moTara DasTrIjha li. beglora nAmanI kaMpanImAM TuTagArTanI jagataphAka mAM jAte ja zIkhI e aMgenI mazInarI vigere laI e bharamAM jANItI robarTa boza peDhIne mUDI sAthe bhAgIdArImAM AvavA muMbaI AvyA ane emanA mitra che jarIvAlAne DrAyasela beTarIjha emaNe Agraha karyo hato ane 1955thI teo tenA eka DAyarebanAvavAnuM prathama hindI kArakhAnuM zarU karavAmAM madada karI. e mULa kaTara che. sane 1969nA me mAsathI e majakura kaMpanInA ceramena ropamAMthI pAchaLathI Aje hindabharamAM jANItI eTrelA beTarIjha cuMTAyA che. A kaMpanI hiMdanA vAhanavyavasAya udyogamAM bahu ja li. nAmanI A kSetre agatyano bhAga bhajavanAra kaMpanI UbhI thaI agatyano bhAga bhajave che ane eka ghaNI ja kAryadakSa peDhI tarIke 1932nA DisembaramAM e pAchA lAkhurga gayA ane jarmanImAM vi dabharamAM temaja sarakAra kSetramAM enuM bahumAna che. hiTalara sattA para Avyo tyAra bAda cha ja aThavADiyAmAM emaNe - IDo-jarmane cembara opha komarsa muMbaImAM 1955mAM zarU pitAnuM mathaka laMDana khAte badalyuM ane hA burganI ophisa cAlu sala thaI. e enA phAunDara membara (sthApaka sabhya) che ane 1913nA rAkhI, laMDanamAM paNa nAnI sarakhI ekasaparTa-IpiorTanI ophisa 2sa varasamAM majakura cembaranA vAIsa presiDenTa ane 1964nA varSamAM presiDenTa tarIke emaNe kAma karyuM hatuM. 1935nA eprila mAsamAM sa rAe jagatamAM pesila udyoga 1962nA ogasTamAM potAnA dhaMdhAkIya jIvanamAM sakriya mATe jANItA nyurenabarga zaheranA eka jarmana benkarano putra; bhAga levAnuM baMdha karI ApaNuM junA vaidika vAnaprasthAzramanA Ada" hA nA kItanagarasAthe laMDanamAM lagna karI vembalI pAkanA za ne hAlanA jamAnAne anurUpa Ave evI rIte janasama, janI jANItA parAmAM potAnuM ghara vasAvyuM. emanA A lagna viSe kAMIka sevA karavAnA udezathI valalabha vidyAnagara AvyA, ane zrI indula la yAjJike te vakhatanA jANItA " hindustAna" nAmanA cArUtara vidyA maMDaLanA mAnadamaMtrI ane carotara grAmodhAra sahaaThavADikanA ravivAranA aMkamAM eka suMdara lekha ApI hatI. kArI maMDaLa li.nA bhAdana adhyakSa tarIke okaTobaranI bIjI tArIkhe emanAM patninuM hiMdu nAma " uSAdevI" rAkhyuM che. cArja lIdho. vizvayuddha phATI nIkaLyuM tyAre teo potAnAM pani chellAM sAta varasathI A pramANe mAnada seva o ApavA ane be bALake sAthe laDanamAM hatA ane 6 khyanA patana pachI uparAMta emaNe potAnA padarathI AjasudhImAM rUpiyA vIsa hajAranuM sapTembara 1940mAM pe.tAnA kuTuMba sAthe muMbaI pAchA pharelA. dAna maMDaLane kareluM che ane potAnA bhAIo, mitro ane bhAgIjarmanI ane IlenDa sAthe vepAra te laDAine lIdhe baMdha ja dAro taraphathI bIjA Azare lAkheka rUpiyA maMDaLane dAnamAM meLavI hato eTale emanA muMbaInA gharAkone amerikAthI badhe mAla ApyA che. maLe te mATe emaNe badhI goThavaNa karI potAnA dareka vepArI rAjanIti, arthazAstra tathA samAjazAstranA pustake vAMcavA mitronuM kAmakAja laDAI daramyAna sArI rIte cAlu rahe tenI taja- temaja prasaMgopAta cesanI ramata ramavI e emanuM kAjala samayanuM vIja karI hatI. manoraMjana che. gujarAtI ane aMgrejI bhASAo uparAMta teo - 1946 eprilamAM teo pAchA IMglenDa gayA ane tyAMnA junA hindI, marAThI, saMskRta, jApAnIjha ane jarmana bhASAonuM sAruM dhaMdhAkIya saMbaMdho tAjA karI thoDA samaya bAda jarmanI gayA. laDAI jJAna dharAve che. bAda khAnagI vepArI tarIke jama nI pAchA janAra teo sauthI prathama jIvanamAM vicAra ane AcAra vacce sAmaMjasya, cokasAI, vipArI hatA. 1949nA eprila mAsamAM teo dhaMdhArthe yu. esa. cIvaTa ane niyamitatA teozrInA viziSTa guNo che ane e guNa e gayA. pravAsa daramyAna InTara nezanala cembara opha komarsa ughAthI Alama mATe bAdhaka ane preraka che. zistanA e khAsa Jain Education Intemational
Page #993
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ] 1028 ArahI che. vidyArthIo mATe teozrIe kartavyadharmano eka sutrA- ane buddhibaLe jIvananA aneka tANAvANAmAMthI pasAra thaIne bhAre maka saMdeza Apyo che te atyaMta mananIya temaja AcaraNamAM moTI siddhi hAMsala karI che. mUkavA jevo che : nAnapaNamAM mAtApitAne viyoga thatAM keTalIka javAbadArIo khare vidyAthI e ke je abhyAsa e prathama dharma ane pitAne ane temanA vaDIlabaMdhu sva zrI jeThAlAlabhAIne zIre AvI kartavya che ema samajI potAnA jIvananI sarva pravRttio kare paDI. ane paMdara varSanI nAnI umaramAM ja dhaMdhAkIya kSetre jhaMpalAvyuM. vatanamAMthI temanA mAmA ahiM kheMcI lAvyA zarUmAM geLanA vyAzrI hIrAlAla ela. zAha pAramAM pitAnI zaktine kasoTIe caDAvI temAMthI kAMIka sUjha, cIvaTa dunyavI daSTie jaina konpharansanA pramukha che, chatAM konpharansanA ane dIrdhadaSTine laI karIyANAne vyApAra zarU karyo pachI krame krame prathama sevaka nI paMkita pasaMda kare che. Ama eo namratAnI taDakA chAyA vaTAvI AgaLa vadhatA gayAM. temanI nikhAlasatA ane mUti che. I. sa. 1920mAM eTale AjathI 47 varSo pUrve pramANIkatAne laI vyApArI AlamamAM saunA sanmAnIya banatA gayAM. hIrAlAlabhAI prathama gujarAtI ane prathama jaina (sArAye hiMdamAM) chelalA trIza varSathI cAne vyApAra zarU karyo. vepAra athe amerIkA cAreka varSa mATe abhyAsa karavA janAra. amerIkAnI kalakattA kocIna vigere sthaLoe avAranavAra jatAM-e badhA prathama kakSAnI kelambiyA yunivarsiTImAM bI. esa sI. temaja bahoLA anubhavane laIne tathA kAmanI AvaDatane kAraNe sArAe ema esa. sI.nI DIgrIo pharArTa kalAsa vidyAthI karIke meLavI, saurASTramAM cAnA khyAtanAma ane mazahura vyApArI tarIke bahunyuyorkanI meTI benkopeDhIo ane sehasa orgenAijhara tarIke mAna pAmyAM. kAma karI, vyavahArU anubhava prApta karI I. sa. 1923nI Akhare bhAvanagaranA khyAtanAma AgevAna vepArI varA paramANaMdadAsa vanata pAchA pharI potAno svataMtra vyavasAya 44 varSothI kare che. tArAcaMdanI saujanyazIlatA, pramANIkatA ane sevAbhAvI bhAvanAthI hIrAlAlabhAie yuropanA dezanI eka musApharI karI che, te AkarSAIne temanA sArA vicAra grahaNa karavA temanA paricayamAM paNu dareka cha mAsanI, phakata dhaMdhA mATe ja karI che. I. sa AvyA ane thoDA anubhava pachI temanI sAthe bhAgIdArImAM 1928 thI I. sa. 1938 sudhI emaNe kaTAthI kalakattA, raMguna, joDAyA. chellA pAMca varSathI potAno svataMtra dhaMdhe AbAda sthiprema, ane pezAvarathI trIvedrama ane kolaMbo kenDI (sI lena) mAM timAM mUkIne dhaMdhAnuM saphaLa saMcAlana karI rahyAM che. tIrtha rakSA ema hiduratAna, brahmadeza tathA sIlenanA mukhya vyApArI mathakonI ane tenI suvyavasthA mATe paNa zrI jagajIvanabhAIe athAka pari. cAlu daza varSa nI musApharI karI che. te pachI . sa. 1 thI zrama 9ThAvyA che zeThazrI juThAlAla sAkaracaMda vorAnI preraNA ane I sa. 1965 sudhI hindanA mukhya audyogika mathakonI anekavAra mArgadarzanathI sAmAjika kAryomAM paNa yathAzakti sevA ApI havAI musApharI karI che. A pramANe, "sAta dariyA sAta vAra thI che chellA daza vare thI zeThaza DosAbhAI abhecaMdanI peDhImAM oLaMgI, temaja svadezamAM paNa sArI musApharI karI, teo udyoga sekreTarI tare kenuM susaMcAlana karI rahyAM che. sAhityanA paNa guNAnu. kSe nA agraNa, e tathA janatAnA gADha saMparkamAM AvI zakyA che. rAgI che. zrI jaina dharma pracAraka sabhAnA upa-pramukha tarIke, yazapate manuSyasvabhAvanA sArA parIkSaka hoI, teo janatAnA zuM vijaya jaina graMthamALA vigere saMsthA dvArA sevAo ApI rahyA che. savAlo che, ane tene apanAvI, hala karavA tene vizALa anubhava keLavaNI dvArA sau koI utkarSa sAdhI zake te mATe keLavaNInI dharAve che. aneka vidha pravRttiomAM rasa laI rahyAM che. jaina borDi ganI kArya vAhImAM bhAga laI rahyA che. amadAvAda pAse naroDAmAM temano janma thaye. 70 varSanI che. bAla vidyArthI bhavana tathA anepacaMda goviMdajI TrasTanI uMmara thayA chatAM, prAmANika paNe mahenata karI AnaMdathI jIgna kAryavAhImAM rasa laI rahyA che jIve che. tana-mana-dhanathI dAna ApI 'pU iyA zrAvaka' nI jema bhAvanagaranA nUtana jela upAzraya te sAMkaLIbena gIradhara upAkonpharansa mATe ane mAraphate jaina zAsana ane jaina samAja mATe zraya nirmANamAM temanuM Arthika protsAhana tema gA nA moTA alapa sevAo ApavA ane yAhAma karIne baDho kaha che Age" derAsaranA ajItanAtha prabhu thA dAdAsAheba hala thA kRSNanagaranA te karavA haragijha tatpara rahe che. raMgamaMDapanA bAMdhakAmamAM paNa sAro rasa lIdho. aMgata dekharekha uDIne AMkhe vaLage tevI che zAha jagajIvana bhagavAnadAsa temanuM aMgata jIvana sAdu, niyamita che. svabhAve spaSTa vaktA, zikSaNa, vyApAra ane dharmakSetranI anupama prattio sAthe gADha nikhAlasa ane sahRdayI che. 76 varSanI prauDha vaye paNa temanI kAryarIte saMkaLAyelA ane samAjanA eka agraNI tarIke jemaNe yaza zilatA keIpaNa yuvAnane zaramAve tevI che. sAdhu saMto ane munikalagI prApta karI che tevA zrI jagajIvanabhAI zAhanI sevAothI varyo pratyenI temanI ananya bhaktinI pratIti thayA vinA rahetI nathI. jaina ane jainettara samAjamAM bhAgye ja koI aparicita haze? bhAvanagaranI pAMjarApoLa saMsthAnA saMcAlanamAM ane tenA 76 varSanI umaranA zrI jagajIvanabhAInA janma surendranagara utkarSamAM uDo rasa laI rahyAM che. AvA kAryakartAone sAtha ane jillAnA rAmaparA gAme thayo. janmathI ja tejasvI vyaktitvanA darzana sahakAra saMrathAnI kAryavAhIne suvAsita banAve che. sametazikhara thAM che. mAtra cAra gujarAtIne ja abhyAsa paNa pitAne haiyAukalata sahita moTA jaina tIrthone pravAsa karyo chepAMceka varSa pahelA Jain Education Intemational
Page #994
--------------------------------------------------------------------------
________________ 103 | gujarAtanI asmitA atrenA gujarAta rAjasthAnanA jaina tIrthonI yAtrA karI che. temanI 191mAM. temanI daSTi-sujha ane uttejananA kAraNe TekSaTAIla InDasaMskArapriyatA ane kAryazilatA bhAvI peDhIne maTe anudaniya, sTrIjhane utpAdana ane kAryakSamatAnA uca dhoraNe prApta thaI zakayAM. anukaraNIya ane AcaraNIya che, saMtAnamAM eka ja dIkarI che. temanI 1953 sudhI zrI paTela zrI maphatalAla phAina spInIMga enDa menyu. sAthe temanA bha Ne vyApAranuM saMcAlana ane bIjI sAmAjika kuM. lI. navasArInA menejIMga DAyarekaTara hatA ane e samaya pravRttiomAM temanI sUcanA mujaba kAma karI rahyAM che. zrI jagaja. daramiyAna e mIle paNa noMdhapAtra pragati karI hatI sai karmava bhAI zAha bhAvanagara ane jai. samAjanuM gaurava che. cArIo ane kAmadAro pratye hamadardI dAkhavanArA zrI paTela te sainA rojabarojanA praznomAM paNa rasa le che ane tethI ja e sau temane zrI jIvanalAla goradhanadAsa gajajara cAhe che. maphatalAla pInIMga-me ku. lI nA DAyarekaTara hovA upa| gujarAtamAM nAmAMkIta banelA ane hatakaLAmAM adabhUta praviNya rAMta teo dhI phalaTana sugara vakarsa lI. phAlTana (ji-satArA ) banAvanAra zrI jIvanalAlabhAI porabaMdaranA vatanI che ane phakta ane bhIkhAbhAI purUSottamadAsa enDa kuM. prA li. navasArInA paNa gujarAtI bhaNelA paNa kalAkArIgarI lAinamAM gujarAtanA khyAta- DAyarekaTara che. sAmAjika pravRttiomAM ane nAnA moTA phaMDaphALAomAM nAma kasabI tarIke jANItA thayA che. kebIneTa kakSAnA pradhAnethI A kuTuMbanuM sArU evuM pradAna rahyuM che. mAMDIne aneka rAjAmahArAjAo ane zrIma to temanI kaLA joIne zrI ratilAla cImanalAla kaThArI tAjuba thayA che eTaluM ja nahi caMdrake paNa prApta karyA che temanA mazInarI ejI. varkazopamAM namUnA pramANenuM kAma thAya che. huMDI. 24 jAnyu. 1907 nA vAva (banAsakAMThA) mAM janmelA zrI yAmaNu paNa bace che. sImenTa phekaTarIne lagatI mazInarI temaja mArI cheka 1922 thI jAhera-sAmAjika kAryo sAthe saMkaLAyelA pArTasa temAM vaparAtA maTIrIyasa, henDalIMga IkavIpamenTa vigere rahyA che. prajAne thatA anyAya temane sparzI gayA ane teo banAvAya che. A deza pharyA che. khubaja anubhava meLavyo che. satyAgrahamAM paNa joDAyA. videzI-mAlano bahISkAra karanArA yuvAnomAM porabaMdaranI roTarI kalaba, cembara opha komarsa, ejI. orge. paNa zrI koThArI agresara rahyA. nAIjhezana vigere saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. eziyAbharamAM asahakAranI caLavaLa samaye muMbaInA eka gujarAtI sAptAhika se prathama roTalI vaNavAnuM mazIna emaNe banAvyuM. potAnI " prabuddha jaina" nA teo taMtrI hatA jeNe briTIza sarakArane haiyAukalatathI navI zodhakhoLa karI rahyA che. prakopa vahorI lIdhA hatA ghaNAM varSo sudhI temaNe zaikSaNika, sAmAjika sva. zrI nagInadAsa chaganalAla zAha ane sAMskRtika saMsthAomAM javAbadArIbharyA sthAna saMbhALyAM che. gujarAtI keLavatI maMDaLa hAIskUla, mATuMgA gujarAta ke-e. pareTIva gujarAtabharamAM AyurvedanA uthAnamA, saze.dhanamAM temaja tenI hAusiMga sosAyaTI lI. sAyana, mAnava sevA saMdha (pahelAM hiMdu pragati ane pracAramAM samagra jIvana jemaNe arpaNa karyuM te zrI dIna-dayA saMdha), sArvajanika chAtrAlaya; 5 lanapura, sArvajanika nagInadAsabhAI na nI umarathI ja rogIonI sevA ane sahAyatA jena hIrapensarI, jhaverI mitra maMDaLa, muMbaI, mATuMgA jena saMdha, karavA tatpara rahetA hatA, teone videzI cikitsA paddhatithI hiMdane ema, ema. sArvajanika vAcanAlaya ane pustakAlaya vagere aneka mukata karI hiMdanI prAcIna cikitsA paddhati dvArA Ayurvedane saMsthAo sAthe teo saMkaLAyelA rahyA che. muMbaI jaina yuvaka saMdha, vikAsa karavAnI tamannA jAgI, AjathI 75 varSo pahelA temaNe jaina vayaMsevaka maMDaLa, muMbaI ane anya keTalIka saMsthAonAM te uttara gujarAtamAM uMjhAmAM uMjhAphAmarsanI sthApanA karI ane tane teo sthApaka che. mana-dhana visAre mUkI AyurvedanI sAdhanA zarU karI, davAonA dhaMdhAkIyakSetre paNa teo muMbaI DAyamanDa maracanTasa esesiguNadoSanA saMzodhana ane anubhavathI davAo banAvI janatAne maphata esana sAthe gADha rIte saMkaLAyelA che ane maMtra', upapramukha ApavA mAMDI-temaNe ubhI karelI e ImArata vaTavRkSa banIne deza- ane pramukhanA sthAne temaNe zobhAvela che. bharamAM suvAsa ane sa teSa prasarAvI rahela che. komavAdI tophAne, dharatIkaMpa ke pura-rAhata jeva ApattinA AyurvedanI pravRti jIvaMta rahe ane vikAsa pAme e hetuthI che A vasAhathI temaNe lokone madada karI che khorAkateozrIe rUpIyA eka lAkhanI sakhAvata karI che. zrI nagInadAsa- vastro ane raheThANa ApavAnI kaparI pharaja bajAvI che. 1948mAM bhAIe uMjhAphArmasI dvArA je saMskAra ropyA ane potAnA jIvana je.pI na je bahumAna teone maLyuM che, tyArathI Aja sudhI bRhada kArya tarIke je pravRti hAtha lIdhI tene viratAravA ane AkhA muMbaI vistAranA teozrI je.pI. che. teonI hiMmata, daDha nizcaya hindramAM pracalita karavA chellAM cAlIza varSa thI temanA putra zrI zakti, pramANikatA ane sevAvRttie ghaNune prabhAvita karyA che. bhogIlAlabhAI avirata zrama laI pitAnuM jIvana svapna sAkAra karavA bhagIratha yatno karI rahyAM che. zrI pI. Ara. kAmANuM zrI pI. Ara. kAmArthIne janma 6ThI eprila 198nA roja zrI naTavaralAla bI. paTela rAmajIbhAI ha. kAmANIne tyAM thayo. eka agragaNya milamAlika ane dhI bhArata vijaya mIsa lI. zrI punamacaMda kAnANIe kAmANI grupanA "kAmANI ejinIkalola (u. gu nA menejIMga DAyarekaTara zrI paTelano janma nabara yarIMga korporezana lI.ne eziyAmAM sauthI moTuM ane vizvamAM Jain Education Intemational
Page #995
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ] bIjA naMbaranuM vidyuta utpanna karatuM ekama (Power producing unit) banAvyuM. deza-paradezanAM vikasatI jatI sa'sthA ane vadhatI jatI jarUriyAtane poMcI vaLavA pAipsa, yunsa TrAnsamIzana lAina vasa, zazna zasa, trAMbAnA vAyara (tAra). jhIMka masANa, sIsa, ekasa-3 inspekazana ane AvI aneka jarUriyAta te pUrI pADe che. 1031 sevA ApI rahyA che. eDanamAM vividha saMsthAeAne ane ahIM paNu zAradAgrAma, prAthamika sAravAra kendra mAMgaLa, TI bI- TospITala, krazAda vagere sasthAne temaNe sArI evI hAya karI che. zrI kAMtilAla ratilAla zAha zrI punamacaMda kAnANI kAmANI madharsa prA. vi.nA ceramana, punamacaMda enDa jAdharsa prA. li.nA ceramena, kAmAthI enjinIyarIMga vyaktitvanA bhinna bhinna pAzcAJatA ApaNane khyAla bApe che 44 varSanA A vijJAna AtA paNa vividha kAryo dvArA temanA kA. lI., kAmAthI yunsa prA. li., jayapura meTAza enDa kaledyoga uparAMta zaikSaNika ane sAmAjika kAryamAM paNa temane eTala kanTrola tri. tarIke roA ApI vA che. anya keTalIka kaMpanI enA teo DAyarekaTara paNa che. bhArata sarakAranA udyogakhAtA taraphathI nImAyelI keTalIka salAhakAra samitinAM paNa teozrI sabhya che. ja rasa che. teozrI zrI kAMti dhATana mInsa prA. li.-surendranagara, dhI mahAlakSmI milsa lI.-bhAvanagara ane dhI membe gereja (rAjaya) prA. li.-rAjakoTanA DAyarekaTara che. A uparAMta saurASTra mila mAlIka esesIena-surendranagara, zra jhAlAvADa cembara opha krikeTa kalaba A kanDiyA, rAyala vesTana inDIyA thI kaLa, vilIgDana sporTasa kalaba, jarmana sAMskRtika samiti, I-maAmundranagaranA sabhya tarIke paNa rahI cUlA che. pAnI esasIezana yu.nA tema sabhya che. kAmI ane geAka temanAM zAkha che. teo amerikA, iMgleDa, phrAnsa, jarmanI, IDalI, osTreliyA, madhyapUrvanAM deza ane yugeAlAviyA 1. aneka dezanAM pravAse paNuM jaI AvyA che. zrI gulAbhabhAI jI. sirAja zrI surAgabhAino janma eDanamAM 1911mAM thayA hatA. nAM mAMgaroLamAM zikSaNa ane teo 18mAM meTrIka thayA. 1930mAM emAM temaNe paNa pitAnI sAthe dhaMdho zarU karyuM. ThelAM lagabhaga 130 varSathI eDanamAM temane vyApa -badhA cAlI rahyo che. 1942mAM duzmane e DUbADyA paNa jIvatadAna pAmIne bAra divasa sudhI lagAgATa arabI samudranA kinAre cAhyA pachI, teramA di se eDana sarakAre pelAnI bhALa meLavIne khorAka ane jIvana jarUcinanI cIja vastuo temane pahoMcADI ne bacAvyA. eDanamAM paNa temanI peDhI ghaNI AgaLa paDatI ane vizvAsanIya zrI gulAbabhAnuM kahela chellI tranuM peDhIthI tyAM ja che. temanA pitAzrIne janma paNa tyAM ja, temaneA khudanA janma paNu tyAM ane temanA putra anilakAMta paNa tyAM ja janmyAche temaNe 4mAM saurASTramAM ane 954mAM muMbaImAM dhaMdho zarU kI. Aje temanI peDhI bAtamAM eka khamaNI nikAsakrAra ane pati gaNAya che. sirAja sansanA nAme oLakhAtI eka, ane vADIlAla prApti sAthe bhAgIdArImAM zarU karela 'sirAja vADIyAla enTara prAijha 'nI peDhIe temanI che. sabhya, menejIMga kamITI ela inDIyA ekasapeA cembara, TrAphIka rIvIjhana kamITI, gesTana inDIyA zApasa esosIezana, inDIyana kAunsila e kAIna TreDanA sabhya tarIke tathA TrasTIzrI bhArata sarasvatI maMdira saMsada; zAradAgrAma; mAMga`ALa, pramukhazrI. sATha vikAsa maMDaLa, muMba, sabhya-meneGaga kamiTi- zrI burveda bhAratIya samAja, muMbha, zrI vijaya mitra maMDaLa, zrI sArDa phAyacitra nivAe samiti, draSTI- zizugara junAgaDha. gere saMsthA sAthe saMkaLAyelA che. ane menejIMga kamiTinA sabhya tarIke, pramukha tarIke, TrasTI tarIke Ama eka yA bIjI rIte te peAtAnI zrI ratilAla vardhamAna sAhu bhAra keLavaNI baLa-murendranagaranA ane nAgarika keLavaNI ma`DaLa-surendranagaranA teethI pramukha che. surendranagara jaLI maphaLa ane saurASTra yunivarsiTInA seneTamembara tarIke paNa te kArya karI rahyA che. zrI zArka surendranagara sakSukta nagarapAdikAnA sabhya tarIke mApI thayA che. A UparAMta teo surendranagara tabIbI (9 2-7) ane pramukha tarIke (1963-1917) paNa potAnI rAhata maLe ane vaDhavANu stra'-bALaka haoNspiTalanA TrasTI tarIke paNa kArya karI rahyA che, vaLI yugsa zaMkha-surendranagara, anAjarAhata samiti-vaDhavANu sITI ane jhAlAvADa jillA krikeTa esesIsTezananAM paNa te pharI yuropa, amerikA ane eziyAnA keTalAka dezonA pravAsa kheDI cUkelA zrI za huM vividhakSetre peAtAnI sevAo ApI rahyA che. zrI nAnubhAi ke. jhaverI 1913mAM bhAvanagaranAM janmI tema ziyALa pazu mAM ja pu e pachI mAtra 15 varSanI vaye dhaMdhArthe mukha gayA ane tyAM udyoga-moDA ja samayamAM dhaMdhA para temaNe sArI evI pakaDa jamAvI dI dhaMdhAnI mana, patAnI kAma bhUti ane samana pazcimanA kAraNe ja (). 25 varSanA thayA e pahelAM teA te jANItA thai gayA ane dhaMdhAmAM ucca zikhare paheAMcI gayA. bhAvanagaranA mahArAjA, trAvake ra gvAliyara ane kacchanA mahArA, thepIyAnA rAjavI ane nepALanA rAvI tribhuvana vA kuTuMbanA sabhyo temanA mAka hatA Ja jhiyaranA rAjyanI zAsanathI " nAnubhA vAsa' nAme dhaMdhA zarU karI, temaNe tenI zAkhA janIvAmAM paNa nAkhI. raiyamAM sau prathama nAyalona phaeNkTarI nAkhavA mATe temaNe spaSTa raju kyuM. patu emanuM e svapna sAkAra bane te pahelAM tA mAMdagI bhogavI 21 sapTembara 'duSanA rAja vanamAM avasAna. thayuM. bhAvanagaramAM temanA kuTuMbe Na moTI rakamanuM dAna ApI garIba lekAnA AzirvAda prApta karyAM che.
Page #996
--------------------------------------------------------------------------
________________ 107ra | bha muja rAtanI asmitA tArA lagna paNa vatIkAyamI jeTalI zakitae khIlI uThI. emanA lagna rANA khIrasarAvAsI sva. mahetA chaganalAla ghelAbhAI valabhadAsa vIrajInA suputrI kalAvaMtIbahena sAthe thayA. banenuM dharma, rASTra ane samAjasevAmAM jIvananI moTAbhAganI zakita dAMpatya jIvana atyaMta, dharmapremI rahyuM che. paropakAra ane udAra kharcanAra jAmanagaranA keTalAMka puNyAtmAomAM sva. mahetA chaganalAla dAnazIlatAmAM zrImati kalAvaMtIbahena, ane zeThazrI kAMtilAlabhAI ghelAbhAIne mUkI zakAya. sAdAI, saMyama, bhakita vigere temanA hara hamezA potAnA ujaLA hAthe dAnanI saravANu vahAve che. sadaguNo hatA temanA aMtima udagAro e hatA ke - tame koI mArI emanA svabhAvanI draDhatA, vyApArIka, buddhimatA, ane ojasa pUrNa ciMtA karazo nahi. mane paramazAMtino anubhava thAya che A aMtima pratibhA dattANI kuTuMbanA vikAsamAM anokho phALo ApI jAya che uddagAro temanAmAM rahelI deva-gurU-dharma pratyenI acala zraddhA temaja zeThazrI kAMtilAlabhAIe pAMceya bhAIonA sahiyArA prayAsathI svabhAvamAM rahelI saraLatA, sAtvikatA ane duHkhI AbhAonI Aje saurASTra-gujarAtabharamAM TIMbaranA meTA vepArI tarIke ujaLI sevA bhaktine AbhArI hatA. temane svargavAsa tA. 25-11-1960 zAkha nirmANa karI che. eTaluM ja nahi paNa dezanA navaghaDataranA AjanA samayamAM upayogI thaI zake evI rIte dhaMdhAne vikasAvI | zrI nImacaMda ThAkarazIbhAI zakayA che. gujarAtamAM jaina samAja potAnA dAnavIra rananI paragajuvRti vyApAra uparAMta porabaMdara zaheranI vividha pravRtti ane vikAane dAnazIlatAne lai gaurava anubhave che tevA dAnavIra mahAnubhA sanA kAryamAM zeThazrI kAMtibhAIno phALe amule che teozrI vomAM zeThazrI nImacaMdabhAIne paNa mUkI zakAya. porabaMdara cembara opha komarsanA vAIsa presIDenTa hatA tema ja saurASTramAM AvelA coTIlAnA vatanI-sAmAnya abhAsa paNa zIpa ezazIezana (vahANavaTA maMDaLa)nA pramukha tarIke sevAo hAukalata ane vyahavAra kuzaLatAne laI nAnI vayamAM ja dhadhArthe ApI vahANavaTA ane porabaMdaranA baMdaranA vikAsanI dizAmAM muMbaI tarapha prayANa karyuM-bhAre parizrama ane purUpa rtha dvArA dha dhAne emanA avirata prayAso cAlu che. zrI prabhu IcchAne AdhIna ane vikasAve. dhaMdhAmAM be paisA kamAyA ane ghaNI saMsthAomAM gupta lokakalaya. hetuthI pUjyapAda garejI mahArAjanA AcAryapade zrImad da nathI sevAo ApI che. bhAgavata sapta hanuM porabaMdara mukAme Ayojana e tAjAvAlAnA coTIlAmAM kasturabA nImacaMda davAkhAnuM A kuTuMbanI parivAranuM umadA dharmAnurAganuM pratika che. deNagIne AbhArI che. phanacara ane sAdhana saraMjAma sAthenuM A zeTha vallabhadAsa kalyANajI tAjAvAlA davAkhAnuM garIba lokone AzivArUpa thaI paDayuM che. coTIlA smazonama meghIbA visAmo, meMghIbAI skulamAM eka rUma. pAMjarA. dattANI parivAranA tejaravI sitArA zrImAna zeThazrI vallabhadAsa poLamAM prasaMgopAta madada, garIba kuTuMbane prasaMge pAna anAja, kalyANajI tAjAvAlAne janma vikrama saMvata 1970 nA porabaMdara kapaDA ane khAnagI madada, ziyALAmAM lokone ThaMDIthI rakSaNa ApavA mukAma thayA che. nAnapaNumA gujara mukAme thayo che. nAnapaNamAM gujarAtI cha copaDI ane aMgrejI ATha pusA vigerenI madada bihAra rAhata phaMDa tathA evA aneka phaDa sudhIno abhyAsa karI, 11 varSanI vayethI ja pitAnI madadamAM lAgI phA' mAM A kuTuMbanuM yazaratI pradAna rahyuM che. gayA. temanA nirmaLa svabhAva ane uMDI AtmIyatAnA kAraNe TIMbara keLavaNI ane dhArmika pravRttiomAM apAra lAgaNI ane rasa vyavasAyane vadhu vegavAna banAvyo dakSiNa bhAratanA kAravAra, meMgalora vyavasAyane vadhu vegavAna ? dharAve para A kuTuMbanA agraNIo zrI naTavaralAlabhAI, zrI sumana IyAdI sthAno para pravAsa karI peDhIne rathI karI zakyA. emanA bhAI zrI jayaMtilAlabhAI vigeree zrA nImacaMdabhAIne vAraso lagna vi. saM. 1989 mAM zrI jamanAdAsa premajI bhANavaDavAlAnA jALavI rAkhyo che. suputrI caMcaLabahena sAthe thayA. baMne H pati dharmaparAyaNa, sAlIka zeThazrI kAMtilAla bhagavAnajI nAjAvALA Avela atithi sAdhu-saMte yogya sevA pAme che. zeThazrI vala jIlananA praNetA ane udAra dharmapremI AtmA che. emanA AMgaNe dANI parivAranA tejasvI pratibhA saMpana zeThazrI kAMtilAla dAsabhAI 1960mAM bhAvanagara mukAme akhila bhAratIya kaMgresanA bhaga| 19 tAjA vAlA janma saMvata 168nA kArataka vada 3 azina vakhate adhivezananA paMDAlanA kAma mATe bhAvanagara gayA. gurU vAranA roja porabaMdara mukAme thayelo. bALavaye mAtra sAta tyAM vividhatAthI racelA emanA piMDelane saue vakhANyo, eTaluM ja gujarAtI ane 3 aMgrejI sudhIno abhyAsa karI 2 varSanI vayathI nahi, paraMtu akhila bhAratIya rAjapurUSoe, rASTriya netAoe emanA ja vyavasAyanA kAryamAM lAgI gayA. mIThAI pharasa nuM kAma karatA racelA paMDAlamAM birAjI zeThazrI vallabhadAsabhAIne bhAre yaza Apele. karatA temanI buddhi pratibhAe emanA parivAramAM kAkAzrI kalyA. e yazathI prerAIne ane bhAvanagara vistAra AkhAnI ImAratI jIbhAIne apAra prema saMpAdana karela. kAkAzrI kalyA bhAInA lAkaDAnI mAMga pUrI karavAnI zubha bhAvanA sAthe bhAvanagara mukAme anubhavanI pratimA akSaraza zrI kAMtilAlabhAImAM utarI AvI. vasavATa karavAnuM yogya gaNyuM. dina-pratidina pragati karI Aje teoe potAnI buddhi zaktine kAme lagADI, TIMbaranA dhaMdhA bhAvanagara khAte dhaMdhAne vikasita karyo che, eTaluM ja nahi paraMtu arthe 16 varSanI vaye karavAra (dakSiNa bhA ta)mAM javAnuM thayuM. parivAranI praNAlikA mUjaba sAmAjIka, dhArmika ane para upakArI pravAsathI emanuM ghaDatara ane khI rIte thavuM dhaMdhAmAM prA nuM puravA prakRttiomAM rasa laI jarUra jaNAye udAra hAthethI phALo ApI Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #997
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha]. 1033 kartavyazIla dAnavIra vepArI tarIke bhAvanagara mahAjana emane mAna samajavA tathA apanAvavA teo haMmezA taiyAra rahe che. jAheraApe che. bhAvanagaranI ImAratI lAkaDAMnI mAMga ane bhAvanagara jIvanane emane rasa zikSaNa jevI samAja utkarSanI pAyAnI ane baMdaranA vikAsanI dizAmAM Aje paNa teo prayatnazIla rahyA che. ane nakara bAbata tarapha vaLato gayo pariNAme porabaMdaranI aneka amarelInI kAmANI hAIskUlamAM, verAvaLanI lahANuM belDiMgamAM, zikSaNa saMsthAo sAthe sakriya rIte joDAIne teo samAjane bhAvanagara lAyansa kalabamAM ane bIjI aneka saMsthAomAM teoe ukartha sAdhavAnI potAnI bhAvanAne mUrta svarUpa ApI rahyAM che. sArI evI rakama ApI che. zrI mANekajI dhanajIbhAI zrI vinayakumAra a. ojhA nAnAmoTA dhArmika ane sAmAjika prasaMgomAM je kuTuMbane zrI ojhA 1915mAM bhAvanagaramAM ja jamyA. temanA pitA yazavI phALo rahyo che, jaina ane jainettara saMsthAomAM jemaNe amRtalAla mULa te umarALAnA. paNa pachI te muMbaI gayA ane dAnanuM jharaNuM vahAvyuM che te zrI mANekajIbhAI karacha terA abhanAnakaDA kAmanI zarUAtathI mAMDIne jotajotAmAM pacaraMgI zaheranA DAsAnA vatanI che. vidarbhanA jAherajIvanamAM sArI evI nAmanA jANItA udyogapati banI gayA. ane rUnA dhaMdhAmAM eka saikAthI paDelA zra dhanajIbhAI kAnajIbhAInA zrI vinayakumAre muMbaImAM zikSaNa lIdhuM ane vyavahArU anubhava- suputra che. ucca keLavaNI prApta karavAne sadbhAgI banyA chehAlamAM nI DIgrI paNa meLavI. dhaMdhArthe teoe yuropano pravAsa paNa karyo. porabaMdaranI jagadIza oIla InDasTrIjhanA janarala menejarane mAnaITAlI tathA jarmanIthI yaMtra paNa maMgAvyA, ane "zIpa-ceIna vaMta hoddo bhogavI rahyA che. porabaMdaranA sAMskRtika vikAsamAM paNa keTarI" ( eziyAmAM AvI sau prathama) zarU karI. phekaTarIne Adhu- eTale ja emane hiro dekhAya che, porabaMdaranI roTarI kalabamAM. nika yaMtra sAmagrIthI sajaja banAvavA 1961mAM temaNe yuropane pramukha-maMtrInA hodAthI mAMDIne anya sAmAjika saMsthAo sAthe pravAsa pharIvAra karyo. saMkaLAyelA che. muMbainI anaMtanAthajI jaina derAsaranA TrasTI tarIke, mAtra dhaMdhAmAM ja nahIM 5Nu udAra hAthe dAna ApavAmAM paNa zrI virajI ladhAbhAI ke. da. o. jaina vidyArthI gRha muMbaInA TrasTI zrI vinayakumAra temanA pitAne anusaryA che. mATuMgAmAM zrI amIna ane pramukha tarIke, zrI ka da e. zikSaNa pracAra samitinA caMda vividhalakSI hAIkula zarU karavA mATe temaNe moTuM dAna ApyuM TrasTI tarIke prazaMsaniya sevA bajAvI che, temanA dharma pani prabhAche. A uparAMta zrImati ajavALIbA bAla maMdira, mATuMgA ane vatIbena jeo InaravhIla saMsthAnA pramukha hatA ane roTarI phargyusana koleja, pUnAne paNa temaNe sArI evI sahAya ApI che. kalacarala sosAyaTInA pramukha rahyA che, temane paNa A badhI dhananA saMcaya ke dalAlI karI udAra madada ApIne zrI ojhA dhanane sAmAjika pravRttimAM sAre e hisso che. sadupayoga to karI ja rahyA che paNa keTalIya saMsthAonAM prANa pUranArA paNa banyA che. * zrI jayaMtilAla bhImajIbhAI viThalANI saurASTramAM calAlA, lAThI, dhArI, rAjakoTa ane amarelImAM zrI khImajIbhAi nAnajIbhAi mahetA jemanI pAMca vyApArI peDhIo cAlI rahI che te zrI jayaMtilAla saurASTranA agraNI udyogapatiomAM zrI khImajIbhAI mahetAne bhAIe meTrIka sudhI abhyAsa karI nAnI vayamAM ja vyApAramAM prathama haroLamAM mUkI zakAya. porabaMdara pAsenuM rANAvAva emanuM jhaMpalAvyuM. vidyAbhyAsa daramyAna sAMskRtika pravRttio ane puratakAlaya janmasthAna. sAhasika pitAnA saMskAre paNa temanAmAM bhArobhAra pravRttine bhAre zokha hato je Aja sudhI jALavI zakyA che. maheutaryA. pitAzrIe ubhI karelI audyogIka vikAsa ane dAnagaMgAnI nata ane pramANIkatAthI dhaMdhAmAM jIvananI zarUAta karI. A pagadaMDIne pote paNuM anusaratA rahyAM. 10 varSanI nAnI vayathI ja sAhasikavIra nAnI umarathI ja tela, telIbIyA, anAja tathA dhaMdhAkIya jJAna prApta karyuM. ghaNA varSa pUrva AphrikAmAM gALyA. kamIzana ejanTanA dhaMdhAne anubhava meLavavAne sadbhAgI banyA, piorabaMdara cembara opha komarsanA adhiSThAtA 1000 TananuM sImenTa barmAzela, muDIsa cA, khAtara vigere anya ejansIomAM mana paroproDakazana karatI rANAvAvanI sImenTa phekaTarInA saMcAlaka, gujarAta vyuM. pitAno Aje eka peTrola paMpa paNa che. dhaMdhAne krame krame ekasaporTanA vikAsa mATe gujarAta gavarnamenTanA sImenTa esosI. ganaNApAtra pragatimAM mUktA gayAM, ane be paisA kamAyAM. ezananA vAIsa presIDenTa, porabaMdaranI roTarI kalama, AryakanyA amarelInI lahANA boDiMgamAM sArI evI rakamanuM dAna karI gurUkuLamAM dUraTI vigere aneka saMsthAonA prANa che. sarasvatIbahena tenI sAthe pitAzrInuM nAma joDyuM. pitAnA sva.putra zrI dinakararAyanI paNa sthAnika mahilA pravRttinA agraNI kAryakara che. zrI khImajI- smRtirUpe lehANA beDiMgamAM "dinakararAya jayaMtilAla viThabhAI nI sAdAI acaMbo pamADe tevI che. temane tyAM khuba samRddhinI lANI pustakAlaya"mAM sArI evI rakama ApI. sArvajanika chaLa uDatI hovA chatAM mAtra sAtvika khorAka sivAya ghaNA varSothI pustakAlayanI zreSTha pravRttimAM Akhue kuTuMba lAIphamembara tarIke rahyuM kazu paNa letA nathI. bhaviSyamAM soDAeza-peTrokemIkasanA dhaMdhAmAM che. rAjulAnI lahANA mahAjana vADImAM pitAzrIne name rakama javA vicAre che. vepAra ane udyoganI nipuNatAnI sAthosAtha zrI ApI che. amarelInI lahANA mahAjanavADImAM senTrala helamAM khImajIbhAImAM samAjasevAnI dhagaza paNa nAnapaNathI ja jAgI paNa mAtuzrInA svargavAsa vakhate rakama ApI che. bAla. mahilA hatI. samAjane vikAsa sAdhI zake tevA pragatizIla vicArone ane sArvajanika pustakAlayanA prakhara himAyatI che. ratanabAI Jain Education Interational
Page #998
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1074 | 6 gujarAtane amitA sevaka maMDaLanA davAkhAnAmAM upapramukha tarIke sevA ApI rahyAM che. zrI pratAparAya gIradharalAla mahetA gauzaLAnI kArobArImAM rasa levA uparAMta prasaMgopAta egya rakamanuM dAna karatA rahyAM che. hepITalamAM paNa tenuM dAna hoya ja amarelI kalA-sthApatya ane saMskRtinA prakhara himAyatI zrI pratApabhAI nAgarika benkamAM DAyarekaTara tarIke paNa cheka zarUthI AjasudhI sevA amarelInA vatanI che. jyAM zALA tyAM pustakAlaya e sUtra zrImaMta ApI rahyAM che. celsara opha komarsanI kArobArInA sabhya tarIke sayAjIrAva mahArAjAe uccAryuM hatuM, tene murtimaMta karavAmAM sArU evuM mAna-pAna pAmyA che. zrI pratAparAyajabhAIe suMdara phALo Apyo che. amarelImAM sArvaamarelInI kAmA phoravaDa skulamAM tathA kolejamAM pitAzrI janaka pustakAlayanI sAme tApa janika pustakAlayanI sAme "tApIbAI mahIlA pustakAlaya" ane bhImajI kurajInA nAme sArI evI rakama ApI che. bhAvanagara, vanagara. tenI soDamAM bAlapustakAlayanI sthApanA e zrI patubhAIne AbhArI rAjakeTa, dhArI vigerenI lohANA borDigamAM pAtane tyAMnA lagnaprasaMge che uparAMta pustakAlaya pradarzano ane pazcida temaNe yojyA che. yogya rakama ApyA karI che. vIrapura jalAbApAnI jagyAomAM. pariSadanA pramukhasthAnethI sara prabhAzaMkara paTaNI sAhebe ' pustakAlaya kAmanAtha mahAdevanA maMdima' ane anya dhArmika jagyAomAM temanuM dhalA" kahIne te dhalA" kahIne temane biradAvyA che. ane zrImaMta sayAjIrAva mahAdAna jhaLakI uThayuM che. amarelImAM ekapaNa saMsthA evI nahI hAya rAjA sAhebe emane rAjyaratanuM bamumAna ApIne vibhUSita karyA. ke jemAM temanuM dAna ane hirase na heya. dhaMdhAnA kSetramAM jANItA udyogapati zrI rAmajI haMsarAja sAthe jADAyA che. rAjasthAnamAM jayapura meTala inDasTrIjha lI. nAmanuM kArazrI harSadarAya tribhavanadAsa trivedI khAna zrI pratAparAya khAnuM zrI pratAparAya calAve che. ane A dhaMdhAnA vikAsArthe muLa umarALAnA paNa bhAvanagarane ghaNA varSothI vatana banAvyuM kanDe neziyA, jApAna, jarmanI, sIlena, barmA, yugovAliyA, IDa lI, che. TUMkI muDImAM dhaMdhAnI zarUAta hAthavaNADha ane sutarathI karI, IglAMDa vagere dezanI musApharI karI che A kuya haju cAlu che. krame krame kApaDanI lAinamAM potAnI vyavahArakuzaLatAne laI saphaLatA ? hamaNAM hamaNAM "bAla saMgrahAlaya' UbhA karavAno temane ze kha hAMsala karatAM rahyAM. 1944mAM bhAvanagaranI rabara phekaTarI dvArA be lAgyo che. amarelImAM giradharabhAI saMgrahAlaya, jayapura pAse trasamAM kenavAsa rabara zujhanuM sAruM utpAdana karyuM temAM paNa sArI sAgAnera gAme bAla saMgrahAlaya ane bhAratanA vaDApradhAna javAharalAla evI saphaLatA maLI sAhasika vRtti ane nikA vaphAdArI e khAsa naherunA AjAna bAhue khullu mukeluM A bu pAse "nayA sanavADe guNo che laI A siddhi hAMsala karI temanI namratA mIThAsa ane bAla saMgrahAlaya" zrI prapApabhAIne AbhArI che. hamaNuM ja A paNI grAhakenI cAhanAe teo Aje mahArASTra gujarAtanA phuTavera sarakAre padmazrI banAvyA che. DIsTrIbyuTarsa tarIke khyAtanAma banyA che. je temanI saujanyazIla prakRtine AbhArI che. temaNe vatanamAM ubhI karelI deNagIo prazaMsA zrI pratAparAya khuzAladAsa mahetA ane dAda mAMgI haze tevA che. muMbaI vasatA mitro pAsethI vatananI haju hamaNAM jemane je pI no dahakAba maLyo ne zrI pratApara yajarUrIyAto ane vikAsa mATe moTI rakama maLatI rahI che. je bhAI saurASTranA taLAjAnA vatanI che. muMbaImAM ghaNA varSothI temanI preraNAne AbhArI che. nAnI moTI aneka saMsthAone audyaugika vikAsanI pravRtti sAthe bALapaNathI ja sporTasa ane Athika madada ApI che. sAhityanA jAgelA zekhane AjasudhI jIvaMta rAkhe che. nAnI vayamAM zrI caMdrakAMta harSadarAya trivedI amerikA sivAya vizvanA lagabhaga moTAbhAganA dezonI saphara karI che. pitAzrInA pagale pagale dAna-puNyanuM bhAthu bAMdhavAmAM paNa pAchI zrI baTukabhAIne nAme jANItA thayelA zrI caMdrakAMtabhAIne janma pAnI karI nathI. muMbaImAM ke-opareTIva benanA DAyarekaTara tarIke, bhAvanagaramAM khAnadAna kuTuMbamAM thayo. umadA Adarzo dharAvatA A kaLijJAtinA vAisa presIDe 2 ja ke, ghaNuM ja umadA sevA bajAvI navayuvAne abhyAsa paDato mUkI rASTrIya caLavaLamAM joDAvavAnuM vadhu che. kalA sa gItamAM paNa temane khubaja rasa che. pasada karyuM. 1942-43nA arasAmAM pitAzAnA kathiDanA thavAmAM zrI narottama ghAsavAnA zomAM kahIe te 'zrI pratApabhAI ekA ane me eca. TI. trivedIne nAme dhaMdhAmAM pragati cAlu rAkhyA ane taga dekhaka che' * zrAtha' ane "saMdIpa' pachI rAkhI, AjasudhImAM dhaMdhAne AbAda rIte vikasAvyo che. navaraMga' temanI trIjI kRti che, haiyAmAM aramAna ane kalamamAM A kuTuMbanI khAsa viziSTatA to e che ke dhaMdhAmAM be paisA vijaLI laIne gujarAtanI TUMkI vArtAnAM kSetre pravelA A saja ka kamAyA te vatana umarALAmAM saMpatine chUTe hAthe sadaupayoga karyo. pAse vArtA -navanI sUjha che. kathA kahevA mATe svarUpanuM vAhana davAkhAnuM, bAlamaMdira ane evA sArvajanika kAmomAM sArI evI zodhavAmAM temane taslIpha paDatI nathI TUMkI vArtAnA kSetre temanI rakamanuM dAna ApyuM. zrI trivedIe lagabhaga AkhA dezane pravAsa kamala navI bhAta pADe che. sAhitya sarjanane vyAsaMgarUpe visAvyuM karyo che. yuropanA keTalAka dezanuM paribhramaNa karyuM che. bhAvanagaranI che. eTale ja temanI kathAo AgaLa viziSTatA jALavI rAkhe che. lAyansa kalabanA AgevAna kAryakartA che. samAjamAM temanA mAna dhArmika vRtti, sevA parAyaNatA, uccakakSAnA vicAre, keInuM du:kha ane me sArA che. khUba ja nikhAlasa ane sAMskRtika pravRtti- harI levuM evI mananI udAttamaya bhAvanA. Akhue kuTuMba ghaNuM ja emAM AgaLa AvIne rasa haze tevA dilA 2 vyakti che. " premALa ane saMskArI rahyuM che. Jain Education Intemational
Page #999
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ] khImajIbhAI mevANI gujarAtanI viddha vyaktitrAmAM paDIyAno zrI traMbakkA va khetANInI ganA thAya che. AjhAdI pachI junAgaDhanI navAbasAhI ukheDI nAkhavA sArASTra prajAmaMDaLanI racanA thaI te praznana'DaLanA zrI durlabhajIbhAI khetANI pramukha hatA. temanI rAhabarI nIce junAgaDha rAjyanA amarapurA gAmanA kabje levAmAM AvyA hatA, jemAM zrI durlabhajI khetANI mokhare rahyA hatA. leka saMskRtinA kSetre jAgIratha xsA kare che. eka keLavI tA temanu daSTibindu ajaba che ane tene sAkAra banAvavA mATe rAta-divasa mathI rahyA che. lAkho ane kADA rUpiyAnA lokaLavaNunA kAryomAM meDI rakamanuM dAna ApI bhAga lIdhela che ane A kAryAM pAchaLa temanA dAna pravAha abu ja . teno janmabhUmi-zAkha patronA dRSTI paNa che. stanI caLatAno ane dhanavAnI mArI hAranA kA paNa spardhA thaye| niha. lakSmInA pAneM TrasTI che ema mAnI soMpattine lokatinA kAmomAM vAvavA mAM. aneka samAjasevI saMsthAonA kaphALAmAM dAnagagA zarU karI, nAnA moTA puSNanA paraMpakArI kAmeAmAM lagAtAra lAgI gayA. sArvajanika pravRttimAM mana mUkIne yika sagavaDatAo pUrI pADI, 'kArika krAya kramomAM sAme cAlI uttejana ApyuM. garIba vidhavAonA AMsu luMchyA. AvA emanA bhAtIgaLa jIvananI saurabhathI ane aneka sakhAvatAthI bhAvanagara jillo dhanyatA anubhave che ke A dharatImAM AvA nararatna UbhA thavAthI ja A bhUminI asmitA jaLavAI rahI che. temane! dAnapravAha kayAreya kalpe nathI. vatana taLAjAmAM mahivAmAMDanI prApti hAya ke zALAnI zaikSaNika pravRtti hoya, haMmezAM jotI savalatA paDhoMcADI che. putranA lagna prasaMge thatI pIDAmAM hAjara badhALo pitAnA nAmanI dharmazALA baMdhAvI. thama patnI vimaLAbenanA nAme tAjetaramAM ja 50 zrIAnA eka vorDa mATe za. pa000 jAhera 1035 karyAM. nikhAlasa haya, garIbo pratyenI hamadardI, dhaaddA ne udAratAne umadA guNu jenI nasenasamAM Aja dhabakArA lai rahyo che, evA zeThazrI khurAdAmabAi gujarAtanu gaurava zrI khuzAvadAsa je. mahetA saurASTra gurAtamAM TI. bI.nA ImAne ceAgya sAravAra maLI rahe ane tamAma jAtanI suvidhAo prApta thAya evAzubha AzayathI ane dilanA umakAthI bhAvanagara jillAnA seAnagaDha pAse jItharImAM ko, to DespITajhanA pAyA nAkhIne gyAsudhI saMsthAne te sva. hIrAlAla purUSotamadAsa siddhapurA cetana ane kRti mApyA che, eTaluM ja niha, bakhA rUpIyAnA dAna karIne jeNe peAtAnI pratibhAne unnaLI che. evA udAra dAnavIra Da. zrI. khuzAladAsabhAi mahetA bhAma to mULa taLAjAnA bacapaNamAM kaLA zIkhI jAme jaMga khelIne caMDa' paNa* prAthamika ziSNu lIdhuM, zrAvikA mATe pANI mamarAnA lADavA ke evI pannunuM cIjavastu e 5 phedha karIne purUSArtha dvArA Atmasa MtApa ane AnaMda anubhavatA. vRddha mAtAne paNa parAyA kAmakAja ane daLaNA daLIne jIvana pasAra karavuM paDatuM. samaya jatA muMbaI javAnu` sadbhAgya sAMpaDyuM dhadhAma palAvyuM ane nasIbanu pAMda karyuM. pAMta nA bhAbhI Rte dIdhadaSTine apattinI rakama ane dAma dama sArI tha zrI ratilAla viThThaladAsa geAsaLIyA zrI. ratilAla vizArA gosIyA ( gaDhaDA nivAsI ) je saurASTra temaja mukhathI ghaNuM dUra nAnA evA zahera (mAdhavanagara)mAM vasatA hovA chatAM temane potAnA vatana tatha jJAti mATe kaMika karI chuTavAnI tAlAvelI ane dhagaza nitara rahe che. dhama pratyenA temanA prema paNa jarAya utaratA nathI kAraNa ke a MdherI upAzraya, 'dIvalI upAzraya, bhAMDupa upAzraya, ugAmeDI vi. dharmasthAnakrAmAM AvI ja mATI peAte tathA peAtAnA snehIo taraphathI zAhI sakhAvatA karI che. A uparAMta sAmAjIka suzAstramAM paNa temanA phALA jarAya oche. nathI jevA ke kAMdIvalInI cAlImAM, sAMgatrI AvAmAM dvArakA, vAkhAnA, bhoTAdanA chAtra yama vi.vi.mAM temanuM nAma haMmezAM mokhare ja rahyuM che. saurASTramAM keLavaNI ane temanI paNI dAra sakhAvatA che. A badhA ja mahAna krAnA pragatA ane sadAya preraNarUpa banatA temanA dharmapatni, dharmapratI ba. sI. canagIrI baTanane hIsso jarAya DhA nathI. gujarAtanI bhUmie bhUtakALamAM je keTalAka dhazraddhALu nararatnAnI samAjane bheTa ApI temAMnA eka hIrAlAlabhAi siddhapurA che. kSetruMjyanI chAMyaDImAM pAlItANA pAsenuM sAtapuDA gAma temanu mULa vatana. abhyAsa rakta cAra gujarAtInA, pazu zrA siMhapuMga paciAramAM kyAkAmagIrInI paraMparA cAlI chApI che te sarakAra vArasAne barAbara sAcavI jANI. emanI vicakSaNa buddhi ane haiyA jAte saurASTrabharamAM je kAmanA zrI gagreza mAM tethI rAjA mahArAjAone paNa prema ane vizvAsa sa`pAdana karI zakayA. seALa varSanI nAnIvaye pAlItANAmAM eka anAjavALAnI dukAne nAkarIe rahI purUSArthanA pradIpa pragaTAvyo. pAkAnAmAnu jJAna TuMka samayamAM meLavI lIdhuM. kalAjagatamAM nAmanA kADhavAnI maTe sevatA zyA yuvAna haiyAe eka varSa bAda bhAvanagaramAM riyara vA paga mUpe, tAravADAmAM tra bhavana jagAne tyAM nAkarIbe rahyA, paN samaya jatA ravamAnapUrvaka rahenArA hIrAlAlabhAe nakarI cheDI paracuraNa tArI kAma zarU karyuM; ane kheranA kITAnA vyApAra zarU karyAM. bhAvanagaramAM mastarAmabhAinI preraNA ane huphathI lAkha DanA kAmanI zarUAta karI ane sau prathama taLAjAnA relve gAdA manA kAmakAjamAM temanuM vyaktitva sAthe kaLAe khIlI uyu. pretsAhaka baLa maLyuM. navuM sazeAdhana karavAnI jajJAsA ane laganI lAgI vikrama saMvata 1981-82mAM jALI daravAjAnA kAmanI zarU mAta karI, mAMga vadhatI gai. temanI dIrghatie kRSNanagaranI moTI moTI pArTI ane bhAvanagaranu` rAjya kuTuMba temanA tarapha A pA". nilamabAganuM paNa moTuM kAma meLavu. 1968mAM ilekTrIka velDIMganI zarUAta sau prathama temanA hathe thaI. ceoravaDalAnuM kAma temaNe karyuM. sAMTIDA mAtra pote badhALu, eTaluM ja madira
Page #1000
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1036 Thada gujarAtanI asmitA bhAvanagara phAina kemIkalsa menyuphekacararsa opha "phArmArIna" sekerIna mecaphekaTarI esTeTa, metataLAva roDa, - - bhAva na ga 2. - ' - phena : ophisa : 50 29 dharaH 5610-5611 Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #1001
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ] 1037 zeThazrI cunibhAI bha. mahetA nahi, thoDI rakama judI mUkavI, jemAMthI dara varSe sAMDhIyA mahAdevamAM garIba mANasane prasaMgopAta anya prakAranI nAnI moTI madada karatA corAsI jamADavAnI vyavasthA AjasudhI cAlu che. duSkALa vakhate rahyA che. ghoghArI jaina sevA samAjanA kAryakramomAM temanI hAjarI sastA anAjanI dukAna zarU karI moTI nukasAnI vaherI hatI. acUka hoya ja. gAMdhIjInI moTI asara hatI. sAdAIthI rahetA. svadezI kApaDanuM jIvanabhara mRta hatuM. samaya jatAM siddhapurA Ayarna varkasanI zarUAta karI je Aje paNa temanA putra prANajIvanabhAIe e kalAne jIvaMta rAkhI che. phebrIkezana ane DekerezananA kAmamAM saune saMtoSa Apo. che. uparAMta pharIna TImaro taiyAra karIne 25 thI 30 hajAranuM jana samudAyamAMthI meLavelI mArI pAsethI mUDI upara mAtra huMDIyAmaNa raLI Ape che hamaNAM ja svITajharalenDanI eka sTImaranuM bhAre ja nahIM paraMtu mArA deza bAMdhane paNa adhikAra che ane 9000 he. pA nuM mazIna veDIMga karI ApyuM. temanA suputro paNa dezane AbAda banAvavA mATenA vikAsa kAryomAM Arthika madada karavAno mAro dharma che. tema samajI dAna ApavAvALA kuMDalA A dIzAmAM AgaLa vadhI che. tAlukAnA pIThavaDI gAmanA vatanI dAnavIra zeThazrI cunilAla bhagavAnasva. zrI phatecaMda jhaverabhAI dAsa mahetAnuM nAma saurASTranA nAmAMkita dAnavIromAM sadA aMkita raheze. sAdA ane saraLa svabhAvanA aprasiddhane cAhavAvALA zeThazrI bhAvanagara ane muMbaInA jaina samAjamAM jemanuM AgavuM sthAna cunibhAIe pUryAsthAmAM Arthika muzkelI, duHkha ane aneka viTaMhatuM, dhArmika pravRttiomAM jeo haMmezAM mokhare hatA, vidvAna baNane sAmano karatAM jokhaMDanA vyApAra udyogamAM pragati sAdhatA abhyAsIo mATe jemanuM nivAsasthAna carcA ane ciMtananI sabhara gayA che. vepArI sAhasikatA, nitImaya pramANika jIvana, sAdA ane rahetuM, aneka sAmAjika pravRttiomAM saMcAlanamAM jemane sIdhe yA saraLa vicAre tathA dalItavarga pratye haMmezA sahAnubhUti ane sevA ADakataro hiro hato. evA zrI phatecaMdabhAInuM pAlItANA janma- sahakAra ApavAvALA A dAnavIre gujarAtanI aneka saMsthAo, sthAna hatuM. pUrvapuNyanA yogathI ane munivaryonA samAgamathI aneka vikAsanA kAryo tathA leko upayogI kSetranAM chUTA hAthe dAna ApI jaina zikSaNa saMsthAonA adhiSTha tA banyA hatA. eka yazasvI yazasvI kIrti prApta karI che. potAnA vatana pIThavaDI gAme zrI vepArI tarIke temanI sArI evI pratiSThA hatI. temane dhArmika cu bha. mahetA prA. zA. tathA mukatAbena cu. mahetA bAlamaMdira abhyAsa vizALa hato, lekhanazaki suMdara hatI ane ghaNe bhAge tathA pitAnA pitAzrInA smaraNArthe bhagavAnadAsa na. mahetA davAkhAnuM sthitaprajJa rahetA. temanuM bahALuM kuTuMba khubaja saMskArI ane tathA sA. kuMDamAM mukatAbena cu. mahetA mahilAmaMDaLa tathA ke. ke. keLavAyeluM che. hepITala oparezana thIyeTara tathA kapALabeDiMgamAM sAro phALo ApI che. A sivAya jesaramAM cu. bha. mahetA dharmazALA, tathA zrI zAMtilAla suMdarajI zeTha chAparI gAme zALAnuM makAna tathA ke. ke. hAiskulamAM sAro phALo kAThiyAvADIo vyApArI kSetre sAhasa ane zauryatAnI yazagAthAthI Apyo che. A sivAya aneka gAmomAM tathA zaheromAM anekavidha jagatabharamAM mazahura banyA che temAM keTalAka dharmAnurAgI mahAnu kSetromAM dAno ApyA che. bhAvonI Adhunika yugane je suMdara bheTa maLI che temAM muMbaInA jANItA dAnavIra zrI zAMtilAla suMdarajI zeThane AgalI haroLamAM vasANI kAtIlAla khImacaMda mUkI zakAya prAcIna zahera tarIke paMkAyeluM (siMhapura) AjanuM zihera e emanuM muLa vatana, traNa aMgrejI sudhIno ja abhyAsa boTAdanA vatanI ane mAtra cha aMgrejI sudhI ja abhyAsa paNa temanI buddhi pratibhAe siddhinuM saMpAna sara karavAmAM yArI paNa bacapaNathI sAhasikatAnA guNe ja laI vyApAramAM AgaLa ApI ane jaina dharmanA vijaya patAkAne uMce laharAvavAmAM vadhavAne mana sevatA hatA. zikSaNamAM jo ke AgaLa paDatA yazabhAgI banyA cAlIza varSa pahelA potAnI sAdhAra, sthiti, paNa rASTriya caLavaLanI hAkalane mAna ApIne 194ramAM zALAnA garIbAimAM divaso vitAvelA eTale sakhta parizrama ane vRta-japa tyAga karyo. samaya jatAM temanI sAhasikavRttie dhaMdhAmAM sthiratA tapathI jIvana ghaDataramAM satata jAgRti batAvavI paDI hatI. varSo apAvI. gohilavADamAM sau prathama oIla ejIne banAvavAnuM pahelA muMbaImAM vAsaNanI lAinamAM nekarInI zarUAta karI. niSThA ane pramANIktAthI kAma karyuM jaina dharmanA vArasAgata saMskAronA zarU karyuM. chellA eMzI varSanI junI peDhI vasANI haricaMda narasIdarzana bacapaNathI ja karAyA hatA. emanI e dizAmAM bhAre moTI dAsanI peDhInA bhAgIdAra che. A peDhIe audyogika kSetre ghaNo ja tapazcaryAe pragatinI maMjhIla vegavAna banI. samaya jatAM karI vikAsa sAco che jaya bhavAnI ejI. enDa phAunDrI varkasa TAda karatA teja peDhImAM bhAgIdAra thayA. bhAgyanuM cakra pharyuM lakSmInI jaya bhavAnI enja. sTorsa, vasANI bradharsa bhAvanagara, vasANuM kRpA thaI ane dhaMdhAne AbAda rIte khIla purUSArthathI meLavelI TrAnsaporTa ka. boTAda, vasANI mazInarI enDa ku. boTAda uparokta saMpattine jarApaNuM meha rAkhyA vagara chUTe hAthe dAnapravAha vaheto peDhI tathA kArakhAnAmAM vyaktigata rIte paNa rasa le che ane rAkhyo vizeSa karIne gupta dAnamAM mAnanArA che. jaina jJAtinA uttarottara vikAsa kema thAya tenI jhaMkhane che. Jain Education Intemational
Page #1002
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1038 _ hada gujarAtanI garimatA A sA. zrI ramaNa Aja sudhImAM yaza rahyAM dharma ane samAjasevAnA uccattama saMskArone samanvaya temanA sva. zrI narettamadAsa viThThaladAsa AkhAe kuTuMba upara upasI Avele jaNAya che. mULa mahuvAnA vatanI, abhyAsa, nAnIvayamAM kauTuMbika javAba- A kuTuMbamAMthI bhAIzrI ThAkorabhAI paNa eka zaktizALI ane dArIo zIre AvI paDatA dhaMdhArthe valasADa tarapha prayANa karyuM tejasvI pratibhA dharAvanAra agraNI vyApArI tarIke ja nahi paNa hanumAnabhAgaDAbaMdara mukAma karyo. sevAbhAvanAthI raMgAyelA vyakti tarIke jANItA che. paracuraNa cIjavastunI nAnA pAyA uparanI heraphera zarU karI. valasADa myunisipAlITInA vAIsa presIDenTa tarIke paMdara varSa sudhI AjIvIkA pUratuM maLavA lAgyuM daramyAna kuTuMba upara eka moTI sevA ApI lAyansa kalabanA presIDenTa tarIke eka varSa ane atyAre Aphata utarI AvI. kuTuMbanA sabhyo sAthe madhadarIe eka vakhata DIrekaTara tarIke sAbu che. bIjI aneka saMsthAo sAthe saMkaLAyelA vahANa tUTayuM ane kudaratI rIte ja bacI gayA temAM paNa kudaratane anya bhAIo zrI kAntibhAI, zrI ramaNabhAI zrI zAMtibhAI vigere kAMIka saMketa haze. maLIne nare tama viThaladAsanI peDhInA nAme Aja sudhImAM nAnAmoTA evo ja bIjo jabarajasta phaTake 1999nI sAlamAM Ase phaMDaphALAomAM rUpIyA-pAMceka lAkhanuM dAna karIne bhAre moTI yazasuda punamane divase varasAdamAM moTuM tephAna thatA mAlasAmAna sAthenuM kalagI prApta karI che. gujarAtanuM A gauravazALI kuTuMba ApaNA saunA vaMdanAnA vahANa DULyuM ane eka lAkha rUpIyAnuM nukasAna thayuM. pAse muDI hetI chatAM vepAra cAlu rAkhyo ane mAtra be varSamAM pagabhara mAM adhikArI banyuM che. thayAM nAnA pAyA upara zarU karelA goLanA dhadhAmAM pachI to manalAla zAha barakata vadhatI gaI. geLavALA tarIke temanuM nAma khyAtanAma banyuM valasADa-muMbaI-surata-bIlImorA ane dezAvaramAM paNa dhaMdhAnuM amadAvAdanA A sAhasikavIre nAnapaNathI ja dhaMdhAmAM praveza vaTavRkSa phAlyuM phulyuM. kuTuMba vadhatuM gayuM. tema tema dhaMdhe vadhAratA karyo Aja sattAvana varSanI uMmare aneka saMsthAonA preraNAdAtA gayA. temanI kAryasiddhinA avarUpe dALamIla cokhA mIla tela banIne sevA ApI rahyuM che. mIla, sIlka mIla vigere mAtabara udyogo yazasvI pragati sAdhatA dhaMdhAnI zarUAtamAM gulAbacaMda nagInadAsanA nAmathI cAlatI ane paradezI kApaDane vepAra karatI peDhImAM thaDe samaya kAma karI nAnI vayamAM ghaNo anubhava meLavI lIdhuM. 193rathI ravadezImIlanuM maLelI lakSmIne bahujana samAjanA hita mATe paNa upayoga karatA kAmakAja zarU karyuM. rahyAM. valasADanI kasturabA hospITalamAM oparezana hela mATe rASTriya AMdolana pUrajozamAM cAlatuM hatuM tyAre 194rathI rUA. 5000/-nuM udAra dAna ApI kuTuMbanA nAmane ujajavaLa uparanI peDhIthI chuTA thaI zrI anubhAI cimanalAla enDa bradharsanA karyuM che. valasADanI jANItI A naromala viThaladAsanI peDhIe mathurAmAM rUA. eka lAkha dhama zALA ubhI karavAmAM ApyA che nAmathI kAmakAja zarU karyuM dhadhArthe thAIlenDa, hoMgakoMga, jApAna, temanI dharma pratyenI zraddhAnI pratIti karAve che. nAnA nAnA phaMDa phIlIpAisansa, viyeTanAma, InDonezIyA, sIlana vigere dezAnI phALAono kaI hisAba nathI narotta viThaladAse valasADa pradezamAM 196mAM saphara karI che. Aje teo amadAvAdanI lIDIMga gaNAtI pitAnI hayAtI daramyAna bhAre moTI locAhanA ubhI karI hatI. mAlanI selIMga ejansI dharAve che sIkakAbAda, nAgapura, madrAsa temaNe ubhI karelI lekasevAnI pagadaMDI upara temanA putra zrI ' bI vigere sthaLoe dhaMdhAnA kAmanI sArI evI jamAvaTa che. nAgaradAsabhAIe paNa e saMskAra vArasAne bara bara pacAvI jA. pAMcakuvA kApaDa mahAjananA pramukha tarIke, siddhacaka ArAdhaka zrI nAgaradAsabhAInuM tAjetaramAM ja avasAna thayuM. sva. samAjanA pramukha tarIke, pAnasara jaina bhojanazALAmAM upapramukha tarIke, dezaviratI dharma ArAdhaka samAjanA u5pramukha tarIke, nAgaradAsabhAI AjanA valasADanA mahAmulA rana gaNatA. zALA vardhamAna jaina Agama maMdiranA TrasTI tarIke, madhyapradezamAM kelejomAM temanuM mArgadarzana ane preraNuM satata maLatA rahyA hatA. AvelA bhopAvara tIrtha jaina maMdiranA TrasTI tarIke, zrI serIsA karaturabA hospITalanI kamiTinA presIDenTa tarIkenuM mAnavaMtu sthAna jaina bhojanazALAnA TrasTI tarIke samau sI. ema. hAIkulanA zobhAvatA hatA, maracanTa cembaranA pramukha tarIke, ola inDIyA ceramena tarIke rUstama mIsa lI.nA DIrekaTara tarIke, uparAMta pheDarezananA membara tarIke, lAyansa ane roTarI prakRttimAM vigere tenI ghaNI kamiTiomAM ceramena tarIke, pheDarezana opha ola aneka sthaLe temane sAro evo hiso rahelo che. inDIyA kalotha maracanTa esozIezava muMbaInA sInIyara vAIsa keLavaNuM maMDaLamAM temanuM sArU evuM dAna hatuM ane AgavuM presIDenTa tarIke TrAphIka eDavAIjharI borDanI kamiTimAM sabhya tarIke, sthAna hatuM. relvenI kansareTIva kamiTinA sabhya tarIke, gujarAta cembara opha pUjaya DoMgarejI mahArAnI preraNAthI bhAgavata raharaya nAmanI kemarsa enDa inDasTrIjhanI menejIMga kamiTimAM membara tarIke tathA be lAkha pustIkAo chapAvI dharmapracAranuM eka moTuM umadA kArya 1964mAM onararI sekreTarI tarIke yazasvI sevA bajAvI rahyAM che. temanA zubha hAthethI thayuM dhadhAkIya ane sAmAjika kSetre ghaNuM rokA- sI. ema. hAIskula, pAlItANuM namaskAra mahAmaMtramaMdira vigere yelA hevA cha dhArmika kriyA vigeremAM paNa niyamita rahetA. temanI deNagIne AbhArI che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #1003
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ]. 1039 e bAMdhIne khAlI tathA vana sI. ema. hAIskula, pAlItANu namaskAra mahAmaMtra maMdira rA 12500) bAlamaMdira pustakAlaya, gresa bhavana, vaidyakIya vigere temanI deNagIne AbhArI che. zrAvakAzrama baDelI jaina Azrama saMsthAo zikSaNa ane sAmAjika saMsthAo, ba. vi. maMDaLa rAjanabhara dhAmaka InAmI saMsthAthI mAMDIne aneka sevAbhAvI saMsthA (vaDodarA) tathA anya nAnI moTI pravRttiomAM Ama ekaMdare rUA. ene udAradile phALo Apyo che. eka lAkha sudhInI rakamanuM dAna temaNe ApyuM che. je ApaNI jJAtinuM nAma samAjamAM ane deza ujajavaLamAM karanAra che zrI pratApasiMha vAghajIbhAI brahmabhaTTa ema kahI zakAya uttara gujarAtamAM brahmabhaTTa jJAtimAM jJAtibaMdhuomAM ane vahe teozrInA jayeSTha putra zrI bhagavataprasAda eka tejasvI ane pArI vargamAM jemanuM nAma sArI rIte jANItuM che te zrI pratApa AzAspada yuvAna hatA temanA akALa avasAnathI temanA kuTuMba siMhabhAI UMjhAnA etihAsika kuTuMba bhupatasiMhanA vaMzaja che. para eka moTI na purAya tevI khoTa paDI che. temane bIjA putra zrI temane abhyAsa meTrIkane che, teo eka prakhara vahepArI che, zrI ghanazyAmabhAI dhaMdhAmAM temanI sAthe che temanI bhAgIdArImAM (1) dhI UMjhA oIla mIla ku. (2) dhI 20 dhI taddana nirAbhImAnI nikhAlasa ane milanasAra svabhAva e kRSNa 5sa mIsa kAM ane (3) dhI UMjhA jInIga phekaTarI UMjhAmAM temanI viziSThatA che. Atithya satkAranI ucca bhAvanA, jJAti cAle che. pratye saMpUrNa svamAna ane premabhAvanA, jJAti nI unnatinA hArdika A uparAMta teozrI dhI AburoDa ilekaTrIsITI enDa inDa. cAhaka ane te mArge satata prayatnazIlatA e emanI viziSTatAo sTrIjha ku. lI. AburoDa (rAjasthAna)nA menejIMga DIrekaTara che temanA saMparkamAM AvanAra sau koIne jaNAyA vagara rahetAM nathI. temaNe UMjhA myunisipAlITIne pAchalAM 20 varSa sudhI pramukha zrI gAMdhI jagajIvana geviMdajI tarIke rahIne sevA ApelI che ane te samaya daramyAna myu. e pAlItANA pAse samaDhIyALAnA vatanI nAnI umaramAM mAtA khUba ja sArAM kAryo karelAM che. uparAMta teo UMjhA keLavaNI pitA gujarI gayA. ekalavAyA jIvanathI bhAre moTo AMcake anumaMDaLa, UMjhA pAMjarApoLa, UMjhA vepArI maMDaLanA pramukha tarIke bhavya-dhara choDIne khAlI gajave cAlI nIkaLyA muMbaImAM paga makA hAla paNa sevA ApI rahelA che. UMjhA kalyANa maMDaLanA upa pramukha che. roTarI kalaba UMjhA tathA UMjhA greIna enDa sIDasa mara koI bAMdhI oLakhANuM nahIM. mAtra hiMmata ane zraddha e kaparA dADA pasAra karI dorA baTanane dhaMdho zarU karyo. sapta parizrama ane caTa esosIezanamAM 20 varSa sudhI pramukha tarIke rahelA che. hAlamAM teo gujarAta vahepArI mahAmaMDaLamAM kArobArI sabhya mahenatathI kuTuMbanuM bharaNapoSaNa karyuM. aneka taDakA chAMyA joyA pachI tarIke chellAM 14 varSathI ko-opTa thAya che te temanI vahepArI paNa dhArmika mUlyone kadI na bhUlyA jIvananA chellA zvAsa sudhI caumaMDaLanI jokapriyatA batAvI Ape che. jJAtinA kSetre ane khAsa vihAra cAlu rAkhyo kabutaranI juvAra ane anya madada karavAnuM karIne daDhAva vibhAganI keLavaNabhUkhane saMtoSavA mATe apAyelA samAjasevAnuM vrata kayAreya cUkayA nahI pachI te Izvare yArI ApI. dhaMdhAmAM barakata vadhatI gaI temanA putra parivAra (11 mANasanuM zrI daMDhAva brahmabhaTTa maMDaLa ane bhUpatasiMha kiratasiMha vidyAthI bhuvana visanagaranA teo zrI eka sthApaka ane dAtA che. maMDaLanI kuTuMba ) Aje khUba ja sukhI che. AkhuM kuTuMba dharmapremI, samAja pravRtti dvArA keLavaNavAMchuone sahAya maLe tevA prayatna karI premI ane gupta dAnamAM mAnanArUM che. rahelA che. bra. vi. maMDaLa vaDodarAnA teozrI TrI hatA ane te zrI nAraNadAsa haragoviMdadAsa vaLIyA maMDaLane paNa sArI rakamonAM dAna ApelAM che. teozrI hAlamAM sarakAra taraphathI UMjhAmAM sekanDa kala sa onararI mejIsTreTane mAna saurASTramAM mahuvA pAse vIrabhUma vAghanagaramAM eka khAnadAna bharyo ane gauravavaMte hade dharAve che. UMjhAnA agraNI nAgarIka kuTuMbamAM janma laI, amarelImAM thoDo abhyAsa karI nAnI uMmaramAM muMbaI tarapha prayANa karyuM. dezamAM rASTriya caLavaLa pUrabahAramAM cAlatI tarIke teonuM sthAna me kharAnuM che. UMjhAnI tamAma jAhera pravRtti hatI tevA saMjogomAM dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM. vatatanI garIbI ane emAM temanuM sthAna haMmezAM agraNI tarIke rahetuM AvyuM che. ajJAnatAmAM sabaDatI prajAne kaMIka upayogI banavAnI umadA lAgaNI teozrInI dAnazIlatA ghaNI ja che, temanI dAnamAM apAyelI sAthe dhaMdhAmAM pragati sAdhatA gayA. lakSmIdevInI kRpA thaI ane mukhya rakamanI yAdI nIce mujaba gaNAvI zakAya. saMpattine sad upayoga karatAM rahyAM gAma vAvanagaramAM zaikSaNika rUA. 51000) sva. bhagavataprasAda pratApasiMha brahmabhaTTa ArTasa savalato ubhI karI, duSkALa ke anya Aphato vakhate yogya madada koleja mATe. mokalIne saunA AzIrvAda rUpa banyA rAmajI maMdira ane dhArmika rU. 10000) zrI bhupatasiMha kiratasiMha vighAthI bhuvana mATe kAryomAM paNa ene hiraso jarAya ocho nathI. paMcAyata mahilA visanagara chAtrAlayamAM (temanA samagra kuTuMba taraphathI rU. 15000) pravRtti ke sahakArI pravRtti temanA derIsaMcAra ane mArgadarzana nIce rUA. 10000) UMjhAmAM hospITala mATe. cAlu che. vADAbaMdhI ane komavAdanA teo kaTTA zatru che. gAmanI rUA 1500) UMjhA keLavaNI maMDaLane. anya jarUrIyAto seneTarI vesa, rAsamaMDaLa jevI saMskArika pravRttirUA3000) UMjhA pAMjarApoLane. emAM uojana ApatA rahyAM che. prasaMgopAta vatanane yAda karIne rU. 3000) prAthamika skUla [UMjhAnA makAne mATe mAtRbhUmi pratyenuM RNa cukavI rahyAM che. nathI kAnane laI hiMmata ane ja dhArmika sa. e. vALamAM karI rahelA che che rAtine temanI vAta ne ane ravivArajAjasevAna Jain Education Intemational
Page #1004
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1040 hada gujarAtanI garimata zrI eca. ke. dave zrI mohanalAlabhAI vigerene AphrikA teDAvyA ane TAMgAnIkA, yugA nDA ane kenyAmAM koTana jInIMga presIMganA udyogomAM tathA kApaDa pitAnI svayaMzakitathI vyApAra kSetre saurASTrabharamAM sArI evI keTana ane lokala proDyusanA AyAta nikAsanA vepAramAM khUba ja nAmanA meLavanAra zrI eca. ke davenuM muLavatana bhAvanagara che. haraNaphALa pragati sAdhI zrI bhagavAnajIbhAInI dIrghadraSTi ane ApazI pIMga ane pheravarDaganA dhaMdhAmAM temanI peDhIne prathama haroLamAM sUjhathI siddhinA sopAna sara karatA gayA. vatanamAM ane muMbaImAM mUkI zakAya. gujarAtanA tamAma baMdaro upara temanA nAmanI peDhI che. meLavelI saMpattino chUTe hAthe sadaupayoga karyo. dhArmika ane mAna mAtra traNa aMgrejI sudhI ja abhyAsa paNa bacapaNuthI eka vatAnI pravRttiomAM mana mUkIne udAra dile kALe ApyA. sauthI yazasvI vyApArI tarIkenA lakSaNa dekhAtA hatA. zarUAta judI judI nAnAbhAI zrI mohanalAlabhAI AphrikA rahe che, A kuTuMbanI mATI jagyAe TuMkA pagArathI nokarI dvArA jIvananI zarUAta karI khaMta sakhAvatomAM kezodamAM mIDalaskUla, hAiskUla, janatA hospITala badhiane pramANIkatAthI kAma karI saunA hRdaya jItI lIdhA ane baMdarane vAmAM moTI rakama khacI che. lagatA kAmakAjamAM mAlanI jhaDapI heraphera mATe kAmamAM mana parovyuM. thoDI muzkelIono sAmane paNa karavuM paDyuM ane chevaTe vepArI zrI ramaNIkalAla bhogIlAla zAha AlamamAM sArI evI pratiSThA prApta karI sAhasikatAne siddha prApta saurASTranA jANItA udyogapati ane dharmapremI zeThazrI bakubhAI thAya ja che evI dRDha pratIti thatI potAnI uccattama AdarzonI ane purvane puNyathI meLavelI lakSmIne paNa samAjopayogI kAmomAM bhogIlAlabhAI sarala, vinamra, dayALu ane paropakArI svabhAvane kAraNe teo janatAmAM khUba ja lekaprIya thaI paDyA che. bhAvanagarane sadaupayoga karatAM rahyAM. jyotiSanA prakhara abhyAsI tarIke loka gaNe evI ekeya saMsthA nahi hoya ke jemAM emano sahakAra nA cAhanA pAmyA che. temanA parivAranA traNa putro zakarabhAi dave zrI dhanu bhAI dave, dInakarabhAI dave, be putrIo, be sadara ane anya heya. kalAkSetre, sAhityakSetre saMgItakSetre sArA sArA kalAkArone emanA bahoLu kuTuMba Aja sukhI che. nirADaMbara temanA vyaktitvanI taraphathI uttejana maLyuM che. maLatuM jAya che ane bhaviSyamAM paNa maLatuM raheze teo kalApremI AtmA che. bALakomAM zistasaMyama khAsa vitiSTatA hatI. temanI deNagIe bhAvanagaramAM sAmAjika ane cAritryanI bhAvanAdaDha thAya te mATe keLavaNI kSetre paNa teo uDo kAmomAM ghaNI moTI suMdara bhAta pADI che. rasa laI bhogIlAla maganalAla komarsa hAIskUlane vikasAvI rahyA che. zrI ramaNIkalAla chaganalAla paTela zrI caMdulAla TI. zAha rAjakoTa jillAnuM bhAyAvadara gAma temanuM mULa vatana. InTara sAyansa sudhIno abhyAsa paNa saurASTramAM audyogika dizAmAM chellA vIlepArlAnA rahIza ane vimAnA suprasiddha vimA ejaMTa zrI dasakAmAM ja yuvAnoe hAma bhIDI che. te haroLamAM zrI paTelane mukI caMdulAla eka prathama paMkitanA sajajana che. teo kenpharansanA zakAya kAraNa ke dhaMdhA aMgenA UMDA abhyAsane laI nAnI umaramAM jUnA mitra-cAhaka che ane konpharansa jayAre sevA mAge tyAre caMduThIka ThIka pragati sAdhI zakyA che. tAjetaramAM poTarIjha udyoga, bhAI haste mukhe mokhare hoya, jethI kenphansanI sAthe temane paNa sAlvanTa ekaTrekazana plAna, bIDIpA tathA tamAkunA vyApAramAM jaya jaya' vartAya. caMdubhAI eTale "amArA sI. TI. zaha.eTalA jaya jaya vatAya ca dubhAI eTale amArA sA. To kAmagIrI karI rahyA che. orissA rAjyamAM cAlatI gujarAtI samAja badhA teo jaina samAjamAM dvAra che. caMdubhAI bhUtapUrva 17 varSa saMsthAonI sthApanA ane saMcAlanamAM agamya bhAga bhajavela che sudhI je. pI. ane 10 varSa enararI mejara hatA, morabImAM bhADIyAda poTarIjhanI sthApanA 1959mAM bhaDIyAda nAmanA 257 mANasonI vastIvALA gAmamAM karavAmAM AvI Aje gujarAta zrI zAmajIbhAi harajIvanadAsa mahetA rAjyamAM naLIyAnuM moTAmAM moTuM kArakhAnuM thaI gayuM che. kArakhAnAmAM sevA ApI rahyA che. paTela jJAtimAM teonuM AgavuM sthAna rahyuM saurASTranI alabelI bhUmie je keTalAMka sAhasika nararatnonI che. eTaluM ja nahi, morabInI sAMskRtika pravRttione sArU evuM samAjane bheTa ApI temAM amarelI jillAnA DuMgara gAmanA vatanI urojana temanA taraphathI maLatuM rahyuM che. zrI zAmajIbhAI eka bhadra purUSa tarIke ja nahi paNa yazasvI udyogapati tarIke dezabharamAM sArI evI kIti saMpAdana karI che. zrI bhagavAnajI suMdarajI nathavANI yANAnI dukAnamAM pAMceka varSa kAma karyuM. sattara varSanI uMmarathI dhaMdhAkIya anubhava meLavavo zarU karyo karIkezodanivAsI zrI bhagavAnajIbhAI nathavANInuM jIvana bhaviSyanI samaya jatAM mInarasanI lAinamAM mana parovyuM ane e ja peDhIne bedha, baLa ane preraNA Ape tevuM che. seraThanA itihAsamAM lAInamAM ekadhArU pacAsa varSathI dhUNI dhakhAvI besI gayA che AkhA nAthANI kuTuMba sAhasikatAnA umadA guAe eka anokhuM prakaraNa hindustAnamAM temane prathama naMbara Ave che. koI paNa kAmamAM tapa rahyuM che. bahuja nAnI uMmaramAM pitAzrI sAthe AphrikAmAM vepAramAM zreryA vagara siddhi prApta nathI thatI ema zrI zAmajIbhAI daDhapaNe joDAyA. kArya kuzaLatAnA bIja bacapaNathI ja ropAyA. pitAnI mAne che. eka paNa divasa emaNe rajA lIdhI nathI ArAmane harAma uttarottara pragitane laI nAnAMbhAIo zrI savajIbhAi, lIlAdharabhAI, gaNe che. AkhuM yuropa-AphrikA jApAna vigere dezono pravAsa Jain Education Intemational
Page #1005
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ] 104 kheDyo che. putraparivArane sArI evI keLavaNI ApI paradezanA pravAsa viSamatAM ane aneka vipattio vacce potAnA purUSArthathI teo karAvyo che. bhAvanagara ane madrAsamAM, dilhI ane kalakattAmAM temanA jhajhumyA che. kadIe temaja dInatA ke vyathA anubhavI nathI. glAnI kemIkalsane lagatA dhaMdhAnI zAkhAo cAle che. sAmAjika sevAomAM ke muMjhavaNa teo pAmyA nathI. anukuLatA, saMpatti temaja sukhapaNa mokhare rahyAM che. DuMgara sevA samAjanA pramukha che. zrI gaNapata- sagavaDe vacce paNa teo samAdhi, sAM vana, tathA samatAbhAve bhAInI sAthe rahIne DuMgaramAM anya nAnA moTA dAna saurASTra ane saujanya, saMtoSa, sAdAI tathA sAtvikatAthI jIvya che udAratA muMbaInI saMkhyAbaMdha saMsthAne temaNe sArI evI huMpha ApI che. ane paramArthabhAva temanA jIvanamAM tANAvANAnI jema vaNAyelA hevI kemIkesanI dizAmAM moTA pAyA upara menyuphekacarIMga ku.o zarU che. khAnadAnI ane sevAbhAva e enA ja namatra che karI che. AvI phekaTarI inDIyAmAM phakta beja che. jene kola zrI zrImaMtAI che, pramANamAM audArya paNa eTaluM ja che. sthATI. esa. mahetA, Ara. ela. mahetA ane ke. ela. mahetA karI nika temaja bahAranI sAmAjika tathA dhArmika saMsthAomAM rahyAM che. thANA aMdherI vigere sthaLoe temanI phekaTarIo cAle che. zrI maNibhAdane ochAvatto phALo hoya ja, bhavAnIpuramAM cAlatI zrI popaTalAla bhIkhAcaMda sAmAjika tathA zaikSaNika pravRttiomAM paNa teone aca phALo che. zrI popaTalAla pATaNanA suprasiddha moTAmAM moTA motInA zrI dIpacaMda esa. gADI vepArI, motInA vepArI esosIezananA tema ja pATaNa jaina bhavya kalAtmaka maMdire ke parvata para Avela girizikharo maMDaLanA presIDanTa ane dAnavIra che. popaTabhAI eTale sadAya hasatuM dIpakanA prakAzathI jhaLAMhaLAM thaI jAya che, aMdhakAra uDI jAya che mukhAraviMda. teo lakSAdhipati ane pratiSThita zeThazrI bhogIlAla ane hRdaya nAcI uThe che. prAzanI prasannatA navAnavA seNulA laheraca danA jhaverAtanA vepAranA bhAgIdAra ane aMgata mitra hevA jagADe che. paNa jJAnane dIpaka to mana-vacana-buddhi ane hRdayamAM chatAM temanAmAM garva, ADaMbara tathA mithyAbhimAnanuM nAmanizAna e te divyaprakAza pAtharI jAya che ke jagatamAM tenA jevI siddhi paNa jaDaze nahi. popaTabhAI sAdAI ane namratAnI mUrti che. keI ApI zake nahi. saurASTranA eka nAnakaDA gAma paDadharImAM varSo teo jaine konpharansanA navA mitra-sevaka che, chatAM sarvene khAtarI pahelAM eka sAmAnya kuTuMbamAM zrI dIpacaMdabhAIne janma dha che ke popaTabhAI kenpharansanA prathama zreNInA mitra-sevakaja bana- nAnI uMmaramAM ja dIpacaMdabhAIe pitAnuM sukha gumAvyuM. dAdAjInI nAra che ane temanI dharmaniTa mATe amane mAna che. chAyAmAM ucharyA. vAMkAneramAM meTrika sudhIno abhyAsa karyo ucca abhyAsa mATe zrI mahAvIra jaina vidyAlayamAM dAkhala thayA vidyAthI zrI maNIlAla vanamALIdAsa zeTha avasthAmAM vepArI banI beThA, chatAM jJAnapipAsA tIvra hovAthI bI. zraddhA, saMskAra, audArya ane sajajana prakRttinA guNone esasI. ela ela.bI. thaIne IgleMDa jaI berIsTara thayA. vakIlAtanA subhaga samanvaya eTale zrI maNIbhAI zeThanuM dhanya jIvana. sAvara kSetre saphaLatA maLavA lAgI. paNa vyApArI va hovAthI vividha kuMDalA temanuM janmasthaLa. nAnI vayamAM pitAne svaga vAsa thayo. vyApAramAM jhukAvyuM ane lakSamInI varSo varasI rahI. paNa hRdayanI zrI maNIbhAInAM jIvanamAM dharmabhAvanA, udAratA tathA paropakAra udAratA evI ke zikSaNa sa A-mAnava rAhata-udyoga kendra ane vigere je rIte vikAsa pAmelA jovA maLe che, tenA mULamAM parama sevAnA vividhakSetromAM jyAM jyAM jarUra paDI tyAM chUTe hAthe dAnanAM dharmaniSa surajabahene temanA jIvanamAM reDelA susaMskArano ja e jharaNuM vahevaDAvyAM. mAtRbhUmi paDadharImAM pU. pitAjInA smaraNamAM paripAka che. surajabahena temanA moTAbahena thAya. zrI maNIbhAIe eka kanyAzALA ane bAlamaMdiranI sthApanA karAvI. muMbaI ghATabI e sudhIno abhyAsa karyo, nAnapaNathI ja tenAmAM hozIyArI, keparamAM pU mAtuzrInA smaraNamAM zrI dhanajI devajI rASTrIya zALAmAM vicakSaNatA, tathA khaMta ane dhagaza svabhAvika rIte ja hatA. sabhAgRha Apyo. 'DuMgarI vistAramAM " gADa hAIskula " thApIne - dharmanika vaDIla bahenanI cha yAmAM tAlIma pAmela zrI maNIbhAImAM Aja teo tathA temanA sevAbhAvI dharmapatnI zrImatI vidyAbahena zaurya ane gAMbhIryanA guNene vikAsa thaze. vyApAramAM paNa nIti berIsTara zALAnA prANa banI rahyA che. A zALAmAM hajAreka pramANikatAthI cAlavAmAM mAnanArA che. vyApArI kSetre temaNe sArI bALake jJAnane prakAza ne ucca saMskAra meLavI rahyA che. sAmAjIka pragati sAdhI che, maLe lI saMpattino saduupayoga karatAM rahyAM che. kSetre paNa ghaNA ghaNA medhyamavarganA kuTuMbone temanI udAratA puNyazALI maNIbhAInA gharamAM dharma parAyaNa suzila dharma panI AzIvAda samAna banI rahI che. zrI dIpacaMdabhAI zANa-sAhitya saubhAgyavatIbahena zrI maNIbhAInI dareka prAtimAM utsAha pUrvaka temaja samAja ane hajAro bALakaeNnA udAracarita saujanyamUti sahakAra ApI rahyA che. gArDa-saMrakSaka che. gAMdhIjInA saMdeza mujaba saMpattinA TrasTI banavA dhArmika kSetramAM jema teonI sevAbhAvanA tathA madhura prakRtinI prayatna karatAM karatAM " bahujana sukhAya bahujana hitAya ' maLelI suvAsa vistarelI che, tema sAmAjika kSetramAM paNa temanI sevAbhAvanA lakSmIne sadaupayoga thAya evI zrI dIpacaMdabhAI esa gArDanI khUbaja prabhAvanti banIne madhamadhI rahI che. kalakattA gujarAtI tamannA ApaNane preraNA ApI jAgrata karI jAya che, samAjanI eMgle gujarAtI zALAnA mAnadamaMtrI tarIke teoe sadaiva smita veratA zrI dIpacaMdabhAIne zAsanadeva khUba lAMbu be varSa sudhI suMdara sevA tathA svArtha tyAganI khUo phelAvI che. AyuSya ane taMdurastI arpe ane teonA zubhahaste samAjanA jIvanamAM temaNe aneka raMge joyA che, anubhavyA che. pratikuLatA, zubha kAryo thAya evI IcchA rAkhIe. pate zaktipUjAmAM mAne che. Jain Education Intemational
Page #1006
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1042 || da gujarAtanI asmitA pApapuNyamAM mAne che. AjasudhImAM lAkho rUpIyAnI sakhAvato tAnI dizAmAM doryA che, ApanI vivekazakti dvArA saune ekakarI che. bhaviSyamAM eka moTI AkAMkSA sevI rahyA che : cerITI tAnA atUTa baMdhanamAM bAMdhavAno Adeza ApI gayAM che. emanA sarathA banAvI rAjanA eka hajAra rUpiyAnuM dAnadharma thAya tevI cinagdha madhura svabhAvano ane temanI Adarza udAratAne bhavya temanI manISA che. vAraso temanA suputromAM utaryo che. zrI manasukhalAla gIradharaddhAsa vasANI taLAjA da ThAnA jaina derAsaramAM, keLavaNInI saMsthAomAM khAsa karIne dAThAmAM hAIkula ubhI karavAmAM temane mahavane - sAhasa ane dharmaprema mATe gujarAta AgaLa paDato deza che. hiraso rahyo che. rU. 25000 nuM dAna ApI nAma rozana karyuM dezAvara kheDavAmAM, muMbaI, kalakattA jevA hindanA vyApArapradhAna che temanA suputra zrI rajanIbhAI paNa dAna-dharmanI pravRttiomAM kSetramAM gujarAta AgaLa rahyuM che. zrI manasukhabhAI vasANI saurASTranA prasaMgopAta chUTe hAthe dAna karatA rahyAM che. boTAdanA vatanI che. cAlIza varSathI temanuM kuTuMba mubaImAM vase che. temanA pitAzrIe muMbaImAM vyApArI jIvananI zarUAta karI A kuTumbanA agraNI zrI odhavajI rAghavajI paNa evA ja ane pramANIka jIvana ane kunehathI dhaMdhAnI sArI khIlavaNI karI, dharmanika ane udAra svabhAvanA che pote telanA meTA vepArI hatA eka agraNI vyApArI tarIke sArI evI nAmanA meLavI vatanamAM ane Aje kApaDa lAInamAM saune mArgadarzana ApI rahyA che. garIba lekene, bALakene ane nirAdhArone sahAya ApavA A dAThAmAM temanA nAme hAIskula cAle che. sAdhu saMto paratvenI paNa kuTuMba anupama dAkhalo besADyo che. eTalI ja bhakita. bATAdamAM puSpAbAI manasukhalAla vasANI ekasara DIpArTamenTa temaNe artha zAstra ane tatvajJAnanA thothA nathI uthalAvyA paNa gIradharabhAI chaganalAla AyaMbilakhAtuM, bhAnava rAhata kendra, eka bAdha jIvanamAM meLavA lAthA che ke haragovida chaganalAla bimAra rAhata kendra, sastA anAja paNa TrasTI chIe." AkhuM kuTuMba khubaja keLavAyeluM che. kendra vigere temanI sevAnA prati che. muMbaInA jaina udyogagRhamAM pitAzrInA nAme bokasa DIpArTanTa zarU karAvyuM che. anekavidha zrI mAsumaalIbhAi maracanTa sAmAjika sevAo mATe pitAzrInA nAme cerITI TrasTa UbhuM kare ne garavI gujarAtanI bhUmimAM aneka nararatnAe janma laI judA lekenA AzirvAda meLavyA che. zrI manasukhalAlabhAi aneka saMsthAo mA manasukhalAlabhAI aneka saMsthAo judA kSetre bhAre moTI siddhio hAMsala karI che. bhAvanagara vejIsAthe saMkaLAyelA che. kApaDanA dhaMdhAmAM agraNI vyApArI tarIke Tebala proDakasa lI. nAM mULa saMsthApakomAMnA eka zrI mAsumabhAI na mAMkita banyA che. vyApArI hovA chatAM dharma, nIti, samAja bhAvanagaranA agraNI udyogapati che; temanI kAryakSamatA, dIrdhadaSTi sudhAraNuM, rASTriya vikAsanA mArge javA haMmezA prayatnazIla rahyAM sAhasikavRtti ane UMDI samajane pariNAme dezaparadeza sAthenA che A kuTuMbamAM udAratAnA je darzana thayAM che tene je maLa vyApAramAM saphaLatA ane pragatimaya vikAsa sAdhyo ane sArI muzkela che. temaNe bIjAne madada karavAmAM, dAna devAmAM koI vakhata evI nAmanA meLavI che. pAchI pAnI karI nathI, eTaluM ja nahi paNa e dAna devuM ke nahi, hamaNAM davuM ke pachI devuM evA vicAromAM paNa temaNe samaya jAhera kSetramAM temanI kArakIrdi ghaNIja ujjavaLa che. cembara vitAvyo nathI, dana e pitAno dharma che, e ja samajIne dAna karyuM opha komarsa ane bIjI audyogika saMsthAo sAthe saMkaLAyelA rAkhyuM che. vidyAdAna ane annadAna para temane vizeSa AkarSaNa che. bhAvanagara ane jillAnI sAmAjika pravRttione hamezA pretsAche. gujarAtanA A kata vyaniSTha ane kuzaLa vyApArI samAjanuM hana ApatA rahyA che. gaurava che boTAda keLavaNI maMDaLa mArakata moTI rakama dAna - temane aMgata purUSArtha ane hajAro rUpIyAnA dAnathI vadhAre che. boTAdamAM jIvadayA pravRtti, zivaNavargo ane anya lokopayogI lokapriya banyA che. ravabhAve spaSTa, nikhAlasa ane sahRdayI che. pravRttio calAve che. lIdheluM kAma keIpaNa bhoge pUruM pADavAnI nizcala theyalakSitA te temanA jIvana maphathI cAvI che. zrI maNulAla becaradAsa zAha - jyAre paNa taka maLe tyAre sAmAjIka kAma karavAnuM kadApI taLAjA pAse dAThAnA vatanI ane jaina-jainettara saMsthAonA cukatA nathI. tana-mana ane dhanathI jeTale bhoga ApI zakAya te prANasamA zrI maNIlAlabhAI ghaNA varSothI dhaMdhArthe muMbaImAM rahetA ApavAmAM jarAya pAchI pAnI karatA nathI. temanA jevA vyavasAyI kApaDa bajAranA agraNI tarIke temanuM sArU evuM mAna hatuM. udAra vyaktine sAmAjika kAmo mATe kema samaya maLI rahe che te paNa AbhAnuM temanuM jIvana AjanI AtmalakSI janatA mATe eka eka AzcaryanI vAta che. emaNe karelA [dAna bIjAo anukaraNa Adarza udAharaNarUpa hatuM. pIDIta ane nirAdhAra mATe AdhAra kare tevA dAkhalA besADayA che. ane Aje paNa aneka saMsthArUpa hatuM. mitro ane sabaMdhIo mATe avalaMbanarUpa hatuM. ugatA omAM temanA dAnano pravAha cAlu ja che. kanyAkeLavaNIne paNa ane AgaLa vadhatA vyavasa e mATe mArgadarzaka hatuM. jene pUrA AgrahI che. mAnavasevA mATe lakSmIne sapayoga karI samAja mATe sojanya ane sauzalyanI dRSTie daSTAMtarUpa hatuM. potAnuM nAma sArthaka karavA sAthe kuTuMbanuM nAma paNa ujALyuM che. temaNe temanI kArakIdi mAM haMmezA kuTuMbIjanone vAtsalyathI eka- bhAvanagaranuM teo gArava che. Jain Education Intemational
Page #1007
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha ] 1943 ha hAnI IcchA karI rAkhIne jANItI chesamAgama maMdiranA TrasTI tarIkenI temanI sA zrI muLacaMda vADIlAla nyu bhArata ejIyarIMga varkasanA nAmathI oIla ejIna moTara ane letha banAvavAnA vizALa kArakhAnAmAM dara mAse 400 mANasAnA vatanI che. cAra aMgrejI sudhI ja abhyAsa paNa enachana IlekaTrIka moTaze tathA lethamazIna bane che. cAlu sAlathI vyavahAradakSatAne laI vyApAramAM saphaLa thayAM. dAdAe zarU karelI ejane tathA letha mazIna paradeza paNa jAya che. sutaranA vyApAranI peDhImAM joDAI gayAM, vyApAramAM paNa pramANIkatA sAmAjika kSetre sevA kAryanI laganI paNa evI ja. 1936mAM ane saccAInA darzana karAvyAM. dhaMdhAmAM be paisA prApta karyA to jAmajodhapuramAM prajAmaMDaLamAM joDAIne svayaMsevaka tarIke zarUAta tene paNa saduupayoga karyo. pitAzrInA nAme vatana mANasAmAM karI te Aja sudhI custa kAMgresI tarIke sevA cAlu rAkhI che. kumArazALa baMdhAvI ApI sArU evuM dAnanuM jharaNuM vahAvyuM. kAI hAdAnI IchA kadI rAkhI nathI. jAma gara, rAjakoTa, jAmajo pAlItANA jaina Agama maMdiranA TrasTI tarIkenI temanI sevAo dhapura, paTela keLavaNI maMDaLanA chAtrAlayamAM TrasTI tarIke, jAmanagara jANItI che, ANaMdajI kalyANajanI peDhInA pratinidhi tarIke, goDI- pAMjarApoLane upapramukha tarIke, vidyotejaka maMDaLanI kArobArImAM janA jaina derAsaramAM, boDelI kSatrIya pracAraka sabhAmAM. muMbaInA zAradAmaMdira hAIkulanA saMcAlaka maMDaLamAM, ANadAbAvA AzramanA Adhyatma jJAna maMDaLamAM. sAhitya vikAsa maMDaLa, jaina vikAsa TrasTI tarIke sevAo ApI rahyAM che nAnapaNamAM takalIphanI paravA maMDaLa mANasA vigere saMsthAomAM temanI nisvArtha sevAo karyA vagara hiMmata ane khaMtathI samajaNapUrvaka AgaLa vadhyA, sArA mitrone sAtha maLyo kaMDakALAomAM chUTe hAthe dAna karatAM rahyAM che. zrI popaTalAla kezavajI dezI Aje 66 varSanI umare paNa eka yuvAnane zaramAve te rIte kAma karI rahyAM che. zrI piTalAlabhAI saurASTranA bagasarA gAmanA vatanI che. baga- zrI manasukhalAla maganalAla vorA sarAmAM temanA vaDavAo riddhisiddhi pAmelA kuTuMbavALA hatA paNa samaya jatAM paDatI AvI ane kauTuMbika javAbadArIo temane zIre pAlItANAnA vatanI zrI manasukhalAlabhAI meTrIka sudhIno abhyAsa AvI paDI. muMbaI AvI ahItahIM garIbasthitimAM divase karI nAnI umaramAM ja dhaMdhA muMbaI gayA. tyAM potAnI kuneha pasAra karavA paDyAM. samaya jatAM dhArmika zikSaka banyA. jhaverAtanA ane zaktithI pramANIkapaNe dhaMdhAne khIla ane vikasAvyo. dhaMdhAmAM hIrAnI dalAlImAM joDAyA uttarottara samaya sudharate ga. dhaMdhAmAM zrI vADIbhAIne sahakAra, vaDIlonA AzirvAda ane kudaratanI ne potAnI sthiti sArI banI. dhArmika zikSaNa uparano bhAva kRpAdRSTi thaI ane be paisA kamAyA. vizeSa banato gayo, jaina bAlAzramamAM rUA. 5000 ApI dhArmika bomba sAIjha gheDa maracanTa esosIezananA pramukha tarIke TrasTa phaMDanI sthI panA karI. teo muMbaImAM ghaNI dhArmika ane. temanI ujajavaLa sevAo paDI che. jaina ane jainettara saMsthAomAM sAmAjika saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. guptadAnanuM jharaNuM vahAvyuM che. nAnA moTA ane phaMDaphALAomAM A kuTuMbe udArabhAve yatkiMciMta phALo Apyo che. dhArmika pravRttiomAM zrI zAmajIbhAi khImajIbhAi paTela khAsa karIne tana-mana-dhanane bhoga Ape che. vyavahArika kSetre mULa jAmajodhapuranA vatanI ane gujarAtI sAta dhoraNa sudhIno temanuM mArga darzana levAya che. niSThAvAna vepArI tarIkenI temanI sArI ja abhyAsa paNa sAhasikatAnA baLe jAmanagaramAM Aje eka evI pratiSThA che. agraNi udyogapati tarIke nAmanA meLavI che. jIvananI zarUAtamAM zrI goradhanabhAI haribhAI kerekaTara zikSaka tarIkenI kArakIrdiI zarU karI paNa bhAvI udyogapati bananAra saurASTramAM-rAjulAmAM eka khAnadAna luhAra kuTuMbamAM temane A yuvAna eka varSamAM ja zikSakanI nokarI choDI vepAra arthe janma thayo. mAtAnuM nAma rAmabAI ane potAnuM nAma harIbhAi. dakSiNa bhArata gayAM, anubhava meLavyuM. pigIjha, IsTa AphrikA zarUAtanuM jIvana ghaNI muzkelIothI bhareluM hatuM paNa muzkelI sAme gayAM, tyAM paNa bahu ja anubhava meLavyo, ne karI svIkArI ane jhukI na paDavAnI sudaDha IcchAzakti ane bhAre AvaraNe sAme samaya jatA svataMtra dha dha sarU karyo paNa tabIyatanI anukuLatA ne paNa Takakara jhIlavAnI temanI kiMmate dhaMdhAmAM saphaLatA apAvI. rahetA bhArata pAchA pharyA. ghaNuM samaya pahelA muMbaImAM Agamana thayuM. kensekaTa lAInamAM vatana jAmajodhapuramAM magaphaLI ane kapaDane dhaMdhe karyo, temanI kArakIrdine prAraMbha thayo. temanI khaMta, pramANikatA, sevA 196mAM jAmanagara AvI dhaMdhAnI zarUAta karI, hAjara magaphaLI, ane sanISThA bharyA kAme temane aneka vyApArI peDhIonA sapatela zIMgadANAnuM kAma ane kamizana ejanTa tarIke kAma karatA kemAM ApyA. muzkelIo sahana karatA gayA ane temAMthI mAmuM 1942mAM oIla mIlano dhaMdho zarU karyo. 1951mAM zrI tArAsiMhabhA- kADhIne AgaLa vadhatA gayAM, temanI saccAI, sevAnI bhAvanA, nAnInI sAthe phekaTarInI zarUAta karI saMpa, sahakAra ane ekatAthI moTI dareka bAbatamAM jhINavaTapUrvakanI cokasAI, Ayojana ane temAM ekadhArI pragazi thatI rahI che temanI dIrdha dRSTine AbhArI dIrdhadaSTie temane sArI evI yArI ApI rAjAlA luhAra be DigamAM che. cAlu sAlamAM navA sAhasa tarIke ilekaTrIka karanezathI cAlatI temaNe sArU evuM dAna ApyuM che, rAjUlA ane muMbaInI dhaNI phAunDrI mATenuM bAMdhakAma cAlu che. jAmanagara mazInarI sTorsanuM sAmAjika saMsthAone temaNe Arthika huMpha ane baLa ApyA che. saphaLa saMcAlana temane AbhArI che. zatruzalya oIla mIla dvArA samAja sevAnA saMskAra ane ucca vicAroe samAjamAM temanuM rojanuM 1000 DabA telanuM utpAdana che. sthAna sArU evuM ubhu thayuM che. Jain Education Intemational
Page #1008
--------------------------------------------------------------------------
________________ 104 | mahada gujarAtane amitA zrI harilAla suMdarajI bhutA dhaMdhAmAM be paisA kamAyA chatAM potAnA jIvanakALa daramyAna lakSmInI madabharI chAMTane sparza paNa thayo nathI. potAne sArI jemanI vyavasthA zakti ane duraMdezIpaNA mATe saune mAna evI prasiddhi maLatI hovA chatA prasiddhine kadI meha rAkhyo nathI, thAya, jemanA DahApaNa mATe samAja gaurava anubhave ane jemanI moTAI kadI batAvI nathI. temane tyAMthI kadI kaI nirAza thaIne dIrdhadaSTie suratamAM ArTasIka kApaDa mArakeTanI bhavya yojanA pAchu gayuM nathI. amalI banI tevA karmayogI dharmanika ane bAhoza udyogapati zrI umarALAnA A tejavI kuTuMbanI aMdara DhaMkAI raheluM hIra harilAlabhAI saurASTranA umarALAnA vatanI che. paNa dhaMdhArthe ghaNuM temanAM keTalAMka guptadAna thI vadhAre jhaLakI uThayuM.....saurASTra ane varSothI muMbaI vase che muMbaInI kApaDabajAramAM prathama haroLamAM gujarAtanuM khareja teo gaurava samAna che. teo sthAna pAmyA che-sAdhAraNa abhyAsa paNa temanI kuzAgra buddhie ghaNuM ucca sthAne besI zakyA che. zrI bAlacaMda gAMDAlAla dozI nAnapaNathI ja sevA kAryanI laganI, sakhata parizrama, hAthamAM lIdhela kAryane suMdara rIte pAra pADavAnI tAlAvelI ane dharma, nAnapaNathI ja svadharma pratye daDha abhIrucI ane samAjasevAnA bhAvanAthI otaprota thayelA temanA saurabhabharyA jIvanamAM DokiyuM umadA dhyeya sAthe vyApArI jagatamAM kAMIka karI chUTavAnI tIvra karavAthI ane jemanI surekha vicArasaraNI ane anubhava rasanuM abhilASA sevanAra zrI bAlacaMdabhAI dozI saurASTramAM AvelA pAna karavAthI dhanyatA anubhavAya che. gohilavADa jillAnA dhAbA gAmanA vatanI che. pitAnuM bacapaNa kauTuMbika saMskAra vArasAe temanAmAM paDelI suSupta zakitane gAmaDAmAM pasAra thayuM sAdhAraNarIte nabaLI Arthika sthitimAM taDakA jAgRta karI dhaMdhAkIya pravRttio sAtheja sAmAjika sevAo jhaDapI chAMyA vaTAvI pAlItANA jaina gurUkulamAM meTrIka sudhI zikSaNa lIdhI ane pitAnA vyaktitvanI sugaMdha prasarAvatA rahyAM muMbaImAM meLavyuM. potAnI tejavI budhicApatyatA ane svabaLe AgaLa umarALA prajAmaMDaLanI sthApanA karI saurASTra rAjya vakhate mahA vadhanAra A yuvake sau prathama dAdAsAheba jaina boDIMga-bhAvanagara ane tyAralonI navaracanAmAM umarALAne anyAya thatAM saurASTra sarakAra sAme bAda muMbaI jaina mahAvIra vidyAlayamAM dAkhala thaI bI kema sudhIne sakaLa laData ApI. umarALAnA sAvaM janika ane keLavaNI | kAmAM abhyAsa pUro karyo. jIvananI zubha zarUAta muMbaImAM InkamaTekasa mATe dAne meLavavA sAro prayAsa karyo ane saune rasa letA karyA. prekaTIzanara tarIke zarU karI khaMta pramANIkatA ane niSThAthI saunA te khanIja preraNA ane utsAhathI temanA pramukhapade gujarAta ArTa hRdaya jItI lIdhAM-samatA ane zAMtithI jIvananaukAnuM saMcAlana sIka vepArI mahAjananI sthApanA thaI ane suratamAM traNa karoDanA AbAdarIte AgaLa vadhyuM. thoDI muzkelIone sAmane karavA paDayA projekaTa sAthe vizALa kApaDa mArakeTanI sthApanA karI je temane paNa kazaLatApUrvaka dhaMdhAne sArI rIte vikasAvyo khIlavye-dhaMdhAma. AbhArI che. kapoLa ke - pareTIva benkamAM DAyarekaTara tarIke, muLajI be paisA prApta karyA je sanmArge vAparI. jarA paNa meTapa rAkhyA jeThA mArakeTamAM koTana pIsa esosIezananI kamiTimAM membara vagara zrI mahAvIra jaina vidyAlayanA pATa TuDanTasa yuniyananA tarIke, ArTasAhaka kApaDanI suprasiddha vyApArI peDhI eca. hiMmata- pramukha tarIke varSothI sevA ApI rahyAM che. jaina gurUkula mitra lAlanA ku, nA bhAgIdAra tarIke ane bIjI aneka saMsthAo maMDaLanA pramukha tarIke samayazaktinA bhAge paNa sevA ApI rahyA sAthe saMkaLAyelA che. muMbaI jevA AMtara-rASTriya zaheramAM potAnA che. dAna dharma pratyenI purI zradhdhAthI paNa A kuTuMbe pratIti karAvI kSetramAM bahuja ucca pratiSThAbharyuM sthAna dharAve che ane saunA che dAna e to bhavya ane unnata jIvananI cAvI che. temaNe jayAM vizvAsanIya evA uttama sadagRhastha banyA chatAM umarALAne yAtrA jyAM jarUra paDI che tyAM tyAM je te saMsthAone Arthika hupha paNa dhAma mAnIne heja paNa taka maLatAM ke taka ubhI karIne paNa uma ApI che. tadauparAMta isTa inDIyA keTana esesIezananA muMbaInA rALAmAM avAranavAra deDI AvIne vatananA sAMskRtika vana ghaData DAyarekaTara tarIke tathA suprasidha pragati maMDaLa senTrala kanyujhumarsa ramAM sAro evo rasa laI rahyAM che. ko-opareTIva sosAyaTInA pramukha tarIke Aje keTalA varSothI umarALA- "zrI dudhIbena sArvajanika chAtrAlaya" sevA ApI rahyAM che. temane AbhArI che. zunyamAMthI sarjana karanAra A vyaktie baMdha ne vikasAvavAmAM jaina gurukuLanI muMbaInI kamiDhimAM eka varSa upapramukha je parizrama kheDyo che tana-mana visAre mUkI haiyA ukalatathI je tarIkenI temanI kAmagIrI noMdhapAtra che. pragati sAdhI che teja tenI pratibhAnI pArAzIzI che. jJAtinA ane samAja sevAnA nAnAmoTA kAmomAM tana-mana dhadhAnI saphaLatAmAM kuTumbIjanonI AtmikatA, vaDIlenI visAre mUkI emaNe je kAma karyuM che tenAthI temanI zakti ane vAtsalyadaSTi nikhAlasa svabhAva ane kudaratamAM ananya zraddhA, niSThA bhakita soLe kaLAe khIlatA rahayA che. sAdhAraNa garIbasthitinA ane pramANu katAne jIvanabhara vaLagI rahevAnuM daDha manobaLa e mAbApanA bALakone keLavaNI ApavA saMsthAomAM dAkhala karAvI. badhA sadaguNee mahatvano bhAga bhajavyo che. Arthika sahAya ApI keTalAe bALakanA jIvana ghaDataramAM mahattvano - dhaMdhAdArI pravRttionI sAthe samAjasevAnA umadA dhyeyane kadI phALe Apyo che. guptadAnamAM mAnanArA che. temanI dhIragaMbhIratA bhUlyA nathI jyAM jyAM jarUra paDI che tyAM tyAM temanI sevA zaktine ane anya sadaguNone laIne saunA AdaraNIya banI zakayA che. lAbha saune ahaniza bhabate rahyo che. temanuM AkhuM kuTuMba khubaja keLavAyeluM ane saMskArI che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #1009
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAkRtika gharSa ! 155. saravaiyA lakSmIcaMda rAyacaMda zrI mammubhAI maracanTa bhAvanagara pAsenA thoraDI gAmanA vatanI che. gujarAtI pAMca gujarAtanA gauravazALI udyogapatiomAM zrI amubhAine prathama sAthe pahelI aMgrejI sudhI ja abhyAsa, paNa jIvanane urdhvagAmI haroLamAM mUkI zakAya ghaNuM ja..nekadila ane paragaju svabhAvanA, banAvavA aneka tANavANAmAMthI temane pasAra thavuM paDayuM che. sAha- sAmAjika sevAnI bhAvanAthI raMgAyelA zrI mamubha I bhAvanagaranA sikavRti, sadavicAro, prArabdha ane purUSArtha sAthe jIvananI zarUAta vatanI che. iMglenDa, amerikA ane anya dezomAM ucca keLavaNI prApta karI traNa varSanI umare mAtuzrIne viyoga, bArame varSe pitAzrIne karavAne saddabhAgI banI zakyA che, viyoga, sAthe ja abhyAsanI samApti. paMdarame varSe muMbaImAM nAnapaNathI vyApArI kSetre kAMIka karI chUTavAno manasubo sevanAra nokarInI zarUAta mAsIka vetana rUA. 28 lekhe, pacIsame varSe sva. zrI mamubhAIe potAnI tejasvI buddhi pratibhAne laI svabaLe taMtra dhaMdhe; maracI, masAlA, tela, goLa, vigereno. muDI rU. 301thI AgaLa vadhyA. bhAvanagaramAM sohilarAja InDasTrIjhanuM saphaLa saMcAlana zarUAta. ekatrIsame varSe te ja jagyAe dhaMdhAnI pherabadalI karI. karI rahyAM che. temanI sAmAjika sevAo paNa noMdhavA jevI che. moTAbhAI zrI premacaMda rAyacaMdanAM saMpUrNa sahakArathI ja lAIna- roTarI kalabanA presIDenTa tarIke, bhAvanagara myunisipAlITInA membara pheravI pheca polIsa, maTerIasa tathA kamakarasanuM kAma zarU karyuM. tarIke, bhAvanagara oIla mIlarsa esosIezananA pramukha tarIke thoDA ja TAimamAM puNya jAgRta thayuM ane moTA vepArI banyA, jhaLakatI kArakIdI pasAra karI che. eka pratiSThita udyogapati tarIke AbarU vadhI tyAre moTo jabarajasta phaTako paDyo, jeno saMpUrNa samAjamAM temanuM ghaNu uMcu sthAna che. bhAvanagaranA zrImatamAM tenI sahakAra hato tevA moTAbhAI akasmAtathI ravargavAsI thayA. teone gaNanA mokharAmAM thAya che. temanuM jIvana dhArmika vAMcanathI ane AdhAra staMtha tUTI paDyo. ekatAlIzame varSe sAmAjIka kAryonI zarU- dharma pAlanathI otaprota che. dAna e emanI priya pravRtti che. kAbela Ata karI ekAvaname varSe nivRtta jIvana tarapha javAnI taiyArI. ane kunehabAja A yuvAna udyogapatie potAnA vepAra ane aThThAvanamAM varSe teo dhaMdhAmAMthI nivRtta thayAM. udyogane uttarottara utkarSa sAdhIne potAnA kuTuMbano paNa ukarSa Azare 24 varSanI uMmare muMbaImAM mAsIka rUA. 6panI saravIsa sAthe. dharma ane samAjasevAnA kAme AthI paNa vadhAre pramANamAM zarU hatI, te TAime jaina AcArya bhagavaMtanI preraNAthI bAdhA lIdhI teo karI zake ane vadhu yazanAmI bane tevI hArdika zubhe chA. ke eka lAkha rUpiyAthI vadhAre mUDI thAya te zubha kAryomAM vAparI zrI karazanabhAi cakabhAi nAkhavI. prArabdha khulavAnuM haze eTale nokarImAMthI rAjInAmu ApIne tela paLone dhadho zarU karyo, phAvyA nahI. nokarI sArI hatI. gaMdhI- vabaLe AgaLa vadhelA lohANA jJAtinA keTalAMka agraNI yANAmAM kayAM phasAyA ? moTAbhAInI hIMmatathI lAIna badalI, nasIba udyogapatio ane vyApArIomAM zrI karazanabhAI paNa dhaMdhAkIya paNa badalhAyuM. vora TAImamAM sAruM kamAyA lAkha rUpiyAnI muDI che ApaNA gaurava banyA che. bhAnA muDA kSetre ApaNu gaurava banyA che. thaI javAnI lagolaga pahoMcyA. niyama mujaba vAparavA lAgyA. bhAvanagaranA vatanI che. nAnapaNathI ja svadharma pratye daDha abhIpachI vepAramAM taDakA-chAyA jovA paDyA. paNa dIlane saMtoSa ja rahyo rUcI rAkhanArA ane nAnImeTI dhArmika pravRttiomAM temano che. (koI vakhata vicAra paNa thaze nathI ke pAMca lAkhanI bAdhA kiMcita phaLa hoya ja, meTrIka sudhI ja abhyAsa paNa pitAnI rAkhI hota to ThIka.) ulTAnuM bAdhA rAkhavAthI ja moTI rakama danamAM apANI che. dIrdhadaSTithI dhaMdhAmAM saphaLatA prApta karatA gayAM. zarUAtanA keTalAMka 1943 dhaDa kA vakhate vaDagAdI viratAra khAlasA kaye. vaSo muMbaImAM anubhava meLavyA te pachI chellA pacIsa varSathI moTAbhAganAM makAno baLI gayelA athavA suraMgadvArA toDI pADelA. bhAvanagara bhAvanagaramAM sthira thaine raMganA dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM. TUMkI muDIthI teo to te ja divase sarvasva makIne paherelA kapaDe jAna buo dhaMdhAnI zarUAta kadI paNa potAnI zubhaniSThA ane mIlanasa 2 mAnIne sagAone tyAM gayA. ghara -dukAna bavuM ja khalAsaH bAvA svabhAvane laI saunA sanmAnIya banatA gayA. holIvuDa kalara kuAM nA banI gayA. paMdara divase kabajo maLyo tyAre pAi 55 hAra nAmathI cAlatA temanI peDhI dvArA zrI chApa sa gujarAta, madhya. thaI gayuM. rAma rAkhe tene koNa cAkhe? a9pa nukazAna sAthe badhuM pradeza, rAjasthAna, mahArASTra vigere jagyAe pahoMce che ane bahAra ja ja sahI salAmata malyuM. banne makAna bacI gayA hatA ane bAvA paNa evA ghaNI ja sArI khyAti pAmyA che. paNa maTI gayA hatA. bhAvanagara cembara opha komarsanA sabhya che. sthAnika lehANA - kumAra avasthAmAM satyAgrahanI caLavaLa vakhate muMbaImAM svayaM mahAjana vADInI sAthe paNa saMkaLAyeluM che. dezamAM lagabhaga badhI sevaka tarIke sevA bajAvI, 41 varSanI uMmarathI derAsaramAM TrasTI, jagyAe paryaTana karyuM che. nAnI vayamAM AphrikA sudhI laI AvyA che. maMDaLamAM ane jJAtimAM kAryavAhI kamiTiomAM kArya kare che. bacapaNathI zrI karazanabhAIne dhaMdhAkIya kSetre kAMIka karI batAvavAne ghATa para derAsara, taLAjA upAzraya, pAlItANA upAzraya, thoraDI zekha hato. vigere sthaLe judI judI jagyAe be lAkha uparanA dAna ApyA dhaMdhAmAM maLelI saphaLatAne yaza teo kudaratanI kRpA gaNe che. che. ghaNuM ja udAra ane paragaju svabhAvanA che. gujarAtanuM teo A udyogamAM temanI sAthe eTalAM ja AzA utsAhathI khaMbhALIyAnA gaurava che. vatanI zrI maMgaLadAsabhAIe dhaMdhAne saMgIna pAyA upara mUkyo che. Jain Education Intemational
Page #1010
--------------------------------------------------------------------------
________________ tr zrI meAhanalAla pApaTalAla mahetA mANusa dhanavAna hoya, dAnavIra hoya, dayALu hAya ane sAthesAthe nirAbhimAnI paNa heAya evA kissA bahu ochA jovA maLe che garIbI jIravI zakAya che paNa unnati jIravI zakAtI nathI. unnatimAM paNa jIvI jANunAra zrI meAhanalAlabhAi saurASTramAM sAvarakuMDalA pAse khaDakALAnA vatanI che. meTrIkathI vadhu abhyAsa na karI zakayA ane keTalIka javAbadArI vahana karavA nAnI maramAM ja muzIbateAthI kAramA divasane sAmaneA karyA. pAMcatalAvaDA pAse harIpara gAme peAtAnA meAsALamAM prAthamika abhyAsa karI bhAvanagara gAkaLadAsa kheDIMgamAM neAnameTrIka sudhInA abhyAsa karI 930mAM muMbaImAM sau prathama paga mUkayA. je vakhate svarAjyanI laDatanA nAda pUrajozamAM gAjatA hatA. zrI meha bhAinuM yuvAnayuM temAM kheMcAyuM ane dholerAnI satyAgrahanI laDatamAM agrabhAga bhajgyA, dharapakaDa vhArI parADA jelamAM keTaleAka samaya vitAvyA, khAdI grahaNu karI, netAo sAthe ahiMtahIM dhumyA paNa mana krAMika cAkkasa dizAmAM sthira thavA thanaganI rahyuM hatuM. pAMca sAta varSa khAMDabajAramAM nokarI karI, dazeka varSa caMdulAla vArAnI sAthe kAma karyuM... muMbathI desamAM jatAM rahyAM. je muMbainagarIe aneka kathAdhArIo ne lakSmIna nA banAvyAM che, tyAM vizALakSetra che, A ka takA che, aneka vyavasAyA che, haiye hAma che temane mATe e bhUminA samrATa pagadhAra ane darIyAkAMThAnA agAdhajaLa svamasevI yuvAneAnA vamo siddha kare che. bhale pachI sAdhI TAMcA hAya echA hAya, zakta maryAdIta hAya ane sathavArA kAinA pazu hAya. evA e svamadaSTA zrI meAhanabhAie pharI pAchA dRDhanizcaya sAthe 1999mAM AvyA, 2004 sudhI bhAgI. 6.rImAM kAma karyuM. 2005mAM svataMtra dhaMdhAnA zrIgaNeza mAMDayA. rane breDanI huMpha ane preraNA maLatAM gayAM, plambIMga enDa sInI. TarI kAmamAM temanuM nAma AgaLa a yuM. kramekrame pachI tA dukAne gyAe TIdhI ane dhaMdhAne vikasa pyAra dariyAladilanA zrI mAhanabhAie dhaMdhAmAM be paisA meLavyA te! teneA sadupayAga karatA rahyAM. temanI vikhyAta vyApArI kArakIrdimAM ghaNI keLavaNI viSayaka; sAmAjika, dhArmika pravRttine vizALa dilathI sahAya ane sevA ApI che. khaDakALAnI dhamazALAmAM ceAgya rakama, nAnubhAI memerIyalamAM yAgya sahAya ane nAna mATA aneka kuMDaphALa emAM temanu 6 na hoya ja. mahetA bradharsanA nAme dhadhAnA bhaviSya plAna che je amalI banAvavAnI taiyArImAM ja che. zrInAthajInA maMdiramAM, maiMnyAsa AzramAM ane bIjA dhArmikasthaLAmAM temanI ananya bhakti : DelI che. AMdhrapradezamAM temanA bhAi gujarAtIsamAjanA agraNI krAya kara che. AkhuMe kuTuba keLAyeluM che. zrI manubhAi gulAbacaMda kApaDIyA muMbaimAM meTara pATa sanA dhaMdhA 1925thI zarU kayA. mee meTara maracanTana eseAsIezana lI. muMbainA mAnadapatrI mane pramukha tarIke lagabhaga 20 varSa sudhI kAma karyuM. Jain Education Intemational. | vRdhdha gujarAtanIasmitA mahArASTra meTara pArTIsa DIlasa emAsIezana lI. muMbainA pramukha yazovijaya jaina gurUkuLa pAlItANAnA mAnadamaMtrI tarIke 18 varSa sudhI sevA ApI. mahAvIra jaina vidya layanA mAnadama MtrI tarIke pazu temanI sevA jANuM!tI che, sevAkA nI laganIe eka khyAta vyakti tarIke temanuM vyaktitva tenIvayamAM ja samAjamAM upasI Avyu. vatana pratyenI mamatA kayAreya bhUlyA nathI. jUdIjudI jagyAe sudara kALA ApIne leAkasevAnI yazakalagI karI che. zrI zAMtilAla phulacaMda zAha surendranagaranA sAmAjika ane vyApArI kSetre jemanI sevA subiMdIta che. lagabhaga dareka sarathAeAmAM pAyAnI IMTa banIne, zahera sudharAImAM da va ceramenapade rahIne zaheranA vikAsamAM agatyanA phrALA nAMdhAgyeA che. tabIbI r hata maMDaLamAM, mahA mA gAMdhI hAspITAlamAM, ratilAla vamAna bAla keLavaNI maDaLamAM, edu: kezana sAsAyaTImAM, aMdha vidyAlaya, cembara opha kAma, samAja kalyANu nIdhi, mitra maMDaLa kA-e hAusIMga sAsAyaTI, meAla skela InDasTrIjha, selsa Tekrasa eDavAijharI kamiTI vigeremAM temanI sArI evI sevA paDI che. dhadhAkIya kSetre paNa yunivarsala veAca kAM nI sthApanA karyA pachI ghaDiyALInA nAnA samudAyane sa gaTTIta karavAnA temaNe praya sA karI surendranagara vAya maracanTa eseAsIezanane prakAzamAM a NyuM. dhaMdhArthe paradezAne prayAsa karyAM che. sAhitya kSetre paNa ghaNI mATI pragati sAdhI che. suMdara kAvya saMgraheA dvArA yazakalagI prApta karyAM che. ghaNI sasthAemAM yathAzakti dAna paNa ApyuM che. surendranagaranI jAhera pravRttionA agraNI kAryakara che zrI cImanalAla khImacaMdra mahetA purUSArtha ane apUrva mAtmavizvAsathI nAnI vayamAM ja vaDIlabaM zrI ramaNIkabhAInI sAthe rahIte dhaMdhAmAM jhaMpalAvyuM. dhaMdhAne aMge eka karatA vadhu vakhata yuropanA dezAnI tema ja amerikAnI musA krIo karI vepAra dhaMdhAmAM AbarU ane AMDha jamAvyAM. dhaMdhAmAM racyApacyA rahevA chatAM dharma anuDhDhAnA, tIyAtrA, samAjasevA ane sAmAjika kSetre temanI sevAnA apUrva kALA che. kAnakuMDaLa paheravAthI nahIM paNa zAstranu zravaNa karavAthI zele che. paropakAramAM ja mAnavatA rahelI che te hakIkata temaNe jIvana sAthe vaNelI che. arelInA jaina didyArthI gRhanuM makAna temanA prabaLa purUSArtha vaDe siddha thayuM che. chellA keTalAMka varSothI amarelInI jaina saMsthAonA prANa samA banyA che. sasthA sAthe temanA pitAzrInuM nAma joDI rUpIyA ekAvana hunnaranu dAna Apela che. tuM rA vanI yuvAvasthAmAM temaNe keLavela sadguNA, sadvicAre ane temanAthI thaI rahela sadAcaraNA mATenuM prAtsAhana temane temanA sahadharmacAriNI . sau. kAntAbahena pAsethI nita-nita navasvarUpe maLatuM rahe che. temanA ghaNA anupama dAnAe samAjamAM ghaNI moTI suvAsa prasarAvI che. Apa baLa ane Apa sUjhathI AgaLa vadhelA zrI sI. ke. mahetA ApaNuM gaurava che.
Page #1011
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMskRitika saMda kanya ]. 107 zrI ratilAla ANaMdarAma yesvAla banavAnI ane vyApAramAM AgaLa vadhavAnI bhAvanAe temane ucca sthAne besADyA che. gujarAtamAM jayaravAla samAjanA je keTalAMka agraNIo samAja varSo pahelAM bhAvanagaramAM paracuraNa kApaDa esosIezananI sudhArA athe ane jJAtinA bALakanI keLavaNI ane ghaDatara mATe sthApanA karI ane lokacAhanA saMpAdita karatA gayAM. te saMgaThThananA ghaNA varSothI prayatnazIla rahyAM che. temAMnA eka ane bhAvanagaramAM sau prathama mAnada maMtrI banyA ane jAhera jIvananI ujajavaLa agraNI vyApArI tarIke jemanuM nAma AgaLa paDatuM che te zrI kArakIrdIinI zarUAta thaI. adamya utsAha ane AtmazraddhAne baLe ratilAlabhAI mULa jhAlAvADa jillAnA cUDAnA vatatI paNa pachI jyAM jyAM anyAya joyo tyAM tyAM sAme thayAM. bhAvanagaranI godharA dhaMdhArthe bhAvanagarane kAyamI vatana banAvyuM che. sattara varSanI uMmare ilekaTrIka ku. nI sAme bhAva ghaTADavA mATe sau prathama TharAva karI pitA cAlyA jatAM kuTuMbanI saghaLI javAbadArI pitAne zIre AvI 2 alI jhuMbeza upADI, saune sahakAra ane huMpha maLyAM. bhAvanagaranA paDI. traNa bhAIo ane be bahene. have to Aje paNa vizALa ItihAsamAM ajoDa evI laData ApI ane asAdhAraNuM siddhi kuTuMbanA vaDA tarIke jIvana jIvI rahyAM che. hAMsala karI. te pachI te temanuM kAma bolatuM gayuM ane yazakalagI dhoraNa daza sudhIne sAmAnya abhyAsa paNa hiMmata, sAhasa ane prApta karI. zraddhAne baLe AgaLa vadhavAne jemane kauTuMbika vAra maLe che. bhAvanagaramAM rakhaDatA kutarAone mArI nAkhavAne myunisi temanI lokapriyatAne laI cuDAnI myunisipAlITImAM traNeka varSa pAlITIe kAyado karyo. tenI sAme 1934 mAM vyavasthita ahiMsakasabhya tarIke sevA ApI che. tyAMnI pravRttimAM paNa yatkiMcita rasa letA. AMdolana calAvI kAyado rada karAvyo ane hajAro ane abhayadAna badalAtA yuganI sAthe jJAtinA samAjane paNa pragati ane ApyuM. AbAdI tarapha laI javA A kuTuMba varSothI sakriya paNe rasa letuM | muMbaImAM paNa hajAre kutarAo, gAya, baLada, bakarAM vigere temanI uDI dIdhuM daSTi ane vyavahArU mArgadarzana meLavavAnA ine abhayadAna ApavAnuM tathA denAramAM thanAra katalakhAnAnA virodhanuM tathA jyAM jyAM hiMsA thatI hoya tyAM tyAM virodha karavAnuM AzayathI 1961 mAM vaDodarAmAM bharAyelA gujarAta kAThiyAvADanA trIjA jayasvAla samAjanA adhivezananA pramukhasthAne varaNI thayelI vyavasthita kArya hAtha dharyuM che. je temanI zakti ane lokapriyatAnI pratIti karAve che. bRhada gujarAtamAM jIvadayAnA prakhara himAyatI che jainadharmanA pAyAnA mUlyone jIvanamAM barAbara pacAvI te pramANe amala karatA dhaMdhArthe dezanA keTalAMka sthaLAnuM paribhramaNa karyuM che. bhAvanagaramAM rahyAM che. vicAra, vANI ane vartanamAM ekatA jevI hoya to zrI va sudhI bhAvanagarathI dUra dUranA karabAo sudhInA jajUdA jUdA rU. rAyacaMdabhAI pote ja che. uparanI basa savase cAvI samaya jatAM moTara spera pArTasane ra5STa ane bAhoza vaktA, zAsana mATe marI phITanAra zrI aghatana sTora Ara. jayasvAla e mobAIsanA nAme ubho karyo. 1954 thI Ara. jayasavAla enDa ku. nA nAmathI barmA zelanI rAyacaMdabhAInA svArpaNanI A yazagAthA racavAmAM temanA suzila dharmapatnI zrImatI caMdanalakSIbahenane phALe ajoDa che. ejansI rAkhI hima sansa TAIrasanA kArakhAnAnuM sarjana karyuM je TAIrasa samagra gohilavADamAM pahoMcI gayela che. zrI rAyacaMdabhAI sIka enDa ArTa sIkanA kApaDanA dhaMdhAnI pitAnI pharaja uparAMta jyAM jyAM bhAvanagara baMdara upara lenDIMga enDa zIpIMga kejeTa paNa jyAre jyAre jarUra paDI che tyAM tyAM rAkhele-dhaMdhAmAM pragati thatI rahI che. je temanA bhAIo zrI ja temanI sevAzaktine lAbhe saune aharniza maLato rahyo che. dazarathabhAI tathA hiMmatabhAI vigerenI vicakSaNa vyApArI buddhine aneka jaina saMrathAo sAthe saMkaLAyelA che-zrI jaina sAdharmika AbhArI che. bhAviSyamAM dha dhAne vistRta pAyA upara mUkavA vicArI sevA saMdhanA TrasTI tathA mAnada maMtrI tarIke, geDIjha pAThazALAnA rahyAM che. maMtrI tarIke, akhila bhArata jaina saMrakRti rakSaka sabhAnA maMtrI tarIke, muMbaI dhArI vizA zrImALI jaina jJAtinA mAjI maMtrI tarIke, zrI svabhAve ghaNu ja namra che. keLavaNI pra ene ananya bhAve jatA, vijayadhAma prakAzaka sabhAnA maMtrI tarIke zrI jammu jinAlaya ghaNI ja vada uMmare paNa dhaMdhAnA saphaLa saMcAlaka tarIke nihALatA patinA maMtrI tarIke zrI rAjasthAna jaina saMdhanA muMbaInA ane bhAvanagaranI nAnI moTI samAjopayogI pravRttiomAM dareka rIte pratinidhi tarIke, zrI ghoghArI mitra maMDaLanA kArya mahaka kAryakara madadarUpa thatA temane joIe chIe tyAre khare ja temanA gauravazALI tarIke ane bIjI aneka saMsthAo sAthe rahIne sevA ApI che, vyaktitvane abhInaMdana ApyA vagara rahI zakAtuM nathI. ApI rahyAM che. zAha rAyacaMda maganabhAI Arthika, sAmAjika ane dhArmika kSetre pote dhaNI pragati pAmyA che. temanuM AkhuM kuTuMba sevA bhAvanAthI ane dhArmika raMge zrI rAyacaMdabhAI mULa bhAvanagaranA vatanI ane aMgrejI pAMca raMgAyeluM che. dhoraNa sudhI ja abhyAsa paNuM satata purUSArthathI anyane upayogI lAvanagara ane gujarAtanuM e khare ja gaurava che. . keLavaNI pratye ananya rI 1 matrI tarIke, zrI rAjaya ghaNI ja vRddha umare paNa dhana rAtimAM dareka rIte pratinidhi tarIke, zrI gho Jain Education Intematonal
Page #1012
--------------------------------------------------------------------------
________________ tre zrI zAha pitAmbaradAsa jhaveracaMDa prati vakhate mukhathI rUA. 5000) jhAlAvADa jillAnA coTIlA gAmanA mULa vatanI. coTIlA bhAjananA aNI tarIkenuM mAnabharyuM" bIrada bhogavanAra ane dIpAvanAra mahAnubhAva zrI pitAmbaradAsabhAIe vyApAramAM nAnI varSamAM ja sAdhelI pragati ane siti bApane preraNA Ape tevA che. peAtAnI taiyAukalata, vyavahAra kuzaLatA ane satata purUSArtha dvArA vyApAramAM dezAvara sudhI nAma kADhavAnI prabaLa jijJAsAe tamane yaza kIrti ApAvyA che. jAhera jIvanane bacapaNathI zAkha, sevAkAryanI laganI, nAnI mArI dareka bAbatamAM jhIpUrvakanI cokasAi ane manana zarI vicArazIlatA jo badhI khAsIyata e tenA lohImAM vaselI khAnadAnI sAthe meLa sAdhI lIdhA ane eka pratiSThita agraNI tarInuM temanuM vyaktitva nAnI vayamAM ja samAjamAM upasI AvyuM sAta gujarAtI sudhInA ja abhyAsa paNa peAtAnI tIvra buddhizaktine lai te saunA sanmAnita banI zakayA, ceoTIlA pAMjarApoLa tathA jaina derAsaranA vahIvaTamAM temanu strI pradAna hatuM. duSkALanA kaparA divase mAM rAhatanI kAmagIrImAM jAte rasa letA, svarAja mATenI vakhateA vakhatanI laDatamAM koMgresanA Adeza mujaba ceTarInAthI nahera pravRttionuM saMcAlana karatAM. hA OM jJAtinA nAnA mArA pramAmAmAM temanI pravADI Deya ja samAdhAna karAvIne saune satAva ApavAmAM temanI jADI jha hatI, meTA dharmika ane sAmAjika kaDaphALAomAM temanA hissA mokhare hatA beTaluM ja nahiM sAthe raMgInI ghaNI javAbadArIo vaDA ne ekasevAnuM umadA kArya temaNe banavuM che. kezavalAlabhAInA putra zrI navInabhAIe rAjakoTamAM audyogika dizAmAM pagaraNa mAMDyA che. ese.sImeTeDa inDasTrIjhanuM saphaLa sa McA lana kare che. zrI bAlubhAi meAhanalAla mahetA saiArASTramAM taLAjA pAsenA devalI gAmanA vatanI zrI bAlubAe ghaNA varSothI muMbane dhaMdhArthe vatana banApu che. muLamAM muLajI jeThA mArkeTamAM kApaDanA dhaMdhAmAM ghaNI sI prata te karI zakayA che. taLAjA-devalI ane muMbanI keLavaNI ane dhArmika pravRttiomAM sArA evA rasa laine zakaya teTalA sahakAra ApatAM kAM 1 rUA gujarAtanIgarimA emAM temanuM dAna jhaLakayu che. devalI gAme bhagava na zaMkaranI kALA karAvI bhASA gAmAyata vikAsa kAmomAM phA. 120)nI madada karI. ThAmamAM diramAM rU. 1000)nI dhArmika sthAnomAM sArI evI rakama ApI che. garIbone prasaMgopAta anAja-kapaDAnI mada bhApatA rAM che svabhAve khuba ja AnaMdI ane paragA che. peAte kamAya ane bIjAne kamAvI devAnI dhagaza kAyama rAkhe che. pAte lAMbu bhaNyA vidyArthIe ja samAjanI unnatinuM kharUM mULa che. tema ja te nathI, paNa bhaNatA vidyArthIo upara temanI bahu dayA rahetI ane mAne che. zatti AsurI na banatA tailI bane te bhArenI kALajI rAkhe che. sAduM jIvana uttama vicArA ane temanA hAthe yatkiMcita dAna devA pAchaLa jabbara AdhyAzika baLa lAge che. se!nAnA bASA niha paNuM bhAre tAna emanA hAthanA AbhU banyA che. A mahAnubhAva ApaNA vadananA adhikArI banyA che. samAjasevAnA vArasAne temanA putra zrI kezavalAlabhAo barAbara dIpAvI jAgyo. zrIrAvalAlabhA coTIlAnI myuniziApI che. pAlITImAM pavara baMdha sudhI upapramukha tarIke rahyAM che. pAMjarApeLa ane derAsaranA vahIvaTamAM teo niSThApUrvaka sevA bajAvI rahyAM che. A kuTuMbanI ujjavaLa pratiSThA ane pramANIkatAne lai mAna mebhA ghaNAja vadhatA rahyAM che. mahuvA zopIgALI boDI gamAM, kaThalA dazAzrImALa boDIMgamAM, DuMgara chAtrAlayamAM devInI zALAmAM ane dhaNI dhArmika jagyA sva. naMdalAla meAtIbhAi mahetA sva. zrI naMdalAlabhAi mahetA bhAvanagarajillAnA trApaja gAmanA vatanI payu ghaNA varSothI A kuTuMba bhAvanagara AvI vastu che. trApaja hAiskulanA mukhya dAtA tarIke rahIne rUA. 25000nI udAra sakhAvata jemanA nAme thai che. jUnAgaDhamAM sArvajanika dharmazALA ane evA lA yogI kAma temanA hAthe tharyA che. nAnA-moTA dhArmika zALAomAM A be haMmezAM mekhare rahIne Atmasa MtASa anubhavyo che zrI naMdalAlabhAinA svargavAsa pachI temanA dharmAMpani zrI lalItAjaina eja paDI para cAlI dA che. nAnAmeTA puNyakArI praznagAgye sva. zrI naMdabAbAnI smRtimAM AnanuM jharaNuM vAvatA rahyAM che. surA, mIvIraDI, badrIkAzrama vagere sthaLe sarI evI rakama zrI vADIlAla maganalAla vArA muMbaimAM tArAcaMde zAmajInI peDhInA saphaLa saMcAlanamAM meATAbhAi zrI manasukhabhAi sAthe rahIne saphaLa kAmagIrI karI rahyAM che. milanasAra ane pApakArI svabhAva che. potAnI dhaMdhAdArI pravRttio sAthe samAjanA umadA dhyeyane bhUlyA nathI. sArA sagRhastha tarIkenI Atithya satkAranI bhAvanAvALA kAvArImA ghaNI saMsthAo mArca A kaLAyesA che. vyApAramAM pazu teoe dhaNoja khAdAza vyakti tarIkenI nAmanA meLavI che. dezI cuMpakalAla talakacaMda mahuvamAM temanA pitAzrI nazakamaMdabhAI kApaDanA zramaNI bA pArI ane peAte paTela mazInarI sTArsamAM pArTanara che. pote khUba ja sevAbAvI te sAmajika kAryomAM AgaLa paDatI vyavAhetu" mahuvA jaina yuvaka maDaLanA sekreTarI tarIke daza varSa kAma karyuM. seksa bhAvanAthI bIjI ghaNI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che.
Page #1013
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha kuM zrI rAjAbhAI raNamalabhAi mArI:-unA pAse amAdrAnA vatanI che, pragatIzIla kheDUta che. peAtAnI vizALa khetInA kAmakAja sAthe ghaNAM varSothI jAherajIvana sAthe sakaLAyelA che. tAlukA keAMgresa kamiTInA pramukha tarIke, sugara phekaTarInA pramukha tarIke, khetI utpanna khAra samitinA vAisa ceramena tarIke, lenDa meA geja menkanA sabhya tarIke, sadhanakSetra ceAjanA delavADAnA sabhya tarIke, unA keLavaNI maMDaLa, sArvajanika chAtrAlayamAM, sahakArI kharIda vecANa sa'ghamAM, jillA leAkala emAM ane jillA paMcAyatamAM sabhya tarIke, zikSaNa samitimAM, prinTIMga presa junAgaDhanA sabhya tarIke, kezeAdanI TI.bI. hespITalamAM sabhya tarIke vigere aneka saMsthAe sAthe saMkaLAyelA che. temanI ka vyaparAyaNatA dAda mAMgI lye tevA che. zrI aMbAzaMkara vanamALI paDayAH-rAjulA pAse kATaDInA vatanI che. 1936thI jAherajIvanamAM praveza. vaDAlAnA mIDA sayAgrahamAM nAnI vayamAM ja jhaMpalAvyuM. gaNAtadhArA ane gIrAsadArI praznomAM AgaLa paDatA rasa zrI jayasiMhabhAi sAmatabhAI paramAra : lIdhA, sarapaMca ane saha. maMDaLInA pramukhane nAte ghaNuM saurASTramAM sahakArI pravRttine sAcA arthamAM samajI saddhara pAyA upara mUkanAra praNetA zrI jayasi MhabhAI kADInAranA vatanI che. abhyAsa paDatA mUkI 1930nA dheAlerA satyAgraha thI jAherajIvanamAM praveza karyo ane vakhatAvakhanI leAkalaDatA maMtrImAM agra bhAga bhajavyA A pradezamAM sahakArI pravRttinA maMDANu paNa temanA hAthe thayAM. sthApita hiteA sAmenA saMdhaSa vacce paNa dhIrajathI leAkeAne bahAra kADhayA ane sahakArI kSetre eka pachI eka kadama uThAvyA. 1932mAM phADInAra benkamAM nAkarIthI emanI kArakII tharU thai. benkIMga yuniyananA mukhya menejara sudhInI kAmagIrI bajAvI. 1958 pachI A vibhAgamAM sahakArI dhAraNe khAMDa udyoga ubhA karavAmAM dila daIne kAma karyu. koDInAra khAMDa kAma karyu. vikAsa salAhakAra samitimAM, jillA saha. benkamAM, rAjulA suparavAijhIMga yuniyanamAM, tAlukA paMcA yatanI sahakAra kamiTinA ceramenapade, ela. ema. pI. zAkhA samitinA pramukha tarIke, jillA koMgresanA tarIke, jillA kharIda vecANa saMgha ane madhyastha baeNnkamAM DAyarekaTara tarIke yazasvI kAmagIrI bajAvI che. zrI bAlubhAi kALIdAsa gaDhIoH-tAtaNIyAnA vatanI ane khAMbhA tAlukA paMcAyatanA yazasvI sukAnI tarIke e vibhAgamAM jANItA banelA zrI gaDhIyAe chellA pacIsa varSoMthI jAherajIvanamAM praveza karyo che. rASTriya caLavaLamAM lanamAM lAMbe samaya kAma karyuM tenAthI prasiddhi maLatI gaI. 1950thI sahakArI pravRttimAM joDAyA. padmarathI vIza sahakArI maMDaLIe cAlu karI. amarelI jIllA audyogika saghanA pramukha tarIke, sahakArI saMghamAM upa pramukha tarIke, gujarAta rAjya audyogika saMghamAM sabhya tarIke tAMtaNI. tyAnA sarapaca tarIke e badhA darajje samAjavAdI vicAradhArAmAMthI yazasvI kAma karyuM. nAnI umaramAM bApA' nuM biruda prApta karyuM. peAtAne huMmezA adanA sevaka mAnyA che. zrImaMta pAse kadI lAMbe hAtha karyo nathI. rAhata kamiTiomAM, zALAonA makAnamAM,saMrakSaNa kUMDomAM, aneka sAmAjika prasaMgoe umadA sevA bajAvI che. kAma kareluM. sarakAranI sastA anAjanI dukAnonA sacA-udyoga be'mAM sabhya tarIke, tAlukA paMcAyatanA pramukha tarIke, jillA utpAdaka samitinA pramukha tarIke, tAlukA kharIda vecANa saMdhanA pramukha tarIke jillA ko-opareTIva benkanA DAyarekaTara tarIke, egrI. preA. mArkeTa kamiTinA pramukha tarIke, kADInAra kheDUta ke-opareTIva sAsAyaTInA pramukha tarIke. noMdhapAtra sevAo ApI che. be varSathI je. pI. nu... bIruda maLyu che. kADInAra tAlukA pazusaMvardhana nidhi kuMDanA Trejharara tarIke ane rAjyakakSAe sIDajha phrAma kamiTimAM temanI sevAe jANItI che. sahakArI kSetre eka navI eila mIla ubhI karIne bhAre saphaLatA meLavI che. A jillAnuM gaurava che. zrI TapubhAi bhurAbhAi sAvalIyAH-khAMbhA pAse vIsAvadaranA vatanI che, vyavasAye khetI paNa grAmyaprajAnA niDara netA tarIkenA badhA ja lakSaNA temanAmAM jovA maLyAM che. 1937 thI vaDAdarA rAjya prajA ma`DaLamAM ( jAherajIvanamAM ) praveza karyAM, duSkALa rAhata samitinA sabhya tarIke, nAnI bacata kamiTimAM agrasthAne, lenDamegeja enka zAkhA samitinA pramukha tarIke, ke-opareTIva benkanA DIrekaTara tarIke, kheDuta maDaLanA maMtrI tarIke, yazasvI kAmagIrI bajAvI che. harijanA pratye pUrA sadbhAva ane keAmavAda pratye pUrI napharata che. temanI pratibhAne lai vIsAvadara gAmamAM sa`pa sahakArathI ane eka rAgathI kAma thAya che. 1950thI sahakAra pravRttinA zrIgaNeza mAMDayA. svataMtra thayA pachI vaDAdarA rAjyanA alaga vahIvaTamAM tAlukA samiti, jillA samiti ane pradeza samitimAM temanu sthAna hatu`. enTIkarapzananA mAnada adhikArI tarIke. jillAmAM DI. DI kheDanA pratinidhi tarIke, sahakArI benka, kAMgresa kimiTa tAlukA paMcAyata vigere aneka kSetre temaNe ghaNAja AdarapUrvaka niSThAthI kAma karyu che. Jain Education Intemational zrI manubhAI puruSAtamadAsa cadresA saumya mUrti zrI manubhAi vIrapura (jalAbApAnu) nA vatanI che. jAhera jIvananA yazasvI kAya kara ane grAmya netA tarIke nA badhA ja guNeA temanAmAM jovA maLyAM che. temanu
Page #1014
--------------------------------------------------------------------------
________________ nivAsa sthAna arajadAro mATenu AzirvAdasamuM sthaLa gaNAyu' che. sattara vayanI nAnI uMmarathI rASTriyatAnA ra'ga lAgyA zrI maganabhAi caMdresA vakhateAvakhatanI laDatAmAM bhAga letA hatA. tenAthI e kauTubika sa'skAronuM si`cana temane paNa thayuM. rAkeTanI laDatathI emanI kArakIrdinI zarUAta thaI. svayaMsevaka tarIke kAma karyuM` gAMdhImaya vicAra| ane AdhyAtmika vAMcananA jakharA zekhIna che. vIrapuramAM peAtAnA eila mIlanA dhaMdhAnI sAthe sAmAjika sevA mAM temanA mUlyavAna phALA che. pAMcAyatanI sthApanA ane tenA sarapaMca tarIkenI kAmagIrI, jetapura tAlukA paMcayatanA pramukha tarIke jillA sahakArI benkamAM DAyarekaTara tarIke,ne jillA sahu saMdhamAM ane jillA prakAzana sahakArI saMsthA mAM sabhya tarIke, tAlukA kharIda vecANa sadhamAM, vigeremAM temanI yazasvI sevAo nAMdhAyela che. 1961-62nA laDa vakhate rAmakRSNa AzramanI sahAyathI A tAlukAmAM jahemata nuM kAma karyu. harinA ane bhagI kuTu'bene joitI madada apAvI, jillA pa`cAyatanI ceAjanA anusAra A tAlukAmAM ghaNuM ja kAma karyu che. duSkALa vakhate jetapura tAlu kAmAM zrI caMdresAe rAta-divasa joyA sivAya jahemata uThAvIne je kAmagIrI karI te kharekhara dAda mAMgI lye tevA che. virapuramAM e Tu jheDa sudhInI badhI ja savalatA UbhI thavA pAmI che. je temane ane TIma spIrITathI kAma karatAM temanA mitrAnI AbhArI che. zrI ramaNalAla prabhudAsa zAha:-sAraThanA jAherajIvana sAthe 1936 thI saMkaLAyelA ane verAvaLamAM agraNI udyogapati tarIke jANItA thayelA zrI ramaNabhAI anDara grejyueTa thayelA che. temanA pitAzrI vize sArUe saurASTra paricita che. Akhue kuTu ba sAMskArI ane keLavAyelu che. rAjakATa-surendranagara ane junAgaDha e emanA jAhera jIvanakAma daramyAnanA kAca kSetrA harijana pravRtti ane dalittAnuM kAma karavAmAM meAkhare hatA. ucca vicArA ane vAtAvaraNa vacce temanA uchera thayA. navajIvana harijana khaMdhu ane gAMdhIyana sAhityanA satata vAMcanathI rASTriyatAnA raMga vadhAre lAgatA gayA. dakSiNa sivAya dezanI aMdaranA badhA ja bhAgAnuM paribhramaNa kayu` che. kasturakhA mahilA maMDaLane A kuTuMba taraphathI sArU evuM DAnezana manyu' che. 1947 pachI saurASTra rAjya vakhate myunisIpAlITInA pramukha tarIke 1962 thI 1967 sudhI dhArAsabhya tarIke kamITImAM kAma karyu` che. zrI jayavaMtasiMha jADejA :- pU. nAnAbhAI ane zrI manubhAInI leAkabhAratI saMsthAnA junA kA kara sarvodaya vicAradhArAne varelA, kasAyelA ane AyeAjananI dRSTie sArI evI vyavasthAzakita dharAvatA zrI jADejA maNAra sadhanakSetra ceAjanAnA sa`cAlaka che. taLAjA vibhAganA dhaNA [ bRhada gujarAtanI asmitA gAmaDAomAM khAdI ane grAmadyoganI pravRttine gUjatI karI che. sahakArI pravRttinA vistRta sa`gaThThana dvArA sa`cAlana karI rahyAM che. taLAjAnA jAherajIvana sAthe chellA dhaNA samayathI sakaLAyelA che. rAjakAraNanA cAlu pravAheAthI pUrA vAkepha che. dhaNA ja vicakSaNa ane bhAvI netA tarIkenA lakSaNA temanAmAM jovA maLyA che. dulAbhAI AtAbhAI :-bhAdroDanA vatanI ane sAta gujarAtI sudhInA ja abhyAsa jAherakSetre pacAyata ane sahakArI pravRttimAM dhaNA varSothI paDayA che paNa murabbIe vizvAsamAM laI TIspIrITathI kAma karanArA yuvAna kA kara che. jillAleAkalADanA sabhya tarIke, mahuvA kha. ve. sadhanI kArAba.rImAM, pa`cALI Ayara jJAtinI eDi"ga ane jJAtinA maMtrI tarIke, duSkALa vakhate sthAnika maMtrI tarIke, mahuvA khAdI be'nI kamiTamAM ane kheDUtAnA je te praznAmAM satata jAgRta rahIne kAmagIrI karI che. zrI devAyatabhAI, AtAbhAi arasIbhAI vigere murabbIone vizvAsamAM lai kAma kare che. zrI maganalAla sAmaiyA merakhInA jAherajIvananA ghaDavaiyA, tAlukA koMgresanA sukAnI, sAMskRtika pravRttionA praNetA, rAjakIya ane sAmAjika pravRttionA adhiSThAtA, mArakhI myunisipAlITInA nagarapati ane bIjI aneka sasthAe mAnavatA hAdo dharAvatA zrI maganabhAI sAmaiyAnI sevAone lakSamAM laIne gujarAta sarakAre temane je. pI.nA ilkAba ApyA nAnAmAM nAnA mANasane temanI vAta sAMbhaLI thaI zake te badhu ja karI chuTavA jee hummezA jhaMkhatA rahyA che. AtithyasatkAravALA ane ghaNA ja premALa murabbI tarIke A paMthakamAM temanI sevAe janadayamAM kAyama mATe cirasmaraNIya raheze zrI navalabhAi zAhu emanA janma 1942mAM dhadhukAmAM thaye hateA. nAnI vayamAMthI ja jAherakAmane zAkha jAgelA. abhyAsakALa daramyAna, vidyAthI pravRtti, vyAyAma pravRtti, abhyAsa vatu LA vageremAM sArA evA rasa lIdheleA. dhaMdhukAmAM eka vidyAthI samelana paNa ceAjeluM. 1942 nI leAkakrAMtimAM dezanA yuvAna sapUtane chAje tevA bhAga lIdhA hatA. zrI navalabhAI zAhe peAtAnI kArakirdInI zarUAta zALAnA zikSaka tarIke karI hatI. sAthe sAthe harijana chAtrAlayamAM paNa samaya ApatA hatA. A pachI 1954mAM teo bhAvanagaramAM AvIne rahyA ane tyArathI eTale ke cauda va`thI A jIllAnI eka yA mIjI pravRtti sAthe satata saMkaLAyelA rahyA che. pAMceka
Page #1015
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha che varSa saurASTra madhyastha paMcAyata maMDaLamAM sevA ApI dhArmika pravRttiomAM paNa temanuM sArUM elu pradAna rahyuM che. koMgresamAM sakriya kAryakara tarIke joDAyA. tyArapachI chalA vikAsanA mAnada maMtrI tarIke kAma karyuM. paMcAyatIrAja zrI bAvacaMdabhAI udANa:amalamAM AvatAM A jIllAnI zikSaNa samitinA ceramena mULavatana khaDAdhAra hAla khAMbhAmAM sAmAjika sevAo banyA. pite zikSaka tarIke anubhava karela hoI zikSa- ApI rahyA che. khAMbhA grAma paMcAyatamAM zikSaNasamitinA kenI muzkelI sArI rIte samajI zakatAM A uparAMta ceramena tarIke kAma karela che. khAMbhAmAM vepArImaMDaLanA amaragaDha kSaya nivAraNa hospITalamAM paNa traNa varSa sudhI pramukha tarIke, keLavaNI maMDaLanA upapramukha tarIke, khAMbhA mAnada maMtrI tarIke kAma karela. tAlukA kegresa samitinA maMtrI tarIke, tAlukA paMcAyatanAM - 1960mAM akhIla bhArata koMgresa samitinuM adhivezana upapramukha tarIke, ema aneka sthaLe sevA ApI rahyAM che. bhAvanagaramAM maLyuM hatuM. AvA moTA adhivezana samaye jAhera kAryakara tarIke AgaLa paDatuM sthAna che, hAIkulamAM kAryAlaya maMtrI tarIke temaNe je kAma karyuM tyAre ja temaja anya saMsthAomAM temanuM dAna che. jaina upAzrayamAM emanI vyavasthA zakitane saune paricaya thayo. emanA ane anya dhArmika pravRttiomAM temane sAro evo phALo e kAmanI prasaMzA to gujarAta samitinA movaDIoe rahyo che. tAlukAnA nAnAmoTA kAmamAM temanI samayazaktine paNa mukata kaThe karI hatI. atyAre jIllA paMcAyatanA bhega ApI rahyA che. A paMthakamAM jAhera kAryakara tarIkenuM pramukha che. temanuM sArU evuM vajana che. zrI TapubhAi unaDabhAI: zrI bhAskarabhAi ThAkara mahuva mAM judI judI sahakArI saMsthAomAM AgaLa khAMbhA pAse DeDANanA vatanI che. DeDANa nI a ka dha . paDatuM sthAna dharAve che, janasaMghanA mahuvA zAkhAnA sukAnI sAmAjika pravRtti sAthe saMkaLAyelA che. DeDANanI sahakArI che. temanA pitAe paNa AjhAdInI laDatamAM ane muMbaInA saMsthAnA sukAno che. AsapAsanA paMthakamAM temanI hAka jAhera jIvanamAM AgaLa paDato bhAga lIdho hato. zrI vAge aniSTa tane DAmavA hoya ke mAthAbhAre vyakitao nI sAna ThekANe lAvavAnI hoya ke kaI prasaMge dhADu pADuo bhAskarabhAI sAthIonuM sArU evu jutha dharAve che. ne bhama ubhuM thaye hoya, tyAre zrI TapubhAInI zakitane zrI nAraNabhAI prAgajIbhAI paTela - paricapa thayeja hoya e paMthakanA rakhevALa tarIke temanuM gArIyAdhAra mahAlanA paravaDI gAmamAM eka sAmAnya AgavuM sthAna che. corI labADI karanArAo temanAthI dUra kheDUta kuTuMbamAM temane janma thayo. khetIvADI ane pazubhAge che. pote dhArmika vRttivALA paNa che. sevA pUjA pAlananA temanA cAlu vyavasAyamAM sAdhAraNa zikSaNa prApta vigere tenA nitya krama che. sAmAjika kAmonI pragatimAM karyuM paNa jAhera kAryakara tarIkenA bIja nAnapaNathI ropAA kuTuMbane dhaNeja ananya phALo rahelo che. yelA hatA eTale samaya jatAM temanuM vyaktitva khIlatuM zrI cunIlAla DI. vyAsa rahyuM. zihoramAM pitAnI yazasvI kArakIrdithI prasiddhi pAmelA svarAjyanI vakhatovakhatanI laDatamAM pU. zaMbhudAdAnI zrI cunIlAla DI. vyAsane tAjetaramAM gujarAta sarakAre AgevAnI nIce prajAmata jAgRta karI mahattvane bhAga lIdho je.pI.ne mAnavaMte IlakAba Ape che. taddana taTasthabhAve, hato. zArIrika zrama karavAmAM teo zarama anubhavatA nathI. niDarapaNe sihoranA sAmAjika praznomAM varSo sudhI sakriya keMgresanA kAryakara tarIke ghaNA varSothI A paMthakamAM temanuM paNe rasa laIne sihoranI prajAnA AzirvAda prApta karyA sArU evuM mAne che. Aje teo gArIyAdhAra tA lukA paMcAche, audicya jJAtimAM temane sArU eva' tAta ne yatanA pramukhapadane zobhAvI rahyA che. grAmya janatAnA ane komI ekatA, harijana pravRtti, khAdI ane dArUbaMdhI vagere khAsa karIne kheDUta janatAnA praznone emane khAsa rasa anekavidha racanAtmaka pravRttiomAM mokhare vega Ape che. ane dilacaspI hovAthI jillAnI ghaNI kamiTiomAM khAsa bhUtakALamAM muMbaInI judI judI kaMpanIomAM kAma karyA. rasa laIne kAma karI rahyAM che. ghaNA mANasonA saMparkamAM AvyA-ghaNe anubhava meLavyuM. sahakArI kSetre paNa temanuM AgavuM sthAna rahyuM che. e anubhavanuM mulyavAna bhAthuM AjanI yuvAna peDhIe temane milanasAra svabhAva, ramUjI vRti ane khullA dilanI meLavavA jevuM che. keMgresanA rAjakAraNathI mAMDIne nAnAmAM vAtacItane pariNAme gArIyAdhAra tAlukAmAM teo saunA nAnA prazna aMgenI temanI satata jAgRti ane uMDu jJAna sanmAnIya banI zakayA che. janatAnA dilamAM temanuM ghaNuM dharAve che. sihora ane jillAnI keLavaNI viSayana' temaja meTa sthAna che. ane teo khUba jhaDapathI samajI zake Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #1016
--------------------------------------------------------------------------
________________ che-ja sAcuM lAgatu' hAya te kAinI paNa zeha zarama rAkhyA vagara tee rajU kare che. temanA niDara vakatRtva ane bhraSTAcAra sAmenI temanI sUgane kAraNe apUrva cAhanA meLavI che. tAlukAnA gAmaDAomAM gADAunA, zALAonA makAnA, rastAo vageremAM dhyAna ApyuM che. lenDa meATa geIjha eDi'gA, duSkALa rAhata kamiTimAM ane bhUtakALamAM majUra mahAjanamAM sArU evuM kAma karyuM' che. zrI suragabhAi kALubhAi varU. saurASTranA jAhera jIvananA rAjakIya nakazA upara eka niSThAvAna garAsadAra tarIkenI bhAtIgaLa sevAnI lAMbI kArakIrdi najare paDe che. AkhAyeAlA ane sAcAkheAlA, bheALA ane nekadIla AdamI tarIke jee jANItA che. jemanI Atithya satkAranI bhAvanA ane udAra manevRtti bhUlAtA nathI. peAte rAjAzAhImAM pharsTa kalAsa mejIsTreTa hatA. nAgezrInA vatanI che, paMcAyata ane sahakArI kSetre temanuM sArU evuM mAga daza na saune maLatuM rahyuM che. chellA pacIsa varSoMthI vadhu samayathI sevAe bAbarIyA-besI vADamAM patharAelI paDI che. ghaNu ja uccazikSaNa prApta karyuM" hAvA chatAM sAdagIbharyuM jIvana, dhArmika graMthAnuM vAMcana, ane grAmya vikAsane anulakSIne kAma karI rahyA che. junAgaDhanI ArajhI hukumata vakhate jIvasaTosaTanA prasaMgeAmAMthI bahAra AvIne pradhAna tarIkenI yazasvI kAmagIrI bajAvI hatI. janasevAnu kAya khAMDAnI dhAra jevu kaThIna hAine temAM nisvArtha buddhithI je kAryo kare che tene hamezA yaza prApta thAya che. temaNe A dRSTAMtathI pUravAra karI Apyu'. jApharAbAda tAlukA kha. ve. sAMghanA pramukha tarIke, nAgezrI vi. sahu. maMDaLInA pramukha tarIke, baravALA tAlukAmAM eka vakhata nyAyadhIza tarIke, saurASTra rAjya vakhate dhArAsabhAnA sabhya tarIke, baMdhAraNa sabhAnA sabhya tarIke, 1962 sudhI gujarAta dhArAsabhAnA sabhya tarIke, amarelI jillA paMcAyatanA upapramukha tarIke temanI sevAo bhulAya tema nathI. tulazIzyAma ane evA ghaNA tI dhAmA ane dhArmika sthaLA sAthe sa'kaLAyelA che. nAnAmeATA jhagaDAemAM lavAdI tarIke temanI pasaMdagI thatI rahI che. rAjulA pathakamAM temanI doravaNI AzirvAdarUpa banela che. leAkasAhityanA prakhara abhyAsI che. zeya ane sAhasanI thAkakha'dha vAto temanA mukhetho sAMbhaLavI e paNa eka hAvA che. temanA roTalA ujaLA che koi temane tyAMthI nirAza thayuM nathI-ghaNA ja mAheza, namra ane paropakArI [bRhada gujarAtanI asmitA vyakita tarIkenI suuMdara chApa che. samAja jIvananA ghaNAja kSetrAe temaNe eka yA bIjI rIte yaza kIrti prApta karyo che--jillAnI judI judI kamiTiemAM ane judI judI sasthAomAM mAna-mAbhA ane gaurava ghaNA uMcA rahyA che. zrI bAlubhAi muLaza'kara trivedI Jain Education Intemational. pAlItANA tAlukA paMcAyatamAM samAja kalyANa sami tinA ceramena tarIke ane tAlukA koMgresa samitinA maMtrI tarIke jeA sevA ApI rahyAM che. gheTI gAmanI pratyeka nAnI meATI pravRttie tema vikAsa arthe karelA AyeAja nAmAM emaNe "DA rasa lai vividha kSetranA niSNAtAne gheTIne AMgaNe neAtarI gAmanI pragati sAdhavAnA prayatno karyA che. gheTI gAmanA sarapaca tarIke, tAlukA paMcAyatamAM kArobArInA sabhya tarIke, pAlItANA tA. saha. kha. ve. saMghamAM vyA. ka. sabhya tarIke, sahakArI ma`DaLI, duSkALa temanI pharaja prasaMgApAta bajAvI che. temanI kArAhata samiti, koMgresa cu'TaNI pracAra samiti vigeremAM zakita akhUTa che. jeTalI tvarAthI teo vicAre che eTalI ja tvarAthI pAtAnA vicArAne amalI banAvavA prayatna kare che. zrIamRtalAla sukhalAla zAhu coTIlAnA onararI mejIsTrATa zrI amRtalAla sukhalAla zAha ghaNA varSothI jAhera jIvanamAM paDelA che. khAsa karIne mUMgA jAnavarA pratye ghaNIja anukaMpA dharAve che. duSkALa ane evA kaparA prasaMgeAe gAmeAnA ghAsacArA mATe ahiM tahIM doDIne, bhAre parizrama uThAvI zrImaMtAne vizvAsamAM laI nANAnI vyavasthA ubhI karavAnI pracaMDa zakita dharAve che. cATIlA mahAjana saMsthAnA pramukha tarIke, amRtanagara ke-opareTIla hAusIMga sAsAyaTInA sthApaka tarIke, surendranagara kA-e benkanA vAIra meramena tarIke kAMgresa samitinA pramukha tarIke, temaja anekavidha sAmAjika pravRttie sAte saMkaLAyelA che. hindanA dhaNA pradezAnu paribhramaNa karyu che. 1943-44mAM ma'gALa choDIne vatanamAM AvyA. putra parivAra dhaNAja sukhI che, ceATIlAnI pAMjarApeALa saMsthAnA geAsevaka tarIkenu' khIruda pAmyA che. zrI kesarIsiMhu kheADalA saravaiyA pAlItANA tAlukAnA kaMjaraDA gAme gIrAsadAra kuTuMbamAM temanA janma thayA. khetI emanA mukhya vyavasAya paNa svarAjya pachInI navI havAe yuvAna haiyAone je AkarSyA rahe tema na hatuM. jAhera jIvananI dizAmAM temanI zaktine temAM temanuM pragatizIla mAnasa paNa niSkrIya thaI ne besI pUrNa rIte khIlavavAnI ghaNI takA maLatI rahI. Aje pAlItANA tAlukA paMcAyatanA pramukhapade sevA ApI rahyAM che. khetI ke sahakArI kSetra puratu temanu maryAdIta kSetra nathI,
Page #1017
--------------------------------------------------------------------------
________________ sArutika saMdarbha graMtha sAmAjika pravRttionA cAlu aMgamAM paDavA karatA, enA sAdhatA rahI 1957mAM gavanamenTa konTrakaTara tarIke kAma navA navA aMge vikasAvavAnuM dhyeya temaNe apanAvyuM che. karavA lAgyA. chelA dazakAmAM keTalIka sahakArI saMsthAone hastImAM sane 104rathI jAhera pravRttimAM emaNe jhaMpalAvyuM. ANIne emaNe e dhyeyasiddhi nI dizAmAM sArI jevI ane e mATe emaNe koMgresa pakSane pasaMda karyo. pitAnA kAryathI ane saMgIna AgekUca karI che. lekene prema saMpAdana karatA gayA ane 1952mAM mahesANA pAlItANuM tAlukA kharIda vecANa saMghamAM, kesa tAlukA keMgresanA maMtrI banyA. kamiTimAM. lenDamArTageIja benkamAM temaja tAlukA ane 1953thI 1960 sudhI mahesANA nagarapAlikAnA jillAnI anya kamiTiomAM sevA ApI che. bhAvanagara sarapada para rahyA ane pitAnA sevAkSetrane vizALa banAvyuM. jillA paMcAyata samAja kalyANa zAkhAnA pramukha tarIke A samaya daramyAna teo nagarapAlikAnI vijaLI kamITInA rahIne ji9lAnA harijananuM ane pachAta vargonuM ghaNu kAma ceramena paNa hatA. mahesANA zahera ane jIllAnI jAhera karyuM che dukALa rAhata kamiTi, mArkeTIMga yArDa vigere pravRttimAM jema jema te zilA utaratA gayA tema majara saMsthAomAM temanuM AgavuM sthAna che. kaMjaraDA grAma pravRtti pratye laganI lAgatI rahI. ane temAM vadhune vadhu paMcApatanA sarapaMca tarIke rahIne rUA. eka lAkha uparanA rasa letA thayA. zrI. amRtalAla vahepAramAM sArI AmadAnI phALe prajAphALA sAme karela che. kamAtA gayA temaja dhanano sadupayoga paNa karatA rahyA che. zrI manajIbhAI govIdabhAI prasaMgopAta keLavaNI, dezadAjha vagere kAraNasara yathAzakti dAna-madada pite karatA rahe che. atyAra sudhI emaNe je - vAMkAnera zaheranA sAmAjika savAle mAM adabhuta kAma ullekhanIya dAna karyo che tenI rakama lagabhaga ATha hajAra karI bhAre lekacAhanA meLavanAra zrI manajIbhAI vAMkAneranA jeTalI thavA jAya che. emAM nAnAM dAnano samAveza nathI. jAhera jIvananuM dhabakatuM hadaya samAna che. vAMkAnera tAlukA pitAne keLavaNI pratye vadhu rasa hoI lagabhaga pAMca hajAranI kAMgresanA pramukha ane gujarAta mAkeTIMga kamiTInA sabhya rakama te emaNe mahesANAnA sArvajanika keLavaNI maMDaLa tarIke gauravabharyu: 2thAna dharAve che. vAMkAnera yunisi ane gujarAtI zALAnA makAna phaMDa mATe ApI che. pAlITInA pramukha ane kAmadAra sahakArI maMDaLInA pramukha tarIke temanI viziSTa sevAo dhyAna kheMce tevI che. vAMkA zrI bhurAjI lAkhAjI. naranI zikSaNaviSayaka, hospITala, sakhAvato ItyAdi pavRtti- - kaccha vAgaDamAM bhImAsaranA vatanI paNa ghaNA varSothI omAM AgevAnI bho bhAga lenAra zrI manajIbhAI eka pAlItANune vatana banAvyuM che. sva. rasiMha kavi sAthe kApaDa mIlamAM savAsa karatA hovA chatAM zaheranI sAmAjika rahIne nAnI umarathI adanA svayaMsevaka tarIke jAherakAmamAM saMsthAonA prANasamAM che. rAjyanA adhikArIo ane sevA ApI che. junAgaDhanI ArajhI hakumatamAM bhAga lIdhe prajA vaccenA sumelabharyA saMbaMdha sthApita karavAmAM zrI hatA. 1942mAM pAlItANAmAM lAThIcAja thayA tyAre ekamanajIbhAIne hisso dhaNo moTo rahyo che. vAMkAneranI dhArI sattara lAThInA dhA temaNe jIvelA-aDIkhama yoddhAnI mahAjana saMsthAmAM paNa temanuM vajana paDe che. sAMskRtika mAphaka karege yA mareMge AMdolanamAM mahatvane bhAga lIdhe prakAzana pravRttine paNa mokaLe mane joIe te protsAhaka hate. baLa ApyuM chezrI manajIbhAInuM jIvana vividhalakSI che, zrI jAdavajIbhAI dhanajIbhAI paTela zaheranA eka mobhI tarIke avazya siddhi meLavI che tenA karatA dhaNu ja vadhAre temaNe saMkArakSetramAM sevA ApI che. jAmanagara jillAnA lAlapuranA vatanI che. paMcAyata vyahavArika aneka kAmagIrIne beje hovA chatAM samAja ane sahakArI pravRttimAM ghaNA varSothI sevA ApI rahyAM che. sevAno eka paNa avasara javA detA nathI. vAMkAneranI tAlukA paMcAyatanA pramukha tarIke cha varSa sudhI sevA ApI dhArmika pravRttiomAM ananya bhAve rasa le che. che. lAlapura sevA sahakArI maMDaLInA pramukha che. bIjI ghaNI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. zrI. amRtalAla jeThAlAla bAroTa mahesANA zrI jerAja avicaLa paTela 1938mAM zALAkIya zikSaNane tyAga karI emaNe morabI pAse jetapuranA vatanI che. chellA paMdara varSathI vahepArI kSetramAM praveza karyo. te samaye sAdhAraNa pAyA para jAherajIvanamAM sakriya rIte kAma karI rahyAM che. svarAjya AraMbha karyo. ane muMbaI karAMcI. haidrAbAda ItyAdI pachI paMcAyata ane sahakArI kSetre deze je haraNaphALa pragati zaheromAM kheDANa karyuM. chevaTe 1938mAM mahesANA khAte karI che. temAM teo paNa A banne pravRttimAM AgevAnI thI vahepAra zarU karyo. dhIme dhIme dhaMdhAmAM vikAsa bharyo bhAga laI rahyAM che. Jain Education Intemational
Page #1018
--------------------------------------------------------------------------
________________ [bRhada gujarAtanI asmitA zrI jAdavabhAI raNachoDabhAI paTela. ceramena tarIke, bAyaDa keLavaNI maMDaLanA maMtrI tarIke, gaDhaDA pAse niMgALAnA vatanI zrI jAdavabhAInI praga meDAsA, bAyaDa mArkeTa kamiTinA membara tarIke, sAbaratizIla kheDUta tarIkenI kArakIdi uparAMta paMcAyata ane kAMThA jillA kalaborDanA membara tarIke, jillA vikAsa sahakArI kSetre paNa AgevAno kAryakara che. tAlukAnI samAja maMDaLanA membara tarIke, ane bIjI aneka saMsthAone kalyANa samitinA ceramenapade, tAlukA saMghanA pramukhapade, bhUtakALamAM sevA ApI ane Aje paNa cAlu che. Arthika nAnI bacata, duSkALa rAhata ane sahakArI pravRtionA sukAnI muzkelIo vacce paNa jAherajIvanamAM TakI zakayA che je tarIke ghaNAM varSothI kAma kare che. jJAtinI dhArAdhoraNa temanI bhAvanAne paricaya karAve che. sabhAmAM membara tarIke ane anya sAmAjika sevAomAM zrI dayAzaMkara vizvanAtha trivedI hamezA mokhare rahyAM che. - mahesANAnA jAhera kAryakaromAM prathama paMkitamAM jemaNe zrI prAgajIbhAI kAnajIbhAI : mAna meLavyuM che te zrI dayAzaMkarabhAI trivedI chellA ghaNuM - ITavAyAnA vatanI zrI prAgajIbhAI kAMgresanA eka adanA varSothI samAjasevAnI pravRttimAM pitAnA samaya zakita sevaka tarIke rahIne sahakArI kSetre unA tAlukAmAM navAyuganI kharacI rahyAM che. 1942 thI 1948 sudhI mahesANA tAlukA eka navIja havA ubhI karI rahyAM che. ITavAyA sahakArI prajAmaMDaLanA maMtrI tarIke ghaNu yazasvI kAma karyuM, mahemaMDaLImAM, unA tAlukA kha.ve. saMghamAM, unA khAMDa udyoga sANa tAlukA koMgresanA maMtrI tarIke cha varSa, pa2 thI 57 maMDaLImAM, gujarAta jamIna vikAsa benkamAM, mArkeTIMga sudhI ji9lA koMgresanA maMtrI tarIke pa7 thI 66 sudhI yArDamAM ane sAmAjika saMsthAomAM rahIne sevA ApI jillA vikAsa maMDaLanA mAnada maMtrI tarIke ane keTalAka rahyAM che. khetIno pitAno vyavasAya che. samaya jillA koMgresanA upapramukha tarIke seMdhapAtra sevA ApI che. zrI raNachoDadAsa kIkAbhAI rUpArela : 1963 thI 5cAyatI 2 jyanI zubha zarUAta thatAM mahuvAnA vatanI che. kAzIvidyApIThamAM abhyAsa karI mahesANA tAlukA paMcAyatanA pramukha tarIka banaharIpha zAstrInI upAdhI prApta karela che. 1942nI vidyAthI senAmAM zuM ? cuMTAyA ane sAthIone vizvAsamAM rAkhI lokasevAnI ane te pachI 1947mAM junAgaDha ArajhI hakumatamAM joDAIne A ane tane jalatI rAkhI-A jillAmAM sahakArI kSetre paNa nAnapaNathI jAhera jIvanamAM paDelA, rAjakIya pravRtti ane tamanA aTalA ja hisso rahyo che. mahesANA tAlukA kha. sevAvRttine zokha hoI majura ane kheDUta kalyANanI ve. saMghanA maMtrI tarIke, cAra varSa satata jillA kha. ve. pravRttimAM racyApacyA rahetA, mahuvA myunisipAlITImAM saMghanA pramukha tarIke, dUdha DerInI sthApanAthI kArobArInA sabhya ane pramukha tarIke rahI zaheranA vikAsamAM suMdara sabhya tarIke, ane hAla upapramukha tarIke, jamIna vikAsa phALe Ave che. nAgarikorDane pramukha tarIke, meDIkala benka mahesANAnA pratinidhi tarIke rahIne lokapriyatA ubhI borDanA ceramena tarIke ane moTe eDavAIjharI borDanA karI che. potAnA vatana pIThAmAM e-Tu-jheDa sudhInI badhI sabhya tarIke temanI sevAo jANItI che. havA keLavaNI ja suvidhAo ubhI karavAmAM ghaNe zrama laIne lAkha upasahAyaka samAja, grAmanirmANa samAja, sarvodama makAna rAtanA kAmo karAvyA che. AkhA hiMdano pravAsa karyo che bAMdhakAma saha. maMDaLImAM sAro evo rasa le che. ane ghaNo ja anubhava dharAve che. saurASTranA ImAranI lAkaDAnA AgevAna vyApArI zrI zrI ravajIbhAI bhagavAnajIbhAI paTela - kIkAbhAI prabhudAsa rUpArelanA putra che. temanuM kuTuMba ghaNuja mANAvadaranA vatanI che. meTrIka sudhInuM zikSaNa pAmyA keLavAyeluM ane sukhI che, che. sAmAjika kAryakara tarIke ane sevA bhAvI karmacArI zrI naTavaralAla sI. ThAkora tarIkenI suMdara chApane laI lekapriyatA meLavatA rahyAM mANAvadara gumAstAmaMDaLanA pramukha tarIke, mANAvadara sAbarakAMThA jillAnA bAyaDa gAmanA vatanI che. baca. koTana enDa sIDajha maracanTa esosIezananA sekreTarI tarIke, paNathIja rAjakAraNane raMga lAgyo ane nAnA moTA kArya. InDIyana TelIphona DIpArTamenTa karmacArI maMDaLa mANAvadaranA kramomAM pitAnA zakita pradarzita karatAM rahyAM jenA pariNAme pramukha tarIke mANAvadara nagarapAlIkAnA upasabhApati tarIke teo IDara sTeTa prajAkIya maMDaLa bAyaDa zAkhAnA pramukha temaja zikSaNika pravRttiomAM khUbaja rasa dharAve che. bahene tarIke, bAyaDa tAlukA koMgresa samitinA pramukha ane gu. mATenI strIhannarazALA joDIyAmAM ane bhAIo mATenI prA samitinA DelIgeTa tarIke, bAyaDa tAlukA svataMtrapakSanA jIvanazALA gaDhaDAmAM uparanI bane zALAmAM koIpaNa pramukha ane DelIgeTa tarIke, bAyaDa tAlukA pa. va. saMghanA bhAIblenanI Arthika rithati nabaLI hoya te sahAnubhUti ceramena tarIke, bAyaDa nAgarika sahakArI zarAphI maMDaLanA batAvI pite ghaTatu karI Ape che. A Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #1019
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha * zrI rAmasiMhabhAI nAraNabhAI vALA gAmanA nAnAmoTA sArvajanika kAmo jevA ke grAma paMcAyata, sahakArI maMDaLI, zAkhA, pustakAlaya, devamaMdira zrI bIlezvara khAMDa udyoga sahakArI maMDaLInA praNetA vigere kAmomAM umaMgathI bhAga laI je pharaja bajAvI che. zrI rAmasiMhabhAI vALA koDInAra tAlukAnA kaDodarA tenAthI gAmalekae temanuM bahumAna karyuM che. temanI gAmanA vatanI che. nAnapaNathI ja rASTriyatAnA raMge raMgA anekavidha jAherasevAnI kadararUpe gujarAta sarakAre temane celA che. samAjasevAnA kAmamAM temanuM sAruM evuM pradAna che. je.pI.ne ilakAba Apyo ane yazakalagImAM vadhAro karyo. svarAja AvyA pachI sahakArI kSetre je zrIgaNeza maMDAyA khetIvADI kSetre paNa temanuM sAruM evuM pradAna rahyuM che. je temAM keDInAra tAluke mokhare gaNAze. badala gAmaloko gaurava anubhave che. zarUmAM pachAta gaNAtA koDInAra tAlukAnA garIbI tema zrI bhANabhAI DosalabhAI ja devAmAM sabaDatA kRSikAra bhAIonI Arthika bAja kaDIyALInA vatanI ane rAjulA tAlukA paMcAyatanA saddhara banAvI parasparanI sahakArI bhAvanAthI yAMtrika khetI sudhInI zrI bhANubhAIe ArajhI hakumatathI mAMDIne jAhera dvArA Athika utka sAdhavA mATenA uddezyathI sahakArI jIvananI badhIja pravRttiomAM AgaLa paDate bhAga lIdhe kSetramAMthI rAmasiMhabhAIe praveza karyo. je vakhate sahakArI che. paMcAyata ane sahakArI kSetre temanuM mArgadarzana upayogI bhAvanA pratye ucca varganA lokonI suga, tema ja kRSikAra nivaDayuM che. duSkALa rAhata samitithI mAMDIne jUdI jUdI bhAIonI ajJAnatA badala ghaNI moTI muzkelIo ane kamiTiomAM mAnavaMtu sthAna dharAve che. A jIvana kesa jhaMjhAvateno sAmano karavo paDaze. paraMtu jema jema kAryakara che. sahakArI pravRttinA zubha pariNAme AvatA gayA tema tema zrI hazamukharAya harajIvanadAsa dANI lokonuM AkarSaNa A pravRtti tarapha khIlyuM. pite ema spaSTa mAne che ke ekavAra sahakArI sAhasa kheDI sahakArI unAnA vatanI che khetI ane vyApAra sAthe saMkaLAyelA saphaLa namUne ubhuM karavAmAM Ave to loko khUba ja che chatAM jAhera jIvanamAM ghaNuM varSothI rasa laI rahyAM che. pramANamAM AkarSAya che. unA tAlukA paMcAyatamAM sAmAjika kAryakara tarIke, jillA paMcAyatanA sabhya tarIke, unA mArkeTIMga yArDamAM sabhya zrI rAmasiMhabhAInI mRdutA, kuzaLatA ane praznone tarIke, unA pAMjarApoLanA TrasTI tarIke, unA jaina saMghanA pAra pADavAnI dhagazanI sAthe temanAmAM makakamatAne raNake drasTI tarIke, unA jutha maMDaLInA sabhya tarIke, cembara opha paNa che. teo Adhunika bhAvanA ane Adarzone apanAvatAM komarsanA sabhya tarIke, bhUtakALamAM myunisipAlITInA rahyAM che. teo ghaNI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che jevI kAunsIlara tarIkethI mAMDIne sArvajanika chAtrAlayanA ke zrI bAlezvara khAMDa udyoga sahakArI maMDaLI, zrI koDInAra saMcAlanamAM rasa laI rahyAM che. ghaNI ja nAnI uMmarathI tAlukA ke-opareTIva benkIMga yuniyana, koDInAra tAlukA vyApAradhaMdhAno anubhava maLate jaina peDhImAM ane nAnA saha kharIda vecANa saMdha, koDInAra tAlukA ko-opareTIva meTA phaMDaphALAomAM hamezA mokhareja hoya unAnA AgeekI. proDayusa mArkeTa kamiTi, koDInAra tAlukA paMcAyata, vAna kAryakara tarIke temanuM sArU evuM mAne che. zikSaNa samiti, kaDodarA kRSi vi. vi. kA. saha maMDaLI, vijayakumAra saMghavI gujarAta rAjya saha. khAMDa udyoga saMgha, gujarAta vidyuta maMDaLa rAjakoTa sarkala, vigere. samAjavAdI vicAradhArAne varelA ane kesamAM dAkhala thayelA navA yuvAna lehamAM mahuvA tAlukAnA tareDanA vatanI pite daDhapaNe mAne che ke kAryakaromAM khaMta, niSThA ane zrI vijayakumAra saMghavI utsAhI yuvAna kAryakara che. paMcApramANIkatA hoya te sahakArI pravRtti avazya saphaLa thAya thata ane sahakArI kSetre nAnapaNathI ja rasa letA-rAjakIya che. koDInAra tAlukAmAM zrI rAmasiMhabhAInuM mArgadarzana kSetre zrI jasubhAI, zrI chabIlabhAIe temane huMpha ApI ghaNuM uyayogI banI rahe che. ane niDara kAryakara tarIke temanuM vyaktitva nAnI vayamAM ja zrI gaNapatabhAi jeThArAma ThAkara upasI AvyuM. mahuvA tAlukA paMcAyatanI kArobArImAM, mahuvA kha.ve. saMghamAM, jillA saha. benkanI mahuvA zAkhAmAM, kheDA jillAnA kaThatAla gAmanA vatanI hAI dhaMdhArthe kogresa saMsthAnA sakriya AkhAbolA ane spaSTa vakatA tarIke chelA pacAsa varSathI mAlu gAmane pitAnuM vatana banAvyuM jANItA thayelA chatAM garIbo taraphanI pUrI sahAnubhUtivALA che. ane ahiM anekavidha janasevAnA tathA grAmautkarSanA ane rAta divasa joyA sivAya adamya utsAhathI kAma karakAma karI gAmanI tema ja tAlukAnI janatAne prema nA zrI vijayakumAra cuMTaNIonI vyuha racanAnA achA saMpAdana karyo che. che. jANakAra che. la nadI ji. jaLa na Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #1020
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ bRhada gujarAtanI asmitA krAMtikArI pravRttithI junAgaDha cAMkI uThayu -A laDatane dAkhI zrI nAraNabhAi gaDhIyA jIvanamAM paDayA che. janasevAnI laganIe nAnI uMmarathI leAkasa'paka ane praznonI uuMDI samaja dharAve che. mAMgarALa tAlukAmAM temanI lAkapriyatAe tae dhArAsabhya tarIkenA mAnavatA hArda bhAgavI rahyAM che. ghaNI sa'sthAo sAthe sa'kaLAyelA che. pAMcAyata ane sahakArI kSetre paNa temanuM ghaNuM moTuM pradAna rahyuM che. nAnAmeTA sAmAjika savAleAmAM peAtAnI buddhizakitanA temaNe dana karAvyA. ghaNA ja mahenatu ane anyane upayAgI banatA rahyAM che. mAMgaroLa pAse zIlanA vatanI che. ghaNA varSothI jAhera devA peAlIsadamana lAdavAmAM Avyu. chatAM paNa peAlIsane thApa ApI eka ja rAtamAM gheADA upara pharIne cAlIza gAmanA gIrAsadArAnI sahIo lIdhI ane A arajI uparathI bhArata sarakAre khAkhariyAvADanA svataMtra rAjya tarIkenA daraajo svIkArIne laDatane namatu... ApyuM A siddhi nAnIsunI na ja gaNAya. pracaMDa vyaktitvane ja A badhuM AbhArI gaNI zakAya zrI nAraNabhAi bhagavAnabhAi mAra koDInAra tAlukAnA devaLI gAmanA vatanI che. 6 gujarAtI sudhInAja abhyAsa chatAM paNa koDInAra pathakamAM keLavaNI, Arogya, ane sAmAjika kSetre jemanI sevAe mahekatI rahI che. kADInAra tAlukA khAMDa udyoga sahakArI maMDaLInA DAyarekaTara, kADInAra tA. sa. kha. saMghanA DAyarekaTara, kADInAra tA. khetIvADI bajAra samitinA upapramukha, koDInAra tA. sahakArI beMka yunIyananA DAyarekaTara keADInAra tAlukA sarvodaya maMDaLanA pramukha temaja devaLI vi. kA. sa. lI. nA DAyarekaTara tathA jIllA sahakArI beAnA DAyarekaTara, uparAkta sasthAomAM hAlamAM sthAna zaiAbhAvIne yasvI kAmagIrI karI rahyAM che. koDInAra tAlukA kogresanA maMtrI tarIke, tyAra pachI pramukha ane amarelI jillA koMgresanA maMtrI tarIke, temaja jillA sahakArI khemAM upapramukha tarIke kArya karela che. temanI pragatimAM mukhya bhAga bhajanAra sva.zrI bhagavAnabhAi bhAbhAbhAI bAraDa A tAlukAnA nisvAsthya AgevAna hatA. ane prajAnA kalyANamAM rasa lIdheA hatA. temaja jIllAnA muka sevaka sva. zrI bAbubhAi bhaTTa jALIyA vALAe sevA karavAnI preraNA ApI, ane Aja tAlukAnI prajAnI sevA karavAmAM potAnI zakti divasa rAta vAparI rahyAM che. zrI devAyatabhAi kALubhAI varU nAgezrI grAmapaMcAyatanA sarapaMcapade paMdara varSAM sudhI kAma karIne sArA evA mAna ane Adara meLavyA che. Ama te peDhIdarapeDhIthI temanuM kuTu ba e vibhAgamAM AkharUdAra ane AgevAna kakSAnuM gaNAyuM che. khAkhariyAvADanA vikAsa ane utthAna mATe A kuTuMbane mUlyavAna phALA rahyo che. junAgaDha pAkistAna sAthe joDAvAnuM nakkI karyu. tyAre temaNe AkharIyAvADanA garAsadAronI AgevAnI laIne junAgaDha sAme khaMDa peAkAreluM ane bAbariyAvADane junagaDhathI chuTu pADavA saphaLa jhuMbeza upADA temanI khAkharIyA jJAti sudhAraNA kAmane paNa eTaleA ja temaNe samaya ApIne ghaNI meATI sevA bajAvI khATA rItarIvAjo nAbuda karAvyA. navA jamAnA sAthe tAlabaddha rIte cAlavA, keLavaNI upara khAsa bhAra mUkavA, tana, manathI kAma karatA rahyAM che. rAjakIyakSetre 1961thI jApharAbAda tAlukA paMcAyatanA pramukha tarIke rahIne uparAMta tAlukA ane jillAnI judI judI kamiTiemAM raDAne sArU evuM kAma karyu che. sALe kaLAe khIlI uDayA che. khAkhariyAvADamAM temane mAna maratabe| ane pratiSThA zrI vIraputabhAI trIbhuvanadAsa mahetA H mAMgarALanA leAkasevakazrI mahetA upaleTAnA vatanI ane gujarAta vidyApIThanA snAtaka anelA che. chellA 38 varSa thI khAlazikSaNa kSetramAM eka dhArI rIte kAma kare che. vacce dareka varSe bAlamadira sAthe khAlaadhyApana maMdira paNa calAvyuM hatuM. basA jeTalA bahenone bAlizakSaNanI tAlIma ApI Aje saurASTranA dhaNA gAmemAM A mheneA khAlazikSaNunuM kAma karI rahI che. khAzikSaNa uparAMta vidyArthI maMDaLa, pustakAlaya, hindI pracAra ane evI bIjI aneka(vadha pravRttimAM jIvana guMdhAI gayeluM che. vidyAthI pravRtti uparAMta mAMgaroLa tAlukAnI vividha pravRttionuM kendra temanI saMsthA banI gai che. aspRzyatA sivAya khAdI grAmeAdyoga pracAra, sahakArI pravRtti, vikAsa kAya, sahakArI ane bIna sahakArI aneka ma'DaLA ane saMgheA temanA netRtva nIce cAlI rahyAM che. temanI sevAone lakSamAM rAkhI gujarAta sahakAre je pInA IlkAba ApyA che. nAnapaNamAM rASTriya AgevAno pAse zikSaNa ane jAhera sevAnA kAmeAnI doravaNI maLI. caLavaLamAM bhAga lIdhe| jelayAtrA bhAgavI gujarAta vidyApIThanA snAtakanI padavI maLyA pachI eka dhArA 38 vaSaeNthI khAlazikSaNamAM mUvI gayA che. peAtAnA jIvanamAM mIzananI spIrITathI kAma karatA rahyAM che, mIzananI dhUnamAM samagra jIvana kaI rIte pasAra thayu tene paNa tene kadI khyAla rahyo nathI temanuM jIvana hamezA dhana nirapekSa rahyuM che. www.jainelibrarv.org
Page #1021
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika sauMdarbha graMtha ] zrI bhAvAnabhAi ThAkarazIbhAi mANAvadaranA vatanI che. traNa gujarAtIneAja abhyAsa haiyAukalata ane sevA bhAvanAthI mANAvadara nagarapa`cAyatanA sabhApati tarIke sevA ApI rahyAM che. nAnAmeTAnA bhedabhAva vagara saunI sAthe samAnatAthI vartana rAkhI zaheranA hitane sAcavavA satata prayatnazIla rahyAM che. temanI sAdAI ane saraLatA praza'sAne pAtra che. zrI dhIrajalAla kuMvarajI zAhaH-- taLAjA tAlukAnA paratAparA gAmanA vatanI che. nAnI vayathIja paM'cAyata tathA sahakArI pravRttimAM rasa lye che, paratAparA gAmanA sarapaMca ane sahakArI ma`DaLonA pramukha tarIke suMdara kAmagIrI bajAvI che. peAtAnA vahIvaTa daramyAna zALA, smazAna chAparI, rastAo vigere kAmeA karAvyA che. peAtAne tyAM pragatizIla khetI ane khetInA navA navA akhatarA karI AjubAjunA vistAramAM dAkhaleA besADyo che tAlukAkSetre samAja kalyANa kamiTinA ceramena ane arAgya kimiTanA ceramena tarIke temanI kAryadakSatA jANItA che. dhArmika pravRttiemAM paNa eTaleja rasa dAkhave che. jhAMjhameranA jaina maMdiranA jirNoddhAra karavAmAM pUrA rasa lIdheA-zAntI snAtra tathA aDhAra abhiSeka karavAmAM rAta divasane zrama laI prasaMgane dIpAvyeA hatA. zrI zAMtilAla kAnajIbhAi meAdI meTA khuMTavaDAnA vatanI ane hAla mahuvAmAM kApaDanA vyApAra karatA zrI zAnubhAI medIe 1942 nI bhArata cheDA AMdolana vakhate jelayAtrA bheAgavI hatI, gAMdhIvicAra dvArA DhekazAhI samAjavAdanI prakrIyA mujaba leAkakalyANanI pravRttinI laganI lAgI-mahuvA tAlukA grAmanirmANu samAja, khuMTavaDA grAmapaMcAyata, yuvaka maMDaLa, tAlukA paMcAyata, jillApaMcAyata, sahakArI pravRti vigeremAM ghaNA varSothI AgaLa paDatA bhAga laI rahyAM che. zrI lakSmaNasiMha pUMjAbhAiH keADInAra tAlukAnA devaLI gAmanA vatanI che, bI.e., ela.ela. bI. eDavAkeTa thaelA ane hindI vinIta-sevaka pAsa thayelA zrI lakSmaNasiMhabhAI vakIlAtane kSetre kAma karI rahyAM che. kAraDIA rAjapUta samAjanA eka sAmAnya kheDUta kuTuMbamAMthI sauprathama eDavAnkeTa bananAra zrI lakSmaNu siMhaiM tAlukAmAM kisAnA ane majhadrAmAM jAgRti lAvavA satata prayatnazIla rahyAM che. zrI eghaDabhAi bhagavAnabhAi bhAvaDa: kADInAra tAlukAnA devaLI gAmanA vatanI che. sAmAnya abhyAsa, paNa AgevAna pragatizIla kheDUta che. kADInAra sahakArI yuniyana benkanA upapramukha tarIke, devaLI vi. kA. saha. ma DaLInA pramukha tarIke, kADInAra kharIda vecANa saMghanA DAyarekaTara tarIke, amarelI jillA paMcAyatanA sabhya tarIke, amarelI jillA sahakArI samitinA pramukha tarIke temanI ghaNI meATI yazasvI sevAe A jillAmAM jANItI che. zrI jIvAbhAi jeThAbhAi kezavAlA mULa dvArakAnuM itihAsika khIruda dharAvatA visAvADA temanuM mULa vatana che. aTakI khaDatala ane khamIravALI maherakeAmanA samagra sadguNanA pratika samA zrI kezavAlA gheADu bhaNIne khetImAM joDAyA 1947mAM junAgaDhanI ArajhI hukumatamAM jhaMpalAvyuM. pachI te| jAhera jIvanamAM seApAnA caDatA gayA. visAvADA grAmapaMcAyatanA sarapa'capade bIna harIpha cuMTAyA tyArathI emanI kArakIdrInA prAraMbha thayA. 1957 thI 62 sudhImAM rUpIyA e lAkha rUA. nA phALeA karI vikAsanA kAmeA karAvI bIjA naMbaranI paMcAyata tarIke traNa hajAra rUpIAnuM InAma meLavavA sadbhAgI banyA duSkALanA vakhatamAM, cInI AkramaNa vakhate, ane khIjA aneka prasa`geAe kuMDaphALAomAM mATI rakama ubhI karIne javalaMta deSTAMta pUrA pADayA che. heAmagArDa`jha sahakArI pravRAtta ane anya pravRttiomAM temanuM yazasvI pradAna rahyuM che. zrI kAntilAla izvaralAla paTela adhAra gAme bAvIsa varSa jeTalI nAnI u'mare teozrI grAmapaMcAyatanA sarapa cazrI tarIke cuMTAi AvyA. pAMca pAMca varSanI muddata sudhI sarapacazrI tarIkenI yazasvI kAmagIrI khAvI. gAmanA vikAsanI anekavidha pravRtti karI. adhAra gRpa ke. e. koTana jInIMga enDa presIMga sosAyaTInuM sarjana rAmapurA mukAme karyuM' ane tenuM menejIMga DIrekaTara tarIkenuM sthAna saMbhALyuM. A sthAna upara teozrIe ATha varSa sudhI sevAo ApI suMdara kAmagIrI bajAvI che. hAlamAM teezrI A sasthAnA ceramena tarIke kuja bajAvI rahyA che. teezrInI sahakArIkSetre tAlukAnA eka anubhavI mA daka ane yuvAna sahakArI kArya kara tarIke gaNanA thAya che. paM'cAyatI rAjyanA prAraMbhamAM tA. 5. utpAdana samitinA ceramena tarIkenI mahatvanI pharajo saMbhALI hatI. khetIvADI khAtAnA niSNAta kama cArIo karatAM paNa vizeSa mAhiti ane jJAnanuM sa`pAdana karI peAtAnA gharane ja jANe khetIvADInI prayAgazALA banAvI meLavelA vyavahArIka anubhavanA kheDUta samAjamAM maheALA phelAveA karI uttama mArgadarzana ApyuM che. hAlamAM tAlukA paMcAyatanA pramukhazrI tarIke chellA varSathI ambe vakhata sarvAnumate tathA bInaharIpha cu'TAI AvI ujjavaLa kAra kIddInuM seApAna sara karyu che. tathA leAkapriyatAnI uttama pratiti karAvI che.
Page #1022
--------------------------------------------------------------------------
________________ [bRhada gujarAtanI asmitA zrI raNachoDabhAI zanAbhAi selaMkI zrI rajabaalI vasAyA temane janma kSatriyakamamAM naDIyAda tAlukAnA mahelela boDAnA paMcAyata ane sahakArI pravRttinA sukAnI gAmamAM thayo sahakArI kSetre sahakArI dudhamaMDaLI mAM sekreTarI navayuvAna zrI rajabaalI vasAyA grAmavikAsanI anekavidha tarIke 1952thI 1960 sudhI AkarSaka kAma karyuM: ANaMda janAone sAkAra karavAnA manoratho bacapaNathI sevatA myunisipAlITImAM myu. kAunsIlara tarIke be vakhata cuMTAyA rahyAM che. sva. veNIbhAInI gerahAjarInuM saune uMDu duHkha 1963 thI 1967 sudhI ANaMda tAlukA kogresa kamiTInA hatuM chatAM hRdayamAM hAma bhIDI, saune sAthe rAkhI Adarza sekreTarI tarIke sevA ApI. 1963 thI 1968 onararI gAmaDuM banAvavA kamara kasI-muMbaInivAsI dAnavIro mejIsTreTa tarIke kAma karyuM*-1968 pachI paNa sarakAra pAsethI mAtabara dAna meLavI baDAnA pAdare Ayurvedika temane je.pI. tarIke cAlu rAkhyA. kheDA jillAmAM kSatriya davAkhAnuM, prasutigRha pAkA 22tAo, zALAonA vadhu sevAsamAjanI saMsthAnA upapramukhapade ANaMdamAM cAlatI eraDA, zikSaka kavArTasa, phemIlI plAnIga senTara vigere sevA sahakArI maMDaLInA ceramenapade, tAlukA kakSAe moTA kAma zarU karAvyA. pANI puravaThA yojanA, ilekaTrIsITI bhAganI tamAma saMsthAomAM sabhya tarIke, ANaMda tAlukA vi. jevA kAmonI yAjanA taiyAra karAvI-gAmamAM suleha ke gresa samiti taraphathI jIllAnA DelIgeTa tarIke ema saMpa jaLavAya tevAM ane sau sAthe maLI gAmAyata kAmamAM ghaNI jagyAe temanI sevAo che. rasa dhe tavA satata prayatna karI rahyAM che. zrI purUSotamabhAI jerAmabhAI vaDIyA zrI bhImajI vAlajI Thakkara rAjulA tAlukAnA bArapANAnA vatanI che. cauda varSa ka7nA jAherajIvanamAM zrI bhamajIbhAI ThakkaranuM sArU sudhI sarapaMcapade rahIne ujajavaLa pratiSThA prApta karI che. evuM sthAna che. sane 1960mAM khAvaDA paMcAyatanI sthApanA haju paNa sarapaMcapade cAlu che. sahakArI kSetre aDhAra varSathI thaI tyArathI Aja sudhI sarapaMma tarIke sevA ApI rahyAM che. kAmagIrI zarU che. keTaDI, kAtara tathA jALaka maMDaLInA sane 1963mAM paMcAyatI rAjaya thatAM zrI bhUja tAlukA sahakArI pratinidhi tarIke Aje cAlu che. zikSaNa samitinA apakSa tarIke cAra varSa sudhI sevAo 1961thI rAjulA tAlukAnA pratinidhi tarIke jilA- ApI. sane 1967tho bhUja tAlukA paMcAyatanA upapramukha paMcAyata maMDaLamAM vahIvaTI kamiTimAM rahIne yazasvI sevA tarIke ane bIjI aneka saMsthAomAM sevA ApI rahyAM bajAvI hatI. 1968thI 1966 sudhI tAlukA paMcAyatamAM che. gujarAta sarakAra taraphathI sane 1963thI onararI samAja kalyANanA ceramenapade rahIne lekacAhanA meLavela mejIsTreTa tarIke thayelI nimaNuka AjasudhI cAlu che. che. rAjulA kha. ve saMdhamAM ATha varSa sudhI rahyAM. 1951 zrI kAntIlAla hIrAlAla zAha thI kAMgresa saMsthAnA kriyAzIla sabhya tarIke cAlu che. vaDodarA jillAnA karajaNa gAmanA zrI kA. hI. tulasImAmanA vahIvaTamAM mahatvane hado dharAve che. mahaMta zAhanuM nAma mokhare che. gAmanI sAmAjIka tathA zaikSaNika zrIe temane revanyu kAgaLa upara mukhatyAranAmu lakhI ApyuM pravRttio sAthe Apa varSothI saMkaLAyelA che. gAmanI che ke jagyAnA vahIvaTamAM egya nirNaya teo laI zake che. samRddhi tathA AbAdImAM temanI sevAone noMdhapAtra zrI pilAbhAI bhagavAnabhAI bAraDa phaLe che. prAthamika kakSAnuM zikSaNa dharAvatA hovA chatAM sahakArI kSetre ghaNA varSanI jemanA sevAo paDI che te paNa pitAnI haiyAsUjha ane sAhasika vRttithI teo ThIka zrI pilAbhAI mItIyAjanA vatanI che. garIba kheDUta ka. ThIka pragati karI zakayA che. hAla tyAMnI sudharAInA salAbamAM temane janma ane uchera thayo hovAne kAraNe hakAra che. gujarAta sarakAre teonuM bahumAna karIne temane svayaM preraNAthI abhyAsamAM uttarottara AgaLa vadhavAnI bIjA varganA mAnad nyAyAdhIsanI padavI ApI che. laganI lAgI. jUnAgaDhanI bahAudIna kolejamAM 1957 mAM zrI praviNacaMdra ma. mahetA:-- hisTrI polITIkasanA viSayo sAthe bI. e. nI parIkSA paMcamahAla jillAnA luNAvADA tAlukAnA pAnDaravADAnA bIjA varSamAM pasAra karI sahakArI pravRttinA vadhu zikSaNa vatanI zrI praviNacaMdrabhAIe 1961 thI saMyukta vepAranI arthe pUnA ko-opareTIva TreinIMga kolejamAM eka varSane zarUAta karI. sAthe sAthe sAmAjika pravRttiomAM paNa kesa karI eca. DI. sI. mAM tAlIma laI bIjA vargamAM yathAzakita bhAga letA rahyA. 1961 thI 1963 pAMDaravADA parIkSA pasAra karI, keDInAra tAlukAmAM benkIMga yuniyana navacetana yuvaka maMDaLanA sekreTarI tarIke, 63 thI 65 te je namUnedAra sahakArI saMsthA tarIke bhAratabharamAM mazahara maMDaLanA pramukha tarIke-1965 thI paMcAyatamAM zikSaNa che tenA menejarapade chellA dazavarSathI satata yazasvI samitinA ceramena tarIke, 66 thI sarapaMca tarIke, tAlukA kAmagIrI bajAvatA rahyAM che. AdhyAtmika vicArothI pUrA paMcAyatanI upAdana samitimAM, sahakAra ane nAnA udyoga raMgAyelA che-dezanA vikAsamAM sahakArI pravRttine teo samitimAM, khAnapura vibhALa vikAsa maMDaLanI sthApanAthI mahattvanuM sAdhana gaNe che. - mAMDI maMtrI tarIkenA vahIvaTamAM ananya sevAmAM jANItI che. Jain Education Intemational
Page #1023
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha ] zrI kanaiyAlAla yazavaMtarAya joSI saMtevA bhagIratha prayatno AdaryA ane potAne rahI bharUca jillAnA mAlaNapura gAmamAM sukhI manAtA zrI gayele vasavaso (uccazikSaNakSetre) A rIte pUro karyo teo yazavaMtarAya joSInA kheDUta kuTuMbamAM teone janma thayo. dakSiNa gujarAta yunivarsiTInA seneTa tathA sinDIkeTanA choTubhAI purANInA saMparkamAM AvatA gAmanA svayaMsevaka sabhya che. nAMdoda tAlukA paMcAyatanA pramukha thaI potAnI banyA. sana 1936 mAM muMbaI vidyApIThanA khetIvADInA lokapriyatA pUravAra karI. cikitsAlaye zarU karI prajAnA snAtaka thaI nokarI na svIkAratA bApadAdAnI khetI saMbhALI. Ayogyane sudhAryuM. chele narmadArela saMkaTamAM paNa pracaMDa rASTrIya caLavaLamAM mokhare rahyA. kesa tathA sahakArI purUSArtho dvArA prajAnI cAhanA sthAyI karI. zrI mahiDAnI saMsthAmAM sakriya rasa lIdho. 1951 mAM mAlaNapura grAma- sevAparAvaNa manavRttie bharUca jillAnA vikAsa sAdhavAmAM paMcAvatanI sthApanA karI. 1949 mAM muMbaI rAjya khAra agragaNya phALo Apyo che. jamIna vikAsa maMDaLanA sabhya thayA. 1955 mAM muMbaI , zrI gokaLadAsa karasanadAsa mahetAsarakAre tathA 1960 pachI gujarAta sarakAre temane mAnad nyAyAdhIza nImyA. 1962 ane 1967 mAM dhArAsabhya, | gujarAta, saurASTra tathA muMbaInI rakSaNika saMsthAo tAlukA koMgresamAM sakriya rasa laI prajanI yathAzakti sevA karI. mAM gujarAtI bhASA tathA anya bhASA ane gaNitanA mahAna zikSaka tarIke zrI mahetA mahatvanI sevA bajAvI zrI purUSotama bhavAnabhAi paTela cUkayA che. teo AcArya tathA zikSakaja nathI eka acchA - junAgaDha jillAnA "phATasara gAmamAM temano janma thayo adabI paNa che. temaNe dhArmika granthone lokonI bhASAmAM hatuM. prAthamika zikSaNa meLavyA bAda kauTuMbika paristhi. utAravAnA AzayathI gItAM ne gajhalanA DhALamAM lakhI che. tine lIdhe gharanI khetI saMbhALI. koMgresanA junA kAryakara saMskRtamAM paNa kAvyo ane graMtho lakhyA che. temaNe chellA che. gAma-tAlukA ane jIllAnI prajAnI umadA sevA bajAvI cAra dAyakAthI zikSaNakSetre pitAnI amUlya sevA ApI che. unA tAlukAmAM khAMDanA kArakhAnAnA DAyarekaTara tarIke che. gAMdhI jInA jIvanane saMskRti lekAnA mAdhyama dvArA saphaLa saMcAlana karyuM hatuM. gAmanI samasta sAmAjika raju karavAne temaNe mahAna prayatna Adaryo che. hAla teo tathA rAjanaitika pravRttiomAM mahatvano bhAga lIdho che. zrImad bhAgavata kathAne graMtha harigIta chaMdamAM gujarAtImAM teonI sevAparAyaNatAthI prabhAvita thaI gujarAta sarakAre utArI rahyA che. mahAna zikSaka vidvAna tathA lekhaka hatA ke temane mAnad nyAyAdhIza banAvyA che. temaNe jIvanane ujajavaLa banAvyuM che. zrI ratnasiMha gaNapatasiMha mahiDA zrI dudAbhAi kuMbhAbhAI zrI ratnasiMha mahIDAnI janmabhUmi sUrata che, paNa keDInAra tAlukAmAM kAraDIyA rAjapUta kuTuMbe ghaNuM karmabhUmi bharU che. utsAhapUrvaka mAdhyamika zikSaNa laI moTI saMkhyAmAM vase che ane khetInA prAmANika vyavakolejamAM javAnA svapna sevatA. mahIDA nANukIya abhA. sAyamAM paDelA che. temano Atithya satkAra ane sAdhusaMte vane lIdhe uccazikSaNa na pAmI zakyA. keTalAka samaya taraphane bhaktibhAva akhalita vahetuM ja rahe che. potAnI rAjapIpaLA rAjya kumAranA saciva tarIke kAma karyuM paNa AgavI sUjha ane dIrdhadaSTine kAraNe kAraDIyA rAjapUta baMdhu divAna sAthe saMgharSa thatAM rAjInAmuM ApI dIdhuM hatuM. esosIezananA pramukha tarIke, koDInAra benkIMga yunIyazikSakane temano AtmA kakaLI uThaze. temaNe svataMtrapaNe nanA DAyarekaTara tarIke, tAlukA kharIda vecANa saMghanA bAlamaMdira zarU karyuM, ne Tayuzana karI jIdagIne navI DAyarekaTara tarIke, sarakhaDI sevA sahakArI maMDaLInA pramukha dizAmAM vALI. 194rathI jAherajIvane AraMbha thaye tyAre tarIke ane bIjI ghaNI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. musalamAna bhiluAdivAsIonI strIone vaTalAvavAnI pravRtti karatA hatA. jene rAjya sAme thaI tIvra virodha vira zrI nAnajIbhAi mAvajIbhAI vyAsa karyo. jJAtimAM paNa sAmAjika sudhArAno nAda jaga. zrI nAnajIbhAI nAnA jAdarA pIta sahakArI maMDaLInA sudhArA mATe keTalAka nATaka lakhyA temaja saphaLatApUrvaka pramukha tathA nAnA jAdarA sevA sahakArI pramukha, mahuvA bhajavyA paNa kharA. 1946 che mADI DAhyAbhAI nAkanA mArkeTIMga yArDanA sabhya, jamIna vikAsa benka mahuvA netRtva nIce bhIla sevAsaMghanI pravRtti upADI lIdhI. zAkhAnA sabhya, nAnA jAdarA paMcAyatanA sabhya, tAlukA kheDUtone paNa gaNetadhArAja mahatva samajAvyuM. garIba paMcAyatamAM kAryakara tarIke, tathA tAlukA samAja kalyANa chAtra mATe bhaNavAnI utama vyavasthA karI. zikSaNakSetra samitinA ceramena tarIke kAma karyuM che. bhAvanagara grAma bAlamaMdirathI mAMDI rAjapIpaLAmAM ArTasa koleja tathA sudhAraNA kuMDamAM sabhya tarIke, tamaja jJAtinA maMtrI tarIke vijJAna kolejo paNa kholI prajAnI ucca zikSaNanI bhUkha kAma karI rahyAM che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #1024
--------------------------------------------------------------------------
________________ [guhAgujarAtanI garikatA zrI narasiMha hiMmatasiMha cauhANa maMDaLanA maMtrI tarIke paNa sevA ApI che. teo sana teo choTA udepura nagara paMcAyatanA sabhApati che. tyAMnI 1958thI mahAdeva desAI smAraka TrasTa, navajIvana kAryAlaya, lAyansa kalabanA pramukha che. hAla khetIvADInuM kAma kare che. amadAvAdanA vetanadhArI sevaka che. A varSe temane gujarAta sarakAra taraphathI mAnad mejIsTreTanI zrI dhIrajalAla mohanalAla zepadavI enAyata karavAmAM AvI che. zrI nAraNajI vasanajI desAI bharUca jillAnA hAMsoTa gAmanA rASTrabhaktinA raMge raMgAyelA zrI dhIrajalAla zeTha gujarAtanA prakhara dezabhakta - valasADa jIllAnI AgevAna vyaktimAM zrI nAraNabhAInI zrI aMbubhAI purANInA hAtha nIce ghaDAyelA utsAhI ane gaNanA thAya che. vApI tathA pAraDInI aneka sarakArI, ardha dhagazavALA kAryakara che. sana 1930 tathA 194ranI rASTrIya sarakArI tathA bina sahakArI saMsthAo sAthe teo ghaNA 7 caLavaLomAM temaNe AgaLa paDatuM bhAga laI briTIza saravarSothI saMkaLAyelA che. vApInA grAmapaMcAyatanA mAjI kAranI khaphagI vahorI levAmAM harSa ane garva anubhavyA sarapaMca tarIke 23 varSathI sevA ApI che. gujarAta sarakAre hatA. dAMDIkuca pachI teo kencesanA sakriya kAryakara thayA. temane mAnad nyAyAdhIza nImyA che. 1942mAM 'hiMda cheDA" temaNe kaeNgresanA mahAlanA kAmamAM thatI sahakArI pravRtti nI laDatanA TharAvanA ghaDavaiyA tarIke suratamAM temaNe AgaLa omAM paNa AgaLa paDato bhAga bhajavyo hato. sana 1921 paDato bhAga bhajavela. thI sahakArI grAmya maMDaLIo sAthe gADha rIte saMkaLAyelA zrI mohanalAla khetazIbhAI parIkha che. sahakArI maMDaLIomAM kapAsanA uttama jAtanA bI, banAsakAMThA jillAnA tharAdagAmane vikasAvavAmAM zrI vAvetara tathA khetInuM kAma karI UMcI jAtinuM rU pedA karI mohanabhAIne phALe atyaMta mahatvano che. tharAdanI sAmAnya kheDUtone AbAda banAvyA. jIka tathA sAMskRtika pravRttiomAM temaNe sakriya rasa lIdhe zrI gokaLadAsa cunIlAla paTela - che. judA judA vyavasAyane emane sAro anubhava che. tharAdamAM leke pagI kAmo karI janatAnI sArI cAhanA vaDodarA jillAnA celAmalI gAmanA pratiSThita AgevAna meLavI che. gujarAta sarakAre temane mAnada nyAyAdhIzanI che. prAthamika zikSaNa lIdhuM che. choTA udepuramAM prajA sevA padavI ApI che. amadAvAda ane tharAda jeDatA gherImArga saMghanA maMtrI hatA. jabugAma tAlukA tathA vaDodarA jillA upara vAhana vyavahArane prazna ukelI prajAnA vikAsamAM sArA paMcAyatanAM agragaNya kAryakara hatA jamIna vikAsa beMka evo phALo Ape che. utpAdana samiti, sahakArI maMDaLI vagere pravRttiomAM zrI cImanabhAI parasetama paTela noMdhapAtra sevA karI che. khetImAM khUba rasa che. 196pathI Aja dina sudhI sarakAre mAnada mejIsTreTa banAvyA che. - cImanabhAIne janma valasADa jillAnA rAnakuvA gAmamAM AdivAsI kuTuMbamAM thaye hatA. sana 1945 mAM muMbaI nAgaradAsa gAMdhI yunivarsiTInI bI. e.nI upAdhi meLavI abhyAsakALa bhAvanagara jillAnA DhasA gAmamAM pU. sva. zrI darabAra daramiyAna zrI viSNuprasAda trivedI jevA prakhara sAkSarano prema sAhebanI preraNAe jIvanamAM vikAsanA bIja vAvyA, nAnasaMpAdita karyo. suratanA anAvila vidyAthI AzramamAM rahI paNathI temaNe rASTrIyatAnI ja bhekha lIdhI hatI. tethI ja vidyakALa daramiyAna jIvananA vikAsa mATe anivArya sevA rAjakAraNa karatAM racanAtmaka pravRttine vadhu mahatvanI gaNI sadaguNo ane satyAcAritryanuM pAtheya bAMdhyuM. saMjogonA jIvanamAM apanAvI lIdhI. kaparA dabANa heThaLa briTIza rAjyanI nokarI svIkArI paNa pachAta kemanA hovAthI anyAyano bhoga banatA rahyA. sana 1945 tathA 1946mAM teo pUjya mahAtmAjInuM AnI svamAna khAtara karIne, tilAMjalI ApI kuTuMbI- sAnidhya meLavavA bhAgyazALI thayA sevAgrAmamAM pUjya janonAM meNuM TANuM sahana karI lIdhA paNa svamAnabhera pitA- bApunA najIka AvI jIvanane navI ja dizAmAM vALyuM. nA samAjanI niHsvArtha sevA karavAnuM vrata cAlu rAkhyuM. rASTrIya ane racanAtmaka pravRttinA mAdhyama dvArA AdhyA151mAM prajA samAjavAdI pakSamAM joDAyA paNa jyAre bhika kSetramAM kevI rIte jaI zakAya te pUjaya bApunA kogrese lokazAhI samAjavAdanA siddhAMta svIkAryo tyAre jIvanamAMthI zIkhyA. grAmadakSiNAmUrti AMbalAmAM paNa sevA teo koMgresamAM joDAyA tyArathI Ajadina sudhI gAmamAM karI sarvodayanA pUjya bApunA siddhAMta temane avicala tAlukAmAM tathA jillAmAM kesanI TIkITa upara vijayI zraddhA che. khAdIgrAnAdyoga, bAlapravRtti, sahakArI kSetra, khetI banI prajAnI sevA karI. 1968thI teo mAnada mejIsTreTa gopAlana tathA anya racanAtmaka kArya karI grAmajIvanamAM tarIke sevA ApI rahyA che. rUla vibhAganA keLavaNuM jIvananA divaso sukhethI pasAra karI rahyA che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #1025
--------------------------------------------------------------------------
________________ sakRtika saMdarbha dha ]. zrI ramaNIkalAla ke. dhAmI - zrI choTubhAI mahetA paTela dvArakAdAsa mohanalAla , jApharAbAda hAIkulamAM varSonI ekadhArI kAmagIrI ane anumavane kAraNe temaNe A hAIskUlane gujarAtabharanI anya moTI ane amarelImAM janma. amarelImAM meTrIka sudhIno abhyAsa karyo adhatana gaNAya tevI hAIkulanI hare LamAM paheMcADI che. gAmaDAnA pachI pune pharagyusana kolejamAM pharTaIyara sAyansa ane pachI punA le kaeNne akSarajJAna ApavA gAmaDe gAmaDe zALAo ubhI karI. te khetIvADI kolejamAM cAra vadhu abhyAsa karI, sane 1942mAM khetI mATe phaLo meLavyo ane zALAo zarU karAvI. Adarzamaya ane vADI grejyueTa thayela. pachI amarelImAM tenA svargastha dAdA rAja saMyamI jIvanathI aneka leke saMrathAo temanA tarapha AkarSAI. rana vIraH bhAI zIvadAse sane 1921mAM sthApela vIrajI zIvadAsa muMbaImAM sArA pagAranI lalacAvanArI nokarI mATenI mAgaNIo enDa sansanI peDhImAM kamIzana ejanTa tarIkenuM ane sAthe sAthe thaI. page pavitra jIna ane Adarza vyakti tarIke ane sAthe amarelI mAM temaja rAjasthaLI gAme je potAnI khetI che tenA vikAsa sAthe khAsa karIne lokonI sevA karavAnI taka maLe e hetu mATe mATe kAma karI rahela che. pitAnA kamIzana ejanTa tarIkenA tathA u re kata tamAma mAgaNIo hadAonI taka jatI karI. anya aneka khetIvADInI mazInarI aMgeno dhaMdhe je sane 1908thI cAlato tene saMrathAonI judI judI rIte javAbadArI temanI upara rahI che. vikasAvavA uparAMta jAherajIvananI paNa zarUAta sane 1952thI salathI zarU karela che. ane te ja sAlathI amarelI jillA kala zrI rasiha kavi bArDamAM sabhAsada tarIke temaja pramukha tarIke cuMTAI AvIne sane sAta gujarAtI sudhIno abhyAsa, bhacapaNathA dharma ane AdhyA- 160 sudhI ( ATha varSa sudhI ) pramukha tarIke saMtoSakAraka rIte mikatA tarapha saheja rIte valaNa hovAthI eka jaina muni sAthe eka kAma karI A jillAnI sevA bajAvela che. varSa sudhI kaThe 2 devadamana karIne rahyAM. pAchaLathI vaTavAnA phulacaMda bha Ine maLyA ane temA sahavAsathI mahAtmA gAMdhIjInA paricayamAM AvyA. e pachI satyAgrahanI laDatamAM temanA patni sAthe joDAyA. temaNe khAkharecI, lIMbaDI, rAjakeTa, dhroLa ane viramagAma satya rAjakoTa jillAnA paMcAyatanA upapramukhazrI ramaNIkalAla dhAmI grahamAM bhAga lIdhela hato. ane sAbaramatI jelamAM, yaravaDA jela, upaleTAnA jANItA dhAra za strI che. dhAmIe vidyAkALa daramyAna netR upala va sApura, rAjakoTa, dhAM dhA ane pAlItANAnI jelamAM sAteka varSa vanI tArkIma lIdhI hatI tema kahI zakAya. jIllA sahakArI, sAmAgaLyA hatA. 1944mAM mAnava rAhata maMDaLanI sthApanA karI hatI, jika, rAjakIya ane zaikSaNika kSetre a, ja teo potAnI sevAo hajAro rUpiyAne phALe karI dakALa vakhate sastA anAja nI dukAne ApI rahyA che. akhila saurASTra paTela vidyA thI maMDaLanA maMtrI khAmI 9 lI. temaNe kanyAzALA, lokazALA jAhera pustakAlaya, vAMcanA- tarIka sAtinA kurivAjA chADa vava tathA zikSaNakSatra ArUcA kaLA: la, zramazibIro, zrImazibIro vageremAM emanI sevAo noMdhAyelI vavA yazavI kAmagIrI bajAvI che. spaSTa vakatA ane sAcI hakIkato che gelilavADanA rAjakAraNamAM eka bAhoza vyakti tarIke Aje paNa rajU karavAmAM kayAreya koInI zehamAM taNAyA nathI pitAne bhaktitene lAke yAda kare che. parAyaNa vAra zrI ramaNIkabha mAM utaryo che. rAjakoTa jillA koMgresanA zrI jagubhAi parIkha maMtrI, upaleTA kharIda vecANa saMghanA pramukha, e AI sI sI.nA svAdhI tAnI laDatamAM uccakakSAnA ane kevaLa niravArtha sevakanI sabhya, kuTuMbaniyojana rAjaya kAunsIlanA sabhya, upaleTA lAyansa je juja saMkhyA che temAM zrI jazabhAI parIkhanI gaNanA thAya che kalabanA upapramukha, IlekaTrIsITIbeDa, sTeTa kasaTeTIva kAunsIlanA amadAvAdanI kolejamAMthI je yuvAno svAtaMyanI caLavaLamAM bhAga sabhya, 2TaTa egrIkalacarala keTmADITI kamiTInA sabhya, jillA puravaThA letA temAM ke lejanA abhyAsanI prathama kakSAnI kArakirdI hoya evA samitinA sabhya, jillA polIsa salAhakAra samitinA sabhya vagere vidyArthIomAM zrI jagubhAI mokhare hatA. tyAra pachI vakilAtanA aneka saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. jenA prazno ukelavA ThIka dhaMdhAmAM joDAyA. pachI paNa svAtaMyanI laDatamAM temane sakriya jAgRti batAvI ane chellA daza varSamAM ke.gresamAM khecAyelA yuvAna phALo cAlu rahyo ane jema asIne temaNe potAnA phAyadAnI lehImAM zrI dhAmInA samAveza thAya che. ' sevAthI saMpurNa satoSa ApI nAmanA meLavI tevIja bahake tethI vadhu rAjakIya kSetramAM ane temAM khAsa karIne racanAtmaka kArya mAM zrI bhAnubhAI paMcoLI temanI sevA ajoDa che. svarAjya AvyuM ane bhAvanagaramAM prajAkiya rAjya nI zarUAta vaDhavANanA vatanI ane grAmadakSiNa mUrtinA jUnA vidyAthI zrI thaI. tyAra bAda saurASTranuM rAjya aratitvamAM AvyuM ane tenI bhAnubhAIe 1935thI jAhera jIvanamAM praveza karyo, kAThiyAvADa ba" vaganA rAjyamAM ApaNA dezanA baMdhAraNamAM samAveza karavAmAM rAjakIya pariSadanA kAryakramomAM, kegrimAM sevAdaLanI yuvaka pravRtimAM Avyo tyAM sudhInA be aDhI varSanA gALAmAM zrI jamAIe kevaLa ane anya racanAtmaka pravRtiomAM AgaLa paDato bhAga lIdhe pa AtI AthIka kamANInA bhAge ja nahaii paraMtu taMdurastIne paNa hato. khetI, gopAlana, khAdI ane aspRzyatA nivAraNanA kAmamAM bega saurASTranuM arthataMtra vyavasthIta karavAnA kSetramAM amala sevA paNuM zarUAtathI rasa letA rahyAM che. chellA vIza varSathI zikSaNa ane bajAvI che. chAtrAlaya pravRtine mahatvanuM aMga gaNI varatejamAM sevA ApI rahI che. Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #1026
--------------------------------------------------------------------------
________________ (10 bujarAtanI garimA desAi cImanabhAI dAdAbhAI teo pitAnI sevAo, kSati ane samaya ApI rahyAM che. le ke payogI kAryo karatI evI bIjI saMsthAo sAthe paNa teo saMkazrI cImanabhAInI peDhIne abhyAsakALa ApaNI rASTrIya AjhA- LAelA che. carotara ejyukezana sosAyaTI-ANaMda tathA sAbarakAMThA dIne saMgrAmakALa hato. prAthamika zikSaNa bAkarola tathA naDi. ArogyakhaMDaLa-vAtrakanA kAryavAhaka maMDaLanA sabhya tarIke, bAkarola yAdamAM lIdhA bAda mAdhyamika keLavaNI zAntAkRga (muMbaI) nI dUdha utpAdaka sahakArI maMDaLanA adhyakSapade, saradAra paTela yunivapiodAra hAIskUlamAM zrI rAmaprasAda bakSI jevA zikSakenA hAtha nIce rsiTInA egrIkalayarala proDayusa yuniyananA kAryavAhaka maMDaLanA prApta karI, thoDo vakhata mAdhyamika zikSaNa naDiyAda ane karama- sabhya tarIke paNa teo puratI sevAo ApI rahyA che. 1959thI sadanI hAIskulomAM paNa prApta karyuM. yuvAnavayathI ja AjhAdI jyAre zrI bhAIkAkA rAjakAraNamAM pravezyA ane gujarAta svataMtra saMgramanI jhALa temane sparzI gaI ane Ama te aMgenI vividha pakSanI sthApanA karI tyArathI atyAra sudhI teoe gujarAta svataMtrapravRttiomAM zarUAtathI ja bhAga letA thayA, jene pariNAme sane pakSanA khajAnacI tarIke temaja pakSanI anya bAbatomAM paNa potAne 1932-194 tathA 1942mAM temaNe jelayAtrA bhogavI hatI. samaya ane zakita pure purI rIte kAme lagAvelI, rASTrIya netAo sAthenA temanA kuTuMbanA gADha saMbaMdhanI pratitI sahakArI pravRtti sAthe saMkaLAelI saMsthA carotara prAmoddhAra sarada razrI tathA darabAra gopALadAsabhAIe 13-5-1975nA roja sahakArI maMDaLa li.nA maMtrI tarIke teo pahakArI pravRtti aMge cImanabhAInA lagna prasaMge jAte hAjarI ApI hatI temAMthI vakhato vakhata potAnA maMtavyo sacoTa rIte judA judA bhAsika, thAya che. "hinda choDe" laData daramyAna bhUgarbhamAM rahI; vaDodarA sAmayiko vigeremAM rajU kare che. pezyala sezansa kesa, saMjAyA DerI bhAMgaphoDa kevA vi. khaTalAmAM dharma bajAvavAnI preraNAnA baLe melI matharAvaTInA rAjakAraNathI teo mukhya AropI hatA. AjhAdInI laDatane raMga temane lAgI rAjakAraNathI teo alipta rahyAM che. vidyAnagaranA kAryakSetre ane jatAM tyAra pachI temaNe potAnI pravRttione judo vaLAMka Ape. karmakSetre ane bIjI anya saMsthAomAM potAnI sevAo ApatA 1908* bAkarola mukAme sva. darabArazrI gopAladAsanA pramukha pade rahIne zrI cImanabhAI gujarAtanA jAhera jIvanamAM kAryakaronI harA jAyelA peTalAda tAlukA prajA maMDaLanA prathama adhivezananA LamAM eka AgavuM sthAna dharAve che. svAgata maMtrI tarIkenI kAmagIrI bajAvI hatI ane Ama saMgaThanAtmaka temaja sakriya racanAtmaka pravRttio saphaLa rIte hAtha dhara. koTaDathI kapilabhAI talakacaMda vAnI zakitanAM aMkure tyArathI ja temanAmAM phuTI nIkaLyA hatAM. sAbarakAMThA jillAmAM sahakArI pravRtti ane zrI kapilabhAI peTalAda tAlukA prajAmaMDaLanI saphaLatAnA sapAne caDhI teo potAnI keTaDiyA paryAya zabda banI gayA che. kapilAI mULa to hiMmatanagara saMgaThana zakita, parizrama tathA haiyA ulAta jevA guNo ane tAlukAnA beraNA gAmanA, paNa kelejanI tejavI kArakIrdI pachI saMpUrNa kAryakSamatAnA paripAkarUpe vaDodarA jillA kalabe rDanA vakIlAta karavA hiMmatanagaramAM sthAyI banyA. sevAbhAvI ane 25STa1946-47mAM upapramukha banyA ane tyArabAda 1949-50 mAM vakatA kapilabhAIne vakIlAta rUci nahi, tethI teo sAmAjIka ane kheDA jilA lekaborDamAM kegne pakSanA daMDaka tarIkenI kAmagIrI sahakAranI anekavidha pravRttiomAM potAnI zakti ane samaya bajAvI. Ama bharajuvAnathI ja teo sAmAjika, rAjanaitika temaja ApavA lAgyA. ema karattAM karatAM teo sahakArI ne bIjI prajAhitanAM sevAkAryomAM bhAga letA thaI gayA hatA. sAmAjika pravRttiomAM evAM khUMpI gayA ke vakIlAta veLA | sane 1945mAM bhAikAkAe vallabhavidyAnagaranA sarjanane saMkalpa rahI gaI. karyo tyArathI ja zrI cImanabhAi taraphathI temane hArdika sAtha ane ATalI nAnI uMmaramAM temaNe sahakArI kSetre ghaNA vikramo sahakAra maLato rahyo, eTaluM ja nahIM, mukhyatve emanI kathA rava- noMdhAyA che. bekhe TeTa ko-opareTiva beMkanA hiMmatanagara rgastha zrI purUSottamadAsa ane anya bhAIonI AgevAnI nIce brAncanA ceramena, moDAsA speziyala projekaTanI sahakArI kamiTinA ba karAla gAmanI jamInamAMthI " joIe teTalI jamIna " bhAikAkAne ceramena, bombe sTeTa ko-opareTiva beMkanA DIrekaTara, gujarAta ApavAnI udAra ane bInazaratI bheTa vallabhavidyAnagaranI saMsthAne DIvIjhanala ko-opareTiva borDanA, amadAvAda, DirekaTara, sAbarakAMThA tene prAraMbhakALe maLI rahI ane vallabhavidyAnagaranA sarjana aMgenI jillA kharIda ane vecANa saMghanA mAnad sekreTarI ane bombe eka jaTila samasyAno saraLa ane sukhada ukela AvI zake. tethIja raTeTa ke-opareTiva beMkanI le kamiTi ane ekajhIkayuTiva kamiTinA Aje saukoI emane vidyAnagaranA pAyAmAMnI eka vyakti tarIke sabhyanAM gauravavaMtA sthAne e teoe sevA ApI che. hAla teo eALakhAvI zake che. ghaNI sahakArI saMsthAonA ceramena, sabhya ke DirekaTara che sAbarapiza La vAMcana, grAghazakita ane eka sArA vakatA tarIkenA kAThA DisTIka ke-epareTIva berDanA, sarvodaya hAusiMga ko-opatemanA guNoe emane zaikSaNika pravRttio tarapha AkarSa. 1959mAM reTivanA sosAyaTInA vAmane hiMmatanagara egrIkalacarala prayusa zrI eca. ema. paTela sAheba cArUtara vidyAmaMDaLanA adhyakSapade mArkeTa kamiTinA ceramena, hiMmatanagara sAbarakAMThA DiTikaTa senTrala AvatAM, temanAM kAmamAM madadarUpa thavA zrI cImanabhrAIe cArUtara ko-opareTiva beMkanA ane sAbarakAMTha DiTIkaTa - pareTiva vihAmaMDaLanA sahamaMtrInuM pada svIkAryuM. vallabhavidyAnagaranI bIjI khAdI ane grAmodyoga maMDaLanA upa-pramukha, sAbarakAMThA jillA saM thA carotara grAmahAra sahakArI maMDaLa li.nA maMtrI pade paNa kharIda ane vecANa saMdhanA ane sTeTa ko-opareTIva esosIeza Jain Education Intemational
Page #1027
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha ma ] nanA DirakaTara, sTeTa henDaluma barDanA sabhya, gujarAta sTeTa ke- 1962 tAlukA kesa samiti kAryAlaya maMtrI tathA thanAtmaka opareTiva yunIyananI kArobArI samitinA sabhya, ela InDIyA maMDaLanA maMtrI tarIke, sarvodaya pustakAlaya, harIjana chAtrAlaya, nena-eDIbala oIla InDasTrIjha esesIezana, pUnAnA sabhya vagera sarvodaya lekALA vi. saMsthA sAthe kAryavAhaka kamiTimAM mahatvano dhaNI saMsthAomAM teo sevA ApI rahyA. bhAga, sahakArI pravRti ane pachAtavarga pravRti A banne zokhanA jillAmAM je thoDA vidvAna ane vidyAvyAsaMgI sAmAjika viSaya hatA, ane che. sane 1962mAM cUMTaNI pachI rAjakIya nirAzA kAryakaro che temAM kapilabhAI mokhare che. lokazAhI vikasAvavA ane svataMtra vepAra mATe muMbaI, sarvodaya vicAradhArA sAthe che, mATe temanA jevI ciMtanazIla ane svataMtra vicAravALI vyaktinI saMkaLAyela che. pAlItANAnA AgevAnI lAgaNI hajI rahela che. jilAne jarUra che. bhAvanagaramAM lokhaMDanA dhaMdhAmAM nAnI umaramAM DI pragati sAdhatA zrI naTavaralAla a. paTela rahyAM che. 21bhAve khUba ja premI ane dilAvara vyakti che. sane 1962 nI sAmAnya cuMTaNImAM virodha pakSane jIllAmAM zAha zAMtilAla svarUpacaMda gagaDha ,tA evA mahesANA jIllAnA kaDI tAlukAmAM koMgresa umeda, sAmAjika ane sahakArI kSetra ghaNA varSothI sevA ApI vAra tarIke dhArAsabhya tarIke cuMTAyA. dhArAsabhya rahyA te daramIyAna rahelA banAsakAMThA jillAnA zrI zAMtilAlabhAI zAha DIsA gujarAta rAjya sarvapakSiya ane puravaThA salAhakAra samItInA matavistAramAMthI vidhAnasabhAnA sabhya tarIke 1967nI sabhya tarIke temaja gujarAta rAjya vidyuta borDa, sAbaramatI saka, sAmAnya cuMTaNImAM cUMTAI AvyA. lanI samItInA sabhya tarIke pitAnI sevA ApI hatI. pUnAnI pharagyuzana kolejamAM abhyAsa karatAM karatAM jIlAmAM paNa ana salAhakAra samItI temaja polIsa eDavAI. jAhera pravRttiomAM rasa levAnuM zarU karyuM. bI. e. ela. jharI kamITI, jela kamITI, saMrakSaNa samItI temaja enTIkarasana saMrakSaNa samItI temaja ekIkarasana ela, bI thayA pachI sAmAjika kAmamAM vadhu sakriya banyA. jevI samItIomAM kAmagIrI karI hatI. hAla paNa TeTa TrAnsaporTa AjhAdI pachI sakriya rAjakAraNamAM praveza karyo. jilA eDavAijharI samItImAM sabhya tarIke pitAnI sevAo ApI rahela paMcAyatanA pramukhapade rahIne jillAnA vikAsa kAryomAM che. A sivAya kaDI tAlukA bleka kamITInA ceramena tarIke zarU temaja dezanA bhAgalAne kAraNe AvelA nirvAzritanA vasabAtathI ja nimAyA hatA ane suMdara kAmagIrI karI hatI. kaDI vAramAM temane phALe agatyane rahyo che. tAlukA lenDa morTageja beMkanA pramukha tarIke suMdara phALo ApI ke e ApI lekaniketana ane sarvodaya AzramanA TrasTIpade rahIne beMkanA kAmane vyavasthita karavAmAM suMdara phALo Apyo hato. ane AdIvAsI prajAnA utkarSamAM temaNe sAre rasa batAvyo e dvArA kheDUtane meTuM dhIrANa ApyuM hatuM. hato. sahakArI saMgha ane nAgarika sahakArI benkanA A sivAya kaDI tAlukAmAM, kaDInA sahakArI khAdI bhaMDAramAM adhyakSapade rahIne karelI kAmagIrI paNa jANItI che. ane dhaNA varaso sudhI pramukha tarIkenI kAmagIrI karI tAlukAmAM khAdI atyAre gujarAta sarakArane mahesula khAtAnA nAyaba maMtrI ane grAmodyoga mATe suMdara havA pedA karI che. Aje paNa saha. tarIkane mAnavatA hArda bhagavI rahyA che. kArI khAdI bhaMDArane potAnI sevAo ApI rahyA che. A sva. zrI veNIbhAi mahetA sivAya pate zikSaNa premI hoI, zikSacanI judI judI saMsthA- grAmavikAsanA navA nakazAne najara samakSa rAkhI pAzAnI svaemAM pita ne phALe ApI rahyA che. A sivAya sahakArI pra* taMtra buddhi ane kithI jeo mAnavasevAnI pagadaMDIne ane timAM rasa laI sahakArI pravRtti dvArA khAsa karIne kheDutonA khetI grAma sevAnI bhAvanAne na opa ApI gayA te sva. veNISA utpAdananA kAmane vega maLe ane te rIte kheDutonI Arthika mahetA muLa beDAnA vatanI. vArasAmAM maLe che. hevAukalata ane rithati sudhare ane kheDuto AbAda bane te dizAmAM pitAnA vyavahAradakSatAthI game tevA jaTila praznone ukela lAvavAnI kAbelisaMpUrNa prayAsa karI rahyAM che. yata teonI anokhI hatI. nAnapaNathI grAmya jIvana jIvelA eTale dhArAsabhAmAM paNa kheDUtonA prazno ukelavAmAM suMdara chApa jIvananI aneka taDakI-chAMyaDIo sAme jhajhUmI potAnA khetInA ubhI karI hatI. pitAne mIlanasAra svabhAva, pramANIktA, kArya. vyavasAyamAMthI samaya kADhI grAmasenA tarIke rASTrIya navanirmANamAM dakSatA temaja kaMIpaNa javAbadArI lIdhA pachI niSThApUrvaka ane khare UbhA rahyAM. vakhate vakhatanI prajAkIya ghaDato vakhata eka vaphAdArI pUrvaka kArya karavAnI rItane lIdhe emanI dhI mahesANA adanA svayaM sevaka tarIke kAma karyuM ane rASTrIya juvALa ane dezajIrA patha samArI beMkanA pramukha tarIke varaNI thaI che. ane bhaktinA pravAhama tana, mana, dhanathI jhUkAvyuM ane bALapaNanA Aje paNa A ja he ddA upara 'tAnI sevAo ApI rahyA che. A umada sarakArene lIdhe AjhadI pahelAM sana 1945mAM teo lekasevAnA A jIvana vratadhArI banyA manasukhalAla ke. pArekha dhIre dhIre vata pagathAranA eka eka pAna caDI chevaTe janma tA. 16-7-1934. aSAsa meTrIka vivAthI pravRti mahuvA tAlukAnI paMcAyatanA pramukha thayA ane vatana mATe ane 15thI54 pAlIta yA hAIskula vivAthI maMDaLanA pramukha tathA tAlukA mATe kAMIka karI chUTavAnI tamannAe aneka gAmaDAMnAM maMtrI, khaDI svIkArI 15 pamAM muka kesa ma trI, 195thI paradeza vasatA tyAMnA gRha pAsethI sArI rabhe dAnamAM meLavyuM.
Page #1028
--------------------------------------------------------------------------
________________ . 10 amarAtanA abhindra paTela becarabhAI desAIbhAI pravRttie vega pakaDyA che tene yaza mULa zrI bhANubhAIne - phALe jAya che. kInAranA supasiddha khAMDanA kArakhAnAnI 4 zrI becarabhAI paTelane janma vaDodarA jillAnA methI AthiMka sthitine majabUta banAvIne nivRtta jIvana ne paNa gAmamAM vikrama saMvata 1975mAM thaye hato. temaNe prAtha- dIpAvyuM che. mika zikSaNa janmabhUmimAM ja lIdhuM hatuM. cheka bAlyAvasthAthI ja jina sevA e temano jIvanamaMtra banI gaye. hato. tenI * pratIti temaNe gAmamAM karAyelA vividha vikAsalakSI kAryo nA yAdava vazarAmabhAI raNachoDabhAI Aje paNa ApI rahyA che, jemAM mAdhyamika zALA, prasUti- zrI vazarAmabhAI eka sAmAjika dhArmika ane rASTrIya jhUDa, pazudavAkhAnuM, saDakArI maMDaLI vigere mukhya che. kArya kare che. temaNe pitAnI 16 varSanI nAnI UMmarathI ja zikSaNa tathA samAjasevAmAM Apane sakriya rasa che. varSothI jAherakSetre pravRttio AraMbhI che. methI kumAra zALA tathA Indumati sArvajanika pustakAlyanA pramukha rahyA che. vikAsa kAryonI sAme AvatA kajoDA lo, katavAkhAne jatA pazuone aTakAvavA aniSTa tane makakama mukAbale karI pitAnA saMsakArone ane asAmAjika tatvone jhera karavA te temanI vizeSa pravRtti paNa teoe dIpAvyA che. gAmanA game tevA nAnA meTA rahI che. nirAdhAra-nirAzritAne AzvAsana ApavuM, tenI matabhedenA praznane tADa lAvavAnI ApavA mAM ajaba zakita sevA karavI, Aga, varasAda, ke bIjA kAraNasara duHkhI che tethIja sana 1910thI Aja paryata gAmanA sarapaMca ane beghara banelA kaTabAnI Arthika sevA karI temane tarIke ApanI varaNI thatI AvI che. ApanI sevAne paNa pagabhara karavA, keLavaNInAM uttejanAthe phaMDaphALA ugharAvavA, yaza ApanI dharmapatI caMcaLabAne phALe jAya che, kAraNa ke dAna ApavA vigere pravRttiothI vazarAmabhAI yAdavanuM game tevo aNadhAryA prasaMge e paNa mahemAnonuM atithya nAma A vistAranAM gUMjatuM rahyuM che. karavAmAM saheje pAchI pAnI nathI karI. pati sAthe pote paNa gAmanI AbAdImAM sakriya sahaga Apyo che. pUjya zrI haridAnajI jevA saMte paNa becarabhAinI sevAne bira paTela parabhubhAi gopALajIbhAI dAvI che, ApanI avirata sevAnA pratika rUpe rAye paNa saradAra bAgAyata sahakArI maMDaLanA zarUAtathI ja ApanuM bahumAna karI Apane hAla "mAnadamejITa' nI padavI enAyata karI che, methI gAma ApanuM sadakALa mATe sabhAsada ane chellAM cauda varSa DAyarekaTara tarIke maMDaLanI sevA bajAvyA bAda tvarIta nirNaya levAnI emanI zakti kheDUtonI sevA karavAnI aDaga niSThA ane tatparatA temaja DeDIyA bhANubhAI jesAbhAI zistabaddha ane makakama vahIvaTa karavAnI jAgRti javA sa | guNone dhyAnamAM laI sabhAsadee emane pramukha tarIke zrI bhANAbhAI DoDIAne janma I. sa. 1893mAM cUMTyA. rASTramAM AvelA keDInAra tA lukAnA pAMca pIpaLanA gAme thayo hato. teo kRSiputra hatA, ane garIbImAM ja temane A ja vibhAgamAM sahakArI kSetre khAMDa yadyoga maMDaLa uchera thaye hate. khetInA pratyeka kAmamAM temane jIvaMta 2 sthapAyela che. jemAM 13thI DAyarekaTara tarIke cAlu rahyA hatuM. AthI ja jyAre amadAvAda mukAme AjhAdI pUrve che. A sivAya saradAra bAgAyatanA kAryakartAoe keLAM virATa beti pradazana jAyela tyAre bhUtapUrva vaDodarA nareze mATe paradeza nikAzanuM sAhasa kheDayuM tyAre dariyApAranA temanI pragatizIla kheDu rUpe rAjanA eka pratinidhi rUpe thi,35 dezamAM khuba ja agatyanA eka aMga tarIke parivahana che. A niyukita karI hatI. Adhunika kRSi sAdhanane yegya upaga nA mATe vAyunukulIta jahAjo kharIdatA, bhADe levA ke bIjI karavAmAM temane AgevAnI bharyo bhAga bhajavI sudhAraNAne jarUrI menejamenTa mATe saradAra bAgAyata sahakArI zIpIMga baLa ApyuM. maMDaLanI sthApanA karI jemAM zrI parabhubhAIe agragaNya * pragatizIla kheDUtanI sAthe Apa pragatizIla sahakArI bhAga bhajavyA hatA. bhAga bhajavyo hato. ane hAla teo sadarahu maMDaLanA kAryakara paNa che. jo ke hAla vatanamAM nivRta jIvana gALe DAyarekaTara che. che paNa keDInArane sahakArI pravRttiothI dhabakatuM karavAmAM Apane phaLe ananya che. 1938 thI 1968 sudhInA be A vibhAganAM eka agragaNya ane pragatizIla kheDuta dAyakA daramiyAna Apa koDInAra tAlukAke opareTiva beMkanA che. keLanI ane zeraDInI khetImAM khuba ja uMDo rasa levA pramukha rahelA tathA 1912 thI 1966 sudhI gAmanI zarAphI uparAMta emane DAMgaranI khetImAM paNa utsAha che, ane maMDaLI ne sarvasva hatA, tAlukAbharamAM Aje je sahakArI kAraNe pramANapatro paNa meLavyA che. trakaNI raheze. A Jain Education Intemational
Page #1029
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI arajaNabhAi vejAbhAi svAmI nArAyaNa saMpradAyanA ti dhAma mAMgarALa tAlukAnA leheja gAmanA vatanI che. AjIvane khetIne vyavasAya tarIke svIkArela che. ane tamAma pravRtti sAthe khetInI pragatimAM suMgata dhyAna Ape che. pacAyatI rAja zarU thatAM leAkeAe taene tAlukAnI javAbadArIothI teo pramukhazrI nA haidA upara matata cAlu rahyA che. tAlukAnA samagra praznonI samajaNu tenI rajuAta tathA tenA ukela karavAnI AgavI rIta ane AvaData teenAmAM jovA maLe che. pa`cAyata (samitie grAma paMcAcatA, tathA tAlukA paMcAyata peAtAnA kAryomAM sakriya thAya ane sAMpavAmAM Avela ka bya barAbara aAve te mATe teo huMmezA satata prayatna zIla rahe che. te jIllA paMcAyatanI AMdhakAma samitinA adhyakSa paNa che. jethI jIllAnA anya tAlukAnI pragatimAM tee A hoddAnI rUe tAlukAnI jarUrIyAta samajI taone sahAya rUpa thAya che. ane pragatimAM aMgata rasa dAkhave che. tee tAlukAnA mAnad grAma rakSaka daLa adhikArI che. ane tee nA prayatnathI grAma rakSaka daLanI tathA sAgara rakSaka daLanI pravRtti mAMgarALa tAlukAmAM sArA pramANamAM vikAsa pAmI che. tee tAlukA kharIDha vecANa nokarIyAta sahakArI maMDaLInA pramukha che. zrI chaganabhAi rAmajIbhAi paTela surata jIllAnA malekapeAra gAmanA agraNIomAM zrI chanagabhAI paTela mukhya vyakita che. 1927 thA kAMgresanA custa anuyAyI che. rASTrIya caLavaLeAmAM bhAga lai kArAvAsa paNa bheAgavI cukayA che. paradezanA baheALA pravAsa kheDI, anubhava meLavI temaNe peAtAnA gAma tathA samAjanI ja nahi paraMtu dezanI paNa meATI sevA karI che teonI sAhusika vRttinI kadara karI sarakAre temane keLAnI nikAsanuM bajAra zeAdhavA yuropanA pravAse meAkalyA hatA. gAmanI sAmAjIka tathA zaikSaNika pravRttie sAthe paNa tee gADha rIte saMkaLAyelA che. hAla jIllA paMcAyatanA agragaNya kAryakara che. sarakArI tathA saMsthAnA menejara tarIke kAma karavAmAM Ape vaLataranI kazI icchA rAkhI nathI. zrI purUSAttama izvarabhAi paTela gujarAtanA mAtara tAlukAnA khAMdhalI gAmamAM temane janma thayA. 1942 mAM svarAjyanI laDatanA bhugI sAMbhaLI abhyAsa choDI laDatamAM "palAvyuM. netAonA Adeza mUjaba kAma karatAM rahyAM. 1948 thI gAmanI nAnI meTIsa'sthAonA vikAsa aMgenA kAryakrama hAtha dharyo, keLavaNI maMDaLanI sthApanA karI, mAdhyamikazALA zarU karI, 1952mAM leAkalama nA sabhya tarIke cuMTAyA jamIna vikAsa benkamAM mAtara zALAmAM pramukha tarIke pharaja bajAvI [bRhada gujarAtanI asmitA 1967mAM tA tAlukA paMcAyatanA pramukha tarIke cu'TAyA jamIna vikAsa enkamAM mAtara zAkhAmAM pratyukha tarIke rahyA kheDUtAnA prazno ane leAkeAnI sarakAra sAmenI takalIpha ukelavA rasa laI rahyAM che. 1963 thI je. pI. no ilakAba maLyA che. A paMthakamAM tekhAnuM sArUM' evuM mAna che. zrI za`karalAla kALIdAsa paTela surata jillAnA cAryAsI tAlukAnA IcchApAra gAmanA eka Ajanma kheDUta kuTuMbamAM janma lIdhA, dhaNAvarSAthI kheDUta jagatanI sevA karI rahyAM che. sahakArI ma`DaLIonA itihAsamAM lagabhaga 3pa varSa kAma karIne avirala kArakIrdi temaNe meLavI che. rU-kapAsanI ma`DaLIonA zrI gaNeza maMDAyA tyAre tyAre zikSIta kheDUta yuvAna tarIke A segamAM sevA ApavAmAM te sau prathama hatA, kheDUta sa gaThThana, khetImAM navA navA prayAge ane sabhAsadeAnI a'gata muzkelI paratve uMDI sahAnubhuti batAvanAra temaja te vibhAgamAM sahakArIkSetre je kAMi pragati thaI temAM temane AgaLA phALe che. sahakArI sasthAone saddhara sagIna pAyA upara mUkavAmAM tamanA niSThAbharyo prayAse noMdhapAtra che. zrI TubhAi ke. paTela surata jillAmAM rAMdera pAse bheMsANanA vatanI ane ucca zikSaNa pAmyA haiAvA chatAM pragatizIla khetI dvArA jIvana vyavahAra zarU karyo-sAthe jAherajIvananI zarUAta sahakArI maMDaLIthI ja karI. zarUAtathIja ma`DaLInA vahIyAjanAo a Mge temanA sUcanA upayogI nivaDatA. garI vaTamAM uDA rasa letA kheDUtAne lAbhadAI nivaDe tevI jamAnAne anurUpa vyavahArU banavA haMmezA taiyAra rahyAM che taraphanI sahAnubhUti, mIlanasAra svabhAva, nikhAlasavRtti, chatAM pramANIka vahIvaTanA peAte AgrahI che. pAlagrupa kAApareTIva sAsAyaTInA ceramenapade Aje sevA ApI rahyA che. kurUDhIo ane kurIvAjo vadhI che. spaSTa vaktA, samantu kAya kara ane buddhizALI AgevAna tarIkenI temanI e vibhAgamAM suMdara chApa che. zrI pAMcAbhAi meghajIbhAI kIkANI teozrInuM vatana kharavALA bAvIzI (jI. amarelI) hAlamAM amadAvAdamAM nAkarI kare che. taA saurASTra keLavaNI kamITInA pramukha che.utsAhI ane milanasAra svabhAvanA che. zrI baLadeva mAhanabhAi paTela vIsanagaranA AgevAna kAryakara che svarAjyanI caLavaLa daramyAna 1942nA rASTravyApI AMdolana vakhate svayaM sevaka tarIke sArUM' evuM kAma karyuM. leAkeAne ziSTha vAMcana maLI rahe te dRSTie A zaheranI lAibrerIne suvyavasthita karI che. 1956mAM pagAradAra nAkarAvI zarAphI sahakArI maMDaLInA zrIgaNeza temaNe ja mAMDayA temAM paNa AjasudhI sakriya rIte kAma karatA rahyA che.
Page #1030
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha]. ' zrI kAntilAla kulacaMda ghIyA vakhate A gujarAtI keLI yuvAnane umaLakAbhera sanmAnyA. - gujarAtanA AgaLa paDatA rAjakIya ane sahakArI A prasaMge chIbubhAIe hadayanA umaLakAthI potAnI mahApravRttinA kAryakaromAM zrI kAntibhAI dhIyA prathama kakSAnA mUlI sAta ekaranI vADI sArvajanika vaparAza mATe jhAMbigaNAya. dezanA jAhera jIvanamAM ghaNA varSothI praveza karyo che. yAnAM presiDenTa Do. kapuDAne arpaNa karI, pite deza pratyeno sane 1841-42 mAM ane tyArabAda 1956thI sahakArI prema vyakta karyo. pravRttimAM praveza karyo. chIbubhAInI Uca bhAvanA, paradeza prema ane UMDI lAgaNInAM mUlya tyAMnI prajAe cUkavyAM ane 6 varSa naDAlA dezanI Arthika ane sAmAjika krAMti ane lekazAhI sITI kAunsIlara banAvyA. tathA briTIza sarakAranI sevAnI samAjavAdanI sthApanA mATe sarvottama sAdhana hovAthI te kadara rUpe temane "kamiznara phora egsa"ne IlakAba sarakAre apanAvI che tema teo mAne che. gujarAtamAM teo je enAyata karyo. sahakArI saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che uparAMta teo sane 150 mAM reDaziyAnAM pratinidhi tarIke bhAratanAM gujarAta vidhAnasabhAnA sabhya che. gujarAta rAjya sahakArI saMghanA adhyakSa, amadAvAda DI. ko-o. benkanA ceramena, vaDApradhAna zrI javAharalAla naherunI mulAkAta levAnuM gujarAta sTeTa ko-opareTIva benkanA DAyarekaTara gujarAta sadbhAgya prApta karyuM hatuM. sTe. ko-o. lenDa mATe geija DevalepamenTa benkanA DAya. zrI amRtalAla lakSmIcaMda zAha rekaTara gujarAta sTe. ke- mArkeTIga sosAyaTInA aMjAra (kaccha)ne vatanI 1906 mAM janma, 1909 thI DAyarekaTara, gujarAta sTe. ke-e. inDasTrIyala esasIe- muMbaImAM vasavATa, chellA 60 varSathI muMbaImAM abhyAsa, zananA DAyarekaTara, yunIyana . Isyu. sosAyaTI, latna kArakIrdi badhu muMbaImAM. abhyAsa meTrIka sudhI. amadAvAda ji. saha. saMdha, amadAvAda ji. saha. kha, ve. satyAgraha Azrama sAbaramatI eka varSa, khAdIkArya kharIdI saMgha, nezanala ko-o. yuniyana opha InDIyA, gujarAta vecANa, bhAratabharane pravAsa. kapAsanA dezAvaromAM kharIdI, saha. ane khAdI grAmodhoga bhaMDAra, mahAgujarAta dukALa muMbaImAM rUnI dalAlI, tiSa zAstrane zokha, tathA e rAhata samiti, gujarAta koMgresa sevAdaLa borDa, gujarAta zIkhavA mATe bhAratanA badhA ja prAMtano pravAsa karyo sTeTa henDaluma beDa, ji9lA audyogika saMgha, yuniyana ane vRddha paMDita pAsethI jJAna meLavyuM. 1944 thI dhI benka opha InDIyA vigere aneka saMsthAo sAthe bee esTrojIkala sosAyaTInA maMtrI cuMTAyA, 1965 saMkaLAyelA che. sudhI maMtrIpade rahyAM. zrI chIbubhAI lAlabhAI paTela 1945 thI janmabhUmi saha saMpAdaka banyA. janmabhUmi paMcAga kAryakaranA mukhya adhikAra pade AjasudhI jotiSa, - dAMDI ane karADI rASTrapitA pU. gAMdhIjInAM nimaka- gaNIta tathA phaLAdezanA mAnada prophesara tarIke, dhI bombe satyAgraha ane Azrama mATe jANItA che. te banne gAmanI esTrolojIkala sosAyaTImAM dasa varSa sudhI saMpAdaka tarIvacce sAmApura gAma AveluM che. tyAM janmelA ane prathama kenA prakAzane, janmabhUmi paMcAga, tiSa zAstrapraveza ja vatananI rAya zALAmAM sevAbhAve joDAI rASTriya ane paMcAga mArgadarzikA. 1960 mAM kAzIpaMDita sabhA caLavaLamAM jhaMpalAvanAra chIbubhAI paTelanAM nAmathI navasArI taraphathI gaNItAlaMkAranI padavI maLI. tiSa saMzodhanamAM tAluko ajANa nathI. uDe rasa laI Aja sudhImAM vIzahajArathI vadhAre kuMDalIo 1933-34 mAM asahakAranI laDate mAjA mUkI ane banAvela che. kAMThAnA A keLI baccAnAM hadayanAM tAra jhaNajhaNI uThayA. zrI ramaNalAla sI. kaDakIyA ane pATIdAra Azrama tathA surata svarAja AzramanI dekha- dAhodanA vyApArI ane jAherajIvanamAM jemaNe sArU bhALa pote saMbhALI, phALo ugharAvI mAdarevatananI zALAnuM evuM mAna ubhu karyuM che. te zrI ramaNabhAI kaDakapa pheresTa suMdara makAna banAvyuM. je hAla paNa che. thoDA samaya pachI vyavasAmA che. dAhoda anAja mahAjana sArvajajika AphrikA gayA. AphrikAmAM prathama nokarI, pachI 1944 mAM ejyu sosAyaTInI menejIMga kamiTimAM sabhya tarIke, morDana silaka eriyala yuropiyana TreIDa cAlu karI dAhoda arabana ko-o benkanI zAkhA kamiTimAM sabhya svataMtra dhaMdho zarU karyo paNa rAjakIya raMge raMgAyele tarIke, sahakArI maMDaLIo ane carmodyoga maMDaLInA jIvaDo zAMta ze bese ? temaNe tyAMnA rAjakIya kSetramAM kArobArInA sabhya tarIke temaja dAhoda zaheranI anekavidha jhaMpalAvyuM ane Aphrikana prajAnI AjhAdI meLavavAnI sAmAjika pravRttiomAM sakriya rIte kAmagIrI kare che. keMgresa tamannA eka yA bIjI rIta jhalatI rAkhI. AthI deza nA ananya sevaka che. keMgresanA kAryakramomAM bhakita bhAva AjhAdI meLavI tyAre tyAMnI prajAe AjhAdInI ujavaNI pUrvaka rasa karyo che. . . . . - - - Jain Education Intemational
Page #1031
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMskRtika saMdarbha graMtha zrI caturabhAI amIcaMda dozI yaka samAjano itihAsa A rIte sAkSI che mIDala skula pachI hAiskula, pachI vividha hetu lakSI zALA ane have mahAzALA! emAM hAIskula mahattvanuM sopAna che e pragatinA sopAnanuM preraka dAtA che zrI jayaMtilAla prAgajIbhAI pArekhI makAnanI Toca vicAre ke huM keTalI uMcI chuM te bhUla che. paraMtu eno AdhAra nIce rahelI ITa para che. e bhUlavuM na joIe. jemanuM lakSa dravya nahi paNa dharma rahyo che vyahavAra ane gharmamAM khUbaja niyamItatA jALavanAra zrI caturabhAI muLa bhAvanagara jillAnA taLAjAnA TImANA gAmanA vatanI che. nAnI vayamAM dhaMdhArthe muMbaI gayA ane dUdhanI dalAlInA dhaMdhAmAM zrI gaNeza mAMDayA eka pachI eka pragatinA sopAna caDatA gayAM Aje dUdha nI dalAlInA dhaMdhAmAM pAyadhUnI upara temanI peDhI khUbaja jANItI banela che. ApabaLe zUnyamathI sarjana karI be paisA kamAyA che. kAbela ane vyavahArakuzaLa A ramaNI vyApArIe pitAnA dhaMdhAne uttarottara utkarSa sAdhIne pitAnA kuTuMbane paNa utkarSa sAthe putrone ucca keLavaNI ApI paradeza mekayA. moTAputra zrI jayaMtabhAIe DokaTarI lAInamAM AgaLa vadhI khUbaja nAmanA me vI che ne sAthe sAthe jIvananA uccattama AdarzonuM paNa barAbara jatana karatAM rahyAM che. atithipremI ane vatana paratvenI mamatAvALA che. A kuTuMbamAM svabhAvika udAratAnA guNa hovAthI nAnA moTA sAmAjika phALAomAM ubhA strI samAja pratyenI pharaja bajAvatA rahyAM che. vatana TImANAmAM paNa temanuM sArU evuM dAna che. taLAna balDiMgamAM ane bIjI jaine rasthAomAM temanI deNagIe temanA kuTuMbane yazakalagI caDAvI che. dukhI jaina bhAIone madada, sAdhu sAdhIonI vaiyAvacca, keLavaNI mATe madada, ji Ne ddhAra mATe jyAM jyAM pAtratA joI tyAM tyAM raheja paNa pAchA paga mUkatA nathI dharma kriyAomAM pUrNa paNe rasa letA rahyAM che. dhaNI sAmAjika saMsthAo sAthe saMkaLAyelA che. temanI ri namratA temanA pa-ve mAna upakAve che. dhArmika pravRttione temanI udAratAne lAbha hamezA maLatA rahyo che. zrI caturabhAi dozI kIrti ane kAMcana ane kamAyA che. samAjane tenI vadhu sevA maLI rahe tevuM ApaNe chIe. vi. saM. i. sa. mAM mahuvAnA jANItA pArekha kuTuMbamAM zrI prAgajIbhAI pArekhane ghera emane janma sAdhAraNa abhyAsa karI dhaMdhArthe muMbaI AvyA kApaDa lAinamAM khuba ja TUMkA pagAramAM nokarInI zarUAta karI, khaMtathI kAma karI saunA hRdaya jItI lIdhA uttarottara vikAsa sAdhI muLajI jeThA mArkeTanI agragaNya peDhImAM bhAgIdArImAM joDAyA ane I. sa. 194thI svataMtra dhaMdhAnI zarUAta karI upArjana karela dravyono sadupayoga emaNe pitAne hAthe ja karavA mADa kApaDa bajAranA mahAjanI kamInA sabhya tarIke te e varSo sudhI rahyo hatA; dazAzrImALI jJAtinA vikAsa pratye emanI uMDI sahAnubhUti che chellA 25 varSathI teo tana, mana, dhanathI sakriya rasa laI rahyAM che. zrI dazAzrImALI boDIMga mahuvAnI teoe judA judA hoddAo para rahI apUrva sevA karI che. taduparAMta dazAzrImALI vaNika vephera esAyaTImAM teo ogaLa paDato bhAga le che. tenI eka viziSTatA che dharmaparAyaNatAnI, je AjanA jamAnAmAM atuTa jaLavAI rahevI muzkela che jyAre paNa emanA Tebala para juo ke adhyAtma ane dharmane lagatA pustako vAMcana, svAdhyAya ane manana mATe emanI pAse mojuda ja hoya ! vaLI evuM paNa nahIM ke eka ja dharmane sAco mAnI dhamadhatA dAkhavavI jayAMthI satya lAdhe te tarapha DhaLavuM te temane svabhAva che. zrI dolatarAya jayaMtilAla pArekha zrI jayaMtilAla prAgajIbhAI pArekha jemanuM mubaImAM mahuvA yuvaka samAja dvArA vatananA sArvajanika ane zaikSaNika kAmomAM AgaLa cAlIne mahuvA vAsIonuM saMgaThThana sAdhI samaya zaktinA bhAge ghaNuM moTu yazasvI pradAna rahyuM che. nirmaLa draSTi, tejasvI pratibhA ane temanA pracaMDa vyaktitvane kAraNe ghaNAM zubha kAme temanA hAthe thatA rahyAM che. ghaNAja udAra ana mIlanasAra svabhAvanA che. sAhityaka pravRttiene haMmezA temaNe udAra dIle protsAhana ApyA karyuM che. mitrone vizvAsamAM laI TIma spIrITathI kAma karavAmAM mAne che. temaNe kadI 2 ttAno ke mAna sanmAnane moha rAkhyo nathI. gujarAta saMdarbhagraMthanA A prayAsane paNa temanuM cheka zarUthI AjasudhI satata mArgadarzana, preraNA maLatAM rahyAM che. zuM vyakti, samAja zuM ke saMsthA zuM--enA vikAsanAM uttarottara sopAna hoya che. ane e sopAnanuM mahattva khuba ja rahe che. ekIsAthe haraNaphALathI AgaLa vadhavA jatAM pAchA paDavAne Dara saMbhava vadhu rahe che. ekeka pagaluM ekabIjAnuM pUraka ane AdhArarUpa banI rahI che zrI mahuvA keLavaNI sahA Jain Education Intemational For Private & Personal use only
Page #1032
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational
Page #1033
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalara... kApaDa... ane kalAne trIveNusaMgama eTale ja jagadIza prinTa sADI @ W (ADS utpAdako : phonaH 54858 grAma jagaprInTa jagadIza pro. prA. lI. nArola ( DI. amadAvAda) F \ AT SS SSS grAmaH jagadIza jI hAma phonaH 19 jagadIza Te. DA. enDa prinTIMga inDasTrIjha jagadIza bAga, jetapura (saurASTra) Jain Education Intemational
Page #1034
--------------------------------------------------------------------------
________________ H | gujarAta rAjyanA sahakArI dUdha udyoganA zirapaMcanI dvitIya yazakalagI. utpAdanane maMgala prAraMbha tA. rajI eprIla 1965 pravRttio - janatA mATe sahakArI dhoraNe dUdha. 5 AI. esa. AI.nI maryAdA mujabane akhA dUdhano pAuDara, SF "emArka' chApanuM ghI. kheDA jillA sahakArI dUdha utpAdaka saMgha li. sAthenA vyavasAya karAra mujaba "amUla' TreDamArka heThaLa mAkhaNa temaja pAuDaranuM vecANa. - gujarAta rAjyanA pATanagara " amadAvAda" mahesANA ane pATaNane pahoMcADAto dUdha puravaTho. BF dihInI janatAne ApavAmAM AvatuM dUdha hArdika zubhecchAo sahita :mahesANuM jillA sahakArI dUdha utpAdaka saMgha li., dUdhasAgara DerI, mahesANuM. ( u. gujarAta) bAbubhAI cu. bhaTTa mAnasiMha pR. paTela menejara ceramena Jain Education Intemational
Page #1035
--------------------------------------------------------------------------
________________ ApanA makAnane suzobhIta banAvavA mATe asala kalIkaTamAM dhI komanaveltha TrasTa lI mAM banatA bagalamIzana tathA phorTa brAnDanaLiyAM vAparavAne Agraha rAkho -: nakalI mAlathI khAsa cetatA raho :| mAla kharI tA pahelA pheTa brAnDa (killA chApa) jovAnuM khAsa dhyAna rAkho. dareka jAtane ImAratI mAla tathA naLiyAM kharIdatA pahelAM amArI mulAkAta levA khAsa vinaMtI che. 2117: MULANPALI mesarsa tAjAvAlA enDa ko. imAratI lAkaDA tathA dareka jAtanA naLiyAMnA vepArI lAtIbajAra, bhAvanagara. khAsa neMdha levA vinaMtI che. --phena naMbaragoDAunaH- 3187-3188 ephiksa - 3186 ghara :- 3185 Jain Education Intemational
Page #1036
--------------------------------------------------------------------------
________________ zubhecchA pAThave che esa. manasukhalAla cIkhalagalI muLajI jeThA mArakeTa muMbaI-2. Jain Education Intemational
Page #1037
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemational
Page #1038
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - . che. rA | ApanI sevAmAM mitkArANAnA navAM TerIna suTIsa vividha jAta ane raMgo nI navI hAramALA mo II mahArANA milsa prA.li. { karI che ke jo ke, IIIIII ITu uuNITI porabadale Jain Education Intemational
Page #1039
--------------------------------------------------------------------------
________________ KAMANIS standards are HIGH Top-notch expertise and technical supervision at Kamanis ensure consistently high standards of manufacture, quality and durability. That's one of the many reasons why Kamanis' products give outstanding performance, year after year. Transmission line towers, sub-station structures, aerial masts and ropeways, overhead equipment for railway electrification, erection of power plants, including CIVIL engineering works, and Tractamount road rollers from KAMANI ENGINEERING CORPORATION O Brass, copper and phosphor-bronze sheets, strips, and coils for a variety of industrial components from KAMANI METALS & ALLOYS O Arsenical copper rods, cadmium copper rods, copper rolled rods, hard-drawn copper wires and strips, cadmium copper wires, copper and cadmium stranded conductors, bright enamelled copper wires, tinned copper wires, polyester-base synthetic enamelled copper wires and strips, double-paper-covered copper strips, cotton-covered copper wires, silk.covered copper wires, AAC and ACSR, and house-service electricity meters from JAIPUR METALS & ELECTRICALS O Zinc oxide, red lead and litharge for paints, chemicals, rayon, rubber, cosmetics, ceramics, glass and other allied products from KAMANI METALLIC OXIDES O Extruded and drawn brass and copper rods, tubes and sections for diverse industrial applications from KAMANI TUBES O Reclaimed rubber for automobile and bicycle tyres, battery containers, hose pipes and a wide range of other products from INDIAN RUBBER REGENERATING COMPANY. Kamanis' products conform to the most exacting ist and customers' specifications ... bave won the confidence of users both in India and abroad. KAMANI GROUP OF INDUSTRIES Kamani Chambers, Nicol Road, Ballard Estate, Bombay 1 BR Telephone: 261744 Telex: 011-673 W SYMBOL OF INDUSTRIAL VITALITE DAN Jain Education Intemational
Page #1040
--------------------------------------------------------------------------
________________ a10112& nAnI bacata yojanA e rAnI ane vyaktinI AbAdInI yojanA che. emAM niyamita rIte nANAM rokanAra pitAnI ane pitAnA kuTuMbanI bhAvi AbAdInuM sarjana kare ja che. uparAMta te rASTranA navanirmANa mATe thaI rahelI vikAsa yojanAnA kAryamAM paNa hissedAra bane che. Anand UBE nIcenI koI paNa yojanAmAM Apa nANAM rokI zake che 0 ra vaSaya nezanala Diphensa sarTiphikeTa 0 posTa ophisa seviMgsa beMka -- 10 varSIya rASTrIya bacata sarTiphikeTa 0 dhumyuleTiva TAima pijhITa prathama zreNI: 015 varSIya enyuiTI sarTiphikeTa 0 ukaraDa DipojhITa rojanA 0 10 varSIya Diphensa DipojhITa sarTiphikeTa zALI lagnava jaLAmAM bhaII ze nika gujarAta sarakAranA mAhitI khAtA dvArA prakAzita, sacivAlaya, amadAvA-15 ja che. A zkela che AvaraNa * dIpaka prinTarI * amadAvAda 1 Jain Education Intemational
Page #1041
--------------------------------------------------------------------------
________________ Qaseh dvArA Q121 & nAnI bacatA pojanA e rASTranI ane vyaktinI AbAdInI yojanA che. emAM niyamita rIte nANAM rokanAra potAnI ane potAnA kuTuMbanI bhAvi AbAdInuM sarjana kare ja che. uparAMta te rASTranA navanirmANa mATe thai rahelI vikAsa vaijanAnA kArya mAM paNa hissedAra bane che. nIcenI koI paNa yojanAmAM Apa nANAM rokI zako cho? * 12 varSIya nezanala Diphensa sarTiphikeTa , posTa ophisa seviMgsa beMka - 10 varSIya rASTrIya bacata sarTiphikeTa 0 kayumyuleTiva TAima DipojhITa 4 prathama zreNI : (c) 15 varSIya enyuiTI sarTiphikeTa che phikasDa DipojhITa yojanA 0 10 varSIya Diphensa DipojhITa sarTiphikeTa bALI baca0 ivoiAma bhANa rokaoN gujarAta sarakAranA mAhitI khAtA dvArA prakAzita, sacivAlaya, amadAvAda-15 AvaraNa * dIpaka prinTarI * amadAvAda www.jainelibrary.com