Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ AgamaprakAzanamAlA naM-35 zrI zaMkhezvarapArzvanAthAya namaH zrI prema-bhuvanabhAnu-padmagurubhyo namaH zrI tapAgacchAdhipahemavimalasUriziSyapaNDitaharSakulagaNipraNItA zrI sUtrakRtAGgadIpikA [dvitIyo vibhAga:] prerakA: pa.pU.vairAgyadezanAdakSAcAryadevazrImadvijayahemacandrasUrIzvarA: saMpAdaka-saMzodhako : pa.pU.munirAjazrI kalyANabodhivijaya-saMyamabodhivijayau prakAzaka: zrI jinazAsana ArAdhanA TrasTa vi.saM. 2049 vIra saM. 2519 prataya: 500
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakAzakIya aneka graMthonA punarmudraNa saMzodhana saMpAdana prakAzana bAda zrI jinazAsana ArAdhanA TrasTa pU. harSakulagaNiviracita sUtrakRtAMga dIpikAne pragaTa karatA atyaMta AnaMda anubhave che. 5.pU. karmasAhityakovida suvizuddhabrahmacArI 5.pU. A.zrI vijaya premasUrIzvarajI mahArAjAnA ziSyaratna 5.pU. vardhamAnataponidhinyAyavizArada A.zrI. vijaya bhuvanabhAnusUrIzvarajI mahArAjAnA ziSyaratna 5.pU. samatAnidhAna paMnyAsajI zrI padmavijayajI gaNivaryazrI nA ziSyaratna 5.pU. vairAgyadezanAdakSa A.zrI. vijaya hemacandrasUrIzvarajI mahArAjAnI preraNAmArgadarzana ne AzIrvAdathI TrasTa sAtakSetranI bhakti sAthe zrutabhaktinuM adbhuta kArya karI rahela che. prastuta graMtha pU. munirAjazrI kalyANabodhi vijaya ma. tathA munirAja zrI saMyamabodhi vijaya ma. je khUba ja khaMtathI aneka prAcIna hastaprationo upayoga karI sakhata mahenata karI paripUrNa zuddha karavAno prayAsa karyo che. dIpikA khUba ja saraLa bhASAmAM che. chatAM vizALakAya graMthano nicoDa ApavAmAM dIpikAkAre potAnI AgavI kaLA pradarzita karI che ke je prAthamika kakSAnA abhyAsIone paNa zAbdika - Agamika bodha karAvavAmAM ati upayogI thaze !
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ baMne munirAjazrIone prastuta kArya badala khUba khUba dhanyavAda pAThavavA pUrvaka vaMdanA karIe chIe ne bhaviSyamAM paNa anekAneka graMthonA saMzodhana saMpAdana karavAnI zAsanadeva teone zakita Ape evI prArthanA sAthe prastuta prakAzana zrI caturvidha saMghanA karakamalamAM harSollAsa pUrvaka samarpita karIe chIe. caMdrakumArabhAI bI. jarIvAlA navinacaMdra bI. zAha TrasTIo prAptisthAna : 1) prakArAka : zrI jinazAsana ArAdhanA TrasTa zopa naM.5, badrikezvara sosAyaTI, marInaDrAIva 'I' roDa, muMbaI-2 3) mULIbena aMbAlAla ratanacaMda jaina dharmazALA sTezana roDa, viramagAma. lI. zrI jinazAsana ArAdhanA TrasTa lalitabhAI Ara. koThArI puMDarIkabhAI e. zAha 2) jinazAsana ArAdhanA TrasTa C/0.caMdrakAntabhAI esa. saMghavI kanAsAno pADo, pATaNa (u.gu.)
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ RNa svIkAra . jemanA saMyamanI suvAsa adyApi tapagacchoghAnamAM phelAI rahI che tevA aneka saMyamI tapasvI-prabhAvakopravacanakAro-bahu zratonA vizALa gacchanuM nirmANa karanArA sva. AcAryadeva zrImad vijayapremasUrIzvarajI mahArAja. 5.pU.paramopakArI mokSamArgadarzaka-nyAyAdizAstravizArada vardhamAnataponidhi gacchAdhipati AcAryadeva zrImad vijaya bhuvanabhAnusUrIzvarajI mahArAjA. samatAsAgara saMyamaikanidhi pragurudeva sva. panyAsajI zrI pavavijayajI gaNivarya 5.pU. siddhAMtadivAkara gItArthamUrdhanya AcAryadeva zrImad vijayajayaghoSasUrIzvarajI mahArAjA. pa.pU. vairAgyadezanAdakSa gurudevazrI A.zrI.vijayahemacaMdrasUrIzvarajI mahArAjA. 5.pU. darzanazAstraprabhAvaka vidvAna munirAja zrI jayasuMdaravijayajI. ma. presakopI karavAmAM suMdara sahAya karanAra munirAjazrI udayadarzanavijayajI. ma. muni kalyANabodhivijaya, muni saMyamabodhivijaya. 'rA
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ Wan zrI namaskAra mahAmantra namo arihaMtANaM namo siddhANaM namo AyariyANaM namo uvajjhAyANaM namo loe savvasAhUNaM eso paMca namukkAro savva-pAvappaNAsaNo maMgalANaM ca savvesiM paDhamaM havaI maMgalaM
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ dravya sahAyaka @ zrI tapAgacchAdhipatipaMDita hemavimalasUriziSya zrI harSakulagaNiracita sUtrakRtAMga dIpikA nA prakAzanamAM lAbha lenAra saMgho(1) 10,00 zrI muluMDa jaina tapagaccha samAjanA ArAdhako 5,00 zrI haripurA jaina saMgha (amadAvAda) 2,000 zrI mahAvIra ce.mU. jaina saMgha (amadAvAda) 3,501 zrI mahAvIra jaina saMgha rANIpamAM (munizrI saMvegavardhana vi.ma. tathA hiraNyabodhi vi.nA upadezathI) - 2,501 zrI kezavanagara jaina saMgha (amadAvAda) 2,71 jetaDA jaina saMgha TrasTa uparokata saMdhe karelI zrutabhakitanI bhUri bhUri anumodanA kare che. E li. jinazAsana ArAdhanA TrasTa
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam OM namo vItarAgAya atha zrIsUtrakRtAGage dvitIyazrutaskaMdhe prathamaM pauNDarIkAdhyayanam zrI sUtrakRtAMgasya prathamaH zrutaskaMdha uktaH, adhunA dvitIyaH prArabhyate, tasya sapta adhyayanAni, teSu prathamaM puMDarIkAdhyayanaM, tasyedam AdisUtrasuyaM me AusaMteNaM bhagavayA evamakkhAyaM iha khalu poMDarIe NAmaM ajjhayaNe, tassa NaM ayamaDhe pnnnntt||shaa 'suyaM metti' zrutaM mayA AyuSmatA bhagavatA evamAkhyAtaM, iha pravacane, khalu zabdo vAkyAlaMkAre'pauMDarikAkhyaM adhyayanaM, puMDarIkeNa-zvetapadyena upamA yatra tat pauMDarIkaM, tasyAyaM artha: prajJaptaH, "NaM vAkyAlaMkAre" // 1 // se jahANAmae pukkharaNI siyA, bahUdagA bahu seyA bahupukkhalA laddhaTTha DarIMgiNI pAsAdiA darisaNijjA abhirUvA paDirUvA // 2 // 'se jahANAmaetti' tadyathA, 'nAmazabda: saMbhAvanAyAM' saMbhAvyate puSkariNIdraSTAMta:, puSkarANi - padmAni yasyAM sA puSkariNI-vApI (1) P AosaM0 (2) BJ bhagavatA, (3) asmin adhyayane sarvatra / pratau 'pukkharaNI' ityasya sthAne 'pokkharaNI AM pratyoJca 'pukkhariNI' jJAtavyam / (4) AM orIkiNI (4) JAM saNiyA
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ X syAt kiM bhUtA? bahUdakA, siyaMte badhante yasmin asau seya: kardamaH sa yasyAM bahu, bahupuSkalA- bahusampUrNA, labdho nAma anugato artho yayA sA labdhArthA,puMDarikiNI- zvetapadmapracurA, prAsAdikA nirmalA, darzanIyA- zobhanA, abhita: sarvata: rUpANi haMsacakrAdIni yasyAM sA, tathA pratirUpA -pratibiMbavatI, nirmalatvAt tasyAM sarvatra pratibiMbAni vIkSyante // 2 // tIse NaM pukkhariNIe tattha tattha dese tahiM tahiM bahave paumavarapuMDarIA buiA aNupuvaTThiA UsiA ruilA vaNNamaMtA gaMdhamaMtA rasamaMtA phAsamaMtA pAsAdIA darisaNijA abhirUvA paDirUvA // 3 // 'tIse NaM tti' tasyAM puSkariNyAM tatra tatra iti puNDarIkai: vyAptim Aha, deze deze ityanena tu ekaikapradeze prAcuryamAha, tasmin tasmin ityanena tu nAstyeva asau pradezo yatra tAni na santi iti, athavA atyAdarajJApanAya ekArthAnyeva etAni trINi padAni, teSu puSkariNyAH sarvapradezeSu bahUni padyAni eva varANi puMDarIkANi zvetazatapatrANi uktAni, AnupUryeNa viziSTaracanayA sthitAni, UcchritAni -paGkajale atilaghya upari vyavasthitAni, ruciM- kAntiM lAtIti rucilAni dIptimanti, zobhanavarNa-gaMdha-rasasparzavanti, prAsAdIyAni, darzanIyAni, abhirUpANi, pratirUpANi // 2 // tIseNaM pukkhariNIe bahumajjhadesabhAge eNaM mahaM paumavarapuMDarIe buie aNupuvvaTThie Usite ruile (1) asmina adhyayane sarvatra JAM pratISa 'paMDarIo' ityasyasthAne 'poMDarIo' puMDIe ityasya sthAne poMDarIe tathA puMDIaM ityasya sthAne poMDarIaM jJAtavyaM (2) asmin /
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA vaNamaMte gaMdhamaMte rasamaMte phAsamaMte pAsAdie darisaNije abhirUve paDirUve // 4 // 'tIseNaM ti' tasyAM puSkariNyAM, 'NaM vAkyAlaMkAre' madhyadeze ekaM padmavaram eva puNDarikam uktaM, zeSavyAkhyA pUrvavat // 4 // savvAvaMti ca NaM tIse pukkhariNIe tattha tattha dese dese tahiM tahiM bahave paumavarapuMDarIA buiA aNupuvvaTThiA jAva paDirUvA, savvAvaMti ca NaM tIse pukkhariNIe bahumajjhadesabhAe ege mahaM paumavarapuMDarIe buie aNupuvvaTThie jAva paDirUve // 5 // 'savvAvaMti ti sarvasyA'pi ca tasyAH puSkariNyAH sarvapradezeSu bahUni padmAni tathA sarvasyAzca tasyAH bahumadhyadeze pUrvoktavizeSeNa viziSTaM mahadekaM pauNDarIkaM vidyate iti // 5 // aha purise puratthimAo disAo Agamma taM pukkhariNIM tIse pukkhariNIe tIre ThiccA pAMsAdIaM mahaM egaM paumavarapuMDarIaM aNupuvvaTThiaM UsiaM jAva paDirUvaM, tae NaM se purise evaM vadAsI - ahamaMsi purise kheyane kusale paMDie viyatte mehAvI abAle maggatthe maggaviU maggassa gatiparakkamaNNU, ahameyaM paumavarapuMDarIaM unnikkhissAmi tti kaTTu iti vaccA se purise abhikkame pukkhariNIM, jAva (1) B gaMdharasaphAsamaMte (2) asmin adhyayane sarvatra 'pAsAdIaM' ityasya sthAne JAM pratISu 'pAsati taM jJAtavyam dvi. zra. skandhe prathamAdhyayanam
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ Is jAvaM ca NaM abhikkame tAva tAvaM ca NaM mahaMte udae mahaMte see pahINe tIraM, apatte paumavarapuMDarIaM NNo havvAe No pArAe aMtarA pukkharaNIe seaMsi visaNNe paDhame purisajAe // 6 // 'aha purisetti' atha pUrvasyA: diza: kazcid ekaH puruSaH samAgamya tAM puSkaraNI, tasyAzca tIre -taTe sthitvA tat padyaM prAsAdIyAdivizeSaNaM sa puruSa: evaM vakSyamANaM vadet, ahamaMsitti- ahaM asmi puruSa: kuzala: paMDita: kSetrajJaH, vyakto- bAlyAd atikrAnto, medhAvI, abAlo madhyamavayA:, mArgastha: sadbhirAcIrNamArgasthaH mArgavit, mArgasya yA gati:- gamanaM tayA parAkramaM vivakSitadezagamanaM, tajjAnAtIti mArgasya gatiparAkramajJaH evaMvidho ahaM etat padmavarapuNDarIkaM puSkariNImadhyasthaM unnikSepasyAmi utkhaniSyAmi iti kRtvA iha Agata iti uktvA sa puruSa: tAM puSkariNI abhikrAmeta sanmukhaM gacchet, yAvad yAvacca tadavataraNecchu: sanmukhaM gacchet tAvat tAvacca 'NaM vAkyAlaMkAre' tasyAH puSkariNyA: mahat agAdhaM udakaM, mahAMzca kardamaH, tataH sa mahAkardamodakAbhyAM Akula: prahINa: tIraM, vibhaktivyatyayAt tIrAd bhraSTaH, aprAptazca pAvarapuNDarIkaM tasyA: seya: kardamaH tasmin niSaNNo nimagnaH, tIrapadmayo: aMtarAle eva tiSThati, tasmAt no havvAe tti na arvAk taTavartI, no pArAetti nA'pi pAragamanAya samarthaH, evamasau ubhayabhraSTaH, prathama: puruSajAta: -puruSajAtIyaH // 6 // ahAvare docce purisajAe, aha purise dakkhiNAu disAu Agamma taM pukkhariNiM tIse pukkhariNIe // 2 //
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA tIre ThiccA pAsAdIaM mahaM egaM paumavarapuMDarIaM aNupuvvaTThiyaM pAsAdIyaM jAva paDirUvaM taM ca ettha egaM purisajAyaM pAsar3a pahINaMtIraM apattapaumavarapuMDarIaM No havvAe No pArAe aMtarA seyaMsi visaNe, taNaM se purise ( taM purisaM) evaM vayAsI, aho NaM ime purise akheyanne akuzale paMDi aviyatte amehAvI bAle No maggatthe No maggaviU No maggassa gatiparakkamaNNU, jannaM esa purise ( evaM manne, ahaM) kheyanne kusale jAva paumavarapuMDarIyaM unnikkhissAmi, No khalu eyaM paumavarapoMDarIyaM evaM unnikkheyavvaM jahA NaM esa purise manne, ahamaMsi purise kheyanne kusale paMDie viyatte mahAvI aba matthe maggaviU maggassa gatiparakkamaNNU, ahameyaM paumavarapuMDarIaM unnakkhisAma baccA se purise abhikkame taM pukkhariNIM, jAva jAvaM ca NaM abhikkame tAva tAvaM ca NaM mahaMte udae mahaMte see pahINe tIraM apattapaumavarapuMDarIaM No havvAe No pArAe aMtarA seyaMsi visaNNe ducce purisajAe ||7|| (1) M pahINe (2) JAM 0 rA pokkharaNIe se0 dvi.. prathamAdhyayanam
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ athAparo dvitIyaH puruSajAtaH puruSa iti, atha kazcitpuruSo dakSiNadigbhAgAdAgatya tAM puSkariNIM tasyAzca tIre sthitvA pazyati padmaM, tIrasthazca taM pUrvasthitaM puruSamekaM pazyati, tIrAd bhraSTaM padmamaprAptaM ubhayabhraSTaM dRSTvA sa dvitIyapuruSastamevaM vadet, 'aho khedeM' 'NaM vAkyAlaMkAre' yo'yaM kardame nimagnaH puruSaH so akhedajJo akuzalo apaMDito avyakto amedhAvI bAlo mUrkhaH na mArgastho no mArgajJaH no mArgasya gatiparAkramajJaH, yasmAdeSa puruSa: kuzala iti uktvA padmamutkSepsyAmItyevaM pratijJAM kRtavAn, na caitat padmamevamutkSeptavyaM yathA'yaM puruSo manyate iti tataH ahamaMsI ityAdi ahameva asya puNDarIkasya utkSepaNe kuzala iti bhAvaH, zeSaM sugamaM // 7 // ahAvare tacce purisajAe, aha purise paccatthimAo disAo Agamma taM pukkhariNiM, tIse pukkhariNIe tIreM ThiccA pAsAdIaM egaM mahaM paumavarapuMDarIaM aNupuvvaTThiaM jAva paDirUvaM, purisajAe pAsai, pahINe tIraM, apatte paumavarapuMDarIaM No havvAe No pArAe jAva seyaMsi visanne, taNaM se purise evaM vadAsI, aho NaM ime purisA akheyannA akuzalA apaMDiA aviattA ahAvI bAlA No maggatthA No maggaviU No maggassa gatiparakkamaNNU, jaNNaM ete purisA evaM manne amhe taM paumavarapuMDarIaM uNNikkhissAmo, No a khalu eyaM paumavarapuMDarIaM evaM unnikkheyavvaM, (1) P " murkha" iti nAsti ( 2 ) B tIraM 11311
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA jAe purisA manne, ahamaMsi purise kheyanne kusale paMDie viyatte mehAvI abAle maggatthe maggaviU maggassa gatiparakkamanne, ahameyaM paumavarapuMDarIaM unnikkhissAmi iti vaccA se purise abhakkame taM pukkharaNiM, jAva jAvaM ca NaM abhikkame tAva tAvaM ca NaM mahaMte udae mahaMte see java aMtarA seyaMsi viMsanne, tacce purisajjAe // 8 // pUrvavat sugamam // 8 // ahAvare cautthe purisajAe, aha purise uttarAo disAo Agamma taM pukkhariNiM tIse pukkhariNIe tIre ThiccA pAsAdIaM mahaM egaM paumavarapuMDarIaM aNupuvvaTThiaM jAva paDirUvaM, te tattha tinni purisajAe pAsar3a, pahINe tIraM apatte jAva seyaMsi viMsanne, taeNaM se purise evaM vayAsI, aho mera tarnnA jAva no maggassa gatiparakkamaNNU, jannaM ete purisA evaM manne, amhe taM paumavarapuMDarIaM uNNikkhissAmo, No a khalu eyaM paumavarapuMDarIaM evaM unnikkheyavvaM jahA NaM ete purisA manne, asi purise khene jAva maggassa gatiparakkamaNNU, ahameyaM paumavarapuMDarIaM uNNikkhissAmi iti vaccA se purise taM pukkharaNiM jAva jAvaM ca NaM abhikkame tAva tAvaM ca NaM mahaMte uda mahaM (1) M khalu ete (2) M jisane AM nisaNe (3) JAM Nisatre dvi. zru. skandhe prathamAdhyayanam
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ see jAva visanne cautthe purisajAe ||9|| pUrvavat sugamaM ||9|| atha paMcamaM puruSaM Azritya Ahaaha bhikkhU lUhe tIraTThI kheyanne jAva parakkamaNNU annatarIo disAo vA aNudisAo vA Agamma taM pukharaNiM, tIse pukkhariNIe tIre ThiccA pAsAdIaM mahaM egaM paumavarapuMDarIaM jAva paDirUvaM, te tattha cattAri puriSajAe pAsa pahINe tIraM apatte jAva aMtarA pukkhariNIe seyaMsi virsane, sebhikkhU evaM vayAsi, aho NaM ime purisA akheyannA jAva No maggassa gatiparakkamaNNU jaNaM ete purisA evaM manne, amhe eyaM paumavarapuMDarIaM uNNikkhissAmo, No ya khalu evaM paumavarapuMDarIaM evaM unnikkheavvaM jahA NaM ee purisA manne, ahamaMsi bhikkhU lUhe tIraTThI kheyanne jAva maggassa gatiparakkamaNNe, ahameaM paumavarapuMDarIaM unnikkhissAmitti kaTTu iti vaccA se bhikkhU No abhikkametaM pukkhariNiM tIse pukkhariNIe tIre ThiccA saddaM kujjA, uppayAhi khalu bho paumavarapuMDarIyA uppayAhi, aha se uppaie paumavarapuMDarI // 10 // (1) M- Nisatre vvpvn
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam atha bhikSuH-nirdoSAhArabhojI rUkSo- rAgadveSarahita:, tIrArthI- saMsArAbdhitIrAbhilASI, khedajJa- ityAdivizeSaNAni pUrvavyAkhyAtAni, yAvanmArgasya gatiparAkramajJaH, sa ca anyatarasya dizo anudizo vA Agatya tAM puSkariNiM tasyAzca tIre sthitvA tanmahadekaM padmavarapauNDarIkaM pazyati, tAMzca catura: puruSAn pazyati paMkanIramagnAn, dRSTvA ca sa bhikSurevaM vadet, aho ime catvAro'pi puruSAH akSetrajJA akuzalA na mArgasya gatiparAkramajJAH, yasmAtte puruSAH evaM jJAtavanto yathA vayaM puNDarIkaM unnikSepsyAma utkhaniSyAmaH, na ca puNDarIkaM (evamutkSeptavyaM) yathaite manyante, kintu ahamasmi bhikSU rUkSo yAvanmArgasya gatiparAkramajJo, aham etat puNDarIkamutkhaniSyAmItyuktvA sa bhikSuH na abhikramet tAM puSkariNiM na pravizet, tasyAH tIre sthitvA taTastha eva zabdaM kuryAt, yathA, utpata he puNDarIka! utpata, iti zabdazravaNAt tadutpatitaM puNDarIkam // 10 // dArTItikaM yojayan zrIvIra: ziSyAn AhakiTTie nAe samaNAuso ! aDhe puNa se a jANiavve bhavai, bhaMteti samaNaM bhagavaM mahAvIraM niggaMthA a niggaMthIo a vaMdaMti namasaMti vaMdittA namaMsittA evaM vadAsi, kiTTie nAe samaNAuso! aTThaM puNa se na yANAmo samaNAuso tti samaNe bhagavaM mahAvIre te a bahave niggaMthA ya niggaMthio a (AmaMtettA) evaM vayAsi, haMtA samaNAuso! AikkhAmi vibhAvemi kiDemi paveemi saaTaLaM
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ saheDaM sAraNaM bhujo bhujo uvadaMsemi // 11 // kIrtite kathite jJAte dRSTAMte he zramaNA AyuSmaMto! arthaH punarasya jJAtavyo bhavati bhavadbhiH, evamukte bhagavatA bahavo nirgranthA nimranthyazca zramaNaM bhagavantaM mahAvIraM vandanti kAyena, namasyanti zabdaiH stuvanti, vaMditvA namasyitvA ca evaM vadeyuH, tadyathA, kIrtitaM jJAtamudAharaNaM bhagavatA, arthaM punarasya na jAnIma iti pRSTo bhagavAn tAn bahUn nigraMthAdInevaM vadet, 'haMteti AmaMtraNe he zramaNA-AyuSmanto ! yadbhavadbhirahaM pRSTastadAkhyAmi AvirbhAvayAmi prakaTayAmi kIrtayAmi paryAyaiH, pravedayAmi hetudRSTAMtaiH, ekArthikAnyeva vA etAni, kathamAkhyAmItyAha, sArtha: sahetuH hetuH anvayavyatirekarUpaH, kAraNaM kAryasAdhanaM, tena yutaM bhUyo bhUya upadarzayAmi // 11 // logaM ca khalu mae appAhaTTa samaNAuso ! sA pukkharaNI buiA, kammaM ca khalu mae appAhaTTa samaNAuso! se udae buie, kAmabhogA ya khalu mae appAhaTTa samaNAuso! see buie, jaNajANavayaM ca khalu mae appAhaTTa samaNAuso! bahave paumavarapuMDarIA buiA, rAyANaM ca khalu mae appAhaTTa samaNAuso ! se ege paumavarapuMDarIe buie, annautthiA ya khalu mae appAhaTTa samaNAuso ! te cattAri purisajAyA buiA, dhammaM ca khalu mae appAhaTTa samaNAuso! se bhikkhU buie, dhammatitthaM (1) JAM sanimittaM (2) M namaskRtya // 5 //
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA cakhalu mae appADa samaNAuso ! se tIre buie, dhammakahaM ca khalu mae appAhaTTu samaNAuso ! se sadde buie, nivvANaM ca khalu mae appADa samaNAuso ! se uppAe buie, evamevaM ca khalu e appADa samaNAuso ! se evameyaM buiyaM // 12 // lokaM manuSyakSetraM 'ca zabdaH samuccaye' 'khaluH vAkyAlaMkAre' mayA appAhadvRtti Atmani AhRtya vyavasthApya athavA AtmanA svayaM AhRtya - jJAtvA na paropadezataH sA puSkariNI uktA, karma cASTaprakAraM khalu mayA''tmani AhRtya AtmanA vA AhRtya he zramaNa ! AyuSman ! tadudakaM uktaM puNDarIkotpattikAraNaM, kAmA- icchArUpA bhogA- madanavyApArAH sa kardamaH, yathA paGke manaM AtmAnaM uddhartuM duHzakyaM evaM viSayeSvapIti viSayapaGkayoH sAmyaM, janaM sAmAnyalokaM, jAnapadAH AryadezajAtAH tAnAzritya tAni bahUni puNDarIkANi uktAni, rAjAnaM cakravartyAdikaM Azritya padmavarapuNDarIkamuktam, anyatIrthikAn Azritya te catvAraH puruSA uktA:, teSAM rAjapuNDarIkoddharaNe sAmarthyAbhAvAt, dharmaM ca Atmani Azritya sa bhikSuH uktaH, tasyaiva rAjapuNDarIkoddharaNe samarthatvAt, dharmatIrthaM ca khalu Azritya mayA tattIramuktam, dharmadezanAM cAzritya mayA sa bhikSoH saMbaMdhI zabda uktaH, nirvANaM mokSaM cAzritya sa puNDarIkasyotpAta uktaH, evametallokAdikaM ca khalu Atmani AhRtya Azritya mayA zramaNAyuSman ! sa etat puSkariNyAdikaM dRSTAMtatvena kiMcit sAdhamrmyAdivamuktam // 12 // dvi. zru. skandhe prathamAdhyayanam
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ KE evaM sAmAnyena dRSTAMtayojanAM uktvA vizeSeNa tAM Aha iha khalu pAINaM vA paDINaM vA udINaM vA dAhiNaM vA saMtegaiA maNussA bhavaMti aNupuvveNaM loaM uvavannA taM jahA AyariA (AriyA?) vege aNAriA vege uccAgoyA vege NIyAgoA vege kAyamaMtA vege hassamaMtA vege suvannA vege duvannA vege surUvA vege durUvA vege, tesiM ca NaM mahaMege rAyA bhavai mahAhimavaMtamalayamaMdaramahiMdasAre accaMtavisuddharAyakulavaMsappasue niraMtararAyalakkhaNavirAiaMgamaMge bahujaNabahumANapUie savvaguNasamiddhe khattie (mudie) muddhAbhisitte mAuM piUM sujAe dayappatte sImaMkare sImaMdhare khemaMkare (khemaMdhare) maNussiMde jarNavayapiyA jaNavayapurohie seukare keukare Narapavare purisavare purisasiMhe purisAsIvise purisavarapuMDarIe purisavaragaMdhahatthI aDDhe ditte vitte vitthiNNaviulabhavaNasayaNAsaNa jANavAhaNAinne bahadhaNabahujAyarUvarayaya Aoga paogasaMpautte vicchaDDiapaurabhattapANe bahudAsIdAsagomahisa gavelagappabhUe paDipunnakosako TThAgArAuhadhareM balavaMdubbalapaccAmitte uhayakaMDagaM nihayakaMDagaMmaliyakaMDagaM uddhiyakaMDagaM (akaMTayaM) (1) AM maNuyANaM (2) P 'jaNavayapiyA' iti nAsti (3) BAM purisapavare (4) A uhAgAre (5) 1A 'ohayakaMTaya' sarvatra kaMDagaM ityasya sthAne kaMTayaM jJeyaM. // 6 //
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam uhayasattU nihayasattU maliyasattU uddhiyasattU (nijiyasattU) parAiasattU vavagayadubhikkhamAribhayavippamukkaM rAyavaNNao jahovavAie jAva pasaMtaDiMbaDamaraM rajaM pasAsemANe viharai, tassa NaM ranno parisA bhavai, taM- uggA uggaputtA bhogA bhogaputtA ikkhAgAi ikkhAgAiputtA NAyA NAyaputtA koravvA koravvAputtAbhaDA bhaDaputtAmAhaNAmAhaNaputtA licchaI licchaiputtA pasatthAropasatthAraputtA seNAvaI seNAvaiputtA // 13 // 'ihetti' iha asmin loke, 'khaluH vAkyAlaMkAre' prAcyA praticyA dakSiNAyAm udicyA anyatarasyAM vA dizi, santi vidyante eke kecana manuSyA bhavanti, AnupUryeNa imaM lokaM AzrityotpannAH, tadyathA, AryA: AryadezotpannAH, tadanye anAryAH, eke uccairgotrA, nIcairgotrA eke, kAyo- mahAkAya: prAMzutvaM tadvidyate yeSAM te kAyavaMto, hrasvavaMto vAmanakubjAdayaH, suvarNAH zobhanakAMtayo, durvarNAH kRSNarUkSAdivarNA, eke surUpA, eke duSTarUpAH, teSAM madhye mahAn kazcideko rAjA bhavati, kiM bhUta: ? mahAhimavanmalayamaMdaramaheMdrANAmiva sAraM -sAmarthyaM dhanaM vA yasya sa tathA, ityevaM rAjavarNako yAvat upazAMtaDiMbaDamaraM rAjyaM prasAdhayan tiSThati, tatra DiMba parAnIkabhayaM, DamaraM svarASTrakSobhaH, tasya ca rAjJaH parSat sabhA bhavati, tadyathA, ugrA: tatkumArAzca ugraputrAH, evaM bhogaputrAdayo'pi jJeyAH, lecchaitti, lipsuko vaNig ityarthaH, prazAstAro- buddhyupajIvino maMtryAdaya: senApatayazca eke // 13 // (8) JAM pasatthaputtA
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ tesiM ca NaM egaIe saDDhI-bhavai, kAmaM taM samaNA ya mAhaNA ya pahAriMsu gamaNAe, tattha aNNatareNaM dhammeNaM pannattAro vayaM eteNaM dhammeNaM paNNAvaissAmo, evamAyANadha bhayaMtAro jadhA me esa dhamme suakkhAe supannatte bhavati // 14 // teSAM madhye kazcidevaika: zraddhAvAn dharmalipsuH bhavati, kAmaM nizcitaM taM zraddhAvantaM zramaNA brAhmaNA vA tadantikagamanAya pradhAritavanta: tatpratibodhAya tatsamIpe gamanaM ciMtitavantaH, tatrAnyatareNa dharmeNa svasamayaprasiddhena prajJApayitAro vayamiti viciMtya taM rAjAnaM svakIyena dharmeNa prajJApayiSyAma evaM saMpradhArya rAjAMtikaM gatvA evamUcuH, yathA'haM vadAmi evaM bhavanto yUyaM jAnIta, yathA yena prakAreNa mayaiSa dharmaH svAkhyAta: suprajJapto bhavatItyevaM tIrthika: svamatAnurAgI rAjAde: svAbhiprAyeNopadezaM dadAti // 14 // tatrAdyaH puruSastajjIvataccharIravAdI rAjAnaM uddizya evaM dharmadezanAM cakretaM jahA uDDhaM pAyatalA ahe kesaggamatthayA tiriyaM tayapariyaMte jIve, esa AyA pajave kasiNe esa jAMva jIvati, esa mae no jIvai, sarIre dharamANe dharaI viNaThemi ya No dharai, eyaMtaM jIviaM bhavai AdahaNAe parehiM Nijjati agaNijjhAmie sarIre kavoyavannANi aTThINi bhavaMti, // 7 // (1) JAM jIve
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam AsaMdIpaMcamA parisA gAma paccAgacchaMti, evaM asato asaMvijamANe jesiMta asato asaMvijamANe hai| teMsiM taM suakkhAyaM bhavai, anno jIvo annaM sarIraM tamhA te evaM no vipaDivedeti, ayamAuso! AyA dIheti vA hasseti vA parimaMDale I vA vaTTe i vA taMse i vA cauraMse i vA chalaMse i vA aThaise i vA Ayate i vA kiNhe i vA nIle i vA lohiahAliddasukkile i vA subbhigaMdhe ivA, dubbhigaMdhe i vA, titte i vA, kaDue i vA, kaSAe i vA, aMbile i vA, mahure i vA, kakkhaDe i vA, maue i vA, gurue i vA, lahue i vA, site i vA, usiNe i vA, niddhe i vA, lukkhe i vA, evaM aseMo asaMvijamANe jesiM taM suakkhAyaM bhavai, anno jIvo annaM sarIraM tamhA te No evaM uvalabhaMti // 15 // tadyathA, UrdhvaM pAdatalAd adhazca kezAgramastakAt tiryak ca tvakparyanto jIvaH, ko'rthaH ? yadeva zarIraM sa eva jIvaH, na zarIrAdanyaH kazcidAtmA'sti, ayaM kAya evAtmanaH paryavo avasthAvizeSaH kRtsna: saMpUrNaH, zarIropalaMbhe jIva evopalabdha ityarthaH, eSa kAyo yAvat jIvati tAvajjIvo'pi jIvatItyucyate, eSa kAyo yadA mRtastadA jIvo'pi mRta iti vyapadizyate, yAvaccharIraM avyaGgaM dharati (1) PyaM (2) P tesiaM (3) IAM i asya sthAne 'ti' jJeyaM (4) AM asaMte
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ tiSThati tAvat jIvo'pi, vinaSTe zarIre jIvo'pi na dharati-vinaSTa ityarthaH, tadevaM yAvadetaccharIraM apracyutaM tAvadeva jIvasya tajjIvitaM bhavati, vinaSTe zarIre tadrUpo jIvo'pi vinaSTa iti kRtvA AdahanAya A-samaMtAd dahanArthaM smazAnAdau nIyate paraiH, tasmiMzca zarIre'gninA dhyApite kapotavarNAni asthIni kevalamupalabhyate na kazcit tadaparo jIva:, te ca tadbAMdhavA jaghanyato'pi catvAraH, AsaMdImaMcaka: sa paJcamo yeSAM te AsaMdIpaJcamA: puruSAH taM kAyaM agninA dhmA payitvA svaM grAmaM pratyAgacchanti, yadi punarAtmA kAyAdbhinna: syAttadA nirgacchan dRzyeta, na ca dRzyate, tasmAt tajjIvaH tadeva zarIramiti sthitam, evamuktanItyA sa jIvo asan avidyamAno yeSAmayaM pakSo yatkAye tiSThan gacchaMzca asaMvedyamAno-ananubhUyamAno jIva iti, teSAM tat svAkhyAtaM bhavati, yeSAM punaranyo jIvo'nyaccharIraM evaMbhUto apramANaka eva aMgIkAraH tasmAtte mUDhatayA pravartamAnA evaM vakSyamANaM na viprativedayanti jAnanti, yathA he AyuSman ! ayamAtmA zarIrAdbhinnaH svIkriyamANaH kiMparimANaH syAditi vAcyaM, kiM dIrghaH ? kiM hrasva:? ityAdi, saMsthAneSu kiM parimaMDala:? ityAdi, varNeSu kiM kRSNa:? ityAdi, gaMdhayo: kiM surabhigaMdhaH? ityAdi, raseSu kiM tiktaH? ityAdi, sparzeSu kiM karkaza:? ityAdi, tadevaM saMsthAnavarNagaMdharasasparzAnAmabhAvAd asan avidyamAno asaMvedyamAno yeSAM tat svAkhyAtaM bhavati, yeSAM anyo jIva: anyaccharIramiti pakSaH (tadapramANaka eva,) tasmAt pRthag avidyamAnatvAt te jIvavAdino naivaM AtmAnamupalabhante // 15 // AtmAnAstitvaM dRSTAMtaiH // 8 // (1) PBD ghyAmite (2) PBD ghyAmayitvA
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam KEEKKCKSEEKIKOKAKKAKKASKS Ahase jahA nAmae kei purise kosiu asiM abhinivvadvittA NaM uvadaMsejA- ayamAuso ! asI ayaM kosI, evameva natthi kei urvadaMsittA- ayamAuso ! AyA ayaM sarIraM, se jaMhA vA kei purise muMjAo isiaM abhinivvaTTittA NaM uvadaMsejjA- ayamAuso! muMjA ayaM isIyA, evameva natthi kei uvadaMsittAro-ayamAuso!AyA iMdaM zarIraM, se jahAnAmae kei purise maMsAo aLiM abhinivvaTTittA NaM uvadaMrsijjA ayamAuso! maMse ayaM aTThI, evameva natthi kei uvadaMsitAroayamAuso! AyA idaM sarIraM, se jahA nAmae kei purise karatalAo AmalagaM abhinivvaTTittA NaM uvadaMsijjA ayamAuso! karayale ayaM Amalae, evameva natthi kei uvadaMsittAro ayamAuso! AyA idaM sarIraM, se jahA nAmae kei purise dahio NavaNIyaM abhinivvaTTittA NaM uvadaMsijAayamAuso! navaNIyaM ayaM urdasI, evameva natthi kei uvadaMsittA ayamAuso! AyA idaM sarIraM, jahAnAmae kei purise tilehiMto tillaM abhinivvaTTittA NaM uvadaMsejA ayamAuso! tille ayaM piNNAe (1) / abhiniTTittANaM ukdaMsei AM purise abhinivaTTittANaM uvadaMsettAro. (2) JAM jahANAmae kei (3)AM 'iya' evaM sarvatra jJeyaM (4) JAM daMsejA, sarvatra evaM jJeyaM (5) IAM 0 settAro sarvatra evaM jJeyaM (6) udasI udazcit-takraM
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ x evameva jAva sarIraM, se jahAnAmae kei purise ukkhUo khoyarasaM abhinivvaTTittA NaM uvadaMsejjA . ayamAuso khoyarase ayaM coe, evameva jAva sarIraM, se jahAnAmae kei purise araNio aggiM abhinivvaTTittA NaM uvadaMsejjA ayamAuso! araNI ayaM aggI evameva jAva sarIraM, evaM asaMo asaMvijamANo jesiM taM suakkhAyaM bhavai, anno jIvo annaM sarIraM tamhA taM micchA // 16 // tadyathA nAma kazcitpuruSaH kosIta: pratyAkArAd asiM-khaDgaM abhinivRtya samAkRSyAnyeSAmupadarzayet, yathA ayamAyuSman !asi:-khaDga: ayaM ca koza: pratyAkAraH, evameva jIvazarIrayo: nAsti upadarzayitA yathA ayaM jIva idaM ca zarIramiti, nAsti evamupadarzayitA kazcid ato na kAyAdbhinno jIva iti, atrArthe bahUn dRSTAMtAnAha, kazcitpuruSo muMjAt tRNavizeSAt isiaMti tadgarbhabhUtAM zilikAM pRthakkRtya darzayet, tathA mAMsAd asthi, karatalAdAmalakaM, dadhno navanItaM, tilebhya: tailaM, ikSo: rasa, araNito agniM, abhinivRtya pRthakkRtya darzayet, evaM zarIrAd api jIvaM, nAstyevamupadarzayitA kazcidato asannAtmA zarIrAt pRthagasaMvedyamAnazceti, yeSAM ca svamatAnurAgAdetatsvAkhyAtaM bhavati yadanyo jIvo anyacca zarIramiti, AtmA ca pRthak nopalabhyate tasmAttanmithyA // 16 // // 9 // (1) AM asaMte (2) BD ahakkhAyaM (3) zalAkA ityarthaH
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA # dvi.zru.skanthe prathamAdhyayanam se haMtA haNaha khaNaha chaNaha Dahaha payaha AluMpaha vilupaha sahasakAreha vipparAma jIve Natthi paraloe, te No vippaDivedeti, taM kiriAi vA akiriyAi vA sukkaDei vA, dukkaDei vA, kallANei vA, pAvaei vA, sAhUi vA, asAhUi vA, sehIi vA, asehIi vA, niraei vA, aniraei vA, evaM te virUvarUvehiM kammasamAraMbhehiM virUvarUvAI kAmabhogAI samAraMbhaMti bhoynnaae||17|| etadadhyavasAyI sa nAstika: svata: prANinAM haMtA -vyApAdaka: syAt, anyeSAmapi vakti haNaha jhyAvighAlayata khanata kSaNata kSaNanaM-hiMsA, dahata, pacata, Alupata, vilupata, sahasA kArayata, viparAmRzata, etAvAn- zarIramAtra eva tAvajjIvo, jIvAbhAvAcca nAsti paralokaH, tataste tajjIvataccharIravAdino nAstikA etanna viprativedayante nAMgIkurvanti, tadyathA, kriyAM- sadanuSThAnAtmikAm, akriyAM vA asadanuSThAnarUpAM, sukRtaM vA, duSkRtaM vA, kalyANaM vA, pApakaM vA, sAdhukRtaM vA, asAdhukRtaM vA, ityAdikA ciMtA eva nAsti, ko'rthaH? sukRtAni sAdhutvAt kalyANaphalAni, duSkRtAni asAdhutvAd virUpaphalAnIti, AtmAnaM vinA'sau ciMtA na yujyate ityarthaH, (1) BD "chaNaha" iti nAsti (2) D etAva
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ KE tathA sukRtena siddhi: duSkRtenAsiddhiH, tathA duSkRtenaiva narakaH, anaraka: tiryaGnarAmaragatirUpa: syAdityAdikA ciMtA na yuktA, jIvasyaiva abhAvAt, evaM tetti evaM uktaprakAreNa te nAstikA virUparUpaiH nAnAsvarUpaiH karmasamArambhaiH sAvadyAnuSThAna: virUparUpAn kAmabhogAn samArabhante samAdadati tadupabhogArtham // 17 // evamege pAganbhi Nikkhamma mAmagaM dhammaM paNNaviMti. taM saddahamANo taM pattiamANo taM roemANo taM sAhu suakkhAe samaNe vA mAhaNe vA kAmaM sa khalu Auso ! tumaM pUyayAmitti, taM jahA asaNeNa vA pANeNa vA khAimeNa vA sAimeNa vA vattheNa vA paDiggaheNa vA kaMbaleNa vA / pAyapuMchaNeNa vA tatthege pUaNAe samAuTTisu, tatthege (pUyaNAe) nikAyayaMsu // 18 // evam uktaprakAreNa eke nAstikA: prAgalbhikA:-prAgalbhyena caranti-dhRSTatAM prAptA, AtmA nAstIti vadanti, tathA niSkramya svamatAnugatAM pravrajyAM gRhItvA mAmakaM dharma - madIyo'yaM dharma ityaMgIkRtya parebhya: prajJApayanti, yadyapi nAstikAnAM nAsti dIkSA tathA'pi bauddhAdimate pravrajya pazcAnnAstikIbhUte saMbhavati pravrajyA, athavA nIlapaTAdyaMgIkRtaH kazcidastyeva pravrajyAvizeSa iti, taM nAstikadharmaM zraddadhAnA rocayanta: svamatau pratiyaMto avitathabhAvena gRhNantaH, sAdhu zobhanaM etadyathA svAkhyAto bhavatA dharmaH, he zramaNa ! brAhmaNa ! zobhanaM // 10 // (1) D te (2) BPD 0Nei vA (3) 0mei vA (4) 0mei vA
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUkRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam kRtaM yadayaM tajjIvataccharIradharmo'smAkamukta: kAmaM iSTametadasmAkaM, 'khalu: vAkyAlaMkAre' he AyuSman ! upakAriNaM tvAM pUjayAmi ahamiti tacchiSyA vadanti, pUjAmevAha-asaNetyAdi sugamaM yAvat pAdapUMchanakamiti, tatraike pUjAyAM samAuTuiMsu samAvRttA: pravIbhUtA rAjAdayaH eke tatra svamatasthityA nikAcitavaMta: taM nRpAdikaM svadharme niyamitavanta ityarthaH // 18 // puvvAmeva tesiM nAyaM bhavai- samaNA bhavissAmo aNagArA akiMcaNA aputtA aMpasU paradattabhogI bhikkhuNo pAvaM kammaM No karissAmo samuTThAe te appaNA appaDivirayA bhavaMti, sayamAiyaMti, anne vi AdiyAti, annaM pi AdiyaMtaM samaNujANaMti, evameva te ithikAmabhogehiM mucchiA giddhA gaDhiA ajjhovavannA luddhA rAgadosattA, te No appANaM smucchedeti, No paraM samucchediti, No aNNAiM pANAiM bhUyAI jIvAiM sattAiMsamucchedeti, pahINA puvvasaMjogA AyarizramaggaM asaMpattA, / iti te No havvAe (No) pArAe aMtarA kAmabhogesu visannA, iti paDhame purisajAe tajjIvatassarIraetti Ahie // 19 // (1) B apasUA
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ A ye bhAgavatAdiliMga aGagIkRtya pazcAt nAstikAH saMvRttAH teSAM pUrvaM Adau pravrajyAgrahaNAvasara etat parijJAtaM bhavati, yat zramaNA yatayo bhaviSyAmo, anagArAH, kiMcanaM- dravyaM tadrahitA niSkiMcanAH, aputrAH, apazavaH, paradattabhojino bhikSavaH kiMcit pApaM karma sAvadyaM na kariSyAma iti samutthAya pazcAt nAstikatAM prAptAH te AtmanA svayaM sAvadyAd aprativiratA anivRttA bhavanti, svayaM sAvA Adadate svIkurvanti, anyAnapi AdApayanti grAhayanti, AdadAnaM samanujAnanti, evameva strIpradhAnA: kAmabhogA: strIkAmabhogA: teSu mUrchitA gRddhA adhyupapannA Adhikyena bhogeSu lubdhAH, rAgadveSArtA: saMto na AtmAnaM saMsArAt samucchedanti, nA'pi paraM samucchedanti, nA'pi anyAn prANino bhUtAni jIvAn sattvAn samucchedayanti, asadabhiprAyapravRttatvAt, te ca evaMvighA lokAyatikA: pUrvasaMyogAt putrAdikAt prahINA bhraSTAH Arya mArga sadanuSThAnarUpaM asaMprAptA iti lokadvayasadanuSThAnabhraSTA aMtarAla eva bhogeSu viSaNNA: tiSThanti, na puMDarIkotkSepAdi kArya sAdhayaMti iti ayaM tajjIvataccharIravAdI prathamaH puruSaH samAptaH // 19 // ahAvare ducce purisajAe paMcamahabbhUie tti Ahijjai, iha khalu pAINaM vA(4) saMtegaiA maNussA bhavaMti aNupuvveNaM loaM uvavannA, taM (jahA)-AriyA vege aNAriA vege evaM jAva durUvA vege, tesiM ca NaM mahaM ege rAyA bhavai, mahayA evaM ceva NiravasesaM jAva seNAvaiputtA, tesiM ca (1)D bhagava0 (2) BD asaMvRttAH (3) BD obhUe / bhUtie (4) D AyariyA // 11 //
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA sadvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam NaM egaie saDDhI bhavai, kAmaM taM samaNA ya mAhaNA ya pahAreMsu gamaNAe, tattha'NNayareNaM dhammeNaM paNNattAro vayamimeNaM dhammeNaM paNNavaissAmo. sa evamAyANadha bhayaMtAro! jahA me esa dhamme suakkhAe supaNNate bhavai // 20 // atha aparo dvitIya: puruSajAta: paMcabhi: bhUtaiH pRthivyap-tejo-vAyu-vyomAkhyaiH carati (iti) pAJcabhautika: -sAMkhyaH, jIvasya tRNamoTane'pi asAmarthya, bhUtarUpAyA: prakRte: eva sarvakartRtvamiti tanmataM, nAstikavizeSo vA, paJcabhUtavyatiriktanAstitvAMgIkArAt, Ahijai AkhyAyate, atra ca prathamapuruSagamena iha khalu pAINaM vA ityAdiko graMtha: supannatte bhavatItyetadanto jJeyaH // 20 // sAMkhyanAstikayo: matamAha iha khalu paMcamahabbhUyA jehiM no kajjar3a kiriyA i vA, akiriyA i vA, sukaDe i vA, dukkaDe i vA, kallANe i vA, pAvae i vA, sAhU i vA, asAhU i vA, sehe i vA asehe i vA, Nirae ivA, aNirae i vA avi aMtaso taNamAtamavi // 21 // (1) J siddhI AM siddhi (2) / asiddhI AM asiddhi
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ iha mate paMcamahAbhUtAni yaiH no asmAkaM kriyA vyApAraH, akriyA nirvyApAratA vA kriyate, sukRtaM duSkRtaM vA, kalyANaM pApakamiti vA, sAdhu iti asAdhu iti vA, siddhiH muktiH, asiddhiH saMsAra:, naraka: anarakaH tiryanarAmaragatiH, etatsarvaM satvarajastamorUpA prakRti: eva bhUtarUpA karoti, AtmA kevalaM upabhuGkte na tu karoti kiMcit / nAstikAbhiprAyeNA'pi ihaiva sukhaduHkhe svarganarako iti ucyate, iti evamaMtaza: tRNamAtramapi yatkAryaM tadbhUtaiH eva prakRtirUpApannaiH kriyate, evaM sAMkhyamate AtmA akiJcitkaraH, nAstikamate tu AtmanaH sarvathA'pi abhAvaH, tato dvayorapi bhUtAnyeva sarvakAryakartRNIti // 21 // taM ca paduddeseNaM puDhobhUtasamavAyaM jANijjA, taM (jahA)- puDhavI ege mahanbhUe, AU ducce mahabbhUte, teU tacce mahabbhUte, vAU caUtthe mahabbhUte, AgAse paMcame mahabbhUte, iccete paMca mahanbhUyA aNimmiA aNimaiyA akaDANo kittimA aNAdIA aNihaNA avaMjhA apurohiAsataMtA sAsayA AyachaTThA puNa ege Ahu, sato natthi viNAso, asato Nasthi saMbhavo // 22 // taM ca bhUtAnAM samaghAyaM pRthagbhUtapadoddezena jAnIyAt tadyathA- pRthivyekA mahAbhUtaM ityAdi, eSAM kAyAkAratayA ya: samavAyaH sa ekatve lakSyate, ityetAni paMcamahAbhUtAni anirmitAni kAlezvarAdinA kenacidakRtAni, pareNa anirmApayitavyAni, akRtAni vizrasApariNAmena // 12 // (1) M vyApAratA (2) DobhUta
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam niSpannatvAt, tathA na ghaTavat kRtrimANi, anAdIni anidhanAni AdyaMtarahitAni, avaMdhyAni avazyakAryakartRNi, na vidyate purohitaH kArya prati pravarttayitA yeSAM tAni apurohitAni, svataMtrANi, zAzvatAni nityAni, AtmA SaSTo yeSAM tAni AtmaSaSTAni paJcamahAbhUtAni ityeke AhuH, sAMkhyAnAM AtmA'kiJcitkara:, nAstikAnAntu kAyAkArapariNatAni bhUtAnyeva abhivyaktacaitanyAni AtmavyapadezaM labhante, tadevaM sAMkhyamate sato vidyamAnasya pradhAnAdeH nAsti vinAzaH; asataH zazaviSANAdeH nAsti saMbhavaH, yaduktaM - nAsato jAyate bhAvo, nAbhAvo jAyate sata iti // 22 // etAva tAva jIvakAe, etAva tAva asthikAe elAla tAva savvaloe, etaM muhaM logassa kAraNayAe yavaMtaso taNamAyamavi // 23 // etAvAn eva bhUtamAtra eva jIvakAya:, etAvAn eva astikAya:, na aparaH kazcitpadArthaH, etAvAn eva sarvalokaH, tathA etadeva paJcabhUtAstitvaM mukhya kAraNaM lokasya, sAMkhyasya hi pradhAnAtmabhyAM sRSTi: utpattiH, nAstikasya tu bhUtAnyeva aMtaza: tRNamAtramapi ra kAryaM kurvanti // 23 // Atmano'kiMcitkaratvAt sAMkhyamate asattvAnnAstikamate na karmabhi: baMdha ityAha (1) IAM karaNayaNAe aviyaMtaso KKKHAKHARKAKKAKESED
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ se kiNaM kiNAvemANe, haNaM ghAyamANe, payaM payAvemANe, aviyaMtaso purisamavi vikviNittA ghAittA ettha vi jANAhi Natthi ittha doso te No vippaDivediti, taM (jahA)- kiriA i vA, jAva aNirae i vA, evAmeva te virUvarUvehiM kammasamAraMbhehiM viruvarUvAI kAmabhogAiM samAraMbhaMti bhoaNAe, evameva te aNAriA vippaDivaNNA taM saddahamANA taM pattiamANA jAva te No havvAe No pArAe aMtarA kAmabhogesu visannA, docce purisajAe paMcamahabbhUie tti Ahie // 24 // sa kriyArthI puruSa: krINan kiJcid vastu mUlyena gRhNan, paraM krApayan mUlyena grAhayan, tathA prANino man hiMsan, paraiH ghAtayan, tathA pacan pAcayan, etAni kurvato'nyAnapi anujAnan, api aMtaza: puruSamapi paJcendriyaM vikrIya hatvA ghAtayitvA, atrA'pi paJcendriyavadhe nAsti doSaH, atraivaM jAnIhi kiM puna: ekendriyavadhe ityapi zabdArthaH, tataste naiva etad viprativedayanti jAnanti, tadyathA- kriyA calanAtmikA sAvadyAnuSThAnarUpA, akriyA sthAnarUpA, yAvad evameva virUparUpai: nAnArUpaiH karmasamAraMbhai: sAvadyAnuSThAna: virUparUpAn nAnAprakArAn kAmabhogAn samArabhante svayaM, anyAMzca kArayanti nAstyatra doSa iti pratArya, evameva te anAryA vipratipannA viruddhaM mArgaM pratipannAH, taM AtmIyaM dharmaM zraddadhAnA, AtmIyAMgIkAraM rocayantaH taddharmasya AkhyAtAraM prazaMsayantaH, tadyathA- svAkhyAto bhavatA // 13 // (1) BD evaM te
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAigadIpikA dvi.zru.skanthe prathamAdhyayanam dharma ityAdi tAvanneyaM yAvadaMtarA kAmabhogeSu viSaNNA ihaparalokabhraSTA na AtmatrANAya nA'pi pareSAmiti dvitIya: puruSajAta: paJcamahAbhUtiko vyAkhyAtaH // 24 // ahAvare tacce purisajAe issarakAraNie tti Ahijjai, iha khalu pAINaM vA (4) saMtegaIyA maNussA bhavaMti, aNupuvveNaM loaM uvavaNNA, taM (jahA)- AriyA vege jAva tesiM ca NaM mahaMte ege rAyA bhavai jAva seNAvaiputtA, tesiM ca NaM egaie saDDhI bhavai, kAmaM taM samaNA ya mAhaNA ya pahAriMsu gamaNAe jAva jahA me esa dhamme suakkhAe supaNNatte bhavati // 25 // atha aparaH tRtIyaH puruSajAtaH, Izvaro jagataH kAraNaM yasya sa IzvarakAraNika AtmA'dvaitavAdI vA''khyAyate, iha khalu ityAdi, prAcyAdiSu dikSu ekasyAM dizi sthitaH kazcidevaM brUyAt yathA rAjAnaM uddizya tAvadyAvat svAkhyAta: suprajJapto dharmo bhavati // 25 // iha khalu dhammA purisAdIA purisottariA purisappaNIA purisapajoiA purisaabhisamaNNAgayA purisameva abhibhUya ciTuMti / se jahAnAmae gaMDe siA, sarIre jAe sarIre saMvuDDhe sarIre (1) D vyAkhyAyate (2) BD tAvat svA0
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ * abhisamaNNAgae sarIrameva abhibhUya ciTThati, evAmeva dhammA purisAdiA jAva purisameva abhibhUya 4 ciTThati / se jahAnAmae araie siA, sarIre jAyA sarIre abhisaMvuDDhA sarIre abhisamaNNAgayA sarIrameva abhibhUya ciTThati, evAmeva dhammA purisAdiA jAva purisameva abhibhUya ciTThati / se jahAnAmae vammie siA, puDhavIjAe puDhavIsaMvuDDhe puDhavIabhisamaNNAgae puDhavImeva abhibhUya ciThaMti, evAmeva dhammA vi purisAdiA jAva purisameva abhibhUya ciTThati / *se jahAnAmae ra rukkhe siA, puDhavIjAe puDhavIsaMvuDDhe puDhavIabhisamaNNAgae puDhavImeva abhibhUya ciTThati, evameva dhammA vi purisAdiA jAva purisameva abhibhUya ciTThati / " se jahAnAmae pukkharaNI siA, puDhavijAyA jAva puDhavimeva abhibhUya ciTThati, evAmeva dhammA vi purisAdiyA jAva purisameva abhibhUya ciTThati / se jahAnAmae udagapukkhale siA, udagajAe jAva udagameva abhibhUya ciTuMti, evAmeva dhammA // 14 // (1) BD evameva, "etadantargata: pATha: D pratau chUTitaH
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skanye prathamAdhyayanam viM jAva purisameva abhibhUya ciTThati / se jahAnAmae udagabubbue siA, udagajAe jAva udagameva abhibhUya ciTuMti, evAmeva dhammA vi puMrisAdiA jAva purisameva abhibhUya ciTThati // 26 // iha khalu dharmAH svabhAvA: cetanAcetanarUpAH puruSa Izvara AtmA vA kAraNaM AdiH yeSAM te puruSAdikA IzvarakAraNikA AtmakAraNikA vA, tathA puruSa eva uttaraM kAryaM yeSAM te puruSottarAH tathA puruSeNa praNItAH, puruSeNa dyotitAH prakAzIkRtA: yathA sUryeNa ghaTAdayaH, te ca dharmA jIvAnAM janmamaraNarogazokAdayaH, ajIvadharmAstu mUrtadravyANAM varNagaMdharasasparzAH, amUrttadravyANAJca dharmAdharmAkAzAnAM gatyAdikA dharmAH sarve'pi IzvarakRtAH, AtmA'dvaitavAde ca AtmavivartAH, sarve'pi ete puruSameva abhibhUya vyApya tiSThanti, atrArthe dRSTAMtAn bahUn Aha- se jahAnAmae ityAdi- se jahA tadyathA 'nAma iti saMbhAvanAyAM,' gaNDaM syAt saMbhAvyate hi prANinAM karmavazagAnAM gaNDAdiroga iti, gaNDaM ca zarIre jAtaM, zarIrAvayavabhUtaM tathA zarIre vRddhimupagataM, zarIravRddhyA tasya vRddhiriti, zarIre abhisamanvAgataM - na tadayavayo'pi zarIrAt pRthagbhUta iti, zarIrameva abhibhUya pIDayitvA tiSThati, evameva ye amI dharmAH cetanAcetanarUpA: te (1) BD vi purisa jAva0 (2) BD purisa jAva0
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ REKHAREKASHAKAKKAKES sarve'pi IzvarakartRkA: na te IzvarAtpRthak kartuM zakyante, athavA sarvavyApina Atmano ye dharmAH te pRthakkartuM na zakyante, yathA gaNDaM zarIravikArabhUtaM tadvinAze ca zarIrameva tiSThati, evaM dharmAH puruSAdikA: puruSavikArarUpA na puruSAt pRthag bhavanti, tadvikArApagame ca AtmAnamevAzritya tiSThanti, evamanyadRSTAMtA api bhAvyAH, se jahetyAdi arati: cittodvegarUpA, sA ca zarIre jAtetyAdi, yathA vA valmIkaM pRthvIvikArarUpaM pRthivyAM jAtamityAdi, evaM sarvaM IzvarakAraNikaM AtmavivartarUpaM vA, yathA vA vRkSo'zokAdiH pRthivIjAtaH, yathA vA puSkariNI taDAgarUpA pRthivyAmeva jAtetyAdi prAmvat, tathA udakapuSkalaM udakaprAcurya udakajAtamityAdi, yathA vA udakabudbuda ityAdi sugamaM // 26 // IzvarakRtaM satyaM, anyad mithyA ityAhajaMpi ya imaM samaNANaM niggaMthANaM uddiTThaM paMNIaM viaMjiaM duvAlasaMgaM gaNipiDagaM, taM (jahA)AyAro sayagaDaM jAva diThivAo, savvameyaM micchA, Na eyaM tahiaMNa eaM AvattahiaM, imaM tu saccaM, imaM tahiaM, imaM AvattahiaM, teM evaM saNNaM kuvvaMti, te evaM saNNaM saMThavayaMti, te / evaM saNNaM sovaTThayaMti, tamevaM te tajjAiaMdukkhaM nAtiuTuMti sauNI paMjaraM jahA // 27 // // 15 // (1) PBDI 'paNIaM' iti nAsti (2) JAM AhattahiaM (3-4) PBD etevaM (5) BDOveyaMti JAMoti (6) JAM 0DhuvayaMti
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe esa prathamAdhyayanam yadapi ca idaM zramaNAnAM yatInAM nigraMthAnAM niSkiJcanAnAM uddiSTaM praNItaM vyaJjitaM vyaktIkRtaM dvAdazAGgaM gaNipiTakaM, tadyathA- AcAra: sUtrakRtAGgamityAdi yAvad dRSTivAdaH, sarvametat mithyA anIzvarapraNItatvAt, naitat tathyaM, naitad yAthAtathyaM na yathAsthitArthakathakaM, idaM puna: IzvarakartRtvaM AtmAdvaitaM ca satyaM, idameva tathyaM, idameva yAthAtathyaM, tadevaM te evaM pUrvoktanItyA saMjJAM kurvanti jJAnaM dadhate, anyebhyazca saMjJA saMsthApayanti, te evaM saMjJAM sUpasthApayanti, suSTha upa- sAmIpyena yuktibhiH sthApayanti, te caivaMvAdinaH tadaMgIkArajAtIyaM duHkhaM du:khahetutvAt nAtivartante na troTayanti, yathA zakuni: pakSI paMjaraM na troTayati evaM te'pi tadupadezAt karmabaMdhanaM nAtivarttante KA // 27 // te Na vippaDivedeti taM (jahA) - kiriyA i vA jAva aNirae ti vA, evAmeva te virUvarUvehiM kammasamAraMbhehiM virUvarUvAiM kAmabhogAiM samArabhittA bhoaNAe, evameva te aMNAyariyA vippaDivaNNA, taM pattia jAva iti te No havvAe No pArAe aMtarA kAmabhogesu visaNNA, tacce purisajAe issarakAraNie tti Ahie // 28 // te kadAgrahAstA etad vakSyamANaM na viprativedayanti na jAnanti, tadyathA- iyaM kriyA ityAdi yAvat anaraka ityevaM nirvivekatvAt (1) D nakiMcanAnAM (2) DIAM - aNAriyA
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ na jAnanti, evameva yathAkathaMcit te virUparUpaiH karmasamAraMbhai: virUparUpAn kAmabhogAn samArabhante bhojanAya upabhogAya, evaM te anAryA vipratipannAH svapakSaM pratiyanti zraddadhati iti pUrvavat, yAvat te kAmabhogeSu viSaNNAH, ityayaM IzvarakAraNikaH AtmA'dvaitavAdI vA tRtIya: puruSajAtaH saMpUrNaH // 28 // ahAvare cautthe purisajAe NiyativAdieti Ahijjai, iha khalu pAINaM vA ( 4 ) taheva jAva seNAvaiputtA vA, tesiM ca NaM egaie saDDhI bhavai, kAmaM (taM) samaNA ya mAhaNA ya saMpahAreMsu gamaNAe jAva jahA me esa dha suakkhAe supannate bhavai // 29 // atha aparaH caturtha: puruSajAtaH niyativAdI AkhyAyate, iha khalu pAINaM ityAdi prAgvat yAvadeSa dharmaH svAkhyAto bhavati ||29|| niyativAdI svamatamevAha iha khalu duve purisA bhavaMti - ege purise kiriamAikkhar3a, ege purise NokiriamAikkhar3a, je purise kiriamAikkhar3a, je a purio NokiriamAikkhar3a, doM vee purisA tulA kAraNamAvannA // 30 // (1) JAM do vi te // 16 //
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA iha dvau puruSau bhavataH, ekaH kriyAmAkhyAti, dezAd dezAMtaraprAptiH kriyA, sA niyateH eva syAt, evaM akriyA'pi, dvau etau narau tulyo niyativazavartitvAt, ekArthI ekakAraNApannatvAt, kriyA'kriye niyati- ekakAraNAdhIne ityarthaH ||30|| bAle puNa evaM vippaDivedeti kAraNamAvaNNe, taM ( jahA ) - jo ahamaMsI dukkhAmi vA soyAma vA. jUrAmi vA tippAmi vA piDDAmi vA paritappAmi vA ahameyamakAsi, paro vA jaM dukkhai vA paritappar3a va no paro eyamakAsi // 31 // bAlye majJaH punarevaM viprativedayati jAnIte kAraNamApannaH kAraNamuddizya, tadyathA- yo'hamasmi dukkhAmi tti - duHkhaM anubhavAmi, soyAmiti - zokaM anubhavAmi, jUrAmi tti duSkRtapravRttaM AtmAnaM garhAmi anarthAvAptau visUrayAmItyarthaH, tippAmi - zarIrabalAt kSarAbhi, piDDAmi- piDAmanubhavAmi, paritappAmi paritApaM anubhavAmi, evaM yatsukhaduHkhAdikaM anubhavAmi tadahameva akArSaM, paro vA yad duHkhAdikaM anubhavati mayi vA ApAdayati tatsvayameva kRtamiti, evaM sa puruSakAraNamApannaH svakRtaM parakRtaM vA duHkhAdi sarvaM puruSakArakRtamiti jAnIte bAla ityarthaH ||31|| (1) ahaM tamakAsI, (2) JAM vA paro evamakAsi, evaM se bAle sakAraNaM vA parakAraNaM vA evaM vippaDivedeti kAraNamAvantre || dvi.. skandhe prathamAdhyayanam
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ -mehAvI puNa evaM vippaDivedeti kAraNamAvaNNe-ahamaMsi dukkhAmivAsoyAmivAjUrAmivA tippAmi vA piDDAmi vA paritappAmi vA, No ahameyamakAsi, paro vA jaM dukkhati vA jAva paritappati vA no paro eyamakAsi, evaM se- mehAvI sakAraNaM parakAraNaM ca evaM vippaDivedeti kAraNamAvaNNe, se bemi- pAINaM vA (4) je tasA thAvarA pANA te evaM saMghAyamAgacchaMti, te evaM pariyAgamAvajaMti, te evaM vivegamAgacchaMti, (te) evaM vihANamAgacchaMti, te evaM saMgatiaMti, uvehAe No vippaDivedeti / taM (jahA)- kiriA i vA jAva nirae i vA anirae i vA, evaM te virUvarUvehiM kammasamAraMbhehiM virUvaruvAiM kAmabhogAI samArabhaMti bhoynnaae||32|| medhAvI niyativAdI kAraNamApanna: -svakAraNaM parakAraNaM vA uddizya pravRttirna puruSakArakRtA, yato na hi kasyacit AtmA aniSTo yena aniSTA duHkhotpAdikAH kriyA: samArabhate, kintu niyatyaiva ayamanicchannapi tat kAryate yena duHkhabhAg bhavati, evamasau kAraNamApanno vetti iti, kAraNaM cAtra- ekasya asadanuSThAnaparasyA'pi na duHkhaM syAt, anyasya tu sadanuSThAyino'pi duHkhaM utpadyate, tato niyati: eva kI iti, etadevAha-sebemIti so'haM niyativAdI bravImi, ye kecit trasA: sthAvarAzca prANina: te niyatita eva audArikAdizarIrasaMbandhaM // 17 // ** etadantargata: pATha: PBD pratiSu nopalabhyate tathApi IAM granthAnusAreNAsmAbhiH gRhItaH / (1) D tasathAvarapANA
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam Agacchanti, bAlakumArAdikaM vividhaM paryAyaM niyatita eva anubhavanti, niyatita eva vivekaM zarIrAt pRthagbhAvaM prApnuvanti, vidhAnaM2 avasthAvizeSaM kubja-kANAMdhatvajarAmaraNAdikaM Agacchanti, tadevaM te prANino niyatyA eva saMgatiM yAnti nAnAvidhasukhaduHkhabhAja: syuH, evaM niyativAdotprekSayA etad vakSyamANaM na viprativedayanti na jAnanti, tadyathA- kriyA akriyA ityAdi yAvat virUparUpAn kAmabhogAn bhojanAya upabhogArthaM samArabhante // 32 // evAmeva te aMNAriyA vippaDivannA taM saddahamANA jAva te No havvAe No pArAe aMtarA kAmabhogesu ra visaNNA, cautthe purisajAe NiativAdie tti Ahie / iccete cattAri purisajAyA NANApannA NANAchaMdANANAsIlANANAdiTThI NANAruINANAraMbhA NANAjjhavasANasaMjuttA pahINapuvvasaMjogA AriaM maggaM asaMpattA iti te No havvAe No pArAe aMtarA kAmabhogesu visannA // 33 // tadevaM te niyativAdino anAryA vipratipannAH taM niyuktikaM niyativAdaM zraddadhAnA ityAdi tAvanneyaM yAvadaMtarA kAmabhogeSu viSaNNA iti caturthaH puruSajAta: saMpUrNaH // (1) BD 'sukha' iti nAsti (2) D evameva (3) D aNAyariyA,
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ ityete catvAraH puruSA nAnAprajJA: nAnA'bhiprAyAH, nAnAzIlA anekAcArAH, *nAnAdRSTayo anekadarzanA* nAnArucayaH, nAnAprakAra AraMbho dharmAnuSThAnaM yeSAM te tathA, nAnAprakAreNa adhyavasAnena saMyuktAH - dharmArthamudyatAH, prahINapUrvasaMyogA: mAtApitRkalatrAdisaMbaMdharahitAH, Arya nirdoSa mArgamasaMprAptAH, no havvAetti- na aihikasukhabhAjaH, no pArAetti- nA'pi bhavapAragA: syuH, kintu antarAla eva kAmabhogeSu visaNNAH // 33 // atha lokottaraM paJcamaM bhikSu puruSamAha se bemi pAINaM vA (4) saMtegaiA maNussA taM (jahA)- AriyA vege aNAriyA vege uccAgoyA vege nIyAgoyA vege kAyamaMtA vege hassamaMtA vege suvannA vege duvannA vege surUvA vege durUvA vege, hai tesiM ca NaM khettavatthUNi pariggahiyANi bhavanti, taM(jahA) appayare vA bhujayare vA, tesiM ca NaM jaNajANavayAiM pariggahiyAiM bhavaMti, taM (jahA)- appayare vA bhujayare vA, tahappagArehiM kulehiM Agamma abhibhUya ege bhikkhAyariyAe samuTThiA, sato vA vi ege NAyao a uvagaraNaM ca vippajahAya bhikkhAyariAe samuTThiA, *asato vA vi ege NAyao a uvagaraNaM ca // 18 // ** etadantargataH pAThaH / pratau nAsti 1DAyariyA 2D ANAyariyA
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA vippajahAya bhikkhAyariAe samuTThiA, je te sato vA asato vA NAyao ya uvagaraNaM ca vippajahAya bhikkhAyariAe samuTThiA // 34 // tadahaM bravImi, yat prAcyAdi dizamuddizya eke kecana manujAH santi bhavanti, tadyathA- AryA AryadezotpannAH, tadviparItA anAryAH, uccairgotrodbhavAH, nIcairgotrodbhavAH, kAyavaMtaH uccazarIrAH, hrasvA vAmanAdaya:, suvarNA, durvarNA, surUpAH, durUpA:, teSAM ca AryAdInAM kSetrANi zAlikSetrAdIni, vastUni gRhANi parigRhItAni svIkRtAni bhavanti, kiMbhUtAni tAni ? alpatarANi prabhUtatarANi vA, tathA teSAM janajAnapadAH svIkRtA bhavanti, te'pyalpatarAH prabhUtatarA vA, teSu AryAdiSu tathAprakAreSu kuleSu Agamya janma labdhvA abhibhUya viSayAdIn pravrajyAM gRhItvA eke kecana sattvavanto bhikSAcaryAyAM samutthitA udyatAH, tathA sato vidyamAnAn jJAtIn svajanAn upakaraNaM ca dhanadhAnyAdikaM viprahAya tyaktvA, asato vA jJAtIn upakaraNaM ca tyaktvA samutthitAH pravrajyodyatAH ||34|| bhava-iha khalu purise annamannaM samuTThAe evaM vippaDiveei, taM (jahA) - khettaM me vatthaM me hiraNaM me suvaNNaM me dhannaM me kaMsaM me dUsaM me viuladhaNakaNagarayaNamaNimottiasaMkhasilappavAlarattarayaNasaMtasArasAvatijjaMti me, saddA me ruvAme gaMdhA me rasA me phAsA me, etadantargata pATha: D pratau nAsti 1 B svagRhANi 2 D pubvameva 3P samaTThAe JAM mamaTThAe dvi. zru. skandhe prathamAdhyayanam
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ ete khalu mama kAmabhogA, ahamavi etesiM // 35 // . ye bhikSAcaryodyatA: taiH pUrvameva pravrajyAgrahaNakAle eva etat jJAtaM syAt, tadyathA- anyad anyad vastu uddizya puruSa: pravrajita:, pravrajyAM grahItukAmo vA evaM viprativedayati jAnAti, tadyathA- kSetraM, vAstu gRhaM, hiraNyaM, suvarNaM kanakaM, dhanaM gomahiSyAdi, dhAnyaM zAlyAdi, kAMsya kAMsyapAtrAdi, dUSyaM vastrAdi, tathA vipulAni dhanakanakAdIni, zaMkhA dakSiNAvartAH, muktazailAdikA: zilA:, pravAlaM vidrumaM, raktaratnaM padmarAgAdi, satsAraM zobhanasAraM zUlamaNyAdi, svApateyaM dravyaM, sarvametat mama upabhogAya bhaviSyati, tathA zabdarUparasagaMdhasparzA me kAmabhogAH, ahamapi eteSAM bhogAnAM sambandhI // 35 // se mehAvI puvvAmeva appaNA evaM samabhijANijA, iha khalu mama annayare dukkhe rogAyaMke samuppajijA, aNiDhe akaMte appie aMsubhe amaNunne amaNAme dukkhe No suhe, se haMtA bhayaMtAro kAmabhogA, imaM mama annayaraM dukkhaM roAtaMkaM pariAiyaha, aNiThaM akaMtaM appiaMasubhaM amaNuNNaM amaNAmaM dukkhaM no suhaM, so'haM dukkhAmi vA soAmi vA jUrAmi vA tippAmi vA piDDAmi vA paritappAmi vA, imAo maM aNNayarAo dukkhAo rogAtaMkAo paDimoaMtu aNiTThAo akaMtAo // 19 // 1 P eva nAsti 2 BD asuhe
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGga dIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam appiAo amaNuNNAo amaNAmAo dukkhAo No suhAo, evAmeva no laddhapuvvaM bhavai // 36 // bhogA me ahamapi bhogasaMbaMdhI iti vicArya sa medhAvI pUrvaM AtmanA evaM samabhijAnIyAt, tadyathA- iha janmani mama anyatarat duHkhaM zirovedanAdikaM, AtaMko vA AzujIvitApahArI zUlAdikaH, sa kiMbhUtaH? aniSTo, akAMto, apriyo, azubho, amanojJaH, avanAmayatIti avanAma: pIDAvizeSakArI duHkharUpaH, na zubho azubhakarmakRtatvAt, punaryuHkhopAdAnaM atyaMta du:khajJApanArthaM, tadevaMbhUtaM duHkhaM rogAtakaM vA, 'haMta iti khede', he bhagavaMta:! kAmabhogA! yUyaM mayA pAlitA, tAta! yUyamapi idaM duHkhaM rogAtarpha vA pariyAiyahavibhajya gRhNIta, atyaMta duHkhapIDita: puna: tAnyeva vizeSaNAni Aha- aniSTamityAdi pUrvavat, ityato duHkhAt mAM pratimocayata, aniSTAdivizeSaNAni pUrvaM prathamAntAni, punaH dvitIyAntAni, sAmprataM paJcamyantAni, sa cAyamarthaH pUrvaM labdho na bhavati, ko'rthaH?, nahi te bhogAdayo naraM duHkhAt mocayanti, iti pUrvaM na jJAtaM // 36 / / etadevAha iha khalu kAmabhogA No tANAe vA saraNAe vA, puriso vA egayA puvviM kAmabhoge vippajahai, kAmabhogA vA egayA eNvviM purisaM vippajahaMti, aNNe khalu kAmabhogA aNNo ahamaM si, se kimaMga puNa vayaM aNNamaNNehiM kAmabhogehiM mucchAmo? iti saMkhAeNaM vayaM kAmabhoge vippajahissAmo, 1B 'pubviM' nAsti KAKKHTAKANKSHAKAKKAKKARS
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ se mehAvI jANijjA bAhiraMgameyaM // 37 / / iha bhave khalu kAmabhogA na trANAya zaraNAya vA syuH, puruSa: prANI ekadA pUrva kAmabhogAn tyajati, kAmabhogA vA ekadA kadAcit puruSaM tyajanti, sa caivaM jAnAti, anye bhinnAH khalu mattaH kAmabhogAH, tebhyazca bhinno'haM, evaM sati 'kimiti vayaM eteSu anyabhUteSu kAmabhogeSu mUrchA kurmaH' ityevaM kecit mahApuruSA: parisaMkhyAya samyag jJAtvA kAmabhogAn vayaM viprajahiSyAma: tyakSyAma ityadhyavasAyinaH syuH, puna: vairAgyakAraNamAha- sa medhAvI etat kSetrAdikaM bAhyAGgaM vartata iti jAnIyAt // 37 // iNameva upaNIyatarAgaM, taM(jahA)- mAtA me pitA me bhAyA me bhagiNI me bhajjA me me suNhA me piyA me saMhA me suhI me sayaNa-siMgaMtha-saMthuyaM me, ete khalu mama nAyau ahamapi etesiM, se mehAvI puvvAmeva appaNA evaM samabhijANijA - iha khalu mamaM annayare dukkhe rogAtaMke samuppajejA, aNiThe (jAva)No suhe, haMtA bhayaMtAroNAyayA imamaNNayaraM dukkhaM royAyakaM pariyAiyaha aNiTThaM jAva No suhaM, sohaM dakkhAmi vA soyAmi vA jAva paritappAmi vA, imAo me annayarAo // 20 // 1B'piyA meM iti nAsti 2 BD suhA me 3 AM sargaca0 / saMgaMtha0 4D nAyaka
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam dakkhAo rogAtaMkAo parimoyaha aNiTThAo jAva No suhAoM // 38 // idameva ca vakSyamANaM upanItataraM AsannataraM vartate, tadyathA-mAtA-pitA-bhrAtA-bhaginI-bhAryA-putra-sutA-nuSA-priyA-sakhA-suhRt ityAdijJAtayaH pUrvAparasaMstutAH, ete khalu jJAtayo mama upakArAya bhaviSyanti, ahamapi eteSAM jJAtInAm upakariSyAmi ityevaM sa medhAvI pUrvameva AtmanA evaM samabhijAnIyAt vicArayet, iha bhave mama aniSTAdivizeSaNo du:khAtaGkaH samutpadyate, tato'sau tadduHkhadukhito jJAtIn evamabhyarthayet, yathA -mama anyataraM duHkhaM utpannaM, parigRNIta yUyaM, ahamanena utpannena duHkhAtaGkena pIDayiSyAmIti, tato'smAdduHkhAt mAM parimocayata yUyamiti // 38 // tesiM vA bhayaMtArANaM mama nAyagANaM annayare dukkhe royAtaMke samuppajjejjA aNiThe jAva - No suhe, se haMtA ahametesiM bhayaMtArANaM imaM aNNayaraM dukkhaM royAtaMkaM pariyAiyAmi, aNiLaM jAva No suhaM, mA me dukkhaMtu jAva mA me paritappaMtu, imAo NaM aNNayarAo dukkhAo royAtaMkAo parimoemi aNiTThAo jAva no suhAo, evAmeva no laddhapuvvaM bhavai, annassa dukkhaM anno na pariyAiyatti, annena kaDaM na anno pddisNvedei||39|| 13 'jAva' iti nAsti 2 JAM Oo, "evameva No laddhaputvaM bhavaI" ityadhikaH pAThaH
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ idaM sarvaM prAgvat yojyaM yAvadevaM no labdhapUrvaM bhavati yat anyasya duHkhaM anyo na paryAdadAti na gRhNAti, anyena kRtaM ? karma anyo na pratisaMvedayati nAnubhavati yataH // 39 // ___ patteyaM jAi patteaM marai patteyaM cayai patteaM uvavajjai (sUtrAgraM-3000) patteaM jhaMjhA patteaM hai saNNA patteaM mannA, evaM vinnU veyaNA, iti khalu NAtisaMjogA No tANAe vA No saraNAe / vA, puriso vA egayA 'vviM nAtisaMjoe vippajahai, NAtisaMjogAvA egayA puvviM purisaM vippajahaMti, anne khalu nAtisaMjogA, anno ahamaMsi, se kimaMga puNa vayaM aNNamaNNehiM nAtisaMjogehiM mucchAmo? iti saMkhAe NaM vayaM nAtisaMjoge vippjhissaamo||40|| yasmAt pratyekaM jIvo jAyate, pratyekaM mriyate, pratyekaM tyajati parigrahaM, pratyekaM utpadyate, yaduktaMekasya janmamaraNe, gatayazca zubhAzubhA bhavAvarte / tasmAdAkAlikahita - mekenaivAtmana: kAryam / / tathA pratyekaM jhaMjhA kalahaH, tadgrahaNAt kaSAyA gRhyante, pratyekameva jIvAnAM kaSAyodaya: syAdityarthaH, saMjJA padArthaparicchittiH sA'pi // 21 // 1BD 'pugviM' nAsti **etadantargata: pATha: P pratau nAlabhyate
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam pratyekaM, mannatti mananaM ciMtanaM paryAlocanamiti yAvat, pratyekameva vidvAn, pratyekaM vedanAH, iti khalutti - iti pUrvoktaprakAreNa khalu amI jJAtisaMyogA na trANAya na zaraNAya, utpannapIDArtinivAraNaM trANaM, anAgatArtisaMrakSaNaM zaraNaM, yata: puruSa ekadA jJAtisaMyogAn viprajahAti, jJAtisaMyogA vA puruSaM parityajanti, tasmAd anye jJAtisaMyogA: ahamanyo asmi iti bhAvanIyaM, evaM sati kimaMga puna: vayaM anyairanyaiH jJAtisaMyogaiH mUrchA kurma:? mUrchAkaraNaM na yuktamityarthaH, iti saMkhyAya jJAtvA vayaM jJAtisaMyogAn tyakSyAma: parihariSyAma iti kRtAdhyavasAyA jJAtatattvAH syuH // 40 // vairAgyotpattikAraNam evAha se mehAvI jANijjA bAhiraMgameyaM, iNameva uvaNIyatarAgaM taM (jahA)- hatthA me, pAyA me, bAhA me, UrU me, sIsaM me, udaraM me, AuM me, balaM me, vaNNe me, tayA me, chAyA me, soyaM me, cakTuM me, ghANaM me, jibbhA me, phAsA me, maimAi, jaMsi vayAu parijUrai, taM (jahA)- AUo balAo vaNNAo tayAo chAyAo soyAo jAva phAsAo, susaMdhi visaMdhIbhavai, valitaraMge gAe bhavai, kiNhA kesA paliA bhavaMti, jaMpi a imaM sarIragaM urAlaM AhArovaciyaM eyaM pi K BonArtini0 2P0vAraNaM 3 BD mamAI 4JAM o A saMdhi visaMdhI B oA vi visaMghI
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ a aNupuvveNaM vippajahiyavvaM bhvissi| evaM saMkhAe se bhikkhU bhikkhAyariAe samuTThie duhao logaM jANijjA, taM (jahA)- jIvA ceva ajIvA ceva tasA ceva thAvarA ceva // 41 // sa medhAvI jAnIyAt, tadyathA- bAhyataraM etat yat jJAtisambandhanaM, idaM anyad upanItataraM AsannataraM, jJAtibhyaH zarIrAvayavAnAm AsannataratvAt, tadyathA- hastau me manoharau, evaM pAdau, bAhU, urU, zIrSaM mastakaM, udaraM, AyuH, balaM, varNa:, tvak, chAyA, zrotraM, cakSuH, ghrANaM, jihvA, sparzaH, iti sarvaM mamAti mamIkaroti, yAdRg me na tAdRganyasya iti bhAvaH, etacca hastapAdAdikaM vayasa: pariNAmAt 'parijUraitti' parijIryate jIrNatAM yAti tadyathA- AyuSaH sakAzAt hIyate, balAd varNAd tvaca: chAyAta: zrotrAt yAvat sparzAt hIyate, atra ca sanatkumAracakrIdRSTAMto vAcyaH, zarIre hIyamAne zrotrAdIMdriyANi api hIyante, yaduktaM bAlyaM vRddhirvayo medhA, tvakcakSuHzukravikramAH / dazakeSu nivartante, manaH sarvendriyANi ca // tathA susaMdhita: subaddhaH saMdhi: jAnukUrparAdiko visaMdhiH bhavati, gAtraM zarIraM valitaraGgAkulaM zirAjAlaveSTitaM bhavati, yata:valisaMtatamasthizeSitaM, zithilasnAyuvRtaM kaDevaraM / svayameva pumAn jugupsate, kimu kAntA: kmniiyvigrhaa:?| // 22 // 1PBDO cakri
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam tathA kRSNA: kezA: palitA: zvetA: syuH, yadapIdaM zarIraM udAraM zobhanaM viziSTAhAropacitaM, etadapi mayA avazyaM prahAtavyaM tyaktavyaM bhaviSyatIti avagamya saMsArAsAratA saMkhyAya jJAtvA sa bhikSuH bhikSAcaryAyAM samutthitaH san dvidhA lokaM jAnIyAt, tadyathA jIvA ajIvAzca, jIvA dvividhAH trasA: sthAvarAzca, eteSAmupari bahudhA vyApAraH pravartate // 41 // tamevAha ihakhalugAratthA sAraMbhAsaparigrahA, saMtegaiAsamaNamAhaNAsAraMbhAsaparigrahA, jeimetasathAvarA pANA ee saI samAraMbhaMti, anneNa vi samAraMbhAveMti, annaM pi samArabhaMtaM samaNujANaMti // 42 // iha saMsAre khalu gRhasthA: sAraMbhA: saparigrahA: santi vidyante, eke kecana zramaNA: zAkyAdayo brAhmaNAzca sArambhA: saparigrahA, yato ye ime trasasthAvarA: prANina: etAn svayaM samArabhante, anyAMzca samArambhayanti, samArambhaM kurvatazca anyAn samanujAnanti // 42 // prANAtipAtaM pradarzya parigrahamAhaiha khalu gAratthA sAraMbhA saparigrahA, saMtegaiyA samaNamAhaNA vi sAraMbhA saparigrahA, je ime 1BD vA dvividhA: 2BD 0I jAva samA. P 0I jIva samA.
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAmabhogA sacittA, acittA, te saI je parigiNhaMti, annaM vi parigiNhAveMti annaM parigiNhataM samaNujANaMti // 43 // iha khalu gRhasthA: sArambhAH saparigrahAH santi, zramaNA brAhmaNA api tAdRzAH, ye ime kAmabhogA: kAmAH strIsaGgAdayaH bhogA: sakcaMdanagItAdayaH, ete sacittA acittA vA, tAn svayaM parigRhNanti anyAn parigrAhayanti, paraM ca parigRhNantaM samanujAnanti / // 43|| upasaMhAramAha iha khalu gAratthA sAraMbhA sapariggahA, saMtegaiA samaNamAhaNA vi sAraMbhA sapariggahA, ahaM khalu aNAraMbhe apariggahe, je khalu gAratthA sAraMbhA sapariggahA, saMtegaiA samaNamAhaNA vi sAraMbhA sapariggahA, iccete tannissAe baMbhaceraM vasissAmo kassa NaM taM heuM? jahA puvvaM tahA avaraM, jahA avaraM tahA puvvaM, aMjU vete aNuvarayA aNuvaTThiyA puNaravi tArisagA ceva, je khalu gAratthA / sAraMbhA sapariggahA, saMtegaiA samaNamAhaNA sAraMbhA sapariggahA, duhao pAvAI saMkhAe dohiM vi adissamANo iti bhikkhU rIejjA // 44 // // 23 //
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA iha khalu gRhasthA: zramaNabrAhmaNAzca sArambhAH saparigrahA, iti jJAtvA sa bhikSuH evaM cintayet, ahameva khalu anArambho aparigrahazca, ye cAmI gRhasthAdayaH sArambhAH saparigrahAH tadetannizrayA brahmacaryaM zrAmaNyaM vatsyAma AcariSyAmo, anArambhAH aparigrahAH santo dharmAdhAradehadhAraNArthaM AhArAdikRte sArambhasaparigrahagRhasthanizrayA pravrajyAM kariSyAma ityarthaH ziSyaH prAha kasya hetoH gRhasthazramaNAdinizrAkaraNam?, AcArya Aha- yathA pUrvam Adau sArambhasaparigrahatvaM teSAM tathA pazcAdapi sarvakAlamapi gRhasthA: sArambhAdidoSaduSTAH, zramaNAzca pUrvaM gRhasthatve sArambhAstathA parasminnapi pravrajyAkAle tathAvidhA eva te, yathA aparaM aparasmin pravrajyAkAle tathA pUrvaM gRhasthatve'pIti, tataH sAdhubhiH anArambhaH sArambhAzrayaNaM kAryaM, gRhasthasArambhatvaM Aha- aMjU iti vyaktamidaM yat gRhasthAH sAvadyAd anuparatA anivRttAH, saMyame vA anupasthitAH anudyatAH, ye'pi zAkyAdayaH pravrajitAH te'pi uddiSTabhojitvAt sAvadyAnuSTAnaparatvAt punarapi tAdRzA eva gRhasthatulyA eva / upasaMhAramAha je khalutti ye ime gRhasthAdayaH te dvidhA'pi rAgadveSAbhyAM ubhAbhyAM pApAni kurvanti iti saMkhyAya jJAtvA dvayorapi aMtayo rAgadveSayoH adRzyamAno anupalabhyamAnaH san, ityevaMbhUto bhikSuH saMyame yeta pravartteta, ko'rthaH ? ye ime jJAtisaMyogA, yazcAyaM dhanAdiparigrahaH, yadvA idaM hastAdyavayavayuktaM zarIraM, yaccAyurbalavarNAdikaM tatsarvaM asAraM anityaM, gRhasthazramaNabrAhmaNAzca sArambhaparigrahAH, etatsarvaM jJAtvA bhikSuH saMyame rIyeta tiSThet iti sthitam ||44|| 1 BD vasiSyAma 2 D sAvadhAnu0 dvi. zru. skandhe prathamAdhyayanam
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ se bemi pAINaM vA (4) evaM se pariNNAyakamme, evaM se vaveyakamme, evaM se vIyaMtakArae bhavatItimakkhAyaM // 45 // so'haM bravImi, prAcyAdidizo anyatarasyA: samAgata: sa bhikSuH dvayorapi rAgadveSayoH adRzyamAna: saMyame rIyamANa: san evaM pUrvoktaprakAreNa parijJAtakarmA syAt, jJaparijJayA parijJAya pratyAkhyAnapariz2ayA pratyAkhyAtakarmA syAdityarthaH, evaM sa vyapetakarmA apUrvasya abandhaka: syAdityarthaH, evaM se yoganirodhena vyaMtakArako vizeSeNa karmaNAM antakAraka: syAditi tIrthakRdgaNadharAdibhi: AkhyAtaM // 45|| prANAtipAtena karmabandha: syAdityAha tattha khalu bhagavayA chajjIvaNikAya heU pannatte, taM (jahA)- puDhavikAe jAva tasakAe, se jahAnAmae mama assAyaM daMDeNa vA aTThINa vA muTThINa vA lelUNa vA kaMvAleNa vA AuTTijamANassa vA hammamANassa vA tajijamANassa vA paritAvijamANassa vA kilijjamANassa vAuddavijamANassa vA jAva lomukkhaNaNamAyamavi hiMsAkaraM dukkhaM bhayaM paDisaMvedemi, iccevaM jANa savve pANA savve WIKIKIKKIKIRIKKKKKKKKKKK! // 24 // 1 BD saMyoga0 2'kavAleNa vA' iti nAsti
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skanthe prathamAdhyayanam bhUyA savve jIvA savve sattA daMDeNa vA jAva kavAleNa vA AuTTijamANA vA tajijamANA vA tAvijamANA vA paritAvijamANA vA uddavijjamANA vA jAva lomukkhaNaNamAyamavi hiMsAkara dakkhaM bhayaM paDisaMvedeti, evaM NaccA savve pANA 4 jAva sattA Na haMtavvA Na ajjAveyavvA Na parighettavvA Na paritAveyavvA (na uddaveyavvA) // 46 // tatra karmabandhaprastAve khalu bhagavatA SaDjIvanikAyA hetutvena uktA, tadyathA- pRthivIkAyo yAvat trasakAya:, eteSAM duHkhaM dRSTAMtena Aha, tadyathA - me mama asAtaM duHkhaM daMDena, asthamA, muSTinA, lelunA loSTena, karpa reNa, AkoTyamAnasya saMkocyamAnasya, hanyamAnasya kazAdibhiH, taya'mAnasya aMgulyAdibhiH, tADyamAnasya kuDyAdau abhighAtAdinA, paritApyamAnasya agnyAdau, anyena vA prakAreNa parikramyamANasya apadrAvyamAnasya mAryamANasya yAvat lomotkhananamAtramapi hiMsAkaraM duHkhaM bhayaM ca yanmayi kriyate tatsarvaM ahaM saMvedayAmi ityevaM jAnIhi, tathA sarve prANA jIvA bhUtAni satvA ityekArthikAH kathaMcidbhedena vyAkhyeyAH, tathAhi prANA dvitricatuH proktAH bhUtAni taravaH smRtAH / jIvAH paJcendriyAH proktAH , zeSAH satvA udIritAH // iti, KHEKAKKAKKAKKAKKKAKKANAK 1 PBD AkodyamAnasya 2 PBD itIritA
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ / eSAM daNDAdinA AkoTyamAnAnAM yAvat lomotkhananamAtramapi du:khaM pratisaMvedayatAM etacca hiMsAkaraM duHkhaM bhayaM ca utpannaM te sarve'pi prANina: sAkSAdanubhavanti, ata: sarve'pi prANino na hantavyAH, na AjJApayitavyA: balAt na kArye prayoktavyAH, na parigrAhyAH, na paritApayitavyAH, na apadrAvayitavyAH // 46 // se bemi je a atItA je ya par3appannA je a AgamissA arahaMtA bhagavaMtA, savve te evamAikkhaMti evaM bhAsaMti evaM paNNaveMti evaM parUveMti, savve pANA jAva sattA Na haMtavvA na ajAveyavvA Na parighettavvA, esa dhamme dhuve kiyae sAsae samicca loaM kheyannehiM paveie, evaM se bhikkhU virae pANAivAyAo jAva virae pariggahAo, No daMtapakkhAlaNeNaM daMte pakkhAlejA, No aMjaNaM No vamaNaM No dhUmaM taM pi aavie||47|| so'haM sAdhuH bravImi, na svamatyA kintu tIrthakRdAjJayA ityAha- ye atItA: ye ca pratyutpannA vartamAnAH sImaMdharAdayaH ye ca AgamiSyA anAgatA: padmanAbhAdayo arhanto bhagavanta: sarve te evaM AkhyAnti, evaM bhASante svataH, evaM prajJApayanti hetubhiH, evaM prarUpayanti nAmAdibhiH, yathA sarve prANA na hantavyA ityAdi, eSa dharmo dhruvo nityaH zAzvataH, sametya jJAtvA lokaM khedajJaiH tIrthakaraiH pravedita: kathitaH,evaM jJAtvA bhikSuH virata: prANAtipAtAt yAvat parigrahAt,mahAvratapAlanArthaM uttaraguNA: kathyante no daMtaityAdinA 1 BD viyi0 2 BD pittavvA 3D nitiyae // 25 //
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA ra niSkiJcana: san sAdhu: no daMtaprakSAlanena kASTena daMtAn prakSAlayet, no aMjanaM netrayo: vibhUSArthaM kuryAt, vamanavirecanAdi na kuryAt, vastrANAM dhUpanaM na kuryAt, kAsAdyapanodArthaM dhUmaM na Apibeta // 47 // mUlottaraguNasaMgrahamAha se bhikkhU akirie alUsae akohe amANe amAe alobhe uvasaMte parinivvuDe, No AsaMsaM puMrato karejA, imeNa vA dihraNa vA sueNa vA mudeNa vA viNNAeNa vA imeNa vA sucarieNa tava-Niyama-baMbhaceravAseNa, imeNa vA jAyAmAyAvuttIeNaM dhammeNaM Io cue piccA devA siA kAmabhogAvasavattI, siddhe vA adakkhamasubhe // 48 // sa bhikSuH na vidyate sAvadhakriyA rAya so akriya: sAMparAyikakarmA'bandhaka ityarthaH, yataH prANinAM alUSako ahiMsakaH, tathA akrodho, amAno, amAyo, alobho, upazAntaH, parinirvRtta: zItIbhUtaH, AzaMsAM janmAMtare kAmabhogAvAptivAJchAM na puraskuryAt, 'imeNa tti-' amunA tapazcaraNaphalena dRSTena AmarpoSadhyAdinA, zrutena pAralaukikena AIkadhermilabrahmadattAdInAM tapazcaraNaphalena, 'mudeNa tti-' 'muniJca jJAne', jAtismaraNAdijJAnena, AcAryAdeH sakAzAt vijJAtena avagatena mamA'pi viziSTaM phalaM bhaviSyati ityevaM 1PB purao pauMjijjA 2 JAMD me 3DI ito cute 4 DAM gANa vasa0 5D -dhammilla0 6 PB maniM ca jJAne
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ na AzaMsAM vidadhyAt, tathA amunA sucaritena tapo-niyama-brahmacaryavAsena, tathA amunA yAtrAmAtrAvRttinA dharmeNa ito asmAd bhavAt cyutasya pretya janmAMtare devaH syAm ahaM, tatrasthasya ca kAmabhogA vazavartinaH syuH, siddhau vA aduHkhaH, azubha: zubhAzubhakarmApekSayA, evaMbhUto ahaM syAmiti evamAzaMsAM na vidadhyAt // 48 // ettha vi siA, ettha vi no siA, se bhikkhU saddehiM amucchie, rUvehiM amucchie, gaMdhehiM / amucchie, rasehiM amucchie, phAsehiM amucchie, virae kohAo mANAo mAyAo lobhAo pejAo dosAo kalahAo abbhakkhANAo pesunnAo paraparivAyAo araIo Io hai mAyAmosAo micchAdasaNasallAo, iti se mahayA AyANAo uvasaMte uvaTThie paDivirae se / bhikkhU // 49 // atrA'pi tapazcaraNe satyapi dunisadbhAvAt kadAcit siddhiH muktiH aNimAdisiddhirvA syAt, kadAcicca na syAt, evaM sati sAdhoH AzaMsA kartuM na yuktA iti, ihalokArthaM paralokArthaM kIrtivarNazlokAdyarthaM ca tapo na vidheyamiti sthitam, atha rAgadveSAbhAvamAha- 'se bhikkhU' ityAdi- sa bhikSuH zabdeSu zubhAzubheSu amUrchito adviSTazca, evaM rUpa-gaMdha-rasa-sparzeSu api vAcyaM, KONKAKHELKORKONKAKKKKKTORY // 26 // 1D araIraIo 2D mahAAyANAoM 3D 0doSAbhA0
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA tathA virataH krodha-mAna-mAyA-lobhebhyaH, tathA premato, doSAt, kalahAt, abhyAkhyAnAt, paizunyAt, paraparivAdAt, aratito, ratito, mAyAmRSAto, mithyAdarzanazalyAd virataH, sa bhikSuH yo mahataH karmopAdAnAd upazAMtaH, saMyame upasthitaH, sAvadyebhyaH prativirataH // 49|| ime tathAvarA pANA bhavaMti te No saI samAMrabhai, NevaNNehiM samArabhAvei, annaM samArabhataM na samaNujANa, iti se mahayA AyANAo uvasaMte uvaTThie paDivirae se bhikkhU // 50 // ime sthAvarAH prANino bhavanti tAn svayaM na samArabhate, naivAnyaiH samArambhayate, anyaM samArabhamANaM na samanujAnAti, ityevaM mahataH karmopAdAnAdupazAMta: [ upasthitaH ] prativirataH sa bhikSuH syAt // 50 // je ime kAmabhogA sacittA vAM acittA vA, taM No saiM parigiNhar3a, No antreNa parigiNhAve, annaM parihiMtaM pi na samaNujANai, iti se mahayA AyANAo uvasaMte uvaTThie paDivirae se bhikkhU // 51 // ye ime kAmabhogAH sacittA acittA vA, tAn svayaM na parigRhNAti, na anyena parigrAhayati, anyaM parigRhNantaM na 1 DoraMbhai 2 D 'vA' iti nAsti dvi. zra. skandhe prathamAdhyayanam
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ samanujAnAti, ityevaM karmopAdAnAd virataH sa bhikSuH syAt // 51 // jaM pi imaM saMparAiaM kammaM kajjai No taM sayaM karoti, nevanneNaM kAravei, annaM karaMtaM pi jANa, iti se mahayA AyANAo uvasaMte uvaTThie paDivirae // 52 // yadapIdaM sAMparAyikaM karma, tacca pradveSa- ninhava mAtsaryAMtarAyAzAtanopaghAtaiH badhyate, tatkarma tatkAraNaM vA na kRtakAritAnumatibhiH karoti sa bhikSuH kathyate // 52 // bhikkhU jaM jANiccA asaNaM vA (4) assiMpaDiyAe egaM sAhammiaM samuddissa pANAI bhUyAI jIvAI sattAiM samArabbha samuddissa-kIyaM- pAmiccaM acchejjaM - aNisaTTha-abhihaDaMAhaDvaddesiaM cetitaM siyA taM no saI bhuMjai, NoM anneNaM bhuMjAvei, aNNaM pi bhuMjaMtaM Na samaNujANa iti se mahayA AyANAo uvasaMte uvaTThie paDivirae ||53 || sa bhikSuH yatpunarevambhUtaM AhAraM jAnIyAt, 'assiMpaDiyAeM' etatpratijJayA AhAradAnapratijJayA ekaM sAdhuM * sAdharmikaM samuddizya 1 BD aNNaM no bhuMjAvei // 27 //
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA kazcit prakRtibhadrakaH zrAvaka: sAdhvAhAradAnArthaM prANina: samArabhya prANighAtakaM ArambhaM kRtvA, samuddizya tatpIDAM samyaguddizya, krItaM,* pAmiccaM ucchinakaM, AcchedyaM anyasmAd Acchidya gRhItaM, anisRSTaM pareNa ananumataM, abhyAhRtaM sAdhusammukhamAnItaM, dvi.zru.skandhe AhRtya upetya jJAtvA sAdhvarthaM kRtaM uddezikaM- evaMbhUtamAhAraM sAdhave cetitaM dattaM syAt, sAdhunA ca akAmena gRhItaM syAt, taddoSaduSTaM ziva prathamAdhyayanam jJAtvA svayaM na bhuMjIta, anyena na bhojayet, na ca bhuMjAnamanyaM samanujAnIyAt, evaM duSTAhArAnnivRtto bhikSuH syAt // 53 // se bhikkhU aha puNevaM jANijA- vijjai tesiM parakkame jassaTThAe cetiyaM siyA taM (jahA)appaNo se puttANaM, dhUyANaM, suNhANaM, dhAINaM, rAINaM, dAsINaM, kammakarINaM AdesAe, puDho paheNAe, sAmAsAe, pAyarAsAe, saMnihisaMNicae kajjai ihamegesi mANavANaM bhoyaNAe, ettha bhikkhU parakaDa-paraNiTThiaM uggamuppAyaNesaNAsuddhaM satthAtItaM satthapariNAmiaM avihiMsi esiyaM vesiyaM samudANiyaM pannamasaNaM kAraNaTThA pamANajuttaM akkhovaMjaNavaNANulevaNabhUyaM saMjayajAyAmAyAvuttiyaM bilamiva pannagabhUeNa appANeNaM AhAraM AhArijA, taM (jahA)- annaM annakAle, pANaM pANa ** etadantargataH pAThaH D prato nAsti 1B takariMbhaM 2p pAyarAsIe 3BD jaNavaNNANu0
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAle, vatthaM vatthakAle, leNaM leNakAle sayaNaM sayaNakAle // 54 // sa bhikSuH atha punarevaM jAnIyAt, tadyathA- vidyate teSAM gRhasthAnAM vakSyamANaH parAkramaH sAmarthyaM AhArakaraNArambha iti yAvat, yasya caM arthAya yatkRte taccetitaM dattaM niSpAditaM syAt, tadyathA- AtmanaH kRte se tat AhArajAtaM kRtaM syAt, tathA putra sutAnAM, snuSANAM vadhUnAM dhAtrINAM rAjJAM, dAsInAM, karmakarINAM, Adeza: prAghUrNakaH tasyArthaM, tathA pRthak praheNArthaM, sAmAsAe tti - zyAmA rAtriH tatra azanaM zyAmAzo rAtribhojanArthaM prAtaH azanaM prAtarAza: tadarthaM saMnidhisaMnicayo viziSTAhAraniSpAdanaM kriyate, anena ca etat sUcyate yad bAla-vRddha - glAnAdinimittaM prabhAtAdisamayeSu api bhikSATanaM kriyate, tasya ayamuktaH saMbhavaH, se saMnidhisaMcaya iha ekeSAM mAnavAnAM bhojanAya syAt, tatra bhikSuH parakRtaparaniSThitaM udgamotpAdanaiSaNAzuddhaM AhAraM Aharet, atra parakRtaparaniSThite catvAro bhaMgA: tadyathA - tasya kRtaM tasyaiva niSThitaM 1 tasya kRtaM anyasya niSThitaM 2 anyasya kRtaM tasya niSThitaM 3 anyasya kRtaM anyasya niSThitaM 4, tatra caturthabhaMga: sUtropAttaH zuddhaH, dvitIyo'pi zuddha:, udgamadoSAH 16 ( SoDaza) utpAdanAdoSA api 16 ( SoDaza) eSaNAdoSA 10 (daza) iti dvicatvAriMzatA doSaiH zuddhaM, zastrAtItaM prAsukIkRtaM, zastrapariNAmitaM svakAyaparakAyAdizastreNa nirjIvIkRtaM, varNagaMdharasAdibhizca pariNAmitaM, avihiMsitaM samyag nirjIvamityarthaH eSitaM bhikSAcaryAvidhi prAptaM, 1 D vA 2 D susaM0 // 28 //
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe prathamAdhyayanam veSitaM kevalasAdhuveSaprAptaM na puna: nimittAdinA utpAdita, sAmudAnikaM madhukaravRtyA stokaM stokaM gRhItaM, prajJasyedaM prAjJaM gItArthopAttaM azanaM, tadapi vedanAvaiyAvRtyAdikAraNe sati, yaduktaM 'veyaNa(1)veyAvacce(2) iriyaTThAe(3) ya saMjamachAe (4) / taha pANavattiyAe(5) chaTheM puNa dhammaciMtAe(6) // eSu kAraNeSu AhAraM gRhNIyAt, tadapi pramANayuktaM nAtimAtraM, yaduktaM addhamasaNassa savvaMjaNassa, kujjA davassa do bhAe / vAyapaviyAraNaTThA, chabbhAgaM UNagaM kujjA ||iti, akSasya zakaTasya upAMjanaM abhyaGga:- vraNasya ca lepanaM, tadupamayA AhAraM Aharet, yata: abbhaMgeNa va sagaDaM Na tarai, vigaI viNA u jo sAhU / so rAgadosarahio, mattAi vihIi taM seve / / etadevAha- saMyamayAtrAyAM mAtrA saMyamayAtrAmAtrA yAvatyA AhAramAtrayA saMyamayAtrA pravarttate tayA saMyamayAtrAmAtrayA vRttiH yasya tattathA, +chAyA: vedana vaiyAvRtyaryAya ca saMyamArthAya / tathA prANavRtyA SaSThaM punardharmacintAyai / / *chAyA :arddhamazanasya savyaMjanasya kuryAddavasya dvau bhaagau| vAtapravicAraNArtha SaSThaM bhAgaM UnaM kuryAt // chAyAH abhyaGageneva zakaTaM na zaknoti vikRti vinaiva yaH sAdhuH / sa rAgadveSarahito mAtrayA vidhinA tA seveta //
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ tadapi bilapravezapannagabhUtena AtmanA AhAraM Aharet, ko'rthaH?, yathA bilaM pravizan sarpa: tUrNaM pravizati, evaM sAdhunA'pi svAdamagRhaNatA AhAra: zIghraM pravezayitavyaH, athavA sarpaNa iva AhAro alabdhvA svAdaM bhakSaNIya iti, tadyathA-annaM annakAle sUtrArthapauruSIkaraNottarakAlaM, pAnakaM pAnakAle, na tRSito bhuMjIta, na bubhukSitaH pAnakaM pibet, vastraM vastrakAle grAhyaM, layanaM gRhAdikaM Azraya: tasya varSASu avazyaM upAdAnaM anyadA tu aniyamaH, zayanaM saMstAraka: zayanakAle, tatra agItArthAnAM praharadvayaM nidrAvimokSo, gItArthAnAM tu praharamekamiti // 54 // se bhikkha mAyanne aNNayaraM disaM vA paDivanne dhammamAikkhe vibhae kiTTe uvaTThiesu vA aNuvaTThiesu vA sussUsamANesu vA pavedae saMtiviratiM uvasamaM nivvANaM soyaviyaM ajaviyaM maddaviyaM lAghaviyaM aNativAiyaM savvesiM pANANaM jAva sattANaM aNuviya kiTTie dhammaM // 55 // AhArAdimAtrajJaH sa bhikSuH anyatarAM dizaM anudiziM vA pratipanno dharma AkhyApayet kathayet, yad yena sAdhunA gRhasthena vidheyaM tadyathAyogaM vibhajet, dharmaphalAni kIrtayet, upasthiteSu udyateSu, anupasthiteSu kautukAdipravRtteSu, zuzrUSamANeSu zrotuM ||29|| 1BD vibhAe 2D omANe vA 3 lApavizyaM 4BD'amudinI' ti zasti
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA pravRtteSu pravedayet, yat kathayet tadAha zAMtiH kSamA tatpradhAnA viratiH tAM kathayet, upazamaM indriyadamanaM, nirvANaM mokSaM, soyaviyaM zaucaM bhAvazaucamityarthaH, ArjavaM nirmAyatvaM, mArdavaM mRdubhAvo vinItatvaM iti bhAvaH, lAghavaM karmalaghutvakriyAH, atipAto hiMsA, sa vidyate yasya so atipAtikaH, tanniSedhAd anatipAtikaH taM sarveSAM prANinAM yAvat sattvAnAM dharmaM anuvivicya viciMtya kIrtayet, ko'rthaH ? sarvaprANirakSAbhUtaM dharmaM kathayedityarthaH // 55 // sebhikkhU dhammaM kiMTTamANe No asaNassa he dhammamAiMkkhejjA, No pANassa heu dhammAIkjA, No vatthassa heuM dhammamAiMkkhejA, No leNassa no sayaNassa heu, No annesiM virUvarUvANaM kAmabhogANaM he dhammamAIkkhejjA, agilAe dhammamAIkkhejjA, NaNNattha kammanijjaraTTyAe dhammamAIkkhejA // 56 // sa bhikSuH dharmaM kIrtayet, na annasya hetoH dharmaM AcakSIta, tathA pAna-vastra-layana-zayana nimittaM na dharmamAkhyAti, virUparUpAnAM 1 BID kiTTemANe * * etadantargataH pAThaH B pratau nopalabhyate + BD mAtikkhejjA dvi. zru. skandha prathamAdhyayanam
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ zubhAzubhAnAM kAmabhogAnAM heto: na dharmamAkhyAti, aglAnatayA dharmamAkhyAti, nirjarAyA: anyatra nirjarAM vinA anyakAryArthaM dharmaM na vadet // 56 // athopasaMhAramAha iha khalu tassa bhikkhussa aMtie dhammaM soccA nizamma sammaM uTThANeNa uTThAya vIrA te evaM savvovagayA savvovarayA te evaM savvovasaMtA te evaM savvattAe parinivvuDe ttibemi // 57 / / iha jagati khalu tasya bhikSoH aMtike samIpe dharmaM zrutvA nizamya agamya samyag utthAnena utthAya vIrA samarthA / ye te caivaMbhUtAH sarvasmin mokSakAraNe upagatA prAptAH sarvopagatAH, te caivaM sarvebhya: pApasthAnebhya uparatA nivRttAH sarvoparatAH, te caivaM sarvopazAntAH, te caivaM sarvAtmatayA sarvasAmarthyena sadanuSThAne udyatAH, parinirvRtA nirvANaM prAptA iti bravImIti // 57|| evaM se bhikkhU dhammaTThI dhammaviU NiyAgapaDivanne se jahAnAmae taM buiaM aduvA patte paumavarapuMDarIyaM aduvA apatte paumavarapuMDarIyaM / evaM se bhikkhU pariNNAyakamme pariNNAyasaMge pariNNAyagihAvAse uvasaMte samie sahite sadA jae, se evaM vayaNijje taM (jahA)- samaNe i vA mAhaNe i vA khaMte i vA daMte i vA gutte i vA mutte i vA isI i vA muNI i vA kaI i vA 1B anyat 210mma uTThAya vIre assiM dhamme samudiThatA, je te tassa bhikkhussa aMtiyaM dharma soccA nisamma 3 D uvaTThANeNa uTThAya 4P nirvANaprAptA // 30 //
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam vidU ti vA bhikkhU [i] vA lUhe i vA tIraTThI i vA caraNakaraNapAraviu ttibemi // 58 // biiyasuyakkhaMdhassa puMDarIajjhayaNaM paDhamaM sammattaM // evaM pUrvoktaguNa: sa bhikSuH dharmArthI, dharmavit, niyAga: saMyamo mokSo vA, taM pratipannaH, sa caivaMbhUtaH paMcamaH puruSaH, taJcAzritya tad yathA idaM prAg darzitaM tatsarvamuktaM, sa ca prApto vA syAtpadmavarapuMDarIkaM rAjAdipuruSaM, tatprAptizca tatvata: kevalajJAnAvAptau satyAM syAt, aprApto vA syAt, mati-zrutA-vadhi-mana:paryAyajJAna: vyastaiH samastairvA yutaH, sa caivaMbhUto bhikSuH parijJAtakarmA jJAtakarmavipAkaH, parijJAtasaMga: tyaktasaMbaMdhaH, parijJAto nissAratayA gRhavAso yena sa tathA, upazAMto dAntendriyaH, samitaH samitibhiH, saha hitena vartate yaH sa sahitaH, sadA yata: saMyataH, sa evaMbhUtaguNa etadvacanIyaH etaiH nAmabhi: vAcyaH syAt, tadyathA- zramaNo vA, mAhano vA brahmacAritvAt brAhmaNo vA, kSAnto vA, dAnto vA, guptibhiH gupto vA, nirlobhatvAt mukto vA, RSirvA, munirvA, kRtamasyAstIti kRtI puNyavAn, vid vidyopetaH, bhikSurvA, antaprAntAhAratvena rukSo vA, saMsArAbdheH tIrArthI vA, caraNaM mUlaguNA: karaNaM uttaraguNAH, teSAM pAraM paryaMtagamanaM vettIti caraNakaraNapAravit, iti: samAptau, bravImIti sudharmasvAmI jNbuusvaaminmaah| dvitIyazrutaskandhasya puNDarIkAdhyayanaM prathamaM samAptam / / 17 bhikkhU ti vA 2 vidvAnityarthaH ti
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ atha dvitIyakriyAsthAnAkhyAdhyayanasya prAraMbhaH atha dvitIyaM kriyAsthAnAdhyayanam Arabhyate, tasyedam AdisUtram__ suyaM me AusaMteNaM bhagavayA evamakkhAyaM, iha khalu kiriyaThANe NAmaM ajjhayaNe, tassa NaM ayamaThe - iha khalu saMjUheNaM duve ThANA evamAhiti, taM (jahA)- dhamme ceva adhamme uvasaMte ceva aNuvasaMte ceva // 1 // sudharmasvAmI jaMbUsvAminamAha- zrutaM mayA AyuSmatA bhagavatA evamAkhyAtaM, iha khalu kriyAsthAnaM nAma adhyayanaM bhavati, asya cAyamarthaH, 'saMjUheNaM' sAmAnyena saMkSepeNa dve sthAne bhavataH, ye kecana kriyAvanta: te anayoH eva sthAnayoH AkhyAyante, tadyathA-dharme caiva adharme caiva, upazAntaM dharmasthAnam, anupazAntaM ca adharmasthAnam // 1 // tattha NaM je teM paDhamaThANassa adhammapakkhassa vibhaMge, tassa NaM ayamaDheM - iha khalu pAINaM vA 4 saMtegaIA maNussA bhavaMti, AriyA vege aNAriyA vege, uccAgoyA vege NIyAgoyA vege, kAyamaMtA vege hassamaMtA vege, suvaNNA vege davaNNA vege, surUvA vege durUvA vege|||2|| 1BD'te' iti nAsti 2 BD AyariyA 3 BD aNAyariyA // 31 //
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe PE dvitIyamadhyayanam tatra 'Namiti vAkyAlaMkAre' yo'sau prathamAnuSTheyatayA prathamasya adharmapakSasya vibhaMgo vicAraH, tasyAyamarthaH - iha jagati prAcyAdiSu dikSu madhye anyatarasyAM dizi santi vidyante eke kecana manuSyAH, tadyathA- AryA anAryA: uccairgotrA: nIcergotrAH, kAyamaMta unnatA:, hrasvavaMto nIcazarIrAH, suvarNA: sukAntayaH, durvarNA nistejasa: surUpA duuruupaashc||2|| tesiMcaNaMimaM eyArUvaMdaMDasamAdANaMsaMpehAe, taM (jahA)-neraiesuvAtirikkhajoNiesumANusesu devesa je yAvanne tahappagArA pANA viU veyaNaM veyNti||3|| teSAM AryAdinAM idaM vakSyamANam etadrUpaM daMDasamAdAnaM pApopAdAnaM 'saMpehAe'tti saMprekSya, tadyathA- nArakeSu tiryagyoniSu manuSyeSu deveSu ye cAnye tathAprakArA: suvarNadurvarNAdayaH prANino vidvAMso vedanAM sAtAsAtarUpAM vidanti anubhavanti, atra catvAro bhaGgAH, tathAhi - saMjJino vedanAM anubhavanti jAnanti ca (1) siddhAstu vedanAM jAnanti nAnubhavanti (2) asaMjJino anubhavanti na punarjAnanti (3) ajIvAstu na jAnanti nA'pi anubhavanti (4) iha prathamatRtIyAbhyAm adhikAraH, dvitIyacaturthI avastubhUtau iti // 3 // 1 BD uccagotrA nIcagotrAH 2P saMprekSyate
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ tesiM pi ya NaM imAiM terasa kiriyAThANAiMbhavaMtItimakkhAyaM, taM (jahA)- aTThAdaMDe (1) aNaTThAdaMDe (2) hiMsAdaMDe (3) akamhAdaMDe (4) diTThivippariyAsiyAdaMDe (5) mosavattie (6) adinnAdANavattie (7) ajjhatthie (8) mANavattie (9) mittadosavattie (10) mAyAvattie (11) lobhavattie (12) iriyAvahie (13) // 4 // teSAM nArakAdInAM imAni vakSyamANAni trayodaza kriyAsthAnAni bhavanti iti AkhyAtaM tIrthakRdAdibhiH, tadyathA- svArthAya daNDaH pApopAdAnaM arthadaNDaH (1) niSprayojanaM sAvadhakriyA anarthadaNDaH (2) hiMsA prANighAta: tayA daNDo hiMsAdaNDa:(3) akasmAt anupayuktasya daNDo akasmAddaNDaH anyasya kriyayA anyasya ghAta ityarthaH (4) dRSTeH viparyAso rajjuviSaye yathA sarpabuddhiH tayA daNDo dRSTiviparyAsadaNDo, yathA zarAdikSepeNa leSTukAdibuddhyA caTakAdihananaM (5) mRSAvAdapratyayikaH (6), adattAdAnapratyayikaH (7) adhyAtmiko daNDo yathA nirnimittameva durmanA: cintAturaH tiSThati (8), mAnapratyayiko daNDo yathA aSTamadasthAnopagato aparaM hInaM manyate (9) mitrANAM upatApena doSo mitradoSaH tatpratyayiko daNDaH (10) mAyA paravaJcanabuddhiH tayA daNDaH (11) lobhapratyayikaH (12) IryApratyayiko daNDaH samitiguptiyutasya sadA // 32 // ___1BD mosAvattie
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam upayuktasya sAmAnyena karmabaMdha: syAt (13)||4|| paDhame daMDasamAdANe aTThAdaMDavattie Ahijar3a, se jahAnAmae kei purise AyaheDaM vA nAihau~ vA agAraheDaM vA parivAraheDaM vA mittaherDa vA NAgaheuM vA bhUtaheuM vA jakkhaheuM vA taM daMDaM tasathAvarehiM pANehiM sayameva nisirai, aNNeNa vA nisirAvei, aNNaM pi nisiraMtaM samaNujANai, evaM khalu tassa tappattiyaM sAvaje ti Ahijai, paDhame daMDasamAdANe aTThAdaMDavattie tti Ahie // 5 // prathamaM daNDasamAdAnaM arthadaNDapratyaya ityAkhyAyate, tad yathA nAma kazcit puruSaH AtmahetuM AtmArthaM jJAtihetuM svajanAdyartham agArahetuM gRhArthaM- parivArArtha, mitra-nAga-bhUta-yakSAdyarthaM taM daNDaM trasasthAvareSu prANiSu svayaM nisRjati nikSipati, anyenApi kArayati, anya niHsRjantaM samanujAnIte, evaM tasya tatpratyayikaM sAvadhaM karma AdhIyate sambadhyate, etat prathamaM daNDasamAdAnaM arthadaNDapratyayikaM iti AkhyAtam // 5 // ahAvare docce daMDasamAdANe aNaTThAdaMDavattie ti Ahijai, se jahAnAmae kei purise je ime tasA pANA bhavaMti te No accAe No ajiNAe No maMsAe No soNiyAe evaM hiyayAe pittAe vasAe 1 sogitAe
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ picchA pucchA vAlAe siMgAe visANAe daMtAe dADhAe NahAe hAruNIe aTThIe aTThImiMjAe No hiMsiMsu me tti, No hiMsaMti miM tti, No hiMsissaMti miM tti, No puttaposaNayAe no pasuposaNayAe no agAraparivahaNa yA no samaNamAhaNavattiyaheuM no tassa sarIragassa kiM ci pariyArdittA bhavai, se tA chettA bhettA pattA viluMpaittA uddavaittA ujjhiuM bAle verassa AbhAgI bhavai, aNaTThAdaMDe // 6 // atha aparaM dvitIyaM daNDasamAdAnaM anarthadaNDapratyayikaM iti abhidhIyate, tad yathAnAma kazcitpuruSo nirnimittameva prANino hanti, tadevAha- ye ime trasAH prANinaH tAn arcA zarIraM tadarthaM na hanti, ajinaM carma nA'pi tadarthaM, evaM mAMsa - zoNita- hRdaya - pitta - vasA - piccha-vAla-zRGgaviSANa-danta-dADhA-nakha-snAyu- asthi-asthimaJjA ityAdi nimittaM uddizya naiva hiMsiSuH nA'pi hiMsanti nA'pi hiMsayiSyanti mAM madIyaM vA iti, tathA no putrapoSaNAya, nA'pi pazupoSaNAya, agAraM gRhaM tasya paribRMhaNaM vRddhiH tadarthaM no hinasti, tathA na zramaNabrAhmaNavarttanAhetuM, yat pAlyate tasya zarIrasya kimapi paritrANAya tat prANihiMsanaM na syAt, ityAdihetUn vinA asau krIDayA hantA bhavati daNDAdibhiH, chettA karNAdInAM, bhettA zUlAdinA, lumpayitA aGgAvayavakartanataH, viluMpayitA netrotpATanacarmakarttanAdita: jIvitAd apadrAvayitA, sa ca sadvivekaM 1D bAlAe JAM me ti 2 BD *hittA // 33 //
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAga dIpikA dvi.zru-skandhe dvitIyamadhyayanam ujjhitvA bAlo ajJo vairasya bhAgI bhavati, paJcendriyajIvapIDAto anarthadaNDa uktaH // 6 // atha sthAvarAn Azritya Aha se jahA vA kei purise je ime thAMvarA pANA bhavaMti taM (jahA)- ikkaDA i vA kaMDhaNA i vA jaMtugA - i vA paragA i vA meragA i vA taNA i vA kusA i vA kuMbagAi vA pavvagA i vA palAlae tti vA, te No puttaposaNayAe noM pasuposaNayAe no agAraposaNayAe no samaNamAhaNaposaNayAe no tassa ra sarIragassa kiMci vi pariyAdittA bhavai, se haMtA chettA bhettA luMpaitA viluMpaittA uddavaittA ujjhiuM bAle verassa AbhAgI bhavai, aNaTThAdaMDe // 7 // yathA kazcit puruSaH pathi gacchan nirnimittaM eva vRkSAde: pallavAdikaM daNDAdinA pradhvaMsayati, etadevAha- ye amI sthAvarA vanaspatikAyA: prANinaH syuH, tadyathA- ikkaDAdayo vanaspativizeSAH tAn patrapuSpaphalAdinirapekSaH krIDayA chinatti, na putrapoSaNAya ityAdi pUrvavat yAvajjanmAntarAnubandhino vairasya AbhAgI bhavati, ayamanarthadaNDo vanaspatyAzraya uktH||7|| sAmpratam agnyAzritamAha se jahA vA kei purise kacchaMsi vA dahaMsi vA dagaMsi vAdaviyaMsi vA valayaMsi tA 1DthAvarapANA 2D kaThaNe i vA JAM kaDhiNAi vA 3 BD 'paragA i vA' iti nAsti 40 'no pasuposaNayA I' iti nAsti
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ gahaNaMsi vA gahaNavidaggaMsi vA vaNaMsi vA vaNadaggaMsi vA taNAiM Usavia Usavia sayameva agaNikAyaM nisirai, aNNeNa vi ya agaNikAyaM nisirAvei, aNNaM agaNikAyaM NisiraMtaM samaNujANai, aNaTThAdaMDe, evaM khalu tassa tappattiyaM sAvaje tti Ahijai, docce daMDasamAdANe aNaTThAdaMDavattie tti Ahie // 8 // tad yathA nAma kazcit puruSaH kacche nadIjalaveSTite vRkSAdimati pradeze hRde pratIte udake jalAzayamAtre dravike tRNAdidravyasamudAye valaye vRttAkAranadyAdijalakuTilagatiyuktapradeze me avatamase, gahane vRkSavallIsamudAye gahanavidurge parvataikadezAvasthitavRkSavallIsamudAye vane ekajAtIyavRkSasamudAye vanavidurge nAnAvidhavRkSasamuhe eteSu kacchAdiSu dazasthAneSu tRNAni utsarpya UrvIkRtya svayameva agnikArya nisRjati nikSipati, anyena ca agnikArya nisarjayati nikSepayati, anyamapi agnikArya nisRjantaM prakSipantaM samanujAnIte, ayamanarthadaNDaH, tadevaM khalu tasya tatpratyayikaM davadAnanimittaM sAvadyaM karma AkhyAtam, etacca dvitIyamanarthadaNDasamAdAnaM aakhyaatmiti||8|| atha tRtIyamAha ahAvare tacce daMDasamAdANe hiMsAdaMDavattie tti Ahijai, se jahAnAmae kei purise mamaM vA mamiyaM vA annaM vA anniyaM vA hiMsiMsa vA hiMsaMti vA hiMsissaMti vA taM daMDaM tasathAvarehiM pANehiM hiMsayameva // 34 //
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam A NisiraDa. aNNeNa vi NisirAver3a, aNNaM pi NisiraMtaM samaNujANai, hiMsAdaMDe, evaM khalu tassa tappattiaMsAvaje tti Ahijjai, tacce daMDasamAdANe hiMsAdaMDavattie ti Ahie // 9 // atha aparaM tRtIyaM daNDasamAdAnaM hiMsAdaNDapratyayikaM AkhyAyate, tadyathA nAma kazcitpuruSaH mAm ayaM ghAtayiSyatIti matvA sAdikaM hanti, yathA kaMso devakIsutAn, parazurAmo vA yathA kArtavIryaM jadhAna, madIyaM pitaraM anyaM vA anyadIyasya vA kasyacit suvarNapazuprabhRte: ayaM upadravakArI iti matvA tatra daNDaM nisRjati, tadevaM mAm madIyam anyam anyadIyaM vA hiMsitavAn hinasti hiMsiSyati ityevaM saMbhAvite trase sthAvare vA taM daNDaM svayaM nisRjati, anyena nisarjayati, nisRjantaM samanujAnIte, etat tRtIyaM daNDasamAdAnaM hiMsAdaNDapratyayika AkhyAtam // 9 // ahAvare cautthe daMDasamAdANe akasmAd daMDavattie tti Ahijai, se jahAnAmae kei purise kacchaMsi vA jAva vaNadaggaMsi vA miyavittie miyasaMkappe miyapaNihANe miyavahAe gaMtA ete miya tti kAuM aNNayarassa miyassa vahAe usugaM AyAmittA NaM NisirejA, se miyaM vahissAmi tti kaTTa tittaraM vA vaTTagaM vA lAvagaM vA kavotagaM vA kaviM vA kaviMjalaM vA viddhittA bhavai. iha khalu se annassa aTThAe annaM phusai, aksmaaiNdde||10|| atha aparaM caturthaM daNDasamAdAnaM akasmAddaNDapratyayikaM AkhyAyate, akasmAd ityayaM zabdo magadhadeze lokai: saMskRta eva uccAryate, tata ihApi tathaivoktaH, tadyathA nAma kazcitpuruSo lubdhakAdi: kacchAdiSu gatvA mRgaiH vRtti: jIvikA yasya sa mRgavRttikaH, mRgeSu saMkalpo yasya sa tathA, mRgeSu praNidhAnaM cittavRttiH yasya sa tathA, mRgavadhArthaM kacchAdiSu gantA bhavati, tatra ca gataH sa
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ ete mRgA iti kRtvA anyatarasya mRgasya vadhArtham iSuM zaraM AyAmettA AyAmena samAkRSya nisRjati, sa ca mRgaM haniSyAmIti kRtvA iSu kSiptavAn, sa ca tena iSuNA tittiraM varttakaM vA, lAvakaM vA, kapotakaM vA, kapiM vA, kapiMjalaM vA pakSivizeSaM vyApAdayitA bhavati, iha khalu asau anyasya arthAya nikSipto daMDo yadA anyaM spRzati ghAtayati so akasmAddaNDa ityucyate // 10 // atha vanaspatimuddizya imameva daNDamAha se jahA vA kei purise sAlINi vA vIhINi vA koddvANi vA kaMgUNi vA rAlANi vA limANe annarasa taNassa vahAe satthaM NisirijjA, se sAmagaM taNage mukuMdagaM kalesuaM chiMdissA kaTTu sAliM vA vIhiM vA koddavaM vA kaMgUM vA varAgaM vA rAlaya vA chiMdattA bhava iti khalu se annassa aTThAe annaM phusaI, akasmAddaMDe, evaM khalu tassa tappattiaM sAvajeti Ahijjai cautthe daMDasamAdANe akasmAddaMDavattie tti Ahie // / 11 // tadyathA nAma kazcitpuruSaH kRSIvalAdiH zAlivrIhi-kodrava- kaMgu-rAlAdidhAnyasya zyAmatRNaka- mukuMdaka kalesukatRNAni tRNavizeSAH, tAni NilijjamANe apanayan dhAnyazuddhiM kurvANo anyatarasya tRNasya chedAya zastraM dAtrAdikaM nisRjet, sa ca zyAmAdikaM tRNaM chetsyAmIti kRtvA akasmAt zAliM vA yAvad rAlAdikaM vA chindyAt, rakSaNIyasyaiva akasmAdasau chettA syAditi anyasya kRte anyaM spRzati chinatti, evaM khalu tasya tatpratyayikaM akasmAddaNDanimittaM sAvadyaM pApaM AdhIyate sambadhyate, etaccaturthaM daNDasamAdAnam // 35 //
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgapa akasmAddaNDapratyayikam AkhyAtamiti // 11 // ahAvare paMcame daMDasamAdANe diTThivippariyAsiyAdaMDetti Ahijjai, se jahAnAmae kei purise mAIhiM vA piIhiM vA bhAIhiM vA bhagiNIhiM vA bhajjAhiM vA puttehiM vA dhUyAhiM vA suhAhiM vA saddhiM saMvasamANe mittaM amittamiti mantramANe mitte hayapuvve bhavai diTThivippariyAsie daMDe // 12 // atha aparaM paJcamaM daNDasamAdAnaM dRSTiviparyAsapratyayikam iti AkhyAyate, tadyathA nAma kazcitpuruSaH cArabhaTTAdi: mAtA- pitRbhaginI - bhAryA-putra - duhitR- snuSAdibhiH sArdhaM vasan jJAtipAlanAya mitrameva dRSTiviparyAsAd amitro ayamiti manyamAno hanyAt tena ca dRSTiviparyAsAt mitrameva hatapUrvaM syAd ato dRSTiviparyAsadaNDo ayam // 12 // punaranyathA tamevAha se jahA vA kei purise gAmamAyaMsi vA nagaraghAyaMsi vA kheDa- kabbaDa - maDaMbaghAyaMsi vA doNamuha-paTTaNa - saMbAhaNaghAyaMsi vA Asama - sannivesa - nigama - rAyahANighAyaMsi vA ateNaM teNamiti mannamANo ateNe hayapuvve bhavai, diTThivippariyAsiyA daMDe, evaM khalu tassa tappattiyaM sAvajetti Ahijjai, paMcame daMDasamAdANe diTThivippariyAsiyA daMDe ti Ahie // 13 // yathA vA kazcitpuruSo grAmaghAtAdike vibhrame bhrAntacetAH dRSTiviparyAsAd acauraM evaM cauro ayamiti manyamAno hanyAt 1 PBD cArubhaTAdi: 2 D Ahite 3P cauramiti BOKKK dvi. zu. skandhe dvitIyamadhyayanam -
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ evaM tena bhrAntena acaura eva hatapUrvaH syAt. grAmAdilakSaNaM cedaM, grAmo vRtyAvRtaH svAnnagaramurucaturgopurodbhAsizobhaM, khedaM nadyadriveSTaM parivRtamabhitaH karbaTaM parvatena grAmairyuktaM maMDabaM dalitadazazataiH pattanaM ratnayoni-draNAkhyaM siMdhuvelAvalayitamatha saMbAdhanaM cAdrizRGge // iti Azrama: tApasasthAnaM, sannivezaH sArthakaTakAdivAsaH, nigamo bahuvaNigvAsaH, rAjadhAnI rAjakulasthAnaM, so'yaM dRSTiviparyAsadaMDa:, tadevaM khalu tasya dRSTiviparyAsapratyayikaM sAvadyaM karma AdhIyate, idaM paJcamaM daMDasamAdAnaM dRSTiviparyAsapratyayikaM AkhyAtamiti // 13 // ahAvare chaTThe kiriyAThANe mosavattie tti Ahijjai, se jahAnAmae kei purise Ahe vA nAiheuM vA parivAraheDaM vA sayameva musaM vayai, antreNa vi mulaM vayAvei, musaM vayaMtaM pi aNNaM samaNujANa, evaM khalu tassa tappattioM sAvajje tti Ahijjai~, chaTThe kiriyaThANe mosavattie tti Ahi // 14 // atha aparaM SaSThaM kriyAsthAnaM * mRSAvAdapratyayikaM AkhyAyate tadyathA nAma kazcitpuruSa AtmanimittaM jJAtiparivAranimittaM vA svayameva mRSAvAdaM vadati, nA'yaM madIya ityAdi, tathA acauraM cauraM vadati, tathA anyena * mRSAvAdaM vAdayati, anyaM mRSAvAda vadantaM samanujAnIte, evaM khalu tasya tatpratyayikam sAvadyaM karma AdhIyate badhyate, etat SaSThaM kriyAsthAnaM mRSAvAdapratyayikaM AkhyAtaM, 1 PB maTaMbaM ** etadantargataH pAThaH D pratau nopalabhyate // 36 //
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA pUrvoktAnAM paJcAnAM kriyAsthAnAnAM satyapi kriyAsthAnatve prAyaH paropaghAtitvAd daNDasamAdAnasaMjJA kRtA, SaSThAdiSu ca prAyo na paraghAtaH syAd, ata: kriyAsthAnasaMjJA ucyate || 14 || ahAvare sattame kiriyAThANe adinnAdANavattie tti Ahijjai, se jahAnAmae kei purise AyaheuM vA jAva parivAraheDaM vA sayameva adinnaM Adiyai, antreNa vi adinne AdiyAve, aNNaM annaM AditaM samaNujANai, evaM khalu tassa tappattiaM sAvajje ti Ahijjai, sattame kiriyaTThANe adinnAdANavattie tti Ahie / / 15 / / atha aparaM saptamaM kriyAsthAnaM adattAdAnapratyayikaM AkhyAyate, idaM prAgvat // 15 // ahAvare aThame kiriyAThANe ajjhatthie tti Ahijjai, se jahAnAmae kei purise Natthi NaM koi kiMci visaMvAdeti, sayameva hINe dINe duTThe dumaNe ohayamaNasaMkappe ciMtAsogasAgarasaMpaviTTe, karatalapalhatthamuhe, aTTajjhANovagae, bhUmigayadiTriTThaIe jhiyAi, tassa NaM ajjhatthiyA'saMsaiyA cattAri ThANA evamAhijjaMti, taM jahA- kohe mANe mAyA lobhe, ajjhatthameva koha- mANa- mAyA-lobhe, evaM khalu tassa tappattiaM sAvajje ti Ahijjai, aTThame kiriyAThANe ajjhathie ta Ahie // 16 // dvi. zru. skandhe dvitIyamadhyayanam
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ atha aparaM aSTamaM kriyAsthAnaM adhyAtmikaM aMta:karaNodbhavaM AkhyAyate, yathA kazcinnara: tasya nAsti kazcid visaMvAdayitA parAbhavakara: tathA'pi asau svayaM eva hIno, dIno, duSTo, durmanA apahatamana:saMkalpaH, ciMtApradhAnaH zokaH cintAzokaH sa eva sAgara: tatra praviSTaH, karatale paryastaM sthitaM mukhaM yasya sa tathA ArtadhyAnopagato, bhUmigatadRSTi: dhyAyati, tasyaivaM AdhyAtmikAni cittodbhavAni asaMzayitAni ni:saMzayAni catvAri sthAnAni syuH, tAni caivaM AkhyAyante, tadyathA- krodhamAnamAyAlobhasthAnAni, te ca krodha-mAna-mAyA-lobhA AdhyAtmikA AtmodbhavAH ebhiH eva mano duSTaM syAt, evaM tasyaM tatpratyayikaM adhyAtmanimittaM sAvA karma AdhIyate, tadevaM aSTamam adhyAtmikAkhyaM kriyAsthAnaM AkhyAtam // 16 // ahAvare navame kiriyAThANe mANavattie tti Ahijjai, se jahAnAmae kei purise jAimaeNa vA rUvamaeNa vA kulamaeNa vA balamaeNa vA tavamaeNa vA suyamaeNa vA lAbhamaeNa vA IsariyamaeNa vA paNNAmaeNa vA aNNatareNa vA mayaTThANeNaM matte samANe paraM hIlei, khiMsai, garihai, paribhavai, avamannai, ittarie ayaM ahamaMsi puNa visiTThajAikulabalAiguNovavee, evaM appANaM ukkase, dehA cue kammabiIe avase payAi, taM (jahA)-gabbhAo gabbhaM, jammAo jammaM, mArAo mAraM, NaragAo NaragaM, caMDe thaddhe cavale mANI yAvi bhavai, evaM khalu tassa tappattiyaM sAvaje tti Ahijjai,
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA navame kiriyAThANe mANavattie tti Ahie // 17 // atha aparaM navamaM kriyAsthAnaM mAnapratyayikam AkhyAyate, tadyathA kazcitpuruSo jAtyAdiguNopetaH san jAti-kula-bala-rUpa-tapa :- zruta-lAbhai-zvarya - prajJAmadAkhyaiH aSTabhiH madasthAnaiH anyatareNa vA mattaH paraM hInabuddhyA hIlayati, nindati, jugupsate, garhati, paribhavati, yathA ayaM itaro jaghanyo hIno mattaH kulAdibhiH, ahaM punaH viziSTakulAdiguNopetaH, evamAtmAnaM utkarSayet, evaM jAtyAdimadamattaH san ihaiva nindyaH syAt, atra ca jAtyAdimadadvayAdisaMyogaiH bhaGgA jJeyA:, tathAhi, jAtimadaH kasyacinna kulamadaH, kasyacit kulamada eva na jAtimadaH, kasyacid dvayaM kasyacidubhayamapi na, evaM padadvayena catvAri bhannAH, padatrayeNa aSTau, padacatuSTayena SoDaza, paJcabhiH padai: dvAtriMzat, SaDbhiH catuHSaSTiH, saptabhi: 128 (aSTAviMzatyuttaraM zataM), aSTabhi: 256 ( SaT paJcAzadadhikaM zatadvayaM), sarvatra madAbhAvarUpaH caramabhaGgaH zuddha iti, sa mAnI dehAt cyuto mRtaH san karmadvitIyaH karmasahAyo avaza: paravazaH prayAti bhavAntaraM, tadyathA garbhAdgarbhaM, janmana ekasmAdaparaM janma, mArAt maraNAt mAraM maraNAntaraM vrajati, narakatulyAt caNDAlAdivAsAt narakaM ratnaprabhAdikaM yAti athavA narakAduddhRtya siMhamatsyAdau utpadya punaH atitIvraM narakAntaraM yAti tadevaM mAnI paraparibhave sati caMDo raudro anyaM hanti, tadabhAve AtmAnameva hanti, stabdhaH capalo yatkiJcanakArI syAt mAnI san evaM khalu tasya tatpratyayikaM 1 yogazAstre 'jAtilArbhe'tyatra prajJAmadaH, prazamaratau ca 'jAtikuleM' tyAdau aizvaryamadazca na pRthagupAttau iti prasiddhyanurodhenAnyataravivakSaNAdaSTabhiriti / 2 asmadaH paJcamyantasya rUpama dvi. zru. skandhe dvitIyamadhyayanam
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAnanimittaM sAvadyaM karma AdhIyate badhyate, navamametat kriyAsthAnam AkhyAtamiti // 17 // ahAvare dasame kiriyAThANe mittadosavattie tti Ahijai, se jahAnAmae kei vA piIhiM vA bhAIhiM vA bhagiNIhiM vA bhajAhiM vA puttehiM vA dhUyAhiM vA suNhAhiM vA saddhiM saMvasamANe tesiM aNNataraMsi ahAlahasagaMsi avarAhasi sayameva garuyaM daMDaM vattei, (taM jahA) sIudagaviyaDaMsi kAyaM ubolittA bhavai, usiNodagaviyaDeNaM kAyaM usiMcittA bhavai, agaNikAraNaM kAyaM uDDahittA bhavai, joeNa vA vetteNa vA NetteNa vA kaseNa vA layAe vA pAsAI uddAlittA bhavai, daMDeNa vA aTThINa vA muTThINa vA leluNa vA kavAleNa vA kAyaM AuvittA bhavai, tahApagAre / purisajAe saMvasamANe dummaNA bhavaMti, pavasamANe sumaNA bhavaMti, tahappagAre purisajAe daMDapAsI daMDapurakkhaDe assiM loyaMsi ahie, paraMsi logaMsi saMjalaNe kohaNe piTThImaMsi yAvi bhavai, evaM khalu tassa tappattiyaM sAvaje tti Ahijjar3a, dasame kiriyAThANaSa mittadosavattie tti Ahie // 18 // // 38 //
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayana ___ atha aparaM dazamaM kriyAsthAnaM mitradoSapratyayikam AkhyAyate, tadyathA nAma kazcitpuruSaH prabhukalpo mAtA-pitR-suhRd-svajanAdibhiH sArdhaM saMvasan teSAM mAtApitrAdInAM anyatabhena anAbhogato yathAkathaJcit laghutame'pi aparAdhe svayameva AtmanA krodhato gurutaraM daNDaM varttayati karoti, tadyathA- zItodakavikaTe zizirAdau atizItodake kArya zarIraM aparAdhino avabolayitA bhavati, tathA uSNodakavikaTena kAyam apasiJcayitA bhavati, vikaTagrahaNAd uSNatailakAMjikAdinA, agnikAyena ulmukena taptalohena vA kArya upadAhayitA bhavati, 'joeNa tti'- jotreNa vetreNa vA, netro vRkSavizeSa: tena, kazAdinA vA, latayA vA zarIrapArvANi uddAlayitA carmANi luMpayitA bhavati, daMDena, asthA, muSTinA, leSTunA, kapAlena bhAMDakhaMDena, kAyaM upatADayitA bhavati, tathAvidhe puruSe svalpAparAdhe'pi mahAdaMDakAriNi ekatra vAsaM kurvati mAtApitrAdayo durmanasaH syuH tasmin pravasati dUraM gacchati sati sahavAsinaH sumanasa: sukhina: syuH, tathAprakAraH tAdRza- puruSo daMDasya pArthA daMDapAca tadvidyate yasya asau daMDapArthI daMDapravRttaH, daMDa: puruskRto yena sa daMDapuruskRto, asmin loke svasya pareSAM ca ahitaH, paraloke'pi ahitaH, saMjvalana: krodhakArI, krodhano vadhabaMdhAdiSu avimRzya pravRttikRt, pRSTimAMsakhAdaka: paramarmodghaTTanataH, evaM tasya svalpAparAdhe'pi mahAdaNDakartuH tadaMDapratyayikaM sAvadyaM karma AdhIyate badhyate, tadetaddazamaM kriyAsthAnaM AkhyAtamiti anye punaH aSTamaM kriyAsthAnaM AtmadoSapratyayikaM AcakSante, navamaM tu 1p paramArthoTya
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ paradoSapratyayikaM, dazamaM punaH praannvRttikmiti||18|| ahAvare ikkArasame kiriyAThANe mAyAvattie tti Ahijjai, je ime bhavaMti gUDhAyArA tamokAsiyA ulUgapattalahuyA pavvayaguruyA, te AriyA vi saMtA aNAriyAo bhAsAo viuvvaMti, aNNahA / saMtaM appANaM annahA mannaMti, annaM puThThA annaM vAgareMti, annaM AyakhiyadhvaM annaM AikkhaMti, se jahAnAmae kei purise aMtosalle taM sallaM No sayaM NIharai, No anneNa NIharAvei, no parividdhaMsei, evAmeva NiNhavei, aviuTTamANo aMto aMto riyAi, evameva mAIM mAyaM kaTTa No Aloei, No paDikkamai, No jiMdai, No gairahai, No viuTTati, No visohei, No akaraNayAe abbhuThei, No ahArihaM tavokammaM pAyacchittaM paDivajjai, mAyI assiM loe paccAyAti, mAI paraMsi loe paccAyAti, niMdaM gahAya paMsaMsie, niyarai na niyaTTai, nisiriya daMDaM pacchAei, mAI . asamAhaDasahalessA yA vi bhavai, evaM khala tassa tappattiyaM sAvaje tti Ahijjar3a, ikkArase kiriyATThANe mAyAvattie tti Ahie // 19 // // 39 // 1B garihai 2D pasaMsi 3 DB nivaTTai 41 nisiriyaM 5 PD kiriyaTThANe
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam ___atha aparaM ekAdazaM kriyAsthAnaM AkhyAyate, tadyathA- ye kecana amI bhavanti puruSAH, kiMbhUtA:?- gUDhAcArA galakarttakagranthichedakAdayaH, te bahUpAyaiH vizvAsaM utpAdya virUpaM kurvanti, caMDapradyotAde: abhayakumArAdivat, tamasi kaSituM zIlaM yeSAM te tama:kaSiNaH te eva tama:kASikA: parAvijJAtA: kriyA: kurvanti ityarthaH, te ca ulUkapatravat ulUkapicchavat laghavo'pi parvatavad gurum AtmAnaM manyante, AryA api santaH te paravyAmohArtham anAryA bhASA viuvvaMti prayuJjante, anyathAsthitam AtmAnam anyathA sAdhvAcAreNa manyante vyavasthApayanti, anyat pRSTA mAyayA anyad vadanti, - AmrAn pRSTo nimbAn vadati, vyAkaraNaM pRSTaH tadajJa: tarkamavatArayati, yathA vA zarati vAjapeyena yajeta' ityasya vAkyasya arthaM pRSTaH tadarthAnabhijJa: kAlavilaMbArthaM zaratkAlameva varNayati, annamAikkhiyavvaMtti' - anyasmin arthe kathayitavye anyameva AkhyAnti, 'se jaheti' - tadyathA nAma kazcitpuruSaH saMgrAmAnirgata: aMta: madhye zalyaM yasya sa aMta:zalya:, sa vedanAbhItaH svayaM zalyaM na nirharati na kRSati, nA'pi anyena karSayati, nA'pi vaidyopadezAd oSadhaprayogaiH pratidhvaMsayati vinAzayati, anyena pRSTaH tacchalyaM nigute apalapati, tena zalyena 'aviuTTamANetti' pIDyamAna: aMtoatti madhye pIDyamAno'pi rIyate vrajati, vedanAM sahamAno'pi kriyAsu pravarttate ityarthaH, draSTAntaM yojayati, evameva mAItti yathA sazalyo duHkhabhAg bhavati evameva mAyI kRtaM kAryaM nigUhayan mAyAM kRtvA anyasmai na Alocayati na kathayati, na tasmAt sthAnAt pratikrAmati 1D tama:kArSikAH
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ na nivarttate, na AtmasAkSikaM nindati, na parasAkSikaM garhati, AlocanArhasamIpagato nA'pi ca jugupsate, no viuTTaitti na vitroTayati apanayati mAyAzalyaM na vizodhayati, nA'pi punaH tadakaraNatayA abhyuttiSThate, nA'pi yathArhatapaHkarmarUpaM prAyazcittaM pratipadyate, tadevaM mAyAvI asmin loke avizvAsyatayA pratyAyAti prakhyAtiM yAti, yaduktaM mAyAzIla: puruSo, yadyapi na karoti kaJcidaparAdhaM / sarpa ivAvizvAsyo, bhavati tathA'pyAtmadoSahataH // iti, tathA mAyAvI parasmin loke narakatiryagAdiSu pratyAyAti bhUyo bhUyo yAti, niMda gahAyatti - paraM nindayitvA AtmaprazaMsayA tuSyati, evaJcAsau labdhaprasaro adhikaM nizcarati tathAvidhAnuSThAyI bhavati, tatra ca gRddhaH tasmAt mAtRsthAnAt na nivarttate, daNDaM nisRjya hiMsAM kRtvA pracchAdayati apalapati, anyasya vA mastake kSipati, sa mAyAvI asamAhRtazubhalezyo anaGgIkRtazubhadhyAnazcA'pi bhavati, evaM khalu tasya tatpratyayikaM sAvadhaM karma AdhIyate, etad ekAdazaM kriyAsthAnaM mAyApratyayikam AkhyAtamiti // 19 // etAni ekAdaza kriyAsthAnAni sAmAnyena asaMyatAnAM bhavanti, idaM tu dvAdazaM kriyAsthAnaM pASaNDikAnuddizya kathyate ahAvare bArasame kiriyAThANe lobhavattietti Ahijar3a, je ime bhavaMti AraNiyA AvasahiyA 4 gAmaniyaMtiyA kaNhuIrAhassiyA, No bahusaMjayA No bahupaDivirayA savvapANabhUyajIvasattehiM appaNA // 40 // 1 sarvasyAvi0 iti TIkAyAM 2D mAyAzalyapratyayikaM
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam saccAmosAiM evaM viuMjaMti, ahaMNa haMtavve aNNe haMtavvA, ahaMNa ajjAveyavvo aNNe ajjAveyavvA, ahaMNa parighetavvo aNNe paricittavvA ahaMNa paritAveyavvo aNNe paritAveyavvA, ahaMNa uddaveyavvo anne uddaveyavvA, evAmeva te itthikAmehiM mucchiyA giddhA gaDhiyA garahiyA ajjhovavaNNA jAva vAsAiM caupaMcamAiM chaddasamAI appayaro vA bhujayaro vA bhuMjittu bhogabhogAiM kAlamAse kAlaM kiccA annayaresu Asuriesu kibbisiesu ThANesu uvavaMtAro bhavaMti, tao vippamuccamANA elamUyattAe tammUyattAe (jAimUyattAe) paccAyaMti, evaM khalu tassa tappattiyaM sAvajje tti Ahijjai, duvAlasame kiriyAThANe lAbhavattie aahie||20|| atha aparaM dvAdazaM kriyAsthAnaM lobhapratyayikam AkhyAyate, tadyathA- ye ime bhavanti AraNyakA araNyavAsinaH AvasathikA uTajavAsinaH grAmAntikA grAmAdikam upajIvanto grAmasya ante samIpe vasantIti, kaNhuI kvacit kArye maMDalapravezAdike rahasya yeSAM te kvacidrAhassikAH, te ca na bahusaMyatA: na sarvasAvadhanivRtA ekendriyopajIvinaH trasAraMbhanivRttAzca prAya ityarthaH, ata eva na bahuprativiratA na sarvavratapAlakA: kintu dravyata: katipayavratA na bhAvata: samyaktvAbhAvAt, etadevAha-savvapANetti-te AraNyakAdaya: sarvaprANibhUtajIvasatvebhya AtmanA svato aviratA: satyAmRSAbhUtAni vAkyAni evaM vakSyamANanItyA viyuJjanti vizeSeNa prayuJjanti 1 BD 0ghittavbo 2P evameva 3D prANabhUta.
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ kathayanti ityarthaH, tadyathA- ahaM brAhmaNatvAt na daNDAdinA hantavyo, anye zUdratvAd haMtavyAH, tathA ca tadvAkyaM zUdraM vyApAdya prANAyAmaM japet', tathA 'zUdrasattvAnAM anasthikAnAM zakaTabharamapi vyApAdya brAhmaNaM bhojayet' ityAdi, tathA ahaM na AjJApayitavyoM, anye tu matto adhamAH samAjJApayitavyAH, nA'haM paritApayitavyo anye paritApayitavyAH, ahaM mUlyena karmakaraNAya na grAhyo anye grAhyAH, nA'haM apadrAvayitavyo jIvitAd aparopayitavyo anye tu apadrAvayitavyAH, tadevaM teSAM parapIDopadezAt na prANAtipAtavirativrataM asti, upalakSaNAt mRSAvAd- adattAdAnavirativratA'bhAvo'pi jJeyaH, turyavrataM Azritya Aha, evAmeva tti evaM pUrvoktaprakAreNa strISu kAmeSu ca mUrcchitA gRddhA grathitA adhyupapannAH kiyantaM kAlaM AsaktA ityAha, jAva vAsAI tti- yAvad varSANi catuSpaJcaSaDdazakAni, ayaM ca madhyamaH kAlaH, etAvatkAlagrahaNaM ca sAbhiprAyaM, prAyaH tIrthikA atikrAMtavayasa eva (pra? ) vrajanti, teSAM ca etAvAn eva kAlaH saMbhAvyate, yadi vA madhyagrahaNAt tata Urdhvam adhazca gRhyate ityAha- tasmAcca upAttAt kAlAd alpataraH prabhUtataro vA'pi kAlaH syAt, tatra ca te tyaktvA'pi gRhavAsaM bhuktvA'pi bhogabhogAn, strIbhoge sati avazyaM zabdAdayo bhogA bhogabhogAH tAn bhuktvA te hi vayaM pravrajitA iti, na ca bhogebhyo nivRttA ajJAnitvAt, te evaMbhUtapariNAmAH kAlamAse svAyuH - kSaye kAlaM kRtvA vikRSTatapaso 'pi AsurikeSu kilbiSikeSu sthAneSu utpAdayitAro bhavanti, tasmAdapi sthAnAd vipramucyamAnA cyutA 10 itti 2 pravrajanti iti TIkAyAm 3 BD pasA'pi // 41 //
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zra.skandhe dvitIyamadhyayanam elamUkatvena utpadyante, yathA eDako avyaktavAg tathA ayamapi,tammUyattAe tti- tamastvena jAtyandhatayA atyaMtAjJAnAvRtatayA vA jAtimUkatvena apagatavAca iha pratyAyAnti, tadevaM teSAM tIrthakAnAM tatpratyayikaM sAvadyAnuSThAnanimittaM sAvadyaM karma AdhIyate, tadetat lobhapratyayikaM dvAdazaM kriyAsthAnam AkhyAtamiti // 20 // upasaMhAramAhaicceiyAI duvAlasakiriyAThANAiM davieNaM samaNeNaM vA mAhaNeNaM sammaM suparijANiyavvAiM bhavaMti // 21 // ityetAni anarthadaNDAdIni dvAdazakriyAsthAnAni karmagranthidrAvaNAd drava: saMyamaH sa vidyate yasyA'sau dravikaH tena, zramaNena sAdhunA, mA vadhIditi pravRttiH yasya sa mAhana: tena, samyak suparijJAtavyAni saMsArakAraNAni iti jJAtvA parihartavyAni bhavanti // 21 // ___ ahAvare tairasame kiriyAThANe iriyAvahie tti Ahijai, iha khalu attattAe saMvuDassa aNagArassa iriyAsamiyassa bhAsAsamiyassa esaNAsamiyassa AyANabhaMDamattanikkhevaNAsamiyassa uccArapAsavaNa-khela-jalla- siMghANapAriTThAvaNiyAsamiyassa maNasamiyassa veisamiyassa 1D eDatvena 2D granthe: drA0 3 PBD terase 40 vaya0
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1 kAyasamiyassa maNaguttassa rvaiguttassa kAyaguttassa guttiMdiyassa guttabaMbhayArissa AuttaM gacchamANassa AuttaM ciTThamANassa AuttaM nisiyamANassa AuttaM tuyaTTamANassa AuttaM bhuMjamANassa AuttaM bhAsamANassa AuttaM vatthaM paMDigrahaM kaMbalaM pAyaguMchaNaM giNhamANassa vA nikkhivamANassa vA jAva cakkhupamhanivAyamavi asthi vimAtA suhamA kiriyA iriyAvahiyA nAmaM kaMjai, * sA paDhamasamae baddhA puTThA, biIyasamae veiyA, taiyasamae NijiNNA sA baddhapuTThA udIriyA veIyA NijiNNA, seyakAle akamma yAvibhavaI , evaM khalu tassa tappattiyaM sAvaje tti Ahijjai, tairasame kiriyAThANe iriyAvahie tti aahie||22|| atha aparaM trayodazaM kriyAsthAnaM IryApathikaM nAma AkhyAyate, IraNa-IryA tasyAH tayA vA panthA IyApathaH sa vidyate yasya tad IryApathikam , etacca zabdavyutpattinimittaM, pravRttinimittaM tu idaM, sarvatra upayuktasya niSkaSAyasya samIkSitamanovAkkAyasya yA kriyA tayA yatkarma tad IryApathikaM, saiva vA kriyA IryApathikA, tasyAH svarUpamAha, iha khalu ityAdi- AtmatvArthaM saMvRtasya anagArasya iryAdikAbhiH paJcabhiH samitibhiH manovAkkAyaiH samitasya, tisRbhiH guptibhi: guptasya, guptendriyasya, navabrahmacaryagupti // 42 // 1D vaya0 2 JAM paDiNahaM 3 / kijai ** etadantargata: pAThaH D pratau nAsti 4 PBD terase 5 PokAya kriyasya 6 AtmArthamityarthaH
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvi.zru.skandhe zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvitIyamadhyayanam sahitabrahmacAriNazca upayuktaM gacchata: tiSThato niSIdata: tvagvartanAM kurvANasya, tathA upayuktameva vastraM patadgrahaM kambalaM pAdapuJchanaM vA gRNhato nikSipato vA yAvat cakSuHpakSmanipAtamapi upayuktaM kurvataH sato'pi asti vidyate vimAtrA vividhA mAtrA sUkSmA kriyA IryApathikA nAma kevalinA'pi kriyate, yata: sayogI jIva: kSaNamapyekaM nizcala: sthAtuM na zaknoti, vahnitApyamAnajalavat kArmaNazarIrAnugata: sadA parivartamAna eva Aste, tata: kevalino'pi sUkSmagAtrasaMcArAH syu: taizca karma badhyate tadIryApathikaM, tasya yA avasthA sA kriyA, sA paDhametti- niSkaSAyiNo yatkarma badhyate tat prathamasamaye baddhaM spRSTaM ceti tat kriyA eva baddhaspRSTA ityuktA, dvitIyasamaye veditA anubhUtA, tRtIyasamaye nirjIrNA, kevalayoganimittaM yatkarma badhyate tasya na sAMparAyikasya iva sthiti:, kintu prakRtita: sAtAvedanIyaM tat 1, sthitito dvisamayasthitikam 2 anubhAvataH zubhAnubhAvaM anuttarasukhAtizAyI 3 pradezato bahupradezaM asthirabandhaM bahuvyayaM ca 4, tadevaM sA kriyA prathamasApaye baddhaspRSTA, dvitIyasamathe uditA veditA nirjIrNA syAt, seyakAle tti- eSyatkAle AgAmini tRtIyasamaye tatkamapikSayA akarmatA'pi bhavati, evaM khalu tasya vItarAgasya tatpratyayikaM IryApratyayika karma AdhIyate badhyate, etat trayodazaM kriyAsthAnam AkhyAtaM, ye punaH tasmAdanye prANinaH teSAM mithyAtvA-virati-pramAda-kaSAya-yoganimittaH sAmparAyiko bandha: syAt, kevalayoganimittastu vItarAgasyaiva, sa ca dvisamayasthitika iti // 22 // 1P nAM zayanaM ku0
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ se bemi- je ya aIA je ya paDuppannA je ya AgamissA arahaMtA bhagavaMtA savve te eyAI ceva terasa kiriyAThANAiMbhAsiMsuvA bhAsaMti vA bhAsissaMti vA, pannaveMsu vA pannaveMti vA pannavissaMti vA, evaM ceva terasamaM kiriyAThANaM seviMsu vA sevaMti vA sevissaMti vA // 33 // so'haM bravImi- ye atItA ye ca pratyutpannA vartamAnA: ye ca AgAmino arhanto bhagavantaH sarve te etAni eva trayodaza kriyAsthAnAni abhASiSuH bhASante bhASiSyante ca, vipAkata: prajJApitavanta: prajJApayanti prajJApayiSyanti ca, tathA etadeva trayodazaM kriyAsthAnaM sevitavanta: sevanti seviSyante ca // 23 // sAmprataM trayodazasu kriyAsthAneSu yannoktam pApasthAnaM tadAha aduttaraM ca NaM purisavijayavibhaMgamAikkhissAmi, iha khalu NANApannANaM NANAchaMdANaM NANAsIlANaM NANAdiTThINaM NANAruINaM jANAraMbhANaM NANAjjhavasANasaMjuttANaM NANAvihaM pAvasuajjhayaNaM evaM bhavai, taM jahA- bhomaM, uppAyaM, suviNaM, aMtalikkhaM, aMgaM, saraM, lakkhaNaM, vaMjaNaM, ithilakkhaNaM, purisalakhaNaM, hayalakkhaNaM, gayalakkhaNaM, goNalakkhaNaM, miMDhalakkhaNaM, kukkuDalakkhaNaM, tittiralakkhaNaM vaTTagalakkhaNaM, lAvagalakkhaNaM, cakkalakkhaNaM, chattalakkhaNaM, cammalakkhaNaM, daMDalakkhaNaM, asilakkhaNaM, maNilakkhaNaM, kAgaNilakkhaNaM, subhagAkAraM, // 43 //
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dubhagAkAraM, gabbhakaraM mohaNakaraM AhavvaNiM pAgasAsaNiM davvahomaM khattavijaM caMdacariyaM sUracari sukkacariyaM bihapphaticariyaM ukkApAyaM disIdAhaM miyacakkaM vAyasaparimaMDalaM paMsuvuTTiM kesavudriM dvi.zru.skandhe maMsavuTTiM ruhiravuTTiM veyAlaM addhaveyAlaM oMsoyaNiM tAlugghAyaNiM sovAiM sAbari damiliM gAliMgi / dvitIyamadhyayanam gori gaMdhAriM uvayaNiM uppayaNiM jaMbhaNiM thaMbhaNiM lesaNiM AmayakaraNiM visallakaraNiM pakkamaNiM aMtaddhANiM evamAiyAo vijAo annassa heuM viuMjaMti, pANassa heuM viuMjaMti, vatthassa leNassa sayaNassa annesiM vA virUvarUvANaM kAmabhogANaM heuM viuMjaMti, tericchaM te vijaM sevaMti, aNAriyA vippaDivannA te kAlamAse kAlaM kiccA aNNayarAiM AsuriyAIkibbisiyaThANAiMuvavaMtArobhavaMti, taMo vi vippamuccamANA bhujo te elamUyattAe tamaaMdhAe paccAyati // 24 // idaM uttaraM asmAt kriyAsthAnapratipAdanAd uttaraM yadatra noktaM taduttaragranthena ucyate, 'ca: samuccaye', 'NaM vAkyAlaMkAre,' puruSA vicIyante mRgyante yena sa puruSavicayaH puruSavijayo vA, alpasattvAnAM keSAJcit puruSANAM jJAnalavena anarthAnubandhinA vijayaH tasya vibhaGgaM jJAnavizeSa kriyAvizeSaM vA AkhyAsyAmi, yAdRzAnAM cAsau vibhaGgaH syAttAn Aha- iha khalu ityAdi - iha jagati 1BD usoyaNiM 2B tau 3 BD ajJAna0
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ nAnAprajJA vicitramatayaH puruSAH nAnAcchaMdA vicitrAbhiprAyAH, nAnAzIlA:, nAnArUpA dRSTiH aMta:karaNapravRttiH yeSAM te tathA teSAM, teSAM ca trINi zatAni triSaSTyadhikAni iti pramANaM jJeyaM, tathA nAnArucinAM, nAnA''raMbhANAM, nAnA'dhyavasAyasaMyutAnAM ihalokapratibaddhAnAM paralokaparAGmukhAnAM teSAM nAnAvidhaM pApazrutAdhyayanaM bhavati, tadyathA-bhUmau bhavaM bhaumaM nirghAta-bhUkampAdikaM, utpAtaM kapihasitAdi, svapnaM gajAzvAdi, AntarikSa meghAdi, AGgaM bAhunetrasphuraNAdi, svaralakSaNaM kAkasvarAdi, lakSaNaM matsya-yava-zrIvatsAdi, vyaMjanaM tilamaSAdi, strIlakSaNaM raktapANipAdAdikam, evaM puruSa-haya-gaja- go-miMDha-kurkuTa-tittira-vartaka-lAvaka-cakra-chatra-carma-daMDAsimaNi-ko kiNIratnalakSaNAni, subhagaM Akaroti subhagAkarA vidyA, durbhagaM Akaroti durbhagAkarA vidyA, garbhakarA, mohanakarA, AtharvaNI atharvaNAkhyA sadyo anarthakAriNI vidyA tAM, pAkazAsanI indrajAlavidyA, kaNavIrapuSpAdibhiH dravyaiH uccATanAdikArye homo yasyAM sA dravyahomA, kSatravidyA dhanurvedAdikA tAm adhItya prayuJjate, jyotiSavidyAmAha- caMdacariyamityAdi- caMdracaritraM nakSatrayoge rAhugrahaNAdikaM, sUryacaritaM tathaiva, zukrabRhaspaticaritaM udayAstavarSaphalAdi, ulkApAta-digdAha-maMDalavicAreNa zubhAzubhakAriNaH, mRgA hariNazrugAlAdaya AraNyAH teSAM darzanaM grAmapravezAdau zubhAzubhaM yatra cintyate sa grantho'pi mRgacakraM, vAyasAdInAM pakSiNAM sthAnasvarAdikaM zubhAzubhaM cintyate tad vAyasaparimaMDalaM, pAMzu-keza-mAMsa- rudhiravRSTayo aniSTaphalA yatra zAstre cintyante tattannAma, tathA vaitAlI R // 44 // 1 PD gajAdi 2 miSItilakAdi 3 PD kAkaNi
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam vidyA sA ca kila katibhi: jApaiH daNDam utthApayati, arddhavaitAlIyaM daNDamupazamayati, avasvApinI, tAlodghATanI, zvApAkI, zAbarI, drAviDI, kAliGgI, gaurI, gAMdhArI, avapatanI, utpatanI, jambhanI, stambhanI, zleSaNI, AmayakaraNI, vizalyakaraNI, zrI sUtrakRtAGgadIpikA prakrAmaNI antardhAnakaraNI ityAdikA: vidyA adhIyate, AdizabdAt prajJaptyAdayo grAhyAH, etAzca vidyA: pASaNDikA: gRhasthA vA svayUthyA dravyaliGgadhAriNo vA anna-pAna-vastra-layana-zayanArthaM prayuJjanti anyeSAM vA virUparUpANAM vicitrANAM kAmabhogAnAM kRte prayuJjanti, sAmAnyena vidyAsevanam aniSTaM ityAha- tericchamiti- tirazcInAm ananukUlA sadanuSThAnapratighAtakAriNI te anAryA vipratipannA vidyAM sevante, te ca yadyapi kSetrAryA bhASAryA: tathA'pi anAryakarmakAritvAd anAryA eva jJeyAH,te ca kAlamAse maraNAvasare kAlaM kRtvA yadi kathaMcid devalokagAmino bhavanti tato anyatareSu AsurIyakeSu kilbiSAdisthAneSu utpatsyante, tato'pi vipramuktA: cyutA yadi manuSyeSu utpadyante tadA eDamUkatvena avyaktabhASitvena tamastvena andhatayA mUkatayA vA pratyAyAnti, tato narakatiryagAdiSu utpadyante // 24 // atha gRhasthAnuddizya adharmasevAm Aha se egaio Ayahe vANAiheuM vA agAraheDaM vA parivAraheDaM vA nAyagaM vA sahavAsiyaM vA nissAe aduvA aNugAmie aduvA uvacarae aduvA pADipathie aduvA saMdhichedae aduvA gaThibhedae aduvA 1. urabbhie aduvA sovarie aduvA sAuNie aduvA vAgurie aduvA macchie aduvA goghAtae aduvA 1D AsurakeSu
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5. gopAlae aduvA sovaNie aduvA sovnniyNte||25|| sa eka: kadAcit nistUMza: AtmanimittaM jJAtihetuM vA, agArahetuM gRhasaMskaraNArthaM parivArahetuM vA, jJAtaka: paricitaH taM samuddizya sahavAsikaM prAtivezmikaM nizrIkRtya etAni kuryAt, tAni eva Aha, aduvetti athavA iti pakSAntarApekSayA, gacchantamanugacchati iti anugAmukaH sa ca akAryakaraNamanA: taM gacchantaM anugacchati, athavA anyasya virUpakaraNAvasarApekSI upacAraka: sevaka: syAt, athavA tasya pratipathikaH pratipathaM sammukhaM Agacchati, athavA saMdhichedaka: caura: syAt, athavA granthibhedaka: syAt, athavA urabhreNa carati iti aurabhrikaH, athavA saukarikaH, athavA zakunibhiH caratIti zAkunikaH, athavA vAgurikaH, athavA mAtsyika, athavA goghAtaka: athavA gopAlatvaM zrayati, athavA zvabhiH carati zauvanikaH zUnAM pAlaka ityarthaH, athavA sovaNiyaMtae tti- zvabhiH pAparddhiM kurvan mRgAdInAm antaM karotItyarthaH, evameteSAM caturdazakarttavyANAM uddezaM kRtvA tAni pratyekaM vivRNoti // 25 // se egaio aNugAmiyabhAvaM paDisaMdhAya tameva aNugAmiya aNugAmiya haMtA chettA bhettA luMpaittA viluMpaittA uddavaittA AhAraM AhArei, iti se mahayA pAvehiM kammehiM appANaM uvakkhAittA bhavai // 26 //
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA tatraikaH kazcit AtmAdyarthaM grAmAntaraM gacchataH puruSasya samIpe kiJcid dravyaM jJAtvA tajjighRkSuH tasya anugAmukabhAvaM pratisaMdhAya sahagamanena AnukUlyaM pratipadya vaJcanAvasaraM samIhamAno gacchantam anugacchati, avasaraM labdhvA ca tasya hantA daNDAdibhiH, chettA khaDgAdinA, bhettA vajramuSTyAdinA, luMpayitA kezAkarSaNAdibhiH, viluMpayitA kazAprahArAdibhiH, apadrAvayitA jIvitavinAzakaH syAt, ityAdi kRtvA AhAram AhArayati, ityevam asau mahadbhiH pApaiH karmabhiH AtmAnam upakhyApayitA bhavati ayaM mahApApakArI ityevaM loke khyApayati // 26 // se egaIo uvacaragabhAvaM paDisaMdhAya tameva uvacariya uvacariya haMtA chettA bhettA luMpaittA viluMpaittA uddavaittA AhAraM AhArei, iti se mahayA pAvakammehiM attANaM uvakkhAittA bhava ||27|| tadevaM ekaH kazcid dhanavataH kasyacid upacarakabhAvaM Azritya taM vizvAse pAtayitvA dhanAdikRte tasya haMtA chettA ityAdi, evamasau mahadbhiH pApaiH upakhyApayitA bhavati // 27 // se eMgaIo pADipahiyabhAvaM paDisaMdhAya tameva paDipahe ThiccA haMtA chettA bhettA luMpaittA viluMpaittA uddavattA AhAraM AhArei, ii se mahayA pAvehiM kammehiM appANaM uvakkhAittA bhava // 28 // 1 PB egaiu dvi. zru. skandhe dvitIyamadhyayanam
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ athaikaH kazcid pratipathena abhimukhena caratIti prAtipathikaH, tadbhAvaM pratipadya tasya arthavato vizrambhato hantetyAdi puurvvt||28|| se egaIo saMdhiccheyagabhAvaM paDisaMdhAya tameva saMdhiM chettA bhettA jAva ii se mahayA pAvehiM kammehiM uvakhAttA bhavai ||29|| ekaH kazcitsaMdhichedakabhAvaM khAtrakhananatvaM pratipadya tato'sau sandhiM chindan khAtaM khanan prANinAM chettA syAdityAdi // 29 // se eIo gaThicheyagabhAvaM paDisaMdhAya tameva gaMThiM chettA bhettA jAva ii se mahayA pAvehiM kamme hiM attANaM uvakkhAittA bhavai // 30 // athaikaH kazcid granthichedakabhAvaM pratipadya ghughurAdinA granthichettA syAdityAdi // 30 // Io ubhayabhAvaM paDisaMdhAya urabbhaM vA aNNataraM vA tasaM pANaM haMtA jAva uvakkhAittA bhavai eso abhilAvo savvattha ||31|| athaikaH kazcid adharmavRttiH urabhrA uraNakAH taiH caratIti aurabhrikaH, sa ca tadUrNayA tanmAMsAdinA ca AtmAnaM varttayati, sadbhAvaM pratipadya urabhraM vA anyaM vA trasaM prANinaM svapuSTaye hanti, tasya vA hantA chettA ityAdi pUrvavat // 31 // 1 B pratipathikaH 2 BD urabdhiyagabhAvaM // 46 //
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA io soyariyabhAvaM paDisaMdhAya mahisaM vA aNNataraM vA tasaM pANaM haMtA jAva uvakkhAittA bhavai // 32 // athaikaH kazcit saukarikaH zvapacaH cANDAlaH khATika ityarthaH tadbhAvam Azritya mahiSaM vA anyaM trasaM prANinaM vA hantIti, tasya hantA chettA ityAdi // 32 // io vAriyabhAvaM paDisaMdhAya migaM vA aNNayaraM vA tasaM pANaM haMtA jAva uvakkhAittA bhavai ||33|| athaikaH kazcid vAgurikatvam Azritya mRgaM vA anyaM prANinaM vA hanti, tasya ca hantA bhavati, zeSaM pUrvavat sugmm||33|| se egaio sAuNiyabhAvaM paDisaMdhAya sauNiM vA aNNayaraM vA tasaM pANaM haMtA jAva uvakkhAittA bhavai ||34|| athaikaH kazcid zakunA lAvakAdayaH taiH carati zAkunika:, tadbhAvaM AdRtya zakunaM anyaM vA trasaM hanti, tasya ca hananAdikAM kriyAM karotIti // 34|| 1D 'sugama' iti nAsti dvi. zra. skandhe dvitIyamadhyayanam
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ se egaio macchiyabhAvaM paDisaMdhAya macchaM vA aNNayaraM tasaM pANaM haMtA jAva bhvi||35|| athaikaH kazcit mAtsyikabhAvaM Azritya matsya vA anyaM trasaM vA jalacaraM prANinaM hanyAt, zeSaM sugamam // 35 / / se egaio goghAyagabhAvaM paDisaMdhAya goNaM vA aNNayaraM tasaM pANaM haMtA jAva uvakkhAittA bhvi||36|| athaikaH kazcit krUrakarmA goghAtakabhAvaM Azritya gAM anyaM vA trasaM hanti, tasya hantA syaat||36|| se eMgaIo gopAlakabhAvaM paDisaMdhAya tameva goNaM aNNayaraM vA tasaM pANaM pariyaviya 2haMtA jAva uvakkhAittA bhvi||37|| athaikaH kazcid gopAlakabhAvaM pratipadya tAM gAM parivicya(2) pRthakkRtvA tasya hantA bhavati, zeSaM puurvvt||37|| se egaIo sovaNiyabhAvaM paDisaMdhAya suNayaM vA aNNayaraM vA tasaM pANaM haMtA jAva uvakkhAittA bhvi||38|| athaikaH kazcit sauvaNikabhAvaM zvapAparddhibhAvaM pratijJAya tameva zvAnaM paraM vA trasaM mRgazUkarAdikaM hanyAt, tasya hantetyAdi puurvvt||38|| // 47 // 1PBD mAtsika0 2 PBD egaiu 3 B gopAlaga0
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam se egaio sovaNiyaMtiyabhAvaM paDisaMdhAya maNussaM vA aNNayaraM vA tasaM pANaM haMtA jAva AhAraM AhAreDa, iti se mahayA pAvahiM kammehiM uvakkhAittA bhvi||39|| athaikaH kazcid anAryaH sovaNiyaMtiyatti- zvabhiH carati zauvanikaH, anto asyAstIti antikaH, aMte vA carati AntikaH paryantavAsI, zauvanikazcAsau antikazca zauvanikAntikaH krUrasArameyaparigrahaH pratyantavAsI ca, tadasau tadbhAvam Azritya manuSyaM kaJcana pathikam anyaM vA mRgazUkarAdikaM trasaM prANinaM hantA bhavati, 'hantA ityatra tAcchIlika: tRn' zvastanI'tA' vA, tRc syAt tadA adhyAhAreNa pUrvavat neyaM, yathA puruSaM hanti, tasya haMtA chettA ityAdi, tRnzvastanyau prAgapi yojyau, sa caivaM mahadbhiH pApakarmabhi: AtmAnam upakhyApayitA syaaditi||39|| uktA sadA jIvanopAyabhUtA vRttiH, atha kvacit kutazcinimittAt sAvadhAGgIkAra darzayati se egaio parisAmajjhagao uThittA ahaMmetaM ha~chAmi tti kaTTha tittiraM vA vaTTagaM vA lAvagaM vA kavoyagaM vA kaviM vA kaviMjalaM vA aNNayaraM vA tasaM pANaM haMtA jAva uvakkhAittA bhvi||40|| 1 BD aMto 2. Do meyaM 3 AM haNAmi
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrvaM vRttiH uktA, pracchannaM vA prANighAtaM kuryAda, iha tu kutazcinnimittAd sAkSAt janamadhye prANighAtapratijJayA pravarttata ityAhaathaikaH kazcid vyasanena krIDayA kupito vA parSado madhyegata utthAya evaM pratijJAM kuryAt, ahamenaM prANinaM haniSyAmi iti pratijJA kRtvA tittirAdikaM hantA ityAdi yAvad AtmapApakarmaNA upakhyApayitA bhavati // 40 // __ pUrvaM aparAdhaM vinA kruddhA uktAH atha aparAdhakruddhAn darzayati se egaio keNai AyANeNaM viruddhe samANe aduvA khaladANeNaM aduvA surAthAlaeNaMgAhAvaINa vA gAhAvaiputtANa vA sayameka-apaNikAeNaM sassAiM jhAmei, anneNa vi agaNikAeNaM sassAiMsa jhAmAvei, agaNikAeNaM saspAiM jhAmiMtaM annaM samaNujANai, iti se mahayA pAvakammehiM attANaM uvakkhAittA bhavai // 41 // athaikaH kazcit prakRtyA krodhanaH, kenacit AdIyate iti AdAnaM zabdAdikaM kAraNaM tena viruddhaH parasya ghAtaM kuryAt, kenacit zabdena kruSTo nindito vA virudhyeta, rUpeNa bIbhatsaM kaMcid draSTvA apazakuno ayamiti dhyAtvA kupyet, gaMdharasAdikaM sUtreNaivAhaaduvA khalakti- khalasya kuthitasya dAnaM, khalake vA alpadhAnyAdeH dAnaM khaladAnaM tena kupitaH, athavA surAyAH sthAlakaM kozakAdi 1 Do puttANi
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam tena vAcchitalAbhAbhAvAt kupito gRhapate: gRhapatiputrANAM vA svayam agnikAyena khalakavartIni zasyAni dhyApayet dahet, anyena vA dA hayet, dahato anyAn samanujAnIyAt, evamasau mahApApaiH AtmAnam upakhyApayitA syAt / / 4 / / se eMgaio keNai AyANeNaM viruddhe samANe aduvA khaladANeNaM aduvA surAthAlaeNaM gAhAvaINaM vA gAhAvaiputtANa vA uTTANa vA goNANa vA ghoDagANa vA gaddabhANa vA sayameva ghUrAu kapper3a, anneNa vi kappAvei, kappiMtaM pi annaM samaNujANai iti se mahayA jAva bhavai // 42 // athaikaH kazcit kenacid khaladAnAdinA dAnena gRhapatyAdeH kupita: tatsambandhina uSTrAdeH svayameva pazuprabhRtizastreNa ghUrAuttijaMghAdyavayavAn kalpayati chinatti, anyena chedayati, chindantaM samanujAnIte, evaM pApakarmaNA AtmAnaM prasiddhiM nayati // 42 // se egaiokeNai AyANeNaM viruddhe samANe aduvAkhaladANeNaM aduvA surAthAlaeNaMgAhAvaINaM vA gAhAvaiputtANa vA uTTazAlAo vA goNazAlAo vA ghoDagazAlAo vA gaibhazAlAo vA kaMTakaboM diyAhiM paDipihittA sayameva agaNikAeNaM jhAmei, aNNeNa vi jhAmAvei, jhAmaMtaM pi annaM samaNujANai, iti se mahayA jAva bhvi||43|| 1D dahayeta 2 BD egaiu 3D pUrAo 4D gabhazAlAo' iti nAsti 5 BD bodi0 IAM boMdiyAe MOTI
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ athaikaH kazcit kenacit nimittena gRhapatyAdeH kupitaH tatsambandhinAm uSTrAdinAM zAlA: gRhANi kaMTagaboM diyAhittikaMTakazAkhAbhiH pratividhAya pihitvA svayam agninA dahet, zeSaM pUrvavat // 43 // se egaiokeNai AyANeNaM viruddha samANe aduvAkhaladANeNaM aduvA surAthAlaeNaMgAhAvaINaM vA gAhAvaiputtANa vA kuMDalaM vA guMNaM vA maNiM vA mottiyaM vA sayameva avaharai, anneNa vi avaharAvei, avaharaMtaM pi annaM samaNujANai, iti se mahayA jAva bhavai // 44 // athaika: kenacidAdAnena kupito gRhapatyAdeH kuNDalAdidravyam apaharet, zeSaM pUrvamiva // 44 // atha pASaNDikopari kopamAha se egaio keNai AyANeNaM viruddha samANe aduvA khaladANeNaM aduvA surAthAlaeNaM samaNANa vA mAhaNANa vA chattagaM vA daMDagaM vA bhaMDagaM vA mattagaM vA laTThigaM vA bhisigaM vA celagaM vA cilimiligaM vA cammagaM vA cammachayaNagaM vA cammakosaM vA sayameva avaharai jAva samaNujANai, iti se mahayA jAva bhavai // 45 // 1 BD bodi0 JAM boMdiyAe 2 Bovat sugama 3 0 guNiM 4 BD cheyagaM
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam athaikaH kazcit svamatAnurAgeNa vAdaparAjito vA anyena vA kenacit nimittena kupita: zramaNAnAM brAhmaNAnAM chatrakaM vA, daNDakaM vA, bhANDaM kiJcid vastu, mAtrakaM pAtraM, laTThigaM yaSTiM, bhisigaM vRSIm Asanamiti yAvat, celakaM vastraM, cilimiligaM pracchAdapaTI, carmakaM pAdukAdi, carmachedanakaM zastrAdi, carmakozaM zastrakSepakotthalakaM svayameva apaharet, zeSaM pUrvavat // 45 / / se egaioNo vitigiMchaitaM - gAhAvaINa vAgAhAvaiputtANa vAsayameva agaNikAeNaM saMssAI jhAmei jAva aNNaM pi jhAmaMtaM samaNujANai iti se mahayA jAva bhava // 46 // pUrva virodhino abhihitAH, atha itare kathyante, athaikaH kazcit mUDhatayA no vitigiMchai tti na vimarSati na vicArayati yanmama anena kRtena paraloke aniSTaM bhAvI, athavA madIyam idaM anuSThAnaM pApAnubandhi iti na vetti, evaMbhUtazca gRhapatyAde: ninimittameva tatkopaM vinaiva svayamagninA zasyAni zAligrIhyAdikAni dahet ityAdi jJeyam // 46 // se egaio No vitigiMchai, gAhAvaINa vA gAhAvaiputtANa vA uTTANa vA goNANa vA ghoDagANa vA gaddabhANa vA sayameva ghUrAo kappei, aNNeNa vA kappAvei, aNNaM pi kaeNppiMtaM samaNujANai // 47 // 1D rAgo 2 BchedakaM 3 JAM osahIo 4 PBD 'nimittameva' iti azuddha pratibhAti 5 D kappaMtaM
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ athaiko nistriMzatayA gRhapatyAdisambandhinAM uSTrAdinAM jaMghAdyavayavAn chindyAt ityAdi // 47 / / se egaioNo vitigiMchai, gAhAvaINa vA gAhAvaiputtANa vA uTTazAlAojAva gaddabhazAlAo vA kaMTagaboMdiyAhiM paDipehittA sayameva agaNikAeNaM jhAmei jAva samaNujANa // 48 // kazcid uSTrAdiSandhanagRhANi dahet // 48 // __ se egaio No vitigiMchai, gAhAvaINa vA gAhAvaiputtANa vA kuMDalaM vA jAva mottiyaM vA sayameva avaharai jAva samaNujANai // 49 // sugamam // 49 // se egaio No vitigiMchar3a, samaNANa vA mAhaNANa vA daMDagaM vA jAva cammakosaM vA sayameva avaharai jAva samaNujANa // 50 // nirnimittameva etkuryAt, vyAkhyA pUrvavat // 50 // se egaio samaNaM vA mAhaNaM vA dissA NANAvihehiM pAvakammehiM attANaM uvakkhAittA bhavai, aduvA NaM accharAe apphAlittA bhavai, aduvA NaM pharusaM vadittA bhavai, kAleNa vi se aNupaviTThassa asaNaM vA jAva no davAvittA bhavai, je Ime bhavaMti voNNamaMtA bhAruktA 1D se nAsti // 50 //
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ PR dvi.zru.skandhe zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvitIyamadhyayanam alasagA vasalayA kivaNagA samaNagA pavvayaMtI // 51 // athaikaH kazcid abhigRhItamithyAdRSTiH sAdhupratyanIka: zramaNaM mAhanaM sAdhuM dRSTvA apazakuno ayamiti manyamAno pApakarmabhiH AtmAnam upakhyApayitA bhavati, aduvA gaMtti- athavA sAdhuM dRSTvA avajJayA apsarAyA cappuTikAyA AsphAlayitA bhavati, paruSaM kaThinaM vaco brUyAt bhikSAkAle'pi se tasya bhikSoH bhikSArthaM anupraviSTasya annAde: dApayitA na bhavati, pratyanIka: san idaM brUte, je imetti- ye ime pASaNDikAH syuH te vonnamaMtA- vonnaM adhamakarma tadvidyate yeSAM te vonamaMtaH, bhArAkrAntA: *kuTuMbabhAreNa poTTalikAdibhArapIDitA vA, alasA:* kuTuMbaM pAlayitum asamarthAH te pASaNDavrataM Azrayanti, tathA vRSalA adhamAH, kRpaNA: klIbA akiMcitkarAH zramaNA: syu: pravrajyAM gRhNantIti // 51 // atha gRhasthAnAm atyaMtaviparItamatInAm asadAcAratvaM prakaTayannAha te iNameva jIviyaM dhijjIviyaM saMpaDibahaMti, nAite paralogassa aTThAe kiMci vi silesetti, te duskhaMtitesoyaMti te jUraMti te piTuMti te tippaMti te paritappaMti te dukkhaNa-soyaNa-jUraNa-tippaNapiMDaNa-paritappaNa-vaha-baMdhaNa-parikilesAo apaDivirayA 1 PBD capuTikAyA ** etadantargata: pATha: P pratau nAsti, 2 BD khalA 3 BD selesetti 4 DD piTTaNa
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhavaMti, te mahAAraMbheNaM mahAsamAraMbheNaM mahayA virUvarUvehiM pAvakammakiccehiM urAlAI mANussagAI kAmabhogAI bhuMjittAro bhavaMti, taM(jahA)- annaM annakAle, pANaM pANakAle, vatthaM vatthakAle, leNaM leNakAle, sayaNaM sayaNakAle, sapuvvAvaraM ca NaM NhAe kayabalikamme kayakouyamaMgalapAyacchitte siraNhAe kaMThemAlakaDe AviddhamaNisuvaNNe kappiyamAlAmaulI paDibaddhasarIre vagdhAriyasoNisuttamalladAmakalAve ahayavatthaparihie caMdaNukkhittagAyasarIre mahai mahAliyAe kUDAgArasAlAe mahaimahAlayaMsi sIhAsaNaMsi itthigummasaMparivuDe savvarAieNaM joiNA jhiyAmANeNaM mahayAhayanaTTagIyavAiyataMtItalatAlatuDiyaghaNamuiMgapaDuppavAiyaraveNaM urAliyAI mANussagAI bhogabhogAiM bhuMjamANe viharai // 52 // te sAdhudharmapratyanIkA idameva jIvitaM parApavAdaprakaTanajIvitaM dhigjIvitaM kutsitajIvitaM saMpratibRhanti prazaMsanti, te paralokasya arthAya kiMcitsadanuSThAnaM na zliSyante na Azrayante, te apavAdaiH parAn duHkhayanti, AtmAnaM ca ajJAnAndhAH te kurvanti // 51 // 1 JAM bheNaM mahayA AraMbhasamAraMbheNaM 2BD maula0 3 JAM jhiyAyamANeNaM 4 D tAlatuDiya0 5 BD 'dhigjIvitaM' nAsti
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam yena zocante, parAnapi zocayanti, te parAn jUrayanti garhanti, te svakarmabhiH pIDyante, te tipyati sukhAt cyAvayanti AtmAnaM parAMzca, te pApena paritapyante aMtardahyante parAMzca paritApayanti, evaM te du:khazocanAdiklezAd aprativiratAH syuH, te mahatA''raMbheNa prANighAtarUpeNa, mahatA samAraMbheNa prANiparitAparUpeNa, virUparUpaizca nAnAvidhaiH pApakarmakRtyaiH udArAn utkaTAn madyamAMsAdiyutAn mAnuSyakAn manuSyabhavayogyAn bhogebhyo'pi utkaTA bhogA bhogabhogA: tAn bhoktAraH syuH, tadyathA- annaM annakAle yathepsitaM tasya pApAnuSThAnAt saMpadyate, evaM pAna-vastra-zayanA-sanAdikamapi sapUrvAparaM saha pUrvakRtyena snAnAdinA aparakRtyena vilepanabhojanAdinA vartata iti sapUrvAparaM, ko'rthaH? yadyadA prArthyate tattadA saMpadyate iti, tadyathA- snAtaH, kRtaM devatAdinimittaM balikarma yena sa kRtabalikarmA, kRtAni kautukAni avatAraNakAdIni maMgalAni suvarNa-caMdanA-kSata-dUrvA-siddhArthA-''darzakasparzanAdIni prAyazcittAni duHsvapnAdipratighAtakAni yena sa kRtakautukamaMgalaprAyazcittaH, zirasi snAtaH, kalpito yo mAlApradhAno mukuTaH sa vidyate yasya sa kalpitamAlAmukuTI, pratibaddhazarIro dRDhAGgaH, vagdhAriyaM pralaMbitaM zroNIzrotraM kaTisUtraM malladAmakalApazca yena sa tathA, kaMThe kRtamAla:, AviddhAni parihitAni maNisuvarNAni yena sa tathA, ahatam akhaMDitaM vastraM parihitaM yena sa tathA, caMdanena utkSiptaM siktaM gAtraM zarIraM zarIrAvayavA yasya sa tathA nAnavidhavilepanAvalipta ityarthaH, mahatyAm uccAyAM mahAliyAitti vistIrNAyAM kUTAkArazAlAyAM 1D grahate 2 PBD 0zanAdyaM 3P 'zarIraM nAstiM
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahatimahAlaye vistIrNe siMhAsane bhadrAsane sthita: strIgulmena striyo yuvatayaH gulmo anya: parivAra: tena parivRtaH, nizi sarvarAtrisaMbaMdhinA jyotiSA pradipAdibhAvena jhiyAmANeNaM dIpyamAnena, mahatA bRhattareNa prahata-nATaya-gIta-vAditra-taMtrI-talatAla-truTika-ghanamRdaGgapaTupravAdiraveNa udArAn mAnuSyakAn bhogabhogAn bhuJjAno viharati // 52 // tassa NaM egamavi ANavemANassa jAva cattAri paMca jaNA avuttA caivamabbhuTeMti, bhaNa devANuppiyA!, kiM karemo?, kiM AharAmo? kiM uvaNemo? kiM Aviddhemo? kiM bhe hiaicchiyaM ? kiM bhe Asagassa sayai ? jaM pAsittA aNAriyA evaM vadaMti- deve khalu ayaM purise, devasiNAe khalu ayaM purise, uvajIvaNijje khalu ayaM purise, aNNo vi NaM uvajIvai, tameva AriyA vayaMtiabhikkaMtakUrakamme khalu ayaM purise, aidhunne aiAyarakkhe dAhiNagAmie Neraie kaNhapakkhie Agamisse dullabhabohie yAvi bhavai // 53 // // 52 // 1D bhuJjamAno 2 JAM ceva abbhu-ti 3 P oNemo
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam tasya evambhUtasya puruSasya kvacit kArye sati ekaM puruSam AjJApayato yAvaccatvAraH paJca vA puruSA anuktA eva samupatiSThante, evaM vadanti ca, bhaNa svAmin! kiM kurmaH vayaM? kiM AharAma AnayAma:?kiM upanayAmo DhaukayAma:? kiM AviddhAmotti kiM bhUSaNAdi paridhApayAmaH? kiM yuSmAkaM hRdayepsitaM? kiM yuSmAkaM Asyakasya mukhasya sayaitti svadate-svAdu pratibhAti?, athavA yadeva tava Asyasya zravati tava mukhAnnirgacchati tadeva vayaM kurma iti, jaM pAsitatti yaM rAjAnaM tathA krIDamAnaM dRSTvA anAryA evaM vadanti, devaH khalu ayaM puruSo, devasnAtako devazreSTho, bahUnAm upajIvyaH, anyo'pi enaM upajIvati, tathA taM tAdRzam asadAcAraM dRSTvA AryA vivekino vadanti - abhikrAntakrUrakarmA ayaM puruSo hiMsAdipravRttaH, atidhUno bahUlakarmA, atIva AtmAnaM pApaiH rakSatIti atyAtmarakSaH, dakSiNadiggAmI, nairayikaH, kRSNapAkSika: ko'rthaH? - yaH krUrakarmA sAdhupratyanIka: taddAnaniSedhaka: psa dakSiNadizi narakatiryagAdiSu utpadyate, dikSu madhye dakSiNA diz aprazastA, gatiSu narakagatiH, pakSayoH kRSNapakSaH, tato'sya digAdikam aprazastam uktaM, anyadapi abodhilAbhAdikaM yojyam, Agamissa tti-saca AgAmikAle durlabhabodhika: syAt iti // 53 // asyopasaMhAramAha icceyassa ThANassa uThThiyA vege abhigijjhaMti, aNuTThiyA vege abhigijhaMti, jhaMjhAurA 1DodhUrtA 2 JAM abhijhaMjhAurA
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhigijjhati, esa ThANe aNArie akevale apaDipuNNe aNeyAue asaMsuddhe asalagattaNe asiddhimagge amuttimagge anivvANamagge aNijjANamagge asavvadukkhapahINamagge egaMtamicche asAhU esa khalu paDhamassa ThANassa adhammapakkhassa vibhaMge evama hie // // 54 // ityetasya sthAnasya sAvadyarUpasya eke utthitAH pASaNDAzritA abhigijjhati lubhyante - lobhavazagAH syuH, anutthitA gRhasthA api santo lubhyante, jhaMjhAurA tRSNA''turAH lubhyante, ata idaM sthAnaM anArya, akevalaM azuddhaM, apratipUrNa guNazUnyatvAt tuccham, anaiyAyikaM anyAyavRttikaM, asaMzuddhaM samalaM, zalyaM mAyA'nuSThAnam akAryaM, na zalyakarttanam azalyakarttanaM, na vidyate siddheH mArgo yasmin tat asiddhimArgaM, na vidyate mukteH mArgoM jJAnAdiko yasmiMstad amuktimArga, na vidyate nirvANasya cittasvAsthyasya mArgo yasmiMstat tathA, aniryANamArga na saMsAranirgamamArgarUpaM ityarthaH, na sarvaduHkhaprakSayamArgarUpaM, yasmAdekAntena mithyAbhUtaM mithyAddazAM, ' asAdhu asadAcAratvAt, eSa khalu prathamasthAnasya adharmapakSasya vibhaMGgo vizeSa: svarUpam iti yAvat AkhyAtaH kathitaH ||54|| 1 D0 mAhite 2 mithyAdRzAM bhavati ataH mithyAbhUtaM ityarthaH // 53 //
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA ___ ahAvare duccassa ThANassa dhammapakkhassa vibhaMge evamAhijai, iha khalu pAINaM vA paDINaM vA udINaM aura vA dAhiNaM vA saMtegaiyA maNuyA bhavaMti, taM (jahA) AriyA vege aNAriyA vege uccA vege nIyA hai hai dvi.zu.skandhe dvitIyamadhyayanam vege kAyamaMtA hassamaMtA suvaNNA duvaNNA, tesiM ca NaM khittavatthUNi pariggahiyAiM bhavaMti, eso ke AlAvago tahA nAyavvo jahA puMDarIe jAva savvovasaMtA savvattAe parinivvuDe tti bemi, esa ThANe Arie kevale jAva savvadakkhapahINamagge egaMtasamme sAha, daccassa ThANassa dhammapakkhassa vibhaMge evmaahie|||55|| atha aparo dvitIyasthAnasya dharmapakSasya vibhako vizeSa evamAkhyAyate, tadyathA pAINaM ti- prAcInaM pratIcInam udIcInaM dakSiNaM vA digbhAgam Azritya santyeke kecana kalyANabhAja: puruSAH, tadyathA-AryA eke anAryA ityAdi yathA puNDarIkAdhyayane tathA ihA'pi sarva vAcyaM yAvat te evaM sarvapApasthAnebhya upazAntAH, ata eva sarvAtmatayA parinirvRttA ityahaM bravImi / etatsthAnam Arya mahApuruSAcaritaM kevalaM ityAdi prAmvat viparItaM jJeyaM yAvat dvitIyasthAnasya adharmapakSasya vibhanno vizeSa aakhyaatH55|| ahAvaretaccassa ThANassamissagassa vibhaMgeevamAhijai,je imebhavaMti AraNiyAAvasahiyA
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ : gAmaniyaMtiyA kaMNhaMsirAhassiyA jAva tao vippamuccamANA bhujo elamUyattAe tammUyattAe paccAyAMti, esa ThANe aNArie akevale jAva asavvadukkhapahINamagge egaMtamicche asAhU, esa khalu taccassa ThANassa missagassa vibhaMge evmaahie||56|| - atha aparasya tRtIyasthAnasya mizrakAkhyasya vibhaGgo vibhAgaH kathyate, atra ca adharmapakSayukto dharmapakSa iti mizra ucyate, tatra adharmasya iha bahutvAt ayaM adharmapakSa eva jJeyo, yato mithyAddaza: kAJcijjIvahiMsAdinivRttiM kurvanti tathA'pi cittazuddheH abhAvAd navIne pittodaye zarkarAmizrakSIrapAnavad uSarapradeze vRSTivad vA kAryAsAdhakatvAt nirarthakatAM yAti sA, tathA mithyAtvAnubhAvAt mizrapakSo'pi adharmapakSa eva iti darzayati, je ime AraNiyA- ye ime araNye caraMtIti AraNyakAH kandamUlaphalAzinaH tApasAH, Avasatho gRhaM tena carantIti AvasathikA-gRhiNaH, yadyapyete kAyaklezena devAH syuH tathA'pi AsurIyeSu sthAneSu kilbiSikeSu utpadyante ityAdi sarvaM pUrvoktaM vAcyaM yAvat tatazcyutA narabhave elamUkatvena pratyAyAnti, tadetat sthAnam anAryam ityAdi pUrvavat, eSa tRtIyasthAnasya mizrakasya vibhaGgo vicAro jnyeyH||56|| // 54 // 1D kiNhaMsi0, 2B AraNyakAH
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGga dIpikA dvi.zru.skanthe dvitIyamadhyayanam uktAni adharma(1) dharma(2) mizra(3) sthAnAni, atha eteSAM sthAnino abhidhIyante, athavA pUrvoktaM eva prakArAntareNa viziSTataram Aha ahAvare paDhamassa ThANassa adhammapakkhassa vibhane evamAhijjai, iha khalu pAINaM vA 4 saMtegaiyA maNassA bhavaMti gihatthA mahicchA mahAraMbhA mahApariggahA adhammiyA aMdhammANuNNA adhammiTThA adhammakkhAI ahammajIvI ahammapaloI ahammapalajjattA ahammasIlasamudAyArA ahammeNa ceva vittiM kappemANA vihrNti||57|| athAparaH prathamasthAnasya adharmapakSasya vibhaGgo vibhAga evamAkhyAyate, iha khalu ityAdi- ete ca prAyo gRhasthA eva syuH ityAha- gihatthA gRhasthAH, mahecchA, mahArambhA, mahAparigrahA, adharmeNa caranti (iti) adhArmikAH, adharmAnujJAH, adharmiSThA nistriMzAH, adharmA''khyAyino adharmavAdinaH, adharmajIvinaH, adharmapralokinaH, adharme prakarSaNa rajyante iti adharmapraraktakAH, adharmazIlaH samudAcAro-yatkiJcanakAritvaM yeSAM te tathA, adharmeNaiva vRttiM jIvikAM kalpayanta: kurvanto viharanti tisstthnti||57|| pApAnuSThAnamAha1D teSAM 2 IAM adhammANuyA 3 JAM adhammalajaNA 4 PBD nisrtRzAH
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ haNa chiMda bhiMda vigattagA lohiyapANI caMDA ruddA khuddA sAhassiyA uMkkuMcaNa-vaMcaNa-mAyAniyaDi-kUDa-kavaDa-sAisaMrpaogabahulA dussIlA duTThavvayA duppaDiyANaMdA asAhU savvAo pANAivAyAo appaDivirayA jAvajjIvAe jAva savvAo pariggahAo appaDivirayA jAvajjIvAe, savvAo kohAo jAva micchAdasaNasallAo appaDivirayA, savvAo NhANa-maddaNa-vaNNagavilevaNa-sadda-pharisa-rasa-rUva-gaMdha-mallAlaMkArAo appaDivirayA jAvajIvAe, savvAo sagaDa-raha-jANa-jugga-gilli-thilli-sIya-saMdamANiya-sayaNAsaNa-jANa-vAhaNa-bhoyaNapavittharavihIo appaDivirayA jAvajjIvAe, savvAo kaya-vikkaya- mAsa- 'ddhamAsa-rUvagasaMvavahArAo- appaDivirayA jAvajIvAe, savvAo hiraNNa-suvaNNa-dheNNa- maNi-mottiyasaMkha-sila-ppavAlAo appaDivirayA jAvajIvAe, savvAo kUDatulakUDamANAo appaDivirayA, savvAo AraMbhasamAraMbhAo appaDivirayA, savvAo karaNakArAvaNAo appaDivirayA, savvAo payaNa-payAvaNAo appaDivirayA, savvAo koTTaNa-piTTaNa-tajaNa // 55 // 1 JAM ukaMcaNa 2BO saMpauga0 3JAM Obhoga-bhoyaNa 4JAM ONNa-dhaNNa0 5PIAM 'jAvajjIvAeM nAsti B'kUDatula' nAsti
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam tAlaNa-vaha-baMdha parikilesAo appaDivirayA jAvajjIvAe, je yAvaNNe tahappagArA sAvajjA abohiyA kammayA parapANaparitAvaNakarA kajjati tao vi appaDivirayA jaavjjiivaae||58|| haNa-chiMdatti- jehi daMDAdinA, chinddhi karNAdikaM, bhinddhi zUlAdinA, evaM paropadezaM dadati, kiMbhUtAH? -vikarttakAH prANinAM carmApanetAraH, tenaiva lohitapANayaH, caNDA, raudrA nistrIMzAH, kSudrAH, sAhasikA avicAritakAriNaH, utkuJcana-vaJcana-mAyA-nikRti-kUTakapaTAdibhiH sahAtisaMprayogo gAyaM tena bahulAH, tatra zUlAdhAropaNArthaM UrdhvaM kuMcanaM utkuMcanaM, vaJcanaM pratAraNaM- yathA abhayakumAra: pradyotagaNikAbhi: dharmavaJcanayA vaJcita:, mAyA vaJcanabuddhiH prAyo vaNijAmiva, nikRtistu bakavRttyA dezabhASAveSAdiviparyayakaraNaM, kUTaM tulAmAnAdeH nyUnAdhikakaraNaM, kapaTaM yathA aSADhabhUtinA veSaparAvRttyA AcAryo-pAdhyAya-saMghATakA-''tmArthaM catvAro modakA labdhAH, evaM mAyAyutA narAH, punaH kiMbhUtAH? duHzIlA: ciraparicitA api zIghraM visaMvadantaH, duSTavRttAH, duHkhena pratyAnandyante harSaM prApyante iti duSpratyAnandyAH, asAdhava: pApAH, sarvataH prANAtipAtAd aprativiratAH lokanindyAdapi brAhmaNaghAtAdeH anivRttA iti sarvagrahaNam, evaM yAvajjIvaM sarvato mRSAvAdA-'dattAdAna-maithuna-parigrahAd aprativiratA, evaM sarvebhyaH krodha- mAna-mAyA- lobhebhyaH tathA prema- dveSa- kalaha- abhyAkhyAna- paizunya- paraparivAda- aratirati- mAyAmRSAvAda1BobaMdhaNapari0 2 hana ityarthaH 3 PBD nistUMzAH 4 BD ciraM
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ mithyAdarzanazalyAdibhyo aviratAH, snAno dvartana-varNaka- vilepana-zabda-sparza-rUpa-rasa- gandha-mAlyA-laGkArAdeH aprativiratAH, sarvataH zakaTa- rathAdeH yAnAdikAt pravistaravidheH parikarAd aprativiratAH, atra zakaTarathAdikaM eva yAnaM zakaTarathayAnaM, ryugyaM narotkSiptaM AkAzayAnaM, gillitti- dolikA, thillitti- turagadvayanirmitaM yAnaM, sIyasaMdamANiya tti zibikAvizeSo, tathA sarvataH krayavikrayAbhyAM yo mASakArddhamASaka- rUpaka - nANakAdibhiH saMvyavahAraH tasmAdaviratAH, sarvasmAt hiraNya-suvarNa-dhAnya-maNi-mauktika- zaMkhazilA- pravAlAdiparigrahAt, kUTatulAkUTamAnAt, kRSyAdeH svayaM karaNam ArambhaH pareNa kArApaNaM samArambhaH tasmAt, pacanapAcanataH, kaNDana- kuTTana - piTTana-tarjana- tADana - vadha - bandhAdibhiH yaH pariklezaH tasmAd anivRttAH, ye cAnye tathAprakArAH sAvadyAH karmasamArambhAH abodhikA bodhinAzakAH, paraprANaparitApanakarAH ye anAryaiH kriyante tato anivRttAH yAvajjIvayA iti // 58 // adhArmikapadameva savistaram Aha se jahAnAmae kei purise kalama- masUra - tila- mugga-mAsa- NipphAva - kulattha-Alisa~dapalimitthamAiehiM ayate kUre micchAdaMDaM pauMjaMti, evAmeva tahappagAre purisajAe tittira- vaTTaga1 BD yugmaM 2 jholikA iti TIkAyAM 3BD saMdA // 56 //
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAyA zrI sUtrakRtAmadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam lAvaga-kavoya-kaviMjala-miya-mahisa-varAha-goha-kumma-sirIsivamAIehiM ayate kUre micchAdaMDaM puNjNti||59|| se jaheti' tadyathA, 'nAma saMbhAvane', saMbhAvyate atra bhave kecidevambhUtA narA ye kalamamasUrAdiSu pacanAdikriyayA ayatA ayatnavanto niSkriyA: krUrA: mithyA aparAdhaM vinA doSam Aropya daNDo mithyAdaNDaH taM prayuJjanti, tathA evameva prayojana vinaiva tathAprakArA nirdayA: puruSA: tittiri-vartakAdiprANiSu ayatA: krUrakarmANo mithyAdaNDaM pryunyjnti||60|| teSAM parivAro'pi tAddaza: syAdityAha- . jA vi ya se bAhiriyA parisA bhavai taM (jahA)-dAse i vA pese i vA i vA kammakare i vA bhogapurise i tA tesiM pi ya NaM aNNataraMsi ahAlahugaMsi avarAhasi sayameva garuyaM daMDaM vattei taM (jahA)- imaM daMDeha imaM muMDehaM imaM tAleha imaM aNubaMdhaNaM kareha imaM niyalabaMdhaNaM kareha, "imaM haDibaMdhaNaM kareha, imaM cAragabaMdhaNaM karehaH, imaM niyalajuyalasaMkoDiyamoDiyayaM kareha, imaM hatthachinnayaM kareha, imaM pAyachinnayaM kareha, evaM kaNNa- nakka-uTha- sIsa- muha-gaccha-hita1 JAM nivvatei 2 JAM Bha imaM tajjeha imaM tA0 * *etadantargataH pAThaH BD pratyoH nAsti 3 BD hatyi0 4 uttarAsaganyAyena vidAritAH
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ uppADiyayaM kareha, NayaNuppADiyayaM kareha, dasaNuppADiyaM-saNa-jIbbhuppADiyayaM, ullaMbiyayaM ghesiyayaM gholiyayaM VlAlayaM sUlAbhinnayaMkhAravattiyaM vanbhavattiaMsIMhapucchiyayaM vasabhapucchiyayaM davaggidaDDhagaM kAgiNimaMsakhAviyagaM bhattapANaniruddhagaM imaM jAvajIvaM vahabaMdhaNaM kareha, imaM annayareNaM azubheNaM kumAreNaM maareh||60| 'jA viya setti'yA'pi ca teSAM bAhyaparSad bhavati tadyathA- dAsa: svadAsIsutaH, preSya: preSaNayogyaH, bhRtako mUlyagRhIta: bhAgika: kRSyAdau bhAgagrAhI, karmakaraH pratItaH, bhogaparo nAyakAzritaH kazcit, te dAsAdayo anyatarasmin svalpe'pi aparAdhe svayaM gurutaraM daNDaM prayuJjanti, sa ca nAyakaH teSAM dAsAdInAM yathAlaghau svalpe aparAdhe'pi gurudaNDaM vakSyamANaM prayuGkte, tadyathAimaM dAsaM daNDayata yUyam ityAdi sugamaM yAvadimam anyatareNa azubhena kutsitamAreNa mArayata iti // 60 // jA vi ya sA abhaMtariyA parisA bhavai taM (jahA)- mAyA i vA piyA i vA bhAyA i 1 BD pratyoH nAsti, utpATitavRSaNA ityarthaH, 2 gharSitAzcandanamiva dRSadi 3 gholitakA dadhighaTa iva paTa iva vA 4 AM sUlAiyaM 5 kSAreNa kSAre vA vartitAH vRttiM kAritAH, tatra kSiptA ityarthaH 6 BD pratyoH nAsti, vardheNa baddhA ityarthaH 7 truTitamehanA ityarthaH 8 kAkaNImAMsAni taddehoddhRtazlakSNamAMsakhaNDAni, tAni khAditA ityrthH| // 57||
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam KA vA bhagiNi i vA puttA i vA dhUyA i vA suNhA i vA tesiM pi ya NaM aNNayaraMsi ahAlahagaMsi avarAhasi sayameva garuyaM daMDaM vatteDa, sIodagaviyaDaMsi oMbolittA bhavaI jahA mittadosavattie jAva ahie paraMsi logaMsi te dakkhaMti soyaMti jUraMti paritappaMti te dukkhaNa-soyaNa- jUraNaparitappaNa- vaha- baMdhaparikilesAo apaDivirayA bhvNti||61|| yA'pi ca teSAM abhyantarA parSad bhavati mAtApitrAdikA, mitradoSapratyayikA''khyadazamakriyAsthAnavat neyaM yAvad ahito asmina loke, te krUrakarmANa: svalpAparAdhAnAm api gurutaradaNDakaraNAt duHkhayanti zokayanti yAvad vadhabandhapariklezAd aprativiratA bhvnti||61|| evAmeva te itthikAmehiM macchiyA giddhA gaDhiyA garahiyA ajjhovavannA jAva vAsAiMcaupaMcamAI chaddasamANi vA appayaro vA bhujayaro vA kAlaM bhuMjittu bhogAiM pasavittA verAyayaNAI saMciNittA bahUI pAvAI kammAiM ausaNNaM saMbhArakaDeNa kammuNA, se jahAnAmae ayagole i vA selagole 1 B ubolittA 2 B usaNNaM
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ ivA udagaMsi pakkhitte samANe udagatalamativaittA ahe dharaNitalapaiTThANe bhavai, evAmeva tahappagAre purisajAe vajabahule dhunnabahule paMkabahule verabahule ayasabahule appattiya-daMbha-niyaDi-sAibahule oNsannaM tasaghAI kAlamAse kAlaM kiccA dharaNitalamativaittA ahe naragatalapaiTThANe bhvi||62|| evAmeva tti- evameva te nirdayA: strIpradhAneSu kAmeSu mUrchitA: gRddhA: grathitA: adhyupapannA: yAvad varSANi catuSpaJcaSaTsapta vA daza vA alpataraM prabhUtataraM vA kAlaM bhogAn bhuktvA vairAyatanAni vairAnubandhAna pravisUya utpAdya bahUni pApakarmANi saMcitya vardhayitvA osannaM prAya: sambhArakRtena karmaNA preryamANA narakatalapratiSThAnAH syuH, yathA ayogola: lohagola: zilAgolo vA udakakSipta: udakatalaM ativartya ullaMghya adho dharaNitalapratiSThAno bhavati evameva sa naro vajaM badhyamAnaM karma tadbahula:, dhUnaM prAgbaddhaM karma tatpracuraH, paGkabahula: paLe-pApaM, vairabahula:, ayazobahulaH, appattiya tti manaso durdhyAnaM, daMbho mAyayA paravaJcanaM, nikRti: bhASAveSAdiparAvartena paradrohabuddhiH, sAtizayena dravyeNa hInadravyasya melanaM sAti: tadbahulaH, prAya: trasaghAtI kAlamAse svAyu:kSaye kAlaM kRtvA dharaNitalaM ratnaprabhAdikAyAH pRthivyA: talaM atilaMdhya adho narakatalapratiSThAna: syAt // 62 // narakasvarUpam Aha // 58 // 10'ayasabahule' iti nAsti 2 BD usannaM 3 B usanaM
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA NaM naragA aMto vaTTA bahiM cauraMsA ahe khurappasaMThANasaMThiA NiccaMdhayAratamasA vavagayagahacaMdasUranakkhattajoisapahA meda - vasA maMsa- ruhira - pUyapaDalacikkhallalittANulevaNatalA asui vissA paramadubbhigaMdhA kAUagaNivaNNAbhA kakkhaDaphAsA durahiyAsA asubhA naragA asubhA narasu veyaNAo // 63 // te narakA aMtarvRttA bahizcaturasrA adhazca kSuraprasaMsthAnasaMsthitA, etacca saMsthAnaM puSpAvakIrNAnAM teSAmeva pracuratvAt, AvalikAgatAstu vRtta- tryamra- caturasrasaMsthAnA eva, tathA nityAMdhakAratamasAH bhRzaM tamobahulAH vyapagatagraha - candra- sUrya nakSatrajyoti:pathAH, meda-vasA - mAMsa- rudhirapUyapaTalaiH liptAni anulepanapradhAnAni talAni yeSAM te tathA, azucayo, vizrA: kuthitamAMsAdiliptatvAt, paramadurabhigandhAH, kRSNAgnivarNAbhAH, karkazasparzAH, duHkhena adhisahyante yato azubhAH (te nArakAH) tatra narakeSu azubhAH duSSahA vedanAH syuH // 63 // 1 D duHsahaya cevaNaM narasuraiyA dditi vA payaliMti vA suI vA raI vA dhi vA matiM vA uvalabhaMti, RAM hAyaMti 3 PBD soI / sAyaM dvi. zru. skandhe dvitIyamadhyayanam
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ te NaM tattha ujjalaM viulaM pagADhaM kaDuyaM kakkasaM caMDaM dukkhaM tivvaM durahiyAsaM narayaveyaNaM paccaNubhavamANA vihrNti||64|| no va ti- te narakeSu nArakA vedanAbhibhUtA na nidrAyante na pracalAyante ISannidrAmapi na gacchantItyarthaH, zruti vA raktiM vA dhRti vA matiM vA nopalabhante,te nArakAH tatra ujvalAm utkaTAM vipulAM pragADhAM kaTukAM karkazAM caNDAM duHkharUpAM tIvrAM duradhisahyAM narakavedanAM pratyanubhavamAnA: tiSThanti // 6 // - se jahAnAmae rukkhe siyA pavvayagge jAe mUle chinne agge gurue jao NiNNaM jao visamaM / jao duggaM tao pavaDai, evAmeva tahappagAre purisajAe ganmAo ganbhaM, jammAo jammaM mArAo mAraMNaragAoNaragaM dukkhAo dukkhaM dAhiNagAmie Neraie kaNhapakkhie AgamissA NaM dullabhabauhie yA vi bhavai, esa ThANe aNArie akevale jAva asavvadukkhapahINamagge egaMtamicche asAhU, paDhamassa ThANamsa adhammapakkhassa vibhaMge evmaahie||65|| // 59 // 10 khaM dugaM 2D0 sahyaM 3BD bohi yAvi
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam se jahatti- tadyathAnAma kazcid vRkSaH parvatAgre jAto, mUle chinnaH zIghraM yato nimnaM nIcaM sthAnaM tata: patati, evamasau asAdhuH api narake patati, tato'pi udvRtto garbhAd garbhaM yAti, evaM na tasya kiJcit trANaM bhavati yAvad AgAmini api kAle asau durlabhabodhi: syAt, esa ThANe tti- tadetat sthAnaM anAryaM yAvat ekAMtamithyArUpaM asAdhu, tadevaM prathamasya adharmapAkSikasya sthAnasya vibhaGgo vibhAgaH samAkhyAtaH // 65 // ahAvare duccassa ThANassa dhammapakkhassa vibhaMge evamAhijjai, iha khalu pAINaM vA 4 saMtegaiyA maNussA bhavaMti taM (jahA)- aNAraMbhA apariggahA dhammiyA dhammANuyA dhammiTThA jAva dhammeNaM ceva vittiM kappemANA viharaMti, susIlA suvvayA suppaDiyANaMdA sAhU savvAo pANAivAyAo paDivirayA jAyajIvAe jAva je yAvaNNe tahappagArA sAvajjA abohiyA kammayA parapANaparitAvaNakarA kajati tao vippaDivirayA jaavjjiivaae||66|| atha aparasya dvitIyasthAnasya dharmapakSasya vibhaGgaH svarUpaM evamAkhyAyate, yathA prAcyAdidikSu madhye anyatarasyAM dizi santi vidyante kecinmanuSyAH bhavanti tadyathA- anArambhA aparigrahA dhArmikA dharmAnugA dharmiSThA dharmeNaiva vRttiM kalpayanto viharanti, 1B mithyAtvarUpaM
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ tathA suzIlA: suvratAH supratyAnaMdA: sAdhavaH sarvasmAt prANAtipAtAd viratA yAvatparigrahAd viratAH, ye cAnye tathAprakArA: sAvadyA abodhikAriNa: karmakA: karmahetavaH paraprANaparitApanakarA ArambhAH kriyante tato virtaa:||66|| prakArAntareNa punaH sAdhuguNAn Aha se jahAnAmae aNagArA bhagavaMto iriyAsamiyA bhAsAsamiyA esaNAsamiyA / AyANabhaMDamattanikkhevaNAsamiyA uccAra-pAsavaNa-khela-jalla-siMghANa-pAriTThAvaNiyAsamiyA maNasamiyA vaisamiyA kAyasamiyA maNaguttA vayaguttA kAyaguttA guttiMdiyA guttabaMbhayArI akohA amANA amAyA alobhA saMtA pasaMtA uvasaMtA parinivvuDA aNAsavA agaMthA chinnasoyA niruvalevA kaMsapAI va mukkatoyA, saMkha iva niraMjaNA, jIvo iva appaDihayagai, gayaNatalaM piva nirAlaMbaNA, vAuriva appaDibaddhA, sAradasalilaM va suddhahiyayA, pukkharapattaM va niruvalevA, kummo iva guttiMdiyA, vihaga iva vippamukkA, khaggivisANaM va egajAyA, bhAraMDapakkhI va appamattA, kuMjaro iva soMDIrA, vasabho iva jAyathAmA, sIho iva , maMdaro iva appakaMpA, sAgaro iva gaMbhIrA, caMdo // 6 // 1 B0saMghANa0 2B duddharasA
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA iva somalesA, sUro iva dittateyA, jaccakaNagaM va jAyarUvA, vasuMdharA iva savvaphAsavisahA, suhuhuyAsaNo viva teyasA jalaMtA // 67 // hatti - tadyathA nAma kecana bhagavanto anagArA bhavanti IryAsamitA ityAdi sugamaM yAvat suhutahutAzana iva dIptavahniriva tejasA jvalanto dIpyamAnAH ||67 || Natthi NaM tesiM bhagavaMtANaM katthai paDibaMdhe bhavai, ya paDibaMdhe cauvvihe pannatte taM ( jahA ) - aMDae i vA poyae i vA uggahe i vA paggahe i vA, jaNNaM jaNNaM disaM icchaMti taNNaM taNNaM disaM appaDibaddhA sUibhUyA lahubhUyA aNappagaMthA saMjameNaM tavasA appANaM bhAvemANA vihrNti||68|| thitti - nAsti teSAM kutracit pratibaMdha:, sa pratibaMdha: caturvidhaH, tadyathA- aMDajo haMsAdi: aMDakaM vA mayUrAMDakAdi krIDAmayUrAdihetuH syAt tena tatra pratibaMdha: syAt, potaje hastyAdau potake vA zizutvAt pratibandhaH syAt athavA aMDaje ivA vaDaje ivA iti pAThAntaram, aMDajaM zaNikAdivastraM, voMDajaM - kArpAsaM vastraM tatra pratibandhaH syAt, uggahe i vA avagRhItaM pariveSaNArthaM utpATitaM bhaktapAnaM, pragRhItaM bhojanArthaM utpATitaM tadeva athavA avagrahikaM vasati pITha phalakAdi, aupagrahikaM vA daNDakAdi upadhijAtaM, 1 D potajo 2 BD aMDake dvi. zra. skandhe dvitIyamadhyayanam
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ KE pragRhItaM tu rajoharaNAhi audhikopadhirUpaM tatra pratibandha: syAt, jaNNaM jaNNaM tti - yAM yAM dizam icchanti vihAM tAM tAM dizaM . viharanti, kiMbhUtA:? - apratibaddhAH, zucibhUtA: bhAvazuddhimantaH zrutibhUtA kA prAptasiddhAntAH, laghubhUtA alpopadhayo agauravAzca, analpagranthA bahvAgamAH, na vidyate Atmana: sambandhi grantho hiraNyAdiH yeSAM te anAtmagranthA iti vA // 68 // tesi NaM bhagavaMtANaM imA eyArUvA jAyAmAyAvittI hutthA taM (jahA)- cautthe bhatte chaThe bhatte aTThame bhatte dasame bhatte duvAlasame bhatte coddasame bhatte addhamAsie mAsie caumAsie paMcamAsie chammAsie, aduttaraM ca NaM uvakkhittacarayA NikkhittacarayA ukkhittaNikkhittacarayA aMtacaragA evaM paMtacaragA lUhacaragA samudANacaragA saMsaTThacaragA asaMsaTThacaragA tajAyasaMsaTThacaragA hai diTThalAbhiyA adiTThalAbhiyA bhikkhalAbhiyA abhikkhalAbhiyA annAyacaragA anagilAyacaragA uvaNihayA saMkhAdattiyA parimiyapiMDavAiyA suddhesaNiyA aMtAhArA paMtAhArA virasAhArA lUhAhArA AyaMbiliyA nivvigaiyA amajamaMsAsiNo no niyAgarasabhoI sajiyA vIrAsaNiyA daMDAyatiyA lagaMDasAiNo AyAvagA avAUDA agaMDuyA aNiLuhA dhUta-maMsu-kesa-roma-nahA savvagAya // 61 // 1B huttha 9 khittacarayA 3 DIAM QrA arasAhArA vira0 4 JAM dhutakeza-maMsu0
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam / paDikammavippamukkA cittheti||69|| teSAM sAdhUnAM bhagavatAM imA etadrUpA yAtrAmAtrAvRtti: saMyamayAtrApramANA jIvikA abhavat, tadyathA- caturthabhaktaM ekopavAsa:, SaSThabhaktaM yAvat SaNmAsikaM, atha ca ukkhittacariyatti utkSiptaM svakAryAya pAkabhAjanAt udvRttaM tadarthaM abhigrahata: caranti tadveSaNAya gacchantIti utkSiptacarakAH, nikkhittacaraya tti- nikSiptaM pAkabhAjanAd anudvRttaM, ukkhittanikkhittacaraya tti pAkabhAjanAd utkSiptaM sat nikSiptaM tatraiva anyatra vA sthAne yadannaM tadarthaM abhigrahavAn carati, antena prAntena rUkSeNa bhaktAdinA caranti ye te tathA, samudAnena bhikSayA carantIti, saMsaTTena kharaNTitena hastAdinA dIyamAnaM saMsRSTaM ucyate, uktaviparItaM asaMsRSTaM tena caranti, tajjAyatti- tajjAtena deyadravyAvirodhinA yat saMsRSTaM hastAdi tena caranti yete tathA, diTThalAbhiyatti- * dRSTasyaiva bhaktAde: lAbha:, adRSTasya apavarakAdimadhyAt nirgatasya zrotrAdibhiH kRtopayogasya bhaktAde: lAza: tena caranti ye te lathA, puTThalAbhiyatti-* pRSTasyaiva- he sAdho! kiM te dIyate ityAdi praznena yo lAbha: sa yeSAmasti te tathA, evam apRSTalAbhikA viparItA, bhikSA iva bhikSA, tucchaM avajJAtaM vA, tallAbho yeSAmasti te tathA abhikSAlAbhikA viparItAH, ajJAtacarakA ajJAtagRheSu carantIti abhigrahavantaH, annaM bhojanaM vA glAyati annaglAyikaH sa cAbhigrahavizeSAt prAtareva annaM gRhAti, uvaNihiyA- upanihitaM yathAkathaJcid AsannIbhUtaM tena caranti ye te **etadantargataH pAThaH P pratau nAsti
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupani hitakAH, saMkhyApradhAnA dattayo yeSAM te tathA, parimiya tti- parimitapiNDapAtaH arddhapoSAdilAbho yeSAM asti te tathA, suddhesaNiyA zuddhaiSaNAH zuddhasya vA nivyaJjanasya kUrAdeH eSaNA yeSAmasti te, antaprAntaM vallacanakAdi sa AhAro yeSAM te tathA, virasaM nIrasaM zItalIbhUtaM, rUkSAhArA, aMbiliyA AcAmlaM odanakulmASAdi tena carantIti nirvikRtikA: ghRtAdivikRtityAginaH, amadyamAMsAzinaH madyamAMsaM na anantIti, no niyAgatti na nityaM rasabhojina, nesajjhiyA niSadyAyutAyAM bhUmau upavizanaM tayA carantIti naiSadyakAH, vIrAsanaM siMhAsananiviSTasya bhUnyastapAdasya siMhAsanApanode sati yAddazam avasthAnaM, tedyasyAsti sa vIrAsanikaH, daMDAyatti daNDasya iva AyataM AyAmo yeSAM te daMDAyatikAH, lagaNDaM vakrakASTaM tadvat zerate ye te lagaNDazAyina:- pArSNikA zirazca pRSThava vA bhUmau gati tathA zayanaM kurvanti, AtApakA AtApanAgrAhiNaH, avAuDA aprAvRtAH prAvaraNavarjakAH, agaMDUyA akaNDUyakAH, aNiTThA aniSThIvanAH, dhutamaMsutti- dhUtAni niSpratikarmatayA tyaktAni keza - zmazru-romANi ziroja - kUrca - kakSAdilomAni yaiste tathA sarvazarIraparikarmaNArahitA ityarthaH // 69 // vihAreNaM viharamANA bahUiM vAsAI sAmannapariyAgaM pAuNiMti, pAuNittA AbAsa 1 D naiSadhyikA 2 D tasyAsti // 62 //
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam uppaNNaMsi aNuppaNNaMsi vA bahaI bhattAI paccakkhAyaMti, paccakkhittA bahaI bhattAI aNasaNAe chedeMti, chaidettA jassaTThAe kIrai naggabhAve muMDabhAve aNhANage adaMtamaNage achattae aNovAhaNAe bhUmisijjA phalahasijjA kaTThasijjA kesaloe baMbhaceravAse paragharapavese laddhAvaladdhamANAvamANaNAo hIlaNAo niMdaNAo khiMsaNAo garahaNAo tajjaNAo tAlaNAo uccAvayA gAmakaMTayA bAvIsaM parIsahovasaggA ahiyAsijjati tamajheM ArAhiMti, tamaDhaM ArAhettA caramehiM ussAsaNissAsehiM aNaMtaM aNuttaraM nivvAghAyaM paDipunnaM kevalavaranANadaMsaNaM uppADeMti, uppADittA tao pacchA sijjhaMti bujjhaMti muccaMti parinivvAyaMti savvadukkhANaM aMtaM kreNti||7|| te ni te sAdhava evaM vihatya bahUni varSANi zrAmaNyaparyAyam anupAlya AbAhaMsitti- rogAtaGke utpanne anutpanne vA bhaktapratyAkhyAnaM kurvanti, kiM bahUnA? yatkRte kriyate nagnabhAvo muNDabhAvazca, aNhANage snAnAbhAvaH, adantadhAvanam, achatrakaM zirasi Atape patati api kaMbala-vastrAdidhAraNA'bhAvaH, anupAnatkatA pAdukAdyabhAvaH, bhUmizayanaM, phalakazayanaM, kA STazayanaM, kezaloca:, 1DchedaitA 2B kATe zayana
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ brahmacarya dharaNaM, bhikSArthaM paragRhapravezaH, labdhA'labdhamAnApamAnAni, hIlana-niMdana-khisA-garhA-tarjana-tADanAni, uccAvacA grAmakaMTakA:, zubhA'zubhA indriyaviSayA rAgadveSarahitatayA soDhavyA ityarthaH, dvAviMzatiH parISahA devAdikRtA upasargA adhyAsyante, yadarthaM etA duSkarA: kriyAH kriyante tamarthaM samyagjJAna-darzana-cAritrAkhyaM ArAdhya caramaiH ucchvAsa-ni:zvAsaiH prAntasamayaM yAvadityarthaH, tato anantam anuttaraM nirvyAghAtaM pratipUrNaM kevalavarajJAnadarzanaM Apnuvanti, tataH sidhyanti-mokSaM aapnuvntiiti||70|| ___egaccAe puNa ege gaMtAro, eMge puNa puvvakammAvaseseNaM kAlamAse kAlaM kiccA agNayaresu devaloesu devattAe uvavaMtAro bhavaMti, taM (jahA)- mahiDDhIesu mahajuIesu mahAsokkesu mahAjasesu mahabbalesu mahANubhAvesu mahAsukkhesu, te NaM tattha devA bhavaMti mahiDDhIyA jAva mahAsukkhA hAravirAiyavacchA kaDagatuDiyathaMbhiyabhuyA aMgaya-kuMDala-ghaTThagaMDatala-kanna-pIDhadhArI viitta hatthAbharaNA viittamAlA-mauli-mauDA kallANagapavaravatthaparihiyA kallANagapavaramallANulevaNadharA bhAsuraboMdI palaMbavaNamAladharA (divveNaM rUveNaM) divveNaM vanneNaM divveNaM phAseNaM divveNaM gaMdheNaM divveNaM saMghAeNaM divveNaM saMThANeNaM divvAe iDDhIe divvAe juttIe divvAe chAyAe divvAe pabhAe 1 3 0ryadhAraNa 2 DIAM avare puNa 3 PBD aNuttaresu 4 JAM mahAparakkamesu // 63 //
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA divvA accIe divveNaM teeNaM divvAe lesAe dasa disAo ujjovemANA pabhAsemANA gaikallANA ThiikallANA AgamissabhaddayA vi bhavaMti, esa ThANe Arie jAva savvadukkhapahINamagge egatasamme sAhU, doccassa ThANassa dhammapakkhassa vibhaMge evamAhie / / 71 // egaccAe tti - eke punaH ekayA arcayA ekena zarIreNa ekabhavAdvA mokSaM gantAraH syuH, ege puNatti eke punaH pUrvakarmAvazeSe sati kAlaM kRtvA anyataresu devalokeSu vaimAnikeSu devatayA utpadyante, tadyathA-maharddhi-mahAdyuti - mahAzukla - mahAyazo - mahAbala-mahAnubhAva-mahAsukheSu devalokeSu devAH, te'pi evambhUtA ityAha-maharddhikAdayaH tathA hAravirAjitavakSasaH kaTaka- truTita sthaMbhitabhujAH, aGgada-kuNDala - ghRSTagaMDatala - karNapIThadharA, vicitrahastAbharaNA vicitramAlA mukulita-mukuTAH, parihitakalyANapravaravastrAH,kalyANapravaramAlyAnulepanadharA, bhAsuraboMdi bhAsvarazarIrA, pralambavanamAlAdharAH, divveNaM tti- divi bhavaM divyaM tena rUpeNa yAvad divyayA dravyalezyayA yutAH daza dizo vidyotayantaH prabhAsayanto gatyA devalokarUpayA kalyANA: zobhanAH, sthityA utkRSTamadhyamayA kalyANA:, Agamissa tti- AgAmini kAle bhadrakAH zobhanamanuSyarbhavaM prAptAH saddharmapratipattAraH syuH, tadetat sthAnaM AryaM sAdhu zreSThaM, etad dvitIyasya sthAnasya dharmapAkSikasya vibhaGgo vicAraH samAkhyAtaH // 71 // 1 B0 bhavaprAptAH dvi. zru. skandhe dvitIyamadhyayanam
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahAvare taccassa ThANassa mIsagassa vibhaMge evamAhijjai, iha khalu pAINaM vA 4 saMtegaiyA maNussA bhavaMti taM (jahA)- appicchA appAraMbhA appapariggahA dhammiyA dhammANuyA jAva dhammeNaM ceva vittiM kappemANA viharaMti, susIlA suvvayA suppaDiyANaMdA sAhU, egaccAo pANAivAyAo paDivirayA jAvajIvAe egaccAo appaDivirayA jAva je yAvaNNe tahappagArA sAvajA abohiyA kammayA parapANaparitAvaNakarA kajjati tao vi egaccAo paDivirayA egaccAo appaDivirayA // 72 // ahAvare tti- athAparasya tRtIyasya sthAnasya mizrakAkhyasya vibhaGgaH svarUpam AkhyAyate, iha khalu ityAdi- etacca yadyapi mizrutvAd dharmAdharmAbhyAM yutaM bhavati tathA'pi dharmabhUyiSThatvAd dhArmikapakSa eva avatarati, yathA bahuSu guNeSu madhye patito alpadoSo na svarUpaM labhate, kalaGka iva candrikAyAM, bahUdakamadhyapatito mRtkhaNDAvayavo na jalaM kaluSayitumalaM, evaM adharmo'pi dharma, tato'yaM mizrapakSo dharmapakSa eveti sthitam, iha jagati prAcyAdidikSu eke zubhakarmANo manuSyAH syuH, tadyathA alpecchA alpArambhA dhArmikavRttayaH suzIlA: suvratA: supratyAnaMdA: sAdhavaH syuH, te ca ekasmAt sthUlAt saMkalpakRtAt prANAtipAtAnnivRttAH, ekasmAcca sUkSmAd 1D tRtIyasthAnasya // 64 //
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAgadIpikA ArambhAd apratinivRttAH, evaM zeSANi api vratAni vAcyAni, je yAvannetti ye cAnye sAvadyA: kArambhAH, tebhyo ekasmAd yaMtrapIDA-nirlAJchana- kRSIvalAde: nivRttAH, ekasmAcca krayavikrayAdeH anivRttAH // 72 // tAn vizeSata Aha dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam se jahAnAmayA samaNovAsayA bhavaMti,ahigayajIvAjIvA uvaladdhapuNNapAvA AsavasaMvaraveyaNa-Nijara-kiriyA-higaraNa-baMdha-ppamokkhakusalA asahejA devA-'sura-nAga-suvannajakkha-rakkhasa-kiMnara-kiMpurisa-garula-gaMdhavva-mahoragAiehiM devagaNehiM niggaMthAo pAvayaNAo aNatikkamaNijA iNameva niggaMthe pAvayaNe nissaMkiyA nikkaMkhiyA nivvitigicchA laddhaTThA ra gahiyaTThA pucchiyaTThA viNicchiyaTThA ahigayaTThA aTThimiMjApemANurAgarattA, 'ayamAuso! niggaMthe / pAvayaNe ar3he ayaM paramaThe sese aNaThe' cAudasaTThamuddiThThapuNNamAsiNIsu paDipuNNaM posahaM / aNupAlemANA UsiyaphalihA avaMguyaduvArA aciyattaMteuraparagharapavesA samaNe nigaMthe / phAsuesaNijeNaM asaNa-pANa-khAima- sAimeNaM vattha-paDiggaha-kaMbala-pAyapuMchaNeNaM osaha
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhesajeNaM pIDha-phalaga-sijjA-saMthAreNaM paDilAbhemANA bahahiM sIlavvayaguNa-veramaNa-paccakkhANaposahovavAsehiM ahApariggahiehiM tavokammehiM appANaM bhAvemANA vihrNti||73|| se jahatti- tadyathA zramaNopAsakA: adhigatajIvAjIvAH upalabdhapuNyapApAH, iha prAya: sUtrAdarzeSu nAnAvidhAni sUtrANi dRzyante, TIkAnugataM sUtraM tu prAyo na dRzyate, paraM imameva Adarzam aGgIkRtya mayA vivaraNaM kriyate, iti sUtrAMtaravisaMvAdadarzanAnna vyAmoho vidheya iti, te ca zrAvakA Azrava-saMvara-vedanA-nirjarA-kriyA'dhikaraNa-baMdha-mokSakuzalAH, asaheja tti-asahAyA api devAsurAdibhiH nigraMthAt pravacanAt jainamatAt anatikramaNIyA: akampanIyAH, iNameva tti- asminneva nairgranthe pravacane niHzaGkitAH, niSkAGkSA:, nirvitikitsAH, labdhArthA gRhItArthAH pRSTArthA vinizcitArthA adhigatArthA, asthimijA asthimadhyaM yAvat premAnurAgaraktA darzane atyantaM bhAvitamataya ityarthaH atrArthe kathAnakaM- rAjagRhe kazcit parivrAjako vidyAsiddho yAM yAM striyaM ramyAM pazyati tAM tAm apaharati, tato lokai: nRpAya vijJaptaM, rAjJA uktaM- gacchata svasthAnaM yUyaM, sukhaM tiSThata, ahaM taM durAtmAnaM yadi paJcaSaiH dinaiH na labhe tadA vahnau pravizAmi iti, gatA nAgarikA: sthAnaM, rAjJA ArakSakA: tadanveSaNAya niyuktAH, svayaM ca khaDgapANiH bhramati nRpaH, // 65 // 1D jahetti 2DokaraNaM.
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA na copalabhyate cauraH, tataH paJcamadine tAMbUlapuSpAdi gRNhan rAtrau nRpeNa dRSTaH parivrAT, tatpRSTagAminA rAjJA nagarodyAnavRkSakoTarapravezena guhAbhyaMtare pravizya hataH saH, tataH samarpitaM yaddhanaM yasya satkaM striyo'pi tatra ekA kAminI atyantaM auSadhaiH bhAvitA necchati svapatimapi, tataH prAjJairuktaM, asyAH caurAsthIni dugdhena saha saMghRSya yadi dIyante tadA'sau tadAgrahaM muJcati, tataH svajanaiH evaM kRtam, yathA yathA cAsau tadasthIni bhakSayati tathA sneho yAti, sarvAsthipAne ca gataH sarvo'pi caurasnehaH, anuraktA abhUt nije bhartari tadevaM yathA sA atyantaM bhAvitA tena parivrAjA na icchati aparaM tathA zrAvakA api nitarAM bhAvitA: zAsane na zakyante anyathAkartum, atyantaM samyaktvauSadhabhAvitatvAditi, zrAvakAH kimbhUtAH ?, ayamAuso tti- idaM AyuSman ! jainaM zAsanaM artha: tattvabhUtaM, ayameva paramArthaH zeSo anartha iti cintayantaH tathA caturdazyaSTamyAdiSu tithiSu pratipUrNaM pauSadham anupAlayanta:, Usiyaphalihatti - ucchritAna sphaTikAni (iva) cittAni yeSAM te tathA, varddhamAnapariNAmA ityarthaH, avaMguyaduvAratti - aprAvRtAni dvArANi yeSAM te tathA, sanmArgalAbhAt na kuto'pi bhayaM kurvanti iti udghATitadvArA:, aciyatta tti- aciyatto anabhimato antaHpurapravezavad paragRhe pravezo yeSAM te tathA, zramaNAn nirgranthAn prAsukena eSaNIyena azanAdinA vastra- pratigraha- kaMbala - pAdapuJchanena auSadha bheSajena pITha - phalaka- zayyA-saMstArakeNa pratilAbhayantaH bahubhiH zIlavrata-guNa-viramaNa - pratyAkhyAna- pauSadhopavAsaiH yathAparigRhItaiH tapaHkarmabhiH AtmAnaM bhAvayantaH 1 'zIlavratAni aNuvratAni guNA guNavratAni viramaNAni' iti aupapAtikasUtravRttI bhagavatIsUtravRttI ca dvi. zu. skandhe dvitIyamadhyayanam
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ tisstthnti||73|| teNaM eyArUveNaM vihAreNaM viharamANA bahaI vAsAI samaNovAsagapariyAgaM pAuNaMti, pAuNittA AbAhaMsi uppannaMsi vA aNuppannaMsi vA bahUI bhattAI paccakkhAyaMti, paccakkhAittA bahUI bhattAI aNasaNAe chedeti chedittA AloiyapaDikkaMtA samAhipattA kAlamAse kAlaM kiccA annayaresu devaloesu devattAe uvavaMtAro bhavaMti, taM (jahA)- mahiDDhIsu mahajuiesu jAva mahAsukkhesu, sesaM tahevajAva esa ThANe Arie jAva egaMtasamme sAhU, taccassa ThANassa mIsagassa vibhaMge evmaahie||74|| te gaMtti- te zramaNopAsakA etadrUpeNa vihAreNa viharamANA bahUni varSANi zramaNopAsakaparyAyaM prapAlya rogAtake samutpanne anutpanne vA bhaktaM pratyAkhyAya svAyu:kSaye deveSu utpadyante, tato'pi cyutAH sumAnuSabhavaM prApya tenaiva bhavena utkRSTata: saptasu aSTasu vA bhaveSu sidhyanti, tadetat sthAnam Arya, tRtIyasya sthAnasya ayaM vibhaGgo vicAra AkhyAtaH // 74 / / athedaM pakSatrayaM upasaMharan saMkSepato vakti-aviratiM paDucca bAle Ahijai, viraiM paDucca paMDie Ahijai, virayAviraiM paDucca bAlapaMDie 1BD sidhyante // 66 //
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvi.zru.skandhe zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvitIyamadhyayanam Ahijjai, tattha NaM jA sA savvao aviraI esa ThANe AraMbhaThANe aNArie jAva asavvadakkhappahINamagge egaMtamicche asAha, tattha NaM jA sA savvao viraI esa ThANe aNAraMbhaThANe, esa ThANe Arie jAva savvadukkhappahINamagge egaMtasamme sAhU, tattha NaM jA sA savvao virayAviraI esa ThANe AraMbhA'NAraMbhaThANe, esa ThANe Arie jAva savvadukkhapahINamagge egaMtasamme saahuu||75|| aviratiM pratItya Azritya bAla AdhIyate sthApyate viratim Azritya paMDitaH, viratAviratim Azritya bAlapaNDita ityucyate, tatra yA aviratiH etat sthAnaM sarvathA AraMbhasthAnaM yAvat nA'yaM sarvaduHkhakSayamArga: kintu ekAntamithyAtvarUpo mArgo asAdhu:,tatra yA sarvavirati: etat sthAnam anAraMbhasthAnam Arya yAvad ayaM sarvaduHkhakSayamArga: sAdhuH zobhana:, tatra yA sarvato viratAvirati: idaM sthAnam AraMbhA-'nAraMbhasthAnam, idamapi sthAnaM Arya paraMparayA sarvaduHkhakSayamArga ekAntasamyak saadhuH||75|| mizrapakSo'pi dharmAdharmayoH eva antarbhavati ityAha evAmeva samaNugammamANA samaNugAhijjamANA imehiM ceva dohiM ThANehiM hiMsamoyaraMti taM (jahA)dhamme ceva adhamme ceva, uvasaMte ceva aNuvasaMte ceva, tattha NaM je se paDhamaThANassa adhammapakkhassa 1BD 'aNArie' nAsti 2P yAvadayaM sa0
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ vibhaMge evamAhie, imAiM tinni tevaTThAI pAvAuyasayAiM bhavaMtItimakkhAyAiM taM (jahA)kiriyAvAINaM akiriyAvAINaM aNNANiyavAINaM veNaiyavAINaM, te vi nivvANamAhaMsaM. te vi lavaMti sAvagA, te vi lavaMti saavittaaro||76|| evameva saMkSepeNa samanugamyamAnA vyAkhyAyamAnAH samyag anugRhyamANA anayo: eva dharmAdharmapakSayoH anupatanti, upazAntasthAnaM ___dharmapakSaH, anupazAntam adharmasthAnaM, tattha NaM tti- tatra ca yatprathamasthAnasya adharmapakSasya sthAnaM, tatra amUni trINi triSaSTyadhikAni prAvAdukazatAni aMtarbhavanti ityevamAkhyAtaM pUrvAcAya:, tadyathA- kriyAvAdinaH akriyAvAdina: ajJAnikavAdinaH vainayikavAdinaH, atra SaSThIbahuvacanena idamAha- kriyAvAdinAM azItyuttaraM zataM (180), akriyAvAdinAM caturazItiH (84) ajJAnikAnAM saptaSaSTiH(67), vainayikAnAM dvAtriMzat (32), sarvamIlitAH 363 maulabhedAH, bhedA''nayanaprakArazcAyaM-jIvAjIvA-''zrava-saMvaranirjarA-puNya-pApa-baMdha-mokSarUpAn navapadArthAn vinyasya jIvapadArthasya adha: svaparabhedau sthApyau, tayoH adha: nityAnityabhedau, tayorapyadhaH kAle(1) zvarA(2)''tmA(3) niyati(4) svabhAva(5) bhedAH paJca sthApyAH, tata evaM bhedAH kAryAH, asti jIva: svato nityaH // 67 // 1 AM su te vi mokkhamAhaMsu te vi0 2 BD OAtman0
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA kAlataH 1 asti jIvaH svato nitya IzvarataH 2 evamAtmAniyatisvabhAvairapi, evaM paJcabhedA nityapadena labdhAH, anityapadenA'pi paJca, ete daza vikalpAH svataH padena labdhAH, evaM daza vikalpAH parataH padenA'pi jAtA viMzati jIvapadena, evamajIvAdyaSTapadairapi viMzativiMzatiH syuH, navabhi: viMzatibhizca azItyadhikaM zataM, ete kriyAvAdibhedAH / na kasyacit padArthasya kriyA sambhavati utpattyanantarameva vinAzAt, kSaNikAH sarvasaMskArA, asthirANAM kutaH kriyA, ityAdi ye vadanti te akriyAvAdina:, teSAM bhedAH 84 yathA- puNyapApavarjitajIvAjIvAdipadArthasaptakasya nyAsaH, tasya adhaH pratyekaM svaparabhedau, asattvAdAtmano nityAnityavikalpau na staH, kAlAdInAM paJcAnAmadhastAt SaSThI yadRcchA sthApyA, iha yadRcchAvAdinaH sarve'pi akriyAvAdina eva, tataH prAg yadRcchA noktA, tata evaM bhedAH kAryAH, nAsti jIva: svata: kAlataH (1) nAsti jIvaH svata Izvarata (2) evamAtmAdibhiH api, evaM SaDbhedAH svataH padena, parataH padenA'pi SaT, jAtA 12 ( dvAdaza), evamajIvAdipadArtheSu pratyekaM dvAdaza, tato dvAdaza saptabhi: guNitA jAtA: caturazIti: (84), ete akriyAvAdibhedAH / ajJAnikabhedA: saptaSaSTiH (67) yathA, jIvAjIvAdyA navapadArthAH sthApyante, utpattizca dazamI, navapadArthAnAM adhaH pratyekaM sapta sattvAdayaH sthApyAH, tadyathA- sattvaM, asattvaM, sadasattvaM, avAcyattvaM, sadavAcyatvaM, asadavAcyatvaM, sadasadavAcyatvaM ceti, nava ca saptabhirguNitA jAtA: triSaSTiH (63), utpattezcatvAra eva AdyA vikalpAH, tadyathA 1 BD kAla dvi. zru. skandhe dvitIyamadhyayanam
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ IS . sattvaM, asattvaM, sadasattvaM, avAcyatvaM ceti, zeSavikalpatrayaM tu utpatte: anantaraM padArthAvayavApekSaM, ata utpattau na sambhavantIti catvAra eva bhedAH triSaSTimadhye kSiptA jAtA: saptaSaSTiH (67), eSAmarthalezo yathA, ko jAnAti jIvaH san ityeko bhedaH 1, kazcidapi na jAnAti tadgrAhakapramANAbhAvAdityarthaH, jJAtena vA kiM tena prayojanaM?, jJAnasya kadAgrahahetutayA paralokapratipaMthitvAt, evamasadAdayo'pi bhaGgA bhAvyAH, utpattirapi kiM sato asata: sadasato'vAcyasya veti ko jAnAti? jJAtena vA anena na kiJcidapi prayojanaM ityjnyaanikbhedaaH| vainayikA: dvAtriMzat (32) yathA- sura-nRpati-yati-jJAti-sthavirA-'dhama- mAtR-pitRrUpeSu aSTasu sthAneSu kAyena manasA vAcA dAnena ca dezakAlopapannena vinaya: kArya iti catvAraH kAyAdayaH sthApyAH, catvArazcASTabhiH guNitA jAtA dvAtriMzat (32), evaM sarve'pi mIlitA jAtAH 363 paravAdibhedAH, eSAM vizeSavyAkhyA prathamAGgato jJeyA, te sarve prAvAdukA jainA iva nirvANaM mokSamAhuH te'pi lapanti vadanti dharmadezanAM, yathA he zrAvakA: ! zruNvantIti zrAvakA:- evaM gRhNIta yUyaM yathA ahaM dezayAmi iti, tathA te'pi dharmazrAvayitAra: santa evaM lapanti yad anena upAyena svrgmoksspraaptiriti||76|| te savve pAvAuyA AdikarA dhammANaM nANApannA nANAchaMdA nANAsIlA nANAdiTThI nANAruI 1PD cetti
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA nANAraMbhA nANAjjhavasANasaMjuttA egaM mahaM maMDalibaMdhaM kiccA savve egayao cittuNti||77|| te sarve prAvAdukA AdikarA: svadharmANAM, nAnAprajJA, nAnAchaMdA nAnA'bhiprAyAH, nAnAzIlA nAnA''cArAH, nAnAvidhA dRSTi: dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam darzanaM yeSAM te tathA, nAnAvidhA ruciH yeSAM te tathA, nAnAvidhArambhAH, nAnAvidhAdhyavasAyasaMyuktA ekaM mahAntaM maMDalibandhaM kRtvA tiSThanti // 77 // purise ya sAgaNiyANaM iMgAlANaM pAiM bahupaDipuNNaM aomaeNaM saMDAsaeNaM gahAya te savve pAvAue / Aigare dhammANaM nANApanne jAva nANajjhavasANasaMjutte evaM vayAsi, haM bho! pAvAuyA AigarA dhammANaM nANApannA jAva nANajjhavasANasaMjuttA imaM tA tubbhe sAgaNiyANaM iMgAlANaM pAiM bahupaDipuNNaM gahAya muhattayaM pANiNA dhareha, No ya hu saMDAsagasaMsAriyaM kujA, no ya hu aggithaMbhaNiyaM kujA, no ya hu sAhammiyaveyAvaDiyaM kujjA, no ya hu paradhammiyaveyAvaDiyaM kujjA, ujjuyA NiyAgapaDivannA amAyaM kuvvamANA pANiM pasAreha iti vaccA se purise tesiM pAMvAuyANaM taM sAgaNiyANaM iMgAlANaM 1 BD pAvAiyANaM
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAiM bahupaDipuNNaM aomaeNaM saMDAsaeNaM gahAya pANiMsu nisirai, taeNaM te pAMvAuyA AigarA 3 dhammANaM jAva nANajjhavasANasaMjuttA pANiM paDisAharaMti, taeNaM se purise te savve pAMvAue Aigare dhammANaM jAva nANajjhavasANasaMjutte evaM vayAsi, haM bho! pAvAuyA AigarA dhammANaM jAva nANajjhavasANasaMjuttA kamhA NaM tumhe pANiM paDisAharaha, pANI no DajjhijjA, daDDe kiM bhavissai? dukkhaM, dukkhaM ti maNNamANA paDisAharaha, esa tulA, esa pamANe, esa samosaraNe, patteyaM tulA, pattayaM pamANe, patteyaM samosaraNe, tattha NaM je te samaNamAhaNA evamAikkhaMti jAva evaM parUveMti savve pANA jAva savve sattA haMtavvA parighettavvA paritAveyavvA kilAmeyavvA uddaveyavvA, te AgaMtuM cheyAe bheyAe jAva te AgaMtuM jAi-jarA-maraNa-joNijammaNa-saMsAra-puNabbhava-gabbhavAsabhavapavaMcakalaMkalIbhAgiNo bhvissNti||78|| - puriseyatti- eka: kazcitpuruSaH sAgnikAnAM jvalatAM aGgArANAM pratipUrNAM pAI pArTI ayomayena lohamayena sandaMzakena gRhItvA // 69 // 1 BD pAvAjhyA 2 BD pAvAie 3 BD pAvAiyA
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA teSAM DhaukitavAn uvAca ca, bhoH prAvAdukA ! idaM aMgArabhRtaM bhAjanaM ekaikaM muhUrtaM pratyekaM bibhRta yUyaM, na cedaM sandaMzakasa sArikaM nA'pi ca agnistambhanaM vidadhyuH, nA'pi ca sAdharmikAnAm agnidAhopazamAdinA upakAraM kuryuH iti, Rjavo mAyAmakurvANAH pANiM prasArayataH, te'pi tathaiva kuryuH, tato'sau naraH tadbhAjanaM tatpANau samarpayati te'pi ca dAhabhayAd hastaM saGkocayanti, tato'sau puruSaH tAn prAha- kimiti pANiM saMharata yUyaM ?, te prAhuH - dAhabhayAda, naraH prAha- dagdhena hastena kiM bhAvI? duHkhamiti ced, yadi evaM yUyaM dAhotpannaduHkhabhIravaH sukhalipsavaH, evaM sati sarve'pi jaMtavaH saMsAravartinaH evaMvidhA eva, AtmatulayA Atmatulyatvena yathA mama duHkhaM na sammataM tathA sarvajIvAnAM iti etat pramANaM, esA yuktiH, tadetat samavasaraNaM eSa dharmavicAraH, 'Atmavat sarvabhUtAni yaH pazyati sa pazyati' iti pratyekaM sarveSAM tulA sAmyaM ityAdi, tattha NaM tti- tatra evaM sati ye zramaNabrAhmaNAdaya evamAkhyAnti, sarve prANA hantavyA daNDAdibhiH, paritApayitavyA dharmArtham araghaTTAdivahanAdibhiH parigrAhyAH zrAddhAdau matsyA iva, apadrAvayitavyA yAgAdau meSA iva, evaM ye bhASante, AgaMtuMtti - te AgAmini kAle svazarIrasya chedAya bhedAya ca bhASante, tathA AgAmini kAle jAti-jarA-maraNAni bahUni prApnuvanti, yonyAM janma yonijanma tad bahuzo garbhajAvasthAyAM labhante, saMsAraprapaJcAntArgatA: tejobAyuSu 1 B saMsArakaM dvi.. skandhe dvitIyamadhyayanam
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ uccairgotrodvavalanena kalaMkalIbhAvabhAjo duHkhavyAkulAH syuH||78|| te bahaNaM daMDaNANaM bahaNaM muMDaNANaM tajaNANaM tAlaNANaM adava baMdhaNANaM jAva gholaNANaM hai mAimaraNANaM piimaraNANaMbhAimaraNANaMbhagiNi-bhajA-putta-dhUya-suNhAmaraNANaM dAriddANaM dohaggANaM appiyasaMvAsANaM piavippaogANaM bahaNaM dakkhadomaNasANaM AbhAgiNo bhavissaMti, aNAdiyaM ca NaM aNavayaggaM dIhamaddhaM cAuraMtaM saMsArakaMtAraM bhujo bhujo aNupariyaTTissaMti, no sijjhissaMti no bujjhissaMti jAva no savvadukkhANaM aMtaM karissaMti, esa tulA, esappamANe, esa samosaraNe, patteyaM tulA, patteyaM pamANe, patteyaM smosrnne||79|| te narA bahUnAM daNDAdInAM zarIraduHkhAnAM bhAjanaM bhavanti, tathA mAtRmaraNAdInAM mAnasaduHkhAnAM tathA anyeSAM apriyasaMyogArthanAzAdiduHkhAnAM bhAgino bhaviSyanti, kiM bahunA? aNAdiyaM tti- anAdikaM, na vidyate avadagro anto yasya so anavadagro anaMta: taM, dIrghAdhvAnaM caturgatimArga cAturantaM saMsArakantAraM anuparivartiSyante araghaTTaghaTIvad bhramiSyanti, na bodhaM prApsyanti, na setsyanti, sarvaduHkhAnAM antaM na kariSyanti, eSa tulA, etatsAmyaM yatsAvadyAcArA na sidhyanti kumatinaH, svamate'pi auddezikAdibhojina: // 70 // 1D tADaNANaM 2D0SAM api priyasaMyogA0
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe tRtIyamadhyayanam tathaiva, tatpramANaM pratyakSAdikaM pratyakSeNa caurAdyA badhyamAnA dRzyante, evamanye'pi, etat samavasaraNaM AgamavicAraH, pratyekaM pratijIvam idaM sAmyaM draSTavyaM // 79 // atha etadviparItAn Aha tattha NaM je te samaNamAhaNA evamAikkhaMti jAva evaM parUveMti savve pANA jAva savve sattA na haMtavvA jAva na uddaveyavvA te No AgaMtuM cheyAe bheyAe te No AgaMtuM jAi-jarA-maraNa-joNI jammaNa-saMsAra-puNabbhava-gabbhavAse- bhavapavaMcakalaMkalIbhAvabhAgiNo bhavissaMti, te No bahaNaM daMDaNANaM No bahaNaM muMDaNANaM jAva bahaNaM dakkhadomaNassANaM No AbhAgiNo bhavissaMti* aNAdiyaM ca NaM aNavarAggaM dIhamaddhaM cAurataM saMsArakaMtAraM vitivaissaMti te sijjhissaMti bujjhissaMti jAva savvadukkhANaM aMtaM krissNti||80|| tattha paMtti - tatra ye jJAtatattvAH zramaNamAhanA: te evamAkhyAnti ityAdi sarvaM pUrvasUtraviparItaM vAcyaM // 80 // athopasaMharati**etadantargata: pATha: B pratau nopalabhyate
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2 icceehiM bArasahiM kiriyaTThANehiM vaTTamANA jIvA no sijjhiMsu bujhiMsu jAva no savvadukkhANamaMtaM kariMsu vA kariti vA karissaMti vA, eyaMmi ceva terasame kiriyAThANe vaTTamANA jIvA sijhiMsu bujhiMsu mucciMsu parinivvAiMsu savvadukkhANaM aMtaM kareMsu vA kariti vA karissaMti vA / se bhikkhU AyaTThI Ayahie Ayagutte AyajogI Ayaparakkame Ayarakkhie AyANukaMpae AyanippheDae AyANameva paDisAharijAsi tti bemi // 81 // kiriyaTThANaM biiyajjhayaNaM smmtt|| ityeteSu dvAdazakriyAsthAneSu adharmapakSo avatAryate, tata eteSu vartamAnA jIvA na siddhAH na sidhyanti na setsyanti, na muktA na mucyante na mokSyante, na buddhA na budhyante na bhotsyante, na sarvaduHkhAnAM antaM cakruH na kurvanti na kariSyanti, tathA etasmin trayodaze kriyAsthAne dharmapakSAvatAraH, tato'tra vartamAnA jIvA: siddhA sidhyanti setsyanti ityAdi, tadevaM sa bhikSuH dvAdazakriyAsthAnavarjako, adharmapakSatyAgI, dharmapakSasthaH, trayodazakriyAsthAnavartI, Atmano artho-AtmArthaH sa vidyate yasya sa AtmArthI, AtmahitaH, AtmA gupto yasya sa tathA, Atmayoga:-kuzalamana:pravRttirUpa: sa yasyAsti sa AtmayogI, AtmaparAkrama: svayaM saMyamAnuSThAnapravRttaH, AtmA // 7 //
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA rakSito durgatipAtAd yena sa AtmarakSita:, AtmAnam anarthaparihAreNa anukampate ityAtmA'nukampakaH, AyaniSpheDaetti- AtmAnaM saMyamena saMsAracArakAt niSkAsayatIti, AtmAnaM dvAdazakriyAsthAnebhyaH pratisaMharet sa mahApuruSaH, iti: samAptau, bravImIti puurvvt||81|| dvi.zru.skandhe tRtIyamadhyayanam iti tapAgacchAdhipatizrIhemavimalasUrIzvaraziSyaharSakulapaMDitapraNItAyAM zrIsUtrakRtAGgadIpikAyAM dvitIyazrutaskaMdhasya kriyAsthAnA''khyaM dvitIyamadhyayanaM smaapt||6||
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ atha dvitIyazrutaskandhe tRtIyA''hAraparijJA'dhyayanaM prArabhyate athAhAraparijJA''khyaM tRtIyAdhyayanam Arabhyate, tasyedam AdisUtram suyaM me AusaMteNa bhaMgavatA evamakkhAyaM- iha khalu AhArapariNNA nAmaM ajjhayaNe, tassa NaM ayamaDhe- iha khalu pAINaM vA 4, savvao savvAvaMti logaMsi cattAri bIyakAyA evamAhijati taM (jahA)- aggabIyA, mUlabIyA, porabIyA, khaMdhabIyA, tesiM ca NaM ahAbIeNaM ahAvagAseNaM ihegaiyA sattA puDhavijoNiyA puDhavisaMbhavA puDhavivukkamA tajjoNiyA tassaMbhavA tavvukamA kammovagA kammaniyANeNaM tattha vukkamA NANAvihajoNiyAsu puDhavIsu rUkkhattAe viuTuMti, te jIvA tesiM NANAvihajoNiyANaM puDhavINaM sinnehmaahaareNti||1|| zrutaM mayA AyuSman! bhagavatA idaM AkhyAtam AhAraparijJA nAma adhyayanam, tasya cAyamarthaH, prAcyAdidikSu sarvataH savvAvaMtittisarvasmin loke catvAro bIjakAyA bIjaprakArA bhavanti, tadyathA- agre bIjaM yeSAm utpadyate te agrabIjA: tAlasahakArAdayaH, athavA 1 BAM bhagavayA // 72 //
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe tRtIyamadhyayanam agrANyeva utpattau kAraNaM yeSAM te agrabIjA: koraNTAdayaH, mUlabIjA ArdrakAdayaH, parvabIjA ikSupramukhAH, skaMdhabIjA: sallakyAdayaH, nAgArjunIyAstu paThanti- 'vaNassaikAiyANaM paMcavihA bIjavakaMtI evamAhijjai taM (jahA) 'agga-mUla- pora- khaMdha- bIyaruhA chaTThA vi egaMtiyA saMmucchimA bIjayA jAyate', yathA davadagdhabhUmau haritAni vividhAni utpadyante, tesiM ca NaMtti- teSAM caturvidhAnAm api vanaspatikAyAnAM yad yasya bIjaM tad yathAbIjaM tena yathAbIjena, ko'rthaH? - zAlyakurasya zAlibIjam utpattikAraNam evamanyadapi jJeyaM, yo yasya avakAza: yad yasya utpattisthAnaM tad yathAvakAzaM tena, iha jagati eke kecana jIvA vanaspatI utpadyamAnA api pRthivIyonikA: pRthivIsaMbhavA:, ko'rthaH?- bIjAd utpadyamAno vanaspatikAyaH pRthivyAdyAdhAre samutpadyate, yathA zaivalakardamAdayo jalAdhAre jAyante tathA vanaspatayo bhUmau jAyante ityarthaH, tathA pRthivyAM vyutkramo-vRddhiH yeSAM te tathA, evaM te tadyonikA: tatsaMbhavA: tadvyutkramA: karmopagA: karmapreryamANAH karmanidAnena tatra pRthivyAM vanaspatau vA vyutkrAntA AgatAH santo nAnAvidhayonikAsu pRthivISu SaNNAM kAyAnAm utpattisthAnabhUtAsu sacittAcittamizrAsu vRkSatayA vivartante jAyante, te ca tatrotpannAH tAsAM pRthivInAM snehaM snigdhabhAvam Aharanti- gRhnnnti||1|| te jIvA AhAreMti puDhavIsarIraM AusarIraM teusarIraM vAusarIraM vaNassaisarIraMNANAvihANaM 1. "zarU-zAleDu ityarthaH
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ tasathAvarANaM pANANaM sarIraM acittaM kuvvaMti, parividdhatthaM taM sarIragaM puvvAhAriyaM tayAhAriyaM vippariNayaM sArUvikaDaM saMtaM avare vi ya NaM tesiM puDhavijoNiyANaM rukkhANaM sarIrA nANAvannA nANAgaMdhA nANArasA nANAphAsA nANAsaMThANasaMThiA nANAvihasarIrapoggalaviuvviyA, te jIvA kammovavaNNagA bhavaMtItimakkhAyaM // 2 // te ca tatrotpannA jIvA Aharanti pRthivIzarIraM, evamapkAya-tejo- vAyu-vanaspatizarIramapi, nAnAvidhAnAM trasa - sthAvarANAM prANinAM yat zarIraM tat svakAyena Azritya acittaM kurvanti, yadi vA parividhvastaM pRthivyAdizarIraM pUrvA''hAritamiti pUrvaM uttpattisamaye pRthivyAdibhiH eva AhAritam AsIt tadadhunA vanaspatijIvaH tatrotpadyamAna utpanno vA tvacAsparzena AhArayati, AhArya ca svakAyatvena vipariNAmitaM svakAyena saha sAruvitti svarUpatAM nItaM sat tanmayaM syAt, avare vi yatti - aparANi api pRthivIyonikAnAM vRkSANAM zarIrANi nAnAvarNAdIni yathA skandhasya anyo varNAdiH mUlasya anya eva, evaM yAvat nAnAvidhazarIrapudgalavikurvitAH syuH, tathA hi nAnArasavIryavipAkA nAnApudgalopacayA surupakurupasaMsthAnA dRDhAlpasaMsthAnAzca syuriti, te jIvA vanaspatikAyAH karmotpannA eva na puna: kAlezvarAdinA tatrotpadyante ityAkhyAtam arhdaadibhiH||2|| // 73 //
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA ___ ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA rukkhajoNiyA rukkhasaMbhavA rukkhavukkamA tajoNiyA / tassaMbhavA tavvukkamA kammovagA kammaniyANeNaM tatthavukkamA puDhavIjoNiehiM rukkhehiM rukkhattAe hai| dvi.zru.skandhe viudbhRti te jIvA tesiM puDhavijoNiyANaM (rukkhANaM) siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavIsarIraM tRtIyamadhyayanam Au-teu-vAu-vaNassaisarIraM, nANAvihANaM tasathAvarANaM pANANaM sarIraM acittaM kuvvaMti, parividdhatthaM taM sarIragaM puvvAhAriyaM tayAhAriyaM vippariNayaM sArUvikaDaM saMtaM, avare vi ya NaM tesiM rukkhajoNiyANaM rukkhANaM sarIrA nANAvannA nANAgaMdhA nANArasA nANAphAsA nANAsaMThANasaMThiA nANAvihasarIrapoggalaviuvviyA te jIvA kammovavaNNagA bhvNtiitimkkhaay||3|| pUrvaM pRthivyAM ye vRkSA utpadyante te uktAH, atra tu vRkSeSu eva ye vRkSA jAyante tAn vakti- ahAvaraM ti-atha aparam etadAkhyAtaM purA arhatA, iha eke sattvA vRkSa eva yoni: utpattisthAnam- Azrayo yeSAM te vRkSayonikA vRkSAH, iha ca pUrvaM pRthivIyonikeSu vRkSeSu kathitaM yat tadeva atra vyAkhyeyaM puurvvt||3|| ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA rukkhajoNiyA rukkhasaMbhavA rukkhavukkamA tajjoNiyA tassaMbhavA tavvakkamA kammovagA kammaniyANeNaM rukkhajoNiesa rukkhesa rukkhattAe viu ti te 1. atra sarvatra "gaiyA" ityasya sthAne M pratau "gatiyA" iti jJeyaM /
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvA tesiM rukkhajoNiyANaM rukkhANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavIsarIraM, Au-teu-vAu-vaNassaisarIraM, nANAvihANaM tasathAvarANaM pANANaM sarIraM acittaM kuvvaMti, parividdhatthaM taM sarIragaM puvvAhAriyaM tayAhAriyaM vippariNayaM sArUvikaDaM saMtaM, avare vi ya NaM tesiM rukkhajoNiyANaM rukkhANaM sarIrA nANAvannA jAva te jIvA kammovavaNNagA bhvNtiitimkkhaay||4|| atha aparam etadAkhyAtaM, idam vanaspatyavayavasUtraM, yathA ihaike jIvA vRkSayonikAH syuH, tadavayavA''zritAzcAnye vanaspatirUpA eva jIvAH syuH, tathA hi yo hi eko vanaspatijIvaH sarvavRkSAvayavavyApI syAt, tasya ca apare tadavayaveSu mUla-kanda-skandha-tvakzAkhA- pravAla-puSpa-patra-phala- bIjabhUteSu dazasthAneSu jIvAH samutpadyante, te ca tatrotpadyamAnA vRkSayonikA vRkSodbhavA vRkSavyutkramAzca utpadyante iti, zeSaM pUrvavat, iha catvAri sUtrANi yathA pUrvamuktAni, yathA vanaspatayaH pRthivyAzritA bhavantItyekaM(1) taccharIram apkAyAdizarIraM ca AhArayanti(2) vRddhAH tadAhAritaM zarIraM acittaM vidhvastaM ca kRtvA AtmasAt kurvanti(3) anyAni anyAni teSAM pRthivIyonikAnAM vanaspatInAM zarIrANi mUlakandAdIni nAnAvarNAni bhavanti(4) evamatrA'pi catvAri sUtrANi jnyeyaani||4|| atha vRkSopari utpannAn vRkSAn Azritya Aha 74||
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA ahAvaraM purakkhAyaM - ihegaiyA sattA rukkhajoNiyA rukkhasaMbhavA rukkhavukkamA tajjoNiyA tassaMbhavA tavvukkamA kammovagA kammaniyANeNaM tatthavukkamA rukkhajoNiesu rukkhesu mUlattAe kaMdattAe khaMdhattA tayattA sAttAe pavAlattAe pattattAe pupphattAe phalattAe bIyattAe viuTTaMti, te jIvA tesiM rukkhajoNiyANaM rukkhANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavIsarIraM, Au-teu vAu - vaNassaisarIraM, nANAvihANaM tasathAvarANaM pANANaM sarIraM acittaM kuvvaMti, parividdhatthaM taM sarIragaM jAva sArUvikaDaM saMtaM, avare vi ya NaM tesiM rukkhajoNiyANaM mUlANaM kaMdANaM khaMdhANaM tayANaM sAlANaM pavAlANaM jAva bIyANaM sarIrA nANAvannA nANAgaMdhA jAva nANAvihasarIrapuggalaviuvviyA, te jIvA kammovavannagA bhavatItimakkhAyaM // 5 // atha aparaM etadAkhyAtaM - ihaike sattvA vRkSayonikAH syuH, tasyaikasya vanaspateH mUlArambhasya upacayakAriNaH te vRkSayonikA ucyante, yadi vA mUlaskandhAdikA: pUrvoktadazasthAnavarttinaste evamucyante, atrA'pi sUtracatuSTayaM prAgvat // 5 // ahAvaraM purakkhAyaM - ihegaiyA sattA rukkhajoNiyA rukkhasaMbhavA rukkhavukkamA tajjoNiyA tassaMbhavA tavvukkamA kammovagA kammaniyANeNaM tatthavukkamA rukkhajoNiehiM rukkhehiM ajjhArohattAe dvi. zru. skandhe tRtIyamadhyayanam
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ viuti, te jIvA tesiM rukkhajoNiyANaM rukkhANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva sArUvikaDaM saMtaM, avare vi ya NaM tesiM rukkhajoNiyANaM ajjhArohANaM sarIrA nANAvannA jAva makkhAyaM // 6 // iha vRkSayonikeSu eke adhyArohA jAyante, vRkSopari jAtA vRkSA adhyArohA ityucyante, te ca vallIvRkSAbhidhAnAH, zeSaM prAgvat, idaM prathamasUtraM // 7 // ahAvaraM purakhAyaM - ihegaiyA sattA ajjhArohajoNiyA ajjhArohasaMbhavA ajjhArohavukkamA jAva kammaniyANaM tatthavukkamA rukkhajoNiesa (ajjhArohesu) ajjhArohattAe viuTTaMti, te jIvA siM rukkhajoNiyANaM ajjhArohANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavIsarIraM jAva sArUvikaDaM saMtaM, avare viyaNaM tesiM ajjhArohajoNiyANaM ajjhArohANaM sarIragA nANAvannA jAva makkhAyaM // 7 // prAg vRkSayonikeSu vRkSeSu adhyArohA uktAH, atha teSu eva anye pratipradezopacayakarttAro adhyArohA vanaspatitvena jAyante, te jIvA adhyArohapradezeSu utpannA adhyArohajIvAH, teSAM svayonibhUtAni zarIrANi AhArayanti, tatra aparANyapi pRthivyAdIni zarIrANi AhArayanti, aparANi vA adhyArohasaMbhavAnAM adhyAruhajIvAnAM nAnAvarNakAdikAni zarIrANi bhavanti evamAkhyAtamiti dvitIyaM sUtram // 7 // // 75 //
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe tRtIyamadhyayanam ahAvaraM purakkhAyaM-ihegaiyA sattA ajjhArohajoNiyA ajjhArohasaMbhavA jAva kammaniyANeNaM tatthavukamA (ajjhArohajoNiesu) ajjhArohesu ajjhArohattAe viuTuMti, te jIvA tesiM ajjhArohajoNiyANaM ajjhArohANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavIsarIraM Au jAva sArUvikaDaM saMtaM, avare vi ya NaM tesiM ajjhArohajoNiyANaM ajjhArohANaM sarIrA nANAvannA jAva mkkhaay||8|| eke satvA adhyArohasaMbhaveSu adhyAroheSu adhyArohatvena jAyante, ye caivaM jAyante te adhyArohayonikAnAM adhyArohANAM yAni zarIrANi tAni AhArayanti, dvitIyasUtre vRkSayonikAnAM adhyArohANAM yAni zarIrANi tAni apare adhyArohA jIvA AhArayanti, atra tu adhyArohayonikAnAM adhyArohajIvAnAM zarIrANi iti vizeSaH, idaM tRtIyaM suutrm||8|| ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA ajjhArohajoNiyA ajjhArohasaMbhavA jAva kammanidANeNaM tatthavukkamA ajjhArohajoNiesu ajjhArohesu mUlattAe jAva bIyattAe viudbhRti, te jIvA tesiM 1. B 'adhyAroheSu nAsti
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajjhArohANaM siNehamAhAreMti jAva avare vi ya NaM tesiM ajjhArohajoNiyANaM malANaM jAva bIyANaM sarIrA nANAvannA jAva mkkhaay||9|| __ athAparaM idaM AkhyAtam- ihaike sattvA adhyArohayonikeSu adhyAroheSu mUla-kaMda-skaMdha-tvak-zAkhA-pravAlapatra-puSpa-phala-bIjatvena jAyante, te tathA karmopagA bhavanti iti AkhyAtam, iti caturthaM sUtram // 9 // atha vRkSavarjitaM zeSavanaspatim Azritya Aha ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA puDhavijoNiyA puDhavisaMbhavA jAva nANAvihajoNiyAsa puDhavIsu taNattAe viuda'ti, te jIvA tesiM nANAvihajoNiyANaM puDhavINaM siNehamAhAre jAva te jIvA kammovavannA bhavaMtIti makkhAyaM 1, evaM puDhavijoNiesu taNesu taNattAe viuda'ti jAva - makkhAyaM 2, evaM taNajoNiesu taMNesu taNattAe viuTuMti jAva makkhAyaM 3, evaM taNajoNiesu ra taNesu mUlattAe jAva bIyattAe viuda'ti jAva mkkhaayN4||10|| athAparaM idam AkhyAtaM- ihaike sattvAH pRthivIyonikAH pRthivIsaMbhavA ityAdayo yathA vRkSeSu catvAri sUtrANi, evaM tRNAnyapi Azritya jJeyAH, te cA'mI- nAnAvidhAsu pRthivIyoniSu tRNatvena utpadyante pRthivIzarIraM ca AhArayanti ityekaM sUtraM 1, pRthivIyonikeSu 1P'taNesu' iti nAsti // 76 //
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvi.zru.skandhe tRtIyamadhyayanam tRNeSu utpadyante tRNazarIraM ca AhArayanti iti dvitIyam 2, tRNayonikeSu tRNeSu utpadyante tRNayonikatRNazarIraM ca AhArayanti iti zrI sUtrakRtAGga tRtIyam 3 tRNayonikeSu tRNAvayaveSu mUlAdiSu dazasthAneSu utpadyante tRNazarIraM cAhArayantIti caturthaM suutrm||10|| dIpikA evaM osahINaM cattAri AlAvagA, evaM hariyANaM cattAri aalaavgaa|||11|| sugamam // 11 // ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattApuDhavijoNiyA puDhavisaMbhavA jAvakammanidANeNaMtatthavukkamA KA nANAvihajoNiyAsu puDhavIsu AyattAekAyattAe kuhaNattAe kaMDuttAe uvehaliyattAe nivvehaliyattAe saMphAyAe sajjhAyAe chattagajjhAe vAsiNahiMyattAe kuruttAe viuTuMti, te jIvA tesiN| nANAvihajoNiyANaM puDhavINaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavIsarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM puDhavijoNiyANaM AyANaM jAva kurANaM sarIrA nANAvannA jAva makkhAyaM, ego ceva AlAvago, sesA tinni natthi // 11 // ___ AyAdayo vanaspativizeSA lokato jJeyA, kuhaNeSu tu eka eva AlApako vAcyaH, zeSAstrayo na santi, tadyonikAnAm anyeSAm abhaavaaditi||11|| atha apkAyayonikasya vanaspate: svarUpamAha1 JAM sachattAe 2BD hiyayattAe 3D kusattAe
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA udagajoNiyA udagasaMbhavAjAva kammaniyANeNaM tatthavukamA nANAvihajoNiesu udaesu rukkhattAe viuTuMti, te jIvA tesiM nANAvihajoNiyANaM udagANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavIsarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM udagajoNiyANaM rukkhANaM sarIrA nANAvannA jAva makkhAyaM, jahA puDhavijoNiyANaM cattAri gamA, ajjhoruhANa vi taheva, taNANaM osahINaM hariyANaM cattAri AlAvagAbhANiyaMvvA, tahA udagajoNiyANaMrukkhANaM ikkikke||12|| athAram AkhyAtam- ihaike sattvA udakaM yoni: utpattisthAnaM yeSAM te tathA, te ca karmavazagA nAnAvidhayonikeSu jaleSu vRkSatvena panakazaivalAditvena jAyante, te ca jalazarIramAhArayanti, na kevalaM tadeva, anyadapi pRthvyAdizarIram AhArayanti, yathA pRthvIyonikAnAM vRkSANAM catvAra AlApakA: tathA jalayonikAnAM vRkSANAM na syuH, tatrotpannAnAM anyavikalpAbhAvAt, kiM tarhi? eka eva AlApaka: syaat||12|| // 77 // 1 JAM ovvA ekkakke
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA dvi.zru.skandhe tRtIyamadhyayanam ahAvaraM purakkhAyaM ihegaiyA sattA udagajoNiyA udagasaMbhavA jAva kammanidANeNaM tatthavukamA nANAvihajoNiesu udagesu udagattAe avakattAe paNagattAeM kalaMbugattAe (haDhattAe) kaserugattAe kaccha-bhANiyattAe uppalattAe kumuyattAe naliNattAe subhaga-sogaMdhiyattAe puMDarIyamahApuMDarIya-sayapatta-sahassapatta-evaM kalhAra-koMkaNaya-araviMdattAe tAmarasattAe bhisabhisamuNAla-pukkhalattAe pukkhalatthibhagattAe viuTuMti, te jIvA tesiMnANAvihajoNiyANaM udagANaM siNehamAhAreMti, (te jIvA AhAreMti) puDhavIsarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM udagajoNiyANaM udagANaM avagANaM (jAva pukkhalatthibhagANaM) sarIrA nANAvannA jAva makkhAyaM, ekko ceva AlAvago // 13 // eteSAm udakAkRtInAm avakapanakAdInAm anyasya prAguktavikalpasya abhAvAd eka eva AlApaka: syAt, ete ca jalAzritA: kalambukahaDhAdivanaspatayo lokato jJeyAH // 13 // 1JAM 0e sevAlattAe kalaM. 2 JAM ottAe paumattAe kumu.
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ atha prakArAntareNa vanaspatyAlApakatrayam Aha ahAvaraM pukkhAyaM - ihegaiyA sattA tehiM ceva puDhavIjoNiehiM rukkhehiM rukkhajoNiehiM (rukkhehiM, rukkhajoNiehiM ) mUlehiM jAva bIehiM rukkhajoNiehiM ajjhArohehiM, ajjhArohajoNiehiM ajjhArohehiM, ajjhAruhajoNiehiM mUlehiM jAva bIehiM, puDhavijoNiehiM taNehiM, taNajoNiehiM taNehiM, taNajoNiMehiM mUlehiM jAva bIehiM, evaM osahINa vi tinni AlAvagA, evaM hariehiM vi tinni AlAvagA, puDhavIjoNiehiM AehiM kAehiM jAva kurehiM, udagajoNiehiM rukkhehiM, rukkhajoNiehiM rukkhehiM, rukkhajoNiehiM mUlehiM jAva bIehiM, evaM ajjhArohehiM vi tinni, taNehiM vi tinni AlAvagA, osahINa vi tinniM, udagajoNiehiM udaehiM avaehiM (jAMva) pukkhalatthi bhaehiM tasapANattAe viuTTaMti / / 14 / / pRthivIyonikaiH vRkSaiH, vRkSayonikaiH vRkSaiH, vRkSayonikaiH mUlAdibhiriti, evaM vRkSayonikai: adhyAruhaiH, adhyAruhayonikai: adhyAruhaiH, 1 JAM 0 tinni haritehiM vi tiNNi udaga0 // 78 //
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA dvi.zru.skandhe tRtIyamadhyayanam adhyAruhayonikai: mUlAdibhiriti, evamanyeSu api tRNAdayo jJeyAH, evamudakayonikeSu api vRkSeSu yojym||14|| te jIvA tesiM puDhavijoNiyANaM udagajoNiyANaM rukkhajoNiyANaM ajjhArohajoNiyANa hariyajoNiyANaM rukkhANaM ajjhArohANaM taNANaM osahINaM hariyANaM malANaM jAva bIyANaM AyANaM kAyANaM jAva kurANaM udagANaM avagANaM jAva pukkhalatthibhagANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM rukkhajoNiyANaM ajjhArohajoNiyANaM taNajoNiyANaM osahijoNiyANaM hariyajoNiyANaM mUlajoNiyANa jAva bIyajoNiyANaM AyajoNiyANaM kAyajoNiyANaM jAva karajoNiyANaM udagajoNiyANaM avagajoNiyANaM jAva pukkhalatthibhagajoNiyANaM tasapANasarIrA nANAvannA jaavmkkhaay||15|| te vanaspatiSu utpannA jIvAH pRthivIyonikAnAM tathA udakAnAM vRkSAdhyArohatRNauSadhiharitayonikAnAM vRkSANAM yAvat meM snehamAhArayanti ityetadAkhyAtaM, tathA trasAnAM zarIramAhArayanti iti ante jJeyaM, iti vanaspatinAM svarUpam uktaM, zeSAH pRthivIkAyAdayazcatvAra ekendriyA agre vkssynt||15|| RJAM NaM taNajoNiyANaM osahijoNiyANaMha0 2JAM of kaMdajoNiyANaM jAva
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ atha trasakAyeSu pUrvaM manuSyAn Aha ahAvaraM purakkhAyaM- nANAvihANaM maNussANaM, taM jahA- kammabhUmagANaM akammabhUmagANaM aMtaradIvagANaM AriyANaM milakkhUNaM, tesiM ca NaM ahAbIeNaM ahAvakAseNaM itthIe purisassa ya kammakaDAe joNIe ettha NaM mehuNavattie nAmaM saMjoge samuppajai, se duhao vi siNehaM saMciNaMti, saMciNittA tattha NaM jIvA itthittAe purisattAe napuMsagattAe viudbhRti, te jIvA mAuuyaM piusukkaM taM tadubhayaM saMsaTuM kalusaM kibbisaMtappaDhamayAe AhAramAhAreMti, tao pacchA jaM se mAyA nANAvihAo raMsavatIo AhAramAhAreti tao egadeseNaM oyamAhAreMti, aNupuvveNaM puMThA palipAgamaNucinnA tao kAyAo abhinivvaTTamANA itthiM egayA jaNayaMti, purisaM egayA jaNayaMti, NapuMsagaM egayA jaNayaMti, te jIvA DaharA samANA mAukkhIraM sappiM AhAreMti, aNupuvveNaM eNTTA A~dhannaM kummAsaM tasa-thAvare ya pANe, te jIvA AhAreMti puDhavIsarIraM jAva sArUvikaDaM saMtaM, avare vi ya NaM // 79 // 1P rasavAtIo JAM rasavihIo 2JAM vuDDhA 3 PBD abhiniviTThamANA 4JAM vuDDhA 5JAM oyaNaM
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skanye tRtIyamadhyayanam tesiM NANAvihANaM maNussANaM kammabhUmagANaM akammabhUmagANaM aMtaradIvagANaM AriyANaM milakkhaNaM sarIrA nANAvannA jaavmkkhaay||16|| athAparam AkhyAtaM- nAnAvidhAnAM manuSyANAM svarUpamuktam ityarthaH, tadyathA karmabhUmajA ityAdimanuSyANAM, yathAbIjeneti yad yasya bIjaM, tatra zukrAdhikaM narasya zoNitAdhikaM striyA: ubhayasamatA napuMsakasya kAraNamiti, yathAvakAzena iti yo yasya avakAzo mAtuH udarakukSipramukhaH, tatra vAmA kukSi: striyaH dakSiNA narasya ubhayAzritaH SaNDha iti, tatra ca avidhvastA yoniH avidhvastaM bIjaM (1) avidhvastA yoniH vidhvastaM bIja(2) vidhvastA yoniH avidhvastaM bIjaM(3) vidhvastA yoni: vidhvastaM bIjaM(4) caturSa bhaGgeSu AdyabhaGge eva utpatte: avakAzo na zeSeSu triSu, atra ca strIpuMsayo: vedodaye sati pUrvakarmakRtAyAM yonau maithunapratyayiko ratAbhilASodayajanito agnikAraNayoH araNikASThayoH iva saMyogo jAyate, tatsaMyoge ca tacchukrazoNite taijasakArmaNAbhyAM gRhItvA tatrotpadyante jIvAH, se duhao tti- te jIvA: prathamaM ubhayorapi snehamAcinvanti avidhvastayonau, vidhvasyate tu yoniH paJcapaJcAzikA nArI, saptasaptatika: pumAniti, dvAdazamuhUrtAn yAvat bIjamavidhvastaM syAt, tata UrdhvaM dhvaMsaM yAti, tatra jIvAH karmavazata: strIpunapuMsakatvena viuddhRti jAyante, te jIvA mAtuH RtuM zoNitaM pituH zukraM tat, tadubhayaM saMsRSTaM kaluSaM kilbiSaM bIbhatsaM tatprathamatayA AhAramAhArayanti,
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ tataH pazcAt se tasya mAtA yat nAnAvidhA rasavatI: AhAramAhArayati tatsnehena teSAM jaMtUnAM vRddhi: syAt, tataH tadekadezena tvagekadezena vA mAtuH AhAram ojasA mizreNa vA lomabhiH vA AhArayanti, anupUrveNa yathAkramaM puSTA: vRddhi prAptA jIvA: garbhaparipAkaM garbhaniSpattim anuprapannAH, tato mAtuH kAyAd abhinivartamAnA: pRthagbhavanto nirgacchanti, karmavazAd AtmanaH strIbhAvaM eke janayanti, eke puMbhAvaM napuMsakabhAvaM vA, te ca DaharA bAlAH santo mAtuH kSIraM stanyam AhArayanti, vRddhAH santaH sarpi: ghRtaM dhAnyaM odanaM kulmASAn bhuJjate, nAnAvidhAn trasasthAvarAn prANino jIvAn AhArayanti, nAnAyonikajantuzarIrANi AhArayanti ityarthaH, nAnAmanuSyANAM zarIrANi kecit tadyonikatvAd AhArayanti ityAkhyAtam // 16 // garbhajamanuSyA uktAH, saMmUrcchanajAzca agre vakSyante, sAmprataM tiryagyonikAH, tatrA'pi pUrvaM jalacarAn Aha ahAvaraM purakkhAyaM-nANAvihANaM jalacarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM, taM (jahA)- macchANaM jAva suMsumArANaM ca, tesiM ca NaM ahAbIeNaM ahAvagAseNaM itthIe purisassa ya kammakaDAe joNIe taheva jAva tao egadeseNaM oNyamAhAreMti, aNupuvveNaM puTThA palipAgamaNuvannA tao kAyAo abhinivaTTamANA aMDaM paiMgayA jaNayaMti, poyayaM pegayA jaNayaMti, se aMDe unbhijjamANe itthiM // 8 // 1PesavIcI: 2B uyamA0 3 PBD viTTamANA 4 AM pratyoH sarvatra 'pegayA' ityasya sthAne 'vegayA' iti jJeyaM.
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe tRtIyamadhyayanam pegayA jaNayaMti, purisaM pegayA jaNayaMti, napuMsagaM pegayA jaNayaMti, te jIvA DaharA samaNA AusiNehamAhAreMti, aNupuvveNaM puTThA vaNassaikAyaM tasathAvare ya pANe, tejIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM nANAvihANaM jalacarapaMciMdiyatirikkhajoNiANaM macchANaM jAva suMsumArANaM sarIrA nANAvannA jAva makkhAyaM // 17 // athArpha tiryamyonikAnAM jalacarapaJcendriyANAM svarUpam AkhyAtaM yathA- matsya-kacchapa- makara- grAha- suMsumArAdInAM yasya yad bIjaM, yasya udarAdyavakAzo ya: tena striyAH puruSasya ca karmakRtAyAM yonau jAyante, te ca tatra mAtu: AhAreNa vRddhA: strI-puM-napuMsakAnAM anyatamatvena jAyante, garbhanirgatA bAlA: santo apAM snehaM apkAyameva AhArayanti, vRddhAstu vanaspatikAyam anyAn trasasthAvarAMzca yAvat paJcendriyAn api AhArayanti yaduktaM asti matsyastimirnAma, asti mtsystimiNgilH| timigilagilo'pyasti, tagilo'pyasti bhArata ! // tathA te jIvAH pRthivIzarIraM kardamarUpaM AhArayanti, tacca AhAritaM sat samAnarUpIkRtam AtmasAt pariNAmayanti, zeSaM sugamam // 17 // atha sthalacarAn Aha
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ R ahAvaraM purakkhAyaM-nANAvihANaM cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM, taM (jahA)egakhurANaM dukhurANaM gaMDIpayANaM saNapphayANaM, tesiM ca NaM ahAbIeNaM ahAvagAseNaM itthIe purisassa ya kamma0 jAva mehuNavattie nAmaM saMjoge samuppajai, te duhao siNehaM saMciNaMti, saMciNittA tattha NaM jIvA itthittAe purisattAe jAva viuTRti, te jIvA mAuuyaM piusukkaM evaM jahA maNussANaM jAka itthiM pegayA jaNayaMti purisaM pi napuMsagaM pi, te jIvA DaharA samANA mAMyAkhIraM sappiM AhAreMti, aNupuvveNaM puTThA vaNassaikAyaM tasathAvare ya pANe te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM nANAvihANaM cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiANaM egakharANaM jAva saNapphayANaM sarIrA nANAvanA jAva mkkhaay||18|| athAparam AkhyAtaM nAnAvidhAnAM catuSpadAnAM svarUpaM, tadyathA- ekakhurANAM azvakharAdInAM dvikhurANAM gomahiSyAdInAM, gaMDIpadAnAM hastigaMDakAdInAM, sanakhapadAnAM siMhavyAghrAdInAM yathAbIjena yathA'vakAzena sarvaparyAptiM avApya utpadyante, utpannAzca mAtuH ||8|| 1J mAtuM khIraM - AM mAukkhIram,
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe tRtIyamadhyayanam stanyam AhArayanti, vRddhi prAptAH pareSAM zarIramapyAhArayanti, zeSaM sugamam // 18 / / atha ura:parisarpAn Aha ahAvaraM purakkhAyaM- nANAvihANaM uraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM, taM(jahA) ahINaM ajagarANaM AsAliyANaM mahoragANaM, tesiM ca NaM ahAbIeNaM ahAvagAseNaM itthIe purisassa jAva ettha NaM mehuNa0 evaM ceva, nANattaM aMDayaM pegayA jaNayaMti, potajaM pegayA jaNayaMti, se aMDe unbhijjamANe itthiM pegayA jaNayaMti, purisaM pi napuMsagaM pi, te jIvA DaharA samANA vAukAyamAhAreMti aNupuvveNaM puTThA vaNassaikAyaM tasa-thAvare ya pANe, te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM, avare viya NaM tesiM nANAvihANaM uraparisappathalayaratirikkhapaMciMdiya0 ahINaM jAva mahoragANaM sarIrA nANAvannA jaavmkkhaay||19|| ura:parisarpA ahipramukhA aNDajatvena potajatvena vA garbhAt nirgacchanti, te ca nirgatA mAtuH USmANaM vAyuM ca AhArayanti, teSAM ca jAtivizeSAt tenaiva AhAreNa vRddhi: jAyate, zeSaM sugamam // 19 // bhujaparisarpAn Aha
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahAvaraM purakkhAyaM- nANAvihANaM bhUyaparisappathalacarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM, taM (jahA)gohANaM naulANaM sehANaM saraDANaM sallANaM saravANaM kharANaM gharakoiliyANaM vissaMbharANaM mUsagANaM maMgusANaM payalAiyANaM johANaM cauppAiyANaM, tesiMca NaM ahAbIeNaM ahAvagAseNaM itthIe purisassa ya jahA uraparisappANaM tahA bhANiyavvaM jAva sArUvikaDaM saMtaM, avare viya NaM tesiM nANAvihANaM bhUyaparisappapaMciMdiyathalayaratirikkhANaM0 gohANaM jaavmkkhaay||20|| bhUjaparisarpANAM godhA-nakulAdInAM yathAbIjena yathA'vakAzena utpatti: syAt, te ca aNDajatvena potajatvena vA utpannA mAtu: USmaNA vAyunA ca AhAritena vRddhiM yAnti, zeSaM sugamam // 20 // atha khacarAn Aha___ ahAvaraM purakkhAyaM- nANAvihANaM khahacarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM, taM (jahA)cammapakkhINaM lomapakkhINaM sAmuggapakkhINaM viyayapakkhINaM, tesiMca NaM ahAbIeNaM ahAvagAseNaM itthIe purisassa ya jahA uraparisappANaM, nANattaM te jIvA DaharA samANA mAugAoMsiNaM AhAreMti 1JAMONaM virAliyANaM 2P vRddhiH 3 JAM samugNa0 4 0usiNaM // 8 //
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA aNupuvveNaM puTThA vaNassaikAyaM tasa thAvare ya pANe, te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM nANAvihANaM khahacarapaMciMdiyatirikkha0 cammapakkhINaM jAvamakkhAyaM // 21 // khacarANAm utpattiH evaM jJeyA, tadyathA carmapakSiNAM carmakITavalgulIcarmacaTikAdInAM, lomapakSiNAM sArasa - rAjahaMsakAka-bakAdInAM, samudrapakSiNo vitatapakSiNazca bahirdvIpavartinaH, teSAM yathAbIjena yathA'vakAzena ca utpannAnAM evam AhAraH syAt, sApakSiNI tadaNDakaM svapakSAbhyAm AvRtya avatiSThati yAvat tadaNDakaM tadUSmaNA AhAritena vRddhiM prAptaM sat kalalAvasthAM tyaktvA caMcUpramukhAn avayavAn niSpAdya bhedaM yAti mA ugAosiNaMtti- mAtRgAtroSmANam ityarthaH, tataH pazcAdapi jananIsamAnItena AhAreNa vRddhiM prApnoti zeSaM prAgvat // 21 // uktA: paJcendriyA manuSyAH tiryaJcazca, atha vikalendriyAn Aha ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA NANAvihajoNiyA NANAvihasaMbhavA NANAvihavukkamA tajjoNiyA tassaMbhavA tatthavukkamA kammovagA kammanidANeNaM tatthavukkamA nANAvihANaM tasa - thAvarANaM pANANaM sarIresu sacittesu vA acittesu vA aNusugattAe viuTTaMti, te jIvA tesiM nANAvihANaM 1 P mAugAusiNaM dvi.. skandhe tRtIyamadhyayanam
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ . IN (tasathAvarANaM pANANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM, avare vi ya tesiM) tasathAvarajoNiyANaM aNUsugANaM sarIrA nANAvannA jAva makkhAyaM, evaM durUvasaMbhavattAe, evaM khurduyttaae||22|| ___athAparam AkhyAtaM- ihaike sattvAH karmaNA tatra utpattisthAne upakramya Agatya nAnAvidhatrasasthAvarANAM zarIreSu saciteSu acitteSu vA, aNusugattAe tti- anyazarIrAzritatayA paranizrayA vivarttate utpadyante ityarthaH, te ca vikalendriyAH sacitteSu manuSyAdizarIreSu K yUkA-likSAdikatvena jAyante, narabhujyamAneSu maJcakAdiSu acitteSu matkuNatvena utpadyante, tathA narazarIreSu vikelandriyazarIreSu vA sacittA'citteSu te jIvA aNUsugattAe tti- anusUtatvena paranizrayA kRmyAditvena jAyante, kecit sacitte agnau mUSikAditayA, yatra ca agni: tatra vAyuriti te vAyUddhavA api jJeyAH, pRthvImAzritya kunthupipIlikAdayo varSAdau USmaNA saMsvedajA jAyante, udake pUtarakA DollaNakA bhramarikAdayaH, vanaspatikAye panakabhramarAdyAH, evaM te jIvAH tAni svayonizarIrANi AhArayanti iti AkhyAtam, atha paJcendriyamUtrapurISodbhavAn jIvAn Aha-evamityAdi evaM pUrvoktaprakAreNa sacittAcittazarIranizrayA yathA vikalendriyA jAyante tathA tatsambhaveSu mUtra-purISa-vAntAdiSu pare jantavo duSTa-virUpaM rUpaM yeSAM te dUrUpAH, tatsaMbhavatvena- tadbhAvena jAyante, te ca // 83||
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA viSTAdau zarIrAnnirgate anirgate vA utpannAH tadeva viSTAdikam AhArayanti iti zeSaM prAgvat, atha sacittadehAzrayAn jantUn AhaevaM khuradugattAe tti- yathA mUtraviSTAdau utpAdaH tathA tiryagdeheSu khuradugatti carmakITatvena jAyante, tathAhi- jIvatAmeva gomahiSyAdInAM dvi.zru.skandhe tRtIyamadhyayanam carmaNo antaH prANina: sammUrcchate, te ca tanmAMsacarmaNI bhakSayanti, bhakSayantazca taccarmaNo vivarANi kurvanti, galacchoNiteSu vivareSu ca te tiSThantaH tadeva zoNitaM bhakSayanti, tathA acittagavAdidehe'pi tathA sacittAcittavanaspatizarIre'pi ghuNakITakA: saMmmUrcchante, taddehameva bhkssyntiiti||22|| atha apkAyaM vaktukAma: tatkAraNabhUtavAyukathanapUrvam Aha ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA nANAvihajoNiyA jAva kammanidANeNaM tatthavukkamA hai| nANAvihANaM tasa-thAvarANaM sarIresu sacittesu (vA) acittesu vA, taM sarIragaM (vAtasaMsiddhaM) vAyasaMgahiyaM vAtaparigayaM urdU vAesa uDDhabhAgI bhavati, ahe vAesa ahebhAgI bhavai, tiriyaM vAesu tiricabhAgI bhavai, taM (jahA)- ussA hiMmae mahiyA karae harataNue saddhodae, te jIvA tesiM nANAvihANaM tasa-thAvarANaM pANANaM siNehamAhAreMti, puDhavisarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM tasa-thAvarajoNiyANaM ussANaM jAva saddhodagANaM sarIrA nANAvannA jaavmkkhaay||23|| 1 sammUya'nte iti TIkAyAM 2 BD ahavAesu 3BossA JAM osA 4 BD himamahiyA
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ atha etadAkhyAtam- ihaike sattvAH karmodayAt tatra vAyuyonike apkAye vyutkramya Agatya nAnAvidhAnAM trasAnAM-dardurAdInAM KE prANInAM sthAvarANAM ca haritalavaNAdInAM sacittA'cittadeheSu tadapkAyazarIraM vAyuyonikatvAd apkAyasya vAyunA upAdAnahetubhUtena (saMsiddha) niSpAditaM tathA vAtena saMgRhItaM abhrapaTalAntanirvRttaM, tathA vAtaparigataM vAyunA anyo'nyAnugataM, UrdhvaM gate vAte UrdhvabhAga bhavati, gaganagatavAyuvazAd jalaM vyomni sammUrcchate, adhogate vAte jalaM api adha: syAt, tiryaggate ca tiryaga, vAtayonikatvAt jalasya yatra yatra vAyuH pariNamati tatra tatra tatkAryabhUtaM jalamapi sammUrcchate, jalabhedAn vakti- ussatti- avazyAyaH, himaM, mahikA ghUmarI, karakAH, harataNutti- tRNAgraprAptA jalabindavaH, zuddhodakaM prtiitN| ihaike jIvA: tatra jale jAtA nAnAvidhatrasasthAvarANAm utpattyAdhArabhUtAnAM snehaM bhakSayanti, zeSaM sugamam // 23 // vAtayonikaM jalam uktvA jalasaMbhavaM jalam Aha ahAvaraM purakkhAyaM-ihegaiyA sattA udagajoNiyA udagasaMbhavA jAva kammaniyANeNaM tatthavukkamA tasa-thAvarajoNiesa udagesu udagattAe viudRti, te jIvA tesiM tasa-thAvarajoNiyANaM udagANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM tasa-thAvarajoNiyANaM udagANaM jaavmkkhaay||24|| // 84 //
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAgadIpikA dvi.zru.skandhe tRtIyamadhyayanam ihaike sattvA vAtavazotpannatrasa-sthAvaradehA''dhArabhUtaM udakaM yoni: utpattisthAnaM yeSAM te tathA, tathA udakasaMbhavA: trasasthAvarayonikeSu udakeSu aparodakatayA utpadyante, te ca jalasattvA: teSAM trasasthAvarayonikAnAM jalAnAM snehaM parANi api pRthivyAdizarIrANi ca AhArayanti, tacca pRthivyAdizarIraM bhakSitaM sat sArUpyamAnIya AtmasAt kurvanti, anyAni api tatra trasasthAvarazarIrANi vartante, teSAM ca nIrayonikAnAM nIrANAM nAnAvidhAni zarIrANi vartante, etadAkhyAtam // 24 // tadevaM trasasthAvaradehasaMbhavaM jalaM yonitvena pradarzya adhunA nirvizeSaNaM jalasaMbhavameva jalaM darzayati ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA udagajoNiyANaM (jAva kammaniyANeNaM tatthavakkamA udagajoNiesu udaesu udayattAe viuda'ti, te jIvA tesiM udagajoNiyANaM) udagANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM udagajoNiyANaM udagANaM sarIrA nANAvannA jaavmkkhaay||25|| ihaike sattvA udakayonikeSu udakeSu utpadyante, te ca teSAM jalasaMbhavAnAm AtmA''dhArabhUtAnAM zarIraM bhakSayanti, zeSaM praagvt||25|| atha jalAdhArabhUtAn trasAn prAhaahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA udagajoNiyA jAva kammanidANeNaM tatthavukkamA udaga
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ joNiesa udaesa tasapANattAe viuda'ti, te jIvA tesiM udagajoNiyANaM udagANaM siNehamAhAreMti. te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM udagajoNiyANaM tasapANANaM sarIrA nANAvannA jAva mkkhaay||26|| ihaike satvA udakayonikeSu udakeSu trasaprANitayA pUtarakAditvena utpadyante, te ca utpadyamAnA utpannAzca teSAM jalayonikAnAM jalAnAM snehamAhArayanti, zeSaM prAgvat // 26 // atha tejaskAyamAha ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA nANAvihajoNiyA jAva kammanidANeNaM tatthavukkamA nANAvihANaM tasathAvarANaM pANANaM sarIreSa sacittesa acittesa vA agaNikAyattAe viudati, te ra jIvA tesiM nANAvihANaM tasa- thAvarANaM pANANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM, avare vi ya NaM tesiM tasathAvarajoNiyANaM agaNINaM sarIrA nANAvannA jAvamakkhAyaM, sesA tinni AlAvagA jahA udgaannN||27|| // 85 //
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA KOLKAKKAKKASH eke sattvA: karmodayAt nAnAvidhAnAM trasasthAvarANAM deheSu sacitteSu acitteSu vA agnitvena vivarttante prAdurbhavanti, tathA / hi- paJcendriyatirazcAM dantimahiSAdInAM parasparaM yuddhAvasare dantazruGgayoge agni: utpadyate, evaM acitteSu api tadasthigharSaNAd agne: utpattiH se dvi.zru.skandhe vikalendriyazarIreSu api yathAsambhavaM yojyaM, sthAvareSu vanaspatipASANAdiSu sacittAcitteSu agnijIvAH samutpadyante, te ca tatrotpannAH tRtIyamadhyayanam teSAM trasaMsthAvarANAM snehamAhArayanti, zeSaM sugamam, anye trayo'pi AlApakA udakavad drssttvyaa:||28|| atha vAyukAyamAha ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA nANAvihajoNiyA jAva kammanidANeNaM tatthavukkamA nANAvihANaM tasathAvarANaM pANANaM sarIresu sacittesu vA acittesu vA vAukAyattAe viuTuMti, jahA agaNINaM tahA bhANiyavvaM cattAri gmaa||29|| idam agnikAyavad vyAkhyeyam // 29 // atha pRthivIkAyamAha- ahAvaraM purakkhAyaM- ihegaiyA sattA nANAvihajoNiyA jAva kammanidANeNaM tatthavukkamA nANAvihANaM tasathAvarANaM (pANANaM) sarIresu sacittesu vA acittesu vA puDhavittAe sakkarattAe, imAo gAhAo aNugaMtavvAo
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ puDhavI ya sakkarA vAluyA ya, uvale silA ya loNUse / aya tauya taMba sIsaga, rUppa suvanne ya vaire y||1|| hariyAle hiMgulae, maNosilA sAMsaaMjaNa pvaale| abbhapaDala'bhavAlaya, bAyarakAe maNivihANe // 2 // gomejjae ya ruyae, aMke phalihe ya lohiyakkhe y| maragaya masAragalle, bhUyamoyaga iMdaNIle y||3|| caMdaNa geruya haMsagabbha, pulae sogaMdhie ya bodhavve / caMdappaha verulie, jalakaMte sUrakaMte ya // 4 // eyAo gAhAo eesu bhANiyavvAo gAhAsu jAva sUrakaMtattAe viuda'ti, te jIvA tesiM nANAvihANaM tasathAvarANaM pANANaM siNehamAhAreMti, te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM, 1JAM sAsagaMjaNa // 86 //
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA avare vi ya NaM tesiM tasa thAvarajoNiyANaM puDhavINaM sakkarANaM vAluyANaM jAva sUrakaMtANaM sarIrA nANAvannA jAva makkhAyaM, sesA tinni AlAvagA jahA udagANaM // 30 // ihaike sattvAH karmavazagAH nAnAvidhatrasasthAvarANAM deheSu sacitteSu acitteSu vA pRthivItvena utpadyante, tadyathA- sarpazirassu maNayaH, karidanteSu mauktikAni vikalendriyeSu api zuktyAdiSu mauktikAni, sthAvareSu api vaMzAdiSu tAni eva, evamacitteSu USarAdiSu lavaNatvena jAyante, tadevaM pRthivIkAyikA nAnAvidhAsu pRthvISu zarkarA vAluko -pala- zilA- lavaNAdibhAvena tathA gomedakAdiratnabhAvena ca bAdaramaNividhAnatayA samutpadyante eyAo gAhAo tti- etA gAthA anugantavyAH, etadgAthAnugamena padAni vAcyAni, puDhavI yasakarA vAluyA ya ityAdi, atra padoccAro yathA, puDhavittAe, sakkarattAe, vAluyattAe ityAdi, evaM gAthAnusAreNa padAni vAcyAni yAvat sUrakaMtattAe tti. zeSaM sugapaM, evaM catvAro'pi AlApakA udakagamena jJeyAH // 30 // atha sarvajIvAn Azritya AhaahAvaraM purakhAyaM savve pANA savve bhUyA savve jIvA savve sattA nANAvihajoNiyA nANAvihasaMbhavA nANAvihavukkamA sarIrajoNiyA sarIrasaMbhavA sarIravukkamA sarIrAhArA kammovagA kammanidANA kammaIyA kammaThiyA kammaNA ceva vippariyAsurveMti / se evamAyANaha, se evamAyANittA AhAragutte samie sahie sadA jae ttibemi / // 31 // | AhAraparinnA smmttaa|| dvi. zra. skandhe tRtIyamadhyayanam
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ athAparam idamAkhyAtaM- sarve jIvA nAnAvidhayonikA nAnAvidhayoniSu utpadyante, yatra ca utpadyante tatra tattaddehAhAriNaH syuH, tena AhAreNa ca aguptAH karmavazagAH caturgatiSu bhramanti, se evamAyANaha tti- tadevaM jAnIta yUyaM yatpUrvoktaM sarvaM, evaM jJAtvA AhAraguptaH paJcasamitiyutaH samitaH sahito vA jJAnAdibhiH sadA yaMteta saMyame prayatnavAn bhavediti, bravImIti pUrvavat // 31 // 1 BD yate dvitIyazrutaskandhe AhAraparijJA''khyaM tRtIyAdhyayanaM samAptam / / // 87 //
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ atha dvitIyazrutaskandhe caturthapratyAkhyAnAdhyayanaprAraMbhaH zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe caturthamadhyayanam KEEEEEEEEEEEEETKE atha pratyAkhyAnakriyA''khyaM caturthA'dhyayanamArabhyate, tasyedaM sUtram..suyaM me AusaMteNaM bhagavayA evamakkhAyaM-iha khalu paccakkhANakiriyA nAma ajjhayaNe, tassa NaM ayamadve- AyA apaccakkhANI yAvi bhavai, AyA kiriyAkusale yAvi bhavai, AyA micchAsaMThie yAvi bhavai, AyA egaMtadaMDe yAvi bhavai, AyA egaMtabAle yAvi bhavai, AyA egaMtasutte yAvi bhavai, AyA avicAramaNa-vayasa-kAya-vakke yAvi bhavai, AyA apaDihayapaccakkhANapAvakamme yAvi bhavai, esa khalu bhagavayA akkhAe asaMjae avirae apaDihayapaccakkhAyapAvakamme sakirie asaMvuDe egaMtadaMDe egaMtabAle egaMtasutte, se bAle aviyAramaNa-vayasa-kAya-vakke suviNamavi na passai, pAve ya se kamme kjji||1|| zrutaM mayA AyuSmatA bhagavatA idam AkhyAtam- ihAle pratyAkhyAnakriyA nAma adhyayanaM, tasya ayamarthaH - AtmA svabhAvata eva apratyAkhyAnI bhavati, api zabdAt sa kadAcit pratyAkhyAnI api bhavati, AtmA kriyAkuzala: sadAcAraH syAd _ 1JBD nAmajjha0 2JAM 0kkhAyapAva0
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ akriyAkuzalo'pi, AtmA mithyAtvasaMsthitaH, AtmA ekAMtadaMDo hiMsaka: syAd AtmA bAlaH, supto bhAvasuptazca, avicArANi azobhanAni mano-vaca:-kAya-vAkyAni yasya sa tathA, vAggrahaNenaiva vAkyasya gatArthatvAt punaH vAkyagrahaNaM vAgvyApArasya prAcuryajJApanArtham, tathA apratihatapratyAkhyAnapApakarmA- apratihatam-anivAritaM pratyAkhyAnena-viratyA pApakarma yena sa tathA, evameSa AtmA asaMyato avirato apratihatapratyAkhyAnapApakarmA sakriyo asaMvRtta ekAntadaMDa: ekAntabAla: ekAntasuptaH sa bAlo avicAramano-vaca: kAya-vAkyaH, sa evambhUtaH paTuvijJAnarahitaH svapnamapi na pazyati, tenA'pi evambhUtena avyaktajJAnenA'pi pApaM karma bdhyte||1|| ___ evaM sthite ziSyaH prajJApakaM AcAryam evamavAdIt, athavA AcAryA'bhiprAyaM ziSyo'nUdya niSedhati (tattha coyae pannavagaM evaM vayAsI-) asaMtaeNaM maNeNaM pAvaeNaM asaMtiyAe vaIe pAviyAe asaMtaeNaM kAeNaM pAvaeNaM ahaNaMtassa amaNakkhassa avicAra-maNa-vayasa-kAya-vakkassa suviNamavi apassao pAvakamme No kjjdd'| kassa NaM taM heuM ? coyaga evaM bavIti- aNNayareNaM maNeNaM pAvaeNaM maNavattie pAve kamme kajjai, aNNayarIe vaIe pAviyAe vayavattIe pAve kamme kajjai, aNNayareNaM kAeNaM pAvaeNaM kAyavattie pAve kamme kajjai, haNaMtassa samaNakkhassa saviyAramaNa-vayasa-kAya-vakkassa // 8 //
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA dvi.zru.skandhe dvitIyamadhyayanam suviNamavi pAsao, evaMguNajAtIyassa pAve kamme kajjai, puNaravi coyage evaM bavIti, tattha NaM je te evamAhaMsu- *asaMtaeNaM maNeNaM pAvaeNaM asaMtiyAe vaIe pAviyAe asaMtaeNaM kAyeNaM pAvaeNaM ahaNaMtassa amaNakkhassa aviyAramaNa- vayasa- kAya- vakkassa suviNamavi apassao pAve kamme kajjai, je te evamAhaMsu micchA te evamAhaMsu // 2 // asaMtaeNaMtti- asatA avidyamAnena manasA apravRttena azobhanena tathA vAcA kAyena ca pApena asatA, tathA satvAn aghnataH, amanaskastha, avicAramanovAkkAyavAkyasya, svapnam api apazyata: svapnAMntikaM ca karma na apacayaM yAti ityevam avyaktavijJAnasya pApaM karma na badhyate / kasya heto: kena kAraNena tatpApaM karma badhyate? nA'tra kazcid avyaktavijJAnatvAt pApakarmabandhahetuH ityarthaH, tadevaM ziSya eva svA'bhiprAyeNa pApakarmabandhahetumAha, anayareNaM ti- karmAzravadvArabhUtena manovAkkAyAnAm anyatareNa kliSTena tatpratyayikaM karma badhyate tathA ghnata: satvAn samanaskasya savicAramanovAkkAyavAkyasya svapnamapi pazyata: spaSTavijJAnasya evaMguNajAtIyasya pApaM karma badhyate, na punaH ekendriyavikalendriyAdeH pApakarmasaMbhava iti, teSAM ghAtakasya manovAkkAyavyApArasya abhAvAt, tasmAt naiva svapnAMtikaM avijJopacitam karma vidyata iti, evaM sati ye te evamuktavantaH, tadyathA avidyamAnaiH eva azubhaiH yogaiH pApaM ** etadantargataH pAThaH P pratau nopalabhyate, 1BD pApakarma
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ karma kriyate, mithyA te evamuktavanta iti // 2 // evaM AcAryapakSaM dUSayitvA nodakena svapakSe sthApite AcArya Aha tattha pannavage coagaM evaM vayAsi - taM sammaM jaM mae puvvuttaM 'asaMtaeNaM maNeNaM pAvaeNaM asaMtiyAe pAviyA asaMtaNaM kAraNaM pAvaeNaM ahaNaMtassa amaNakkhassa aviyAramaNa-vayasa-kAyavaksa suviNamavi apassao pAve kamme kajjai', kassa NaM taM heU? AcArya Aha- tattha khalu bhagavayA chajjIvanikAyA heU pannattA taM ( jahA ) - puDhavIkAiyA jAva tasakAiyA, icceehiM chahiM kAhiM AyA paDihayapaccakkhAyapAvakamme niccaM pasaDhaviuvAyacittadaMDe, taM ( jahA ) - pANAivAe jAva pariggahe kohe jAva micchaadNsnnslle||3|| AcAryaH svamatamanUdya yuktyA sAdhayati, taM sammaMtti- tat samyak yanmayA uktam 'avyaktayogAnAm api karma badhyate' iti tad yuktaM, evamukte ziSya Aha- kasya hetoH kena kAraNena tatsamyag ? iti ced Aha- tattha khalu ityAdi- tatra bhagavatA SaD jIvanikAyA: karmabandhahetutvena sthApitAH, tadyathA- pRthvI kAyikA ityAdi, ityetaiH SaDjIvakAyaiH AtmA pratihataM vighnitaM pratyAkhyAtaM 1 B 0 nikAya // 89 //
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe caturthamadhyayanam niyamitaM pApaM karma yena sa tathA, jIveSu virataH, evaMbhUto na sa apratihatapratyAkhyAtapApakarmA, nityaM prakarSeNa zaThaH- prazaThaH, vyatipAte- hiMsAyAM cittaM yasya sa vyatipAtacittaH, svaparadaNDahetutvAd daNDaH, prazaThazcAsau vyatipAtacittadaNDazca iti, tadyathA prANAtipAte vidheye prazaThavyatipAtacittadaNDaH, evaM mRSAvAdAdiSu api vAcyaM yAvat mithyAdarzanazalyaM, tadevam ekendriyavikalendriyA api hiMsAdidoSavattayA mithyAtvA'virati-pramAda-kaSAya-yogAzritatvena asvapnAdyavasthAyAmapi karmabandhakA eva iti, evaM sati yat pareNoktam avyaktavijJAnAnAM aghnatAm amanaskAnAM na karmabandha iti tat nirastaM jJeyam // 3 // athA''cArya: svamatasiddhaye dRSTAMtamAha tattha khalu bhagavayA vahayadiTuMte pannatte, se jahAnAmae vahae siyA gAhAvaissa vAgAhAvaiputtassa vA raNo vA rAyapurisassa vA khaNaM nidAe pavisissAmi khaNaM laddhaNaM vahissAmi pahAremANe, se kiM nu hu nAma se vahae tassa vA gAhAvaissa tassa vA gAhAvaiputtassa tassa vA rano tassa vA rAyapurisassa khaNaM nidAe pavisissAmi khaNaM laghaNaM vahissAmi tti pahAremANe diyA vA rAo vA sutte vA jAgaramANe vA amittabhUte micchAsaMThie niccaM pasaDhaviuvAyacittadaMDe bhavai? evaM viyAgaremANe samiyAe viyAgare coyae- haMtA bhvi||4||
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ tatra khalu bhagavatA vadhakadRSTAntaH prajJaptaH, tadyathA nAma kazcid vadhaka: syAt, gRhapateH gRhapatiputrasya vA rAjJo rAjapuruSasya vA upari kutazcinnimittAt kupita: san kSaNaM avasaraM nidAya prApya gRhe pure vA ghAtAya pravekSyAmi, kSaNaM avasaraM chidrAdikaM labdhvA vadhyaM haniSyAmi iti saMpradhArayan divA bA rAtrau vA supto vA jAgrad vA amitrabhUto mithyAsaMsthito nityaM prazaThavyatipAtacittadaNDo hiMsA'dhyavasAyI bhavati, ayamarthaH, ko'pi kasyA'pi gRhapatyAdeH upari kupita: taM hantukAmo'pi yAvadavasaraM chidraM na labhate tAvatkAryAntare pravarttate, evaM sa svakAryapravRtto'pi hiMsAmakurvannapi vadhyasya hiMsA'vasarApekSI nityaM rAgadveSAkulaH syAt, evamekendriyavikalendriyA api virate: abhAvAt tadayogyatayA hiMsAmakurvanto'pi tatpratyayikena karmaNA badhyanta eva ityrthH| atha AcArya eva svAbhimatArthaM parapraznapUrvam Aha- se kiM nu ityAdi- AcArya: svayaM nirNItArtho'pi Iya'yA paraM pRcchati, kimasau vadhakapuruSo hananAvasarApekSI nityaM hiMsAnugatacitta: syAt kiM vA na? iti pRSTaH para: samatayA madhyastha: san yathA'vasthitameva vyAgRNIyAt kathayet tadyathA hanta AcArya bhavati asau amitrabhUta iti // 4 // atha dArTItikaM darzayati jahA se vahae tassa vAgAhAvaissa tassa vAgAhAvaiputtassa tassa vAranno tassa vArAyapurisassa khaNaM nidAe pavisissAmi khaNaM labhrUNaM vahissAmi tti pahAremANe diyA vA rAo vA sutte vA // 90 //
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA jAgaramANe vA amittabhUte micchAsaMThie niccaM pasaDhaviuvAyacittadaMDe, evAmeva bAle vi savvesiM pANaNaM jAva savvesiM sattANaM diyA vA rAo vA sutte vA jAgaramANe vA amittabhUte micchAsaMThie niccaM pasaDhaviuvAyacittadaMDe taM ( jahA ) - pANAivAe jAva micchAdaMsaNasalle, evaM khalu bhagavayA akkhAe asaMjae avirae apaDihayapaccakkhAyapAvakamme sakirie asaMvuDe egaMtadaMDe egaMtabAle etatte yAvi bhavai, se bAle aviyAramaNa - vayasa - kAya vakke suviNamavi na passai, pAve ya kamme kajjai // 5 // jahA setti yathA asau vadhaka ityAdinA dRSTAMtamanUdya dASTatikaM darzayati evAmeva ityAdi yathA asau vadhako avasarApekSI vadhyasya hiMsAm akurvANo api amitrabhUto bhavati evamasau api bAlo aspaSTavijJAno nivRtteH abhAvAd yogyatayA sarveSAM prANinAM hantA syAt, yAvat mithyAdarzanazalyopetaH syAt, ko'rtha : ? - yadyapi vinayAdikaM kutazcit kAraNAd asau vit tathA'pi udAyinRpamArakavat antaH duSTa eva, nityaM hiMsA'nugatacittazca yathA parzurAmaH kRtavIryaM hatvA'pi tataH saptavAraM niHkSatrAM pRthvIM cakAra, yaduktaM dvi. zru. skandhe caturthamadhyayanam
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ apakArasamena karmaNA, na narastuSTimupaiti zaktimAn / adhikAM kurute'riyAtanAM, dviSatAM mUlamazeSamuddharet / / iti, evamasau api amitrabhUta: syAditi, atha pUrvoktArthaM anuvadan upasaMharati, evaM khalu bhagavayA ityAdi- yathA vadhako anivRttatvAd duSTaH, evamekendriyAdiko aspaSTavijJAno'pi aviratatvAd duSTa eveti, zeSaM sugamaM yAvat pApaM karma kriyata iti||5|| tadevaM pUrvoktArthanigamanaM kRtvA adhunA sa sarvaprANinAM duSTA''tmA syAditi darzayati jahA se vahae tassa vA gAhAvaissa jAva rAyapurisassa patteyaM (patteyaM) cittaM samAdAya diyA vA rAo vA satte vA jAgaramANe vA amittabhUe micchAsaMThie niccaM pasaDhaviuvAyacittadaMDe bhavai, evAmeva bAle savvesiM pANANaM jAva savvesiM sattANaM patteyaM patteyaM cittaM samAdAya diyA vA rAo vA sutte vA jAgaramANe vA amittabhUe micchAsaMThie jAva cittadaMDe bhvi||6|| yathA asau vadhako gRhapatyAdeH pratyekaM sarveSu vadhyeSu ghAtakacittaM samAdAya prAptA'vasaro ahametaM haniSyAmi iti kRtvA divA rAtrau vA supto jAgrad vA sarvAvasthAsu sarvaprANinAM pratyekaM amitrabhUto aghnan api mithyAsaMsthito nityaM prazaThavyatipAtacittadaNDo KEEKLEEKENAKAKKARNE // 9 // 1PrAu 2B ahamenaM
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe ra caturthamadhyayanam bhavati, evaM bAla ekendriyAdiH api sarvaprANinAM virate: abhAvAt pratyekaM ghAtakacittaM samAdAya nityaM prazaThavyatipAtacittadaNDaH syAt, tatpratyayikena karmaNA badhyata iti // 6 // __evaM SaDjIvanikAyeSu pratyekaM amitrabhUtatayA pApAnubandhitve darzite paro vyabhicAraM darzayati jo iNaDhe samaDhe-iha khalu bahave pANA je imeNaM sarIrasamussaeNaM No diThThA vA suyA vA nAbhimayA vA viNNAyA vA jesiM No patteyaM patteyaM cittaM samAdAya diyA vA rAo vA te vA jAgaramANe vA amittabhae micchAsaMThie niccaM pasaDhaviuvAyacittadaMDe taM (jahA)- pANAivAe jAva micchaadsnnslle||7|| nAyamarthaH samartho yat sarve'pi prANinaH sarveSAM jIvAnAm amitrabhUtA iti, tatra para: svapakSasiddhaye yuktimAha- iha bahavo anantAH prANinaH santi ye amunA zarIrasamucchrayeNa anena zarIreNa na kadAcid dRSTAH cakSuSA, na zrutAH karNAbhyAM, nAbhimatA: na iSTAH, na ca vijJAtA jJAnena iti kathaM tadviSayaH teSu amitrabhAvaH syAt? teSAM jIvAnAM kadAcidapi viSayam aprAptAnAM kathaM vadhaM prati cittasamAdAnaM syAtU? na cA'sau tAn prati prazaThavyatipAtacittadaMDa syAt, zeSaM sugamam // 7 //
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ evaM sati na sarvaviSayaM pratyAkhyAnaM yujyate, ye jIvA hiMsAdiviSayaprAptAH syuH teSAmeva pratyAkhyAnaM kriyate iti pareNa ukte AcArya Aha tattha khalu bhagavayA duve diTuMtA pannattA, taM (jahA)- sannidiTuMte asannidiTuMte ya / se kiM taM sannidiTuMte? sannidiTuMte je ime sannipaMceMdiyA pajattagA etesiM NaM chajjIvanikAe paDucca taM (jahA)yA puDhavikAyaM jAva tasakAyaM, se egaio paMinnaM kujjA, puDhavikAeNaM kiccaM karei vi kAravei vi, tassa NaM bhavai evaM khalu ahaM puDhavikAeNaM kiccaM karemi vi kAravemi vi, No ceva NaM se evaM bhavai imeNa vA imeNa vA, se yateNaM puDhavikAeNaM kiccaM karei kAravei vi, se ya tAo puDhavikAyAo assaMjaya-avirayaapaDihayapaccakkhAyapAvakamme yAvi bhavai, evaM jAva tasakAe tti bhANiyavvaM, se egaie chahiM jIvanikAehiM kiccaM karei vi kAravei vi, tassa NaM evaM bhavai *evaM khalu ahaM chahiM jIvanikAehiM kiccaM karemi vi kAravemi vi, No ceva NaM se evaM bhavai imehiM vA imehiM vA, se ya tehiM chahiM jIvanikAehiM kiccaM karer3a vikAraver3a vi, se ya tehiM chahiM jIvanikAehiM // 12 // 1JAM painnaM kujjA iti nAsti ** etadantargata: pATho B pratau nopalabhyate
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA assaMjaya-aviraya-apaDihayapaccakkhAyapAvakamme taM (jahA)- pANAivAe jAva micchAdasaNasalle, esa khalu bhagavayA akkhAe asaMjae avirae apaDihayapaccakkhAyapAvakamme suviNamavi apassao pAve ya se kamme kajjai, se ya sannidiTuMte NaM // 8 // yadyapi sarvajIveSu hiMsApariNAmo motpadyate tathA'pi aviratisadbhAvAt tadviSayaH karmabandho bhavatyeva, atra dRSTAMtadvayamAha- saMz2idRSTAnto asaMjJidRSTAMtazca, ko'yaM saMjJidRSTAnta:? ke ime sajipaJcendriyAH teSAM madhye kazcideka: SaDjIvanikAyAn pratItya Azritya evaM pratijJA kuryAt, ahaM pRthivIMkAyenaiva ekena kRtyaM karomi kArayAmi, sa ca evaM kRtapratijJa: tena tasmAt tasmin taM ca karoti kArayati ca, zeSakAyebhyo nivRtaH, tasya ca evaMbhUto abhiprAya: tadyathA - ahaM pRthivIkAyena kRtyaM karomi kArayAmi ca, evaM pratijJAyAM kRtAyAM vizeSAbhiprAyo na syAd yat zvetena kRSNena vA pRthvIkAyena kRtyaM karomi kArayAmi vA, sa tasmAt pRthvIkAyAd anivRto apratihatapratyAkhyAtapApakarmA syAt, evaM ap-tejo-vAyu- vanaspatiSu api vAcyaM, yathA kazcid apkAyAd anivRttaH kazcit tejaskAyAditi, zeSakAyaistu vyApAra karoti, kazcit SaTsu api jIvanikAyeSu anivRtto asaMyatatvAt taiH kAryaM karoti kArayati, na punaH tadvizeSapratijJA, evaM mRSAvAde'pi vAcyaM-yathA idaM mayA vaktavyaM anRtaM idaM na vaktavyaM, sa ca tasmAt mRSAvAdAd anivRttatvAd 1BD bhavati
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ asaMyataH syAt, tathA idaM adattaM mayA grAhyaM idaM tu na grAhyaM, evaM maithunaparigraheSu api vAcyaM tathA krodha mAna- mAyA- lobheSu api svayaM vicArya vAcyaM, tadevaM asau hiMsAdIni akurvannapi aviratatvAt tatpratyayikaM karma badhnAti, tato deza-kAla-svabhAvaviprakRSTeSu api jIveSu amitrabhUto asau syAt, tathA kazcid grAmaghAtAdau pravRtto yadyapi tena kecit narA na dRSTAH tathA'pi tadghAtanivRtteH abhAvAd yogyatayA tadghAtaka ityucyate evam avirateH karmabaMdho jJeyaH // 8 // atha asaMjidRSTAntam Aha se kiM taM asaNNidiTThate? asaNNidiTTaMte je ime asaNNiNo pANA, taM ( jahA ) - puDhavikAiyA jAva vaNassaikAiyA, chaTThA vegayA tassA, jesiM No takkA i vA sannA i vA pannA i vA maNe ivAvaI i vA sayaM vA karaNAe annehiM vA kAravittae karaMtaM vA samaNujANittae, te viNaM bAle savvesiM pANANaM jAva savvesiM sattANaM diyA vA rAo vA sutte vA jAgaramANe vA amittabhUyA micchAsaMThiyA niccaM pasaDhaviuvAyacittadaMDA taM ( jahA ) - pANAr3avAe jAva micchAdaMsaNasalle iccevaM jANa, jai vi tesiM no ceva maNo no ceva vaI taha vi pANANaM jAva sattANaM dukkhaNayAe soyaNayAe jUraNayAe tippaNayAe piTTaNayAe paritappaNayAe te dukkhaNa- soyaNa jAva parikilesAo 1 JAM tasA pANA // 93 //
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA se dvi.zru.skandhe kI caturthamadhyayanam appaDivirayA bhvNti||9|| ye ime asaMjJina: tadyathA pRthvIkAyA yAvad vanaspatikAyAH, tathA SaSTA apyeke trasA: yAvat sammUrchimapaJcendriyA: te sarve'pi aMsajJino, yeSAM na tarko vicAraH, na saMjJA dIrghakAlasambandhinI, na prajJA svabuddhikRtA, na mano avagrahAdimati:, na vAk spaSTavarNA, tathA svayaM karomi anyaiH kArayAmi kurvantaM anujAnAmi iti abhiprAyo nAsti iti te asaMjJino bAlAH sarveSAM jIvAnAM ghAtanivRtteH abhAvAt yogyatayA ghAtakA eva, asatyabhASakA api aviratatvAt, adattagrAhiNo'pi dadhyAdibhakSaNAt, tIvranapuMsakavedodayAt maithunanivRtteH abhAvAcca maithunapravRttAH, parigrahavanto'pi azanAdeH sthApanAt, evaM krodha-mAna- mAyA-lobhA yAvat mithyAdarzanazalyasadbhAvazca teSAM jJeyaH, tatazca te karmabandhakAH syuH, tathA yadyapi te viziSTamanovAgvyApArarahitA: tathA'pi sarvajaMtUnAM dukkhaNayAe tti- duHkhotpAdanatayA, zocanatayA zokotpAdanakatvena, jUraNaM vayohAniH tatkaraNatayA, tribhyo manovAkkAyebhyaH pAtanaM tripAtanaM tadbhAva: tayA, piTTaNayAe tti muSTiloSTAdibhi: kuTTanena, paritApanayA bahirantaJca pIDayA, te asaMjJino yadyapi dUrasthAnAM viSayam anAgatAnAM jIvAnAM duHkhaM notpAdayanti tathA'pi aviratatvAd duHkhazocanAde: aviratA: syuH, tatazca karmaNA bdhynte|||9|| ii khalu te asanniNo saMtA ahoNisaM pANAivAe uvakkhAijati jAva ahonisaM pariggahe 1D pANAivAyAe
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ uvakkhAijaMti (jAva micchadaMsaNasalle uvakkhAijati), savvajoNiyA vi khalu sattA sanniNo " hoccA asanniNo huMti, asanniNo hoccA sanniNo huMti, hujA sannI aduvA asannI, tattha se avicittA avidhUNiyA asamucchiyA aNaNutAviyA sannikAyAo vA asannikAyaM saMkamaMti hai (1) asannikAyAo vA sanikAyaM saMkamaMti(2) sannikAyAo vA sannikAyaM saMkamaMti(3) asannikAyAo vA asannikAyaM saMkamaMti(4), je ete jIvA sannI vA asaNNI vA savve te / micchAyArA niccaM pasaDhaviuvAyacittadaMDA taM (jahA)- pANAivAe jAva micchAdasaNasalle, evaM khalu bhagavayA akkhAe asaMjae avirae apaDihayapaccakkhAyapAvakamme sakirie asaMvuDe egaMtadaMDe egaMtabAle egaMtasutte, te bAle aviyAramaNa-vayasa-kAya-vakke suviNamavi na pAsao pAve ya se kamme kjji||10|| iti amunA prakAreNa, 'khaluH vAkyAlaMkAre', te pRthvIkAyAdayo asaMjJinaH santo aharnizaM prANAtipAte kartavye tadyogyatayA tadasamprAptau api grAmaghAtakavat upAkhyAyante yAvat mithyAdarzanazalye upAkhyAyante, te ca karmavazAt sarvayonikA api jIvA: paryAptyapekSayA yAvanmana:paryApti: na niSpadyate tAvat karaNato asaMjJinaH santaH pazcAt saMjJino bhavanti ekasmin eva janmani, anyajanmani 1J aviviMciyA A avivicittA 2 PBD asaMjae nAsti // 94||
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe caturthamadhyayanam tu ekendriyAdayo'pi manuSyAdayaH syuH paraM bhavyA'bhavyatvavad na niyamaH, bhavyA'bhavyatve hi na karmAyatte, ato na tAbhyAM vyabhicAraH, ye puna: karmavazagA: te saMjJino bhUtvA anyatra asaMjJinaH syuH, asaMjJinazca bhUtvA saMjJina iti, tatra yatkarma baddham asti tasmin satyeva tad avivicya apRthakkRtya avidhUya asamucchidya ananutApya, ete catvAro'pi zabdA ekArthikAH, tadevam atyaktakarmANo asaMjJikAyAt saMjJikAyaM saMkrAmanti, saMjJikAyAd asaMjJikAyaM ca, saMjJikAyAt saMjJikAyam, asaMjJikAyAd asaMjJikAyaM ca, evaM catvAro bhaGgAH, upasaMharan Aha, je ete jIvatti- ye ete paryAptA aparyAptA saMjJino asaMjJino vA, sarve te mithyA''cArA aviratatvAt, tathA sarvajIveSu nityaM prazaThavyatipAtacittadaMDAH syuH, evaMbhUtAzca prANAtipAtAdiSu sarveSu api AzravadvAreSu vartanta iti, evaM khalu Ka tti- evaM uktanItyA khalu nizcitaM bhagavatA AkhyAtam ityAdinA pUrvoktam anuvadati yAvat pApaM karma kriyata iti||10|| ___atha saJjAtavairAgya: ziSyaH praznaM karoti se kiM kuvvaM kiM kAraM kahaM saMjaya-viraya-paDihayapaccakkhAyapAvakamme bhavai? AcArya Ahatattha khalu bhagavayA chajjIvanikAyA heU pannattA taM (jahA)- puDhavikAiyA jAva tasakAiyA, se jahANAmae mama assAyaM daMDeNa vA aTThINa vA muTThINa vA leluNa vA kavAleNa vA AtodijamANassa 1PsaMjJAya0 2P'muTThINa vA' iti nAsti
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ vA jAva uddavijjamANassa vA lomukkhaNaNamAyamavi vihiMsakkAraM dukkhaM bhayaM paDisaMvedemi, iccevaM jANa savve pANA jAva savve sattA daMDeNa vA musaleNa vA AtoDijamANA vA hammamANA vA tajijjamANA vA tAlijamANA vA jAva uddavijamANA vA lomukkhaNaNamAyamavi vihiMsakkAra dukkhaM bhayaM paDisaMvedeti, evaM NaccA savve pANA jAva savve sattA Na haMtavvA jAva Na uddAveyavvA, esa dhamme dhuve Nitie sAsae samicca loga khetannehiM paveie, evaM se bhikkhU virae pANAivAyAo jAva micchAdasaNasallAo, se bhikkhU No daMtapakkhAlaNeNaM daMte pakkhAlijA, No aMjaNaM NoM vamaNaM No dhUmaNaM taM pi Adie, se bhikkhU akirie alUsae akohe jAva alobhe uvasaMte parinivvuDe, esa khalu bhagavayA akkhAe saMjaya-viraya-paDihayapaccakkhAyapAvakamme akirie saMvuDe egaMtapaMDie yA vi bhavai tti bemi // 11 // paccakkhANakiriyA cautthamajjhayaNaM sammattaM / / ___atha kiM kurvan kiM vA kArayan kathaM vA saMyata-virata-pratihata-pratyAkhyAtapApakarmA jantuH syAt ?, AcArya Aha- tattha khalutti- tatra saMyatatvasadbhAve bhagavatA SaDjIvanikAyA hetavaH prajJaptAH, tadyathA- pRthvIkAyA yAvat trasakAyAH, yathA aviratasya 1 AM uvaddavija0. 2PBD hiMsa0 3PNo vamaNaM' iti nAsti 4P 'sammataM' nAsti // 95 //
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe paJcamamadhyayanam SaDjIvanikAyA narakAdigatihetutvena uktA: tathA viratasya te eva mokSahetavo bhavanti, yaduktaM *je jattiyA ya heU, bhavassa te ceva tattiyA mokkhe / gaNaNAIyA loyA, doNha vi punnA bhave tullA // iti, se jahatti- tadyathA nAma mama asAtaM duHkhaM daMDAdinA todyamAnasya pIDyamAnasya bhavati, romotkhananamAtramapi duHkham ahaM pratisaMvedayAmi anubhavAmi tata ityevaM jAnIhi tvaM, sarve'pi jIvA daMDAdinA tADyamAnA duHkhinaH syuH, romotkhananamAtramapi duHkham anubhavanti, evaM jJAtvA sarve prANA na haMtavyAH, esa dhammetti- eSa dharmo dhruvo nityaH pariNAmA'nityatAyAM api satyAM svarUpA'cyavanAt, tathA sUryodgati: iva zazvad bhavanAt zAzvata:, sametya avagamya lokaM caturdazarajjumitaM khedajJaiH sarvajJaiH praveditaH, tadevaM sa bhikSuH nivRttaH sarvA''zravebhyo dantaprakSAlanaM na kuryAt, na netrAJjanaM na vamanavirecanAdi vastradhUpanaM ca na Adatte, sa bhikSuH krodhAdirahito alUSako ahiMsako yAvad ekAntena paNDito bhavatIti, bravImIti pUrvavat // 11 // iti taMpA0 paMDitaharSakulapraNItAyAM zrIsUtrakRtAGgadIpikAyAM dvitIyazrutaskaMdhasya caturthAdhyayanaM smaapt|| * chAyA: ye yAvanto hetavazva, bhavasya te tAvantazcaiva mokSasya / gaNanA'tItA lokA, dvayorapi pUrNA bhaveyuH tulyaaH|| 1B tapAgacchAdhipati0 D tapAgacchIya0
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ atha paJcamamanAcArazrutA'dhyayanaprArambha: atha paJcamAdhyayanam Arabhyate, tasya anAcAravarjanakathanAd anAcArazrutamiti nAma athavA AcArapratipAdakatvAd AcArazrutam iti nAma, tasyedaM sUtram AdAya baMbhacereM, Asapanne imaM viN| assiM dhamme aNAyAraM. nAyareja kayAi vi // 1 // AdAya tti- brahma-satyA'nuSThAnaM caryate-sevyate yasmin tad brahmacaryaM jainendrazAsanam AdAya gRhItvA AzuprajJa: paMDita imAM vakSyamANAM vAcaM 'idaM jagat zAzvatameva' ityAdikAM na Acaret na vadet, tathA asmin dharme sthito anAcAraM na Acaret kdaacidpi|shaa aNAdIyaM pariNNAya, aNavadagge i vA punno| sAsayamasAsae vAM vi, ii diThiM na dhArae // 2 // aNAdiyaM tti- anAdikaM jagat pramANaiH sAMkhyA'bhiprAyeNa parijJAya anavadanaM anantaM tanmate eva jJAtvA sarvamidaM zAzvataM, bauddhA'bhiprAyeNa vA azAzvatam iti dRSTiM na dhArayet enaM pakSaM naa''shryet||2|| 1 JAM 0cera ya 24 yA vi AM vA // 96 //
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe paJcamamadhyayanam eehiM dohiM ThANehiM, vavahAro na vijii| eehiM dohiM ThANehiM, aNAyAraM tu jANae // 3 // 'eehiM tti'- etAbhyAm ekAntanityam ekAntam anityaM vA iti dvAbhyAM sthAnAbhyAM vyavahAro na vidyate ekAntanitye ekAntA'nitye ca vastuni vyavahAro-vyavasthA na ghaTate ityarthaH, tasmAd etAbhyAM sthAnAbhyAM svIkRtAbhyAm anAcAra jaaniiyaat||3|| samucchihiMti satthAro, savve pANA annelisaa| gaMThigA vA bhavissaMti, sAsayaM ti ca no vae // 4 // 'samucchihiMti tti'- samucchetsyanti ucchedaM yAsyanti zAstAro bhavyAH, sarvabhavyAnAM muktigamanena bhavyazUnyo loka: syAt, ityevaM no vadeta, tathA sarve prANA anIddazA visaddazA vilakSaNA eva, na kathaJcit teSAM sAdRzyam asti ityapi no vadet, granthikA: karmagranthopetA eva bhaviSyanti sarve jIvA ityapi no vadet, ko'rthaH? sarve prANinaH setsyanti eva karmAvRtA vA bhaviSyanti iti ekApi pakSam ekAntena na vadet, tathA zAzvatA: tIrthakRta ityapi na vdet||4|| eehiM dohiM ThANehiM, vavahAro na vijii| eehiM dohiM ThANehiM, aNAyAraM tu jANae // 5 // 1J samucchijjihiMti 24va
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'eehiM tti'- zAstAra: kSayaM yAsyanti zAzvatA vA bhaviSyanti iti, yadi vA sarve prANA vilakSaNA: sadRzA vA, tathA granthikasattvA eva tadrahitaM vA jagad iti vA, evaM anayoH sthAnayoH vyavahAro na vidyate, idaM pakSadvayamapi na ghaTate ityarthaH, yato anAgatakAlasya iva bhavyAnAm anaMtatvAt nirantaraM muktigamane'pi na bhavyazUnyaM jagaditi, kecid bhavyA api sAmanyabhAvAt na setsyanti, yathA pratimAyogyamapi dalikaM sAmagrI vinA pratimArUpaM na syAditi, sarve jIvA api vicitrakarmasadbhAvAd visadRzAH kathaMcit, upayogA'mUrtatvA'saMkhyapradezatvAdidharmaiH sadRzA api, tathA sarve arhanta: pravAhA'pekSayA zAzvatAH, ekaikA'pekSayA azAzvatA api iti etAbhyAM dvAbhyAm ekAMtasthAnAbhyAm anAcAraM jAnIyAt // 5 // je kei khaMDagA pANA, aduvA saMti mhaalyaa| sarisaM tehiM veti, asarisaM ti no ve||6|| ___ 'je keitti' ye kecit kSudrA: prANina ekendriya-dvIndriyAdayo alpakAyA vA paJcendriyAH, athavA mahAlayA mahAkAyA: santi, teSAM kSudrANAM kuMthvAdInAM mahatAM hastyAdInAM ca hanane sadRzaM vairaM karmabaMdha: tulya iti ekAntena no vadet, asadRzaM vA tadghAte vaira-karmabaMdha: indriya-jJAna-kAyAnAM vicitratvAt ityapi no vadet, na hi vadhyavazAt karmabandhaH kintu adhyavasAyavazAt, tIvrA'dhyavasAyAd alpaM api satvaM nato mahAna karmabandhaH, akAmasya tu mahAkAyaprANihanane'pi svalpabandha ityarthaH // 6 // 1 AM khuddagA ICKETHAKTETTTTISTKAT THAT // 27 //
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe paJcamamadhyayanam eehiM dohiM ThANehiM, vavahAro na vijii| eehiM dohiM ThANehiM, aNAyAraM tu jaanne||7|| 'eehiM tti' etAbhyAM tulyA'tulyavairarUpAbhyAM sthAnAbhyAM vyavahAro na vidyate, adhyavasAyasyaiva bandhA'bandhahetutvAt, etAbhyAM dvAbhyAM sthAnAbhyAM pravRttasya anAcAra jAnIyAt, tathA hi nahi jIvavadhe hiMsA syAt tasya nityatvAt, kintu indriyAdighAtAt, yaduktaM paJcendriyANi trividhaM balaM ca, ucchvAsani:zvAsamathA'nyadAyuH / prANA dazaite bhagavadbhiH uktA-steSAM viyojIkaraNaM tu hiMsA // iti, kiJca, bhAvApekSa eva karmabandho, yathA vaidyasya samyakriyAM kurvato yadyapi rogI mriyate tathA'pi na vaidyasya karmabandho, duSTAdhyavasAyAbhAvAt, anyasya tu sarpabuddhyA rajjumapi nato bhAvadoSAt karmabandhaH, yadAgama: + 'uccAliyaMmi pAe, iriyAsamiyassa saMkamaTThAe / vAvajjijja kuliMgI, marija tajjogamAsajja / na ya tassa tannimitto baMdho suhamo vi desio samae / aNavajjo u paogeNa, savvabhAveNa so jamhA // ityAdi // 7 // ahAkaDANi bhuMjaMti, aNNamaNNe skmmunnaa| uvalitte ti jANijjA, aNuvalitte ti vA punno||8|| + chAyA :uccAlite pAde IryAsamitasya saMkramArtham / vyApadyeta kuliMgI mriyeta tadyogamAsAdya / na ca tasya tannimitto bandhaH sUkSmo'pi dezita: samaye / anavadyastu prayogeNa sarvabhAveNa so yasmAt //
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ - AdhAkarmANi ye bhuJjante anyo'nyaM parasparaM, tAn svakIyena karmaNA upaliptAn *jAnIyAt iti na vadet anupaliptAn* vA(iti) na vadet, AdhAkarmA'pi zrutopadezena zuddhamiti kRtvA bhuJjAnasya na bandhaH, zrutopadezaM vinA AhAragRddhyA AdhAkarma bhuJjAnasya tu bandhaH, tasmAd AdhAkarmabhoge karmabandha: syAt na syAd vA iti vadet // 8 // eehiM dohiM ThANehiM, vavahArona vijii| eehiM dohiM ThANehiM, aNAyAraM tu jaanne||9|| 'eehiM tti'- AdhAkarmabhoge karmabandha: syAdeva, na syAdeva iti dvAbhyAM sthAnAbhyAM vyavahAro na vidyate, dvAbhyAM sthAnAbhyAM svIkRtAbhyAm anAcAraM jAnIyAt // 9 // jamidaM orAlamAhAraM, kammagaM ca taheva y| savvattha vIriyaM asthi, Natthi savvattha vIriyaM // 10 // 'jamidaM tti'- yadidaM audArikaM zarIram AhArakaM ca, etad grahaNAd vaikriyamapi grAhyaM, kArmaNaM tathA taijasamapi, eteSAM zarIrANAm aikyameva taijasakArmaNayoH abhinnatvAt, tata: trayANAm ekatvameva iti no vadet iti agretanazloke sambandhaH, tathA zarIrANAM sarveSAM sarvathA bheda eva ityapi no vadet, kathaJcid ekatvasyA'pi aGgIkriyamANatvAt, tathA savvatthatti- sarvaM sarvatra ** etadantargata: pATha: P pratau nAsti // 9 //
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe paJcamamadhyayanam astIti, sAMkhyAbhiprAyeNa satvarajastamorUpAyA: prakRte: ekatvAt tasyA eva hi sarvasya kAraNatvAt sarvaM sarvAtmakaM, evaM sati sarvatra ghaTapaTAdau anyasya vyaktasya vIryam zaktiH asti, sarvasya vyaktasya prakRtikAryatvAt kAryakAraNayozca ekatvAt sarvatra sarvasya vIryaM asti iti saMjJAM na kuryAt, tathA sarve bhAvA: svasvazaktiyuktA iti na sarvasya sarvatra zakti: ityapi saMjJAM na kuryAt, bhedAbhedarUpatvAt sarvabhAvAnAmiti // 10 // eehiM dohiM ThANehiM, vavahAro na vijii| eehiM dohiM ThANehiM, aNAyAraM tu jANae // 11 // 'eehiM tti-' dvAbhyAm etAbhyAM sarvasya sarvatra zaktiH asti nAsti vA iti, athavA zarIrANAM sarvaSAM bhedo abhedo vA iti dvAbhyAM sthAnAbhyAM vyavahAro na vidyate yuktayo na saGgacchante ityarthaH, etayoH sthAnayoH pravRttasya anAcAra jAnIyAt // 11 // natthi loe aloe vA, NevaM sannaM nivesae / asthi loe aloe vA, evaM sannaM nivesae // 12 // 'nathi tti'- zUnyavAdimatAbhiprAyeNa nAsti lokaH, aloko'pi nAsti iti saMjJAM na nivezayet na sthApayet, asti loka: paJcAstikAyAtmakaH, asti ca aloka AkAzA'stikAyamAtraH, iti saMjJAM nivezayet // 12 // natthi jIvA ajIvA vA, nevaM saNNaM nivese| atthi jIvA ajIvA vA, evaM sannaM nivese||13|| 1 kAryasya ityartha: 2 BD 'sarvatra' iti nAsti
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ na santi jIvA ajIvA vA, iti saMjJA na nivezayet, santi jIvA ajIvAzca iti saMjJAM kuryaat||13|| natthi dhamme adhamme vA, nevaM saNNaM nivese| atthi dhamme adhamme vA, evaM sannaM nivese||14|| 'natthi tti'- nAsti dharmaH zrutacAritrAtmakaH, nAsti vA adharmo mithyAtvA-'virati- pramAda- kaSAya-yogarUpaH, evaM saMjJA na kuryAt, asti dharmo adharmo vA evaM saMjJAM kuryaat||14|| natthi baMdhe va mukkhe vA, nevaM saNNaM nivese| atthi baMdhe va mukkhe vA, evaM saNNaM nivesae // 15 // 'natthi tti'- nAsti baMdho mokSo vA iti saMjJAM na kuryAt *baMdhamokSasadbhAvam aGgIkuryAt // 15 // natthi punne va pAve vA, nevaM saNNaM nivese| atthi punne va pAve vA, evaM saNNaM nivese||16|| 'natthi ti'- nAsti puNyaM satkarma, nAsti pApaM asatkarma, iti nAGgIkAryam, tayoH astitvaM mantavyam // 16 // natthi Asave saMvare vA, nevaM sannaM nivese| atthi Asave saMvare vA, evaM sannaM nivese||17|| 'nathi tti'- AzravasaMvarasadbhAvo aGgIkArya iti // 17 // // 91 // ** etadantargata: pATha: BD pratyo: nopalabhyate 1D Asava,
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe paJcamamadhyayanam natthi veyaNA nijarAvA, nevaM sannaM nivese| atthi veyaNA nijarA vA, evaM sannaM nivesae // 18 // 'natthi tti'- vedanA karmA'nubhavanarUpA, nirjarA karmapudgalazA TarUpA, ete dve api na staH, yataH palyopama-sAgaropamazatavedyaM karma aMtarmuhurtanaiva kSayaM yAti- yaduktaM +jaM annANI kammaM khavei bahuyAhiM vAsakoDIhiM / taM nANI tihiM gutto khavei usAsamitteNaM // ityAdi, tathA kSapakazreNyAM zIghrameva karmaNaH kSayAt, yathA kramabaddhasya anubhavA'bhAve vedanAyA abhAvaH tadabhAve ca nirjarAyo api abhAva:, ityevaM na aGgIkuryAt, yataH kasyacid eva karmaNa evam uktanItyA kSayaH, anyasya tu pradezAnubhavena bhogasadbhAvAd asti vedanA, yaduktam- + puTviM duccinnANaM duppaDikaMtANaM kammANaM / veittA mokkho natthi aveittA // ityAdi, vedanAsadbhAve ca nirjarA api asti iti svIkuryAt // 18 // natthi kiriyA akiriyA vA, nevaM sannaM nivese| asthi kiriyA akiriyA vA, evaM sannaM nivesae // 19 / / 1DozATanakarUpA, + chAyA-yadajJAnI karma kSapayati bahukAbhi: vrsskottibhiH| tajjJAnI tribhiptaH kSapayati ucchvaasmaatrenn|| 2P tihi, 3D abhAvAt tathAbhAve, + chAyA: pUrvaM duzcIrNAnAM duSpratikrAntAnAM karmaNAM / vedayitvA mokSo nAsti avedayitvA //
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'nathi tti'- sAMkhyAdInAM sarvavyApakatvAd Atmano vyomna iva parispandA''tmikA kriyA na vidyate, bauddhAnAM tu kSaNikatvAt / sarvabhAvAnAM pratikSaNam utpattiH eva, na anyA kAcit kriyA, tathA sarvapadArthAnAM pratikSaNam avasthA'ntaragamanAt sakriyatvameva, ato akriyA na vidyate, evaM saMjJAM na kuryAt, kintu asti kriyA akriyA vA iti saMjJAM kuryAt, yataH kriyA'bhAve jIvasya vyomna iva bandhamokSA'bhAvaH presajyeta, bauddhAnAmapi pratikSaNotpatteH kriyA eva, tato asti kriyA, tadbhAve ca tadvipakSabhUtA akriyA api asti iti||19|| natthi kohe va mANe vA, nevaM saNNaM nivese| . atthi kohe va mANe vA, evaM saNaM nivesae // 20 // __'nathi tti- nAsti krodhaH, sa hi mAnAMza eva, kSapakazreNyAM ca bhedena kSapaNAnajIkArAt, tathA krodhaH kiM Alyo dharmaH kiM vA karmaNa uta anyasya? tatra Atmadharmatve siddhAnAmapi krodhodayaprasaGgaH, atha karmaNaH tataH tadanyakaSAyodaye'pi tadudayaprasaGgAt, anyadharmatve akiJcitkaratvam ato nAsti krodhaH, evaM mAnAbhAvo'pi vAcyaH ityevaM nAGgIkuryAt, yataH krodhA''dhmAtaH puruSaH pratyakSeNaiva upalabhyate, na ayaM mAnAMzo nimittabhedAt, tathA jIvakarmaNo: dvayoH api ayaM dharmaH, tataH pUrvoktapratyekadoSA'saMbhavaH, tataH krodho mAnazca asti iti saMjJAM niveshyet||20|| 10 sarvathA vyApakatvAd 21 prasajyate // 100 //
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA mAyA va lobhe vA, nevaM saNNaM nivesae / atthi mAyA va lobhe vA, evaM saNNaM nivesae // 21 // 'natthi tti' - mAyAlobhau na staH iti saMjJAM na nivezayet, mAyAlobhayoH niSedhaH pUrvavat, pratyakSadRzyatvAt mAyAlobhau staH iti saMjJAM nivezayet // 21 // pijje va dosevA, nevaM saNNaM nivesae / atthi pijje va dose vA, evaM saNNaM nivesa | | 22 // 'natthi tti'- prIti: prema putra - kalatra - dhanAdiSu rAgaH, tadviparIto dveSaH, tau na staH yato mAyAlobhau eva rAgaH, krodhamAnau eva dveSaH, tasmAt rAgadveSau na staH, asti prema, dveSo'pi asti iti saMjJAM kuryAt, yasmAd rAgo avayavI mAyAlobhau avayavA tathA dveSa avayavI krodhamAnau avayavau, avayavI ca avayavebhyaH kathaJcid bhinno abhinnazca tasmAt mAyAlobhazca premadveSazca kathaJcid asti iti svIkAryam||22|| rNatthi rAge va dosevA, nevaM sannaM nivesae / atthi rAge va dose vA, evaM sannaM nivesa // 23 // ' Natthi tti' - rAgadveSau na staH iti na svIkArya, tau vidyete iti matiH kAryA yuktiH pUrvoktA // 23 // 1 ayaM zloka: JAM pratiSu bh dvi. zu. skandhe paJcamamadhyayanam
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ natthi cAuraMte saMsAre, nevaM sannaM nivesae / atthi cAuraMte saMsAre, evaM sannaM nivesa ||24|| 'natthi tti' - nAsti caturantaH catvAro antA gatibhedA yatra sa caturantaH caturvidhaH saMsAro nAsti, devanArakayoH anupalabhyamAnatvAt, iti saMjJAM na nivezayet, asti caturvidhaH saMsAraH, yataH santi suranArakAH prakRSTapuNyapApaphalabhogasya anyathA anupapatteH, evaM saMjJAM nivezayet ||24|| deva devI vA, nevaM sannaM nivesae / atthi devo va devI vA, evaM saNNaM nivesa // 25 // 'natthi tti' - nAsti devo devI vA iti matiM na kuryAt, asti devo vA devI vA iti saMjJAM kuryAt, atra prakRSTapuNyaphalabhoga eva hetuH // 25 // siddhI asiddhI vA, nevaM sannaM nivesae / atha siddhI asiddhI vA, evaM sannaM nivesa // 26 // 'natthi tti' - nAsti siddhiH karmakSayarUpA, asiddhiH saMsArarUpA sA'pi nAsti iti saMjJAM na nivezayet, saMsAracAturvidhyaM pUrvameva uktaM, kiyataH karmakSayasya ca pIDopazamAdinA pratyakSeNa darzanAt kasyacid AtyantikakarmakSayo'pi syAt, tasmAd asti siddhiH, asiddhiH api asti iti saMjJAM kuryAt // 26 // // 109 //
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe paJcamamadhyayanam natthi sehI niyaM ThANaM, nevaM sannaM nivese| asthi sehI niyaM ThANaM, evaM sannaM nivese||27|| 'nathi tti' - siddheH- sarvakarmakSayarUpAyA nijaM sthAnaM siddhizilopariyojanacaturthakrozoparitanaSaDbhAgaH, sa nAstIti saMjJAM na kuryAt, asti siddhiH nijaM sthAnaM iti saMjJAM ca kuryAt, aagmprmaannsiddhtvaat||27|| Natthi sAhU asAhU vA, nevaM sannaM nivese| atthi sAhU asAha vA, evaM sannaM nivese||28|| 'Natthi tti' nAsti sAdhuH muniH saMpUrNacAritraguNA'bhAvAt, tadabhAve tadviparIto asAdhuH api nAsti, ekasya abhAve dvitIyasyA'pi abhAvaH, dvayoH parasparApekSitvAt, evaM saMjJAM na nivezayet, kintu asti sAdhu: saMpUrNaguNasadbhAvAt, tathA hi- samyagadRSTeH araktadviSTasya satsaMyamavata: zrutA'nusAreNa AhArAdikaM zuddhabuddhyA gRhNata: kvacid ajJAnAd azuddhagrahaNasaMbhave'pi upayuktasya saMpUrNameva ratnatrayA'nuSThAnamiti, tadevaM muktikRte pravarttamAnasya sAdhutvam itarasya asAdhutvaM mantavyam // 28 // natthi kallANa pAve vA, nevaM sannaM nivese| asthi kallANa pAve vA, evaM sannaM nivesae // 29 // 'nathi tti' vAJchitArthaprAptiH kalyANaM, kalyANavAMzca kazcit nAsti, sarvapadArthAnAm asAratvAd vinazvaratvAcca iti, pApaM pApavAn vA kazcit nAsti advaitavAdimatena AtmAnaM vinA sarvasya abhAvAt, evaM saMjJAM na kuryAt, ekAntena sarvabhAvAnAM asAratva-vinazvaratvAbhAvAd asti kalyANaM, tadvAMzca, advaitamatasya mithyAtvAt pApaM-pApavAMzca vidyate, advaite hi sukhI duHkhI surUpa: 1 BDO pekSatvAt
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ kurUpo dhanI daridra ityAdi vizvavaicitrI na syAditi / / 29 / / kallANe pAvae vA vi, vavahAro na vijii| jaM veraM taM na jANaMti, samaNA bAlapaMDiyA // 30 // 'kallANe tti' - sarvathA ayaM kalyANavAn, ayaM sarvathA pApavAn, evaM ekAnte vyavahAro na vidyate, ekAMtapakSA''zrayaNena yad vairaM karmabaMdha: tat zramaNA: zAkyAdayo bAlA: paNDitamAnina: zuSkatarkadonmattA na jAnanti // 30 // asesaM akkhayaM vA vi, savvadukkhe i vA punno| vajjhA pANA na vajjha tti, ii vAIna nIsare // 31 // 'asesaM tti' - azeSaM sarvaM vastu sAMkhyA'bhiprAyeNa akSataM nityam iti na brUyAt, api zabdAd, anityamapi na vadet, tathA sarvaM jagad duHkhAtmakaM ityapi na vadet, cAritrAdipariNate: sukhasyA'pi darzanAd, yaduktaM - +taNasaMthAranivanno vi muNivaro bhaggarAgamayamoho / jaM pAvai muttisuhaM, katto taM cakkavaTTI vi // 1 // caurapAradArikAdayo vadhyA avadhyA vA iti na vadet, tathA coktammArjAravyAghrasiMhAdIn, sattvavyApAdanodyatAn / dRSTvA svArthapara: sAdhurmAdhyasthyamavalambate / iti, evamanyo'pi vAksaMyamo jJeyo yathA 'asau kutIrthiko bAla: kimapi na vetti' ityAdikAM parasya aprItikAriNI bhASAM 1 BD vAyaM 2 nisanno iti TIkAyAM 3BD evamanye'pi, + chAyA: tRNasaMstAranimagno'pi munivaro bhgnraagmdmohH| yatprApnoti muktisukhaM, kutastat ckrvrtypi?|| // 102 / /
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe SaSThamadhyayanam Ardrako'pi yuvA param asubhaga: saMpannaH, anyadA AkapitrA janahaste rAjagRhe zreNikarAjJaH prAbhRtaM preSitaM, ArdrakumAreNa ca zreNikasutAya abhayakumArAya snehakaraNArthaM prAbhRtaM tasyaiva haste preSitaM, jano rAjagRhe gatvA zreNikarAjJa: prAbhRtAni niveditavAn, sanmAnitazca rAjJA, ArdrakaprahitAni prAbhRtAni ca abhayAya dattavAn, kathitAni snehotpAdakAni vacanAni, abhayena acinti- nUnam asau bhavya: syAd Asannasiddhiko yo mayA sArddhaM prItim icchatIti, tato abhayena prathamajinapratimA bahuprAbhRtayutA ArdrakumArAya prahitA, idaM prAbhRtaM ekAnte nirUpaNIyam ityuktaM janasya / so'pi ArdrakapuraM gatvA yathoktaM kathayitvA prAbhRtam Arpayat, pratimA nirUpayata: kumArasya jAtismaraNam utpannam, dharme pratibuddhaM manaH, abhayaM smaran vairAgyAt kAmabhogeSu anAsaktaH tiSThati, pitrA jJAtaM mA kvacid asau yAyAditi paJcazatasubhaTaiH nityaM rakSyate, ArdrakumAro api azvavAhanikAyAM nirgata: pradhAnA'zvena dUra gatvA palAyita: tata: pravrajyAM gRhNan devatayA niSiddho'pi pravrajya anyatara- pratimA pratipanno vasaMtapure kAyotsargastho devalokacyutayA zreSThiputryA anyabAlikAbhiH saha krIDantyA 'ayaM mama bhartA' ityukte sannihitadevatayA sArddhatrayodazakoTimitA svarNavRSTiH kRtA, rAjA tatsuvarNaM gRhNan devatayA vAritaH, idaM svarNaM asyA bAlikAyA eva ityuktaM ca, tata: tatpitrA gRhItaM svarNa, anukUlopasarga matvA ArdramuniH anyatra gtH| putrIvaraNArthaM varA: samAyAnti, putryA kathitaM pituH- ete varA: svasthAnaM yAntu, ahaM tu tasmai dattA tvayA yatsaMbaMdhi hiraNyaM bhavatA jagRhe, pitrA uktaM- tvaM taM jAnISe kathaM ? tayA uktaM- taccaraNagatAbhijJAnadarzanAt jAnAmi, tataH sA dAnazAlAyAM sthitA bhikSArthinAm AhAraM datte, tato dvAdazavarSe. 1 janahastena ityarthaH 2 hastena ityartha: 3 BD otayA tayA zreSThi0
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ gataiH kadAcicca asau bhavitavyatAvazAt tatraiva viharan samAgataH, pAdacihnadarzanAd upalakSitazca tayA, tataH sA bAlA saparivArA tatpRSTato gatA, ArdrakumAro'pi devatAvacanaM smaran karmodayAt pratibhagnaH tayA sArddhaM bhunakti bhogAn, putro jAtaH, tata ArdrakeNa uktaMsAMprataM te putro dvitIyo abhUt nirvAhakaH, ahaM svakAryam AcarAmi, tayA sutajJApanArthaM karpAsakarttanam ArabdhaM, pRSTaM ca putreNa, kiM mAtaridaM ArabdhaM bhavatyA ?, sA prAha vatsa ! tava pitA pravrajyAM grahItukAmaH, tvaM tu zizuH adyA'pi dravyArjane asamarthaH, tato'haM anAthA nindyavRttyA anayA jIvanam icchAmi iti, tena bAlena tatkAlotpannabuddhyA tatkarttitasUtreNa kvA'yaM mayA baddho yAsyati iti manmanabhASiNA upaviSTa eva pitA veSTitaH, pitrA cintitaM, yAvanto amI veSTanasUtratantavaH tAvanti varSANi mayA sthAtavyaM, tantavazca dvAdaza tato'sau dvAdazavarSANi gRhe tasthau / tataH pravrajitaH sUtrArthanipuNa ekAkI viharan rAjagRhaM prati prasthitaH, tadantarAle tadrakSaNArthaM yAni prAk pitrA paJca rAjaputrazatAni muktAni tAni kumAre naSTe rAjabhayAt tatra aTavyAM cauryeNa jIvanti, taizca ArdrakamuniH dRSTa upalakSitazca tena pRSTAH te kimidam anAryaM karma ArabdhaM bhavadbhiH ? taizca rAjabhayAditi kathitaM munivacanAt saMbuddhA: te pravrajitAH, tathA rAjagRhanagarapraveze gozAlako hastitApasA brAhmaNAzca vAde parAjitAH, tathA ArdrakumAradarzanAd eva hastI bandhanAd vimuktaH, te ca hastitApasAdaya ArdramunidharmakathA''kSiptAH zrIvIrapArzve niSkrAntAH rAjJA jJAtasvarUpeNa pRSTaM, bhagavan! kathaM tvaddarzanataH karI bandhanAt muktaH ? ityukte // 103 //
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA na nisRjet, yaduktaM + appattiyaM jeNa siyA, Asu kuppijja vA paro / savvaso taM na bhAsijjA, bhAsaM ahiyagAmiNiM // iti // 31 // dIti samiyAcArA, bhikkhuNo sAhujIviNo / te ya micchovajIvaMti, ii diTThi na dhArae // 32 // 'dIsaMti tti' - dRzyante samitA''cArAH zAstroktA''cAraparA bhikSavo bhikSAmAtravRttayaH sAdhunA vidhinA jIvanti iti sAdhujIvinaH, tathAhi - kSAntA dAntA jitendriyA jitakaSAyA: tAyinaH tAn evambhUtAn matvA api ete mithyopajIvina iti dRSTi na dhArayet na evam abhiprAyaM kuryAt, nA'pi evaM vadet, yathA mithyopacArapravRttA mAyAvina eta iti, chadmasthena hi evambhUtanizcaya kartum azakyatvAd iti bhAvaH, te ca svayUthyA vA bhaveyuH tIrthAntarIyA vA, ubhau api na vaktavyau sAdhunA, yaduktaM- yAvat paraguNaparadoSakIrtane vyApRtaM mano bhavati / tAvad varaM vizuddhe dhyAne vyagraM manaH kartum // 32 // dakkhiNAe paDilaMbho atthi vA natthi vA puNo / na viyAgarejja mehAvI, saMtimaggaM ca vUhae // 33 // - 'dakkhiNA ' dAnaM dakSiNA tasyAH pratilambhaH prAptiH dAnalAbhaH so asmAd gRhasthAdeH sakAzAd asti vA nAsti vA iti na vyAgRNIyAt na vadet medhAvI, kintu zAMtimArgaM mokSamArgaM vUMhayet vRddhiM prApayet, yathA mokSamArgavRddhiH bhavati tathA vaded ityarthaH // 33 // chAyA: aprItikaM yena syAdAzu kupyedvA paraH / sarvazastaM na bhASeda, bhASAM ahitagAminIM // dvi. zru. skandhe paJcamamadhyayanam
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ eMcceehiM ThANehiM, jiNudiThehiM sNje| dhArayaMte u appANaM, AmokkhAe parivvaejjAsi // 34 // (ttibemi, aNAyArasuttaM paMcamajjhayaNaM sammattaM / ) "ecceehiM tti'- ityetaiH anekAntavidhAyibhi: sthAnaiH jinoddiSTaiH saMyata AtmAnaM dhArayan AtmAnaM pravartayan AmokSAya karmakSayArthaM parivrajet saMyame pravarteta, iti: samAptau, bravImIti puurvvt||34|| iti zrIsUtrakRtAGgadIpikAyAM dvitIyazrutaskandhe anAcArazrutA''khyaM paJcamAdhyayanaM samAptam / / atha SaSTamArdrakIyAbhidhAnam adhyayanaM prArabhyate atha SaSTAdhyayanam Arabhyate, tacca ArdrakumArakathAsambaddhatvAd ArdrakIyAbhidhAnaM, tatkathA ca iyam magadhadeze vasaMtapure sAmAyiko nAma kuTuMbI vasati, sa vairAgyata: zrIdharmaghoSA''cAryapArzve patnIyutaH pravrajyAM gRhItvA sAdhubhiH saha viharati, so anyadA svapatnIsAdhvI bhikSAm aTantIM dRSTvA rAgI jAta:, svA'bhiprAyaH parasya sAdhoH tena niveditaH, tenA'pi tatpravartinyAH, tayA'pi tasyAH sAdhvyAH, tataH svapatim anuraktaM jJAtvA sAdhvyA bhaktapratyAkhyAnapUrvam AtmA ubaMdhanaM akAri, mRtvA svargam agAt, tadAkarNya tatpatisAdhu: api mAyAvI gurum anApRcchya bhaktaM pratyAkhyAya divaM gataH / tata: cyutvA Ardrapure nagare Ardrakasuta ArdrakA'bhidho jAtaH, sA'pi tatpatnI svargAccyutA vasantapure zreSThiputrI jAtA, 1 AM icceehiM 2 B dhArayaMti // 104
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA muni: Aha na dukkaraM vA NarapAsamoyaNaM, gayassa mattassa varNami rAyaM / eyaM tu majjhaM paDihAi dukkaraM, baddhassa takkAvalieNa taMtuNA // na duSkaram etannarapAzaiH baddhasya gajasya mattasya vimocanaM vane rAjan !, etattu me pratibhAti duSkaraM yaMttarkukAvalitena taMtunA baddhasya mama pratimocanamiti, snehatantavo hi jantUnAM duzchedA bhavanti iti bhAvaH / ArdramunikathA samAptA, sAmprataM sUtraM vyAkhyAyate taccedampurakaDaM adda ! imaM suNeha, egaMtacArI samaNe purAsI / sebhikkhavo uvaNittA aNege, AikkhatehiM puDho vitreNaM // 1 // 'purekaDaM tti' - yathA gozAlakena sArddhaM vAdo abhUd ArdrakumArasya tathA asmin adhyayane kathyate, taM ca ArdramuniM pratyekabuddhaM zrIvIrAntikam AgacchantaM gozAlo abravId yathA bho Ardraka! yadahaM vadAmi tat zruNu, purA pUrvaM bhavattIrthakRtA yatkRtaM taddarzayati, ekAnte janarahitasthAne caratIti ekAntacArI zramaNaH purA AsIt tapazcaraNodyataH, sAMprataM tu tapazcAritranirbhartsito mAM 1 P vAraNapAsa0 2 'yacca tatrAvalitena' iti TIkAyAM 3 B 0ptA vRttito vistarato jJeyA sAmprataM0 4 JAM purAkaDaM dvi. zru. skandhe SaSThamadhyayanam
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ vihAya devAdimadhyagato dharmam AkhyAti, tathA bahUn ziSyAn upanIya bahuziSyaparivAraM kRtvA bhavAdRzamugdhAnAm idAnIM pRthak vistareNa dharmam aakhyaati||1|| sA''jIviyA paTThaviyA'thireNaM, sabhAgao gaNao bhikkhumjjhe| AikkhamANo bahujannamatthe, na saMdhayAI avareNa puvvaM // 2 // _ 'sA''jIviyA tti' - yA bhavadguruNA dezanA kriyate sA AjIvikAprakarSeNa sthApitA, ekAkI viharan lokaiH paribhUyata iti, yaduktaM-chatraM chAtraM pAtraM vastraM yaSTiM ca carcayati bhikssuH| veSeNa parikareNa ca kiyatA'pi vinA na bhikSA'pi // iti kRtvA tena parivAraH kRtaH, tadanena dambhapradhAnena jIvikA) idam ArabdhaM, kiMbhUtena? - asthireNa, pUrvaM mayA sArddhaM ekAkI antaprAntA''hAreNa zUnyavanAdau vRttiM kRtavAn, na ca tAdRzaM duSkaram anuSThAnaM yAvajjIvaM kartumalaM, tato mAM tyaktvA bahUn ziSyAn vidhAya ADaMbareNa carati tato asthira: capala: pUrvA''cAratyAgAt, tathA sabhAgato ayaM gaNazo anekazo bhikSumadhye sthita AcakSANo bahujanebhyo hitaM bahujanyam arthaM kathayan viharati, ata eva asya caritraM pUrvA'pareNa na saMdadhAti, pUrvA'paravirodhI ityarthaH // 2 // // 105 //
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe SaSThamadhyayanam egaMtamevaM aduvA vi iNhiM, do va'NNamaNNaM na sameMti jmhaa| puvviM ca iNDiM ca aNAgayaM ca, egaMtameva paDisaMdhayAi // 3 // __ 'egaMtamevaMtti'- ekAMtacAritvaM yadi zobhanaM tadA tadeva sarvadA karttavyaM, atha cedaM sAmprataM parikarabahutvaM zreya: tadA pUrvaM tadeva kArya,dve api ete vRtte chAyA''tapavannaikatra samavAyaM gacchataH, yasmAdevaM tasmAt pUrvAparavirodhaH, evaM gozAlena ukte ArdrakumAraH prAha- pUrvaM yad ekatvaM maunavratikatvaM ca bhagavataH, tacchadyasthatvAd ghAtikarmakSayArthaM, sAmprataM bahuparivArasya yad dharmadezakatvaM tat zeSakarmakSayAya tIrthakRnnAmakarmavedanArthaM ca, tataH pUrvam idAnIm anAgate ca kAle rAgadveSarahitatvAt ekatvabhAvanayA ekatvameva dharma kathayan pratisandadhAti, na tasya pUrvAparavirodho asti aashNsaarhittvaat||3|| lAbhArthaM dezanAM karoti ityAha samicca loyaM tasathAvarANaM, khemaMkare samaNe mAhaNe vaa| AikkhamANo vi sahassamajjhe, egaMtayaM sArayaI tahacce // 4 // 'samiccatti' - sametya lokaM yathA'vasthitaM jJAtvA trasa-sthAvarANAM kSemaMkaro rakSaka: zramaNo dvAdazadhA tapa:pravRttaH, mA haNatti pravRttiH yasya sa mAhano brAhmaNo vA, samatayA dharma AcakSANo api maunI iva vAksaMyata eva, tathA sahasrANAM madhye sthito'pi
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekAMtameva sArayati sAdhayati, yasmAt tathArca:- tathaiva prAgvad arcA lezyA yasya sa tathA, rAgadveSamuktatvAt pUrvaM pazcAcca tulyAzaya ityarthaH, yaduktaM - rAgadveSau vinirjitya, kimaraNye kariSyasi ? | atha no nirjitAvetau, kimaraNye kariSyasi ? // iti // 4 // dhammaM kahaMtassa u Natthi doso, khaMtassa daMtassa jiiMdiyassa / sAI dose vivajagassa, guNe ya bhAMsAi Nisevagassa // 5 // 'dhammaM tti' - kSAntasya akrodhasya dAntasya mAnarahitasya jitendriyasya nirlobhasya, lobhatyAgAnnirmAyasya ityapi dRSTavyaM, bhASAdoSA asatya-satyAmRSA - karkazA - 'sabhyazabdoccAraNAdayaH tadvarjakasya, bhASAguNA hita- mita- deza - kAlA'saMdigdhabhASaNAdayaH tanniSevakasya sato dharmaM kathayato'pi nAsti doSa:, chadmasthasya hi prAyo maunameva zreyaH, kevalinastu bhASaNamapi guNAya iti // 5 // kIdRzaM dharmaM vakti ityAha mahavvae paMca aNuvvae ya, taheva paMcAsavasaMvare ya / viraiM iha sAmaNiyaMmi punne, lavAvasakI samaNe ti bemi || 6 || 'mahavvae tti' paJca mahAvratAni sAdhUnAM paJcANuvratAni zrAddhAnAM prajJApitavAn, tathaiva paJcAzravAn prANAtipAtAdirUpAn - 1-2 ] bhAsAya 3 D doSAH 4P Azraya 5 puNe 1180811
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA saM'varaM ca saptadazaprakAraM saMyamaM- viratiM ca kathitavAn, iha zAsane zrAmaNyaM saMpUrNasaMyamaH tasmin kartavye pUrNe kRtsne mUlottaraguNAn pUrvoktAn kathitavAn kiM bhUto'sau ? - lavaM karma tasmAd avasakvaiti avasarpaNazIlo avasarpI zramaNa iti / atha gozAlo vakti, miti - yadahaM bravImi he Ardraka! tvaM zruNu // 6 // sauda sevara bIkAyaM, AhAya kammaM taha itthiyAo / etacArissiha amha dhamme, tavassiNo NAbhisamei pAvaM // 7 // 'sIudagaM tti' tvayA idam uktaM yat parArthaM pravRttasya prAtihAryaparigrahaH ziSyAdiparikaro dharmadezanA ca na doSAya iti yathA tathA asmAkam api etanna doSAya yat zItodakaM sacittodakaM tatsevanaM karotu, bIjakAyopabhogaM AdhAkarmA''zrayaNaM strIprasaGgaM ca karotu, anena svaparopakAraH syAdityAha, egaMta ti - asmaddharme pravRttasya ekAntacAriNa: ekAkivihArodyatasya tapasvino nAbhisameti na saMbadhyate pApaM, yadyapi zItodakAdIni ISatkarmabandhAya tathA'pi dharmAdhArasya zarIrasya rakSaNAya kriyamANAni ekAntacAritapasvinaH karmabandhAya na bhavanti ityarthaH ||7|| asyottaram Aha muni: - 1 BD tatsaMvaraM dvi. zra. skandhe SaSThamadhyayanam
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ saudagaM ca taha bIkAyaM, AhAya kammaM taha itthiyAo / eyAiM jANe paDisevamANA, agAriNo assamaNA havaMti // 8 // 'sIudagaM tti' - zItodakAdIni pratisevamAnA agAriNo gRhasthAH te bhavanti azramaNAzca iti tvaM jAnIhi, etadbhoge yadi zramaNatvaM syAt tadA gRhasthatvaM kena syAd ? ityarthaH // 8 // Ardraka eva punarAha - siyA ya bIudaga itthiyAo, paDisevamANA samaNA havaMti / agAriNo visamaNA havaMtu, sevaMti UM te vi tahappagAraM // 9 // 'siyA yatti' - yadi bIjAdibhojinaH zramaNAH syuH tadA agAriNo'pi zramaNAH syuH, te'pi gRhasthA api sevante tathAprakAram ekatvavihArAdikaM, gRhasthAnAM api pathikatvAvasthAyAm AzaMsAvatAmapi niSkiJcanatayA ekAkivihAritvaM kSutpipAsAdipIDanaM bhavati eva iti // 9 // yAvi bIodagabhoi bhikkhU, bhikkhaM vihiM jAyai jIviyaTThI / AijogamavippahAya, kAuvagA'NaMtakarA bhavaMti // 10 // 1J jaM te vi 2 dezikAvasthAyAM' iti TIkAyAM 3 J vihaM // 107 //
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe SaSThamadhyayanam KESKKEEKSHAKEEKKE KARE 'je yAvi tti' - ye cA'pi bhikSavo bIjodakabhojinaH santo bhikSAM ca yAcante, jIvitArthina: te jJAtisaMyogaM svajanasambandhaM pravihAya tyaktvA kAyAt kAyeSu upagacchanti iti kAyopagA: tadupamardA''raMbhapravRttAH saMsArasya anantakarA: syuH antakarA na bhavanti ityrthH||10|| atha gozAlo anyatIrthikAn sahAyAn kRtvA soluNThaM asAraM prAha imaM vaMiM tumaM pAukuvvaM, pAvAiNo garahasi savva ev| pAvAiNo u puDho kiTTayaMtA, sayaM sayaM diTThi kareMti pAuM // 11 // 'imaM vaiM tti' - imAM pUrvoktAM vAcaM tvaM prAduHkurvan sarvAn prAvAdukAn garhasi, yata: sarve'pi tIrthikA bIjodakAdibhojino'pi bhavocchedAya pravarttante, te tu prAvAdukA: pRthak pRthak svIyAM dRSTiM pratyekaM svadarzanaM kIrtayanta: prAduSkurvanti prakAzayanti, athavA zlokapazcArddham ArdramuniH Aha- sarve'pi prAvAdukAH svamataM prakAzayanti, tathA vayamapi svadarzanaM prAduSkurmo, yad bIjodakAdibhogena karmabandho na bhavoccheda iti sthite kA atra paranindA ko vA AtmotkarSa? iti // 11 // 17 vayaM 2 BD ArdrakamuniH
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ te aNNamaNNassa u garahamANA, akkhaMti usamaNA mAhaNA y| sao ya atthI asao ya NatthI, garahAma diddhiM na garahAmo kiNci||12|| 'te aNNa tti' te prAvAdukA anyo'nyasya paradarzanaM garhamANA: svadarzanaguNAn AkhyAnti, yathA svata iti svakIye pakSe svamate asti puNyaM, asvata: paramate nAsti puNyaM ityevaM tIrthakAH parasya vyAghAtena pravRttAH, vayaM tu tattvaprarUpaNAd ekAntadRSTiM garhAmaH, na hi ekAMtapakSo yuktisaMgata iti vadanto vayaM na kiJcid garhAma:, kANAMdhAdivastusvarUpakathane na parA'pavAdaH, tathA coktaM naitrairnirIkSya bilakaNTakakITasarpAn, samyak pathA vrajata tAn parihatya sarvAn / ____ kujJAna-kuzruti- kumArga-kudRSTidoSAn, samyag vicArayata ko'tra praapvaadH?|| iti||12|| na kiMci rUveNa'bhidhArayAmo, saMdiTThimaggaM ca karemu paauN| magge ime kiTTie AriehiM, aNuttare sappurisehiM aMjU // 13 // 'na kiMcitti' - na kaJcana zramaNaM brAhmaNaM vA svarUpeNa abhidhArayAmo garhaNabuddhyA udghaTTayAmaH, kevalaM svadRSTimArga tadaGgIkRtaM darzanaM prAduSkurmaH tadyathA // 108 // 1BD sadidi
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe SaSThamadhyayanam KEEKSEEKSEEKEEKSE brahmA lUnazirA harirdazi sarUg vyAluptazizno haraH, sUryo'pyullikhito'nalo'pyakhilabhUk somaH kalaGkAGkitaH / sva tho'pi visaMsthulaH khalu vapuHsaMsthairUpasthaiH kRtaH, sanmArgaskhalanAdbhavanti vipadaH prAya: prabhUNAmapi // etacca taiH eva svAgame paThyate, vayantu zrotAra: kevalamiti, magge ime tti - ayaM mArga: samyagdarzanAdika: kIrtita AryaiH sarvajJaiH, kiM bhUto mArgo? anuttaraM pradhAnaH, Aryai: kiM bhUtaiH? satpuruSaiH, mArga: kiM bhUto?- aMjU: prakaTa: RjurvA // 13 // uDDhe ahe yA tiriyaM disAsu, tasA ya je thAvara je ya paannaa| bhUyAbhisaMkAi duguMchamANe, No garahai vusimaM kiMci loe // 14 // 'uda' tti' - Urdhvamadhastiryak ca ye trasAH, ye ca sthAvarAH prANA: teSu bhUtAbhizaMkayA prANivinAzA''zaMkayA sAvadhakriyAM jugupsamAno garhan naiva anyaM lokaM kaJcana garhate nindati busima sayamavAn, tadevaM rAgadveSamuktasya vastusvarUpakathane na kAcit nindA, yathA- uSNo agni:, zItalaM jalaM, virSa mAraNA''tmakaM, bhayaGkaraH sarpaH, vyathaka: kaNTaka ityaadi||15|| evaM gozAlamatAnusArI trairAziko nirAkRto'pi punarAha
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ AgaMtagAre ArAmagAre, samaNe u bhIte na uvei vAsaM / dakkhA hu saMtI bahave maNussA, uNAtirittA ya lavAlavA ya // 15 // 'AgaMtagAre tti' - yo bhavataH tIrthakRd vIraH sa rAgadveSabhayayuktaH, tathAhi AgantukAnAM kArpaTikAdInAm agAram AgaMtAgAra, ArAme agAram ArAmAgAraM tatra asau zramaNo bhItaH san na vAsamupaiti, kiM tatra bhayamityAha - dakSAH paNDitA huH yasmAd bahavaH santi manuSyAH, tadbhIto asau tatra na yAti, UnAH svato hInA atiriktA vA jAtyAdinA santi kecit tai: parAjitasya mahAn kAbhraMzaH syAt, te narAH kiM bhUtA? lapA vAcAlA ghoSitatarkadaNDakAH, tathA alapAH maunavratikA: guDikAdividyAyuktA yadvazAd vAg eva na nissarati mukhAt, tadbhayAt teSu gRheSu asau na yaatiiti||15|| vo sikkhi buddhimaMtA, suttehiM atthehi ya nicchayaNNU / pucchiMsu mA Ne aNagAra egeM, ii saMkamANo Na uvei tattha // 16 // 'mehAviNo tti' - medhAvino grahaNadhAraNasamarthAH buddhimantaH zikSitAH sUtre arthe ca nizcayajJAH te IdRzAH sUtrArthaviSayaM praznaM mA kArSuH anagArA eke iti asau zaGkamAno bibhyat na tatra teSAM madhye upaiti yAti // 16 // tathA anAryadeze na dharmaM kathitavAn, 1 AM anne // 109 //
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA Arye tu dezanAM karoti, tatrA'pi na sarvatra kintu kutracid eva iti tato'sau rAgadveSA''kulo vIra, iti gozAlena ukte ArdrakumAra Aha kAmakaccA Na ya bAlakiccA, rAyAbhiogeNa kuo bhaeNaM / viyAgariMjA pasiNaM na vA vi, sakAmakicceNiha AriyANaM // 17 // 'NAkAmakicca tti' - sa bhagavAn akAmakRtyo na syAt anicchAkArI na bhavati ityarthaH, ya: prekSApUrvakArI na syAt so aniSTamapi- svaparayoH nirarthakamapi kRtyaM kurvIta, bhagavAMstu sarvajJaH prekSApUrvakArI kathaM svaparayoH nirupakArakameva kuryAt, bAlasya iva kRtyaM yasya sa bAlakRtyo, na asau bAlavad anAlocitakArI, na rAjA'bhiyogena asau dezanAM karoti, tataH kutaH tasya bhayena pravRttiH syAt ? evaM sati kenacit kRtaM praznaM vyAgRNIyAd vaded yadi tasya upakAraH syAt, upakAraM vinA naiva vadet, athavA anuttarasurANAM manaHparyavajJAninAM ca dravyamanasA eva tannirNayAd ato na vadet, svakAmakRtyena svecchAkAritayA tIrthakRnnAmakarmaNaH kSapaNAya na yathAkathaJcid, ato asau iha AryakSetre AryANAm upakArasaMbhave dharmaM vdet|| 17 // 1 AM lekhA, dvi. zru. skandhe SaSThamadhyayanam
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaMtuM va tatthA aduvA agaMtA, viyAgarijA smyaa''supnne| aNAriyA daMsarNao parittA, ii saMkamANo Na uvei tattha // 18 // 'gaMtuM vatti' - sa bhagavAn gatvA'pi ziSyasamIpaM athavA tatra agatvA yathA sattvopakAra: syAt tathA vyAgRNIyAt dezanAM kuryAt, upakAre sati gatvA'pi kathayati, asati tu sthito'pi na vadati, tato na tasya rAgadveSasaMbhava:, kevalam AzuprajJaH sarvajJaH samatayA samadRSTyA vadet, 'jahA puNNassa katthai tahA tucchassa katthaI' iti vacanAt cakravartidramakAdiSu pRSTo apRSTo vA tulyaM vyAgRNIyAdityarthaH, kathamanAryeSu sa na yAtItyAha- aNAriya tti - anAryA darzanata: samyaktvAt parIttA bhraSTA iti zaGkamAno vicArayan bhagavAn na tatra upaiti, te hi vartamAnasukhameva manyante na paralokasukhamiti lAbhAdarzanAt tatra na yAti bhagavAn, na tu dveSabuddhyA, yadapyuktaM- paNDitanaraguDikAdividyAsiddhabhayAt na teSAM sthAnaM yAti iti, etat pralApaprAya, yataH sarvairapi tIrthikaiH sarvajJasya bhagavato mukhamapi avalokayituM na zakyate vAdastu dUrApAsta eveti // 18 // atha gozAla: prAha KESHETHELETESTERNET // 110 // 1BD 0Nau 2 BD teSAM
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA pannaM jahA vaNie udayaTThI, Ayassa heDaM pakarei saMgaM / tauvame samaNe nAyaputte, icceva me hoi maI viyakkA / / 19 / / 'pannaM jahatti' - yathA vaNig udayArthI lAbhArthI paNyaM krayANakaM dezAntare gatvA vikrINAti, Ayassa lAbhasya heto: mahAjanasaGgaM prakaroti, tadupamo ayaM zramaNo jJAtaputra ityevaM me mama mati: syAt vitarkA vicAraNA ca // 19 // ArdrakamuniH dvi.zru.skandhe SaSThamadhyayanam Aha KAHAKAKKAKKAKKAKKAKIRTAS navaM na kujjA vihuNe purANaM, ciccA'matiM tAihi Aha evaM / etAvayA baMbhavai tti vutte, tassodayaTThI samaNe tti bemi // 20 // 'navaM na kujatti' -bhagavAn sAvadyAnuSThAnarahito navaM karma na kuryAt, purAtanaM ca vidhUnAti apanayati, tyaktvA amatiM vimatiM trAyI sa bhagavAn parebhyo'pi evamAha, yathA vimatityAgena mokSagAmI syAditi, etAvatA granthena brahmaNo mokSasya vratamiti uktaM, tasya mokSAnuSThAnasya udayArthI lAbhArthI zramaNo bhagavAn, tato vaNigdRSTAMtaH sarvasAdharmyaNa na pravartate bhagavataH sAvadyAnuSThAnarahitatvAt, dezasAdharmyaM tu yuktameva, yathA vaNig yatra lAbhaM pazyati tatra kriyAM vyApArayati tathA bhagavAn api iti 1P tAiha AM tAi ya J tAyati 2JAM sAha
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ etadahaM bravImi ityAmuniH aahH||20|| samArabhaMte vaNiyA bhUyagAmaM, pariggahaM ceva mmaaymaannaa| te NAisaMjogamavippahAya, Ayassa heuM pagareMti saMgaM // 21 // 'samArabhaMte tti' vaNijo bhUtagrAmaM samArabhante hiMsanti, parigrahaM svIkurvanti, mamAyamANA mama idam iti vyavasthApayanta:, te vaNijo jJAtisaMyogaM aviprahAya atyaktvA Ayasya lAbhasya hetoH apareNa saha saGgaM sambandhaM kurvnti||21|| vittesiNo mehaNasaMpagADhA, te bhoyaNaTThA vaNiyA vayaMti / vayaM tu kAmehiM ajjhovavaNNA, aNAriyA pemarasesu giddhA // 22 // 'vittesiNo tti' - vaNijo vittaiSiNo dhanArthinaH, maithune saMpragADhA: prasaktAH, tathA te bhojanArtha AhArArthaM itazca itazca vrajanti, vayaM tu evaM brUmo yathA te vaNija: kAmeSu adhyupapannA gRddhA, anAryAH premaraseSu gRddhaaH||22|| // 11 // 1P saMyoga
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA AraMbhagaM ceva pariggahaMca, aviusiyA nissiya aaydNddaa| tesiM ca se udae jaM vayAsI, cauraMtaNaMtAya dahAya ha // 23 // dvi.zru.skandhe SaSThamadhyayanam 'AraMbhagaM tti' - ArambhaM parigrahaM ca avyutsRjya atyaktvA tatraiva ni:sRtA baddhA, AtmA eva daNDo hiMsako yeSAM te tathA, teSAM ca vaNijAm udayo lAbho yadarthaM te pravRttA: yaM ca tvaM lobhaM vadasi sa teSAM caturaMta: caturgatiko ya: saMsAro anantaH tasmai tadarthaM bhavati tathA duHkhAya bhavati, na ca sa lAbho'pi tasya ekAntikaH // 24 // etadeva Aha NegaMta NaccaMtiya udae se vayaMti, te do vi bhAve vigunnodyNmi| se udae sAimaNaMtapatte, tamudayaM sAhai tAi NAI // 24 // ___ 'NegaMta tti' - aikAntika: Atyantikazca teSAM vaNijAm udayo lAbho na vidyate, lAbhArthaM pravRttasya hAneH api darzanAt / evaM vadanti tadvidaH, tau ca dvAvapi bhAvau vigataguNodayau, ko'rtha:? yo anaikAntika: anAtyantikazca kiM tena lAbhena iti, ya: se tasya bhagavata udayo lAbho dharmadezanAdiH sa ca sAdiH anantazca, evaMbhUtaM udayaM prApto anyeSAmapi tAdRzaM sAdhayati kathayati, 1BD aviosiyA 2JAM "do viguNodayaMmi" mdAnulomyena ayameva sukha pratibhAti
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ trAyI jJAtI ca, jJAtaM-vastu vidyate yasya sa jJAtI jJAtasarvajJeyaH, evambhUtena bhagavatA teSAM pUrvoktAnAM vaNijAM kathaM sarvasAmyamiti ||24|| ahiMsaye savvapayANukaMpI, dhamme ThiyaM kammavivegaheuM / tamAyadaMDehiM samAyaraMtA, abohie tappaDirUvameyaM // 25 // 'ahiMsayaMtti' asau bhagavAn samavasaraNAdyupabhogaM kurvannapi ahiMsan, ko'rthaH? - nahi tatra arhataH kA'pi AzaMsA pratibandho vA asti, sAmyarasalInatvAt, sarveSAM prajA-jaMtava: teSAM anukampI, evaMvidhaM dharme sthitaM taM bhavAdRzA AtmadaNDaiH samAcaranto vaNigAditulyaM kurvanti, etacca abodhe: ajJAnasya pratirUpaM ajnyaanvilsitmityrthH||25|| evaM gozAle nirAkRte bauddhAH prAhuH, tvayA vaNigdRSTAntadUSaNena bAhyA'nuSThAnaM dUSitaM tadvaraM kRtaM, yato asmatsiddhAnte'pi Antarameva anuSThAnaM bhavamokSayoH pradhAnAGgamiti tattvaM zruNu piNNAgapiMDImavi viddha sUle, keI paijjA purise imetti 1 alAvuyaM vAvi kumArai tti, sa lippaI pANivaheNaM amhaM // 26 / / // 112 //
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe SaSThamadhyayanam _ 'piNNAga tti' - piNyAka: khala: tasya piMDI zakalaM acetanamapi kadAcit mlecchAdiviSaye sambhrame kenacinnazyatA khalopari vastraM prakSiptaM, tacca mlecchena puruSo ayamiti buddhyA gRhItaM, tato asau mleccho vastraveSTitAM khalapiNDI puruSabuddhyA zUle protAM pAvake pacet, tathA alAbukaM tumbakaM kumAro ayamiti matvA agnau pacet, asmAkaM mate sa prANivadhena lipyate cittasya dusstttvaat||26|| ahavA vi vibhrUNa milakkhu sUle, piNNAgabuddhIi naraM pejaa| kumAragaM vA vi alAue tti, na lippaI pANivaheNa amh||27|| 'ahava tti' - athavA satyapuruSaM khalabuddhyA kazcit mleccha: zUle protaM agnau pacet, kumArakaM bAlaM vA alAbubuddhyA pacet, na asau prANivadhena lipyate asmAkam iti praannivdhaa'bhipraayaa'bhaavaat||27|| purisaM ca vibhrUNa kumAragaM vA, sUlaMmi keI paMyaI jaaytee| piNNAyapiMDiM satimAruhittA, buddhANa taM kappar3a paarnnaae||28|| 'purisaM ti: - puruSaM kumArakaM vA zUle viddhvA kazcid jAtatejasi vahnau Aruhya pacet khalapiNDI iyamiti matvA satI 1J pae
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ zobhanAM, tadetad buddhAnAM zAkyAnAM kalpate pAraNAya bhojanAya, evam asaGkalpitaM karma cayaM na yAti asmnmte||28|| siNAyagANaM tu duve sahasse, jai bhoyae Nitie bhikkhuyaannN| te puNNakhaMdhaM sumaha'jiNittA, bhavaMti Aroppa mahaMtasattA // 29 // 'siNAyagANaM tti'- snAtakA bauddhaziSyAH teSAM bhikSukANAM sahasradvayaM nije bauddhadharme kazcid upAsaka: pacanAdyArambhaM kRtvA api bhojayet, te bahavo'pi zraddhAlava: puNyaskandhaM mahAntaM samAvarNya AropyAkhyA devA bhavanti mhaasttvaaH||29|| bauddhaiH ityukte Ardraka: prAhaajogarUvaM iha saMjayANaM, pAvaM tu pANANa pasajjha kaauN| abohie duNha vi taM asAhU, vayaMti je yAvi pddissunnNti||30|| 'ajogarUvaM tti' - yattava mate kathitaM tat saMyatAnAM ayogyarUpaM aghaTamAnam idaM yat prANAnAm indriyAdInAM ghAtena pApaM kRtvA tadabhAvaM vadanti, khalabuddhyA puruSaM nato'pi na pApamiti, puruSabuddhyA khalapAtI pApavAn iti vacanaM teSAM abodhyai // 113 // 1B jo 2 BD puNyasambandhaM
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA abodhilAbhArtham, tayoH dvayoH api syAt, kau dvau ? ye evaM pUrvoktaM vadanti ye ca tebhyaH zruNvanti tayoH dvayorapi asAdhu etat, ajJAnAvRtamUDhajanabhAvazuddhyA zuddhiH na syaadityrthH|| 30 // uDDuM ahe ya tiriyaM disAsu, viSNAya liMgaM tasa - thAvarANaM / bhUyAbhisaMkAe duguMchamANA, vae karejA vi kuo viha'tthI // 31 // 'uDDuM ahetti' - Urdhvamadhastiryak ca sarvadikSu trasa - sthAvarANAM liGgaM jIvatvacihnaM vijJAya bhUtA'bhizaMkayA jIvaghAto atra bhAvI iti buddhyA sarvamanuSThAnaM jugupsamAna: tadghAtaM pariharan vadet kuryAdapi iti kuto'sti iha tvadukto doSaH, na kazcidatra asma doSo'sti ityarthaH // 31 // purise ttivinnatti na tIi atthi, aNArie se purise tahAha / ko saMbhavo ? piMNNAgaTTayAe, vAyA vi esA buIyA asaccA ||32|| 'purise tti' - tasyAM piNyAkapiNDyAM puruSo ayamiti vijJapti: matiH nAsti jaDasyA'pi tasmAd ya evaM vakti sa puruSo anArya eva, kaH saMbhavaH piNyAkapiNDyAM puruSabuddheH ? ato vAgapi eSA asatyA kathitA, tasmAt piNyAkakASTAdau api pravarttamAnena 1 B piNAgaTTyAe JAM pinnagapiMDiyAe dvi. zru. skandhe SaSThamadhyayanam
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvopamaIbhIruNA sAzakenaiva prvrtitvy||32|| vAyAbhiogeNa jamAvahejjA, no tArisaM vaaymudaahrejaa| aTThANamevaM vayaNaM guNANaM, no dikkhie bUa surAlameyaM // 33 // 'vAyAbhiogeNa tti' - vAcA abhiyogo vAgabhiyogaH tena yad Avahet kuryAt pApaM karma tAdRzIM vAcaM na udAharet na vadet, etadvacanaM guNAnAm asthAnaM dIkSito na brUyAt, udAraM-suSTha nissAramiti, yat khalo'pi puruSa: puruSo'pi khalaH, alAbukaM bAlaka: bAlako vA alAbukamiti ni:sAratvam ityarthaH ||3shaa laddhe ahaDhe aho eva tunbhaM, jIvANubhAge suviciMtae y| puvvaM samudaM avaraM ca puDhe, oloie pANitale Thie vA // 34 // 'laddhatti' - aho evaM aGgIkRte sati yuSmAbhiH atha anantaram artha: tatvaM labdha: jIvAnAm anubhAga: karmavipAka: suvicintitaH, evambhUtena jJAnena bhavatAM yaza: pUrvasamudram aparaM ca spRSTaM gatamityarthaH, bhavadbhiH avalokita eva ayaM loka: pANitalasthita iva // 34 / / iti sopahAsam uktvA ArdrakamuniH svapakSamAha // 114 // 1BD aThANamevaM JAM aTThANameyaM
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA dvi.zru.skandhe eka SaSThamadhyayanam jIvANubhAgaM suviciMtayaMtA, AhAriyA annavihIi sohiN| __Na viyAgare channarpaopajIvI, esANudhamme iha saMjayANaM // 35 / / 'jIvANubhAgaM tti'- jinamatapratipannA: jIvA'nubhAgaM suSTha vicintayanto annavidhau zuddhiM AhRtavantaH svIkRtavantaH, bhavatAM tu mAMsAdyapi pAtrapatitaM na doSAya, tathA channapadaM mAtRsthAnaM tena upajIvI san na vyAgRNIyAt mAyayA na vadet ityarthaH, eSa pazcAddharmo anudharma iha jainamate saMyatAnAM sAdhUnAM, arhadanuSThAnAntaraM syAditi anudhrmH||35|| siNAyagANaM tu dave sahasse, je bhoyae nitie bhikkhyaannN| asaMjae lohiyapANi se U, niyacchaI garahamiheva loe||36|| siyANagANaM tti'- snAtakAnAM bauddhAnAM bhikSUNAM nityaM yaH sahasradvayaM bhojayedityuktaM prAg taddUSayati, asaMyata: san rudhiraklinnapANiH ihaiva loke sa gahA~ nindAM niyacchaI nizcayena gcchti||36|| Ardraka eva tanmatamAha thUlaM urabbhaM iha mAriyANaM, uddiTThabhattaM ca pgppdd'taa| taM loNatilleNa uvakkhaDittA, sarpippalIyaM pagareMti maMsaM // 37 // 1 BD * paupa0 27 eso'Nudhammo 3 JAM bhikkhuyANaM 4BD bhikSuNAM 5 Dowan
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'thUlaM tti' - sthUlam urabhraM iha bauddhamate hatvA uddiSTabhaktaM ca prakalpya tanmAMsaM lavaNatailAbhyAM saMskRtya saMpiSpalIkaM kurvnti||37|| taM bhuMjamANA pisiyaM pabhUyaM, na uvalippAmu vayaM rennN| iccevamAhaMsu aNajadhammA, aNAriyA bAla rasesu giddhaa||38|| 'taM bhuMjamANa tti'- tat pizitaM mAMsaM prabhUtaM bhuJjAnA api vayaM rajasA na upalipyAmahe, evam anAryadharmA duSTasvabhAvA anAryA iva anAryA bAlA rasesu mAMsAdiSu gRddhAH vdnti||38|| je yAvi bhuMjaMti tahappagAraM, sevaMti te paavmjaannmaannaa|| maNaM na eyaM kusalA kareMti, vAyA vi esA buiyA u micchA // 39 // 'je yAvi tti' - ye bauddhA api tathAprakAraM mAMsa bhuMjate te pApam ajAnanto nirvivekina: santa: sevante, yaduktamhiMsAmUlamamedhyamAspadamalaM dhyAnasya raudrasya yad, bIbhatsaM rudhirAvilaM kRmigRhaM durgandhi pUyAvilaM / zukrA'sRkprabhavaM nitAntamalinaM sadbhiH sadA ninditaM, ko bhuGkte narakAya rAkSasasamo mAMsaM tadAtmadruhaH ? // tathA, KITCHEETTETTE // 115 // 1 'aparasaMskArakadravyasamanvitam' ityrthH|
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA mAMsa bhakSayitA'mutra, yasya mAMsamihAmyahaM / etanmAMsasya mAMsatvaM, pravadanti manISiNaH // yo'tti yasya ca tanmAMsamubhayo: pazyatAntaraM / ekasya kSaNikA tRptiranyaH prANairviyujyate || tadevaM doSaM matvA kuzalA mAMsAbhilASe mano na kurvanti, vAgapi eSA 'na mAMsabhakSaNe doSa' ityAdikA uktA satI mithyA, nivRttistu mahAguNAya, yaduktaM zrutvA duHkhaparaMparAmatighRNAM mAMsAzinAM durgatiM, ye kurvanti zubhodayena viratiM mAMsAdanasyA''darAt / saddIrghAyuradUSitaM gadarujA saMbhAvya yAsyanti te, martyeSUdbhaTabhoga - dharma - matiSu svargApavargeSu vA // iti // 39 // savvesi jIvANa daTTyAe, sAvajjadosaM parivajjayaMtA / tassaMkiNo isiNo nAyaputtA, uddiTThabhattaM parivajjayaMti // 40 // 'savvesi tti' sarveSAM jIvAnAM dayArthAya sAvadyadoSaM mahAdoSaM parivarjayantaH tacchaMkino doSazaGkinaH RSayo jJAtaputrIyAH zrIvIraziSyA uddiSTabhaktaM parivarjayanti // 40 // dvi.. skandhe SaSThamadhyayanam
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhUyAbhisaMkAi duguMchamANA, savvesi pANANa nihAya dNddN| tamhA na bhuMjaMti tahappagAraM, aisANudhamme iha sNjyaannN||41|| 'bhUyAbhisaMkAi tti' - bhUtAnAM prANinAM hiMsA'bhizaGkayA sAvadhavyApAra jugupsamAna: pariharan sarveSAM prANinAM daNDaM nihAya tyaktvA sAdhavaH tathAprakAraM azuddhAhAraM na bhuJjate, tasmAt eSo anudharma: saMyatAnAM iha jainamate, tIrthakarA''caraNAd anu-pazcAd-caryate iti anudharma iti // 41 // niggaMthadhammami imaM samAhiM, assiM suThiccA aNihe crejaa| buddhe muNI sIlaguNovavee, accatthataM pAuNaI silog||42|| _ 'niggaMthadhammami tti' - nigraMthadharme sAdhumArge sthita imaM pUrvoktaM samAdhi prApto asmin samAdhau suSTha sthitvA aniho nirmAya: san caret saMyame, buddho jJAtatatvo muniH zIlena krodhopazamena guNaizca mUlottarabhUtaiH upeto yukto atyarthatAM sarvAtizAyinI zlAghAM prApnoti yaduktaM rAjAnaM tRNatulyameva manute zakre'pi naivAdaro, vittopArjana-rakSaNa-vyayakRtAH prApnoti no vednaaH| saMsArAntaravartyapIha labhate zaM muktavannirbhayaH, saMtoSAt purusso'mRttvmciraadyaayaatsurendraarcitH||iti||42|| // 116 // * Imemernm pna
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe # SaSThamadhyayanam evaM gozAlamate bauddhamate ca niraste dvijAtayaH prAhuH, bho ArdrakumAra! zobhanaM kRtaM yadete vedabAhye dve api mate kSipte, atha jainamatamapi vedabAhyaM tato na AdaraNayogyaM, tasmAd brAhmaNasevA eva yuktA ityAha siNAyagANaM tu duve sahasse, je bhoyae Nitie mAhaNANaM / te punnakhaMdhaM sumahajiNittA, bhavaMti devA ii veyvaao||43|| 'siNAyagANaM tti' - snAtakAnAM SaTkarmaratAnAM viprANAM sahasradvayaM ye bhojayanti nityaM te, puNyaskandhaM sumahAntaM upAyaM devAH syuH iti vedvaadH||43|| ArdrakamuniH etaddUSayannAha siNAyagANaM tu dave sahasse, je bhoyae Nitie klaalgaannN| se gacchaI loluyasaMpagADhe, tivvAbhitAvI naragAhisevI // 44 // 'siNAyagANaM tti'- snAtakAnAM sahasradvayaM yo bhojayati, kiMbhUtAnAM? kulAni gRhANi mAMsArthino ye aTanti te kulATA mArjArAH, kulATA iva kulATAH teSAM, sa tAdRg brAhmaNabhojako bahuvedanAsu gatiSu yAti, kiMbhUtaH? - lolupai: AmiSagRddhaiH saMpragADho 1BD puNyasambandhaM
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ ra vyAptaH, tIvro-asahyo abhitApo yasya sa tathA, evambhUtaH san narakAbhisevI syAt // 44 // dayAvaraM dhamma duguMchamANe, vahAvahaM dhamma psNsmaanne| egaM ca je bhoayaI asIlaM, nivo nisaM jAi kao asurehiM // 45 // 'dayAvaraM tti' - dayayA varaM pradhAnaM dharmaM jugupsamAno nindan, vadhAvahaM hiMsAkaraM dharmaM prazaMsan ekamapi azIlaM nivrataM SaDjIvopamardai yo bhojayet, kiM pUnarbahUn?, nRpo rAjA anyo vA ya: kazcit mUDhaH sa nizA iva nityAndhakAratvAt nizA narakabhUmiH tAM yAti, kutaH tasyAsureSu-adhamadeveSu api prAptiH iti?||45|| atha Ardra munim ekadaNDina:- sAMkhyA: prAhuH, bho Ardraka! varaM kRtaM yadete sarvArambhapravRttA mAMsAzino dhigjAtayo nirastAH, idAnIm asmatsiddhAntaM zruNu duhao vi dhammammi samuTThiyA mo, assiM suThiccA taha eskaalN| AyArasIle uMie'ha nANe, na saMparAyaMmi visesamatthi // 46 // 'duhao tti' - yo'yaM asmaddharma: yazca tvadIyo jainaH, sa ubhayarUpo'pi kathaJcit tulyaH, paJca yamA asmAkaM bhavatAM // 117 // 1B 0maInana 2 JAM vuie'ha BD uhe'ha
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe SaSThamadhyayanam te eva mahAvratAni, puNyapApabandhaM mokSasadbhAvo asmAkaM bhavatAM ca, tadevam ubhayasminnapi dharme samutthitA yUyaM vayaM ca, pUrvasmin kAle vartamAne eSye ca gRhItapratijJAnirvAhakAH, AcArapradhAnaM zIlam uditaM kathitam, atha jJAnaM mokSAGgam uktaM dvAbhyAm, AvayoH saMparAye saMsAre ca na vizeSo asti||46|| avvattarUvaM purisaM mahaMtaM, saNAtaNaM akkhayamavvayaM ca / savvesu bhUesa u savvao so, caMdo va tArehiM smttruuvo||47|| 'avvattarUvaM tti' - bhavantaH puruSaM jIvaM svIkRtavanta: tathA vayamapi, kimbhUtaM?, avyaktarUpaM, mahAntaM vyApakaM, sanAtanaM nityaM, akSataM pradezAnAM khaMDaza: kartuM azakyatvAt, avyayaM anantakAlenA'pi ekapradezasyA'pi vyayA'bhAvAt, tathA sarveSu bhUteSu zarIravatsu pratizarIraM sarvataH sA mastyAd asau AtmA bhavati, yathA candraH tArAbhiH samastarUpa: saMpUrNa: sambadhyate evaM jIvo'pi saMpUrNaH zarIraiH sambadhyate, ayameva zloko advaitavAdivedAntimate vyAkhyeya:, navaraM sarvabhUteSu sarvataH sarvAtmatayA asau sthitaH, yathA tArAsu eka eva candraH tathA AtmA'pi sarvatra smbdhyte||47|| atha Ardrakamuni: Aha 1BD samastyAd
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ evaM na mijjaMti na saMsaratI, na mAhaNA khattiya vesa pessaa| kIDA ya pakkhI ya sirIsivA ya, narA ya savve taha devalogA || 48 // ' evaM na tti' Atmano avikAritve AtmA'dvaite vA svIkRte durbhagasubhagAdibhedena jIvA na mIyeran na jJAyante, svakarmapreritA narakAdigatiSu na saMsaranti sarvavyApitvAd ekatvAd vA, tathA na brAhmaNA na kSatriyA na vaizyA na preSyA na zUdrAH, nA'pi kITa- pakSi- sarIsRpAzca bhavanti, narAzca sarve'pi devalokAzca ityevaM gatibhedo na syAt // 48 // loyaM ajANittiha kevaleNaM, kahiMti je dhammamajANamANA / nAsaMti appANa paraM ca naTThA, saMsAraghorammi aNorapAre // 49 // 'loyaM tti' - lokaM carAcaraM ajJAtvA kevalena divyajJAnena iha jagati ye kathayanti dharmam ajAnAnAH te svayaM naSTA AtmanA, paraM ca nAzayanti, ka? ghore saMsAre aNorapAre arvAgbhAga- parabhAgarahite anAdyanante ityrthH||49|| loyaM vijANittiha kevaleNaM, puntreNa nANeNa samAhijuttA / dhammaM samattaM ca kahiMti je u, tAMraMti appANa paraM ca tinnA // 50 // ? DJAM anfa // 118 //
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe SaSThamadhyayanam 'loyaM tti' - pUrNena jJAnena kevalena samAdhiyuktA lokaM caturdazarajjumitaM jJAtvA iha zAsane samastaM dharmaM zrutacAritrarUpaM kathayanti te AtmanA tIrNA: saMsArasAgaraM, tArayanti ca paraM sadupadezAd iti // 50 // je garahiyaM ThANamihAvasaMti, je yAvi loe caraNovaveyaM / udAhaDaM taM tu samaM maie, ahAuso vippariyAsamei // 51 // 'je garahiyaM tti' - ye garhitaM nindyaM nirvivekijanA''caritaM sthAnam iha jagati Azrayanti, ye cA'pi loke caraNopetaM saMyamarUpaM sthAnaM sevante, tad dvayamapi yaH asarvajJaiH samaM tulyameva udAhRtaM svamatyA svA'bhiprAyeNa, atha AyuSman ! he sAMkhya! viparyAsa iti tanmattonmattapralApavad iti // 51 // evamekadaNDino nirasya ArdramuniH bhagavatsamIpe yAti tAvatA hastitApasA: tamevaM procuHsaMvacchareNAvi ya egamegaM, bANeNa mAreu mahAgayaM tu / sesANa jIvANa dayaTThayAe, vAsaM vayaM vitti pkppyaamo||52|| 2 BD sumei JAM *sameva
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'saMvacchareNAvitti' - bho Ardraka ! ye tApasAH kandamUlaphalAzinaH te bahUnAM sthAvarANAM tadAzritatrasAnAM ca ghAtakAH, ye ca bhikSAM sevante te'pi AzaMsAdoSadUSitAH bhramantazca pipIlikAdijantughAtakAH, vayaM tu saMvatsareNA'pi ekaM mahAgajaM bANena vyApAdya zeSANAM jIvAnAM dayArtham Atmano vRttiM jIvikAM tanmAMsena varSaM yAvat kalpayAmaH kurmaH, tato vayaM bhujiivrksskaaH||52|| atha ArdrakumAraH prAha saMvacchareNAvi ya egamegaM, pANaM haNaMtA aNiyattadosA / sesANa jIvANa vahe na laggA, siyA ya thovaM gihiNo vi tamhA // 53 // 'saMvacchareNatti' - saMvatsareNA'pi ekaikaM prANinaM ghnantaH prANAtipAtAd anivRttatvAd anivRttadoSAH te syuH, sAdhUnAM tu sUryaprakAzite mArge yugamAtradRSTyA IryAsamityA gacchatAM nirdoSAhArA'nveSiNAM samacittAnAM kva AzaMsAdoSa: ? kva kITikAdighAto vA ityarthaH, stokajIvaghAte ced doSAbhAvaH tadA gRhasthA api svA''rambhadezasthAn jIvAn ghnanti, zeSANAM ca jIvAnAM vadhe na lagnAH, tasmAt syAdevaM stokaM svalpaM yasmAd ghnanti tataste'Si nirdoSAH // 53 // vareNAvigamegaM, pANaM haNaMte samaNavvaesu / yahi puje, na tArisA kevaliNo bhavaMti // // 54 // ARAKARA / / 119 / /
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA dvi.zru.skandhe / 'saMvacchareNa tti'- zramaNavrateSu sthitA api saMvatsareNA'pi ekaikaM jantuM ye ghnanti ye ca upadizanti, te anAryA AtmA'hitAH puruSAH, na tAdRzAH kevalino bhvnti|||54|| ___ evaM hastitApasAn nirasya ArdrakumAra bhagavadantikaM vrajantaM dRSTvA abhinavagRhIto vanahastI cintayati sma, yadi ahaM baMdhanAt muktaH syAM tadA ArdrakumAraM pratibuddhataskarapaJcazatopetaM tathA pratibodhitA'nekavAdigaNasamanvitaM gatvA vande, yAvadevaM hastinA cintitaM tAvatA tasya bandhanAni truTitAni, ArdramunisammukhaM tvarayA calita: karI, tato lokaiH pUtkRtaM, hA! hato'yaM muniH iti, hastI ca sasambhramaM munipArzva Agatya tri: pradakSiNIkRtya dantAgraspRSTabhUmiH sAdhuM natvA vanaM yayau, tataH zreNikanRpaH sapauraloka: taM muni saprabhAvaM natvA provAca, bhagavan! AzcaryamidaM yadayaM karI bandhanAt muktaH, tato muniH Aha- he nRpa! naitad AzcaryaM yatkarI baMdhanAt muktaH, yattu snehapAzamocanaM tadduSkaraM, tacca prAguktaM niyuktikRtA yathA na dukkaraM vA NarapAsamoyaNaM, gayassa mattassa vaNammi rAyaM / jahA u cattAvalieNa taMtuNA, taM dukkaraM me paDihAi moyaNaM // asya artha: prAg adhyayanaprArambhe proktaH, evam ArdrakumAro nRpaM pratibodhya zrIvIrAntikaM gatvA natvA bhagavantaM bhaktibhRta AsInaH, bhagavAnapi tAni paJcA'pi zatAni pravrAjya tacchiSyatvena ddau|| atha adhyayanopasaMhAram Aha1JAM se 2D baMdhanamuktaH
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ buddhassa ANAe imA samAhI, assiM suThiccA tiviheNa taaii| tariuM samudaM va mahAbhavoghaM, AyANavaM dhammamudA harija ttibemi // 55 // aijjaM sammattaM 'buddhassatti' buddhasya tatvajJasya zrIvIrasya AjJayA imAM samAdhi dharmA'vAptiM prApya asmin samAdhau suSTha sthitvA manovAkkAyaiH vAyI rakSaka: tIA atikramya samudramiva mahAbhavaugham AdAnaM samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpaM vidyate yasya sa AdAnavAn dharma parahitaiSI udAharet kathayet, iti bravImi iti puurvvt||55|| ArdrakIyA''dhyayanam idaM SaSTaM samAptam / / // 120 // 1BD vRta 2JharejAsi AM harejA
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ atha saptamanAlandIyAdhyayanaprArambhaH / zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe saptamAdhyayanam atha saptamAdhyayanam Arabhyate, asya ca nAlandIyam iti nAma, tasya ayamartha: nAlaMdA rAjagRhanagare bAhirikA, tasyAM bhavaM nAlandIyamiti, pUrvaM sakalena sUtrakRtAGgena sAdhvAcAra: prarUpitaH, atra tu zrAvakavidhiH ucyate, tasyedam AdisUtram teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM rAyagihe nAmaM nayare hatthA, riddhipphItasamiddhe vaNNao jAva paDirUve / tassa NaM rAyagihassa bahiyA uttarapurasthime disIbhAe, ittha NaM nAlaMdA nAma bAhiriyA hutthA aNegabhavaNasayasanniviThThA jAva pddiruuvaa||1|| tasmin kAle tasmin samaye avasare rAjagRhaM nAma nagaram abhavat riddhisphItasamRddha, varNako vAcyaH yAvat pratirUpaM ananyasadRzA tasya nagarasya bahiH uttarapUrvasyAM dizi nAlandA nAma bAhirikA AsIt, sA ca anekabhavanazatasanniviSTA anekagRhasaGkIrNA ityrthH||1|| tattha NaM nAlaMdAe bAhiriyAe lee nAmaMgAhAvaI hatthA, aDDe ditte vitte vitthiNNa-vipula bhavaNa 1 JAM sthimitasamiddhe jAva
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ sa KA -sayaNAsaNa-jANa-vAhaNAiNNe bahudhaNa-bahujAyaruva-rayae AogapaogasaMpautte vicchaDDia- paurabhattapANe bahudAsI-dAsa-go-mahisa-gavelaga-ppabhUe bahujaNassa aparibhUe yAvi hotthaa|||2|| ____ tasyAM nAlandAyAM lepo nAma gRhapatiH kuTumbika AsIt, sa ca ADhyo, dIpta: tejasvI, vitto vikhyAto, vistIrNavipulabhavana-zayanA''sana-yAna-vAhanAkIrNo, bahudhana-bahujAtarUpa-rajataH, AyogA arthopAyAH prayogA: prayojanAni taiH samprayukta: saMyutaH, itazca itazca vikSiptapracurabhaktapAno bahudAsyAdiparivRto bahujanasya aparibhUta aasiit||2|| se NaM lee gAhAvaI samaNovAsae yAvi hotthA ahigayajIvA-'jIve jAva viharai, niggaMthe pAvayaNe nissaMkie nikkaMkhie nivvitigicche laddhaDhe gahiyaDhe puMcchiyaDhe viNicchiyaDhe ahigayaDhe aTThimiMjapemANurAgaratte, ayamAuso niggaMthe pAvayaNe aTe paramaDhe sese aNaDhe Usiyaphalihe avaMguyaduvAre ciyattaMteurappavese cAuddasaTTamuddiThThapuNNamAsiNIsu paDipunnaM posahaM samma aNupAlemANe samaNe niggaMthe tahAviheNaM esaNijeNaM asaNa-pANa-khAima- sAimeNaM paDilAbhemANe bahUhiM // 12 // 1P 'pucchiyaDe' nAsti
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe 2 saptamAdhyayanam sIlavvaya-guNa-veramaNapaccakkhANa-posahovavAsehiM appANaM bhAvemANe evaM ca NaM vihri||3|| sa lepo nAma gRhapatiH zramaNopAsako abhigatajIvAjIva ityAdi, niggaMthe tti- Arhate pravacane ni:zaGkitaH, niSkAsito 'anyamatanirAkAGgaH, vicikitsA -cittavipatiH vidvajjugupsA vA tadrahito nirvicikitsaH, labdhArtho jJAtatattvaH gRhItArtha: svIkRtamokSamArgaH, pRSTArthatvAd vinizcitArthaH, abhigataH pratIto artho yena sa tathA, asthimiJjA asthimadhyaM yAvad dharme premA'nurAgeNa rakto atyantaM samyaktvavAsitacitta ityarthaH, kenacid dharma pRSTaH prAha-ayam AyuSman ! jainadharmo arthaH satyaH, paramArtharUpaH, zeSa: sarvo'pi anarthaH, Usiyaphaliha tti- ucchritaM prakhyAtaM sphaTikavannirmalaM yazo yasya, aprAvRtam asthagitaM dvAraM gRhasya yena so aprAvRtadvAraH, paratIrthiko'pi gRhaM pravizya dharmaM yadi vadet vadatu, na tasya parijano'pi samyaktvAt cAlayituM zakyate, tabhItyA na dvArapradAnam ityarthaH, prItikArI aMta:pure'pi pravezo yasya sa tathA, ko'rtha:?- rAjA'nta:pure hi ko'pi na pravezyaH, tatrA'pi asau pratItaguNatvena pravezayogya ityarthaH, tathA caturdazyAM aSTamyAdiSu tithiSu upadiSTAsu mahAkalyANakasambandhitayA puNyatithitvena prasiddhAsu, tathA paurNamAsISu ca tisRSu api caturmAsatithiSu, evambhUteSu dharmadivaseSu suSTha atizayena pratipUrNaM saMpUrNa AhAra-zarIra-satkAra1BD arhate 2 BD rAjJAmanta:pure
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ . Ka brahmacaryA- 'vyApArarUpaM pauSadham anupAlayan, tathAvidhAn sadguNAn zramaNAn eSaNIyena zuddhena azanAdinA pratilAbhayan bahUhiM A bahubhiH zIlavrata-guNa-viramaNa-pratyAkhyAna-pauSadhopavAsai: AtmAnaM bhAvayan, evaM pUrvoktaprakAreNa, 'ca: samuccaye' 'NaM vAkyAlaMkAre' viharati aaste||3|| tassa NaM leyassa gAhAvaissa nAlaMdAe bAhiriyAe uttarapurasthime disIbhAe Ittha NaM sesadaviyA nAma udagassa sAlA hotthA, aMNeakhaMbhasayasanniviTThA pAsAdiyA jAva paDirUvA, tIse Na sesadaviyAe udagasAlAe uttarapurasthime disIbhAe ittha NaM hatthIjAme nAmaM vaNasaMDe hotthA, kiNhe vaNNao vnnsNddss||4|| tasya lepasya gRhapateH sambandhinI nAlandAyA: pUrvottarasyAM dizi zeSadravyA nAma gRhopayuktazeSadravyeNa kRtA udakazAlA AsIda, anekastambhazatapratiSThA prAsAdIyA yAvat pratirUpA, tasyAzca uttarapUrvadigbhAge hastiyAmA''khyo vanakhaNDa AsIt, kRSNa ityAdivarNako vanakhaNDasya vaacyH||4|| tassiM ca NaM gihapaesammi bhayavaM goyame viharai, bhagavaM ca NaM ahe ArAmaMsi, ahe NaM udae 1 BJAM ettha NaM 2 BJAM aNega0
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA peDhAlaMputte pAsAvaccijje niyaMThe metajjo gotteNaM jeNAmeva bhagavaM goyame teNeva uvAgacchai, uvAgacchittA bhayavaM goyamaM evaM vayAsI - AMusa bho goyamA! atthi khalu me kei paese pucchiyavve, taM ca me Auso! ahAdarisiyameva viyAgarehi, savAyaM bhayavaM goyame udayaM peDhAlaputtaM evaM vayAsI- aviyAI aso! soccA nisamma sammA jANissAmo, savAyaM udae peDhAlaputte goyamaM evaM vayAsI // 5 // tasmin vanakhaNDagRhapradeze bhagavAn gautamo viharati, tasmin ArAme sthitaH, atha udakA''khyo nirgrathaH peDhAlaputraH pArzvApatyasya pArzvaziSyasya apatyaM ziSyaH sa ca medAryo gotreNa jeNeva tti- yasyAM dizi gautamaH tatra Agatya idaM prAha- AyuSman bho gautama! asti mama kazcit pradeza: praSTavyaH, taM pradezaM mama yathA zrutaM tvayA yathA darzitaM zrIvIreNa tathA vyAgRNIhi kathaya, sa cA'yaM bhagavAn, yadi vA saha vAdena savAdaM pRSTaH tamudakaM peDhAlalaghuputraM evam avAdIt, api ca AyuSman udaka! zrutvA tvadIyaM praznaM nizamya ca - avadhArya guNadoSavistAreNa samyag jJAsye aham, tad ucyatAM vizrabdhaM tvayA svA'bhiprAyaH, savAdaM sadvAcaM vA udakaH peDhAlaputro gautamam evam avaadiit||5|| 1 JAM AusaMto 2 BD praveze 3 P 'zrutvA' iti nAsti dvi. zru. skandhe saptAmadhyayanam
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ Auso goyamA! atthi khalu kumAravuttiyA nAma samaNA niggaMthA tubbhAgaM pavayaNaM pavayamANA gAhAvaI samaNovAsagaM uvasaMpannaM evaM paccakkhAveMtI-nannattha abhiogeNaM gAhAvaicoraggahaNavimokkhaNayAe tasehiM pANehiM nihAya daMDaM, evaNhaM paccakkhaMtANaM duppaccakkhAyaM bhavai, evaNhaM paccakkhAvemANANaM duppaccakkhAyaM bhavai, evaM te paraM paccakkhAvemAmA atiyaraMti sayaM painnaM, kassa NaM taM heDaM? saMsAriyA khalu pANA, thAvarA vi pANA tasattAe paccAyaMti, tasA vi pANA thAvarattAe paccAyaMti, thAvarakAyAo vippamuccamANA tasakAyaMsi uvavajaMti, tasakAyAo vippamuccamANA thAvarakAyaMsi uvavajaMti, tesiM ca NaM thAvarakAyaMsi uvavaNNANaM ThANameyaM dhttN||6|| bho gautama ! atthi santi kumAraputrA nAma nirgranthA yuSmadIyaM pravacanaM pravadantaH, tathA hi- gRhapatiM zramaNopAsakam upasaMpannaM niyamagrahaNodyataM pratyAkhyApayanti pratyAkhyAnaM kArayanti, tadyathA- traseSu daNDaM hiMsAM nihAya tyaktvA prANAtipAtanivRttiM kurvanti, nannattha iti- na anyatra svamateH anyatra rAjAdyabhiyogena yaH prANighAto na tatra nivRttiH iti tatra sthUlaprANivizeSaNAt tadanyeSAM jIvAnAM hiMsAnumatidoSaH syAd iti AzaGkAvAn prAha- gAhAvaicora tti- asya artho agre bhAvayiSyate, evaNhaM tti1J abhijoeNaM 1 AM " evaM NhaM" atra sarvatra jJeyaM // 123 //
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA udaka eva Aha- 'Nhamiti vAkyAlaMkAre' evaM pratyAkhyAnaM kurvatAM zrAddhAnAM duSpratyAkhyAnaM bhavati pratyAkhyAnabhaGgasadbhAvAt, tathA evaM pratyAkhyApayatAM pratyAkhyAnaM kArayatAM sAdhUnAM duSTaM pratyAkhyA nadAnaM bhavati, evaM pratyAkhyAnaM kurvantaH kArayantazca svAM pratijJAm aticaranti atilaGghayanti, kassa NaM taM heuM kasmAd hetoH ityarthaH, pratijJAbhaGgakAraNam Aha saMsAriyA ityAdi sAMsArikA: khalu prANinaH sthAvarA api prANinaH trasatayA pratyAyAnti, trasAzca sthAvaratvena iti, evaM sati pratijJAlopaH syAt, yathA nAgariko na hantavya iti pratijJA yena kRtA sa yadi udyAnasthaM nAgarikaM hanyAt tadA tasya kiM pratijJAlopo na syAt ?, evamatrA'pi yena trasavadhanivRttiH kRtA sa yadi tameva trasaM sthAvarakAyasthitaM hanti tadA tasya kiM na bhavet pratijJAlopaH ?, bhavati eva ityarthaH, trasakAyAt mucyamAnAH sthAvarakAye utpadyante, sthAvarakAyAt mucyamAnAzca sakAye, na ca kiJcilliGgamasti yena jJAyate ayaM traso abhUt pUrvaM sthAvaro vA iti, tesiM ca NaMtti- teSAM trasAnAM sthAvarakAye utpannAnAM zrAddhasya ArambhavataH sthAnamidaM sthAvarA''khyaM ghAtyaM syAt, evaM nAgarikadRSTAntena trasameva ghnataH pratijJAlopaH syAt // 6 // udakaH punaH svAbhiprAyam Aha evAhaM paccakkhaMtANaM supaccakkhAyaM bhavai, evaNhaM paccakkhAvemANANaM supaccakkhAyaM bhavai, 1 BDokhyAnaM 2P pratijJAtabha0 3 BD sakArya dvi. zru. skandhe saptAmadhyayanam
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ evaM te paraM paccakkhAvemANA NAiyaraMti sayaM paiNNaM, NaNNattha abhiogeNaM gAhAvai coraggahaNavimokkhaNayAe tasabhUehiM pANehiM nihAya daMDa, evAmeva sai bhAsAparakkame vijamANe je te kohA vA lobhA vA paraM paccakkhAveMti, ayaM pi bhe no dese No NeAue bhavai, aviyAI Auso goyamA ! tubbhaM pi evaM evaM royaI ? || 7 || evaM pratyAkhyAnaM kurvatAM supratyAkhyAtaM bhavati, evaM pratyAkhyApayatAM ca tadeva, evaM pratyAkhyAnaM kurvatAM kArayatAM ca na svapratijJAlopa:, yathA NaNNattha ityAdi- evaM gRhasthaH pratyAkhyAti - trasabhUteSu vartamAnakAle trasatvena utpanneSu prANiSu daNDaM vadhaM nihAya tyaktvA pratyAkhyAnaM karoti, tad iha bhUtatvavizeSaNAt sthAvaraparyAyaprAptasya vadhe'pi na pratijJAlopa:, nA'nyatra abhiyogena rAjAdyabhiyogAd anyatra pratyAkhyAnaM, gRhapaticoravimokSaNatayA iti samyag uktaM, tasmAd bhUtatvavizeSaNAGgIkAre yathA kSIravikRtipratyAkhyAyino dadhibhakSaNe'pi na pratijJAbhaGgaH, tathA trasabhUtA na hantavyA iti pratijJAvata: sthAvarahiMsAyAmapi na pratyAkhyAnAticAra:, evaM vidyamAne sati bhASAyAH pratyAkhyAnavAcaH parAkrame bhUtavizeSaNAd doSaparihArasAmarthye evaM doSaparihAropAye sati kecana krodhAd vA lobhAd 1 P abhiugeNaM / / 124 / /
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe 2 saptAmadhyayanam vA zrAvakaM nirvizeSaNameva pratyAkhyApayanti teSAM mRSAvAda: syAt, gRhNatAM ca vratalopaH, tadevaM ayamapi no asmadIyo aGgIkAra: kiM bhavatAM na naiyAyiko nyAyopapanno bhavati? api ca AyuSmadrautama! eSa pakSa: tubhyamapi roct||7|| savAdaM bhagavaM goyamo udayaM peDhAlaputtaM evaM vayAsI, AusaMto udagA! no khalu amhaM evaM eyaM royai, je te samaNA vA mAhaNA vA evamAikkhaMti jAva parUveMti no khala te samaNA vA niggaMthA vA bhAsaM bhAsaMti, aNutAviyaM khalu te bhAsaM bhAsaMti, abbhAikkhaMti khalu te samaNovAsae, jehiM pANehiM bhUehiM jIvehiM sattehiM saMjamaMti tANi vi te abbhAikkhaMti, kassa NaM heuM? saMsAriyA khalu pANA, tasA vi pANA thAvarattAe paccAyaMti, thAvarA vi pANA tasattAe paccAyaMti, tasakAyAo vippamuccamANA thAvarakAyaMsi uvavajjati, thAvarakAyAo vippamuccamANA tasakAyaMsi uvavajaMti, tesiM ca NaM tasakAyaMsi uvavannANaM ThANameyaM aghtt||8|| ___savAdaM bhagavAn gautama: tam udakaM peDhAlaputraM evamavAdIt - AyuSman udaka! no khalu asmabhyaM etad rocate, yadidaM trasakAyaviratau bhUtatvavizeSaNaM tad asmabhyaM na rocate ityarthaH, evaM sati ye zramaNA vA brAhmaNA vA evam AkhyAnti te yathArthAM bhASAM na bhASante kintu anutApinIM bhASAM bhASante anyathAbhASaNe hi parasya anutApo bhavati, te abhyAkhyAnti- zramaNopAsakAn asadbhUtadoSaprakaTanena
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhyAkhyAnaM dadante, jehiMtti- yeSvapi anyeSu jIveSu ye saMyamayanti saMyamaM kurvanti, yathA- brAhmaNo mayA na hantavya ityukte yadA varNAntare tiryakSu vA sthitaH tadvadhe brAhmaNavadha Apadyate, bhUtazabdavizeSaNA'bhAvAt, evaM zUkarAdiH na haMtavya ityAdi vizeSavratAni te abhyAkhyAnti dUSayanti, kasmAddhetoH ? yasmAtsAMsArikAH prANAH trasA: sthAvaratvena, sthAvarAH trasatvena pratyAyAnti, trasakAyAt tadAyuSkena mucyamAnAH sthAvarakAye sthAvarakAyAcca tattadyogyakarmaNA mucyamAnAH trasakAye utpadyante teSAM trasakAye samutpannAnAM sthAnam etat trasakAyA'khyaM aghAtyaM aghAtArhaM bhavati, sthUlaprANighAtAnnivRttaH zrAddha:, tannivRttyA ca trasasthAnam aghAtyaM syAt tasya tIvrAdhyavasAyotpAdakatvAt lokagarhitatvAcca, sthAvarakAyAcca anivRtta iti, tat sthAnam asya aghAtyamiti // 8 // udaka Aha savAyaM udae peDhAlaputte bhagavaM goyamaM evaM vayAsI- kayare khalu AusaMto goyamA ! tubbhe vayaha tasapANA taMsapANA ? savAyaM bhayavaM goyame udayaM peDhAlaputtaM evaM vayAsI- AusaMto udagA! je tumhe vayaha tasabhUyA pANA tasabhUyA pANA te vayaM vayAmo tasA pANA tasA pANA, je vayaM vayAmo tasA pANA tasA pANA te tubbhe vayaha tasabhUyA pANA tasabhUyA pANA, ee saMti duve ThANA egaTThA, 1 JAM tasA AumaNNahA! / / 125 / /
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe saptAmadhyayanam kimAuso! ime bhe sUvaNIyatarAe bhavai tasabhUyA pANA tasabhUyA pANA, ime bhe davaNIyatarAe tasA pANA tasA pANA? bho egamAuso! paMlikosaha, ikkaM abhiNaMdaha, ayaM pi bhe dese no neAue bhvi||9|| udako gautamam avAdIt- he AyuSman gautama! katarAn prANino yUyaM vadatha trasaprANina iti, atha sadvAcaM gautama udakam abAdIt- AyuSman udaka! yAn prANino yUyaM vadatha trasabhUtAn trasatvena vartamAnA: nAtItA nA'pi eSyAH, tAn eva vayaM vadAmaH vasA iti, yAn vayaM vadAmaH trasAn tAn yUyaM vadatha trasabhUtAn, ete dve sthAne tulye ekArthe eva, nA'tra kazcid arthabhedaH, evaM sati ayaM yuSmadIya: pakSaH kiM sUpanItataro yuktiyuktaH? trasabhUtAH prANA ityayaM tu pakSo duSpraNItataro ayuktaH pratibhAsate? ko'yaM vyAmoho bhavatAM yena zabdabhedAd ekaM pakSam Akrozatha dvitIyaM tu abhinaMdatha ityayaM deze aGgIkAro bhavatAM no naiyAyiko na nyAyopapanna ubhayo: api pakSayoH tulytvaat||9|| kumataniSedham Aha bhagavaM ca NaM udAhu- saMtegaiyA maNussA bhavaMti, tesiM ca NaM evaNhaM vuttapuvaM bhavai- no PJAM paDikosaha
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ khalu vayaM saMcAemo muMDA bhavittA agArAo aNagAriyaM pavvaittae, vayaNNaM aNupuvveNaM goyassa lisissAmo, te evaM saMkhaM sAviti, te evaM saMkhaM ThavayaMti, te evaM saMkhaM sovaTThAvayaMti, nannattha abhiogeNaM gAhAvaicoraggahaNavimokkhaNayAe tasehiM pANehiM nihAya daMDa, taM pi tesiM kusalameva bhvi||10|| bhagavAn gautamaH punarAha- santi eke kecana manuSyAH yeSAM sAdhoH dharmakathakasya pura idam uktaM bhavati yathA- na khalu vayaM muNDA bhavituM pravrajyAM grahItuM zaknumaH, agArAd anagAritAM pravrajituM, vayam AnupUrveNa krameNa gotraM sAdhutvaM anuzleSayiSyAma: ko'rthaH? - vayaM dezaviratiM pAlayAmaH, tataH krameNa cAritraM, tata evaM te saMkhyA vyavasthAM zrAvayanti pratyAkhyAnaM kurvantaH prakAzayanti, te evaM vyavasthA sthApayanti, sUpasthApayanti ca, nA'nyatra abhiyogena, abhiyogA rAjA'bhiyogAdiH, tena trasaM ghnato'pi na vratabhaGgaH, tathA gRhapaticauravimokSaNatayA iti, asyA'rthaH kathAgamya:, sA ceyaM ratnapure ratnazekhararAjJA svAnta:purAdistrINAM svairakrIDArUpa: kaumudImahotsavo anujJAtaH, puruSeNa kenA'pi nagaramadhye na stheyam iti AghoSaNA kAritA, nRpAdayaH puruSAH sarve'pi udyAne sAyaM jagmuH, ekasya vaNija: SaTputrAH krayavikrayAdivyagrA: puramadhya eva R // 126 //
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe saptamAdhyayanam tasthuH, sthagitAni gopurANi, tato niSkrAnte mahe rAjJA rakSakANAm uktaM- pazyata nagare ko'pi naro asti navA iti, tai: vilokayadbhiH SaTputrAH te dRSTAH, rAjJo niveditAH, rAjJA kupitena SaNNAmapi vadhaH samAdiSTaH, tataH tatpitA zokAkulo rAjAnaM vijJapayati smadeva! mA kRthAH kulakSayam asmAkaM, sarvaM dhanaM gRhyatAM mucyatAM putrAH, evamukte'pi rAjA kathamapi na muJcati putrAn, tata: pitA sarvaputraghAtapravRttarAjAnaM jJAtvA paJcAnAM mocanaM yAcitavAn, rAjA paJcApi na muJcati, tatazcatvAro yAcitAH, tathA'pi na manyate nRpaH, tatastrayo yAcitA: te'pi na muktA, tato dvau mArgitau, tAvapi amuJcan nRpaH ekaM putraM yAcitaH, samagrapaurajanavijJapto nRpaH putramekaM jyeSThaM muktavAn / atra iyaM dRSTAntayojanA- samyaktvavAn zrAddhaH sarvaprANAtipAtaviratiM kartum azakto nRpasthAnIyaH SaTkAyapitRtulyena sAdhunA prerito'pi sarvaviratiM na aGgIkurute, SaDapi jIvakAyAn mocayati sAdhuH, zrAddhastu SaNNAM mocane azakto jyeSThamekaM trasakAyaM muJcati-pAlayati ityarthaH, sAdhuH ekamocanenA'pi kRtArtham AtmAnaM manyate, yathA ca tasya vaNijo na zeSapaJcaputravadhA'nujJA, evaM sAdho: api na zeSaprANivadhA'numatiH, kintu yadeva vrataM gRhItvA yAneva sthUlasattvAn saGkalpavadhanivRtto rakSati zrAddha: tannimittaM kuzalAnubandha eva ityAha tasehi- trasebhyo daNDaM hiMsAM tyaktvA yAvad viramati tAvat tasya kuzalaM puNyameva iti||10|| KKKKKKKKKKKKKKK 1P mucyantAM
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ tasA vi vuccaMti tasA tasasaMbhArakaDeNaM kammuNA, NAmaM ca NaM abbhuvagayaM bhavai, tasAuM ca NaM palikkhINaM bhavai, tasakAyaThiIya te tao AuM vippajahaMti, te tao AuM vippajahittA thAvarattAe paccAyaMti, thAvarA vi vuccaMti thAvarA thAvarasaMbhArakaDeNaM kammuNA, nAmaM ca NaM abbhuvagarya bhavai, thAvaraAuM ca NaM palikkhINaM bhavai, thAvarakAyaThiiyA te tao AugaM vippajahaMti, te tao AugaM vippajahittA bhujo paralogattAe paccAyaMti, te pANA vi vuccaMti, te tasA vi vuccaMti, te mahAkAyA, te cirtthitiiyaa|||11|| sA api dvIndriyAdayo'pi trasA ucyante, trasA: trasasaMbhArakRtena karmaNA syuH, sambhAro nAma karmaNo avazyaM vipAkA'nubhavena vedanaM, tacca trasanAma, pratyekanAma ityAdikaM, trasatvena sambaddhaM yadAyuSkam udayaprAptaM syAt tadA trasanAmAdikarmaNA nasA ucyante, trasA''yuH yadA kSINaM syAt trasakAyasthitizca kSINA syAt, sA ca jaghanyena antarmuhUrtam utkRSTataH sAtirekasahasradvayasAgaramAnA, tataste vasAyuH tyajanti, anyAni api tatsahacarakarmANi tyaktvA sthAvaratvena utpadyante, evaM sati sthAvarakAyaM ghnataH zrAddhasya kathaM sthUlaprANAtipAtanivRtivratabhaGga iti, kiJca-thAvara AuMtti- yadA sthAvarA''yuSkamapi kSINaM syAt tathA sthAvarakAyasthitizca, sA jaghanyena // 127 // 1P'vrata0' iti nAsti
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA dvi.zru.skanye saptamAdhyayanam antarmuhUrta utkRSTato anantakAlam asaMkhyeyAH pudgalaparAvartAH, tataste svAyuH parityajya bhUyaH punarapi paralokatayA sthAvara kAyasthite: abhAvAt sAmarthyAt trasatvena pratyAyAnti, te trasA: prANA apyucyante, vasA api ucyante, mahAkAyA: te yojanalakSapramANazarIravikurvaNAt, cirasthitikAH te bhavasthityapekSayA trayastriMzatsAgarA''yuSkabhAvAt, tataH sAnAmeva nivRttiH zrAddhena kRtA, na tu sthAvarANAM, nAgarikadRSTAnto'pi ayuktaH, nAgariko na haMtavya iti pratijJAM kRtvA bahi:sthitaM tameva paryAyApannaM ghnato vratabhaGga iti tvatpakSaH, sa ca ayuktaH, yo hi nagaradharmeM: upetaH sa bahiHstho'pi nAgarika eva, ata: paryAyA''panna iti vizeSaNam ayuktaM, sarvathA nagaradharmatyAge tu 'tameva' iti nopapadyate, sa ca anya eva iti, tathA trasatvatyAgAd yadA sthAvaratvaM prAptaH tadA anya eva ayamiti taM ghnato na vrtbhnggH||11|| punarudaka: prAha savAyaM udae peDhAlaputte bhayavaM goyamaM evaM vayAsI-AusaMto goyamA! natthi NaM se kei pariyAe jaNNaM samaNovAsagassa egapANAivAyavirae vi daMDe nikkhitte, kassa NaM taM heuM? saMsAriyA khalu pANA, thAvarA vi pANA tasattAe paccAyaMti, tasA vi thAvarattAe paccAyaMti, thAvarakAyAo 1P kAya0 iti nAsti 2B trasanivRttiH
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ ra vippamuccamANA savve tasakAyaMsi uvavati, tasakAyAo vippamuccamANA savve thAvarakAyaMsi uvavati, tesiM ca NaM thAvarakAyaMsi uvavaNNANaM ThANameyaM ghtt12|| savAdam udako gautamam avAdIt- he gautama! nAsti sa kazcit paryAya: yasminnekaprANAtipAtaviramaNe'pi zramaNopAsakasya daNDo vadho nikSipta: parityaktaH syAt, ko'rthaH? - zrAddhena trasamuddizya pratyAkhyAnaM kRtaM, saMsAriNAM ca anyo'nyagamanasaMbhavAt trasA: sarve'pi sthAvaratvaM prAptAH tadA trasAnAm abhAvAt nirviSayaM pratyAkhyAnam ityarthaH, kassa NaMtti-kena hetunA idam ucyate? sAMsArikA: khalu prANA: sthAvarA: trasatayA, tasA api sthAvaratayA pratyAyAnti, sthAvarakAyAd vipramucyamAnA: svA''yuSA sarve niravazeSA: trasakAye samutpadyante *trasakAyAdapi tadAyuSA mucyamAnAH sarve sthAvarakAye samutpadyante*, teSAM trasAnAM sthAvarakAyotpannAnAM sthAnametad ghAtyaM, yathA kenacit pratijJAtaM mayA nagaranivAsI na haMtavyaH, tacca udvasitaM nagaraM tato nirviSayaM pratyAkhyAnam, evamatrA'pi trasAnAm abhaavaanirvissytvmiti||12|| atha gautamaH prAha savAyaM bhayavaM goyame udayaM peDhAlaputtaM evaM vayAsI- No khalu Auso! asmAkaM vattavvaeNaM, tubbhaM ceva aNuppavAeNaM asthi NaM se pariyAe jammi samaNovAsagassa savvapANehiM savvabhUehiM // 128 // ** etadantavartI pATha: B pratau nopalabhyate 1PBD jaM naM
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGga dIpikA dvi.zru.skandhe P saptamAdhyayanam (savvajIvehiM savvasattehiM) daMDe nikkhitte, kassa NaM taM he? saMsAriyA khalu pANA, tasA vi pANA thAvarattAe paccAyaMti, thAvarA vi pANA tasattAe paccAyaMti, tasakAyAo vippamuccamANA savve thAvarakAyaMsi uvavajaMti, thAvarakAyAo vipyamuccamANA savve tasakAyaMsi uvavati, tesiM ca NaM tasakAyaMsi uvavaNNANaM ThANameyaM aghataM, te pANA vi vuccaMti, te tasA vi vuccaMti, te mahAkAyA, te ciraThiiyA, te bahuyaragA pANA jehiM samaNovAsagassa supaccakkhAyaMbhavai, te appataragA pANA jehiM samaNovAsagassa apaccakkhAyaM bhavai, iti se mahayA (tasa)kAyAo uvasaMtassa uvaTThiyassa paDivirayassa jaNNaM tubbhe vA aNNo vA evaM vayaha- natthi NaM se (kei) pariyAe jaNNaM samaNovAsagassa egapANAivAe vi daMDe nikkhitte, ayaM pi bhe dese No NeyAue bhvi||13|| sadvAcaM gautama udakam avAdIt- asmAkamiti magadhadeze sarvajanaprasiddha saMskRtameva uccAryate tathaiva atra paThitam, tadevaM asmAkaM sambandhinA vaktavyena naitad azobhanaM, kintarhi? yuSmAkameva anupravAdena etad azobhanamiti, *asmadvaktavyena asya codyasya anutthAnameva, tathAhi- naitad bhUtaM na ca bhavati nA'pi bhaviSyati yat sarve'pi sthAvarA: trasatvaM pratipadyante, sthAvarANAM AnantyAt, sAnAM ca asaGkhyeyatvena tadAdhAratvaM na yuktaM*, vasA (sarve) api sthAvaratvaM na pratipannA na ca pratipadyante nA'pi pratipatsyante, 1PBD 'pANA' nAsti **etadantargata: pATha: P pratau nopalabhyate
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ na ca kadAcit trasazUnyaH saMsAraH syAditi bhavadAkSepo vRthaiva, asti ayaM paryAyo yad zramaNopAsakasya sarvaprANibhiH trasatvena bhUtaiH utpannaiH daNDo nikSipto vadhastyaktaH, kena hetunA ityAha- saMsAriyA ityAdi pUrvavat yAvat trasakAye utpannAnAM sthAnametad aghAtyaM syAt, te ca trasAH prANA ucyante, trasA api ucyante, te mahAkAyAzcirasthitikAH, te ca trasA bahavo yai: zrAddhasya supratyAkhyAtaM bhavati, bhavadabhiprAyeNa sarvasthAvarANAM trasatvena utpatteH te alpatarakA yai: zrAddhasya apratyAkhyAtaM bhavati, alpazabdo abhAvavAcakaH, na santi eva tvadabhiprAyeNa te jIvAH yeSu apratyAkhyAtamiti, evaM se tasya zrAddhasya mahataH trasakAyAd upazAMtasya viratasya supratyAkhyAtaM syAditi, evaM sati yad yUyaM vadatha anyo vA vadati yannAsti asau paryAya ityAdi sugamaM yAvat no neyAue bhavai tti || 13 || atha trasAnAM sthAvaratvaM prAptAnAM vadhe'pi na vratabhaGgaH syAdityatra dRSTAntatrayamAha bhagavaM ca NaM udAhu- niyaMThA khalu pucchiyavvA, AusaMto niyaMThA ! iha khalu saMtegaiA maNussA bhavaMti, tesiM caNaM evaM vuttapuvvaM bhavai- je ime muMDe bhavittA agArAo aNagAriyaM pavvattA eesi NaM AmaraNaMtAe daMDe Nikkhitte, je ime agAramAvasaMti aiesi NaM AmaraNaMtAe daMDe no nikkhitte, katiM ca NaM samaNe jAva vAsANi caupaMcamANi chaddasamANi appayaro vA bhujjayaro 1 BD etesi // 129 //
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skanthe saptamAdhyayanam vA desaM dUijittA AramAvasejA? haMtA vaejA, tassa NaM gAratthaM vahamANassa se paccakkhANe no bhagge bhavai, evameva samaNovAsagassa vi tasehiM pANehiM daMDe nikkhitte, thAvarehiM pANehiM daMDe no nikkhitte,tassa NaM thAvarakAyaM vahemANassa se paccakkhANe no bhagge bhavai,sevamAyANaha niyaMThA! sevmaayaannitvvN||14|| bhagavAn gautama udAha uktavAn, nirgranthAH praSTavyA: nirgranthAnAM sarveSAmapi etatsammatamiti jJApanAya nirgranthapazna:, kimuktavAn ityAha- zAntipradhAnA iha kecinmanuSyA: syuH, teSAm evamuktapUrvaM bhavati- ayaM vratagrahaNavizeSa: syAt yathA- ye ime muNDA bhUtvA agArAnnirgatya anagAritAM pratipannAH, eteSAmupari mayA maraNAntaM daNDo nikSipto vadhastyaktaH, ko'rthaH? kenA'pi yatIn Azritya vrataM gRhItaM yathA yAvajjIvaM mayA yatayo na hantavyA iti, ye ca ime agAraM gRham Avasanti teSAM daNDo na tyakta: gRhasthAnAM hiMsA na pratyAkhyAtA ityarthaH, tatra kecit zramaNA: kiyantamapi kAlaM pravrajyAM pratipAlya, kAlamAnam Aha- vAsANi tti- varSANi catvAri paJca vA SaD daza vA, asya upalakSaNAd anyo'pi kAlavizeSo jJeyaH, tameva Aha- alpataraM prabhUtataraM vA kAlaM tathA dezaM dUijjatti vihRtya karmodayAd gRhamAvaseyuH gRhasthA bhaveyuH, evambhUtaH paryAya: kiM sambhAvyate uta na? iti pRSTA nirgranthAH 1J agAraM vaejjA 2P 'gRhasthA bhaveyuH' nAsti
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ KA pratyUcuH - hanta gRhavAsaM vrajeyuH, tasya ca yativadhagRhItavratasya taM gRhasthaM ghnata: kiM vratabhano bhavet uta na iti? te AhuH na iti, KS evaM zrAddhasya trasavadhanivRttasya sthAvaratvaM prAptaM trasaM nato na syAd vratabhaGgaH // 14 // atha dvitIyadRSTAntaM pratyAkhyAtRviSayagataM darzayannAha bhagavaM ca NaM udAha niyaMThA (khalu) pucchiyavvA- AusaMto niyaMThA ! iha khalu gAhAvaiNo vA gAhAvaiputto vA tahappagArehiM kulehiM Agamma dhammassavaNavattiyaM uvasaMkamijjA, tesiM ca NaM tahappagArANAM dhamme Aikkhiyavve? haMtA Aikkhiyavve, kiM te tahappagAraM dhamma soccA nisamma evaM vaejjA- iNameva niggaMthaM pAvayaNaM saccaM aNuttaraM kevaliyaM paDipunnaM saMsuddhaM NeAuyaM sallagattaNaM siddhimaggaM (muttimaggaM) nijANamaggaM nivvANamagaM avitahamavisaMdhi savvadukkhappahINamagaM, ittha ThiyA jIvA sijhaMti bujjhaMti muccaMti parinivvAyaMti savvadukkhANamaMtaM kareMti, tamANAe taha gacchAmo taha ciTThAmo taha nisIyAmo taha tuyaTTAmo taha bhuMjAmo taha bhAsAmo taha uTThAe uDheittA pANANaM bhUyANaM jIvANaM sattANaM saMjameNaM saMjamAmo tti vadejA? haMtA vadejA, kiM te tahappayArA // 130 // 17 gAhAvatI 2 PBD OvisuMdhi AM saMdiddhaM 3AM sarvatra 'tahA'
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe saptamAdhyayanam kappaMti pavvAvittae? haMtA kappaMti, * kiM te tahappagArA kappaMti muMDAvittae? haMtA kappaMti, *kiM te tahappagArA kappaMti sikkhAvittae? haMtA kappaMti, *kiM te tahappagArA kappaMti uvaTThAvittae? haMtA kappaMti , tesiM ca NaM tahappagArANaM savvapANehiM jAva sattehiM daMDe nikkhitte? (haMtA Nikkhitte), se NaM eyArUveNaM viharamANA jAva vAsAiM caupaMcamAiM chaDsamANi vA appayaro vA bhujjayaro vA desaM daijittA agAraM vaejjA? haMtA vaejjA, tassa NaM savvapANehiM jAva savvasattehiM daMDe no nikkhitte, se je se jIve jassa pareNaM savvapANehiM jAva savvasattehiM daMDe no nikkhitte, se je se jIve jassa AreNaM savvapANehiM jAva savvasattehiM daMDe nikkhitte, se je se jIve jassa iyANiM savvapANehiM jAva savvasattehiM daMDe no nikkhitte bhavai, pareNaM assaMjae, AreNaM saMjae, iyANiM asaMjae, asaMjayassa NaM savvapANehiM jAva savvasattehiM daMDe no nikkhitte bhavai, sevamAyANaha niyaMThA! sevmaayaanniyvv||15|| ** etadantargata: pATha: P pratau nopalabhyate 1JAM daMDe Nikkhitte? Neti 2 PBD assaMjae, 'iti azuddhaH pratibhAti
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhagavAn gautamaH prAha- nirgranthAH praSTavyAH, iha khalu gRhapatayo vA gRhapatiputro vA tathAprakAreSu zreSThakulesu utpadya dharmazravaNArthaM Agaccheyu:, teSAM dharma AkhyAtavya? iti pRSTe zramaNA AhuH, hanta AkhyAtavyaH, kiM te tathAprakAraM zuddhaM dharmaM zrutvA evaM vadeyu:idameva nirgranthasambandhi pravacanaM satyaM yAvat sarvaduHkhaprahINamArgaH, itthaM tti- atra sthitA jIvA: sidhyanti yAvatsarvaduHkhAnAmantaM kurvanti, tadAjJayA tathA gacchAma: tathA ceSTAmahe yAvat tathA utthayA prayatnena prANinAM saMyamena hiMsAnivRttyA saMjamAmo saMyama kurmo yathA jinAjJA, evaM te vadeyuH? iti pRSTe zramaNA AhuH, hanta vadeyuH, punaH zramaNAn pRcchati kiM te tAdRzA yogyA: kalpante pravrAjayitum? zramaNA AhuH - hanta kalpante ityAdi, tesiM ca NaMtti taiH tathAvidhaiH sarvajIvebhyo daMDastyaktaH, evaMvidhAH te viharanto varSANi catvAri paJca vA SaD daza vA alpataraM bahutaraM vA kAlaM dezagrAmAdau udyatavihAreNa vihRtya pazcAt patitapariNAmA: santo agAraM vrajeyuH? gRhasthA bhaveyurityarthaH, nirgranthA pRSTA uttaramAhuH, hanta vrajeyuH, teSAM sarvaprANibhyo daMDo no nikSiptaH, teSAM avasthAtrayam Aha- pUrvaM gRhasthatve sarvajantuvadho na tyaktaH, atha ya: sa sAdhutve sarvajantuvadhaH tena tyaktaH, punaH sAdhutvaM muktvA idAnI gRhasthe jAte sarvajantuvadho na tyaktaH, pUrvam asaMyata:1 Arata: saMyata:2 idAnIm asaMyataH3, asaMyatasya sarvajantuvadho na tyaktaH, tadevaM jAnIta nirgranthAH, tadevaM AjJAtavyaM, evaM yathA avasthAtraye'pi anyathAtvaM syAd, evaM trasasthAvarayoH api jnyeym||15|| 1PoputrA vA 2B ceSTAmo // 131 //
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA atha tRtIyaM dRSTAntaM paratIrthikAn uddizya Aha___ bhagavaM ca NaM udAhu niyaMThA khalu pucchiyavvA- AusaMto niyaMThA! iha khalu parivAyA vAlI dvi.zru.skandhe parivAiyAo vA annayarehiMto titthAyataNehito Agamma dhammassavaNavattiyaM uvasaMkamijA? haMtA saptamAdhyayanam aura uvasaMkamijA, kiM tesiM tahappagArANaM dhamme Aikkhiyavve? taM ceva jAva uvaTThAvittae, kiM te he A tahappagArA kappaMti saMbhujjAvittae? haMtA kappaMti, te NaM eyArUveNaM vihAreNaM viharamANA taM ceva se jAva agAraM vaejjA? haMtA vaejA, te NaM tahappagArA kapyaMti saMbhuMjittae? No iNaDhe samaDhe, (se je se jIve je pareNaM No kappai saMbhaMjittae, se je se jIve je AreNaM kappai saMbhujittae) se ra je se jIve je iyANiM No kappai saMbhujittae, pareNaM assamaNe AreNaM samaNe iyANiM assamaNe, assamaNeNaM saddhiM No kappar3a samaNANaM niggaMthANaM saMbhujittae, sevamAyANaha niyaMThA sevmaayaanniyvvN||16|| sugamArtham idaM sUtraM, tAtparyArthastu ayaM-pUrvaM parivrAjakAH santo asambhogyAH sAdhUnAM, gRhItazrAmaNyAzca sAdhUnAM sambhogyA:, punaH zrAmaNyatyAge asambhogyAH, evaM paryAyAnyathAtvaM trasasthAvarANAmapi yojyam // 16 // RJAM saMbhujittae 2 BD tahappagArANaM ISRORTS
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ RE . evaM dRSTAntatrayeNa nirdoSAM dezaviratiM prasAdhya punarapi tadgatameva vicAram Aha bhagavaM ca NaM udAha-saMtegaDayA samaNovAsagA bhavaMti, tesiMca NaM evaM vattapavvaM bhavai-nokhala saMcAemo muMDA bhavittA agArAo aNagAriyaM pavvaittae, vayaM NaM cAuddasaTThamuddiThThapuNNamAsiNIsu paDipuNNaM posahaM sammaM aNupAlemANA viharissAmo, thUlagaM pANAivAyaM paccakkhAissAmo, evaM thUlagaM musAvAyaM thUlagaM adinnAdANaM thUlagaM mehUNaM thUlagaM pariggahaM (paccakkhAissAmo) icchAparimANaM karissAmo, duvihaM tiviheNaM, mA khalu mama aTThAe kiMci vi kareha vA kArAveha vA, tattha vi paccakkhAissAmo, te abhuccA apeccA asiNAittA AsaMdIpIDhiAo paccoruhitA, te tahA kAlagayA vi kiM vattavvayaM siyA? sammaM kAlagayA i vattavvayaM siyA, te pANA vi vuccaMti, te tasA vi vuccaMti, te mahAkAyA, te ciraThiiyA, te appataragA pANA jehiM samaNovAsagassa supaccakkhAyaM bhavai, te appataragA pANA jehiM samaNovAsagassa apaccakkhAyaM bhavai, ii se mahayA0 jaNNaM tunbhe vayaha taM ceva jAva ayaM pi bhe dese no neyAue bhvi||17|| // 132 // 1P vayaM ca NaM 2BD kAraveha 3 BD taha
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ ma zrI sUtrakRtAGmadIpikA dvi.zru.skandhe saptamAdhyayanam bhagavAn gautama udakaM pratyAha- zAntipradhAnA eke zramaNopAsakA bhavanti, teSAM ca idam uktapUrva bhavati, yathA na khalu vayaM zaknumaH pravrajyAM gRhItuM, kintu vayaM caturdazyaSTamyAdiSu tithiSu sampUrNa pauSadhaM samyag anupAlayanto vihariSyAmaH, tathA sthUlaprANAtipAtamRSAvAda-'dattAdAna-maithuna-parigrahaM pratyAkhyAsyAmaH dvividhaM kRtakAritabhedAt, zrAddhasya anumate: aniSiddhatvAt, trividhena manovaca:kAyaiH, 'mA niSedhe', pauSadhasthasya mama kRte kiJcit pacanapAcanAdikaM mA kArTa, pareNa mA kArayata, sarvathA asambhavino vastuno anumate: api niSedhaH, tatrA'pi pratyAkhyAsyAmaH, te zrAvakA abhuktvA apItvA asnAtvA ca pauSadhayutatvAd AsaMdIpIThikAta: pratyAruhya avatIrya samyak pauSadhaM kRtvA kAlaM kRtavantaH, te kiM samyak kRtakAlA uta asamyak? evaM pRSTaiH nirgranthaiH avazyam evaM vaktavyaM te samyak kAlagatAH, evaM kAlagatAnAm avazyambhAvI devalokotpAdaH, tatra utpannAzca te sA eva, tatazca kathaM nirviSayatA pratyAkhyAnasya iti||17|| punaH zrAddhoddezena pratyAkhyAnaviSayaM darzayati bhagavaM ca NaM udAhu-saMtegaiyA samaNovAsagA bhavaMti, tesiM ca NaM evaM vuttapuvvaM bhavai- no khalu vayaM saMcAemo muMDA bhavittA agArAo jAva pavvaittae, no khalu saMcAemo cAuDsaTThamuddiThThapuNNa1B yathA ca 2BD pratyAkhyAmaH 3RD pratyAkhyAmaH
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAsiNIsu jAva aNupAlemANA viharittae, vayaM NaM apacchimamAraNaMtiyasaMlehaNAjhosaNAjhUsie jAva kAlaM aNavakaMkhamANA viharissAmo, savvaM pANAivAyaM paccakkhAissAmo jAva savvaM pariggahaM paccakkhAissAmo tivihaM tiviheNaM, mA khalu mama aTThAe kiMci vi jAva AsaMdIpeMDhiyAo paccAruhittA te tahA kAlagayA i kiM vattavvayaM siyA? samaNA kAlagayA i vattavvaM siyA, te pANA vi vuccaMti jAva ayaM pi bhe dese No NeyAue bhvi||18|| . gautamaH prAha- santi vidyante eke kecana zramaNopAsakAH, teSAM etaduktapUrvaM bhavati yathA-na zaknumo vayaM pravrajyAM grahItuM, nA'pi caturdazyAdiSu samyak pauSadhaM pAlayitum, vayaM ca apazcimayA saMlekhanAkSapaNayA kSapitakAyA: yadi vA saMlekhanAjoSaNayA sevanayA joSitA: sevitA uttamArthaguNaiH evambhUtAH santo bhaktapAnaM pratyAkhyAya kAlaM dIrghakAlam anavakAGkSamANA vihariSyAmaH, ko'rthaH? - na khalu vayaM dIrghakAlaM vrataM pAlayituM samarthAH kintu vayaM sarvamapi prANAtipAtAdikaM pratyAkhyAya saMlekhanayA saMlikhitakAyA: caturvidhA''hAratyAgena jIvitaM tyaktuM samarthAH iti sUtreNaivA''ha-savvaM pANAivAyamityAdi yAvat te tathAkAlagatAH kiM vaktavyametat syAt samyak te kAlagatA? iti pRSTA nirgranthA AhuH, yathA te sanmanasa: zobhanacittA: kAlagatA iti, te kAlaM kRtvA suralokeSu 1 BD 0peDhiyA 2 PD gRhItuM 33 //
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAmadIpikA utpadyante, tatra cotpannA yadyapi hantuM na zakyante tathA'pi trasatvAt te zrAddhasya trasavadhanivRttipratyAkhyAnasya viSayA: syuH||18|| punaH pratyAkhyAnaviSayam Aha dvi.zru.skandhe bhagavaM ca NaM udAhu-saMtegaiyA maNussA bhavaMti mahicchA mahAraMbhA mahApariggahA ahammiA jAva saptamAdhyayanam duppaDiANaMdA savvAo pANAivAyAo jAva savvAo pariggahAo appaDivirayA jAvajjIvAe 2 jehiM samaNovAsagassa AyANaso AmaraNaMtayAe daMDe nikkhitte, te tao AugaM vippajahati, te 8 tao bhujo sagamAdAe duggaigAmiNo bhavaMti, te pANA vi vuccaMti, te tasA0, te mahA0, te cira0, te bahutaragA0, AyANaso iti se mahayA0 jaNaM tubbhe No NeyAue bhvi||19|| bhagavAn Aha- eke manuSyA bhavanti, mahecchA mahA''rambhA mahAparigrahA ityAdi sugamaM yAvad yai: AdAnaM prathamavratagrahaNaM tata Arabhya maraNAntaM yAvad daNDo nikSiptaH tyaktaH, te ca tasmAd bhavAt svAyuSaM jahanti, tyaktvA trasajIvitaM svakaM pApam AdAya gRhItvA durgatigAminaH syuH, mahA''rambhaparigrahatvAt te mRtA narake nArakatrasatvena utpannA: sAmAnyena prANina ucyante vizeSatastu 1B nArakA satvena
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ sA mahAkAyA ityAdi puurvvt||19|| punaH pratyAkhyAnaviSayaM darzayati bhagavaM ca NaM udAhu- saMtegaiyA maNussA bhavaMti aNAraMbhA apariggahA *dhammiyA dhammANuA jAva savvAo pariggahAo paDivirayA jAvajIvAe jehiM samaNovAsagassa AyANaso AmaraNaMtAe daMDe nikkhitte, te tao AuM vippajahaMti, te tao bhujo sagamAdAe soggaigAmiNo bhavaMti, te pANA vi vuccaMti jAva no neyAue bhvi||20|| pUrvoktebhyo mahA''rambhAdibhyo viparItA: suzIlA: sAdhavaH, ete ca sAmAnyazrAvakA: te'pi traseSu eva deveSu utpadyante, tato'pi na nirviSayaM pratyAkhyAnam // 20 // kiJca bhagavaM ca NaM udAha-saMtegaiA maNussA bhavaMti, taM (jahA)- appecchA appAraMbhA appapariggahA dhammiyA dhammANuA (jAva) egaccAo pariggahAo appaDivirayA jehiM samaNovAsagassa AyANaso AmaraNaMtAe daMDe nikkhitte. te tao AuM vippajahaMti, vippajahittA bhujjo sagamAdAe UP 2XII ** etadantargata: pATha: P pratau nopalabhyate
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ jo bhavaMti, te pANAvizeSaNA avazya prakRti - AraNiyA / zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe saptamAdhyayanam soggaigAmiNo bhavaMti, te pANA vi vuccaMti jAva no neyAue bhvi||21|| sugamamidaM sUtram, ete ca alpecchAdivizeSaNA avazyaM prakRtibhadratayA sadgatigAmitvena traseSu utpdynte||21|| kiJcAnyat bhagavaM ca NaM udAhu- saMtegaiyA maNussA bhavaMti taM- AraNiyA AvasahiyA gAmaniyaMtiyA kaNhuMtirAhassiyA jehiM samaNovAsagassa AyANaso AmaraNaMtAe daMDe nikkhitte bhavai, no bahusaMjayA no bahupaDivirayA pANa-bhUya-jIva-sattehiM te appaNA saccAmosAiM evaM vippaDivedeti ahaM Na haMtavve anne haMtavvA jAva kAlamAse kAlaM kiccA annayarAiM AsuriyAI jAva uvavaMtAro havaMti, tao vi vippamuccamANA bhujjo elamUyattAe tamorUvattAe paccAyaMti, te pANA vi vuccaMti jAva no neAue bhvi||22|| eke manuSyA evambhUtAH syuH AraNyikA araNyavAsinaH, AvasathikAH, grAmanimaMtrikA:, kaNhuirAhassiyA kvacitkArye rahasyakAH, ete sarve'pi tIrthikavizeSAH, te ca no bahusaMyatA: kriyAsu, no bahuprativiratA: sarvajantuvadhAna nivRttAH, satyAmRSANi vAkyAni pareSu evaM vakSyamANaprakAreNa prayuJjanti, evaM vippaDiveti kvacitpAThaH - evaMvidhaprakAreNa prativedayanti jJApayanti yathA 1BD grAme ni0
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ HANCHAR K ES - ahaM na hantavyo anye hantavyAH, ahaM na AjJApayitavyo anye AjJApayitavyA ityAdIni upadezavAkyAni dadati, evambhUtAste kAmAsaktAH kiJcidajJAnatapa:parA: kAlaM kRtvA anyatareSu AsurIyeSu sthAneSu kilbiSikeSu asuradevAdhameSu utpadyante athavA prANyupaghAtakopadezadAtAro bhogamUrchitA asUryeSu nityAndhakAreSu kilbiSapradhAneSu narakasthAneSu samutpadyante, te ca devA nArakA vA trasatvaM na vyabhicaranti, teSu ca yadyapi dravyaprANAtipAto na sambhavati tathA'pi bhAvaprANAtipAtasya virate: viSayatAM pratipadyante, tato devalokAccyutA narakAdudvattA vA kliSTapaJcendriyatiryakSu hInamanuSyeSu vA elamUkatayA tamorUpatayA andhabadhiratayA pratyAyAnti, te ca avasthAdvaye'pi trasatvaM na vyabhicaranti tato na nirviSayaM pratyAkhyAnaM, eSu ca dravyaprANAtipAto'pi smbhvti||22|| atha prakaTameva virativiSayam Aha bhagavaM ca NaM udAhu-saMtegaiyA pANA dIhAuyA jehiM samaNovAsagassa AyANaso0, te pacchAmeva kAlaM kareMti, karittA pAraloiyattAe paccAyaMti, te pANA vi vuccaMti, te tasA vi (vuccaMti) te mahAkAyA te ciraThiiyA te dIhAuA te bahutaragA (pANA) jehiM samaNovAsagassa jAva no neyAue bhvi||23|| 1B pAraloittAe 2 BD mahAkAiyA te dIhAuA aba // 135 // KHEL
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe saptamAdhyayanam bhagavAn Aha- yo hi pratyAkhyAnaM gRhNAti tasmAd dIrghAyuSkA: prANina: te ca nAraka-manuSya-devA dvi-tri-catu:-paJcendriyatiryaJcazca sambhavanti tataH kathaM nirviSayaM pratyAkhyAnamiti, zeSaM sugamam // 23 / / bhagavaM ca NaM udAhu- saMtegaiyA pANA samAuyA jehiM samaNovAsagassa AyANaso (jAva Nikkhitte), te samameva kAlaM kareMti, karittA pAraloiyattAe paccAyaMti, te pANA vi (vuccaMti), te tasA vi (vuccaMti) te mahAkAyA te samAuA, te bahutaragA jAva no neaaue|||24|| idaM samAyuSkasUtraM puurvvt||24|| bhagavaM ca NaM udAha-saMtegaiyA pANA appAuyA jehiM samaNovAsagassa AyANaso AmaraNaMtAe daMDe (jAva nikkhitte), te puvvAmeva kAlaM kareMti, karittA pAraloiyattAe paccAyaMti, te pANA0, te tasA0, te mahA0, te appAuA, te bahutaragA pANA jehiM samaNovAsagassa supaccakkhAyaM bhavai, te appA jehiM samaNovAsagassa appaccakkhAyaM bhavai, ii se mahayA jAva no neaaue||25|| idam alpA''yuSkasUtramapi spaSTaM, navaraM yAvat te na mriyante tAvatpratyAkhyAnasya viSayaH, traseSu vA samutpannA: santo
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ viSayatAM pratipradyante // 25 // punaH zrAvakANAM digvatA''zrayeNa pratyAkhyAnaviSayaM darzayati bhagavaM ca NaM udAhu- saMtegaiyA samaNovAsagA bhavaMti, tesiM ca NaM evaM vuttapuvaM bhavai- no khalu vayaM saMcAemo muMDA bhavittA jAva pavvaittae, no khalu vayaM saMcAemo cAuddasamuddiTThapuNNamAsiNI paDipuNNaM posahaM aNupAlittae, no khalu vayaM saMcAemo apacchima0 jAva viharittae, vayaM NaM sAmAiyaM desAvagAsiaM puratthA pAINaM paDINaM dAM hiNaM udINaM ittAva tAva savvapANehiM jAva savvasattehiM daMDe nikkhit savvapANa-bhUya-jIva-sattehiM khemaMkare ahamaMsi / tattha AreNaM (je tasA pANA) jehiM samaNovAsagassa AyANaso AmaraNaMtAe daMDe nikkhitte te tao AuM vippajahaMti, vippajahittA tattha AreNaM ceva je tasA pANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso A0 tesu paccAyaMti, tehiM samaNovAsagassa supaccakkhAyaM bhavai, te pANA vi jAva ayaM pi bhedese0 // 26 // 1 P 'dAhiNaM' nAsti // 136 //
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe saptamAdhyayanama sugama, navaraM desAvagAsiyaM tti- pUrvagRhItasya digvatasya yojanazatAdikasya yatpratidinaM saMkSiptaM yojana-gavyutAdimAnaM karoti, taddezAvakAzikam ucyate, tathAhi puratthA pAINaMtti- purasthitti- prAtareva pratyAkhyAnAvasare digAzritam evaMbhUtaM pratyAkhyAnaM karoti, yathA prAcInaM pUrvAbhimukhaM pUrvadizi na tAvanmayA adya gantavyaM, pratIcInaM pazcimAyAM dizi dakSiNasyAM udIcyA uttarasyAm etAvad gantavyam, evaM pratyahaM pratyAkhyAnaM karoti, tena ca vratena gRhItaparimANAt pareNa daMDo nikSipto vadhastyaktaH, tatazca sa zrAvaka: sarvajIveSu kSemaGkaro aham asmi iti adhyavasAyI syAt, tatra gRhItaparimANe deze ye AreNa trasA yeSu zrAvakasya AdAnata: prathamavratAd Arabhya maraNAntaM daNDa: tyaktaH, te trasA: svAyuSkaM parityajya tatraiva gRhItamAnadeze eva trasatvena pratyAyAnti, gRhItaparimANadeze trasAyuSkaM parityajya traseSu eva utpadyante, teSu zrAddhasya supratyAkhyAtaM syAd, ubhayathA'pi trasasya sadbhAvAditi, zeSaM sugamam // 26 // tattha AreNaM je tasA pANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso jAva nikkhitte, te tao AuM vippajahaMti, vippajahittA tattha AreNaM ceva je thAvarA pANA jehi samaNovAsagassa aTThAe daMDe na nikkhitte aNaTTAe daMDe nikkhitte tesa paccAyaMti, te pANA vi vuccaMti, te tasA0 te cira0 jAva ayaM pi bhe dese0||27|| 1P tasappANA
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ atra ArAddezavartina: trasA ArAddezavartiSu sthAvareSu utpadyante // 27 // tattha je AreNaM tasapANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso0 te tao AuM vippajahaMti vippajahittA tattha pareNaM je tasa-thAvarapANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso0 tesa paccAyaMti, .tehiM samaNovAsagassa supaccakkhAyaM bhavai, te pANA vi jAva ayaMpi bhe dese0||28|| atra ArAddezavartinastrasA gRhItaparimANAd dezAd bahirye trasAH sthAvarAzca teSu utpadyante // 28 // tattha je AreNaMthAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa aTThAe daMDe aNikkhitte aNaTThAe nikkhitte, te tao AuM vippajahaMti, vippajahittA tattha AreNaM je tasapANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso Amara0, tesu paccAyaMti, tehiM samaNovAsagassa suppaccakkhAyaM bhavai, te pANA vi jAva ayaM pi bhe dese // 29 // ArAddezavartino ye sthAvarA: te ArAddezavartino ye vrasAsteSu utpdynte||29|| // 137 // 1 BDO-thAvarA pANA
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe saptamAdhyayanam tattha je te AreNaM thAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa aTThAe daMDe aNikkhitte aNaTThAe Nikkhitte, te tao AuM vippajahaMti vippajahittA tattha AreNaM ceva je thAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa aTThAe daMDe aNikkhitte aNaTThAe nikkhitte tesu paccAyaMti, tehiM samaNovAsagassa0 te pANA vi jAva ayaM pi bhe dese|||30|| ___ArAddezavartino ye sthAvarA: te taddezavartiSu eva sthAvareSu utpdynte||30|| tattha je te AreNaM thAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa aTThAe daMDe aNikkhitte aNaTThAe Nikkhitte te tao AuM vippajahaMti, vippajahittA tattha pareNaM ceva je tasA thAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso0 tesu paccAyaMti, tehiM samaNovAsagassa suppaccakkhAyaM bhavai, te pANA vi jAva ayaM pi bhe dese // 3 // paradezavartino ye sthAvarA: te gRhItaparimANastheSu trasasthAvareSu utpadyante // 31 / / 1BD jehiM
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ tattha je te pareNaM tasa-thAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso0 te tao AuM vippajahaMti, vippajahittA tattha AreNaM je tasA pANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso0 tesu paccAyaMti, tehiM samaNovAsagassa supaccakkhAyaM bhavai, te pANA vi jAva ayaM pi bhe dese0||32|| paradezavartino ye trasA: sthAvarA: te ArAddezavartiSu traseSu utpdynte||32|| tatthe jete pareNaM tasa-thAvarA pANAjehiMsamaNovAsagassa AyANaso0 te tao AuM vippajahaMti, vippajahittA tattha AreNaM je thAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa aTTAe daMDe aNikkhitte aNaTThAe daMDe Nikkhitte tesu paccAyaMti, tehiM samaNovAsagasaM aTThAe aNikkhitte aNaTThAe Nikkhitte jAva ayaM pi bhe dese0||33|| paradezavartino ye trasA: sthAvarA: te ArAddezavartiSu sthAvareSu utpdynte||33|| tattha pareNaM je tasa-thAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso0 te tao AuM vippajahaMti, vippajahittA tattha pareNaM ceva je tasa-thAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa (AyANaso0) tesu 10ssa [supaccakkhAyaM bhavati] te pANA vi jAva0 // 138 //
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe saptamAdhyayanam se paccAyaMti, tesu samaNovAsagassa supaccakkhAyaM bhavai, te pANA vi vuccaMti jAva ayaM pi bhe dese no neAue bhvi||34|| paradezavartino ye trasa-sthAvarA: te paradezavartiSu eva trasasthAvareSu utpadyante, evaM navA'pi sUtrANi bhaNitAni, tatra yatra trasA: tatra AdAnaza: prathamavratagrahaNAd Arabhya zrAvakeNa AmaraNAnto daNDaH parityakta iti yojyaM, yatra tu sthAvarAH tatra arthAya daNDo na nikSipto-na tyaktaH, anarthAya ca daNDa: parityakta iti zeSaM sugmm||34|| tadevaM bahudRSTAntaiH zrAvakapratyAkhyAnasya saviSayatAM prasAdhya adhunA parapraznasya atyantA'saMbaddhatAM darzayannAha bhagavaM ca NaM udAhu-na eyaM bhUyaM na eyaM bhavvaM na eyaM bhavissai jaNNaM tasA pANA vocchijissaMti thAvarA pANA bhavissaMti, thAvarA pANA vocchijissaMti tasA pANA bhavissaMti, avocchinnehiM tasa-thAvarehiM pANehiM jaNNaM tubbhe vA anno vA evaM vayaha- natthi NaM se pariyAe jAva no neAue bhvi||35|| RJAM tehiM 2JAM se kei pari0
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ gautamasvAmI udakaM prAha-naitad bhUtaM, naitad bhAvyaM, naitad bhaviSyati yat trasA: sarve ucchetsyanti, vasA eva bhaviSyanti, etad ra dvayaM na saMbhavati, nahi kadApi evaM sambhavo'sti yatpratyAkhyAninam ekaM vihAya anyeSAM nArakANAM dvIndriyAditirazcAM manuSyANAM devAnAM ca sarvathA'pi abhAvaH, evaM hi sapratyAkhyAnaM nirviSayaM syAd yadi pratyAkhyAnino jIvata eva nArakAdyAstrasA: samucchidyante, na cAyaM prakAra: sambhavI, sthAvarANAM ca anantatvAt na asaGkhyeyeSu traseSu utpAdasaMbhavaH, evaM sati yad vadatha yUyaM anyo vA vadatinAstyasau paryAyo yat zrAvakasya ekatrasaviSayo daNDatyAga iti, tadevaM tvadIyaM preryaM srvmshobhnmiti||35|| atha upasaMhAramAha bhagavaM ca NaM udAha- AusaMto udagA! je khalu samaNaM vA mAhaNaM vA paribhAsai mettiM mannai AgamettA nANaM AgamettA daMsaNaM AgamettA carittaM pAvANaM kammANaM akaraNayAe se khalu paralogapalimaMthattAe ciTThai, je khalu samaNaM vA mAhaNaM vA no paribhAsai mittiM mannai AgamittA (nANaM AgamittA daMsaNaM AgamittA carittaM) pAvANaM kammANaM akaraNayAe se khalu paralogavisuddhIe ciTThai, taeNaM se udae peDhAlaputte bhagavaM goyamaM aNADhAyamANe jAmeva disaM pAunbhUe tAmeva disaM // 139 //
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA saMpahArettha gamaNAe || 36 || gautamasvAmI Aha- AyuSman udaka! yaH khalu zramaNaM yathoktakriyAkAriNaM mAhanaM vA sadbrahmacaryopetaM paribhASate - maitrIM manyamAno'pi nindati samyagjJAnaM darzanaM cAritraM ca Agamya prApya pApakarmaNAm akaraNAya utthitaH sa khalu tucchaprakRtiH paNDitaMmanyaH paralokasya sadgateH palimanthAya vighAtAya tiSThati, yaH punarmahAsatvaH sAgaravad gambhIraH zramaNAdIn na paribhASate na nindati teSu ca paramAM maitra manyate, samyagjJAnAdIni anugamya pApakarmaNAM akaraNAya utthitaH sa khalu paralokavizuddhyA tiSThati, anena vAkyena paranindAvarjanAd yathAsthitArthakathanena zrIgautamaH svauddhatyaM pariharati sma, evaM zrI gautamena yathAsthitArthaM jJApito'pi udako yadA gautamaM anAdriyamANo yasyA eva dizaH prAdurbhUtaH tAmeva diziM gamanAya pradhAritavAn cintitvaan|| 36 // tadA gautamaH prAha bhagavaM ca NaM udAhu- AusaMto udagA! je khalu tahAbhUassa samaNassa vA mAhaNassa vA aMtie egamavi AriyaM dhammiyaM suvayaNaM soccA nisamma appaNo ceva suhumAe paDilehAe aNuttaraM khepa bhae samANe so vi tAva taM ADhAi parijANai vaMdai namasai jAva kallANaM maMgalaM 1 BD appaNA dvi.. skandhe saptamAdhyayanam
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ devayaM ceiaM pjuvaasi||37|| . bhagavAn gautama Aha- he AyuSyaman udaka! yaH khalu tathAbhUtasya zramaNasya vA brAhmaNasya vA antike samIpe ekamapi Arya dhArmikaM suvacanaM zrutvA nizamya avadhArya Atmana eva tadanuttarayoga-kSemapadam ityavagamya sUkSmayA budhdayA pratyuprekSya vicArya ahamanena yogakSemapadam anuttaraM lambhita: prApitaH san so'pi tAvallaukiko'pi tamupadezadAtAram Adriyate pUjyo ayamiti jAnAti, kalyANaM maGgalaM devatAM caityamiva paryupAste, prAkRtajano api ced hitopadezadAtAraM pUjayati tadA kiM punarvAcyaM anuttaradharmopadezakapUjAyAM vivekijanasyeti bhaavH||37|| taeNaM se udae peDhAlaputte bhagavaM goyamaM evaM vayAsI-eesi NaM bhaMte! payANaM puvviM annANayAe asavaNayAe abohie aNabhigameNaM adivANaM assayANaM avinAyANaM avvoaDANaM avvocchinnANaM aNiTThANaM aMNijjUDhANaM aNavadhAriANaM evamaDhe nau saddahi no pattiaM no roiyaM , iyANiM / bhaMte ! eesiM payANaM jANayAe savaNayAe bohie abhigameNaM diTThANaM suyANaM jAva uvadhAriyANaM eyamaTuM saddahAmi pattiyAmi roemi evameva jahA NaM tubbhe vyh||38|| 1Pca 2 BD aNijUhANaM 3J aNuva0 4 BD na 5 JAM evameyaM SHOCKEHLAKHTAKKARTY HEN // 140 //
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe saptamAdhyayanam udako gautamasvAminamAha- yathA eteSAM padAnAM pUrvam ajJAtatayA, azravaNatayA anAkarNanena, abodhyA zravaNe'pi anavabodhAt, anabhigamena bodhe'pi samyag apratipatyA, adRSTAnAM anihDhAnAM sthiratayA asthApitAnAM, anupadhAritAnAM anavadhAritAnAM vA anirNItAnAM na zraddhAnaM kRtavAn, na pratyayaM na ruciM ca kRtavAn, idAnIM tu yuSmadantike zrutvA jJAtvA ca dRSTAdivizeSaNaviziSTAnAM padAnAm enamarthaM zraddadhe aham, pratyayaM ruciM ca karomi, evametad yathA yUyaM vadata (th?)||38|| taeNaM bhagavaM goyame udayaM peDhAlaputtaM evaM vayAsI -saddahi ajo! pattiyAhi ajo! roehi ajo! evameyaM jahA NaM amhe vayAmo, taeNaM se udae peDhAlaputte bhagavaM goyamaM evaM vayAsI- icchAmi NaM bhaMte! tumhaM aMtiyaM cAujjAmAo dhammAo paMcamahavvaiyaM sapaDikkamaNaM dhammaM uvasaMpajittA NaM vihritte||39|| tataH zrIgautama udakam evamavAdId, yathA- asmin arthe zraddhAnaM kuru, he Arya! pratyayaM ruciM ca kuru, evametadyathA vayaM vadAmaH tathA tvaM pratyehi, tataH sa udakaH zrIgautamam evamavAdIt- icchAmi ahaM bhadanta! yuSmatsamIpe cAturyAmikAt catuvratarUpAd dharmAt paJcayAmikaM paJcamahAvratarUpaM sapratikramaNaM dharmam upasaMpadya svIkRtya vihrtumiti||39||| 1JAM tumbhaM
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ taeNaM bhagavaM goyame udayaM peDhAlaputtaM gahAya jeNeva samaNe bhagavaM mahAvIre teNeva uvAgacchaDa, uvAgacchittA tae NaM se udae peDhAlaputte samaNaM bhagavaM mahAvIraM tikkhutto AyAhiNapayAhiNaM karei, tikkhutto AyAhiNapayAhiNaM karettA vaMdai namasai, vaMdittA namaMsittA evaM vayAsI- icchAmi NaM bhaMte! tubbhaM aMtiyaMcAujjAmAodhammAopaMcamahavvaiyaMsapaDikkamaNaMdhammaM uvasaMpajittANaM viharittae, taeNaM samaNe bhagavaM mahAvIre udayaM evaM vayAsI, ahAsuhaM devANuppiyA! mA paDibaMdhaM karehi, taeNaM se udae peDhAlaputte samaNassa bhagavao mahAvIrassa aMtie cAujjAmAo dhammAo paMcamahavvaiyaM sapaDikkamaNaM dhamma uvasaMpajjittANaM viharai ttibemi / // 40 // nAlaMdaijaM sattamaM ajjhayaNaM sammattaM ___ tato bhagavAn gautamaH taM prAkpratipannazrIpArzvazAsanavratam udakaM gRhItvA yatra zrIvIro bhagavAn tatraiva upAgacchati, tataH sa udaka: zramaNaM bhagavantaM zrIvIraM triMkRtva: AdakSiNapradakSiNaM karoti tistra: pradakSiNA: karotIti kRtvA ca vandate namasyati, vanditvA namasyitvA ca evamavAdIt, icchAmi bhadanta! yuSmadantike cAturyAmAddharmAt paJcamahAvratikaM dharmaM upasaMpadya vihartumiti, tataH 1 BD trikRtvA 2B namassitvA D namaMsitvA // 14 //
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA dvi.zru.skandhe saptamAdhyayanam zrIvIraH tam udakam evamavAdIt, yathAsukhaM devAnupriya! mA pratibandhaM dharmAntarAyaM kArSIriti, tataH sa udaka: zrIvIrAntike paJcamahAvratikadharmagrahaNAya utthitaH, bhagavatA'pi tasya sapratikramaNa: paJcamahAvratiko dharmo anujJAtaH, sa ca taM dharmaM upasaMpadya svIkRtya viharatIti, iti: parisamAptyarthe, bravImIti pUrvavat, sudharmasvAmI svaziSyAn idamAha, tadyathA- so'haM bravImi yena mayA bhagavadantike shrutmiti||40|| nAlandIyA''khyamidaM saptamamadhyayanaM samAptaM, tatsamAptau ca samApto'yaM dvitIyaH zrutaskandhaH, tatsampUrtI ca saMpUrNeyaM shriisuutrkRtaanggdiipikaa|| atha prazasti: nistandracandracAruNi candrakule caraNacAturIbhAjaH / vikhyAtatapetyAkhyA jagati jagaccandrasUrayo'bhUvan // 11 // teSAM doSAMzamuSAM santAne sukRtasaJcayavitAne / zrIsomasundaragurUttamAH kSamAsanamA abhavan // 2 // tatpaTTasphuTakamalAbhAle kAleyatilakasaGkAzAH / zrI munisundaragurava: kAmitasampattisurataravaH // 3 // 1B 0ptyartho 2 BD kSemAsaM0
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ Rs. bAlye'pi bhAratIti pratItirudapAdi vAdivarge yaiH / zrI jayacandramunIndrAH pArIndrAste paragajeSu // 4 // tatpadavizadasthAne sthAne zRGgArasAratAM bhejuH / zrIratnazekharA iti jagati yataH khyAtimApuste // 5 / / teSAmanaGkapaTTe guNasaTTe prabhAvakaSapaTTe / prAptAdhikapratiSThAH zrIlakSmIsAgarA: ziSTAH // 6 // bharsAitakalikAluSyA: ziSyAsteSAM yathArthanAmAnaH / zrIsumatisAdhuguravaH kSmAsurabhIkArasadyazo'guravaH // 7 // tatpaTTe prakaTepsitapUraNacintAmaNIyamAnAnAm / labdhAdhikamAnAnAM suhemavimalAbhidhAnAnAm // 8 // sUrIndragacchanAyakapadavIprAptaprabhApratiSThAnAm / ziSyANurguNa-zAsana-jananI-tithisaMmite (1583) vrssaa||9|| vibudhajanaprArthanayA svasya smRtaye paropakRtaye ca / sUtrakRtAGgasyaitAM harSakulo dIpikAmalikhat // 10 // kA zcitpramANayuktIprathayaM nA'tra sugamatAhetoH / tata eva naiva vihito lakSaNasandhistathA kvApi // 11 // sUtrA'saMgatamatrA'vAdi kathaJcinmayA yadajJatayA / tacchodhayantu sudhiya: kRpayA mAtsaryamutsArya // 12 // granthamitiranumitA'tra ca, SaT ca sahasrANi SaT zatAgrANi / vibudhajanavAcyamAno grantho'yaM jagati jayatu ciram // 13 // // 142 // 1B kAMzcit
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ iti zrIsUtrakRtAkhyadvitIyAGgadIpikAyAH prazastiH // zubhaM bhavatu // klyaannmstu|| 1P saMvata 1587 varSe kArtika mA.su.1 ravI paM. govAlalikhitaM / B saMvat 1629 varSe zake 1494 pravartamAne phAguNamAse zaklapakSe 11 tithau guruvAsare punarvasunakSatre zrImatIlohANAvAstavyavyavahAriziroratnazrIpathamAbhAryAbAIjAsUsutaratnakuMrAlaghubhrAtRyesiMgakena samastakuTumbayutena svapuNyavRddhyarthaM Atmazreyo'rthaM zrIsUtrakRtAGgadIpikA pustikA likhApitA / zreyo'stu mAjalyamastu // D saMvata 1716 phAguNasudi 14 dine bhaumavAsare zrIbRhatkharataragacche sAgaracandrasUrisantAnIyapaTTAnukramavAcanAcAryyavarya zrI jJAnapramodagaNigajendrANAM teSAM ziSyA vAcakazrIguNanandanagaNivarANAM teSAM ziSyA vAcaka zrI samayamUrtigaNIziSyapaNDitanemaharSamunibhrAtRpaNDitamatiratnamuni- paMDitamunimANikyabhrAtRsamayamANikyena sahitA cAturmAsI kRtA, tadA paNDitamatiratnaziSyasamayamANikyena alekhi zrIvikramapure zubhaM bhavatu / / // 14 //
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sUtrakRtAGgadIpikA iti zrImavimalasUrIzvaraziSyaharSakulapaNDitapraNIta - dIpikAyutaM zrIsUtrakRtAGgaM samAptaM // dvi. zru. skandhe saptamAdhyayanam
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1 2 2 3 2 7 12 2 pariziSTa -1 uddhRta zlokono akArAdi krama avApya mAnuSaM janma asti matsyastimi ma AkruSTena matimatA uccAliyammi pAe unbheu aMguliM so puriso. 2 7 ekasya janmamaraNe ekasya janmamaraNe ekaM hi cakSuramalaM sahajo eka: prakurute karma etAvAneva loko'yaM etA hasanti rudanti ca kaNhalesA NaM bhaMte! neraie 1 4 acchinimIlaNamettaM ajarAmaravadvAla: aTThakukkuDiaMDappamANe addhamasaNassa adhItya zAstrANi bhavanti.1 anena vratabhaJjena 1 apakArasamena karmaNA appattiyaM jeNa siyA aprazAntamatau zAstrasadbhAvaH 1 abbhaMgeNa va sagaDaM amitto mittaveseNaM arthAnAmajane duHkhaM 1 1 1 3 13 1 6 1 1 4 5 1 1
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ zru. 1 1 1. 1 kRzaH kANa: khaJjaH zravaNarahita: 1 kohaM mANaM ca mAyaM ca 1 gatibhraMzomukhe dainyaM 1 1 1 1 2 1 kaSAyA yasya nocchinnA kahaNaNaM bhaMte! jIvA kArye'pISanmatimAn prasuptasya janArdanasya hamma agijAlAulammi grAmakSetragRhAdInAM grAmo vRttyAvRtaH syAt chaTThIsattamAsu NaM puDhavIsu a. 8 5 4 4 4 3 3 3 14 11 3 5 u. 1 1 1 2 3 1 2 1 zlo. 25 3 5. 2 1 7 6 3 11 26 17 20 chatra chAtraM pAtraM vastraM chaliyA avaikkhatA jaM ajjiyaM samIkhallaehiM annANI kammaM khave jammaM dukkhaM jarA dukkhaM jassadhiI tassa tavo jahA punnassa katthai tahA jijjai muhalAvaNaM jIve NaM bhaMte! hasamANe je jattiyA ya heu tajjJAnaM tacca vijJAnaM tatastenArjitairdravyaiH zru. 2 1 1 2 1 a. 6 9 2 4 7 1 9 1 6 1 1 2 1 1 u. 2 3 9 4 4 1 9 1 zlo. 2 7 20 18 11 33 4 6 29 x av w x 11 26 4
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ 11 6 15 5 16 taNasaMthAranisavanno vi taNhAiyassa pANaM 1 7 taheva kANaM kANitti thovAhAro thovabhaNio a 1 KA dadAti prArthita: prANAn 1 4 2 dadAti zaucapAnIyaM dAnena mahAbhogAzca 1 126 dArA: paribhavakArA dIyate mriyamANassa duhyaM hRdayaM yathaiva vadanaM 1 4 1 do bhaMte! purisA aNNamaNNeNa 1 7 6 dharmArthaM putrakAmasya 1 3 4 rrrrror na dukkaraM vA NarapAsamoyaNaM 2 nanu punaridamatidurlabham . 1 na ya tassa tanimitto 2 navA'si mamaM mahattariA 1 na hi bhavati nirvigopakam 1 nANassa hoi bhAgI nANassa hoi bhAgI netrairnirIkSya bilakaNTakakITa neraiyA davvaTThayAe sAsayA 1 nodakaklinnagAtro hi paJcendriyANi trividhaM balaM 2 paraM lokAdhikaM dhAma 1 20 12 7
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ zlo. - zru. a. u. zlo. pAvaM kAUNa sayaM pupphaphalANaM ca rasaM puTviM duccinnANaM duppaDikaMtANaM 2 5 18 prANA dvitricatuH proktAH 2 1 46 priyAdarzanamevAstu 1 bAyAlIsesaNasaMkaDaMmi 1 1023 bAlyaM vRddhi vayo medhA brahmA lUnazirA haridazi sarug 2 6 bruvANo'pi nyAyyaM svavacana 1 6 maNuNNaM bhoyaNaM bhoccA 1 3 4 6 mayA parijanasyArthe mayA parijanasyArthe 1 5 2 22 zru. a. u. mAtRvatparadArANi mAtrA svastrA duhitrA vA mAyAzIlaH puruSaH sarpa mArjAravyAghrasiMhAdIn mAsairaSTabhiranA ca 1 4 2 mAM sa bhakSayitA'mutra 2 6 mA hohi re visaNNo jIva! 1 7 6 muNDaM ziro vadanametadaniSTagaMdhI 1 4 1 mRdvI zayyA prAtarutthAya peyA 1 3 4 mohasyAyatanaM dhRterapacayaH 1 11 yathA prakArA yAvantaH 1 12 yAvat paraguNadoSakIrtane 2 39 14 6 26
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ zru. 2 yo'tti yasya ca tanmAMsam rAgadveSau vinirjitya 2 rAjAnaM tRNatulyameva manute 2 riddhI sahAvataralA 1 revApaya: kizalayAni ca sallakInAM 1 1 1 1 1 2 1 1 lakkhamaNuNamaniyaM loke'pi zrUyate vAdo . vayaNavihattikusa varamagimmi puveso valisaMtatamasthizeSitam vAnaragA! puriso'si vizarArubhiravinazvaram a. u. 6 6 6 2 2 3 6 9 2 1 2 3 3 2 3 2 3 zlo. 39 4 42 17 10 5 23 7 7 41 2 6 zru. a. 1 2 1 4 1 3 1 15 2 1 zAstrAvagAhaparighaTTanatatparo'pi 1 8 zrutvA duHkhaparaMparAmatighRNAM 2 6 satyaM vapreSu zItaM zazikaradhavalaM 1 11 saddharmabIjavapanAnaghakauzalasya 1 15 sanmArge tAvadAste prabhavati 1 3 sambhAvyamAnapApazced 1 4 yasa vimajjhao 1 2 vizAlA jananI yasya viSasya viSayANAM ca vihavAvalevanaDiehiM rAgA hi sarvajJA: veNaveAvacce u. zlo. 3 22 1 11 4 14 4 1 3 4 54 22 39 21 11 16 19 17
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ 34 12 6 sarvaM pazyatu vA mA vA 1 1 4 sarvANi satvAni sukhe ratAni 1 3 4 sAmaNNamaNucaraMtassa 1 11 sucirataramuSitvA bAndhavai 1 8 suGa gAiyaM suTu vAiyaM 1 2 3 so attho vattavvo strINAM kRte bhrAtRyugasya bhedaH 1 158 snAnaM madadarpakaraM 1 7 smitena bhAvena madena ca lajjayA 1 15 hataM muSTibhirAkAzaM 1 3 4 hiMsAmUlamamedhyamAspadamalaM 2 6 hRdyanyad vAci anyat 1 4 1 KAKKHAKKENNECHAKKKHECKNESS 14 14 13 20