Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ eka paM. haragovinda vAcanikacaMda seTha kRta pADA-saha-mahagaNavokrizcit parivartita AvRtti prAkRta-hindI koza DA.ke. ra zandra SLOTT EMANU HENKER LGOUS prakAzaka prAkRta jaina vidyA vikAza phaNDa - slam Education International ahamadAbAda-15 sahaprakAzaka pArzvanAtha vidyAzrama zodha saMsthAna vArANasI-2 For Private &ersonal Use www.jainelibrary. prg;
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ sva0 paM0 haragovindadAsa trikamacaMda seTha kRta pAia-sadda-mahaNNavo kI kiJcit parivartita AvRtti prAkRta-hindI koza namra sUcana isa grantha ke abhyAsa kA kArya pUrNa hote hI niyata etary samayAvadhi meM zIghra vApasa karane kI kRpA kareM. Jain jisase anya vAcakagaNa isakA upayoga kara sakeM. 7 Fand sampAdaka DaoN0 ke0 Ara0 candra, ema0 e0, pIeca0 DI0 adhyakSa prAkRta-pAli vibhAga bhASA-sAhitya bhavana gujarAta yunivarsiTI ahamadAbAda-9 prakAzaka prAkRta jaina vidyA vikAsa phaNDa 77/375, sarasvatI nagara, AjAda sosAiTI, ahamadAbAda-15 saha prakAzaka pArzvanAtha vidyAzrama zodha saMsthAna AI0 TI0 AI0 roDa, vArANasI-5
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakAzaka DaoN0 ke0 Ara0 candra mAnada maMtrI prAkRta jaina vidyA vikAsa phaNDa 77/375, sarasvatI nagara AjAda sosAiTI ahamadAbAda- 380015 prathama saMskaraNa : I0 san 1987 prati : 1100 mUlya : ru0 120-00 prApti sthAna (1) pArzvanAtha vidyAzrama zodha saMsthAna AI0 TI0 AI0 roDa, banArasa hindU yunivarsiTI, vArANasI-221005; ( 2 ) zrIpArzva prakAzana nizA pola, javerIvADa, rIlIpha roDa, ahamadAbAda - 380001; (3) motIlAla banArasIdAsa cauka, vArANasI - 221001 mudraka : ratnA priMTiMga varksa bI0 21/42 e kamacchA vArANasI
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ *::::::::::::::::::::::: AbhAra prastuta koza ke prakAzana-vyaya kA vahana zreSThI zrIkastUrabhAI lAlabhAI smAraka nidhi bI. 11, nyU klaoNtha mArkeTa, ahamadAbAda-1 41050566666666666666666284400069656 kiyA hai etadartha hama ukta TrasTa evaM usake udAramanA TrasTiyoM zrI aravindabhAI narottamabhAI zrI AtmArAmabhAI bhogIlAla sutariyA zrI rasikalAla mohanalAla zAha zrI kalyANabhAI puruSottamadAsa phaDiyA zrI ramezabhAI puruSottamabhAI zAha ke prati hArdika AbhAra prakaTa karate haiN| -prakAzaka 255555555555555555555555555 55555555555555555555555
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ seTha zrI kastUrabhAI lAlabhAI janma-I0 san 1894 svargavAsa-I0 san 1980 ahamadAbAdaonal Use Only
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ seTha zrI kastUrabhAI lAlabhAI (1894-1980) meTha zrI kastUrabhAI lAlabhAI ke jIvana kAla kA vistAra unnIsavIM zatI ke aMtima dazaka se lekara bosavIM zatI ke ATha dazakoM taka rhaa| gujarAta ke zreSThI-varga kI paramparA ke aMtima stambha ke rUpa meM unhoMne nyAya-nIti evaM prAmANikatA ke sAtha apane vyAvasAyika AdarzoM kA nirvAha kiyA thA / audyogika kSetra meM ve AdhunikIkaraNa kI prANa-pratiSThA karane vAle evaM yugapravartaka mAne jAte haiN| kalA evaM zikSA ke kSetra meM bhI unakI dRSTi pragatizIla rhii| vyavasAya ke kSetra meM bhI nijI lAbha kI apekSA rASTra-hita kI bhAvanA hI unameM pramukha rhii| bhArata ke gine cune udyogapatiyoM meM unhoMne prazaMsanIya sthAna prApta kiyA thaa| videzI kampaniyoM ke sahayoga se unhoMne bhArata meM rAsAyanika raMgoM kA utpAdana prArambha kiyA aura apanI anokhI sUjha-bUjha se ve bhAratIya arthanIti ke AdhAra-staMbha bane / antarrASTrIya kSetra meM aneka vikaTa Arthika aura vyAvasAyika samasyAoM ko sulajhAne meM unakI viveka buddhi ko adbhuta saphalatA milii| vizva ke vastra udyoga ke itihAsa meM unakA nAma svaNAkSaroM meM likhA jAne yogya hai| apane udyoga-saMkula ke kisI bhI vyakti ke sukha-duHkha ke pratyeka prasaMga meM usakI pUrI madada karate the| yaha unake vyaktitva kI udAratA aura mAnavIya guNoM kI vizeSatA tho| unakA janma 19 disambara 1894 ko ahamadAbAda meM seTha zrI lAlabhAI dalapatabhAI ke ghara huA jo suzikSita, saMskAra-sampanna aura samAja sevA kI bhAvanA se otaprota the| eka bAra lArDa karjana ne mAuMTa AbU ke delavADA ka mandiroM ke zilpasthApatya se prabhAvita hokara unheM zAsakIya purAtatva vibhAga ke dvArA adhigRhIta karane kA prastAva rakhA taba seTha lAlabhAI ne seTha AnaMdajI kalyANajI kI peDhI ke adhyakSa kI haisiyata se usakA virodha kiyA aura ATha-dasa varSoM taka aneka kArogaroM ko kAma meM lagAkara yaha siddha kara diyA ki per3hI kI tarapha se mandiroM ke saMrakSaNa meM kitanI suvyavasthA hai| aneka vidyAlayoM, pustakAlayoM evaM saMsthAoM ke nirmAtA ke rUpa meM unakI udAratA kI suvAsa sampUrNa gujarAta meM phailI huI hai| unhoMne 1908 meM sammetazikhara para vyaktigata baMgalA banAne ke zAsakIya Adeza ko nirasta karavAyA thaa| ve jaina zvetAmbara kaoNnpharensa ke mahAmantrI bhI the| briTiza zAsana ne unakI sevAoM kI sarAhanA kI thI aura unheM saradAra kA khitAba pradAna kiyA thaa| seTha lAlabhAI ke sAta saMtAna thiiN| tIna putra aura cAra putriyA~ / zrI kastUrabhAI unakI cauthI saMtAna thii| pitA ke anuzAsana aura mAtA ke vAtsalya ke bIca ina sAtoM saMtAnoM kA lAlana-pAlana huaa|
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI kastUrabhAI ne prAthamika zikSA nagarapAlikA dvArA saMcAlita eka zAlA meM prApta kI aura ve 1911 meM Ara0 sI0 hAIskUla se meTrikyulezana kI parIkSA meM uttIrNa hue| jisa samaya ve cauthI kathA meM the usa samaya cala rahe svadezI Andolata kA unake citta para gaharA prabhAva pdd'aa| meTrika ke pazcAt unhoMne gujarAta kAleja meM praveza prApta kiyA kintu kAleja jIvana ke prathama chaH mahIne meM hI san 1912 meM pitAjI kA dehAnta ho jAne se mila kI vyavasthA meM apane bhAI kI sahAyatA karane ke lie unheM apanA adhyayana chor3a denA pdd'aa| unhoMne apane cAcA ke mArgadarzana meM apane hisse meM AyI rAyapura mila meM TAimakIpara, sTorakIpara Adi se kArya prArambha kiyA aura bAda meM mila ke saMcAlana viSayaka sabhI kAryoM meM yogyatA ajita karake apanI tejasvI buddhi evaM kArya kuzalatA se use bhArata kI prasiddha evaM agragaNya kapar3A miloM kI zreNI meM lAkara rakha diyaa| usake bAda azoka-mila, aruNa-mila, araviMda-mila, nUtana-mila, anila-sTArca aura atula saMkula Adi aneka udyoga-gRhoM kI san 1921 se 1950 ke bIca sthApanA karake lAlabhAI-grupa ko deza ke agragaNya udyogagRhoM meM pratiSThita kara diyaa| vyAvasAyika kAryoM ke sAtha-sAtha kastUrabhAI ne apane pUjya pitAjI kI taraha loka kalyANa ke kAryoM meM bhI bar3e utsAha se bhAga liyA / san 1921 meM ahamadAbAda nagarapAlikA ke adhyakSa ke nirdeza se unhoMne aura unake anya bhAiyoM ne nagarapAlikA kI prAthamika zAlA ko 50 hajAra kA dAna diyA thaa| san 1921 ke disambara mAha meM jaba bhAratIya rASTrIya kAMgresa kA adhivezana ahamadAbAda meM huA taba paMDita motI lAla neharU ke sAtha unakA maitrI sambandha huaa| 1922 meM saradAra vallabhabhAI paTela kI salAha se ve bhAratIya saMsada meM mila mAlikoM ke pratinidhi ke rUpa meM cune gaye / 1923 meM jaba svarAja pakSa kI sthApanA huI taba ahamadAbAda tathA bambaI ke milamAlikoM kI ora se use pA~ca lAkha kA dAna dilavAyA thaa| saMsada meM vastra para cuMgI samApta karane kA prastAva kastUrabhAI ne rakhA thA aura zAsana kI aneka vighna-bAdhAoM ke bAvajUda bhI use svIkAra karavA liyaa| svarAja pakSa ke sadasya nahIM hone para bhI kastUrabhAI ko paM0 motIlAla jI ne svarAja-zreSTha kI upAdhi pradAna kI thii| lambe samaya se cala rahe mila-majadUroM ke bonasa evaM vetana sambandhI vAda-vivAda ko nipaTAne ke lie san 1936 meM gA~dhI jI aura kastUrabhAI kA eka Ayoga banAyA gyaa| prArambha meM donoM ke bIca matabheda utpanna ho gayA parantu anta meM donoM kisI eka vikalpa para sahamata ho gaye / ina saba kAryoM meM kastUrabhAI kI nirbhIkatA, sAhasa aura yogyatA ke darzana hote haiN| san 1929 meM unhoMne jinevA kI majadUra pariSada meM majadUroM ke pratinidhi ke rUpa meM aura san 1934 meM udyogapatiyoM ke pratinidhi ke rUpa meM bhAga liyA thaa| svatantratA kI prApti ke bAda bhI isI prakAra ke aneka pratinidhi maNDaloM meM unhoMne bhAga liyA thaa| ina saba prasaMgoM para deza ke hita ko hI sarvopari mAnakara ve videziyoM ke sAtha kI carcAoM meM vilakSaNa buddhi aura kuzalatA kA paricaya dete the|
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 7 ) zikSA evaM saMskRti ke kSetra meM unakA yogadAna atyanta mahatvapUrNa rahA hai| ahamadAbAda kI ejukezana sosAyaTI ke Ayojaka ve hI the jisakI sthApanA san 1934 meM huI thii| nagara ke bhAvI zaikSaNika vikAsa ko lakSya meM rakhakara unhoMne 70 lAkha rupaye vyaya karake cha sau ekar3a jamIna saMpAdita karavAI thI jisake pariNAmasvarUpa gujarAta vizvavidyAlaya kA bhavya aura vizAla saMkula astitva meM aayaa| unake parivAra kI ora se ela0 DI0 ArTas kaoNleja, ela0 DI0 injiniyariMga kaoNleja tathA ela0 DI0 prAcya vidyA mandira ko lAkhoM rupaye dAna meM diye gaye / vigata tIsa-paiMtIsa varSoM meM lAlabhAI dalapatabhAI parivAra, TrasTa kI ora se do karor3a pacahattara lAkha kA aura apane hI udyoga gRhoM kI ora se cAra karor3a kA dAna diyA gyaa| kastUrabhAI ko zikSA ke prati kitanI ruci thI isakA anumAna unake ina saba kAryoM se lagAyA jA sakatA hai| yadi aisA na hotA to aTIrA, pI0 Ara0 ela0, lA0 da0 bhAratIya saMskRti vidyAmandira, inDiyana insTiTyUTa oNpha mainejamenTa, skUla oNpha ArkiTekcara, nezanala insTiTyUTa oNpha DijAina aura vikrama sArAbhAI kamyuniTI senTara jaisI khyAti prApta antarrASTrIya saMsthAe~ ahamadAbAda meM kaise nirmita ho sakatI ? yaha udyogapati kastUrabhAI aura yuvA vaijJAnika DaoN0 vikrama sArAbhAI ke saMyukta svapna kI hI siddhi hai| bhAratIya saMskRti ke prati unake prema kA paricAyaka hai vizvavidyAlaya-saMkula meM sthita jahAja ke ramaNIya AkAra meM nirmita lA0 da0 bhAratIya saMskRti vidyAmandira jo san 1955 meM banakara taiyAra huA thA aura usakA udghATana pradhAna mantrI zrI javAhara lAla neharU ne kiyA thaa| muni zrI puNya vijaya jI ne usa saMsthA ko 10,000 hastapratoM evaM 7000 pustakoM kA atyanta mUlyavAna bheMTa arpita kI thii| Aja isa saMsthA ke pAsa 30,000 ke prAyaH prakAzita granthoM kA evaM 70,000 ke prAyaH pANDulipiyoM kA saMgraha hai| usameM se dasa hajAra pANDulipiyoM kI sUcI kendrIya sarakAra kI sahAyatA se evaM 7000 pANDulipiyoM kI sUcI gujarAta sarakAra kI sahAyatA se prakAzita ho cukI hai| adyAvadhi isa saMsthA kI ora se 100 se adhika grantha prakAzita ho cuke haiN| 4800 pANDulipiyoM kI TrAnsaperensI evaM do hajAra mUlyavAna hastapratoM kI mAIkrophilma bhI kara lI gayI hai sAtha hI sAtha 1000 se adhika purAne sAmAyikoM ke aMka bhI saMgrahIta haiN| isa saMsthA kA mukhya AkarSaNa sAMskRtika saMgrahAlaya hai| kastUrabhAI evaM unake parivAra ke logoM kI ora se bheMTa meM dI gayI bahuta sI purAtAttvika vastuoM ko isa saMgrahAlaya meM saMgrahIta kiyA gayA hai / sundara citra, kalAkRtiyA~, prAcIna vastra-AbhUSaNa, sajAvaTa kI vastue~, hastaprata evaM bArahavIM zatI kI citra yukta hastaprata Adi prAyaH cAra sau se adhika vastue~ isa saMgrahAlaya meM pradarzita haiM jo prAcIna bhAratIya jIvana aura saMskRti kI mohaka jhalaka prastuta karatI haiN| purAne premAbhAI haoNla kA sthApatya kastUrabhAI ko kalA kI dRSTi se khaTaka rahA thaa| unhoMne lagabhaga chappana lAkha rupaye kharca karake usakA nava saMskaraNa karavAyA jisameM battIsa lAkha kA dAna kastUrabhAI parivAra evaM lAlabhAI grupa ke udyoga samUha ne diyaa|
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 8 ) vikhyAta injIniyara lUI sAhaba ne kastUrabhAI ko kudaratI sUjha vAle injIniyara kahA thA / unhoMne apanI svayaM kI nigarAnI meM rANakapura, delavAr3A, zatruMjaya aura tAraMgAtIrtha ke mandiroM ke zilpa sthApatya kA jo jIrNoddhAra karavAyA hai use dekhate hue lUI kA kathana sahI mAlUma par3atA hai / seTha AnandajI kalyANajI kI per3hI ke adhyakSa ke rUpa meM unhoMne aneka jIrNa tIrthasthaloM kA kalAtmaka dRSTi se jIrNoddhAra krvaayaa| unhoMne upekSita rANakapura tIrtha kA punaruddhAra karake use ramaNIya banA diyA / unhoMne bahuta hI parizrama uThAkara purAnI zilpa kalA ko punarjIvita kiyA / delavAr3A ke mandira ke nirmANa meM jisa jAti ke saMgamaramara kA upayoga huA hai usI jAti kA saMgamaramara dA~tA ke parvata se prApta karane meM bahuta hI avarodha Aye the| kArIgaroM ne jIrNoddhAra kA vyaya pacAsa rupaye ghanaphuTa batAyA thA kintu usakA kharca bar3hate bar3hate pacAsa kI jagaha do sau rupaye pratighanaphuTa AyA phira bhI pratikRti itanI sundara banI ki kastUrabhAI kI kalApremI AtmA prasanna ho gayI aura adhika vyaya kI unhoMne tanika bhI cintA nahIM kI / zatruMjayatIrthaM meM unhoMne purAne praveza dvAra ke sthAna para nayA dvAra banavAyA aura mukhya mandira kI bhavyatA meM avarodha karane vAle choTe-choTe mandira aura unakI mUrtiyoM ko bIca meM se haTavA diyA / jisa prakAra dharmadRSTi udghATita hote hI jIvana darzana ke hotA hai usI prakAra jIrNoddhAra ke bAda ina dharmasthAnoM ke ho gae / eka amerikana yAtrI ne eka bAra kastUrabhAI se pUchA ! yadi kala hI ApakI mRtyu ho jAya to " ! kastUrabhAI ne sasmita kahA mujhe Ananda hogA / kintu bAda meM kyA ? bAda meM kyA hogA isakI mujhe cintA nahIM hai / ApakA kyA hogA usakA vicAra nahIM AtA hai kyA ! kSitijoM kA vistAra kSitija bhI vistRta maiM punarjanma meM AsthA rakhatA hU~ / usakA tAtparya ? jaina tattvajJAna ke anusAra Izvara jaisA koI vyakti vizeSa nahIM hai / pratyeka prANI aura maiM svayaM bhI Izvara kI sthiti ko pahu~ca sakatA hU~ arthAt mujhe mere caritra ko utanA U~cA le jAnA cAhiye aura yaha vizvAsa utpanna karanA cAhie ki maiM kramaza: usa pada ke lie yogya bana rahA hU~ / isa vicAradhArA meM mujhe AsthA aura gaurava hai / usa sthiti taka kaise pahu~cA jA sakatA hai ? usake upAya bhI hamAre darzana meM batAye haiM :- satya bolanA cAhie, dhana ke prati mamatva nahIM rakhanA cAhie, hiMsA nahIM karanI cAhie, Adi / itane ucca Adarza zAyada hI dUsarI jagaha para dekhane ko mile /
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina dharma kyA hai ? satya to yaha hai ki jaina dharma eka dharma nahIM apita jIvana jIne kI kalA hai jisakA AcaraNa karane se mAnava isI janma meM ucca AdhyAtmika sthiti ko prApta kara sakatA hai| kyA jaina dharma meM dhana saMcaya na karane ko kahA gayA hai ? nahIM, usameM kahA gayA hai ki nizcita maryAdA se adhika dhana-sampatti nahIM rakhanI caahie| kyA Apane usakA vrata liyA hai ? nahIM, kintu svayaM prApta dhana kA kucha hissA sArvajanika kalyANa ke lie kharca karane kA merA niyama hai| dinAMka 8 janavarI 1980 ko kastUrabhAI bambaI meM bImAra par3e, DAkTara ne unake svAsthya ko dekhakara pandraha dina bistara meM hI ArAma karane kI salAha dii| kintu kastUrabhAI ne kahA mujhe ahamadAbAda le calo maiM vahIM ArAma kruuNgaa| DAkTara ne pravAsa nahIM karane kI salAha dI kintu kastUrabhAI ke mana meM ahamadAbAda ke prati aisI AtmIyatA thI ki unhoMne apane aMtima dina ahamadAbAda meM hI bitAne kI tIvra icchA vyakta kii| unako becaina dekhakara DAkTara ne aMta meM ahamadAbAda jAne kI sammati dii| vedanA hone para bhI kastUrabhAI ke mukha para Ananda chA gayA embyUlensavAna dvArA sTezana lAe gye| dUsare dina subaha jaba ahamadAbAda pahuMce taba mana prasanna ho gayA, mAno sArI pIr3A samApta ho gayI ho, parantu 19 janavarI ko divyadhAma ke AmaMtraNa ko zAnti pUrvaka svIkAra kara unhoMne usake lie prasthAna kara diyaa| kastUrabhAI mAnate the ki vyakti kI mRtyu se deza kA utpAdana rukanA nahIM caahie| unake anusAra vyakti ko sahI zraddhAMjali to usakI bhAvanAnusAra kAma karake hI dI jAnI caahie| unhoMne spaSTa nirdeza diyA thA ki mere avasAna ke zoka meM eka bhI mila banda nahIM rahanI caahie| unake putroM ne unakI yaha icchA lAlabhAI grupa kI nau miloM ke sabhI karmacArI-gaNoM ko sUcita kara dii| 'kArya karo' ise seTha kA aMtima Adeza mAnakara kAma para laga gye| sArA ahamadAbAda zahara jinake zoka meM banda rahA vahIM unhIM kI mileM usa dina kAryarata rahIM yaha eka apUrva ghaTanA thii|
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastuta saMskaraNa ke viSaya meM sva0 paM0 haragovindadAsa trikamacanda seTha kRta pAiya-sadda-mahaNNavo kA dvitIya saMskaraNa Aja se 23 varSa pUrva I0 saM0 1963 meM chapA thA aura aneka varSoM se yaha koza upalabdha nahIM ho rahA thaa| isase prAkRta bhASA ke vidyArthiyoM ko kaThinAI anubhava ho rahI thii| isa kamI kI pUrti ke lie hamAre sAmane tIna vikalpa the 1. adyAvadhi prakAzita sabhI naye prAkRta granthoM kI zabdAvalI kA samAveza __ karake eka saMvardhita saMskaraNa prakAzita krnaa| 2. pAiya-sadda-mahaNNavo kA hI punaH mudraNa karanA / 3. mUla pAiya-sadda mahaNNavo ko hI saMkSipta aura laghukAya banAnA / prathama vikalpa atya ta kharcIlA aura dIrghakAlIna thA evaM aneka vidvAnoM ke sahayoga ke binA yaha zIghra kAryAnvita bhI nahIM ho sakatA thaa| dvitIya vikalpa bhI kharcIlA thA aura usameM koI navInatA nahIM thii| tatkAla ina donoM meM se eka bhI vikalpa kI pUrti karane meM hamArI saMsthA asamartha hI thii| ataH hamAre lie saMbhava yahI thA ki tRtIya vikalpa cunA jAya / tadanusAra prAkRta aura jaina vidyA ke suvikhyAta aura mAnanIya vidvAn paM0 thI dalasukhabhAI mAlavaNiyA aura DaoN0 zrI ha0 cU0 bhAyANI ke sAtha isa bAre meM vicAra-vimarza kiyA gyaa| unhoMne philahAla isa yojanA ko hI ucita samajhA aura apanI tarapha se pUrNa sahayoga dene kI udAratA drshaayii| unake isa protsAhana ke phala-svarUpa hI yaha koza apane parivartita evaM saMkSipta rUpa meM pAThakoM ke samakSa prastuta ho sakA hai| yahA~ isa kiJcit parivartita AvRtti kI AvazyakatA aura mahatva para kucha prakAza DAlanA jarUrI hai| pAiya-sadda-mahaNNavo meM pratyeka zabda ke sAtha prAkRta granthoM se saMdarbha diye gaye haiM aura aneka sthaloM para mUla granthoM se uddharaNa bhI diye gaye haiN| unakI apanI upayogitA hai parantu sabake lie inakA mahatva eka samAna nahIM hotA hai| vidyArthiyoM ke lie aise saMdarbho aura uddharaNoM kI upayogitA kama hI hotI hai| aneka jagaha granthoM kI hastapratoM se uddharaNa diye gaye haiM aura una hastapratoM ko prApta karanA bhI duSkara hI hotA hai| I. sa. 1842 aura usake pazcAt adhikatara I. sa. 1924 taka prakAzita saMskaraNoM meM se diye gaye uddharaNoM kI bahulatA hai aura ye saMskaraNa Aja saba jagaha upalabdha bhI zAyada hI hoM, ataH unakI upAdeyatA alpa raha gayI hai / mUla pAiyasadda-mahaNNavo ko punaH prakAzita karane ke lie yaha Avazyaka thA ki usameM diye gaye uddharaNoM ke sAtha naye saMskaraNoM ke saMdarbha jor3e jAya parantu aisA zIghra saMbhava nahIM hone ke kAraNa yaha kiJcit parivartita AvRtti taiyAra kI gyii| isameM pA.sa.ma. kA eka bhI mUla zabda yA artha chor3A nahIM gayA hai, mAtra uddharaNa nikAla diye gaye haiN| arthoM kI
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ punarAvRtti karane vAle zabda, arthoM ke sAtha lage saMkhyAvAcI aMka aura anAvazyaka varNanAtmaka vistAra nikAla diye gaye haiN| tatsama zabdoM ke sAmane koSThaka meM diye gaye saMskRta zabda bhI nikAla diye gaye haiN| anya jo bhI parivartana kiye gaye haiM unake viSaya meM Age niyama prastuta kiye gaye haiM unheM dekha lenA pAThakoM ke lie upayogI hogA / isa Ayojana se koza kA mahatva bhI nahIM ghaTA aura mUla koza / bhArI aura dIrgha-kAya thA vaha halakA, laghukAya aura saMkSipta bana gayA tathA sthAnAnta Na ke lie vaha suvAhya aura suvidhAjanaka ho gyaa| artha lAbha kI dRSTi se prakAzita nahIM kiye jAne ke kAraNa isakA mUlya bAz2Ara-bhAva se kama hI rakhA gayA hai, tAki yaha sarvajana sulabha ho ske| lagabhaga tIna-cAra varSa pUrva jaba isa AvRtti kI yojanA banAyI gayI usa samaya hamArI navodita isa saMsthA ke pAsa isa kArya ko prArambha karane ke lie bhI paryApta rakama nahIM tho ataH isa dizA meM prayatna kiye gaye / pU. AcArya zrI bhuvanazekharamUrijo, ahamadAbAda pU. A. zrI vijayasuzIla sUrijI, sirohI, pU. muni zrI ka haiyAlAla jI 'kamala', AbU parvata, pU. gaNivarya zrI pradyumnavijayajI, ahamadAbAda aura pU. muni zrI dharaNendra sAgarajI, ahamadAbAda kI preraNA se hama kucha saMsthAoM aura dgRhasthoM se Avazyaka rakama dAna ke rUpa meM prApta kara sake aura usase isa saMskaraNa kA sampAdana ho skaa| punaH isa saMsthA ke kArya ko Age bar3hAne ke lie kitane hI naye sadasya bhI banAye gaye / isa kArya meM mukhyataH madrAsa se zrI sI0 Ara0 jaina ne prazaMsanAya parizrama kiyA aura vahA~ se isa saMsthA ke lie aneka sadasya bnaaye| etadartha hama una sabakA hRdaya se AbhAra mAnate haiN| isa koza kA sampAdana-kArya ho jAne ke bAda kaThina kArya to use prakAzita karane kA thA jisake lie eka bar3I rakama kI AvazyakatA thii| yaha saMsthA itanI samRddha nahIM thA ki prakAzana kA kharca uThA ske| yogAnuyoga mAhityika kArya kI yaha bAta maiMne AdaraNIya evaM saujanyazIla zrI AtmArAmabhAI bhogIlAla sutariyA ke dhyAna meM lAyI taba unhoMne jJAna-pracAra ke kArya meM apanI ruci batalAyI aura hamArI isa yojanA kI puSTi kii| unhoMne AzvAsana diyA ki isa koza ke prakAzana kA pUrA kharca unakI saMsthA 'zreSThI zrI kastUrabhAI lAlabhAI smAraka nidhi' vahana kregii| dIrgha kAla se pratIkSita Arthika sahAyatA ke vacana pAkara mujhe atyaMta harSa huA aura isa koza ke prakAzana kA kArya Age bddh'aayaa| etadartha isa 'smAraka nidhi', usake TrasTiyoM evaM zrI AtmArAma bhAI kA hama sahRdaya AbhAra mAnate haiN| isa koza ke sampAdana ke kArya meM paM. dalasukhabhAI mA lavaNiyA aura DaoN0 ha0 cU0 bhAyANI kA jo mArgadarzana milA hai usake lie maiM unakA antaHkaraNa pUrvaka AbhAra mAnatA huuN| isa koza kI mudraNa ke yogya prati taiyAra karane meM mere vidyArthiyoM DaoN0 ku0 gItA pI0 mehatA, zrImatI saMgItA pI0 desAI ema0 e0 aura zrI dInA nAtha zarmA ema0 e0 ne jo kArya evaM sahAyatA kI hai usake lie maiM unakA AbhArI hU~ | zrI dhIrU bhAI ThAkara ne seTha kastUrabhAI kA jIvana-paricaya gujarAtI meM likhA aura usakA hindI anuvAda zrI jitendra zAha ne kiyA etadartha hama unake AbhArI haiN|
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 12 / grantha ke prakAzana kI isa velA meM sahayogI saMsthA pArzvanAtha vidyAzrama zodha saMsthAna, vArANasI aura usake nidezaka DaoN0 sAgara mala jaina kA hama AbhAra mAnate haiM, jinhoMne prastuta grantha ke mudraNa sambandhI sampUrNa vyavasthA kI / mAtra yahI nahIM isa grantha ke rakha-rakhAva aura vikraya kA dAyitva bhI svIkAra kara unhoMne hameM vyavasthA sambandhI sabhI cintAoM se mukta rA / ratnA priMTiMga varksa, vArANasI ne isa koza ko alpa samaya meM sundara DhaMga se mudrita kiyA hai isake lie usakA evaM usake vyavasthApaka zrI vinayazaMkara jI kA bhI hama AbhAra mAnate haiN| prUpha saMzodhana kA bar3A hI durUha kArya sucAru rUpa se karane ke lie DaoN0 zrI ravizaMkara mizra, saha-zodhAdhikArI, pArzvanAtha vidyAzrama zodha saMsthAna kA bhI AbhAra mAnate haiN| zrI mahAvIra buka bAiMDiMga varksa, vArANasI ke zrI mohanalAla jI ke dvArA sundara pustakAvaraNa bA~dhane ke lie hama unake bhI AbhArI haiM / prAkRta grantha pariSad, ahamadAbAda evaM zrI yazovijaya granthamAlA, bhAvanagara dvArA prakAzita pAiya-saha-mahaNNavo kA upayoga karane ke lie unakA evaM unake TrasTiyoM kA bhI AbhAra mAnanA hama apanA kartavya samajhate haiN| kAtika pUrNimA ke0 Ara0 candra vi. saM. 2043 mAnada maMtrI prA. jai. vi. vi. phaMDa ahamadAbAda
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAkRta-hindI koza kA sampAdana 'pAiya sadda mahaNNavo' kI isa kiJcit parivartita AvRtti meM apanAye gaye niyama / yadi mUla zabdoM ke vargoM athavA artha meM kisI prakAra kA bheda, parivartana yA vizeSatA nahIM ho to nimna prakAra ke zabda evaM unake rUpa nikAla diye gaye haiN| 1. prAkRta granthoM meM se uddhata avataraNa 2. arthoM ke sAtha diye gaye saMkhyAvAcI aMka 3. bheda na rakhane vAle eka se adhika artha, jaise :_mastaka, sira; hasta, hAtha; hasti, hAthI 4. anAvazyaka varNanAtmaka vistAra 5. sAdRzyatA batalAte hue Adhunika bhASA ke zabda 6. prAkRta zabda ke sAmane koSThaka meM diyA gayA saMskRta zabda yadi vaha tatsama, hai, jaise-uttAla, kAma, tAla, vAyasa, samUha 7. 'A' yA 'I' pratyaya lagAkara banAyA gayA strIliMgI zabda yadi usakA anya liMgI zabda A gayA ho, jaise-putta (puttI), aNumAsaNa (aNumAsaNA) amara (amarI) 8. kabhI-kabhI AvazyakatAnusAra aise zabda jinameM 'na' yA 'nna' ho jabaki 'Na' yA 'Na' vAlA vahI zabda A gayA ho, jaise-maNussa (manussa), puNNa (punna) 9. zabda meM tRtIyA yA paMcamI vibhakti lagAkara banAye gaye avyaya, jaise-aira (aireNa), agga (aggao) 10. mUla zabda A jAne para usameM svArtha 'a', 'ya' athavA 'ga' lage hue zabda, jaise-aguru (agurua), ara (araga), aMgulIya (aMgulIyaya), bhadda (bhaddaa) 11. i (in) pratyaya lagAkara banAye gaye zabda jo dhAraNa karane, pravRtti karane yA ___svAmitva ke artha vAle ho, jaise-aNubhava (aNubhAva) akkhA (akkhAi), saMsaya (saMsai) 12. 'ira' pratyaya lagAkara banAye gaye zIlavAcI zabda, jaise-aNugama (aNugamira) mua (muira), bhI (bhoira) 13. 'illa, illaga, illaya, ulla, ella, ellaga' pratyaya lagAkara banAye gaye svArtha zabda, jaise--putta (puttilla, puttulla), bAhira (bAhirilla), sacca (saccilaya), bhaMDa (bhaMDulla), aMdha (aMdhillaga, aMdhellaga) hiaa (haaulla) 14. mUla dhAtu ke sAtha diye gaye usake aneka kAlavAcI evaM kRdanta rUpa 15. alaga-alaga sthaloM para Ane vAle kRdanta rUpa jinakA mUla dhAtu A gayA ho|
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 14 ) 16. mUla dhAtu A jAne para liMga-sUcaka pratyaya lagAkara nAma ke rUpa meM alaga se diyA gayA vahI zabda, jaise- ADhA (ADhA) hakka (hakkA), abhikkama ( abhikkama) samIha (samIhA), salAha ( salAhA ) 17. 'dhAtu yA nAma zabda meM mAtra ia, iya (ita ) pratyaya lagAkara banAye gaye karmaNibhUtakRdanta yA vizeSaNa, jaise--bhajja (bhajjiya), pAva (pAviya) aMkura (aMkuriya) visesa (visesiya), bhI ( bhIiya), kaMDU (kaMDUiya), mA ( mAia ), puMja (puMjia ), saMkea (saMkeia ), saMjoa (saMjoia ), aMdhayAra (aMdhayAriya), aMdha (aMdhiya ) jaise - 9 18. dhAtu meM 'Na' 'NA', yA 'jayA' jor3akara banAye gaye nAma zabda, - puccha (pucchaNa, pucchaNayA), samappa (samappaNa), siNA (siNANa), visoha ( visohayA) saMthava (saMthavaNA), abhivaMda (abhivaMdaNA) 19. zabda ke prArambha meM upasarga 'a' jor3akara banAye gaye mAtra niSedhavAcI zabda, jaise -- kappa ( akappa ), jayaNA ( ajayaNA), khajja (akhajja) 20. zabda ke prAraMbha meM 'su' upasarga jor3akara nimnArthabodhaka zabda, (1) sundara, acchA, bhalA (2) acchI taraha, sukhase, (3) zubha prazasta, uttama (4) ati, atyanta, atizaya bahuta ( 5 ) dRDha aura (6) bilakula, jaise(1) sukusuma, sutavasti, supahAya (2) sucariya, sulabha (3) supaha, sujAi, suguru (4) sugariTTha, supasanna, sudukkara, sudippa (5) sunicchaya aura (6) siMka, suviNa / 21. madhyavartI a, A, i aura u ke sthAna para ya, yA, yi aura yu paraspara kramazaH samajha lene cAhie /
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMketa-sUcI aka REEEEEEEEEEEE. (apa) = (azo) = ubha karma kavakR = kR - kri - krivi = avyy| (pai) = akarmaka dhaatu| prayo = apabhraMza bhaassaa| azoka zilAlekha / bhakR sakarmaka tathA akarmaka dhAtu bhavi = krmnni-vaacy| bhUkA = krmnni-vrtmaan-kRdnt| kRtya-pratyayAnta / kriyApada / vakR = kriyA-vizeSaNa | vi = calikApaizAcI bhaassaa| (zau) = trilingg| sa - dezya-zabda / saMkR - npuNsklingg| saka puMliGga / strI = puMliGga tathA napuMsakaliGga strIna = / puMliGga tathA striilingg| hekR = paizAcI bhaassaa| preraNArthaka nnijnt| bahuvacana / bhaviSyatkRdanta / bhaviSyatkAla bhuutkaal| bhUta-kRdanta / mAgadhI bhaassaa| vartamAna kRdanta / vizeSaNa / zaurasenI bhaassaa| sarvanAma | saMbandhaka kRdanta / sakarmaka dhAtu / striilingg| strIliMga tathA napuMsakaliMga hetvartha kRdanta / (capai) = tri [de] = - puna : puMstrI -
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa a puM prAkRta-varNa-mAlA kA prathama akSara / viSNu, aiMcha dekho aiMca / / kRSNa / aiMta vi [anAyat] nahIM AtA huaa| jo a dekho ca a| jAnA na jAtA ho| a [de] dekho iva / aiMdiya vi [atIndriya] iMdriyoM se jisakA dega a ina arthoM kA sUcaka avyaya-niSedha / jJAna na ho sake vaha / virodha, ulTApana / ayogyatA, anucitapana / aiMmutta dekho aimutt| alpatA / abhAva / bheda / sAdRzya / burApana / / aikama aka [atikram] gujaranA, bItanA / laghupana / dekho aikkama = ati + kram / dega puM [ka] sUrya / agni / mora / na. pAnI / aikAya puM [atikAya] mahoraga-jAtIya zikhara, ToMca / mastaka / devoM kA eka indra / rAvaNa kA eka putra / dega vi [degja] utpanna / vi. bar3A zarIravAlA / aaMkha vi [de] sneha-rahita, sUkhA / aikkata vi [atikrAnta] atIta / tINaM / aara dekho avr| jisane tyAga kiyA ho vaha / aara dekho aayr| aikkama saka [ati + kram] ullaMghana karanA / ai a [ayi] saMbhAvanA aura AmantraNa artha vrata-niyama kA AMzika rUpa se khaNDana krnaa| kA sUcaka avyaya / aikkha vi [atIkSNa] tIkSNatArahita / ai a [ati] ina arthoM kA sUcaka upasarga / | aikkha vi [anIkSya] adRzya / atishy| utkarSa, mahattva / pUjA, prshNsaa| aigaccha / aka [ati + gam] gujaranA, atikramaNa / Upara, U~cA / nindA / aigama ) bItanA / saka. pahu~canA / praveza ai a [ati] sAmarthya-sUcaka avyaya / karanA / ullaMghana karanA / gamana karanA / ai saka [A + i] Agamana karanA, A aigamaNa na [atigamana] praveza-mArga / giranA / uttarAyaNa / aii strI [aditi] punarvasu nakSatra kA | aigaya vi [de] AyA huaa| jisane praveza adhiSThAtA deva / kiyA ho vaha / na. mArga kA pichalA bhAga / aii saka [ati + i] ullaMghana karanA / | aigaya vi [atigata] atikrAnta, gujarA huaa| gamana karanA / praveza karanA / aigaya vi [atigata] prApta / aiuTTa vi [ativRtta] atigata, prApta / aiciraM a [aticiram] bahuta kAla taka / aiMca saka [ati + aJca] abhiSeka karanA, aicca aii = ati + i kA saMkR / sthAnApanna krnaa| ullaMghana krnaa| aiccha saka [gam] jAnA, gamana karanA / AkarSita karanA / aka. dUra jAnA / / aiccha saka [ati + kram] ullaMghana karanA /
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindo koSa aicchA-aimAya aicchA strI [aditsA] dene kI anicchaa| zilA] meru parvata para sthita dakSiNa dizA kI pratyAkhyAna vizeSa / eka shilaa| aijAya puM [atijAta] pitA se adhika saMpatti aipaDAga puM [atipatAka] matsya kI eka ko prApta karanevAlA putra / / jAti / strI. patAkA ke Upara kI patAkA / aiTTha vi [adRSTa] jo na dekhA gayA ho vaha / aipariNAma vi [atipariNAma] AvazyakatA na. karma, daiva, bhAgya / deguvva, 'puvva vi na rahane para bhI apavAda-mArga kA hI Azraya [ pUrva] jo pahale kabhI na dekhA gayA ho vaha / lene vAlA, zAstrokta apavAdoM kI bharyAdA aiTTa vi [aniSTa] apriya / kharAba, duSTa / kA ullaMghana karane vaalaa| aiTTA saka [ati + sthA] ullaMghana karanA / aipAia vi [atipAtika] hiMsAkaranevAlA / aiTThiya vi [atiSThita] atikrAnta, ullaMdhita / aipAsa puM [atipAvaM] bhagavAn aranAtha ke aiNa na [de] giri-taTa, tarAI / samakAlika airavata kSetra ke eka tIrthaMkaradeva / aiNa na [ajina] carma / aipAsa saka [ati + dRz] khUba dekhnaa| aiNiya vi [de. atinIta lAyA huaa| aippage a [atiprage] pUrva-prabhAta, bar3I sabera / aiNiya / vi [atinota] pheMkA huA / aippamANa vi [atipramANa] tRpta na hotA aiNIya jo dUra le jAyA gayA ho| __ huA bhojana karanevAlA / na. tIna bAra se aiNIa vi [atigata] gayA huaa| adhika bhojana / aiNIya vi [de. atinIta] lAyA huaa| / aippasaMga puM [atiprasaGga] atiparicaya / aiNu vi [atinu] jisane naukA kA ullaMghana | tarka-zAstra meM prasiddha ativyApti-nAmaka doSa / kiyA ho vaha, jahAja se utarA huA / / aippahAya na [atiprabhAta] bar3I sabera / aitaha vi [avitatha] satya, saccA / / aibala vi [atibala] zakti-zAlI / na. aiteyA strI [atitejA] pakSa ko caudahavIM atizaya bala / bar3A sainya / puM. eka rAjA, jo raat| bhagavAn RSabhadeva ke pUrvIya caturtha bhava meM pitA aidaMpajja na [aidaMparya] tAtparya, rhsy| yA pitAmaha thaa| bharata cakravartI kA eka aidusamA / strI [atiduSSamA] dekho| pautra / bharata kSetra meM AgAmI caubIso meM hone aidussamA dussmdussmaa| vAlA pA~cavA~ vAsudeva / rAvaNa kA eka yoddhA / aidUsamA aibhaddA strI [atibhadrA] bhagavAn mahAvIra aidaMpajja dekho aidaMpajja / ke prabhAsa nAmaka gyArahaveM gaNadhara kI mAtA / aidhADiya vi [atidhrATita] phirAyA huA, aibhUi puM [atibhUti] eka jaina muni, jo ghumAyA huA / paMcama vAsudeva ke pUrva janma meM guru the| ainiLuhAvaNa vi [ativiSTambhana ] stabdha aibhUmi strI [atibhUmi parama prakarSa / bahuta karanevAlA, roknevaalaa| jamIna / gRhasthoM ke ghara kA vaha bhAga, jahA~ ainna na [ajIrNa] badahajamI / vi. jo hajama na sAdhuoM ko praveza karane kI anujJA na ho / huA ho vaha / jo purAnA na huA ho, nUtana / aimaTTiyA strI [atimRttikA] kIcavAlI ainna vi [adatta] nahIM diyA huA / degAyANa mittttii| na [dAna] corii|| aimatta / vi [atimAtra] bahuta, parimANa aipaMDukaMbalasilA strI [atipANDukambala- aimAya 5 se adhika /
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ aimuMka-aivaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa aimuka / pR [atimukta] svanAma khyAta eka / airatta puM [atirAtra] adhika tithi / aimuMta | antakRd ( usI janma meM mukti | airatta vi [atirakta] gADhA lAla / vizeSa aimutta ) pAnevAlA ) jaina muni, jo polAsa- raagii| kaMbalasilA, kaMbalA strI pura ke rAjA vijaya kA putra thaa| [degkambalazilA, kambalA] meru parvata ke aura jisane bahuta choTI hI umra meM pAMDuka vana meM sthita eka zilA, jisapara bhagavAn mahAvIra ke pAsa dIkSA lI | jinadevoM kA janmAbhiSeka kiyA jAtA hai / thii| kaMsa kA eka choTA bhAI / | airA / strI [acirA] pA~caveM cakravartI vRkSavizeSa / mAdhavI ltaa| na. | airANI / aura solahaveM tIrthaMkara-deva kI antagar3adasA nAmaka aMga-grantha kA | maataa| eka adhyayana / airANI strI [de] indraannii| saubhAgya ke aiya vi [atiga] atikrAnta, karanevAlA, ___ lie indrANI-vrata karanevAlI strI / prApta / aharAvaNa puM airAvaNa] indra kA hAthI / degaiya vi [dayita] priya, prItipAtra / dayA airAvaya puM [airAvata] indra kA hAthI / karane yogya / airAhA strI [ acirAbhA ] bijlii| aiyacca dekho aigaccha airi na [atiri | dhana yA suvarNa kA atiaiyaNa na [atyadana] adhika bhojana karanA / __ kramaNa karanevAlA, dhanADhya / aiyaya vi [atigata] gayA huA / airiMpa puM [de] kathAbandha, bAtacIta, kahAnI / aiyara saka [ati + car] ullaMghana karanA / airitta vi [atirikta] avaziSTa / adhika / vrata ko dUSita krnaa| degsijjAsaNiya vi[zayyAsanika] lambIcaur3I aiyA saka [ati + yA] jAnA, gujaranA / zayyA aura Asana rakhane vaalaa(saadhu)| aiyA strI [ajikA] bakarI / avarUva vi [atirUpa] surUpa, suDaula / puM. degaiyA strI [dayitA] strI, patnI / bhUta-jAtIya devavizeSa / aiyANa na [atiyAna] gamana, gujaranA / rAjA aireiya vi [atirekita] atireka-yukta, vagairaha kA nagara Adi meM dhUma-dhAma se praveza | atiprabhUta / karanA / airega pu [atireka Adhikya, atizaya / aiyAya vi [atiyAta] gayA huA, gujarA | aireya dekho aireg| huaa| aiva a [atIva] atizaya / aiyAra puM [aticAra] ullaMghana, atikramaNa / aivaTTaNa na [ativartana] ullaMghana / gRhIta vrata yA niyama meM dUSaNa lagAnA / aivatta saka [ati + vRt] atikramaNa karanA / aira a [acira] zIghra / aivattiya vi [ativratika] jisakA ullaMghana aira na [ajira] AMgana, cauka / kiyA gayA ho vaha / prdhaan| ullaMghana aira puM [de] Ayukta, gAMva kA rAjaniyukta karanevAlA / mukhiyA / aivaya saka [ati+vRt] ullaMghana karanA / aira na [de. atara] dekho ayara = atara / | aivaya saka [ati + vraj] ullaMghana krnaa| aira vi [de] atirohita / / | saMmukha jAnA / praveza karanA / airajuvai strI (de) dulahina / | aivaya saka [ati + pat] ullaMghana karanA /
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa aivaha-aujjhA sambandha krnaa| praveza karanA / aka. maranA / | aisesa puM [atizeSa] mahimA, prabhAva, gira jaanaa| AdhyAtmika sAmarthya / bacA huA / atizaya aivaha saka [ati+vaha] vahana karane meM samartha | vAlA / honaa| aisesi vi [atizeSina] mahimAnvita / aivAi vi [atipAtin] hiMsaka / vinazvara / / samRddha, jJAna Adi ke atizaya se sampanna / aivAittu vi [atipAtayitu] maarnevaalaa| | aisesiya vi [atizeSita] jJAta, jAnA aivAiya vi [atipAtika] Upara dekho| huaa| aivAettu dekho aivaaittu| aihara puM [atibhara] hada, avadhi / aivAya puM [atipAta] hiMsA Adi doSa / aihArA strI [de] bijalI / vinAza / aihi puM [atithi] jisake Ane kI tithi aivAya puM [ativAta] ullaMghana / bhayaMkara niyata na ho vaha, pAhuna, yAtrI, bhikSuka, pavana, tUphAna / sAdhu / degsaMvibhAga puM sAdhu ko bhojana aivAha saka [ati + vAhay] bitAnA, __ Adi kA nirdoSa dAna / gujaarnaa| aI saka [gam] jaanaa| aiviriya vi [ativIrya] baliSTha, mahA- aIa ' [atIta] bhUtakAla / vi. jo bIta praakrmii| puM. ikSvAku vaMza kA eka raajaa| cukA ho / atikrAnta / jo dUra ho gayA ho / nandAvarta nagara kA eka rAjA / | aIa ) a [atIva] bahuta, vizeSa, aivisAla vi [ativizAla] bahuta bar3A, | aIva atyanta / vistIrNa / strI. yamaprabha nAmaka parvata ke dakSiNa | aIsaMta vi [a+ dazyamAna] jo dikhatA tarapha kI eka nagarI / na ho| aisa [apa] vi [IdRz] aisA, isa taraha kA / | aIsaya dekho aisaya / aisai vi [atizayin] atizaya vAlA, aIsAra puM [atIsAra] saMgrahaNI roga / isa viziSTa, Azcarya-kAraka / nAma kA eka raajaa| aisaMdhaNa dekho aisaMdhANa / au dekho Au = strii| aisaMdhANa [atisaMdhAna] ThagAI / aua na [ayuta] dasa hajAra kI saMkhyA / aisakkaNA strI [atiSvaSkaNA] uttejanA, 'auaMga' ko caurAsI lAkha se guNane para preraNA, bddh'aavaa| jo saMkhyA labdha ho vaha / aisaya saka [ati+zI] mAta krnaa| | auaMga na [ayutAGga] 'acchaNiura' ko aisaya puM [atizaya] shresstthtaa| mahimA, | caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha prabhAva / atyanta / camatkAra / vaiziSTya / ho vaha / bhariya vi [degbhRta] pUrNa / auMTha vi [akuNTha] nipuNa / aisariya na [aizvarya] saMpatti, gaurava / / aucitta na [aucitya] ucitapana / aisAi vi [atizAyin] zreSTha / dUsare ko | aujjha vi [ayodhya] yuddha meM jisakA sAmanA mAta karanevAlA / strI. degnnii| na kiyA jA sake vaha / jisa para ripu-sainya aisAyaNa na [atizAyana] utkRSTatA, utkarSa / AkramaNa na kara sake aisA kilA, nagara Adi / aisAra puM [atisAra] saMgrahaNI roga / aujjhA strI [ayodhyA nagarI-vizeSa /
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ auNa-aMkuDaga saMkSipta prAkRta-hindI koSa auNa vi [ekona] jisameM eka kama ho battIsa prazasta lakSaNoM meM se eka / Asana vaha / ThThi strI [degSaSTi] unasATha, 59 / / -vizeSa / puna. eka deva-vimAna / degkaNDa puMna. degttari strI [degsaptati] unasattara, 69 / / [kANDa] ratnaprabhA pRthvI ke khara-kANDa kA degttIsa strIna [degtriMzat] unatIsa, 29 / / eka hissA, jo aMka rattoM kA hai / degsaTThi strI [degSaSTi] unasATha, 59 / arelluga, karellua puM [karelluka] panna, vanna strIna [paJcAzat unapacAsa, pAnI meM honevAlI eka jAti kI vanaspati / 49 / dekho egaNa / Tii strI [degsthiti] aMka rekhAoM kI auNatIsai strI dekho aunn-ttiis| vicitra sthApanA, 64 kalAoM meM se eka auNappana dekho auNApanna / klaa| degdhara pu candramA / degdhAI strI auNAsaTTi dekho aunn-stttthi| [degdhAtrI] pA~ca prakAra kI dhAI-mAtAoM auNoNiutti strI [apunanivRtti] antima | meM se eka, jisakA kAma bAlaka ko utsaMga nivRtti, mokSa / meM le usakA jI bahalAnA hai / deglivi strI auNNa na [apuNya] pApa / vi. apavitra / [lipi] aThAraha lipiyoM meM kI eka lipi, paapii| varNamAlA-vizeSa / vaNiya pu [degvaNik] auma dekho om| aMka-ratnoM kA vyApArI / vAli,degvAlI strI aumara vi [admara khAnevAlA, bhakSaka / [degpAli, pAlI] AliMgana / hara dekho aula vi [atula] asAdhAraNa, advitIya / / dhara / aulIna vi [akulIna] kula-hIna, kujAti, aMka [de aGka] samIpa / saMkara / aMkakarelua dekho aNk-krellua| auvva vi [apUrva] anokhA, advitIya / aMkaNa na [aGkana] cihnita karanA / baila ausa puM [de] upAsaka, pujAro / Adi pazuoM ko lohe kI garama salAI Adi ae a [aye] AmantraNa-sacaka avyaya / se dAganA / vi. aMkita karanevAlA, ginatI ao a [atas] yahA~ se lekara / isalie / meM laanevaalaa| aodeg [ayas] loha / degghaNa pu [ghana] aMkadAsa pu [aGkadAsa] bAlaka ko utsaMga lohe kA hathaur3A / degmaya vi lohe kI banI meM lekara usakA jI bahalAnevAlA naukara / huI cIja / muha puM [degmukha] isa nAma kA aMkavANiya dekho aMka-vaNiya / antarvIpa aura usake nivAsI / vi. lohe kI aMkAra pu[de] sahAyatA / mAphika majabUta muMha vAlA / degmuhI strI aMkAvaI strI [aGgAvatI] mahAvideha kSetra [degmukhI] eka ngro| ke ramya nAmaka vijaya kI rAjadhAnI / meru aogga vi [ayogya] nAlAyaka / kI pazcima dizA meM bahatI huI zItodA aojjhA dekho aujjhaa| mahAnadI kI dakSiNa dizA meM vartamAna eka aM a [de] smaraNa-dyotaka avyaya / vakSaskAra parvata / aMka puM [aGka] utsNg| ratna kI eka jAti / aMkia na [de] AliMgana / nau ko eka saMkhyA / saMkhyA-darzaka cihna aMkia vi [aGkita] cihnita / 1, 2, 3 / nATaka kA eka aMza / sapheda aMkiilla pu [de] naTa, nartaka / maNi ko eka jAti / cihn| manuSya ke aMkuDaga pu [aGkuTaka] nAgadantaka, khUTI,
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa aMkura-aMga tAkha / / kATA gayA ho vaha / degjAya vi [degjAta] aMkura puM [aGkura] praroha, phungii| ldd'kaa| degda dekho ya = degda / 'paviTTha na aMkusa puM [aGkuza] AMkaDI, lohe kA eka [praviSTa] bAraha jaina aMga-granthoM meM se koI hathiyAra, jisase hAthI calAye jAte haiN| bhI eka / aMga-granthoM kA jJAna / bAhira na graha-vizeSa / sItA kA eka putra, kush| bAhya] aMga-granthoM ke atirikta jaina niyantraNa karanevAlA / aMkuzAkAra khuuttii| Agama / aMga-granthoM se bhinna jaina AgamoM kA puna. eka deva-vimAna / puna. guru-vandana kA jJAna / degmaMga na [TGga] aMga-pratyaGga / hara eka doSa / eka avayava / degmaMdira na [degmandira] campA aMkusaiya na [de. aMkuzita] aMkuza ke / nagarI kA eka deva-gRha / 'madda, degmaya pu AkAravAlI ciij| [degmarda, 'mardaka] zarIra kI campI karanevAlA aMkusaya puM [akuzaka] dekho aMkusa / naukara / vi. zarIra ko malanevAlA / degya puM saMnyAsI kA eka upakaraNa, jisase vaha devapUjA ['da] vAlI nAmaka vidyAdhararAja kA putra / na. ke vAste vRkSa ke pallavoM ko kATatA hai| bAjUbaMda, kehaMTA / degya vi [degja] zarIra meM aMkusA strI [aGkuzA] caudahaveM tIrthakara / utpanna / puM. putra / degyA strI [degjA] putrii| zrI anantanAtha bhagavAn kI shaasn-devii| rakkha, rakkhaga vi [degrakSa, rakSaka] zarIra aMkusia vi [aGkuzita] aMkuza kI taraha / kI rakSA karanevAlA / degrAga, rAya pu zarIra mur3A huaa| meM candanAdi kA vilepana / prAya puM [rAja] aMkusI strI [akuzI] dekho aNkusaa| aMgadeza kA rAjA / aMga deza kA rAjA karga / aMkUra dekho aMkura / degrisi dekho degisi / ruha vi dekho aMkellaNa na [de] ghor3A Adi ko mArane kA ! degya = degja / ruhA strI putrI / vijjA strI cAbuka, kor3A, auNgii| [degvidyA] zarIra ke sphuraNa kA zubhAzubha aMkelli pu [de] azoka-vRkSa / phala batalAnevAlI vidyaa| usa nAma kA eka aMkolla pu [aGkoTha] vRkSa-vizeSa / jaina grantha / "viyAra puM[vicAra] dekho pUrvokta artha / degsaMbhUya [degsaMbhUta] saMtAna / aMga ba. pu [aGga] isa nAma kA eka deza, hAraya puM [ hAraka] zarIra ke avayavoM ke jisako Ajakala bihAra kahate haiN| rAma kA vikSepa, hAva-bhAva / gadANa na [degAdAna] eka subhaTa / na. AcArAMga sUtra Adi bAraha purussendriy| jaina Agama-graMtha / veda ke zikSAdi chaH aMga / kAraNa / AtmA, jIva / puna. zarIra / zarIra aMga puM [aGga] bhagavAn AdinAtha ke eka ke mastaka Adi avayava / a. mitratA kA putra kA nAma / na. lagAtAra bAraha dinoM kA AmantraNa, sambodhana / vAkyAlaMkAra meM prayakta upavAsa / ja dekho degy| hara vi. [ dhara] kiyA jAtA avyaya / degi pu| jit] isa 10 aGga-granthoM kA jAnakAra / nAma kA eka gRhastha, jisane bhagavAn pArzvanAtha aMga vi [AGga] zarIra kA vikAra / ke pAsa dIkSA lI thii| isi pArSi] shriir-smbndhii| na. zarIra ke smaraNa caMpA nagarI kA eka RSi / [caliyA] strI Adi vikAroM ke zubhAzubha phala ko batalAne[degcUlikA] aMga-granthoM kA prishisstt| vAlA zAstra, nimitta-zAstra / degcchahiya vi [degchinnAGga] jisakA aMga aMga vi [caGga] sundara /
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMgaiyA- aMca aMgaiyA strI [aGgadikA ] eka nagarI, tIrtha - vizeSa / aMgaMgIbhAva puM [aGgAGgIbhAva ] abheda bhAva / abhinnatA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa aMgaNa na [ aGgaNa] AMgana | aMgaNA strI [aGganA ] aurata / aMgadiA dekho aGgaiyA | aMgavaDDhaNa na [de] bImArI | aMga lijja na [ de] zarIra ko mor3anA / aMgAra puM [aGgAra] jalatA huA koyalA / jaina sAdhuoM ke lie bhikSA kA eka doSa / maga puM [mardaka] eka abhavya jainaAcArya | vaI strI ['vatI ] suMsumAra nagara ke rAjA dhundhumAra kI eka kanyA kA nAma / aMgAraga puM [aGgAraka] Upara dekho / aMgAraya / maMgala graha | pahalA mahAgraha | karanA / aMgulia aMgulijjaka aMgulijjaga aMgAlaga dekho aMgAraga / aMgulI strI [ ] priyaMgu, vRkSa - vizeSa / aMgulI strI [aGgulI] dekho aMguli | aMgulIya puMna [ aGgulIyaka] aMguThI / aMgulejjaka | aMgule aMgAliya na [ de] Ikha kA Tukar3A / aMgAliya dekho aMgAriya / aMgi puM [aGgin ] prANI, jIva / vi aMguleyaga dekho aMguleyaya / zarIravAlA | aMga-granthoM kA jJAtA / aMguraMga na [aGgopAGga] zarIra ke aMgirasa na [ aGgirasa ] eka gotra, jo aMgovaMga avayava / nakha vagairaha zarIra gotama - gotra kI zAkhA hai / ke choTe-choTe avayava | 'NAma na [' nAman ] zarIra ke avayavoM ke nirmANa meM kAraNa-bhUta karma-vizeSa | aMgirasa vi [ AGgirasa ] aMgirasa - gotra meM rAkSasa vaMza kA eka rAjA / aMgAriya vi [aGgArita ] koyale kI taraha jalA huA, vivarNa / aMgAla dekho aMgAra / utpanna / puM. eka tApasa / aMgIkaDa ) vi [aGgIkRta] svIkRta / aMgIya aMgIkara saka [aGgI + kR] aMgaNa karanA / svIkAra aMgua puM [iGguda] vRkSa - vizeSa / na. iMguda vRkSa kA phala | aMguTTa puM [ aGguSTha | aMgUThA / 'paNi puM [prazna ] eka vidyA / 'praznavyAkaraNa' sUtra kA eka lupta adhyayana / [] ghUMghaTa | aMgutthala na [] aMguThI, aMgulIya / aMgubbhava vi [aGgodbhava ] saMtAna | aMgu saka [ ] pUrti karanA / aMgura, strI [aGguli, lI] uMgalI | aMgu na [aMgula ] yava ke ATha madhyabhAga ke barAbara kA eka nApa, mAna - vizeSa | 'pohattiya vi [deg pRthaktvaka] do se lekara nava aMgula taka kA parimANa vAlA / aMguli strI [aGguli] uMgalI / kosa puM [koza ] aMgulitrANa, dAstAnA | phoDaNa na [sphoTana ] uMgalI phor3anA, kar3AkA [ aGgulIyaka] aMguThI | aMgohali strI [de] zira ko chor3akara bAkI zarIra kA snAna aMgho a [aGga ] bhaya-sUcaka avyaya / aMca saka [kRS] khiiNcnaa| jotanA, cAsa karanA / rekhA karanA / uThAnA / aMca saka [ aJc ] pUjA karanA /
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa aMca-aMDaya aMca saka [aJca] jaanaa| aMjaNaI strI [de] vallI-vizeSa / aMcala pu [aJcala] kapar3e kA zeSa bhAga / aMjaNaIsa na [de] dekho aNjnnisiaa| aMci pu [aJci ] gamana, gati / aMjaNA strI [aMjanA] hanUmAn kI mAtA / aMci pu[AJci ] Agamana / svanAma-khyAta cauthI nrk-pRthivii| eka aMciya vi [aJcita] yukta / pUjita / prazasta / puSkariNI / taNaya puM [degtanaya ] hanUna. eka prakAra kA nRtya / eka bAra kA mAn / degsundarI strI hanUmAn kI mAtA / gamana / degyaMci pu [degAJci] gamanAgamana / | | aMjaNAbhA [aJjanAbhA] cauthI naraka pRthivI / U~cA-nIcA honaa| aMjaNiA strI [de] dekho aNjnnisiaa| aMciyaribhiya na [aJcitaribhita] eka aMjaNI strI [aJjanI] kajjala kA AdhArataraha kA nATya / pAtra / aMciyA strI [aJcikA] AkarSaNa / aMjali, deglI strI [ aJjali ] hAtha kA aMcha saka [kRS] khIMcanA / aka. lambA honA / saMpuTa / eka yA donoM saMkucita hAthoM ko aMchiya vi [de] AkRSTa / khIMcA huaa| lalATa para rkhnaa| kara-saMpuTa, namaskAra aMja saka [aJja] aaNjnaa| rUpa vinaya, praNAma deguDa puM [puTa] hAtha kA aMjaNa pu [aJjana] kRSNa pudgala-vizeSa / saMpuTa / degkaraNa na vinaya-vizeSa, namana / deva-vizeSa / parvata-vizeSa / eka lokapAla degpaggaha pu[praggraha] namana, hAtha jor3anA / deva / parvata-vizeSa kA eka zikhara, jo saMbhoga-vizeSa / dighastI kahA jAtA hai| vRkSa-vizeSa / aMjasa vi (de) Rju / na. eka jAti kA ratla / devavimAna-vizeSa / aMju vi [Rju] sarala, akuTila, saMyama meM kAjala / jisakA suramA banatA hai aisA tatpara, saMyamI / spaSTa vyakta / eka pArthiva dravya / AMkha ko AMjanA / taila aMjuA strI [aJjakA] bhagavAn anantanAtha Adi se zarIra kI mAliza karanA / ___ kI prathama shissyaa| ratnaprabhA pRthivI ke kharakANDa kA dazavA~ | aMjU strI [a] eka sArthavAha kI kanyA / aMza-vizeSa / kesiyA strI [kezikA] | 'vipAkazruta' kA eka adhyayana / eka indrANI vnspti-vishess| degjoga 5 [ degyoga ] | / 'jJAtAdharmakathA' sUtra kA eka adhyayana / klaa-vishess| dIva puM [ dvIpa] dvIpa- aMThi puna [asthi] haDDI, hAr3a / vizeSa / 'pulaya puM[ degpulaka ] eka jAti / aMDa na [aNDa] aNddaa| aMDakoza / kA ratna / parvata-vizeSa kA eka zikhara / aMDaa ! 'jJAtAdharmakathA' sUtra kA tRtIya pahA strI [prabhA] cauzrI narakapRthivI / / aMDaga adhyayana / degkaDa vi [kRta] jo degriThTha paM ["riSTa] indra-vizeSa / degsalAgA aNDe se banAyA gayA ho| degbaMdhu strI [degzalAkA ] jaina-mUrti kI pratiSThA / pu [degbandha] mandira ke zikhara para aMjana lagAne kI slaaii| degsiddha vi AMkha rakhA jAtA aNDAkAra golA / meM aMjana-vizeSa lagAkara adRzya hone kI vANiyaya pu [degvANijaka] zaktivAlA / sundarI strI eka satI strI, aNDoM kA vyaapaarii| hanUmAn kI maataa| | aMDaga / vi [aNDaja] aNDe se paidA hone aMjaNaisiA strI [de] zyAma tamAla kA pedd'|| aMDaya , vAle jaMtu, pakSI, sA~pa, machalI
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMDA uya - aMtarAiya vagairaha | rezama kA dhAgA / rezamI vastra | aMtaa vi [ AyAt ] AtA huA / aMta va [antaga] pAra-gAmI / zaNa kA vastra / aMDAu vi [aNDaja ] aNDe se paidA hone- aMtaa vi [antada] zAzvata / jisakI sImA vAlA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa aMta puM [anta] svarUpa, svabhAva / prAnta bhAga / hada / najadIka / bhaga, vinAza / nizcaya / pradeza, sthAna / rAga aura dveSa / roga / vi. indriyoM ko pratikUla laganevAlI cIja, asundara, nIrasa vastu / sundara / nIca, kSudra, tuccha / kara vi. usI janma meM mukti pAnevAlA / karaNa vi nAzaka / kAla puM mRtyu kAla / pralaya kAla / kiriyA strI [kriyA ] mukti, saMsAra kA ata karanA | kulana kSudra kula / 'gaDa vi [kRt ] usI janma meM mukti pAnevAlA / * gaDadasA strI [kRddazA ] jaina aMga-graMthoM meM AThavA~ aMga-graMtha / 'cara vi bhikSA meM norasa padArthoM kI hI khoja karanevAlA / aMta vi [antya ] antima / kkhariyA strI [kSarikA] brAhmI lipi kA eka bheda | kalA - vizeSa / na ho vaha / aMtaa aMtaga aMta na [ a ] AMta / aMta a [antar] madhya meM / ura na [degpura ] dekho aMteura / 'karaNa, 'kkaraNa [' karaNa] mana, hRdaya / ggaya vi ['gata ] madhyavartI / 'ddhA strI [degdhA] tirodhAna nAza ( AcU) / 'ddhA na ['dhAna] adRzya honA, tirohita honA / 'ddhANI strI [degrdhAnI] jisase adRzya ho sake aisI vidyA / dvAbhUa vi [ "dhAbhUta] naSTa | pAa puM [ 'pAta] antarbhAva / bhAvapuM samAveza | " muhutta na [mUhUrta ] nyUna muhUrta | 'raddhA strI [dhA] tirodhAna / nAza / 'raddhA strI [addhA ] madhya kAla | degrappa puM [Atman ] AtmA, jIva / rahiya, rahida (zau) vi [hita] vyavahita / gupta, adRzya | puM [vedi] gaMgA aura yamunA ke bIca kA deza | 'aMta vi ["kAnta ] manohara / | 2 vi [ antaka ] sundara / antargata, samAviSTa / paryanta prAnta bhAga / yama, mRtyu / aMtaMga vi [antaga] pAra - gAmI / jo kaThinAI se chor3A jA sake / 'aMtagaya dekho aMta-ggaya | 'aMtaNa na [yantraNa] bandhana, niyantraNa | aMtadvANa vi [ antardhAna] tirodhAna-karttA / aMtarabhAva dekho aMta-bhAva / aMtara na [antara] madhya, bhItara / bheda, vizeSa / avasara | samaya / vyavadhAna, avakAza, antarAla | chidra / rajoharaNa / pAtra / puM. AcAra, kalpa / sUta ke kapar3e pahanane kA AcAra, sautra kalpa / 'kappa puM [kalpa ] jaina sAdhu kA eka Atmika prazasta AcaraNa | kaMda puM kanda kI eka jAti, vanaspati- vizeSa / karaNa na AtmA kA zubha adhyavasAya - vizeSa | hi na [gRha] ghara kA bhItarI bhAga / do gharoM ke bIca kA antara / 'I strI ['nadI] choTI nadI / dIva puM [ dvIpa ] dvIpa - vizeSa / lavaNa samudra ke bIca [ 'zatru ] bhItarI zatru, dvIpa | kAma-krodhAdi / aMtara saka [ antaray ] vyavadhAna karanA / aMtara vi[ Antara ] abhyantara, bhItarI, mAnasika / aMtaraMga vi [antaraGga ] bhItarI / aMtaraMjI strI [AntaraJjI] nagarI - vizeSa / aMtarapallI strI [antarapallI ] mUla sthAna se gata kI dUrI para sthita gA~va / aMtaramuhutta dekho aMta-muhutta / aMtarA a [antarA ] bIca meM / pahale, pUrva aMtarAiya na [ AntarAyika ] karma-vizeSa, jo maiM I
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10 saMkSipta prAkRta-hindo koSa aMtarAIya-aMduyA dAna Adi karane meM vighna karatA hai / vighna / aMteAri vi [antazcArin] bIca meM jAneaMtarAIya na [antarAyIya] Upara dekho| vaalaa| aMtarApaha puM [antarApatha] rAstA kA bIcalA | aMteura na [antaHpura] rAjastriyoM kA nivAsabhAga / gRha / raanii| aMtarAya puna. [antarAya] dekho aNtraaiy| aMteurigA / strI [AntaHpurikI, degrI] aMtarAla puM [antarAla] aMtara, bIca kA bhaag| aMteuriyA / antaHpura meM rahanevAlI strI, aMteurI / raajnyii| rogI kA nAmamAtra aMtarAvaNa puna [antarApaNa] dUkAna / aMtarAvAsa puM [antaravarSa, antarAvAsa] lene se usako nIroga banAne vAlI eka vidyaa| vrssaa-kaal| aMtarikkha puna [antarikSa]antarAla, AkAza / aMtellI strI [de] madhya / udara / taraMga / degjAya vi [degjAta] jamIna ke Upara rahI huI aMtevAsi vi [antevAsin] ziSya / prAsAda, maMca Adi vastu / degpAsaNAha / aMtevura dekho aNteur| [degpArzvanAtha] khAnadeza meM akolA ke pAsa | aMto a [antara] bIca, bhItara / degkhariyA kA eka jaina-tIrthaM aura vahA~ kI bhagavAn strI [degkharikA] nagara meM rahanevAlI vezyA / zrIpArzvanAtha kI mUrti / gaiyA strI [gatikA] svAgata ke lie aMtarikkha vi [AntarikSa] AkAza-sambandhI, / sAmane jAnA / deggaya vi [gata] madhyavartI, AkAza kaa| grahoM ke paraspara yuddha aura bheda samAviSTa / degNisaNI strI [nivasanI] kA phala batalAnevAlA zAstra / jaina sAdhviyoM ko pahanane kA eka vastra / aMtarijja na [antaroya] vastra / zayyA kA degdahaNa na [degdahana] hRdaya-dAha / 'majjhAvanIcalA vastra / sANiya puna [degmadhyAvasAnika] abhinaya aMtarija na [de] karadhanI, kaTisUtra / kA eka bheda / degmuhutta na [degmuhUrta] kama aMtarijiyA strI [antarIyA] jainIya veza- muhUrta, 48 miniTa se kama samaya / vAhiNI vATika gaccha kI eka zAkhA / strI [degvAhinI] kSudra ndii| degvIsaMbha puM aMtarita / vi [antarita] vyavahita, aMtara- [degvizrambha] hArdika vizvAsa / degsalla na aMtariya ) vaalaa| [degzalya] bhItarI zalya,ghAva / kapaTa, mAyA / aMtariyA strI [de] samApti / degsAlA strI [degzAlA] gharakA bhItarI bhAga / aMtariyA strI [antarikA] choTA antara, : hutta vi [degmukha] bhiitr| thor3A vyavadhAna / aMtohutta vi [de] adhomukha / aMtarIya na [antarIpa] dviip| aMbaDI (apa) strI [antra] AMta, aaNto| aMtareNa a [antareNa] binA, sivAya / aMda puM [candra] candramA / kapUra / degrAa puM aMtareNa a [antareNa] bIca meM, madhya meN| [degrAga] candrakAnta maNi / aMtalikkha dekho aMtarikkha / aMdarA strI [ kandarA] guphA / degaMti dekho paMti / degaMdala puM [kandala] vRkSa-vizeSa / aMtima vi [antima] carama, zeSa, antya / aMdAvedi (zau) dekho aMtAvei / aMtiya na [antika] samIpa / aMta / crm| aMdu / strI [andu] zRMkhalA, jaMjIra / aMtIharI strI [de] duutii| aMduyA /
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMdeura -- aMbaDa aMdeura (zau) dekho aMteura / aMdola aka [ andol ] jhUlanA / kaMpanA, hilanA | saMdigdha honA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa vAlI eka vidyA / aMdhAra pu] [aMdhakAra ] aMdherA | aMdhAra saka [andhakAray ] andhakAra-yukta karanA / aMdhAva saka [ andha | aMdhA karanA / aMdhiA strI [andhikA ] dyUta- vizeSa | adhiA strI [andhikA ] caturindriya jaMtu kI eka jAti / aMdolaya dekho aMdolaga | aMdoli vi [Andolin ] hilAnevAlA, kaMpA- aMdhIkida (zau) vi [ andhIkRta ] aMdha kiyA nevAlA / aMdola saka [andolay ] kaMpAnA, hilAnA / aMdolaga puM [Andolaka ] hiMDolA / aMdolaNa na [Andolana] hicakanA, jhuulnaa| hiMDolA / mArga - vizeSa / aMdolira vi [AndolitR] jhulanevAlA / aMdolaNa dekho aMdolaNa / aMdha vi [andha] andhA / ajJAna, jJAnarahita / ijjana [ kaNTakIya] aMdha puruSa ke kaMTaka para calane ke mAphika avicArita gamana karanA / 'tama na [deg tamasa ] nibiDa andhakAra | pura na nagara vizeSa | aMdha puM [andha] pAMcavA~ naraka kA cauthA narakendraka, eka naraka- sthAna / aMdha pu. ba. [ andhra ] isa nAma kA eka deza / aMdha vi [Andhra] Andhra deza kA rahanevAlA / aMdhaMdhu puM [de] ku~A / aMdhakAra dekho aMdhayAra / vi [ andha] andhA | aMdharaa aMdhala aMdharillI strI [andhayitrI] aMdha banAne huA / aMdhu [ andhu ] kUpa | 'aMpa pu [ kampa] kaMpana / 11 aMdhaga puM [de] vRkSa | 'vahi pu ['vahni] aMba na [ amla ] takra, maTThA | khaTTA rasa / khaTTI / sthUla agni / aMdhaga dekho aMdha | 'vahi puM [va] sUkSma agni / vahi puM [vRSNi] yaduvaMza kA eka rAjA, jo samudra vijayAdi kA pitA thA / cIja | vi. niSThura vacana bolanevAlA / aMba vi [ Amla ] khaTTI vastu / maTThe se saMskRta cIja / aMba vi [ tAmra ] lAla, raktavarNavAlA / aMbaga dekho aMba = Amra degTTiyA strI [Tsthi] guThalI / aMdhaya puM [andhaka] aMdhA / vAnaravaMza kA eka rAjakumAra / Ama aMdhayAra puna [ andhakAra ] aMdherA / pakkha [ pakSa ] kRSNapakSa / aMba [ambaSTha] deza-vizeSa | jisakA pitA brAhmaNa aura mAtA vaizya ho vaha / aMbaDa puM [ ambaDa ] eka parivrAjaka, jo mahAvideha kSetra meM janma lekara mokSa jAyagA / bhagavAn mahAvIra kA eka zrAvaka, jo AgAmI caubIsI me 22 vA tIrthakara hogA / aMba puM [amba] eka jAta ke paramAdhArmika deva, jo naraka ke jIvoM ko duHkha dete haiM / puM [A] Ama kA per3a / na. Amra phala 1 'gaTTiyA strI [de] Ama kI A~ThI, guThalI / 'coyaga na [ de] Ama kA ruMchA / Ama kI chAla | Dagala na [] Ama kA Tukar3A | 'DAlaga na [ de] Ama kA choTA Tukar3A | 'pesiyA strI [zikA] Ama kA lambA Tukar3A / bhittana [] Ama kA Tukar3A / salaga na [ de] Ama kI chAla / 'sAlavaNa na [ zAlavana] caitya- vizeSa |
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa aMbaDa-aMha aMbaDa vi [de] kaThina / na kamala / degvaha pu megha / degvAha puvArisa / abadhAI strI [ambAdhAtrI] dhAI maataa| aMbupisAa [de] rAhu / aMbamasI strI [de] kaThina aura vAsI knik| aMbusu pu [de] zvApada jantu vizeSa, hiMsaka pazuaMbara puna [ambara] eka deva-vimAna / vizeSa, zarabha / aMbara na [ambara] AkAza / vastra / degtilaya aMbeTTiA / strI [de] muSTi-chUta / pu [degtilaka] parvata-vizeSa / degvattha na | aMbeTrI , [vastra] svaccha vastra / aMbesi pu [de] daravAje kA takhtA / aMbarasa puna [ambarasa] AkAza / aMboccI strI [de] phUloM ko binanevAlI stro| aMbarisa puna [ambarISa] bhaTThI / koSThaka / pu aMbha pu[ambhas ] pAnI / nAraka-jIvoM ko duHkha denevAle eka prakAra ke | aMbhu (apa) pu [azmana] patthara / paramAdhArmika deva / aMbho pu [ambhas] paanii| adegna [degja] aMbarisi puM [ambaRSi] Upara kA tIsarA ___ kamala / degiNo strI [degjinI] kamalinI / artha dekho / ujjayinI nagarI kA nivAsI eka nihi pu [degnidhi] samudra / braahmnn| ruha na padma / aMbarIsa dekho aMbarisa / aMbhohi pu [ambhodhi] samudra / aMbarIsi dekho aNbrisi| aMsa pu [aMza] bhAga, avayava / bheda, vikalpa / aMbasamiA ) paryAya, dharma, gunn| aMsa pu [aMza] vidyamAna karma / hara vi aMbahuMDI strI [ambahuNDI] eka devii| [degdhara] bhaagiidaar| aMbA strI [ambA] mAtA / bhagavAn neminAtha aMsa pu [aMsa] kAndha, kaMdhA / ko zAsanadevI / vallI-vizeSa / aMsalaga ) aMbADa saka [kharaNT] lepa krnaa| aMsi strI [azri] koNa, konA / dhAra / aMbADa saka [tiras + kR] upAlaMbha denA, aMsiyA strI [aMzikA] bhAga, hissA / tiraskAra krnaa| aMsiyA strI [arzikA] bavAsIra kA roga / aMbADaga / pu [AmrAtaka] AmalA kA / na. nAsikA kA eka roga / phunasI, phodd'aa| abADaya ) AmalA kA aMsu pu [aMzu] kiraNa / degmAli pu aMbiA strI [ambikA] bhagavAn neminAtha [degmAlin] sUrya / kI zAsanadevI / pA~caveM vAsudeva kI mAtA / | aMsu dekho aMsuya = aMzuka / / degsamaya pugiranAra parvata kA eka tIrtha sthAna / aMsu pu [aMzu] kiraNa / maMta, degvaMta vi aMbira na [Amra] Ama kA phala / [degmat] kiraNavAlA / pu. sUrya / aMbila pu [Amla] khaTTA rasa / vi. khaTAI aMsu na [azru] A~sU / maMta, degvaMta vi ['mat vAlI cIja / nAmakarma-vizeSa / ashruvaalaa| aMbiliyA strI [amlikA] imalI kA per3a / aMsuya na [aMzuka] vastra / bArIka vastra / imalI kA phala / pozAka / aMbu na [ambu paanii| dega, degja na [degja] | aMsottha dekho assottha / kamala / [degNAha] pu [degnAtha ] samudra / ruha | aMha puna [aMhas] mala / aMbasamI / dekho aMbamaso
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMhi-akosa saMkSipta prAkRta-hindI koSa aMhi pu [aMhi] pA~va / ttha vi [degTthaM] asaphala / akai vi [akati] asaMkhyAta, ananta / akaya vi [akRtya karane ke ayogya yA akaMDa dekho ayNdd| azakya / na. anucita kAma / degkAri vi akaMDatalima vi [de] sneha rahita / jisane ["kArin] akRtya ko karanevAlA / zAdI na kI ho vaha / akayya (mA) Upara dekho| akaMpaNa vi [akampana] kaMpa rahita / pu akaraNa na nahIM karanA / maithuna / rAvaNa kA eka putra / akAiya vi [akAyika] zArIrika ceSTA se akaMpiya vi [akampita] kampa rahita / pu rahita / puM. muktAtmA / bhagavAn mahAvIra kA AThavA~ gaNadhara / akAma pu anicchaa| vi. niSkAma / akaja dekho akaya = akRtya / degNijjarA strI [nirjarA] karma-nAza ko akaNNa vi [akarNa] karNa rahita / pu. svanA- | anicchA se bubhukSA Adi kaSToM ko sahana makhyAta eka aMtarvIpa aura usameM rahanevAlA / | krnaa| akappa pu [akalpa] ayogya AcAra, | akAmaga ) [akAmaka] Upara dekho / avAMzAstrokta vidhi-maryAdA se bAhara kA akAmaya / chanIya, icchA karane ke ayogya / AcaraNa / akAmiya vi [akAmika] nirAza / akappa vi [akalpya] anAcaraNIya, zAstra- akAya vi zarIrarahita / puM muktAtmA / niSiddha AhAra-vastra Adi agrAhya vastu / akAra puM 'a' akSara, prathama svara varNa / akappiya puM [akalpika] jisako zAstra kA akAraga puM [akAraka] aruci, bhojana kI pUrA-pUrA jJAna na ho aisA jaina sAdhu / anicchA rUpa roga / vi. akartA / degvAi vi akappiya dekho akappa = akalpya / [vAdina] AtmA ko niSkriya mAnanevAlA / akama vi [akrama] krama rahita / eka akAsi a [de] niSedha-sUcaka avyaya, alam / sAtha / akiMcaNa vi [akiJcana] sAdhu, muni, bhikSuka / akamma na [akarman, degka] karma kA abhAva / nirdhana / pu mukta, siddha jIva / kRSi Adi karma akiriya vi [akriya] AlasI, nirudyama / rahita ( deza, bhUmi vagairaha ) / bhUmaga, azubha vyApAra se rahita / paraloka-viSayaka bhUmaya vi [ "bhUmaka ] akarma-bhUmi meM | kriyA ko nahIM mAnanevAlA, nAstika / degAya utpanna hone vaalaa| bhUmi, bhUmI strI vi [degAtman] AtmA ko niSkriya mAnanevAlA, jisa bhUmi meM kalpa vRkSoM se hI Avazyaka sAMkhya / / vastuoM kI prApti hone se kRSi vagairaha karma | | akIriya dekho akiriya / karane kI AvazyakatA nahIM hai vaha, bhoga- akuiyA strI [akucikA] dekho akUya / bhUmi / bhUmiya vi ['bhUmija] akarma-bhUmi akuobhaya vi [akutobhaya] jisako kisI meM utpanna / tarapha se bhaya na ho vaha, nirbhaya / akamhA a [akasmAt] acAnaka, niSkA- akuya vi [akuca] nizcala / raNa / akoppa vi [akopya] sundara / akaya vi [akRta] nahIM kiyA huaa| akoppa pu [de] aparAdha / muha vi [degmukha] apaThita, azikSita / / akosa dekho akkosa = akroza /
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa ala-akkha akka pu [a] sUrya / Aka kA pedd'| rAvaNa akkiya vi [akriya] kriyArahita / kA eka subhaTa / 'tUla na Aka kI ruuii| akkuTa vi [de] adhyAsita, adhiSThita / 'tea pu ['tejas] vidyAdhara vaMza kA eka akkusa saka [gam] jAnA / rAjA / boMdIyA strI [degbondikA] vallI- akkuhaya vi [akuhaka] niSkapaTa / vizeSa / akkUra pu [akrUra] zrIkRSNa ke cAcA kA akka pu[de] dUta / nAma / vi. krUratArahita, dayAlu / "akka dekho cakra / akkeja dekho akkijja / akkaa vi [akRta] nahIM kiyA gayA / akkellaya vi [ekAkin] akelA, ekAkI / akkaMDa dekho akNdd| akkoDa pu [de] bkraa| akkaMta vi [AkrAnta] balavAn ke dvArA dabAyA akkoDaNa na [AkroDana] ikaTThA karanA, saMgraha huA / gherA huA, grasta / parAsta / eka jAti krnaa| kA nirjIva vAyu / na. AkramaNa, ullaMghana / akkosa na [akroza] jisa grAma ke ati najadegdukkha vi [degduHkha] duHkha se dabA huaa| dIka meM aTavI, zvApada yA parvatIya nadI Adi akkaMta vi [de] bar3hA huA, pravRddha / kA upadrava ho vh| akkaMta vi [akAnta] anabhilaSita, anabhimata / akkosa saka [A + kruz] Akroza karanA / akkaMda aka [A + krand] ronA, cillAnA / akkosa pu [Akroza] kaTu vacana, zApa, vilApa krnaa| bhartsanA / akkaMda (apa) dekho akkama = A + kram / akkosaga vi [Akrozaka] Akroza karane. akkaMda pu [Akranda] rodana, vilApa, cillA vaalaa| kara ronaa| akkaMda vi [de] rakSaka / akkoha vi [akrodha] alpa-krodhI / krodharahita / akkaMdAvaNaya vi [Akrandaka] rulAnevAlA / akkha pu [akSa] jIva, aatmaa| rAvaNa kA eka putra / candanaka, samudra meM honevAlA eka akkama saka [A+kram] AkramaNa karanA, dvIndriya jantu. jisake nirjIva zarIra ko jaina dbaanaa| parAsta krnaa| pu car3hAI sAdhu loga sthApanAcArya meM rakhate haiN| pahiyA krnaa| kI dhurI, kIla / causara kA pAsA / bibhIakkamaNa na [AkramaNa] parAkrama / vi. AkramaNa | taka / cAra hAtha yA 96 aMguloM kA eka krnevaalaa| mAna / rudrAkSa / na. indriya / jUA / degcamma akkasAlA strI [de] jabaradastI / unmatta-sI na ['carman] pakhAla, masaka / "pADaya na strI / ["pAdaka] kIla kA ttukdd'aa| "mAlA strI akkA strI [de] bahina / jpmaalaa| deglayA strI [deglatA] rudrAkSa akkA strI kuTTanI, dUtI / kI mAlA / degvatta na [degpAtra] pUjA kA akkAsI strI vyantara-jAtIya eka devii|| pAtra / valaya na rudrAkSa kI mAlA / akkijz2a vi [akreya] kharIdane ke ayogya / degvAa [degpAda] naiyAyika mata ke pravartaka akkiTTha vi [akliSTa] kleza-vajita / bAdhA- gautama RSi / degvADaga puM [degvATaka] rahita / agvAr3A / muttamAlA strI [degsUtramAlA] akiTTa vi [akRSTa] avilikhita / jpmaalaa|
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ akkha-akkhINa saMkSipta prAkRta-hindI koSa akkha dekho akkhA = A + khyA / akkhAiyA strI AkhyAyikA] upanyAsa, akkhaiya vi [AkhyAta] ukta, kathita vArtA, khaanii| | akkhAu vi [AkhyAtR] khnevaalaa| akkhauhiNI dekho akkhohinnii| akkhAga pu [AkhyAka] mlecchoM kI eka akkhaMDa vi [akhaNDa] saMpUrNa / akhaNDita / jAti / nirantara, avicchinna / akkhADaga ) pu[akSavATaka] jUA khelane akkhaMDala puM [AkhaNDala] indra / akkhADaya 5 kA aDDA / akhAr3A, vyAyAmaakkhaDa saka [A + skand] AkramaNa krnaa| sthAna / prekSakoM ko baiThane kA Asana / akkhaNavela na [de] saMbhoga / saMdhyA kAla / akkhANa na [AkhyAna] kathana, nivedana / akkhaNiA strI [de] viparIta maithuna / vArtA, upkthaa| akkhama vi [akSama] asamartha / anucita / akkhAya vi [AkhyAta] pratipAdita, kathita / akkhaya vi [akSata] ghAvarahita / saMpUrNa / puM.. na. kriyApada / ba. akhaNDa cAvala / akkhAya na [akhAta] hAthI ko pakar3ane ke degryAra vi [degcAra] nirdoSa aacrnnvaalaa|| lie kiyA jAtA gar3hA, khaDDA / . akkhaya vi [akSaya] kSaya kA abhAva / jisakA | akkhAyA strI [AkhyAtA] eka prakAra kI kabhI nAza na ho vh| jaina diikssaa| degnihi puna [degnidhi] eka prakAra kI tapa akkhi tri [akSi] AMkha / zcaryA / taiyA strI [degtRtIyA] vaizAkha akkhia vi [AkSika] pAsA se juA khelanezukla tRtiiyaa| vAlA, juaadd'ii| akkhara puna [akSara] akSara, vrnn| jJAna akkhia vi [AkhyAta] pratipAdita, kathita / cetanA / vi. nitya / ttha pu[rthi] zabdArtha / akkhitara na [akSyantara] AMkha kA koTara / puTTiyA strI [degpuSThikA] lipivizeSa / akkhitta vi [AkSipta] saba taraha se prerita / samAsa pu akSaroM kA samUha / zruta-jJAna kA vyAkula / jisa para TIkA kI gaI ho vaha / eka bheda / AkRSTa / sAmarthya se liyA huA / akkhala pu [de] akharoTa vRkSa / na. akharoTa | akkhitta na [akSetra] maryAdita kSetra ke bAhara vRkSa kA phala / kA pradeza / akkhaliya vi [de] pratidhvanita / vyAkula / | akkhiva saka [A + kSip] AkSepa karanA, akkhaliya vi [askhalita] abAdhita, niru- TIkA karanA, doSAropa krnaa| rokanA / padrava / apatita / ga~vAnA / vyAkula krnaa| svIkAra karanA / akkhavAyA strI [de] dizA / ghbraanaa| akkhA saka [A + khyA] kahanA, bolanA / | akkhiva saka [A + kSip] Akroza krnaa| upadeza denA / pratipAdita krnaa| akkhINa vi [akSINa] kSayarahita, akhUTa / akkhA strI [AkhyA] nAma / paripUrNa / mahANasiya vi [degmahAnasika] akkhAya na [AkhyAtika] kriyApada, kriyA jisako nimnokta akSINa mahAnasI zakti prApta vAcaka zabda / huI ho vaha / mahANasI strI [degmahAnasI] vaha akkhAiya vi [akSitika] sthAyI, zAzvata / / adbhuta Atmika zakti jisase thor3A bhI :
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa akkhua-agaMThima bhikSAnna dUsare saikar3oM logoM ko yAvat-tapti / akkhoDa puM [akSoTa] akharoTa kA per3a / na. khilAne para bhI tabataka kama na ho, jabataka | akharoTa vRkSa kA phala / rAjakula ko dI jAtI bhikSAnna lAnevAlA svayaM use na khaay| suvarNa Adi kI bheMTa / mahAlaya vi jisase thor3I jagaha meM bhI bahuta | akkhoDa puM [AsphoTa] pratilekhana kI kriyAlogoM kA samAveza ho sake aisI adbhuta | vizeSa / Atmika zakti se yukt| __puM [akSobha] kSobha kA abhAva, akkhobha / akkhua vi [akSata] akSINa, zruTi-zUnya / / ! ghabarAhaTa kA abhAva / yaduvaMza akkhoha / ke rAjA andhakavRSNi kA eka akkhuDia vi [akhaNDita saMpUrNa, akhaNDa, truTirahita / putra, jo bhagavAn neminAtha ke pAsa dIkSA akkhuNNa vi [akSuNNa] avicchinna / lekara zatrujaya para mokSa gayA thA / na. 'antaakkhudda vi [akSudra] gaMbhIra, atuccha / dayAlu / ! kRddazA' sUtra kA eka adhyayana / vi. kSobhaudAra / sUkSma buddhivaalaa| rahita, acala, sthir| akkhudda na [akSaudraya] kSudratA kA abhAva / / akkhohiNI strI [akSauhiNI] eka bar3I akkhupurI strI [akSapurI] nagarI-vizeSa / senA, jisameM 21870 hAthI, 21870 ratha, akkhubbhamANa vi [akSubhyamAna] jo kSobha 65610 ghor3e aura 109350 paidala ko prApta na hotA ho| hote haiN| akkhabhiya dekho akkhuhiya / akhaMDa vi [akhaNDa] paripUrNa, khaNDarahita / akkhuhiya vi [akSubhita] kSobharahita, truTirahita / akSubdha / akhaMDala puM [AkhaNDala] indra / akkhUNa si [akSUNa] anyUna, paripUrNa / akhaMpaNa vi [de] svaccha, nirmala / akkhea akkhA -A + khyA / kA kR / | akhatta na [akSAtra] kSatriya-dharma ke viruddha / akkheva puM [a+kSepa] zIghratA / juluma / akkheva puM [AkSepa] AkarSaNa, khIMca kara akharaya puM [de] eka prakAra kA dAsa / laanaa| sAmarthya, artha kI saMgati ke lie | akhAdima vi [akhAdya] khAne ke ayogya / anukta artha ko batalAnA / AzaMkA, puurvpkss| akhAya vi [akhAta] nahIM khudA huaa| degtala utpatti / na choTA tlaav| akkhevaga puM [AkSepaka] khIMcakara lAnevAlA, | akhila vi sarva, sakala, paripUrNa / jJAna Adi AkarSaka / samarthaka pada, arthasaMgati ke lie guNoM se pUrNa / anukta artha ko batalAnevAlA zabda / sAnnidhya- | akhuTTa vi [de] ambUTa / kAraka / akheyaNNa vi [akhedajJa] akuzala, anipuNa / akkhevaNI strI [AkSepaNI] zrotAoM ke mana | akhoDa dekho akkhoDa + AsphoTa / ko AkarSita karanevAlI kathA / akhohA strI [akSobhA] vidyA-vizeSa / akkhoDa saka [kRSa] myAna se talavAra ko | aga puvRkSa / parvata / khIMcanA, bAhara krnaa| agai strI [agati] nIca gati, naraka yA akkhoDa saka [A+ sphoTaya] thor3A yA eka pazu-yoni meM janma / nirupAya / bAra jhttknaa| agaMThima na [agranthima] kelA / phala ko phA~ka
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ agaMDigeha-agurulahu saMkSipta prAkRta-hindI koSa ttukdd'aa| 1 agaru dekho agr| agaMDigeha vide] yauvanonmatta / agarulahu vi [aguru laghu] jo bhArI bhI na ho agaMDUyaga vi [akaNDUyaka] nahIM khujalAne- aura halakA bhI na ho vaha / degNAma na vaalaa| [degnAman] karma-vizeSa, jisase jIvoM kA agaMtha vi [agrantha] dhanarahita / pustrI. zarIra na bhArI na halakA hotA hai / nigrantha, jaina sAdhu / agaladatta pu [agaDadatta] eka rathika-putra / agaMdhaNa pu[agandhana] isa nAma kI sarpo kI agalaya dekho agr| eka jAti / agahaNa pu [de] kApAlika, eka aise saMpradAya agaDa pu[de. avaTa] kUpa, inArA / 'taDa ke loga, jo mAthe kI khopar3I meM hI khAnetri [taTa] inArA kA kinaaraa| datta paM pIne kA kAma karate haiM / isa nAma kA eka rAjakumAra / dadara | agahilla vi [agrahila] jo bhUtAdi se dardara kaMe kA meDhaka alpajJa va mAnaNya | AviSTa na ho, apAgala / prAya pu [rAja] jo apanA ghara chor3a bAhara na gayA ho| eka rAjA, jo vAstava meM pAgala na hone agaDa [avaTa] kapa ke pAsa pazuoM ke jala para bho pAgala-prajA ke AkramaNa se banAvaTI pIne ke lie jo garta banAyA jAtA hai vh| pAgala banA thA / agaDa vi [akRta nahIM kiyA haa| agADha vi [agAdha | athAha, bahuta gaharA / agaNi pu [agni] aag| 'kAya agni agAmiya vi [agrAmika] grAmarahita / ke jIva / degmuha [degmukha deva, devtaa| agAra pu [akAra] 'a' akSara / / agaNia vi [agaNita] avagaNita, apamA - agAra na gRha / pu. gRhastha, gRhI, saMsArI / nita / __ttha vi [degstha] gRhI / degdhamma pu [degdharma] agasthi / pu[agasti, degka] isa nAma kA ! gRhi-dharma, zrAvaka-dharma / agasthiya / eka RSi / vRkSa-vizeSa / eka ! agAraga vi [akAraka] akartA / tArA, aThAsI mahAgrahoM meM 54 vA mhaagrh| agAri vi [agArin] gRhastha, gRhii| aganna vi [akarNya] nahIM sunane lAyaka / / agArI strI [agAriNI] gRhastha strii| agama pu vRkSa / vi. sthAvara / na. AkAza / / agAla dekho ayAla / agamiya vi [agamika] vaha zAstra, jisameM agAha vi [agAdha] gaharA, gaMbhIra / eka sadaza pATha na ho, yA jisameM gAthA vagairaha agiNi dekho aggi| padya ho| / agilA strI [aglAni] akhinnatA, agamma vi [agamya] jAne ke ayogya / strI. / utsAha / bhogane ke ayogya, bhaginI, para-strI aadi| agilA strI [de] avajJA, tiraskAra / gAmi vi [deggAmina] para-strI ko bhogane- aguNa dekho auNa / vAlA, pAradArika / aguNa vi [aguNa] guNarahita, nirguNa / puM. doSa, agaya na [agada] auSadha / dUSaNa / agaya pu [de] dAnava / aguNAsI dekho eguunnaasii| agara puna [agaru] sugandhi kASTha-vizeSa / | aguru vi choTA / puna. sugandhi kASThavizeSa / agarala vi [agarala] suvibhakta, spaSTa / / agurulahu dekho agurulahu /
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ 18 saMkSipta prAkRta-hindI koSa agulu-aggi agulu dekho aguru| diyA jAtA hai vaha ghara / agga na [agrava] prakarSa / aggala vi [de] adhika / agga puna [de] parihAsa / varNana / aggavea puM [de] nadI kA pUra / .agga na [agra] Age kA bhAga, Upara kA | aggaha pu [Agraha] haTha, abhiniveza / bhAga / pUrvabhAga / parimANa / vi. pradhAna, aggahaNa na [agrahaNa] ajJAna / nahIM lenA / zreSTha / agravartI / prathama / kvaMdha pu[skandha] | aggahaNa na [de. agrahaNa] anAdara / sainya kA agra bhAga / gAmiga vi [deggAmika] | aggahaNiyA strI [de] garbhAdhAna ke bAda kiyA agragAmI / degja dekho degya / degjamma [janman | __ jAtA eka saMskAra aura usake upalakSya meM dekho ya / degjAya [degjAta] dekho degy| manAyA jAtA utsava / degjIhA strI [jihvA] jIbha kA agra-bhAga / | aggahia vi [de] nirmita / svIkRta / degNiya, degNI vi [degNI] nAyaka / degtAvasa | aggANI vi [agraNI] mukhya / puM [tApasa] RSi-vizeSa kA nAma / degddha na aggAraNa na [udgAraNa] vamana / [T] pUrvArdha / degpiMDa pu [degpiNDa] eka | aggAha vi [agAdha] agAdha / prakAra kA bhikSAnna / degpahAri vi ['prahA- | aggAhAra pu [agrAdhAra] grAma-vizeSa kA rina] pahale prahAra karanevAlA / degbIya vi nAma / [degbIja] jisameMbIjapahale hI utpanna ho jAtA | aggAhAra pu[de. agrAhAra] ucca jIvikA / hai yA jisakI utpatti meM usakA agrabhAga hI aggi puM [agni] eka naraka-sthAna / kAraNa hotA hai; jaise Ama, koraMTaka Adi deghutta dekho deghott| aggi pu vanaspati / degmaNi pu [degmaNi] mukhya, zreSTha, strI [agni] aag| kRttikA nakSatra kA shiromnni| degmahisI strI [degmahiSI] paTa adhiSThAyaka deva / lokAntika deva-vizeSa / rAnI / degya vi [degja] Age utpanna hone AriA strI [degkArikA] homa / degutta vAlA / puM brAhmaNa / bar3A bhaaii| strI. bar3I pu[putra] airavata kSetra ke eka tIrthaMkara kA bahana / degloga pu ["loka] muktisthAna / hattha pu [deghasta] hAtha kA agra-bhAga / hAtha nAma / degkumAra pu bhavanapati devoM ko eka avAntara jAti / degkoNa pu pUrva aura dakSiNa kA avalambana / aNgulii| ke bIca kI dizA / degjasa pu [ yazasa] devaagga na [agra] prabhUta, bahu / upakAra / degbhAva vizeSa / jjoya [degdyota] bhagavAn mahAna dhaniSThA-nakSatra kA gotra / degmAhisI dekho vIra kA pUrvIya bIsaveM brAhmaNa-janma kA nAma / degmhisii| TTha vi [degstha] Aga meM rahA huaa| "Toma agga vi [agrya] zreSTha / pradhAna / pu [degSToma] yajJa-vizeSa / degthaMbhaNI strI aggaMtha vi [agrantha] dhanarahita / pu jaina | [stambhanI] Aga kI zakti ko rokanevAlI sAdhu / eka vidyA / degdatta pu bhagavAn pArzvanAtha ke aggakkhaMdha pu [de] raNabhUmi kA agrabhAga / / samakAlIna airavata kSetra ke eka tIrthaMkara deva / aggala na [argala] kivAr3a banda karane kI | bhadrabAhu svAmI kA eka ziSya / dANa pu lkdd'ii| pu. eka mahAgraha / degpAsaya pu ["dAna]sAtaveM vAsudeva ke pitA kA nAma / ['pAzaka] jisameM Agala diyA jAtA hai vaha / degdeva pu devavizeSa / bhUi puM [bhUti] bhagavAn sthAna / pAsAya pu [degprAsAda] jahA~ Agala ! mahAvIra kA dvitIya gaNadhara / bhagavAn mahAvIra
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ aggia - agghaviya pUrvIya aThArahaveM brAhmaNajanma kA nAma / 'mANa' agnikumAra devoM kA uttara- dizA kA indra | mAlI strI eka indrANI / 'vesa puM [veza] isa nAma kA eka prasiddha RSi / na. eka gotra | degvesa puM N [vezman ] caturdazI tithi / divasa kA bAIsavA~ muhUrta | 'vesAyaNa puM [vaizyAyana] agniveza RSi kA pautra / agniveza gotra meM utpanna / gozAlaka kA eka dikcara / dina kA bAIsavA~ muhUrta | 'sakkAra puM [saMskAra ] vidhi pUrvaka dAha denA / sabhA strI ['saprabhA] bhagavAn vAsupUjya kI dIkSA samaya kI pAlakI kA nAma / samma saMkSipta prAkRta-hindI koSa | [ zarman] eka prasiddha tapasvI brAhmaNa / siMha puM [zikha] sAtaveM vAsudeva kA pitA / agnikumAra devoM kA dakSiNa dizA kA indra siMha [siMha ] eka jaina muni | sihAcAraNa [zikhAcAraNa] agnizikhA meM nirbAdhatayA gamana karane kI zakti vAlA sAdhu | sIha pu[deg siMha] sAtaveM vAsudeva ke pitA kA nAma / " seNa pu' [degSeNa] airavata kSetra ke tIsare aura bAIsaveM tIrthaMkara / 'hotta na] [hotra] agnyAdhAna, homa | puraM brAhmaNa / 'hottavAi vi [ 'hotravAdin ] homa se svarga kI prApti mAnanevAlA / 'hottiya vi [ hotrika ] homa karanevAlA / hI aggia puM [agrika ] yamadagni nAmaka eka tApasa / bhasmaka roga / aggaa ' [ de] indragopa, eka jAti kA kSudra kITa | vi. manda pu agiAya puM [de] indra gopa | for a [ Agneya ] agni-sambandhI / puM lokAntika devoM kI eka jAti / na. gotama gotra kI zAkhA / aggiJcAbha na [ AgneyAbha ] deva- vimAna vizeSa | aggajjha vi [ agrAhya ] lene ke ayogya | / aggima vi [agrima ] prathama / zreSTha, pradhAna / aggiyaya pu [ Agneyaka ] isa nAma kA eka rAjaputra / aggila dekho aggilla agnila | aggiliya dekho aggima | aggilla puM [ agnila ] eka mahAgraha / agilla vi [ agrima ] agravartI / aggIya dekho agIya / aggIvaya na [ de ] ghara kA eka bhAga / aguccha vi [ de ] pramita, nizcita / agge a [ agre ] Age, pahale / [ tana ] Age kA, pahale kA / nAyaka / aggeI strI [ AgneyI ] agnikoNa | aggeNiya na [ agrAyaNIya ] dUsarA pUrva, bArahava jainAgama kA dUsarA mahAn bhAga / aggeNI dekho aggeI | aggeNIya dekho aggeNiya / vi sara vi aggeya vi [ Agneya ] agni (koNa) sambandhI | agni sambandhI / na zastra - vizeSa / vatsa gotra kI zAkhA | agni koNa, dakSiNa-pUrva dizA / aggodaya na [ agrodaka ] samudrIya velA kI vRddhi aura hAni / aggha aka [ rAj ] zobhanA, camakanA / aggha saka AghrA ] sUMghanA | aggha zaka [ arha ] yogya honA / agdha saka [ argha ] acchI kImata se becanA / Adara karanA / aggha [ ardha ] eka deva- vimAna / pUjA machalI kI eka jAti / pUjA sAmagrI / pUjA meM lAdinA / mUlya / vattana [ pAtra ] pUjA kA pAtra / agghavi [ ardhya ] pUjA meM diyA jAtA jalAdi dravya | kImatI / ava saka [ pUr ] pUrti karanA / vivi [ adhita ] pUjita, satkRta |
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ 20 agghA saka [ A + ghrA ] saMghanA | agghADa saka [pUr] pUrA karanA / agghADa puM [de] vRkSa - vizeSa, apAmArga, cicar3A, laTajIrA | vANavi [ de] tRpta / agghAya vi [AghAta] sUMghA huA / agghiyavi [ ati] bahumUlya, kImatI / | acirajuvai dekho ai rajuvai / acirA dekho airA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa pUjita / agghodaya na [ ardhodaka] pUjA kA jala / agha na pApa / vi. zocanIya, zoka kA hetu / agho dekho aho / acakkhu puMna [acakSus ] A~kha ke sivAya bAkI indriyA~ aura mana | vi. aMdhA / daMsaNa na [darzana] A~kha ko chor3a bAkI indriyA~ aura mana se hone vAlA sAmAnya jJAna / 'daMsaNAvaraNa na [deg darzanAvaraNa] acakSurdarzana ko rokanevAlA karma / phAsa pu [ sparza] aMdhakAra / acakkhusa vi [acAkSuSa ] jo A~kha se dekhA na jA sake / acavakhussa vi [acakSuSya ] jisako dekhane kA mana na cAhatA ho / acara vi pRthivyAdi sthira padArtha / acala vinizcala / puM yaduvaMza ke rAjA andhakavRSNi ke eka putra kA nAma / eka baladeva kA nAma / parvata / eka rAjA, jisane rAmacandra ke choTe bhAI ke sAtha jaina dIkSA lI thI / purana brahma- dvIpa ke pAsa kA eka nagara / pana [tman ] hastaprahelikA ko 84 lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha ho vaha, antima saMkhyA | 'bhAya pu [bhrAtR] bhagavAn mahAvIra kA navavA~ gaNadhara / acala puM chaThavA~ rudra puruSa / acala na [ de] ghara / ghara kA pichalA bhAga / vi. kahA huA / nirdaya / nIrasa, sUkhA / acalA strI pRthivI / eka indrANI / acita vi [ acinta ] nizcinta / agghA - acita vi [ acintya ] anirvacanIya, adbhuta / acitiyavi [acintita ] Akasmika, asaMbhAvita | acitta vi jIva-rahita, acetana / aciyaMta aciyatta -accanbhuya vi [ de] aniSTa | na. aprIti / sahana karanA / acirAbhA strI bijalI / acela na vastroM kA abhAva / alpa-mUlyaka vastra | thor3A vastra / vi. vastra rahita / jIrNa vastra vAlA / alpa vastra vAlA / mailA | parisaha, parIsaha puM [deg pariSaha, parISaha ] vastra ke abhAva se athavA jIrNa, alpa yA kutsita vastra hone se use adIna bhAva se acelaga vi [acelaka] nagna | phaTA-TUTA vastra vAlA / malina vastra vAlA | acelaya alpa vastra vAlA / nirdoSa vastra vAlA / aniyata rUpa se vastra kA upabhoga karanevAlA | acca saka [a] pUjanA / acca puM [arcya] lava ( kAla mAna) kA eka bheda / vi. pUjanIya | accaMga na [atyaGga] bhoga ke mukhya sAdhana | accaMta vi [ atyanta ] hada se jyAdA / thAvara vi [deg sthAvara ] anAdi kAla se sthAvara-jAti meM rahA huA / " dUsamA strI [deg duSSamA ] dekho dussamadussamA / acaMti vi [Atyantika ] atyanta zAzvata / accagavi [arcaka | pUjaka | accagala vi [anya] niraMkuza | accaNiyA strI [arcanikA ] arcana / accata vi [atyakta] nahIM chor3A huA / aJcatthavi [atyartha] bahuta / gaMbhIra artha vAlA / atyaMta / accabbhuya vi [atyadbhuta ] bar3A Azcarya
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ 21 accaya-acce saMkSipta prAkRta-hindI koSa jnk| accIkara saka [arcI + kR] prazaMsA karanA / accaya pu [atyaya] viparIta AcaraNa / | khuzAmada krnaa| vinAza, mrnn| accua pu [acyuta] viSNu / bArahavA~ devaaccaya vi [arcaka] pUjaka / loka / gyArahavA~ aura bArahavA~ devaloka kA accara / na [Azcarya] vismaya, cama- indra / acyuta-devalokavAsI deva / 'nAha pu accaria / tkAra / [degnAtha] bArahavA~ devaloka kA indra / degvai accarIa pu [pati] indra-vizeSa / Disaga na accahama vi [atyadhama] ati nIca / [degAvataMsaka] vimAna-vizeSa kA nAma / samga accA strI [arcA] zarIra / pUjA / satkAra / pu"svarga] bArahavA~ devaloka puna eka devalezyA, citta-vRtti / aizvarya / / vimAna / accAsaNa pu [atyazana] dvAdazI tithi| accuA strI [acyutA] chaThaveM aura satarahaveM accAsaNayA strI [atyAsanatA] khUba baiThanA, tIrthakara ko zAsana devI / dera taka yA bAraMbAra baitthnaa|| accuiMda pu [acyutendra] gyArahavA~ aura bAraaccAsaNayA strI [atyazanatA] khUba khaanaa|| havA~ devaloka kA svAmI / accAsaNNa na [atyAsanna] ati samIpa / | accukkaDa vi [atyutkaTa] atyanta ugr| accAsAiya / vi [atyAzAtita apa- | accugga vi [atyugra] Upara dekho / accAsAdiya / mAnita, hairAna kiyA gyaa| accucca vi [atyucca] khUba U~cA / accAsAya saka [atyA + zAtaya] apamAna | accuTThiya vi [atyutthita] akArya karane ko karanA, hairAna krnaa| taiyyAra / accAhia , vi [atyAhita] mahA-bhIti / | accuNha vi [atyuSNa] khUba garama / accAhida / jhuutthaa| aisA jakhamI kArya, | accuttama vi [atyuttama] ati zreSTha / jisameM prANahAni kI sambhAvanA ho| accudaya na [atyudaka] bar3I varSA / prabhUta acci strI [acis] kAnti / agni kI paanii| jvAlA / kiraNa / dIpa kI shikhaa| na. / accudAra vi [atyudAra] atyanta udAra / lokAntika devoM kA eka vimAna / degmAli | accunnaya vi [atyunatta] bahuta U~cA / / pudegmAlina] sUrya / vi. kiraNoM se zobhita / | accubbhaDa vi [atyudbhaTa] ati-prabala / na. lokAntika devoM kA eka vimAna / degmAlI | accuvayAra pu [atyupakAra] mahAn upastrI candra aura sUrya kI tRtIya agramahiSI | kAra / kA nAma / 'jJAtAsUtra' ke dvitIya zrutaskandha ke | accuvayAra pu [atyupacAra] vizeSa sevAeka adhyayana kA nAma / zakrendra kI tRtIya | zuzrUSA / / agramahiSI kI rAjadhAnI kA nAma / | accubvAya vi [atyudvAta] atyanta thakA degmAliNI strI [ molinI] candra aura | huA / sUrya kI eka agramahiSI kA nAma / / accusiNa vi [atyuSNa] adhika garama / accia vi [acita] pUjita, satkRta / na. acce aka [ati + i] atikrAnta honA, vimAna-vizeSa / gujaranA / saka. ullaMghana karanA / accitta dekho acitta / | acce saka [atyA + i] tyAga karavAnA /
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ 22 saMkSipta prAkRta-hindI koSa acceara-acchigharulla acceara na [AzcaryaM] Azcarya / adhyayana / devI / rUpavatI strii| accha aka [As] baitthnaa| accharA strI [de. apsarA] cuTakI / cuTakI accha saka [A + chid] kATanA / khiiNcnaa|| kI AvAja / / accha vi svaccha / pu. sphaTika ratna / pu. ba. | accharANivAya pu [de] cuttkii| cuTakI Arya deza-vizeSa / bajAne meM jitanA samaya lagatA hai vaha, atyalpa accha pu [RkSa] rIcha / samaya / accha vi [Accha] acche deza meM utpanna / accharia. accha pu meru parvata / na. tIna bAra auTA huA accharija ) na Azcarya] vismaya, camatkAra / svaccha paanii| accharIa accha na [de] atyanta / zIghra / acchala na nirdoSatA, anaparAdha / 'accha vi [akSi] A~kha / acchavi vi jaina darzana meM jisako snAtaka kahate degaccha pu[kaccha] adhika pAnIvAlA pradeza / haiM vaha, jIvanamukta yogii| latAoM kA samUha / tRNa / acchavikara pu [akSapikara] eka prakAra kA "accha pu [vRkSa] vRkSa / mAnasika vinaya / acchaa pu [akSaka] baher3A kA vRkSa / nA acchahalla pu [RkSabhalla] rocha / svaccha jl| acchA strI varuNa deza kI rAjadhAnI / acchaara na [Azcarya] vismaya, camatkAra / degacchA strI [kakSA] garva / acchaMda vi [acchanda] parAdhIna / acchAi vi [AcchAdina] DhakanevAlA / acchakka dekho atthakka / acchAyaNa na [AcchAdana] DhakanA / vastra / acchaNa na [Asana] baiThanA / pAlakI vagairaha / acchAyaMta vi [acchAtAnta] tIkSNa / sukhAsana / degghara na [deggRha] vizrAma-sthAna / acchi tri [akSi] A~kha / degcamaDhaNa na acchaNa na [de] sevA / dekhanA / ahiMsA, ! [degmalana] A~kha kA malanA / degNimIliya dyaa| na [ nimolita ] A~kha ko mUMdanA, acchaNiura na [acchanikura] acchanikurAMga mIMcanA / A~kha micane meM jo samaya lage vaha / ko caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA degpatta na [degpatra] A~kha kA pakSma / degvehaga pu labdha ho vh| [degvedhaka eka caturindriya jantu / degroDaya acchaNiuraMga na [acchanikurAGga] nalina pu [degroDaka] eka caturindriya jantu / deglla ko caurasI lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha vi [degmat] A~kha vAlA prANI / caturindriya ho vaha / jantu / degmala pu A~kha kA maila / acchaNNa vi [acchanta] prakaTa / acchabhalla pu [RkSabhalla] rIcha / acchiMda saka[A + chid] thor3A cheda karanA / acchabhalla pu [de] yakSa, deva-vizeSa / eka bAra cheda karanA / balAtkAra se chIna accharaA dekho acchraa| lenA / thAr3A kATanA / accharaya pu [Astaraka] zayyA para bichAne / acchida pu [akSIndra] gozAlaka ke eka dikakA vastra-vizeSa / cara (ziSya) kA nAma / accharasA / strI [apsaras] indra kI paTa- acchikka vi [de] aspRSTa / accharA raanii| 'jJAtaradharmakathA' kA eka | acchigharulla vi [de] aprItikara / '
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ acchijja-ajia saMkSipta prAkRta-hindI koSa 23 poshaak| veNI / mRgayA / acchijja vi [Acchedya] jabaradastI jo dUsare | acchoDAviya vi [de. AcchoTita] baMdhita / se chIna liyA jaay| pujaina sAdhu ke lie AcchoDia vi [de AkRSTa / bhikSA kA eka doSa / achippa vi [aspRzya] sparza karane ke ayogya / acchijja vi [acchedya] jo tor3A na jA aja dekho aya = aja / ske| ajagara dekho aygr| acchitti strI nityatA / vi. nAza-rahita / ajaDa pu[de] jaar| degNaya pu["naya vastu ko nitya mAnanevAlA ajaDa vi pakva, vikasita / nipuNa / pkss| ajama vi [de] sarala / jamAIna / ajaya vi [ayata] pApa-karma se avirata, acchidda vi [acchidra] chidra-rahita, nibiDa / niyama-rahita / anudyogii| upayoga-zUnya, nirdoSa / bekhyaal| acchiNNa vi [Acchinna] balAtkAra se chInA ajaya pu SaTpada chaMda kA eka bheda / huA / chedA huA, tor3A huA / ajara vi vRddhAvasthA-rahita / pudeva / mukta acchiNNa vi [acchinna] nahIM tor3A huaa| AtmA / antr-rhit| ajarAura vi [de] garama / acchippa vi [aspRzya] chUne ke ayogya / ajarAmara vi bur3hApA aura mRtyu se rahita / acchivaDaNa na [de] A~kha kA mUMdanA / na. mukti / strI. "rA vidyA-vizeSa / acchiviacchi strI [de] paraspara-AkarSaNa / ajasa pu [ayazas | apayaza / 'kittiNAma acchiharilla / dekho acchigharulla / na [ kIrtinAman] apakItti kA kAraNa-bhUta acchiharulla / eka krm| acchI dekho acchi ajassa krivi [ajasra] nirantara, hamezA / acchukka na [de] A~kha kA koTara / ajA dekho ayaa| acchuttA strI [acchuptA] eka vidyAdhiSThAtrI ajAya vi [ajAta] anutpanna / kappa pu devI / bhagavAn munisuvrata svAmI kI zAsana kalpa] zAstroM ko pUrA-pUrA nahIM jaannedevii| vAlA jaina sAdhu, agItArtha / kappiya pu acchuddhasirI strI [de] asaMbhAvita lAbha / / [degkalpika] agItArtha jaina sAdhu / acchullUDha vi [de] niSkAsita, sthAna-bhraSTa kiyA huaa| ajia vi [ajita] aparAjita / pu dUsare accheja dekho acchinna / tIrthaMkara kA nAma / navaveM tIrthaMkara kA adhiSThAtA acchera na [Azcarya] vismaya, camatkAra / puna. deva / eka bhAvI baladeva / balA strI bhagavAn apUrva ghaTanA / degkara vi vismaya-janaka, ajitanAtha kI zAmanadevI / degseNa pu[degsena] camatkAra upjaanevaalaa| eka prasiddha rAjA / cauthA kulakara / eka acchoDa saka[A+choTay] paTakanA / siMcanA / vikhyAta jaina muni / pu bhagavAn mallinAtha acchoDa puM [AcchoTa] siMcana / AsphAlana kA prathama shraavk| karanA, pttknaa| nAha pu [nAtha] navavA~ rudra puruSa / acchoDaNa na [AcchoTana] siMcana / AsphAlana, | ajia vi [ajIva] jIva-rahita /
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ 24 ajia vi [ ajaya ] jo jItA na jA sake / ajiyA strI [ajitA ] bhagavAn ajitanAtha kI zAsana devI / caturtha tIrthaMkara kI eka mukhya ziSyA / ajiNa na [ ajina] hariNa Adi pazuoM kA camar3A | vi. jisane rAga-dveSa kA sarvathA nAza nahIM kiyA hai vaha / jina bhagavAn tulya satyopadezaka jaina sAdhu | ajidhara puM [ajitadhara] gyAraha rudroM meM AThavA~ rudra puruSa / ajira na A~gana / ajIra dekho ainna = ajIrNa | saMkSipta prAkRta-hindI koSa ajIva pu acetana, nirjIva jar3a padArtha | 'kAya pu dharmAstikAya Adi ajIva padArtha / ajua ' [ de] vRkSa - vizeSa, saptacchada, sataunA / ajua na [ ayuta ] daza hajAra / ajualavaNNa [ ayugalapaNaM ] sataunA / ajualavaNNA strI [ de ] imalI kA per3a / ajuta vi [ ayukta ] ayogya / 'kArivi [ kArin ] ayogya kArya karanevAlA / ajuttIya vi [ ayuktika ] anyAyya / a dekho au | ajea vi [ ajaya ] jo jItA na jA sake / ajoga ! [ ayoga ] mana, vacana aura kAyA ke saba vyApAroM kA jisameM abhAva hotA hai vaha sarvotkRSTa yoga, zailezI-karaNa | ajoga vi [ ayogya ] ayogya / ajogi puM [ ayogin ] sarvotkRSTa yoga ko prApta yogI / mukta AtmA / ajja saka [ a ] paidA karanA, upArjana karanA, kamAnA / ajja vi [ arya ] vaizya / svAmI / ajjavi [ Arya ] nirdoSa / Arya-gotra meM utpanna / ziSTa- janocita | 'khauDa puM [ khapuTa ] eka jaina AcArya / uttama | muni / satyakArya karanevAlA / pUjya | ajia - ajjava mAtAmaha / pitAmaha / eka RSi kA nAma / na. gotra - vizeSa | jaina sAdhu, sAdhvI aura unakI zAkhAoM ke pUrva meM yaha zabda prAyaH lagatA hai, jaise ajjavaira, ajjacaMdaNA, ajjapomilA / 'utta pu [ putra ] pati / mAlika kA putra / 'ghosa [ghoSa ] bhagavAn pArzvanAtha kA eka gaNadhara / maMga [ maGga] eka prAcIna jainAcArya | missa vi[ mizra ] pUjya, mAnya / samudda [ "samudra ] eka prasiddha jainAcArya / ajja a [ adya ] Aja / 'tta vi ['tana ] Ajakala kA / 'ttA strI [tA] Aja kala / bhai a [prabhRti ] Aja se le kara / ajja puM [de] jinendra deva / buddha deva | ajja na [ Ajya ] ghI / ajja dekho ri = RR / ajjaM a [ adya ] Aja / anaMta vi [ Ayat ] AgAmI / kAla pu bhaviSya kAla | ajjahijjo a [ adyahyaH ] Ajakala | ajjakAlia vi [ adyakAlika ] Ajakala kA / ajjaga dekho ajjaya = arjaka / ajjaNa ajjaNaNa ajjama puM [ aryaman ] sUrya / deva - vizeSa / uttarAphAlgunI nakSatra kA adhiSThAyaka deva | na. uttarA phAlgunI nakSatra / ) [ ajaMna] upArjana / paidA karanA / } ajjaya puM [ Aryaka ] mAtAmaha / pitAmaha / ajjaya vi [ arjaka ] upArjana karanevAlA | vRkSavizeSa / ajjaya ' [ de ] surasa nAmaka tRNa / gureTaka nAmaka tRNa / tRNa / ajjala puM [ Aryala ] mlecchoM kI eka jAti / anjava na [ Arjava ] saralatA, niSkapaTatA / ajjava (apa) dekho ajja = Arya / 'khaMDa pu | [ khaNDa ] Arya deza |
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajjavayA ajjhAya ajjavayA strI [ Arjava ] RjutA / ajjaviya na [ Arjava ] saralatA / ajjA strI [ AryA ] sAdhvI / pArvatI / AryA chanda / bhagavAn mallinAtha kI prathama ziSyA / pUjyA strI / eka kalA / ajjA strI [ AjJA ] Adeza / ajjAya vi [ ajAta ] anutpanna | ajjAva saka [ A + jJApay ] AjJA karanA / ajiA strI [AryikA ] pUjyA strI / saMnyAsinI / mAtA kI mAtA / pitA kI mAtA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa DDa vi [] diyA huA / ajjiNa dekho ajjaNaNa | ajjIva dekho ajIva / ajju (apa) a [ a ] Aja / ajjua (zau) dekho ajja = Arya / ajjuA (zau) dekho ajjA = AryA / ajjuNa puM [arjuna ] tIsarA pANDava / vRkSa - vizeSa | gozAlaka ke eka dikcara (ziSya) kA nAma / na zveta suvarNa / tRNa vizeSa / arjuna vRkSa kA puSpa | } [arjunaka ] eka mAlI kA nAma / ajjuNaga ajjuNaya ajjU strI [A] sAsa / ajjoga dekho ajoga = ayoga / ajjoruha na [de] vanaspati- vizeSa / ajjhakkha vi [adhyakSa ] adhiSThAtA / ajha ' [ de] yaha (puruSa, manuSya ) 1 ajjhatta dekho ajjhappa | ajjhattha vi [de] Agata / ajjhattha na [ adhyAtma] AtmA meM, Atmaajjhappa viSayaka | mana meM, mana-saMbaMdhI / mana, citta / zubha dhyAna / puM AtmA / 'joga [yoga] yoga- vizeSa, citta kI ekAgratA / 'dosa pu' [deg doSa ] AdhyAtmika doSa - "krodha, mAna, mAyA aura lobha / 'vattiya vi [pratyadhika ] mana se hI utpanna 4 25 honevAlA zoka, cintA Adi / visohi strI [ vizuddhi ] Atma-zuddhi | saMvuDa vi [saMvRta] manonigrahI / sui strI [zruti] adhyAtmazAstra, Atma-vidyA, yoga- zAstra | suddhi strI [zuddhi] mana kI zuddhi | sohi strI [zuddhi] mana::-zuddhi | ajjhatthiya vi [AdhyAtmika ] AtmA yA mana se saMbaMdha rakhanevAlA / ajhathIa dekho ajjhatthiya / ajjhappisa vi [AdhyAtmika ] adhyAtma kA jAnakAra | adhyAtma-sambandhI / ajha vi [de] par3osI / ajjhayaNa puMna [ adhyayana] zabda, nAma / par3hanA, abhyAsa / grantha kA eka aMza / ajjhayAva saka [ adhi + Apa ] par3hAnA | ajjhavasa saka [adhyava + so] vicAra karanA / nizcaya karanA / cintana karanA | ajjhavasaNa na [ adhyavasAna ] cintana, vicAra, Atma- pariNAma | ajjhavasANa ajjhavasAya puM [adhyavasAya ] vicAra, AtmapariNAma, mAnasika saMkalpa | ajhavasiya na [] muMDA huA mu~ha / ajjhasiya vi[de] dRSTa / ajjhassa saka [ A + kruza ] Akroza karanA, abhizApa denA | ajjhassa vi [AkruSTa ] jisa para ajjhassiya / Akroza kiyA gayA ho vaha / ajha vi [atyadhika ] atyaMta / ajjhA strI [ de] kulaTA / prazasta strI / navor3hA | yuvatI strI / yaha (strI) / ajjhA saka [ adhi + i ] ajjhAa ajjhAa saka [ adhyApay ] par3hAnA / ajjhAiavva vi | adhyetavya ] ajjhAya puM [ adhyAya ] paThana | aMza / karanA / par3hane yogya / grantha kA eka adhyayana
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ 26 aTra ) - saMkSipta prAkRta-hindI koSa ajjhAruha-aTTiya ajjhAruha pu [adhyAruha] vRkSa-vizeSa / vRkSoM , ajjhovavaNNa vi [adhyupapanna] atyaMta Asakta / ke Upara bar3hanevAlI vallI yA zAkhA vagairaha / ajjhovavAya puM [adhyupapAda] atyanta Asakti, ajjhArova pu [adhyAropa] Aropa, upa- tlliintaa| caar| aTa / saka [aT] bhramaNa karanA / ajjhArovaNa na [adhyAropaNa] AropaNa, Upara car3hAnA / prazna karanA / aTTa saka [kath] kvAtha krnaa| ajjhAroha pu [adhyAroha] dekho ajjhaaruh| aTTa aka [zuS] sUkhanA / ajjhAva dekho ajjhAa = adhyApay / aTTa vi [Arta] pIr3ita / dhyAna-vizeSa-iSTaajjhAvaga dekho ajjhaavy| saMyoga, aniSTa, viyoga, roga-nivRtti aura ajjhAvaya vi [adhyApaka] zikSaka, guru / bhaviSya ke lie cintA karanA / degNa vi ajjhAvasa aka [adhyA + vas] vAsa krnaa| [jJa] pIr3ita kI pIr3A ko jAnanevAlA / ajjhAsa pu [adhyAsa] Upara baiThanA / nivAsa- | aTra vi [Rta] gata, prApta / sthaan| aTTa puna dUkAna / mahala ke Upara kA ghara, ajjhAsaNA strI [adhyAsanA sahana krnaa| attaarii| AkAza / ajjhAsia vi [adhyAsita] Azrita, | aTTa vi [de] durbala / bar3A, mahAn / bezarama / adhiSThita / sthApita / AlasI / puMzuka / AvAja / na. sukha / ajjhAhaya vi [adhyAhata] uttejita / astyokti| ajjhINa vi [akSoNa] akhUTa / na. adhyayana / aTTa vi de] gata / ajjhuvavajja dekho ajjhovvjj| aTTahAsa pu dekho aTTahAsa / ajjhuvavaNNa dekho ajjhovavaNNa / ajjhuvavAya dekho ajjhovavAya / aTTaNa na [aTTana] vyAyAma, kasarata / pu. isa ajjhasia vi [adhyuSita] Azrita / nAma kA eka prasiddha malla / degsAlA strI ajjhusira vi [azuSira] chidra-rahita / [degzAlA] vyaayaam-shaalaa| ajjheu vi [adhyeta] par3hanevAlA / aTTaNA strI [AvartanA] AvRtti / ajjhellI strI [de] dohane para bhI jisakA | aTTamaTTa vi [de] vyartha / puM AlavAla, kiyArI / dohana ho sake aisI gaiyA / azubha saMkalpa-vikalpa, pApa-saMbaddha avyavasthita ajjhesaNA strI [adhyeSaNA] vizeSa yAcanA / vicAra / ajjhoyaraga / pu [adhyavapUraka] sAdhu ke aTTaya pu [aTTaka] hATa / pAtra ke chidra ko ajjhoyaraya J lie adhika rasoI karanA / banda karane meM upayukta dravya-vizeSa / sAdhu ke lie bar3hAkara kI huI rsoii| aTTayakkalI strI [de] kamara para hAtha rakhakara ajjholliA strI [de] vakSaH-sthala ke AbhU khar3A rhnaa| SaNa meM kI jAtI motiyoM kI racanA / | aTTahAsa pukhilakhilA kara ha~sanA / ajjhovagamiya vi [Abhyupagamika] svecchA aTTAlaga / puna [aTTAlaka] mahala kA se sviikRt| aTTAlaya ) uparibhAga, aTArI / / ajjhovavajja aka [adhyupa + pad] atyAsakta aTTi strI [Ati] piidd'aa| honA, Asakti krnaa| aTTiya vi [adita] vyAkula, vyagra /
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ aTTha-aThThANavai saMkSipta prAkRta-hindI koSa 27 aTTa pu [artha] saMyama / puna vastu, pdaarth|| viha vi [vidha | ATha prakAra kA / degvIsa viSaya / zabda kA abhidheya, vAcya / tAtparya / strIna [degAviMzati] aTThAIsa / degsaTTi strI paramArtha / hetu / icchA / uddezya / dhana / phala, [SaSTi] aThasaTha / 'samaiya vi [degsAmayika] lAbha / mokSa / degkara pu maMtrI / nimitta jisakI avadhi ATha 'samaya' kI ho vaha / zAstra kA vidvAn / degjAya vi [degjAtArtha] degsaya na [degzata] eka sau ATha / degsahassa na jisakI AvazyakatA ho, jisakA prayojana ho [sahasra] eka hajAra aura ATha / degsAmaiya vaha / degjAya vi [degyAca] dhanArthI / degsaiya dekho degsamaiya / degsira vi [degziras, degsira] vi [degzatika] jisakA sau artha ho sake aisA aSTa-koNa / degseNa pu [degsena] dekho aTThi(vacana aadi)| degseNa pu [degsena] dekho | seNa / hattara vi [degsaptatitama] aThattaravA~ / aTTiseNa, dekho attha = artha / hattari strI | saptati aThattara kI saMkhyA / hA a [dhA] ATha prakAra kA / aTra [ aSThan ] ATha / degcattAla vi [degcatvA- | aTa na kASTha] kASTha, lkdd'ii| riza] aThatAlIsavA~ / degcattAlIsa tri | aTuMga vi [aSTAGga] jisake ATha aMga hoM [degcatvAriMzat] aThatAlIsa / 'TumiyA strI | vaha / degNimitta na [nimitta vaha zAstra [degSTimikA] jaina sAdhuoM kA 64 dina kA | jisameM bhUmi, svapna, zarIra, svara, Adi ATha eka vrata, pratimA vizeSa / 'tAlIsa vi viSayoM ke phalAphala kA pratipAdana ho / [degcatvAriMzat ] aThatAlIsa / degtIsa tri degmahANimitta na [degmahAnimitta] dekho [ degAtriMzat ] aThatIsa / degtIsaima vi anantara-ukta artha / [degtriMza] aThatIsavA~ / ttari strI | aTuMsa vi [aSTAsra] aSTa-koNa / [degsaptati] aThattara / degttIsa tri [degtriMzat] aThatIsa / dasa tri [degdazan] aThAraha / adiTThi strI [aSTadRSTi]. yoga kI ATha 'dasuttarasaya vi [degdazottarazat] eka sau | dRSTiyA~, ve ye haiM :-mitrA, tArA, balA, aThArahavA~ / daha tri [degdazan] aThAraha / dIprA, sthirA, kAntA, prabhA aura parA / degpaesiya vi [pradezika] ATha avayava aTThaya na [aSTaka] ATha kA samUha / vAlA / degpayA strI [degpadA] chanda-vizeSa / aTThA strI [aSTA] muSTi / muTThIbhara cIja / degpAharia vi [prAharika] ATha prahara saMbaMdhI / bhAiyA strI [ bhAgikA] tarala vastu nApane | aTThA strI [artha] vAste / "daMDa pu kArya ke kA battIsa paloM kA eka parimANa / degma na lie kI gaI hiMsA / telA, lagAtAra tIna dinoM kA upavAsa / aTThAisa vi [aSTAviMza] aThAIsavA~ / maMgala puna svastika Adi ATha mAMgalika | aTThAisa ) strIna [aSTAviMzati] aThAIsa / vastu / degmabhatta puna [degmabhakta] telA, lagAtAra tIna dinoM kA upavAsa / mabhattiya vi aTThANa na [asthAna] ayogya sthAna / kutsita [degmabhaktika] telA karanevAlA / degmI strI sthAna / ayogya / aSTamI / degmutti pu[mUrti] mahAdeva / degyAla | aTThANa na [ AsthAna ] sabhA, sabhA-gRha / tri [ degcatvAriMzat ] aThatAlIsa / degvavanna | aTThANaui strI [aSTAnavati] aThAnabe / tri [paJcAzat] aTThAvana / degvarisa, 'vArisa | aTTANauya vi [aSTAnavata] aThAnabevA~ / vi [ degvArSika ] ATha varSa kI umra kA / | aTThANavai dekho aDhANaui /
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ 28 saMkSipta prAkRta-hindI koSa aTThAya vi [asthAnika ] apAtra anAzraya / aTThi strIna huA / aTThAyamANa a [ atiSThat ] nahIM baiThatA aTThAra tri. ba. [ aSTAdazan ] aThAraha / aThThArasa viha vi [vidha ] aThAraha prakAra } kA / aTThArasaga na [ aSTAdazaka ] aThAraha kA samUha | vi. jisakA mUlya aThAraha mudrA ho vaha / aTThArasama vi [aSTAdaza] aThArahavA~ / lagAtAra ATha dinoM kA upavAsa / na. aTThAraha | dekho aTThAra | } aTThArAha aTThAvaNNa strIna [ aSTApaJcAzat ] aThAvana / aTThAvaya puM [aSTApada ] svanAma -khyAta parvatavizeSa, kailAsa / na eka jAti kA juA / dyUta - phalaka, jisa para juA khelA jAtA hai vaha / suvarNa / sela [zaila] meru parvata | svanAma -khyAta parvata- vizeSa, jahA~ bhagavAn RSabhadeva nirvANa pAye the / | aTThAvaya na [ arthapada ] gRhastha | artha-zAstra, saMpatti-zAstra | aTThAvIsa strI [aSTAviMzati ] aThAIsa / aTThAvIsa strI [aSTAviMzati] aThAIsa / viha vi [vidha] aThAIsa prakAra kA / aTThAvIsa ma vi [aSTAviMza ] aThAIsavA~ / na. teraha dinoM ke lagAtAra upavAsa / aTThAsaTThi strI [aSTaSaSTi ] aTharATha / aTTAsi strI [aSTAzIti ] aThAsI / aTThAsIi aTThAsIya vi [ aSTAzIta ] aThAsI / aTThAhana [ aha ] ATha dina / aTThAhiyA strI [aSTAhikA ] ATha dinoM kA eka utsava | utsava / aTTha vi [arthin] prArthI, garajanAlA lASI / a [asthi ] haDDI / phala kI guTThI / abhi aTThANiya- a -aDaDa [ asthi ] hAr3a / jisameM bIja utpanna na hue hoM aisA aparipakva phala | pu. kApAlika / mijA strI [ milA | haDDI ke bhItara kA rasa / sarakkha pu [degsarajaska] kApAlika / seNa na [degSeNa ] vatsagotra kI zAkhArUpa eka gotra / puM. isa gotra kA pravartaka puruSa aura usakI santAna / aTThayavi [arthika ] garajU, yAcaka | artha kA kAraNa, artha sambandhI / mokSa kA hetu / ayi vi [ Arthika ] artha kA kAraNa, arthasambandhI / mokSa kA kAraNa / afga [f] abhilaSita, prArthita / aTThiyavi [ asthita] yamita / caMcala | adviya vi [ Asthika ] haDDo-sambandhI / aTTha [Asthita] sthita rahA huA / aTTiya puM [ asthika] vRkSa-vizeSa / asthika vRkSa kA phala 1 alliya puM [asthi ] phala kI guTThI / avyavasthita, ani na. aTThattara vi [aSTottara] ATha se adhika / sayana [deg zata] eka sau aura ATha vi [ zatatama] eka sau AThavA~ / saya aTha } dekho aTTha = aSTan / aDa aDa saka [aT ] bhramaNa karanA / aDa puM [avaTa ] kUpa, inArA / kUpa ke pAsa pazuoM ke pAnI pIne ke lie jo garta kiyA jAtA hai vaha / 'aDa dekho taDa = taTa | ass ) strI [aTavi, vI] bhayAnaka jaMgala, aDaI vana / assjjhiya na [ de] viparIta maithuna / aDakhamma saka [de] saMbhAlanA, rakSaNa karanA / aDaDa na [ aTaTa] 'aTaTAMga' ko caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha ho vaha /
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ 29 huA satkAra / aDaDaMga-aNaMga saMkSipta prAkRta-hindI koSa aDaDaMga na [aTaTAGga] saMkhyA-vizeSa, 'tuDiya' , degaDDhiya vi [kRSTa khIMcA huA / yA 'mahAtuDiya' ko caurAsI lAkha se guNane aDDhaTa vi [ardhacaturtha] sAr3he tIna / para jo saMkhyA labdha ho vaha / aDDheja na [ADhyatva] zrImaMtAI / aDaNI strI [de] raastaa| aDDhejA strI [ADhayejyA] zrImaMta se kiyA aDapallaNa na [de] vAhana-vizeSa / aDayaNA / strI [de] kulaTA / aDDhoruga pu [a? ruka] jaina sAdhviyoM ke aDayA pahanane kA eka vastra / aDayAla na [de] prazaMsA / aDha (apa) dekho aTTa = aSTan / aDayAla ) strI [aSTacatvAriMzat] 48 / aDhAisa (apa) strIna [aSTAviMzati] aDayAlIsa ) kI saMkhyA / degsaya na aThAIsa / [degzata] 148 / aDhArarAga dekho aTThArasaga / aDavaDaNa na [de] skhalanA, ruka-ruka calanA / / aDhArasama dekho aTTArasama / aDavi / strI [aTavi, "vI] bhayaMkara | aNa a [dega, andeg] dekho adeg / aDavI , jaMgala, gaharA vana / / aNa saka [aN] AvAja karanA / jaanaa| aDasaTTi strI [aSTaSaSTi] aThasaTha / degma vi jAnanA / smjhaanaa|| [degtama] aThasaThavA~ / aNa pu zabda, aavaaj| gamana / kaSAya / aDADa pu [de] jbrdstii| Akroza, abhizApa / na. pApa / karma / vi. aDilla pu [aTila] eka jAti kA pakSI / kutsita / aDillA strI [aDillA] chanda-vizeSa / aNa pu [ana] dekho aNaMtANubaMdhi / aDoliyA strI [aTolikA] eka rAjaputrI, aNa pu[anas] gaadd'ii| jo yuvarAja kI putrI aura gardabharAja kI aNa dekho aNNa = anya / bahina thii| cuuhii| aNa na RNa] karajA / dhAraga vi [ dhAraka] aDoviya vi [aTopita] bharA huA / . karajadAra / degbala vi lenadAra / 'bhaMjaga vi aDDa vi [de] jo Ar3e AtA ho, bIca meM | [degbhaJjaka] deuliyA / bAdhaka hotA ho vh| degaNa dekho gnn| aDDakkha saka [kSip] pheMkanA, giraanaa| aNa dekho jnn| aDDaNa na [aDDana] carma / DhAla, phalaka / degaNa dekho tnn| aDDia vi [de] Aropita / degaNaarada dekho aNavaraya / aDDiyA strI [aDDikA] malloM ko kriyA aNaivara vi [anativara] sarvottama / vizeSa / aNaivuTThi strI [anativRSTi] varSA kA abhAva / aDDha dekho addha = ardha / aNaIi vi [anIti] Iti-rahita, zalabhAdiaDDha vi [ADhaya] sampanna / sahita / pripuurnn|| kRta upadrava se rahita / aDDhaakkalI strI [de] dekho attttykklii| ! aNaMga pu [anaGga] kAma / kAmadeva / eka aDDhatta vi [Arabdha]zurU kiyA huA,prArabdha / __rAjakumAra, jo Anandapura ke rAjA jItAri aDDhAijja / vi ardhatRtIya] DhAI / / kA putra thA / na. viSaya-sevana ke mukhya aMgoM | ke atirikta stana, kukSi, mukha Adi aMga / aDDhAiya /
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30 saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNaMta-aNagAriya banAvaTI liMga aadi| bAraha aMga-granthoM se ; tIrthaMkara kA nAma / saMsAriya vi [ saMsArika] bhinna jaina zAstra / vi. zarIra-rahita / / ananta kAla taka saMsAra meM janma-maraNa pAnedegghariNI strI [gRhiNI] rati / degpaDi- vAlA / degseNa pu [degsena] cauthA kulakara / seviNI strI [pratiSeviNI] amaryAdita rIti eka antakRd muni / se viSaya-sevana karanevAlI strI / degpaviTTha na aNaMtai pu [anantajit] cAlU kAla ke [praviSTa] bAraha aMga-granthoM se bhinna jaina caudahaveM jina-deva / grantha / degbANa pu kAma ke bANa / deglavaNa pu aNaMtaga / dekho aNaMta / na. vastra-vizeSa / [deglavana] rAmacandrajI kA eka putra / degsara pu aNaMtaya / pu airavata kSetra ke eka jinadeva / [degzara] kAma ke bANa / degseNA strI [ senA] aNaMtara vi [anantara] vyavadhAna-rahita / pu, dvArakA kI eka vikhyAta gnnikaa| vartamAna samaya / aNaMtarahiya vi [anantahita] avyavahita / aNaMta pU[ananta] cAlU avasarpiNI kAla ke sajIva, sacitta, cetana / caudahaveM tIrthaMkara-deva / viSNu, kRSNa / zeSa aNaMtANubaMdhi pu [anantAnubandhin] ananta nAga / jisameM ananta jIva hoM aisI vanaspati, kAla taka AtmA ko saMsAra meM bhramaNa karAnekanda mUla vagairaha / na. kevala-jJAna / AkAza / vAle kaSAyoM kI cAra caukar3iyoM meM prathama vi. zAzvata / niHsIma, aparimita / bahuta, caukar3I, atipracaMDa krodha, mAna, mAyA aura vizeSa / degkAiya vi | kAyika] ananta lobha / jIvavAlI vanaspati, kanda-mUla Adi / degkAya aNaMsa vi [anaMza akhaNDa / pu kanda-mUla Adi ananta jIvavAlI aNakka pude] eka mleccha deza / eka mleccha vanaspati / degkhutto a [kRtvas] ananta jAti / bAra / degjIva pu dekho degkaaiy| degjIviya aNakkha pu[de] krodha / lajjA / vi [ jIvika] dekho 'kAiya / degNANa na aNakkhara na [anakSara] zruta-jJAna kA eka ["jJAna] kevala-jJAna / NANi vi / bheda-varNa ke binA saMparka ke, chIMkanA, [jJAnina] kevala jJAnI, sarvajJa / degdaMsi vi cuTakI bajAnA, sira hilAnA Adi saMketoM se ['darzin] sarvajJa / degpAsi vi ["zina] airavata kSetra ke bIsaveM jina-deva / degmissiyA dUsare kA abhiprAya jAnanA / strI [mizrikA] satyamitra bhASA kA eka aNagAra vi anagAra] jisane ghara-bAra tyAga bheda; jaise anantakAya se bhinna pratyeka vanaspati / __ kiyA ho vaha, sAdhu, yati, muni / ghara-rahita, se milI huI anantakAya kA bhI anantakAya bhikSuka / pu. bharatakSetra ke bhAvI pAMcaveM khnaa| degmIsaya na [degmizraka] dekho tIrthaMkara kA eka pUrvabhavIya nAma / "missiyaa| raha puratha] vikhyAta rAjA suya na [zruta] 'sUtrakRtAMga' sUtra kA eka dazaratha ke bar3e bhAI kA nAma / degvijaya pu adhyayana / bharatakSetra ke 24veM aura airavata kSetra ke aNagAra vi [RNakAra] karajA karanevAlA / bIsaveM bhAvI tIrthaMkara kA nAma / degvIriya vi ! duSTa ziSya, apAtra / [degvIrya] ananta blvaalaa| pu eka kevala- aNagAra vi [anAkAra] AkArarahita / jJAnI muni kA nAma / eka RSi, jo kArta- aNagAriya vi [AnagArika] sAdhu-sambandhI, vIrya ke pitA the| bharatakSetra ke eka bhAvI muni kA /
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNagAla-aNarahU saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNagAla pu [akAla] dubhikSa / advitiiy| aNagiNa vi [anagna] jo naMgA na ho, vastroM | aNatta vi [anAtta] agRhIta / se AcchAdita / puM. kalpavRkSa kI eka jAti, aNatta [anAta apIDita / jo vastra detA hai| aNatta vi [RNAttaM RNa se pIr3ita / aNagdha dekho anagha / aNatta vi [anAtra] duHkhakara, sukha-nAzaka / aNagdha vi [RNaghna] RNa-nAzaka, karma- aNatta nade] nirmAlya, devocchiSTa dravya / nAzaka / aNattha dekho aNaTTa / aNaggha / vi [anadhya] amUlya / mahAn, aNathaMta vakR [atiSThat] nahIM rahatA huA / aNagdheya ) guru / uttama / asta hotA huaa| aNagha vi [anagha] zuddha / aNapanniya dekho aNavaNNiya / aNaccha dekho karisa = kRSa / aNappa vi [anayaM] arpaNa karane ke ayogya aNacchiAra vi [de] acchinna / yA azakya / aNajja vi [anyAyya] ayogya, jo nyAyayukta aNappa vi [analpa] adhika / nhiiN| aNappa pu [anAtman | AtmA se pre| ja aNajja vi [anAyaM] Arya-bhinna / kharAba / vi [degjJa] mUrkha / pAgala, bhUtAviSTa, parAdhIna / paapii| vasaga vi ["vaza] parAdhIna / aNajjava (apa) Upara dekho| degkhaMDa puN| aNappa pu de] talavAra / [degkhaNDa] anArya deza / aNappiya vi [anarpita] nahIM diyA huA / aNajjhavasAya pu [anadhyavasAya] avyakta sAmAnya / degNaya pu[naya] sAmAnya-grAhI jJAna, ati sAmAnya jJAna / pakSa / aNajjhAya pu [anadhyAya] adhyayana kA aNabhaMtara vi [anabhyantara] bhItarI tattva abhAva / jisameM adhyayana niSiddha hai vaha ko nahIM jaannevaalaa| kAla / aNabhiggaha na [anabhigraha] 'sarve devA vandyAH ' aNaTTa vi [anArta] Arta-dhyAna se rahita / / ityAdi rUpa mithyAtva kA eka bheda / aNaThTha pu [anartha] nukasAna / prayojana kA aNabhiggahiya vi [anabhigRhIta] kadAgrahaabhAva / vi. niSkAraNa, vRthaa| degdaMDa pu zUnya / asvIkRta / [degdaNDa] niSkAraNa hiNsaa| aNabhiNNa vi [anabhijJa] ajAna, nirbodha / aNaDa pude] jAra, upapati / aNabhilappa vi [anabhilApya] anirvacanIya / aNaDDha vi anardha] akhaNDa / aNamisa vi [animiSa] vikasita, khilA aNaNNa vi [ananya] abhinna / mokss-maarg| huA / nimeSa-rahita / advitIya / tulla vi [degtulya] anupama / daMsi | aNayAra dekho aNagAra / vi [degdarzin] padArtha ko satya-satya dekhane | aNaraNNa pu [anaraNya] sAketapura kA eka vaalaa| degparama vi saMyama, indriy-nigrh| rAjA, jo pIche se RSi huA thA / maNa, maNasa vi [degmanaska] ekAna | aNaraha vi [anaha] ayogya, nAlAyaka / cittavAlA, tallIna / degsamANa vi [degsamAna] | aNarahU strI [de] nvoddh'aa|
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ 32 aNarAmaya puM [de] arati, becaino / aNarAya vi [arAjaka ] rAja-zUnya, jisameM saMkSipta prAkRta-hindI koSa rAjA na ho vaha / aNarAha puM biraMgI paTTI | aNarikka vi [de] avakAza-rahita, phurasatarahita / dadhi, kSIra Adi gorasa bhojya / vi [ anarha ] ayogya, nAlAyaka / [de] sira meM pahanI jAtI raMga aNariha} aNaruha aNalaM a [analam ] asamartha | aNala puM [ anala] agni / vi. asamartha / ayogya | aNava vi [RNavat ] karajadAra / puM. divasa kAchabbIsavA~ muhUrta | aNavakaya vi [ anapakRta | jisakA apakAra aNarAmaya - aNahulliya aNavayamANa a [ anapavadat ] apavAda nahIM karatA huA / satyavAdI | aNavaraya vi[anavarata ] nirantara, avicchinna / na. hamezA / aNavarAisa (apa) vi [ ananyAdRza ] asA dhAraNa / aNavasara vi [ anavasara] Akasmika | Start a [ abAdha ] bAdhA-rahita / vi aNavekya vi [anapekSita ] upekSita, jisakI paravAha na ho / aNavekya vi [ anavekSita ] nahIM dekhA huA / nahIM socA huA / kAri vi [kArin] sAhasika | kAriyA strI [kAritA ] sAhasa karma / aNasaNa na [ anazana] AhAra kA tyAga, na kiyA gayA ho vaha / upavAsa / aNavagalla vi [anavaglAna] glAni-rahita, aNasiya vi [ anazita] upoSita, upavAsI / nirAMga | aNahavi [ anagha] nirdoSa, pavitra / aha vi [] akSata, vraNazUnya / ahaNa na [ anabhas ] pRthivI / trafa [] vidyamAna / avayava [] tiraskRta / strI [adhunA ] isa samaya / ahAraya ' [ de] khalla, jisakA madhyanIcA ho vaha jamIna / khalA, aNavacca vi [ anapatya ] santAna - rahita | aNavajjana [ anavadya ] pApa kA abhAva, karma kA abhAva | vi. nirdoSa niSpApa | aNavajja vi [ aNavarjyaM ] Upara dekho / aNavaTThappa vi [anavasthApya] jisako phirase dIkSA na dI jA sake aisA guru aparAdha karane vAlA | na. guruprAyazcitta kA eka bheda / aNavaTThiya [anavasthita] avyavasthit, aniyamita / asthira / palya-vizeSa | aNavaNNaya [ aNapatrika, aNapaNika ] vAnavyaMtara devoM kI eka jAti / aratra [ anavastha ] avyavasthita, aniya- aNahiSNa dekho aaNabhiNNa / mita, asamaMjasa / aNavatthA strI [anavasthA] avasthA kA ahila abhAva | eka tarka- doSa / avyavasthA | aNavadaggavi [de] ananta / avinAzI | tat a [ anavadya] nirdoSa | aNavayagga dekho aNavadagga / aavi [ahRdaya ] niSThura / ahifa [ anadhigata ] nahIM jAnA huA / pu. vaha sAdhu, jisako zAstroM kA jJAna ho / } aNahiyAsa vi [ anadhyAsa ] asahiSNu / na [ aNahilla] gujarAta deza kI aNahilla prAcIna rAjadhAnI / 'vADaya na [pATaka] dekho aNahila / ahaNavi [adhIna ] svatantra, anAyatta / ahuliya vi [] jisakA phala prApta na huA
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNAi-aNAyAra saMkSipta prAkRta-hindI koSa ho vaha / aNADhiya vi [anAdRta] tiraskRta / puM. jambUaNAi vi [anAdi] Adi-rahita / NihaNa, dvIpa kA adhiSThAyaka eka deva / strI. jambUdvIpa vi [nidhana] zAzvata / degmaMta, degvaMta vi ke adhiSThAyaka deva kI rAjadhAnI / [mat] anAdi kAla se pravRtta / aNANugAmiya vi [anAnugAmika] pIche aNAija vi [anAdeya] anupAdeya / nAma-karma nahIM jAnevAlA / na. avadhi-jJAna kA eka kA eka bheda, jisake udaya se jIva kA vacana bhed| yukta hone para bhI grAhya nahIM samajhA jAtA aNAdi dekho annaai| aNAdiya / dekho annaaiy| aNAdIya / aNAiya vi [anAdika] Adi rahita / / aNAiya vi [ajJAtika] svajana-rahita, aNAdeja dekho aNAija / aNAbhiggaha na [anAbhigraha] mithyAtva kA akelA / eka bhed| aNAiya vi [aNAtIta] pApiSTha / aNAbhoga puM [anAbhoga] anupayoga / na, aNAiya RNAtIta] saMsAra / mithyAtvavizeSa / aNAiya vi [anAdRta] jisakA Adara na kiyA aNAmiya vi [anAmika] nAma-rahita / puM. ho vaha / aNAila vi [anAvila ] akaluSita, asAdhya roga / strI. kaniSThAMgulI ke Upara kI aNgulii| nirmala / aNAIa dekho aNAiya / aNAya puM [anAka] martyaloka, manuSya-loka / aNAu puM [anAyuSka] jina-deva / muktAtmA, aNAya puM [anAtman] AtmA se pare / siddha / aNAyaga vi [ajJAtaka] svajana-rahita, akelA / aNAula vi [anAkula] dhIra / aNAyaga vi [ajJAyaka] ajAna, nirbodha / / aNAutta vi [anAyukta]bekhyAla, asAvadhAna / aNAeja dekho aNAijja / aNAyataNa / na [anAyatana] vezyA Adi aNAgaya puM [anAgata] bhaviSya kAla / vi. aNAyayaNa , nIca logoM kA ghara / jahA~ bhaviSya meM honevAlA / ddhA strI [ddhA] sajjana puruSoM kA saMsarga na hotA ho vaha bhaviSya kAla / sthAna / patita sAdhuoM kA sthAna / pazu, aNAgaliya vi [anargalita] nahIM rokA | napuMsaka vagairaha ke saMsargavAlA sthAna / huaa| aNAyatta vi [anAyatta] parAdhIna / aNAgaliya vi [anAkalita]nahIM jAnA huA, aNAyara puM [anAdara] a-bahumAna, apamAna / alakSita / aparimita / aNAyaraNa na [anAcaraNa] anAcAra, kharAba aNAgAra vi [anAkAra] AkAra-rahita / AcaraNa / vizeSatA-rahita / na. darzana, sAmAnya jJAna / aNAyariya dekho aNajja = anArya / aNAjIva vi [anAjIva] AjIvikA-rahita / aNAyAra dekho aNAgAra = anAkAra / AjIvikA kI icchA nahIM rakhane vaalaa| aNAyAra puM [anAcAra] zAstra-niSiddha Aca. niHspRha, nirIha / raNa / gRhIta niyamoM kA jAna-bUjha kara ullaMaNADa puMde] jAra, upapati / dhana karanA, vrata-bhaGga /
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ 34 saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNAriya-aNiyaTTi aNAriya dekho aNajja = anArya / / kI gaI ho vaha, uttama / puM. kinnara deva kI aNArisa vi [anArSa] jo RSi-praNIta na eka jAti / ho vaha / aNidiya vi [anindriya] iMdriya-rahita / aNArisa vi [anyAdRza] dusare ke jaisA / puM. mukta jIva / kevalajJAnI / vi. atIndriya / aNAlatta vi [anAlapita] anukta, nahIM aNidiyA strI [aninditA] Urdhva loka meM bulAyA huaa| rahanevAlI eka dikkumArI devii|| aNAlavaya puM [anAlapaka] mauna / aNikka vi [aneka] eka se jyAdA / vAi aNAva saka [A + nAyaya] mNgvaanaa| vi [degvAdina] akriyAvAdI / aNAvaraNa vi [anAvaraNa| AvaraNa-rahita / aNikkiNI strI [anIkinI] aisI senA na. kevala-jJAna / jisameM 2187 hAthI, 2187 ratha, 6561 aNAviTTi / strI [anAvRSTi] varSA kA ghor3e aura 10935 pyAdeM hoM / aNAvuTTi , abhAva / aNigaNa / dekho aNagiNa / aNAvila vi [anAvila] ravaccha / / aNigiNa / aNAsaMsi vi [anAzaMsina] anicchu, nispRha / aNiggaha vi [anigraha] svacchanda, asaMyata / aNAsaNa dekho aNasaNa / aNicca vi [anitya] nazvara, asthAyI / aNAsaya puM [anAza, degka] anazana, bhojanA- / degbhAvaNA strI [ bhAvanA] sAMsArika padArthoM bhAva / kI anityatA kA cintana / degNuppehA strI aNAsava vi [anAzrava] Azrava-rahita / puM. [degnuprekSA] dekho pUrvokta artha / / Azrava kA abhAva, saMvara / ahiMsA, dayA / / | aNi? vi [aniSTa] aprItikara, dveSya / aNAsiya vi [anazita] bhuukhaa| aNiNa dekho annirinn| aNAha vi [anAtha] zaraNa-rahita / svAmi- aNidA strI [de.anidA] binA khyAla kiye rahita / garIba, becArA / paM. eka jaina muni / ko gaI hiMsA / citta kI vikalatA / jJAna kA aNAhAra paM [anAhAra] eka dina kA upa- abhAva / vAsa / aNimA puMstrI [aNiman] ATha siddhiyoM meM aNAhi vi [anAdhi] mAnasika pIr3A se / eka siddhi, atyanta choTA bana jAne kI rahita / zakti / aNAhiTThi puM [anAdhRSTi] eka antakRd muni / aNimisa na [animiSa] phala-vizeSa / aNiiNa dekho aNagiNa / / aNimisa / vi [animiSa, degmeSa] nimeSa aNiiya vi [aniyata] aniyamita, anya- aNimesa / zanya / puM mchlii| devatA / vasthita / puM. saMsAra / 'nayaNa puM [nayana] dev| aNiciya vi anijitA TeDhA nahIM kiyA ! aNiya na [anIka] sainya / huA, srl| aNiya na [anRta] asatya / aNita aNiya na [de] agr-bhaag| aNiu~taya / dekho aimutta / aNiya vi [anitya] asthira / aNiu~ttaya ) aNiyaTTa puM [anivarta] mokSa / eka mahAgraha / aNidiya vi [anindita] jisako nindA na aNiyaTTi vi [anivartin] nivRtta nahIM hone
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNiyaTTi - aNuaMpA vAlA / na zukla-dhyAna kA eka bheda / puM. eka mahAgraha / AgAmI utsarpiNI kAla meM honevAle eka tIrthaMkara deva kA nAma / [anivRtti ] nivRtti - rahita, vyAvRtti-varjita / navavA~ guNasthAnaka / karaNa na AtmA kA vizuddha pariNAma - vizeSa / ' bAdara na navavAM guNa-sthAnaka / navaveM guNasthAna meM pravRtta jIva / aNiyaNa dekho aNagiNa / saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNiya vi [ aniyata ] avyavasthita, aniyamita, kalpavRkSa kI eka jAti, jo vastra detI hai / aNiyA dekho aNidA / aNiyA strI [de] dhAra, agra bhAga / aNirika vi [de] paratantra | aNiriNa vi [ anRNa] RNa - varjita / aNiruddha vi [ aniruddha ] apratihata / antakRd muni / ali puM [ anila ] pavana / eka atIta tIrthakara kA nAma | rAkSasa-vaMzIya eka rAjA / aNilA strI [anilA] bAIsaveM tIrthaMkara kI eka ziSyA / aNilla na [ de] prabhAta / aNisa na [ aniza ] hamezA / aNa vi [ anisRSTa] anikSipta, asaMaNife ) mata / aisI bhikSA, jisake mAlika aneka hoM aura jo sabakI anumati se lI na gaI ho / sAdhu kI bhikSA kA eka doSa / afrate fa [ anizItha ] zAstra - vizeSa, jo prakAza meM par3hA yA par3hAyA jAya / afreens fva [anizrIkRta ] jisa para kisI khAsa vyakti kA adhikAra na ho, sarva eka sAdhAraNa / aNitiya vi [ anizrita ] Asaktirahita, rukAvaTa rahita, anAzrita, kisI ke sAhAyya kI icchA na rakhanevAlA / na. jJAna-vizeSa, ava | 35 grahajJAna kA eka bheda, jo liMga yA pustaka ke binA hI hotA hai / afe fa [ aha ] dhIra, niSkapaTa, nirmama, niHspRha | aNiha vi [ asniha | sneharahita / aNiha vi [de] sadRza, na. mukha / aNiya vi [ anihata] ahata | degriu puM [degripu ] eka antakRd muni / aisa vi [anIdRza ] isa mAphika nahIM, vilakSaNa | aNIya na [ anIka] senA / aNIyasa puM [anIsa ] eka antakRd muni kA nAma / aNIsa vi [ anIza ] asamartha | aNIsakaDa dekho aNissakaDa / hArima vi[aniharima] guphA Adi meM honevAlA maraNa-vizeSa | aNu a [a] ina arthoM kA sUcaka upasarganajadIka, choTA, paripATI, bhItara, lakSya karanA, yogya, vIpsA, bIca kA bhAga, anukUla, hitakara, pratinidhi, pIche, bahuta, madada karanA / nirarthaka bhI isakA prayoga hotA hai / aNuvi alpa, choTA, puM. paramANu / maya vi [ mata] uttama kula | 'virai strI [virati ] dekho desavirai | aNu puM [de] dhAna-vizeSa, cAvala kI eka jAti / aNu strI [ tanu ] zarIra | [a] mUrkha / a a aNua puM [de] AkRti, AkAra / puMstrI. dhAnya- vizeSa | aNuavi [ anuga] anusaraNa karanevAlA | aNuavi [ anuja ] pIche se utpanna / puM. choTA bhAI / strI. choTI bahina | aNuaMca saka [ anu + kRS ] pIche khIMcanA / aNuaMpa maka [ anu + kamp ] dayA karanA / aNuaMpA strI [anukampA ] dayA, karuNA /
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ 36 saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNuattaya-aNukkhitta aNuattaya vi [anuvartaka] anukUla AcaraNa na [ degdAna ] karuNA se garIboM ko anna Adi karanevAlA, anusaraNa krnevaalaa| denaa| aNuatti dekho annuvtti| aNukaDDha saka [anu + kRS] khIMcanA / anuaNuara vi [anucara] sahAyatAkArI, sahacara, saraNa karanA / naukara / anusrnn-krtaa| aNukaDDhi strI [anukRSTi] anuvartana, anuaNualla na [de] subh| saraNa / aNuA strI [de] laatthii| aNukappa puM [anukalpa] bar3e puruSoM ke mArga aNuAra puM [anukAra] anukaraNa / | kA anukaraNa / vi. mahApuruSoM kA anukaraNa aNuAsa puM [anukAsa] prasAra, vikAsa / karanevAlA / aNuia puMde] cnaa| aNukama puM [anukrama] paripATI / aNuia dekho annudiy| aNukara saka [anu + kR] anukaraNa karanA / aNuiNNa vi [anukIrNa] vyApta, bharA huA, aNukaha saka [anu + kathaya] anuvAda karanA, nahIM girA huaa| pIche bolnaa| aNuiNNa vi [anudgIrNa] bAhara nahIM nikalA aNukAra ' [anukAra] anukaraNa, nakala / huaa| aNukii strI [anukRti] anukaraNa, nakala / aNuiNNa dekho annucinnnn| aNukiNNa vi [ anukIrNa ] vyApta, bharA aNuiNNa dekho annudinnnn| aNuUla vi [anukUla] apratikUla, prasanna / aNukittaNa na [anukIrtana] varNana, prshNsaa| aNuUla saka [anukUlaya] anukUla krnaa| aNukitti dekho aNukii / prasanna krnaa| aNukuiya vi [anukucita] pIche pheMkA huA / aNuoa ' [anuyoga] vyAkhyA, TIkA, sUtra UMcA kiyA huaa| kA vistAra se artha-pratipAdana / pRcchaa| aNukuNa saka [anu + kR] anukaraNa karanA / aNuoiya vi [anuyojita] pravartita, pravRtta aNukUla dekho annuul| karAyA huaa| aNukkaMta vi [anvAkAnta] Acarita, aNuoga dekho annuo| anuSThita / aNuoga puM [anuyoga] sambandha / aNukkaMta vi [anukrAnta] Acarita, vihita, aNuogia vi [anuyogika] dIkSita muni- | anuSThita / ziSya / aNukkama saka [anu + kram] krama se kahanA / aNuoyaNa na [ anuyojana ] sambandhana, atikramaNa karanA / jor3anA / aNukkama dekho annukm| . aNukaMpa saka [anu + kamp] dayA krnaa| aNukkamaNa na [anukramaNa] gamana, gati / bhakti karanA / hita karanA / aNukkuia vi [anukucita] thor3A saMkucita / aNukaMpa vi [anukampya] anukampA ke yogya / aNukkosa puM [anukroza] kyA / aNukaMpa / vi [anukampa] dayAlu, karuNa / aNukkosa paM [anutkarSa] utkarSa kA abhAva / aNukaMpaya , bhakta / _ vi. utkarSarahita / aNukaMpA strI [anukampA] Upara dekho / degdANa | aNukkhitta vi [anutkSipta] U~cA na kiyA
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNuga- aNucaraMga huA / aNu a [ anuga] naukara, anusaraNa - karttA / vi aNugaMtavva aNugama = anu + gam / kA kR. aripA strI [anukampA ] karuNA / anugaccha dekho aNugama = anu + gam / aNugajja aka [anu + garja ] pratidhvani karanA / aNugama saka [anu + gam ] anusaraNa karanA, jAnanA, samajhanA / vyAkhyA karanA, sUtra ke arthoM kA spaSTIkaraNa karanA / aNugama puM [anugama] nizcaya karanA / sUtra kI vyAkhyA | anvaya, eka kI sattA meM dUsare kI vidyamAnatA / vyAkhyA | aNugavi [ anugata ] anusRta, jJAta / anuvRtta, pUrva se barAbara calA AyA ho / atikrAnta | 1 saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNugAmi aNugAmiya vi [ anugAmin mika ] anusaraNa karanevAlA | zuddha kAraNa | avadhijJAna kA eka bheda / anucara / aNugAri vi [anukArin] anukaraNa karane vAlA / agi strI [anukRti ] anukaraNa, nakala / aNugiraha dekho aNuggaha = anu + graha / aNugiddha vi [ anugRddha ] atyanta Asakta, lolupa / aNugara dekho aNukara / aNugavesa saka [anu + gaveS ] talAza karanA | aNuggahIa aNugaha dekho aNuggaha = anu + graha / aNugAma puM [aNugrAma] choTA gA~va / upapura, zahara ke pAsa kA gA~va / vivakSita gA~va se dUsarA gA~va / aNuddhi strI [anugRddhi] atyAsakti / agila ka [anu + gR] bhakSaNa karanA / aNugihIa vi [anugRhIta ] jisa para meharabAnI kI gaI ho vaha / anugIya vi [anugIta ] pIche kahA huA, anUdi / pUrva granthakAra ke bhAva ke anukUla kiyA / 37 huA grantha, vyAkhyAna Adi / kIrtita, varNita / gIta | ara [ anuguNa] anukUla, ucita, tulya, sadRza guNavAlA | anusAra aguru a [ anuguru] guru-paramparA vi ke jisa viSaya kA vyavahAra hotA ho vaha / aNugUla vi [ anukUla ] anukUla / aNugejjha vi [ anugrAhya ] kRpA - pAtra | aNugeNha dekho aNuggaha = anu + graha aNuggaha saka [anu + graha ] kRpA karanA / aNuggaha puM [ anugraha ] kRpA, meharabAnI / upakAra | vi. jisa para anugraha kiyA jAya vaha / 1 aNuggaha puM [anavagraha] jaina sAdhuoM ko rahane ke lie zAstra - niSiddha sthAna / ahi vi [ anugRhIta ] jisa para kRpA kI gaI ho vaha, afra | AbhArI / aNugghAima na [ anudghAtima] mahA - prAyazcitta kA eka bheda / vi. mahA prAyazcitta kA pAtra / aNugdhAya vi [anudghAtika] anudghAtika nAmaka mahA prAyazcitta kA pAtra / na granthAMzavizeSa, jisameM anudghAtika prAyazcitta kA varNana hai / aNugdhAya vi [ anudghAta ] udghAta-rahita / na. nizItha sUtra kA vaha bhAga, jisameM anudghAtika prAyazcitta kA vicAra hai / aNugdhAya na [ anudghAta ] guru- prAyazcitta / aNugghAyaNa [ aNodghAtana ] karmoM kA nAza | aNugghAsa saka | anu + grAsay ] bhojana karAnA / aNucaya puM [anucaya ] phailAkara ikaTThA karanA / aNucara saka [ anu + car ] sevA karanA / anusaraNa karanA | anuSThAna karanA / aNucara dekho aNuara | aNucaraga vi [anucaraka] sevA karanevAlA /
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ 38 aNucIi dekho aNacita / saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNucariya-aNuNAyaM aNucariya vi [anucarita! anuSThita, vihita, : aNujIva saka [anu + jIva] Azraya karanA / kiyA huaa| / aNujIvi vi [anujIvin] Azrita, naukara / aNuci saka [ anu + cy ] maranA, eka janma : 'ttaNa na [degtva] Azraya, naukrii| se dUsare janma meM jaanaa| aNujuMja saka [ anu + yuj ] prazna karanA / aNucita saka [ anu+cint ] paryAlocana aNujutti strI [anuyukti] yogya yukti, ucita karanA, vicAranA, yAda karanA, socnaa| nyAya / aNuciTTha saka [anu + sthA! anuSThAna karanA / ranA / aNujeTa vi [anujyeSTha] bar3e ke najadIka kA / aNuciNNa vi [anucIrNa] anuSThita, Acarita, choTA, utaratA / vihita / prApta / pariNa mita / / aNujoga dekho aNuoa / aNuciNNava vi [anucIrNavat] jisane anuSThAna aNuja vi [anUja] utsAha-rahita, hatAza / kiyA ho vaha / aNuja vi [anojaska] tejarahita, phokA / aNuciya vi [anucita] ayogya / aNuja vi [anUdya] uddezya, lakSya / aNujjA strI [anujJA] anumati / aNucIti / dekho aNucita / aNujjA dekho annojaa| aNucca vi [ anucca ] U~cA nahIM, niicaa|| aNujiya vi [anUjita] nirbala / kuiya vi [degkucika nIcI aura asthira / aNujjuya vi [anRjuka] vakra, kapaTI / zayyA vaalaa| aNujjhA saka [anu + dhyA] cintana karanA, aNucchahaMta vi [anutsahamAna] utsAha nahIM ___ dhyAna krnaa| rakhatA huaa| aNujhA dekho annujjhaa| aNucchitta vi [anutkSipta] atyakta / aNujhiaa vi [de] prayatna-zIla / sAvadhAna / aNucchitta vi [anutthita] garbha-rahita, vinIta / sphIta, samRddha / sarvocca / aNujhijira vi [anukSayin] kSINa honevAlA / aNucchUDha vi [anutkSipta] atykt| aNuTTha vi [anuttha] nahIM uThA huA, sthita / aNuja puM [anuja] choTA bhAI / aNuTThA saka [anu + sthA] anuSThAna karanA, aNujatta na [anuyAtra] yAtrA meN| zAstrokta vidhAna karanA / krnaa| aNujattA strI [anuyAtrA] nirgama, niHsaraNa / aNuTrANa na[anuSThAna] kRti / zAstrokta vidhAna / aNujA saka [anu + yA] anusaraNa karanA, aNadrANa na [anutthAna] kriyA kA abhAva / pIche clnaa| aNuTTAvaNa na [anuSThApana] anuSThAna karAnA / aNujAi strI [anuyAti] anusaraNa / aNuTThiya vi [anuSThita ] vidhi se saMpAdita, aNujANa na [anuyAna] pIche-pIche calanA / vihit| mahotsava-vizeSa, rathayAtrA / aNuTThiya vi [anutthita] baiThA huA / AlasI / aNujANa saka [anu + jJA] sammati denaa| aNuTuMbha na [anuSTup] eka prasiddha chaMda / aNujANAvaNa na [anujJApana] anumati lenaa| aNaTrea dekho anndaa| aNujAya vi [anuyAta] anugata, anusRt| aNuNa dekho annunnii| aNujAya vi [anujAta] pI ge utpanna / aNuNaya puM [anunaya] vinaya, prArthanA / sadRza / aNuNAya puM [anunAda] pratidhvani /
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNuNAya - aNuddha aNuNAya va [anujJAta] anumata, anumodita / aNuNAsa puMna [ anunAsa] anunAsika / vi. anusvArayukta / aNuNAsi puM [anunAsika ] dekho Upara kA pahalA artha | saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNuNI saka [ anu + nI] anunaya karanA / samajhAnA, dilAsA denA | [a] kA vakR0 / aNuNyavi [ anunnata] nIcA, namra / garvarahita / aNuNNava saka [ anu + jJApay ] anumati denA / AjJA denA / aNutthAna dekho aNudvANa | aNutthAya vi [anutsAha ] hatotsAha / aNNavaNI strI [anujJApanI] anumati lene aNudatta puM [anudAtta ] nIce se bolA jAne kA vAkya | vAlA svara | aNNA strI [anujJA ] anumodana / AjJA / paThana-viSayaka guru AjJA- vizeSa / sUtra ke artha kA adhyayana / kappa puM [kalpa] jaina sAdhuoM ke lie vastra pAtrAdi lene ke viSaya meM zAstrIya vidhAna | vaha | aNutaDa puM [anutaTa] bheda, padArthoM kA eka jAti kA pRthakkaraNa; jaise saMtapta lohe ko hathaur3e se pITane se sphuliMga (cinagArI ) pRthak hote haiM / aNutaDiyA strI [anutaTikA ] Upara dekho / talAva, draha Adi kA bheda / 39 pUrNa zarIravAlA | aNuttara vi [anuttara] sarvazreSTha / eka sarvottama devaloka kA nAma / choTA / 'ggA strI [grayA] eka pRthivI, jahA~ mukta jIvoM kA nivAsa hai / NANi vi ['jJAnin ] kevalajJAnI / vimANa na [vimAna] eka sarvotkRSTa devaloka / vavAiya vi [papAfre] anuttara devaloka meM utpanna / vivA - iyadasA strI. ba. [ papAtikadazA] navava jaina aMgagraMtha | O aNNAya vi [ anujJAta] jisako AjJA dI aNudiasa na [ anudivasa ] pratidina / gaI ho vaha / anumata, anumodita / aNuhavi [anuSNa] ThaMDA, jo garama nahIM hai aNudijjata vi [ anudIyamAna ] udaya meM na AtA huA / adi na [ anudina ] hamezA / aNudiNNa vi [anudita ] udaya ko prApta / phala- dAna meM atatpara / aNuttavi [anukta] akathita / aNuttaMta dekho aNuvatta / aNuttappa vi [ anuttrapya] paripUrNa zarIra / aNudaya puM [anudaya] udaya kA abhAva / karmaphala ke anubhava kA abhAva / aNudavi na [deM] subaha / aNudia vi [anudita] jisakA udaya na huA ho / aNutappa aka [anu + tap] pachatAnA | aNutAvaka [anu + tApay ] tapAnA / atAva [ anutApa ] pazcAttApa / aNudiya vi [anudita ] udaya ko aprApta / ahi na [ anudivasa ] pratidina | aNudiva na [de] prAtaHkAla | aNutAvayavi [anutApaka] pazcAttApa karAne | aNudisA strI [ anudik ] vidik, vAlA / IzAna koNa Adi vidizA / aNi vi [anudIrita] jisakI udIraNA dUra bhaviSya meM ho / jisakI udIraNA bhaviSya meM na ho / aNuddivi [anuddiSTa] jisakA uddezya na kiyA gayA ho vaha / aNuddha va [ anUrdhva ] nIcA / vi
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ 40 saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNuddhaya-aNuppavatta aNuddhaya vi [anuddhata] sarala, bhadra, vinyii| aNupavisa saka [anupra + viz] pIche se aNuddhari puM [anuddharin] eka kSudra jantu, kuMthu / / praveza karanA / bhItara jAnA / aNuddhiya vi [anuddhRta] jisakA udghAra na | aNupavesa puM [anupraveza praveza, bhItara jaanaa| kiyA gayA ho vaha / bAhara nahIM nikAlA huaa| aNupassa saka[anu + dRz] paryAlocana karanA / aNuddhaya vi [anucUta] aparityakta / | aNupAla saka [ anu + pAlay ] anubhava aNudhamma puM [aNudharma] gRhastha-dharma / karanA / rakSaNa karanA / pratIkSA karanA / aNudhamma puM [anudharma] anukUla - hitakara aNupAsa dekho aNupassa / dharma / degcAri vi [degcArin] hitakara dharma | aNupiTTa na [anupRSTha] anukrama / kA anuyAyI, jain-dhrmii| aNupihA dekho annupehaa| aNudhammiya vi [anudhArmika] dharma ke anu aNupuMkha na [anupuGkha] mUla taka, anta-paryanta / kUla, dharmocita / aNupuvva vi [anupUrva] kramavAra, krivi. aNudhAva saka [anu + dhAva pIche daudd'naa| kramazaH / degso [zas] anukrama se / aNunAya vi [anujJAta] anumata, jisako aNupuvva na [AnupUrvya] krama, paripATI, anuanumati dI gaI ho vaha / krama / aNupaMtha puM [anupatha] samIpa kA mArga / rAstA aNupuvvI strI [AnupUrvI] Upara dekho| ke pAsa / aNupekkhA strI [anuprekSA] bhAvanA, cintana, aNupatta vi [anuprApta] prApta / vicAra / aNupanna vi [anupanna] prApta / aNupayaTTa vi [anupravRtta] anusRta, anugata / aNupehaNa na [anuprekSaNa] Upara dekho| aNupehA strI [anuprekSA] Upara dekho| aNupayANa na [anupradAna] dAna kA badalA pratigrahaNa / aNupehi vi [anupraikSin] cintana-kartA / aNupariyaTTa saka [anupari + aT] ghUmanA, | aNuppainna vi [anuprakIrNa] eka dUsare se paribhramaNa krnaa| milA huA, mizrita / aNupariyaTTa aka [anupari + vRt] phiranA, | aNuppaNI saka [anupra+NI] praNaya karanA / phirate rahanA / parivartana krnaa| / prasanna krnaa| aNuparivaThTha dekho aNupariyaTTa = anupari + aNuppagaMtha [aNupragrantha] santoSI, alpa parivRt / graha vaalaa| aNuparivADi, DI strI [anuparipATi, TI] | aNuppaNNa vi [anutpanna] avidyamAna / anukrama / aNuppatta dekho aNupatta / aNaparihAri vi [aNuparihArin] 'parihArI' | aNuppadA saka [anupra+dA] dAna denA, phirako madada karanevAlA, tyAgI muni kI sevA- | phira denaa| zuzrUSA krnevaalaa| aNuppadANa na [anupradAna] dAna, phira-phira aNupavana vi [anuprapanna] prApta / dAna denaa| aNupavAetta vi [anupravAcayitu] pAThaka, | aNuppabhu pu [anuprabhu] svAmI ke sthAnApanna, upAdhyAya / pratinidhi / aNupavAya dekho aNuppavAya = anupra + vAcaya / | aNuppayA dekho aNuppadA / aNupaviTTa vi [anupraviSTa] pIche se praviSTa / | aNuppavatta saka [anupra + vRt] anusaraNa
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ huaa| aNuppavAittu-aNubhuMja saMkSipta prAkRta-hindI koSa karanA / vaalaa| aNappavAitta / vi [ anupravAcayitR ] | aNubaMdhaNa na [anubandhana] anukUla bandhana / aNuppavAettu , adhyApaka, pAThaka, pddh'aanevaalaa| aNubaMdhaNA strI [anubandhanA] anusandhAna, aNuppavAda puM [anupravAda] kathana / vismRta artha kA sandhAna / aNuppavAya saka [ anupra + vAcaya ] par3hAnA / / aNubaMdhia na [de] hikkA-roga, hicakI / aNuppavAya na [anupravAda] navA~ pUrva, bAra- aNubaMdhella vi [anubandhin] viccheda-rahita, haveM jaina aMga-grantha kA eka aMza-vizeSa / _ anugamavAlA, avinazvara / aNuppaviTTha dekho annupvitttth| aNubajjha ) vi [anubaddha ] ba~dhA huA, aNuppavitti strI [anupravRtti] anupraveza, aNubaddha ) saMbaddha / satata / vyApta / atyanta / anugm| pratibaddha / utpanna / aNuppavisa dekho annupvis| aNubaddha vi [anubaddha] anugata / pIche ba~dhA aNuppavesa dekho annupves| aNuppasAda (zau) saka [ anupra + sAday ] | | aNubUha dekho annuvuuh| prasanna krnaa| | aNubbhaDa vi [anubhaTa] anuddhata, anulvaNa / aNuppasUya vi [ anuprasUta ] utpanna, paidA aNubbhUya vi [anubhUta] aprakaTa, anutpanna / kiyA huaa| aNubhaa dekho aNubhava = anubhava / aNuppAi vi [ anupAtin ] yukta, saMbaddha, aNubhava saka [anu + bhU] anubhava karanA / sNbndhii| jAnanA, samajhanA / karmaphala ko bhoganA / aNuppiya vi [anupriya] anukUla, iSTa / | aNubhava puM [anubhava] jJAna, bodha, nizcaya / aNupta vi [anutprayat] dUra karatA, haTAtA karma-phala kA bhog| aNubhavva vi [anubhavya] Asanna bhavya / aNuppeccha dekho annuppeh| aNubhAga puM [anubhAga] prabhAva, mAhAtmya / aNuppesiyavi[anupreSita]pIche se bhejA huA / sAmarthya / karmoM kA vipAka-phala / karmoM kA aNuppeha saka [anupra + IkS] cintana karanA, rasa, karmoM meM phala utpanna karane kI zakti / vicaarnaa| degbaMdha puM [degbandha] karma-pudgaloM meM phala utpanna aNuppehA strI [anuprekSA] cintana, bhAvanA, karane kI zakti kA bananA / vicAra, svAdhyAya-vizeSa / aNubhAya / puM [anubhAva] Upara dekho| aNupphAsa puM [anusparza] anubhAva, prabhAva / aNubhAva ) manogata bhAva kI sUcaka ceSTA / aNu phusiya vi [anuproJchita] poMchA huA, meharabAnI / sApha kiyA huaa| | aNubhAvaga vi [anubhAvaka] bodhaka, sUcaka / aNubaMdha saka [ anu + bandh ] anusaraNa aNubhAsa saka [anu + bhAS] anuvAda krnaa| karanA / saMbandha banAye rakhanA / aNubaMdhaMti / kahI huI bAta ko uso zabda meM, zabdAntara meM aNubaMdha puM [anubandha] nirantaratA, viccheda yA dUsarI bhASA meM kahanA / cintana karanA / kA abhAva / saMbandha / karmoM kA saMbandha / karmoM | aNubhAsaya vi [anubhASaka] anuvAdaka, anukA vipAka, sneha / vAda krnevaalaa| aNubaMdhaa vi [anubandhaka] anubandha karane | aNubhuMja saka [anu + bhuj] bhoga krnaa| huaa|
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ 42 saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNubhUi-aNurUva aNubhUi strI [anubhUti] anubhv| aNummuha vi [anunmukha] vimukha / aNubhUya vi [anubhUta] jJAta. nizcita / degpunva aNuya puM[aNuka] dhAnya-vizeSa / 'vi [pUrva] pahale hI jisakA anubhava ho gayA aNuyaMpA dekho annukNpaa| ho vaha / aNuyatta dekho aNuvatta = anu + vRt / aNubhUsa saka [anu + bhUS] zobhita karanA / aNuyattiya vi [anuvRtta] anukUla kiyA huA, aNumai strI [anumati] sammati / prasAdita / aNumaMtavva dekho aNumaNNa / aNuyariya vi [anucarita] Acarita, anuaNumagga na [de] pIche-pIche / gAmi vi | SThita / [deggAmin pIche-pIche jaanevaalaa| aNuyA dekho annunnnnaa| aNumaja saka [anu + masja] vicAra karanA / aNuyAva dekho aNutAva / aNumaNNa saka [anu + man ]anumodana karanA / aNuyAsa puM [anukAza] vizeSa vikAsa / aNuraMgA strI [de] gaadd'ii| aNumanniya / vi [anumata] sammata / aNuraMgi vi [anuraGgina] anukaraNa-kartA / aNumaya aNuraMgiya vi [anuraGgita] raMgA huA / aNumara aka [anu + mR]maranA / satI honA / aNuraMja saka [ anu + raJjaya ] anurAgI aNumara aka [anu + mR] krama se maranA, pIche- | karanA, prINita krnaa| pIche mrnaa| aNuraMjiellaya / vi [anuraJjita] anurakta aNumahattara vi [anumahattara] mukhiyA kA aNuraMjiya kiyA huA, anurAgI pratinidhi / aNumANa na [anumAna] aTakala-jJAna, hetu ke banAyA huaa| aNuraka vi [anurakta] anurAga-prApta / dvArA ajJAta vastu kA nirNaya / aNumANa na [anumAna] abhiprAya-jJAna / anu aNaraja aka [anu + raj] anurakta honA / saar| aNuratta dekho annurkk| aNumANa saka [anu + mAnaya] anumAna aNurasiya vi [anurasita] bolAyA huA, krnaa| AhUta / aNumAya vi [aNumAtra] bahuta thor3A, thor3A aNurAi / vi [anurAgin] anuraagprimaannvaalaa| aNurAilla vAlA, premI / aNumAla aka [anu + mAlaya] zobhita honA, aNurAga puM [anurAga] prema, prIti / cmknaa| aNurAgaya vi [anvAgata] pIche AyA huA / aNumiNa saka [anu + mA] aTakala se jAnanA / ThIka-ThIka AyA huA / na. svAgata / aNumea vi [anumeya] anumAna ke yogya / aNurAya dekho aNurAga / aNumerA strI [anumaryAdA] hada / | aNurAhA strI [anurAdhA] nakSatra-vizeSa / aNumoya saka [anu + mud] anumati denA, | aNuruMdha saka [anu + rudh] anurodha karanA / prazaMsA krnaa| svIkAra karanA / AjJA kA pAlana karanA / aNumoyaga vi [anumodaka] anumodana karane- prArthanA karanA / aka. adhIna honA / vaalaa| | aNurUa ) vi [anurUpa] yogya, ucita / aNummukta vi [anunmukta ] nahIM chor3A huA / / aNurUva ) anukUla / sadRza / na. samAnatA,
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNuroha-aNuvaladdhi saMkSiSTa prAkRta-hindI koSa yogytaa| aNuvakkha vi [anupAkhya] nAma-rahita, aniaNuroha puM [anurodha] prArthanA, dAkSiNya / / rvcniiy| aNulagga vi [anulagna] pIche lagA huA / aNuvakkhaDa vi [anupaskRta] saMskAra-rahita / aNuladdha vi [anulabdha] pIche se milA huA / aNuvacca saka [anu + vraj] anusaraNa karanA / phira se milA huA / aNavajIvi vi [anupajIvin] anAzrita / aNulAva puM [anulApa] phira-phira bolanA / / __ AjIvikA-rahita / aNulipa saka [anu + lip] potanA, lepa | aNuvajutta vi [anupayukta asAvadhAna / karanA / phira se potnaa| aNuvajja saka [gam] jaanaa| aNulitta vi [anulipta] lipta, potA huaa| | aNuvajja saka [de] rovA-zuzrUSA karanA / aNuliha saka [anu + liha] cATanA / chUnA / | aNuvaTTa dekho aNuvatta = anu + vRt / aNulevaNa na [anulepana] lepa, potanA / aNuvaDa saka [anu + pat] abhinna honA / phira se potnaa| annuvddi| aNuleviya vi [anulepita] lipta, potA| aNuvaDia vi [anupatita] pIche girA huA / huaa| aNuvatta saka [anu -- vRt] anusaraNa karanA / aNuloma saka [anulomay] krama se rkhnaa| sevA-guzrUSA karanA / anukUla baratanA / vyAkaanukUla krnaa| raNa Adi ke pUrva-sUtra ke pada kA, anvaya ke aNuloma na [anuloma] anukrama, yathAkrama / lie nIce ke sUtra meM jAnA / aNuloma vi [anuloma] sIdhA, anukUla / aNuvatta vi [anuvRtta] anutpanna / aNullaga dekho annully| | aNuvatta vi [anuvRtta] anusRta, anugata / aNullaNa vi [anulbaNa] anuddhata, anudbhaTa / anukUla kiyA huaa| pravRtta / aNullaya puM [anallaka] eka dvIndriya kSudra | aNuvattaga vi [anuvarttaka] anukUla pravRtti jantu / karanevAlA, sevA krnevaalaa| aNullAva puM [anullApa] kharAba kathana, duSTa aNuvattaga vi [anuvartaka] anusaraNa-kartA / ukti / aNuvattaya dekho annuvttg| aNuva puM [de] balAtkAra, jbrdstii| aNuvatti strI [anuvRtti] anusaraNa / anukUla aNuvaiTTa vi [anupadiSTa] a-kathita, avyA- pravRtti / anugama / khyAta / jo pUrva-paramparA se na AyA ho| | aNuvama vi [anupama] upamA-rahita, advitIya / aNuvautta vi [anupayukta] asaavdhaan| | aNuvamA strI [anupamA] eka prakAra kA khAdya aNuvaesa pu [anupadeza] ayogya upadeza / dravya / upadeza kA abhAva / svabhAva / aNuvaya dekhI aNuvvadha / aNuvaoga vi [anupayoga] upayoga-rahita / | aNuvaya saka [anu + vad] anuvAda karanA, asaavdhaantaa| kahe hue artha ko phira se kahanA / aNuvaMka vi[anuvakra] atyanta vakra, bahuta Ter3hA / | aNuvaraya vi [anuparata] asaMyata, anigrahI / aNuvaMdaNa na [anuvandana] prati-namana, prati- | krivi0 nirantara, hmeshaa| praNAma / aNuvaladdhi strI anupalabdhi] abhAva, aNuvakka dekho annuvNk| aprApti / abhAva-jJAna /
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNuvalabbhamANa-aNuveha aNuvalabbhamANa vi [anupalabhyamAna] jo / akasmAt mRtyu ho jAne para gaNa kI rakSA ke upalabdha na hotA ho, jo jAnane meM na AtA | lie zAstrIya vidhAna / ho / | aNuvAlaya vi [anupAlaka] rakSaka, puM. gozAaNuvalevaya vi [anupalepaka] upalepa-rahita, | laka ke eka bhakta kA nAma / alipta / aNuvAsa saka [anu + vAsay vyavasthA krnaa| aNuvasaMta vi [anupazAnta] azAnta, kupita / aNuvAsa puM[anuvAsa] eka sthAna meM amuka aNuvasama puM [anupazama] upazama kA abhAva / kAla taka raha kara phira vahIM vAsa krnaa| aNuvasu vi [anuvasu] prItivAlA / aNuvAsaNa na [anuvAsana] Upara dekho / aNuvaha na [anupatha] pIche / yantra-dvArA tela Adi ko apAna se peTa meM aNuvahaNa na [anuvahana] vahana / cddh'aanaa| aNuvahaya vi [anupahata] abhinAzita / aNuvAsaNA strI [anuvAsanA] Upara dekho / aNuvahuA strI [de] navor3hA strI, dulahina / kappa puM [degkalpa] anuvAsa ke lie zAstrIya anuvAi vi [anupAtin] anusaraNa karanevAlA vyavasthA / sambandha rkhnevaalaa| aNuvAsaga vi [anupAsaka] sevA nahIM karaneaNuvAi vi [anuvAdin] anuvAda karanevAlA / | __ vAlA, puM. jainetara gRhastha / ukta artha ko kahanevAlA / aNuvAsara na [anuvAsara pratidina / aNuvAi vi [anuvAcin] par3hanevAlA, | aNuvitti strI [anuvRtti] anukUla vartana / abhyaasii| anusaraNa / aNuvAejja vi [anupAdeya] grahaNa karane ke | aNuviddha vi [anuviddha] saMbaddha / ayogya / aNuvisa saka [anu + viz] praveza karanA / aNuvAda dekho aNuvAya = anuvAda / aNuvihANa na [ anuvidhAna ] anukaraNa / aNuvAdi dekho aNuvAi = anupAtin / __ anusaraNa / aNuvAya puM [anupAta] anusaraNa / saMbandha, / aNuvIi strI [anuvIci] anukuultaa| saMyoga / Agamana / aNuvoi aNuvAya puM [anuvAta] anukUla pavana / vi. aNavII | a [anuvicintya] vicAra kara, paryAlocanA kara / dekho anukUla pavana vAlA pradeza- sthAna / aNuvAya [anupAya] nirupAya / aNuvAya puM [anuvAda] abhASaNa, ukta bAta aNuvIittu / dekho annuviiii| ko phira se khnaa| aNuvIya / aNuvAyaNa na [anupAtana] avatAraNa, utA aNuvUha saka [anu + bRha, ] anumodana karanA, rnaa| prazaMsA krnaa| aNuvAyaya vi [anuvAcaka] khnevaalaa| aNuvhettu vi [anubaMhita] anumodana karaneaNuvAla dekho aNupAla / vaalaa| aNuvAlaNa na [anupAlana] rakSaNa, pripaaln| aNuveda saka [anu + vedaya] anubhava krnaa| aNuvAlaNA strI [anupAlanA] Upara dekho| aNuvedha / puM [anuvedha] anugama, anvaya, degkappa puM [kalpa] sAdhu gaNa ke nAyaka kI / aNuveha , sambandha / saMmizraNa / aNuvotiya aNucita /
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNuveyaNa - anusuya aNuveNa na [ anuvedana] phala-bhoga, anubhava | aNuvela a [anuvela ] sadA / aNuvelaMdhara puM [anuvelandhara ] nAga - kumAra devoM kA eka indra aNuve dekho appe | aNuvva vi [anujita ] anusRta / aNuvvaja saka [anu + vraj ] anusaraNa karanA, sAmane jAnA | aNuvvayana [ aNuvrata ] sAdhuoM ke mahAvratoM kI apekSA laghu vrata / puM zrAvaka-dharma aNuvvayaNa na [ anuvrajana] anugamana / aNubvvayaya vi [anuvrajaka] anusaraNa karane vAlA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNuvvayA strI [anuvratA ] pativratA strI / aNuvva vi [anuvaza] adhIna | aNuvvANa vi [anudvAna ] khulA huA | snigdha | aNuviggavi [ anudvigna] kheda rahita / aNuvvivAga na [ anuvipAka ] vipAka ke aNusaMga puM [ anuSaGga ] prasaMga, prastAva / saMsarga / aNusaMga vi [AnuSaGgika] prAsaGgika / aNusaMcara saka [anusaM + car] paribhramaNa pIche calanA / karanA, anubhava karanA / aNusaMsara taka [anusaM + sR] gamana karanA, bhramaNa karanA / saMdhi [] avicchinna hikkA | aNusaMbhara saka [anu + smR] yAda karanA | aNusaMveyaNa na [ anusaMvedana] pIche se jAnanA, aNusaMsara saka [anusaM + smR] smaraNa karanA / aNusajja a[anusaM + saMj ] anusaraNa karanA, pUrva kAla se kAlAntara meM anuvartana karanA, prIti karanA, paricaya karanA / aNusa va [ anuziSTa] zikSita / aNusaTThi vi [ anuziSTi] zikSaNa, sIkha, zlAghA / AjJA, sammati / aNusamaya na [ anusamaya ] pratikSaNa | aNusaya puM [anuzaya ] pazcAttApa, abhimAna / aNusara saka [ anu + sR ] pIchA karanA / anuvartana karanA / anusAra / aNuvIya dekho aNuvIi / aNusaMkama saka [ anusaM + kram | anusaraNa aNusAra puM [anusAra ] anusaraNa, anuvartana | karanA / mAphika / aNusara saka [ anu + smR ] yAda karanA, cintana karanA | aNuriva [anusmRrtR] yAda karanevAlA | aNusariccha vi [anusadRza ] samAna, yogya / aNusarisa aNusAra puM [anusvAra] varNa- vizeSa, bindI | a. anunAsika varNa / aNusAsa saka [anu + zAs] upadeza denA, AjJA karanA, sajA denA / aNusaMja dekho aNusajja / aNusaMdha saka [anusaM + dhA] khojanA, vicAra aNusiTTha dekho aNusaTTa | karanA, pUrvApara kA milAna karanA / aNusaMdha na [ anusaMdhAna ] vicAra, aNusaMdhAna cintana, gaveSaNA, khoja, pUrvApara kI saMgati / aNusAsaNa na [ anuzAsana ] sIkha, upadeza / AjJA / zikSA, sajA | anukampA / aNusikkhira vi [anuzikSitR] sIkhanevAlA / aNusa dekho aNusa / aNusiNa vi [ anuSNa] ThaNDA / aNusIla saka [ anu + zIlay ] pAlana karanA, rakSaNa karanA / aNuvi [] anukUla / aNusumara saka [anu + smR] yAda karanA / aNu aka [ anu + svap] sone kA anu
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ 46 saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNusUA-aNottappa karaNa krnaa| | aNea vi [aneka] dekho aNekka / aNusaA strI [de] zIghra hI prasava karanevAlI | aNekajjha vi [de] caJcala / strii| aNekka / vi [aneka] eka se adhika / aNusUya vi [anusyUta] anuviddha, milA huaa| aNega ) degkaraNa na paryAya, dharma, avasthA / aNusUyaga vi [anusUcaka jAsUsa kI eka prAiya vi [ rAtrika] aneka rAtoM meM honezreNI / vAlA, aneka rAsa saMbandhI (utsvaadi)| aNuseDhi strI [anuzreNi] sIdhI lAina, na. aNegaMta puM [anekAnta] anizcaya, niyama kA lAinasara / abhAva / degvAya puM [degvAda] syAdvAda, jainoM aNusoya puM [anusrotas] anukala pravAha / kA mukhya siddhAnta / vi. anukala / na. pravAha ke anusaar| aNegAvAi vi [anekavAdina] padArthoM ko aNusoya saka [anu + zuc] socanA, cintA sarvathA alaga-alaga mAnanevAlA, akriyAvAdakaranA / aphasosa karanA / mata kA anuyaayii| aNussara dekho aNusara = anu + smR / aNecchaMta vi [anicchat] nahIM cAhatA aNussara dekho aNusara = anu + sR / huaa| aNussAra puM [anusvAra] anusvAra, bindI / aNeja vi [aneja] niSkampa / vi. anusvAravAlA akSara / aNeja vi [ajJeya] jAnane ke ayogya, jAnane aNussuya vi [anutsuka] utkaNThA-rahita / ke azakya / aNussuya vi [anuzruta] avadhArita, sunA | aNelisa vi [anIdRza] anupama, asAdhAraNa / huA / na. bhArata-Adi purANa-zAstra / | aNevaMbhUya vi [anevambhUta ] vilakSaNa, aNuhara saka [anu + ha] nakala karanA / / vicitr| aNuhava saka [ anu + bhU ] anubhava karanA / / | aNasa dekho aNNesa / aNuhAri vi [anuhArinanukaraNa karane | aNesaNA strI [aneSaNA] eSaNA kA abhAva / vaalaa| aNesaNijja vi [aneSaNIya] akalpanIya, jaina aNuhAva dekho aNubhAva / sAdhuoM ke lie agrAhya (bhikssaa-aadi)| aNuhiyAsaNa na [anvadhyAsana] dhairya se sahana | aNouyA strI [anRtukA] jisako Rtu-dharma krnaa| na AtA ho vaha strii| aNuhu saka [anu + bhU] anubhava krnaa|| aNokvaMta vi [anavakrAnta] jisakA parAbhava aNuhuMja saka [ anu + bhuJja ] bhoga krnaa| na kiyA gayA ho vaha / aNuhutta dekho annuhuu| 'aNoggaha dekho aNuggaha - anavagraha / aNuhaa vi [anubhUta] jisakA anubhava kiyA | aNogghasiya vi [anavarSita] amAjita / gayA ho vaha / na. anubhava / aNojja vi [anavadya] nirdoSa, zuddha / aNuho saka [anu + bhU] anubhava karanA / / aNojjaMgI strI [anavadyAGgI] bhagavAn aNUkappa dekho aNukappa / mahAvIra kI putrI kA nAma / aNUNa vi [anUna] adhika / | aNojjA strI [anavadyA] Upara dekho| aNUya ! puM [anUpa ] adhika jalavAlA aNoNaa vi [anavanata] nahIM jhukA huA / aNottappa dekho aNuttappa / aNUva , desh|
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ huaa| aNoma-aNNANa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 47 aNoma vi [anavama] paripUrNa / / khAnevAlA / vihi puMstrI [vidhi] pAkaaNomANa na [anapamAna] satkAra / klaa| aNorapAra vi [de] pracura, prabhUta / anAdi- aNNa na [arNas] pAnI / ananta / ati vistiirnn| aNNa vi [de] Aropita / khaNDita / aNorummia vi [anudvAna] gIlA / "aNNa dekho kaNNa = karNa / aNolaya na [de] prAtaHkAla / aNNaa puM [de] taruNa / dhUrta / devara / aNovaNihiyA strI [anaupanidhikI] Anu- aNNaia vi [de] tRpta / sarvArtha-tRpta / pUrvI kA eka bheda krama-vizeSa / aNNaNNa vi [anyonya] paraspara / aNovaNihiyA strI [anupanihitA] Upara aNNaNNa vi [anyAnya] aura-aura, algdekho| alaga / aNolla vi [anArdra] sUkhA huaa| degmaNa vi aNNatta a [anyatra]dusare meM, bhinna sthAna meM / [degmanaska nirdaya / aNNatti strI [de] avajJA, apamAna / aNovadagga vi [anavadana] ananta / aNNattha dekho aNNatta / aNNattha vi [anyastha] dUsare (sthAna) meM rahA aNovama vi [anupama] advitIya / aNovasaMkhA strI [anupasaMkhyA] ajJAna, satya aNNattha vi [anvartha] yathArtha, yathA nAma tathA jJAna kA abhAva / guNa vaalaa| aNovahiya vi [anupadhika] parigraharahita, aNNamaNNa dekho aNNaNNa = anyonya / saMtoSI / sarala / aNNamaya vi [de] panarukta / annovaahnng| vi [anupAnatka] jo jUtA na : aNNaya dekho anny| aNovAhaNaya pahinA ho| aNNayara vi [anyatara] do meM se koI eka / aNosiya vi [anuSita] jisane vAsa na aNNayA a [anyadA koI samaya meM / kiyA ho / avyvsthit| aNNava puM [arNava samudra / saMsAra / aNohatara vi [anoghantara] pAra jAne ke aNNava na [RNavat eka lokottara muhUrta kA liye asamartha / nAma / aNohaTraya vi [anapaghaTTaka] nirNkush| aNNaha na [anvaha] pratidina / aNohINa vi [anavahIna] hInatA-rahita / ___aNNaha dekho aNNatta / aNNa saka [ bhuj ] bhojana krnaa| / aNNaha ) a [ anyathA ] anya prakAra se, aNNa sa [ anya ] dUsarA / degutthiya vi aNNahA ) viparIta rIti se / bhAva puM ulaTA[tithika, yUthika] anya darzana kA anu- pana / yaayii| ggahaNa na [deggrahaNa] gAna ke samaya aNNahi dekho aNNatta (SaD) / honevAlA eka prakAra kA mukha-vikAra / puM. aNNA strI [AjJA] AjJA / gAndharvika, gavaiyA / dhammiya vi [ dhArmika] ' aNNAiTTa vi [anvAdiSTa] jisako Adeza bhinna dharma vaalaa| diyA gayA ho vh| aNNa na [anna] nAja, cAvala Adi dhAnya / aNNAiTTa vi [anvAviSTa] vyApta / parAdhIna / bhakSya padArtha / bhakSaNa, bhojana / degilAya, aNNAisa (apa) vi [anyAdRza] dUsare ke jaisA / deggilAya vi [degglAyaka] bAsI anna ko / aNNANa na [ajJAna] ajJAna, mUrkhatA / mithyA
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ 48 saMkSipta prAkRta-hindI koSa aNNANa-atta jJAna / vi. jJAna-rahita, mUrkha / degaNhA strI [tRSNA] tRSA, pyAsa / aNNANa na [de] dAya, vivAha kAla meM vadhU ko | aNheaa vi [de] bhrAnta, bhUlA huaa| athavA vara ko jo dAna diyA jAtA hai vaha / atakkiya vi [atakita] acintita, AkaaNNAya vi [ajJAta] avidita / smika / ThIka-ThIka nahIM dekhA huA, aparilaaNNAya puM [anyAya] nyAya kA abhAva / kssit| aNNAya vide] Ardra / ataDa tri [ataTa] choTA kinArA / aNNAya vi [anyAyya nyAya-viruddha / ataNhAa vi[atRssnnaak]tRssnnaa-rhit,niHspRh| aNNAyya (zau) Upara dekho| atara dekho ayr| aNNAriccha vi [anyAdRkSa] dUsare ke jaisA / | atava puM [astava] a-prazaMsA, nindaa| aNNArisa vi [anyAdRza] dUsare ke jaisaa| | atasI dekho aysii| aNNAsaya vi [de] vistRta, bichAyA huaa| atiuTTa aka [ati + truTa] khUba TUTanA, TUTa aNNiya vi [anvita] yukta / jAnA / saba bandhana se mukta honA / aNNiyA strI [de] dekho annnnii| atiuTTa saka [ati + vRt] ullaMghana karanA / aNNiyA strI [anikA] eka vikhyAta jaina vyApta honaa| muni kI mAtA kA nAma / degutta puM [degputra] | atiuTTa vi [ativRtta] atikrAnta / anugata, eka vikhyAta jaina muni / vyaapt| aNNI strI [de] devara kI strii| pati kI | atittha na [atIrtha] tIrtha kA abhAva / vaha bahina, nanada / phUphI, pitA kI bahina / kAla, jisameM tIrtha kI pravRtti na huI ho yA aNNu / vi [ajJa] ajAna, nirbodha, | usakA abhAva rahA ho / 'siddha vi [degsiddha] aNNua / mUrkha / atIrtha kAla meM jo mukta huA ho vaha, 'atiaNNuNNa vi [anyonya] paraspara, Apasa meM / tthasiddhA ya mrudevii'| aNNUNa vi [anyUna] ahIna, paripUrNa / atihi dekho aihi / aNNe saka [anu + i] anusaraNa krnaa| atIgAr3ha vi [atigADha] ati-nibiDa / krivi. aNNesa saka [anu + iS] khojanA, tahakIkAta | atyaMta, bahuta / karanA / cAhanA, vAMchanA / prArthanA karanA / / atta dekho appa = Atman / 'lAbha puM aNNesaNA strI [anveSaNA] khoja, tahakIkAta [deglAbha] svarUpa kI prApti, utpatti / (praap)| prArthanA (aacaa)| gRhastha se dI A (aacaa)| gaThastha se dI | atta vi [AttaM] pIr3ita, hairAna (kumA) / jAtI bhikSA kA grahaNa / atta vi [Atta] gRhIta / svIkRta / puM. jJAnI aNNesaya vi [anveSaka] gaveSaka / muni / aNNoNNa dekho aNNuNNa / atta vi [Apta] jJAnAdi-guNa-saMpanna, guNI / aNNosaria vi [de] atikrAnta, ullaMdhita / | rAgadveSa vajita / prAyazcittadAtA guru / mukti / aNha saka [bhuj] bhojana krnaa| pAlana | ekAnta hitakara / prApta / karanA / grahaNa krnaa| atta vi [Atra] duHkha kA nAza karanevAlA, degaNha na [ahan] divasa, / sukha kA utpaadk| aNhaga ) puM [Azrava] karma-bandha ke kAraNa attaa [atra] yahA~, isa sthAna meN| degbhava vi aNhaya / hiNsaadi| [degbhavat] pUjya, mAnanIya /
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ attaa-atthaNiUra saMkSipta prAkRta-hindI koSa attaa dekho accaya-atyaya / attha dekho aTra = arth| joNi strI attakamma vi [Atmakarman] jisase karma- [yoni] dhanopArjana kA upAya, sAma, dAma, bandhana ho vaha / paM. AdhAkama doSa / daNDa rUpa artha-nIti / degNaya puM [degnaya] zabda attaTTa vi [AtmArtha] AtmIya, svakIya / | chor3a artha ko hI mukhya vastu mAnanevAlA pakSa / puM. svArtha / degsattha na [zAstra] artha-zAstra, saMpattiattaTTiya vi [AtmArthika] AtmIya / jo zAstra / degvai paM [pati] dhanI / kubera / apane lie kiyA gayA ho / degvAya puM [degvAda] guNavarNana / doSa-nirUpaNa / attaNa , dekho appa = Atman / keraka | guNa-cAcaka zabda / doSa-vAcaka zabda / degvi attaNaa / vi [AtmIya] nijI / vi [degvit] artha kA jAnakara / degsiddha vi attaNaa / (zau) vi [AtmIya] svakIya / | prabhUta dhanavAlA / puM. airavata kSetra ke eka attaNaka , bhAvI jinadeva / liya na [degAlIka] dhana ke attaNijjiya vi [AtmIya] svakIya / lie asatya bolanA / deggaloyaNa na [deglocana] attaNIa (zau) Upara dekho / padArtha kA sAmAnya jJAna / loyaNa na attamANa dekho Avatta = A + vRt / [deglokana] padArtha kA niriikssnn| . attaya puM [Atmaja] putra / 'yA strI [jA] attha gaM [asta] jahA~ sUrya asta hotA hai vaha putrI, ldd'kii| parvata / meru parvata / vi. avidyamAna / deggiri attavva vi [attavya] bhakSya / puM astAcala / degsela puM [zaila] astAcala / attA strI [de] mAtA / sAsU / phUphI / sakhI / / gmi| degattA dekho jttaa| attha [astra] hathiyAra / attANa dekho atta = Atman / attha saka [arthaya] yAcanA karanA, prArthanA attANa vi [atrANa] zaraNa-rahita, rakSaka- karanA, vijJapti krnaa| varjita / puM. kandhe para lAThI rakhakara calanevAlA | attha aka [sthA] baitthnaa| musAphira / faTe-TUTe kapar3e pahanakara musAphirI | attha ) dekho atta = atra / karanevAlA yaatrii| atthaM ) atti puM [atri] isa nAma kA eka RSi / atthaMDila vi [asthaNDila] sAdhuoM ke rahane atti strI [atti] duHkha / hara vi [ hara] | | ke lie ayogya sthAna, kSudra jantuoM se vyApta duHkha kA nAza krnevaalaa| sthAna / attiharI strI [de] duutii| atthakiriA strI [arthakriyA] vastu kA attIkara saka [AtmI + kR] apane adhIna vyApAra, padArtha se honevAlI kriyaa| karanA, vaza krnaa| atthakka na [de] akANDa, akasmAt, besamaya / attakkarisa , puM [AtmotkarSa] abhimAna / | vi. akhinna / krivi, anavarata, hamezA / / attukkosa / atthaggha vi [de] madhya-vartI, bIca kaa| atteya puM [Atreya] atri RSi kA putra / eka | agAdha, gaMbhIra / na. lambAI, AyAma / sthAna, jaina muni / jgh| atto a [atasa] isase, isa hetu se / yahAM | atthaNiUra puna [arthanipUra] dekho accha Niura /
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ 50 saMkSipta prAkRta-hindI koSa atthaNiUraMga-atthua atthaNiUraMga puna [arthanipUrAGga] dekho / asthi vi [arthin] yAcaka / dhanI, mAlika, acchnniurNg| svAmI / garajU, cAhanevAlA / atthatthi vi [arthAthin] dhana kI icchAvAlA / | atthi na [asthi] hAr3a, haDaDI / / atthama aka [astam + i] asta honA, asthi a [asti] sattva-sUcaka avyaya hai, adRzya honaa| | pradeza, avayava / avattavva vi [avaktavya] atthayAriA strI [de] sakhI / saptabhaGgI kA pA~cavA~ bhaGga, svakIya dravya atthara saka [A+stu] bichAnA, zayyA | Adi kI apekSA se vidyamAna aura eka hI karanA, psaarnaa| sAtha kahane ko azakya padArtha / 'kAya puM attharaya vi [Astaraka] AcchAdana karane | pradezoM kA-avayavoM kA samUha / degNatthavAlA / puM. bichaune ke Upara kA vastra / vattavva vi [degnAstyavaktavya] saptabhaGgI kA attharaya vi [astarajaska zuddha / sAtavA~ bhaGga, svakIya dravyAdi kI apekSA se atthavaNa dekho atthamaNa / vidyamAna, parakIya dravyAdi kI apekSA se atthasiddha puM[arthasiddha] dazamI tithi / avidyamAna aura eka hI samaya meM donoM dharmoM atthA dekho aThThA = AsthA / se kahane ko azakya padArtha / degtta na [degtva] atthA ) saka [astAya] asta honA, vidymaantaa| degttA strI [degtA] hyaatii| atthAa / DUba jAnA, adRzya honA / degttiNaya puM [itinaya] dravyAthika naya / atthAa vi [astamita] DabA huaa| natthi vi [degnAsti] saptabhaGgI kA tIsarA atthAiyA strI [de] goSThI-maNDapa / bhaGga-prakAra, svadravyAdi kI apekSA se atthANa na [AsthAna] sabhA, sabhA-sthAna / vidyamAna aura parakIya dravyAdi kI apekSA se atthANiya vi [asthAnin] gaira-sthAna meM avidyamAna vastu / natthippavAya na [degnAstipravAda] bArahaveM jaina aGga-grantha kA lagA huaa| atthANI strI [AsthAnI] sabhA-sthAna / eka bhAga, cauthA pUrva / atthANIa vi [AsthAnIya] sabhA-saMbandhI / atthikka na [Astikya] AtmA-paraloka Adi atthAma vi [asthAman] nirbala / / para vizvAsa / atthAra puMde] sahAyatA / atthiya dekho atthi = arthin / athAriya puMde] naukara, karmacArI / atthiya vi [arthika] dhanavAn / atthAvaragaha dekho atthuggaha / atthiya na [asthika] hAr3a / puM vRkSa-vizeSa / atthAvatti strI [arthApatti] anukta artha ko na. bahu bojavAlA phala-vizeSa / aTakala se samajhanA, eka prakAra kA anumAna- asthiya vi [Astika] AtmA paraloka Adi jnyaan| kI hayAtI para zraddhA rakhanevAlA / atthAha vi [astAgha] thAha-rahita, gaMbhIra / | atthira dekho athira / nAsikA ke Upara kA bhAga bhI jisameM DUba sake atthIkara saka [arthI+kR] prArthanA krnaa| itanA gaharA jalAzaya / puM. atIta caubIsI meM yAcanA karanA / bhArata meM samutpanna isa nAma ke eka tIrthaMkara- | atthu saka [A + stR] bichAnA, zayyA deva / krnaa| atthAha vi [de] dekho atthrh| | atthua vi [AstRta] bichAyA huaa|
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ atthuggaha-addaNNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa atthuggaha paM [arthAvagraha] indriyA~ aura mana / adissa dekho ahissa / dvArA honevAlA jJAna-vizeSa, nirvikalpaka adINa vi [adIna] dInatA-rahita / sattu puM jJAna / [degzatru] hastinApura kA eka raajaa| atthuggahaNa na [arthAvagrahaNa] phala kA adu a [de] Anantarya-sUcaka avyaya, aba, nizcaya / isase / athavA, yA adhikArAntara kA sUcaka / atthuDa vi [de] chottaa| aduttaraM a [de] Anantarya-sUcaka avyaya, aba, atthuraNa na [de. AstaraNa] bichaunA / bAda / atthuriya vi de. AstRta] bichAyA huA / aduya na [adruta] dhIre-dhIre / baMdhaNa na atthuvaDa na [de] bhilAvA~ vRkSa kA phala / / [degbandhana] dIrghakAla ke lie bandhana / atthekka vi [de] Akasmika, acintita / / / aduva / a [de] yA / aura / atthoggaha dekho atthuggaha / aduvA atthoggahaNa dekho atthuggahaNa / adoli / vi [adolin] sthira / atthoDiya vi [de] AkRSTa / adolira / atthobhaya vi [astobhaka] 'uta', 'vai' Adi adda vi [Ardra] gIlA, akaThina / puM. isa nAma nirarthaka zabdoM ke prayoga se adUSita / / kA eka rAjA / eka prasiddha rAjakumAra aura atthovaggaha dekho atthuggh| pIche se jaina muni / vi. ArdrarAjA ke vaMzaja / athakka na [de] akANDa, anavasara, akasmAt / nagara-vizeSa / degkumAra puM eka rAjakumAra (SaD) / vi. phailanevAlA / aura bAda meM jaina muni / degmutthA strI athavvaNa puM [atharvaNa] cauthA veda-zAstra / ["mustA] kanda-vizeSa, nAgaramothA / malaga athira vi [asthira] caMcala, anitya, zithila, na [Tmalaka] harA aamlaa| pIlu-vRkSa kI nirbala, majabUtI se nahIM baiThA huaa| degNAma klii| zaNa vRkSa kI klii| riTa puM na [degnAman] nAma karma kA eka bheda / [degATiSTa] kamala kauaa| ada saka [ad] khaanaa| adda puM [abda] megha, varSA / saMvat / adasaNa dekho asnn| adda puM [a] AkAza / adasaNa puM [de] cora, ddaakuu| adda puMna [de] parihAsa / varNana / adaMsiyA strI [adaMzikA] eka prakAra kI adda saka [ardra] pITanA / mIThI cIja / addaia na [ advaita ] bheda kA abhAva / vi. adaNa na [adana] bhojana / bhedarahita brahma vgairh| adatta vi nahIM diyA huaa| hAra vi cor| addainja vi [ArdIya] ArdrakumAra-sambandhI / hAri vi [ hArin] cora / dANa na isa nAma kA 'sUtrakRtAGga' kA eka adhyayana / [dana] corI / dANaveramaNa na [degAdAna- aIsaNa na [ adarzana ] darzana kA niSedha, viramaNa] corI se nivRtti, tRtIya vrata / nahIM dekhnaa| vi. parokSa, andhA / adhama adana dekho addnnnn| nidrA vAlA / bhUa, hUya vi [degbhUta] arabbha vi [adabhra] bahuta / jo adRzya huA ho| adaya vi [adaya] nirdaya, niSThura / addaNa / vi [de | vyAkula / adii dekho aii| addaNNa /
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa addava-addha addava vi [Adrava] galA huaa| parimANavAlA ghar3A, choTA ghdd'aa| degcaMda puM addavva na [adravya] avastu / [degcandra] AdhA candra, gala-hasta, galA pakar3a addaha saka [A+draha] ubAlanA, pAnI-taila | kara bAhara karanA / na.eka hathiyAra / ardha candra vagairaha ko khUba garama karanA / ke AkAravAle sopAna / eka taraha kA bANa / addahiya vi [Ahita] rakhA huA, sthApita / 'cakkavAla na [degcakravAla] gati-vizeSa / addA strI [ArdrA] nakSatra-vizeSa, chanda-vizeSa / cakki puM [degcakrin] cakravartI rAjA se ardha addA puM [de] darpaNa / pasiNa puM [prazna] vibhUti vAlA rAjA, vAsudeva / degcchaTTha, vidyA-vizeSa, jisase daNa meM devatA kA degchaTTha vi [degSaSTha] sAr3he pA~ca / 'TThama vi Agamana hotA hai / vijJA strI ["vidyA] | [STama] sADhe sAta / NArAya na [degnArAca] cikitsA kA eka prakAra, jisase bImAra ko cauthA saMhanana, zarIra ke hAr3oM kI racanA-vizeSa / darpaNa meM pratibimbita karAne se vaha nIroga degNArIsara puM[degnArIzvara mahAdeva / taiya hotA hai| vi [ tRtIya] ddhaaii| degterasa vi [degtrayodaza adAia vi[de]AdarzavAlA, Adarza se pavitra / sAr3he bAraha / degtevanna vi [degtripaJcAza] addAga [de] dekho adaa| sAr3he bAvana / degddha vi [I] cauthA bhaag| addi puM [adri] parvata / "navama vi [ navama] sAr3he ATha / degnArAya addiTTha vi [adRSTa] nahIM dekhA huA, darzana | dekho degnnaaraay| paMcama vi [degpaJcama] sAr3he kA avissy| cAra / degpAliaMka vi [paryaGka] Asanaaddiya vi [adita] pITA huA, pIr3ita / vizeSa / degpahara puM [prahara] jyautiSa zAstra addissa vi [adRzya] dekhane ke ayogya yA prasiddha eka kuyoga / degbabbara puM [degbarbara] azakya / deza-vizeSa / degmAgahA, hI strI [degmAgadhI] addINa vi [adrINa] akSubdha, nirbhIka / prAcIna jaina sAhitya kI prAkRta bhASA, jisameM addINa dekho adiinn| mAgadhI bhASA ke bhI koI niyama kA anusaraNa adumAa vi [de] pUrNa / kiyA gayA hai| degmAsa puM ["mAsa] pakSa / addesa vi [adRzya] dekhane ke azakya / panaraha dina / degmAsiya vi [degmAsika] addesIkAriNI strI [adRzyIkAriNI] pAkSika, pksssmbndhii| yaMda dekho degcaMda / adRzya banAnevAlI vidyA / ranjiya vi [degrAjyika] rAjya kA AdhA addessIkaraNa vi [adRzyoM karaNa] adRzya hissedAra / ratta puM [rAtra] madhya rAtri karanA, adRzya karanevAlI vidyA / kA samaya, nishiith| degveyAlI strI [degvetAlI] addohi vi [adrohin] droha-rahita, dveSavajita / / vidyaa-vishess| saMkAsiyA strI[degsAMkAzyikA] addha puna [ardha] AvA, aNg| karisa puM eka rAja-kanyA kA naam| degsama na eka vRtta / [karSa] parimANa-vizeSa, phala kA AThavA~ / hAra puM navasarA hAra, isa nAma kA eka bhAga / degkuDava, degkulava paM eka prakAra kA dvIpa-vizeSa / deghArabhadda [ hArabhadra] ardhahAradhAnya kA parimANa / kkhetta na [ kSetra eka dvIpa kA adhiSThAtA deva / deghAramahAbhadda puM ahorAtra meM candra ke sAtha yoga prApta karanevAlA [hAramahAbhadra] pUrvoktahI artha / hAramahAvara nakSatra / degkhallA strI [degkhanvA] eka prakAra puM ardhahAra samudra kA eka adhiSThAyaka deva / kA jUtA / degghaDaya puM ghaTaka] AdhA / hAravara puM dvIpa-vizeSa, samudra-vizeSa, unakA
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ 53 addha-adhamma saMkSipta prAkRta-hindI koSa adhiSThAyaka deva / hAravarabhadda puM [ hAra- eka choTA parimANa, do AvalikA parimita varabhadra] ardhahAravara dvIpa kA eka adhiSThAtA kAla / degpaccakkhANa na [pratyAkhyAna] deva / deghAravaramahAvara puM ardhahAravara samudra amuka samaya ke lie koI vrata yA niyama kA eka adhiSThAtA deva / hArobhAsa pu karanA / degmIsaya na [degmizraka] eka prakAra [hArAvabhAsa] dvIpa-vizeSa, samudra-vizeSa / kI satya-mRSA bhaassaa| mIsiyA strI hArobhAsabhadda pu [deghArAvabhAsabhadra] ardha- [degmizritA] dekho pUrvokta artha / degsamaya puM hArAvabhAsa nAmaka dvIpa kA eka adhiSThAtA sarva-sUkSma kAla / deva / hArobhAsamahAbhadda pu [deghArAva- addhANa puM [ adhvan ] maarg| degsIsaya na bhAsamahAbhadra] pu pUrvokta hI artha / hAro- [degzIrSaka] mArga kA anta, aTavI Adi bhAsamahAvara pu [deghArAvabhAsamahAvara ] kA anta bhAga, degsosaya na [ degzIrSaka ] ardhahArAvabhAsa nAmaka samudra kA eka adhiSThAtA ! jahA~ para saMpUrNa sAtha ke loga Age jAne ke deva / hArobhAsavara pu [hArAbhAsavara] | ekatra hoM vaha mArga-sthAna / dekho pUrvokta artha / deggar3haya pu [degAr3haka] addhANiya vi [Adhvika] pathika / Ar3haka kA AdhA bhAga / addhAsiya vi [adhyAsita] adhiSThita, Azrita, addha pu [adhvan] rAstA / ArUDha / addhata pu [de] paryanta, anta bhAga, puM. ba. addhi dekho iDDhi / katipaya / adhii strI [adhRti dhIraja kA abhAva / addhakkhaNa na [de] pratIkSA karanA, parIkSA adhuia vi [arkodita] thor3A kahA huA / krnaa| adhugdhADa vi [ardhAdghATa] AdhA khulA / addhakkhia na[de]saMjJA karanA, izArA karanA / adhu? vi [ardhacaturtha] sAr3ha tIna / addhakkhia vi [ardhAkSika] vikRta AMkha addhutta vi [arthokta] thor3A kahA huA / vaalaa| addhava vi [adhruva]caMcala, vinazvara, aniyata / addhajaMghA / strI [de. ardhajaGghA] mocaka addheaddha vi [ardhAdha] dvidhA-bhUta, khaNDita / addhajaMghI ) nAmaka jUtA, mojdd'ii| krivi. AdhA-AdhA jaisA ho / addhaddhA strI [de. addhAddhA] dina athavA rAtri | addhoru / dekho addddhorug| kA eka bhaag| | addhoruga / addhapeDA strI [adhapaTA] sandUka ke adhaM bhAga addhovamiya vi [addhaupamya, addhIpamika] ke AkAravAlI gRha-paMkti meM bhikSATana / kAla kA vaha parimANa jo upamA se samajhAyA addhara puM [adhvara] yajJa / yAga / jA sake, palyopama Adi upamA-kAla / addhara vi [de] pracchanna / gupta / adha a [adhas] nIce / adha (zau) a [atha] addhaviAra na [de]maNDana, bhUSA / maMDala, choTA aba, bAda / maMDala / adhaI (zau)[athakim] hA~, aura kyA, avazya / addhA strI [de. addhA] samaya, saMketa, labdhi / adhaM a [adhas] nIce / a. vastutaH, pratyakSa, divasa, rAtri / degkAla puM adhama dekho ahama / sUrya Adi kI kriyA (paribhramaNa) se vyakta adhamaNNa vi [adhamarNa] karajadAra / honevAlA samaya / "cheya puM [degcheda] samaya kA adhamma puM [adharma] pApa-kArya, niSiddha karma,
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ 54 saMkSipta prAkRta-hindI koSa adhammiTTha-apajattaga anIti, eka svatantra aura loka-vyApI ajIva / aniyamiya vi [aniyamita] avyavasthita / vastu, jo jIva vagairaha ko sthita karane meM asaMyata, indriyoM kA nigraha nahIM karanevAlA / sahAyatA pahu~cAtI hai / vi. dharma-rahita, pApI / | anihArima dekho aNohArima / keu puM [ ketu] pApiSTha / degkkhAi vi | anu (apa) dekho annnnhaa| [khyAti prasiddha paapii| kkhAi vi | anuciTThiya dekho aNuTThiya / [degkhyAyin] pApa kA upadeza denevAlA / | annao / hutta krivi [degmukha] dUsaro tarapha / degtthikAya puM [stikAya] adhamma kA | annatthaM dekho aNNattha / dUsarA artha dekho| degbuddhi vi pApI, pApiSTha / | annaya puM [anvaya] eka kI sattA meM hI dUsare adhammiTra vi [amiSThA dharma ko nahIM karane kI vidyamAnatA, jaise agni kI hayAtI meM hI vAlA / mhaa-paapii| dhUma kI sattA, niyamita sambandha / adhammi? vi [adharmeSTa] adharma-priya / annA strI [de] jnnii| adhammiTTha vi [adharmISTa] pApiyoM kA pyArA / annAiTTha vi [anvAviSTa] AkrAnta / adhara dekho ahara / annAhutta vi de] parAGmukha / adhavA (zau) dekho ahvaa| anni vi [anyadIya] parakIya / adhA strI [adhas] adho-dizA / anniyasuya puM [annikAsuta] eka vikhyAta adhi dekho ahi = adhi / jaina muni / adhikaraNa dekho ahigaraNa / annutti strI [anyokti] sAhitya-prasiddha eka adhiga vi [adhika] vizeSa, jyAdA / alaGkAra / adhigama dekho ahigm| annumanna dekho aNNuNNa / adhigaraNa dekho ahigaraNa / apa strI. ba. [ap] pAnI / kAya. pu pAnI adhigaraNiyA dekho ahigrnniyaa| ke jIva / adhigAra dekho ahigaar| apaiTThANa dekho appaiTThANa / adhiNNa (apa) vi [adhIna] Ayatta, paravaza / apaiTThia puM [apratiSThita] naraka-sthAna adhimAsaga puM[adhimAsaka] adhika mAsa / vizeSa / dekho appitttthia| adhirovia vi [adhiropita] Aropita / apaesa vi [apradeza] niraMza / puM. kharAba adhIgAra dekho ahigAra / sthAna / adhIya dekho ahiiy| apaMga puM [apAGga] netra kA prAnta bhAga / adhIsa vi [adhIza] nAyaka / tilaka / hIna aMga vaalaa| adhuva dekho adhuva / apaMDia vi [de] a-naSTa, vidyamAna / adho dekho aho % adhas / apakarisa puM [apakarSa] hrAsa / anAlaMpha (cUpai) vi [anArambha] pApa-rahita / apagaMDa vi [apagaNDa] nirdoSa / na. phena / anAlaMpha(cUpai) vi[anAlambha] ahiMsaka, dayAlu apacaya puM apakarSa, hInatA / anigiNa dekho aNagiNa / apacca dekho avacca / anidAyA / dekho annidaa| apacchima vi [apazcima] antima / aniddAyA apajjatta / vi [aparyApta] aparyApta, animittI strI lipi-vizeSa / apajattaga , asamartha / paryApti (AhArAdi
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ apaDicchira-apiTTa saMkSipta prAkRta hindI koSa grahaNa karane kI zakti) se rahita / 'nAma na / aparAjiyA strI [aparAjitA] bhagavAna ["nAman] nAma-karma kA eka bheda / mallinAtha kI dIkSA-zivikA / pakSa kI dazavoM apaDicchira vi [de] jar3a buddhi / raat| apaDiNNa vi [apratijJa] pratijJArahita, nizcaya apariggahA strI [aparigrahA] vezyA / rahita / rAga-dveSa Adi bandhanoM se varjita / | apariggahiA strI [aparigRhItA] vezyA, apaDipoggala vi [apratipudgala] daridra / kanyA vagairaha avivAhitA strii| vidhavA / apaDivAi dekho appddivaai| gharadAsI / panahArI / deva-putrikA, devatA ko apaDihaTu a [apratihatya] na dekara / bheMTa kI huI knyaa| apaDihaya dekho appddiy| apariNaya vi [apariNata] rUpAntara ko apaDuppaNNa vi [apratyutpanna] a-vidyamAna / aprApta / jaina sAdhu kI bhikSA kA eka doSa / pratipatti meM a-kuzala / aparisesa vi [aparizeSa] sakala, niHzeSa / apabhAsiya dekho avabhAsiya = apabhASita / aparihAriya vi [aparihArika] doSoM kA apamANa na [apramANa] asatya / vi. jyaadaa| parihAra nahIM karanevAlA / pu. jainetara darzana apaya vi [apada] pA~va rahita, vRkSa, dravya, kA anuyAyI gRhastha / bhUmi vagairaha paira rahita vastu / pu. muktAtmA / | apavagga [apavarga] mukti / sUtra kA eka doSa / apaviddha vi prerita / na. guru-vandana kA eka doSa, apaya strI [apraja] santAnarahita / guru ko vandana karake turanta hI bhAga jaanaa| apara dekho avr| vaizeSika darzana meM prasiddha apaha vi [aprabha] nisteja / avAntara sAmAnya / apahattha dekho avahattha / aparaccha vi [aparAkSa] parokSa / apahAri vi [apahArina]apaharaNa karanevAlA / aparaddha dekho avrjjh| apahiya vi [apahRta] chInA huA / aparaMtiyA strI [aparAntikA] chanda-vizeSa / apAiya vi [apAvita] bhAjana-vajita / aparAiya vi [aparAjita] a-paribhUta / puM. | apAuDa vi [apAvRta] nahIM DhakA huA, nagna / sAtaveM baladeva ke pUrvajanma kA nAma / bharatakSetra apAdANa na [apAdAna] kAraka-vizeSa, jisameM kA chaThavA~ prativAsudeva / uttama-paMkti ke devoM | paJcamI vibhakti lagatI hai| kI eka jAti / bhagavAn RSabhadeva kA eka | apANa na [apAna] pAna kA abhAva / pAnI putra / eka mahAgraha / anuttara devaloka kA eka jaisA ThaMDA peya vastuvizeSa / na. apAna vimAna- devAvAsa / rucaka parvata kA eka | | vAyu / gudA / vi. nirjala (upvaas)| zikhara / jambUdvIpa kI jagatI kA uttara dvAra / | apAyAvagama pu [apAyApagama] jinadeva kA aparAiyA strI [aparAjitA] videha-varSa kI | eka atizaya / eka ngrii| AThaveM baladeva kI mAtA / | apAra vi pAra-rahita, ananta / aMgAraka graha kI eka paTarAnI kA nAma / eka | apAramagga pu[de] vizrAnti / dizA-kumArI devI / oSadhi-vizeSa / aJja- | apAva vi [apApa] pApa-rahita / na. puNya / nAdri parvata para sthita eka pusskrinnii| apAvA strI [apApA] nagarI-vizeSa, jahAM aparAjiya dekho aparAiya / bhagavAn mahAvIra kA nirvANa huA thaa| aparAjiyA dekho avarAiyA / / apiTTa vi [de] punarukta /
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa apuNabaMdhaga-appakera apUNabaMdhaga , vi [apUnarbandhaka] phira se / apehaya vi [apekSaka] apekSA karane vaalaa| apuNabaMdhaya / utkRSTa karmabandha nahIM karane aporisiya / vi [apauruSika] puruSa se vAlA, tIvra bhAva se pApa ko nahIM krnevaalaa| aporisIya | jyAdA parimANavAlA, agaadh| apUNabbhava [apunarbhava] phira se nahIM aporisoya vi [apauruSeya] puruSa se nahIM honA / vi. mukti-prada / banAyA huA, nitya / apuNabbhAva vi [apunarbhAva] phira se nahIM apoha saka [apa + Uha.] nizcaya karanA, honevaalaa| nizcaya rUpa se jaannaa| apuNabhava dekho apuNabbhava / apoha pu [apoha] nizcaya-jJAna / bhinnatA / apuNarAgama pu [apunarAgama] mukta AtmA / appa dekho atta = Apta / mokSa / appa vi [alpa] thodd'aa| abhAva / apuNarAvattaga) pu apunarAvartaka] appa pu [Atman] AtmA, jIva, cetana / apuNarAvattaya f phira nahIM ghUmane vAlA, mukt| nija, zarIra / svabhAva, svarUpa / degdhAi vi AtmA / mukti / [ dhAtin] AtmahatyA krnevaalaa| chaMda apuNarAvatti puM[apunarAvartina] muktaatmaa|| vi [degcchanda] svacchandI / degja vi [jJa] apuNarAvitti puM [apunarAvRtti] mokSa / AtmajJa / svAdhIna / joi pu[jyotisa] apuNarutta vi [apunarukta] phira se akathita, | jJAnasvarUpa / degNu vi [degjJa] Atma-jJAnI / punarukti-doSa se rahita / degvasa vi [vaza] svatantra / degvaha pu [degvadha] apuNAgama dekho apuNarAgaga / Atma-hatyA, apaghAta / degvAi vi [degvAdina] apuNAgamaNa na [apunarAgamana] phira se nahIM AtmA ke atirikta dUsare padArtha ko nahIM AnA / phira se anutpatti / maannevaalaa| apuNNa vi [de] AkrAnta / appa [de] pitaa| aputta / vi [aputra] putra-rahita / svajana- appa saka [apaMy] arpaNa karanA / aputtiya , rahita, nirmama, niHspRha / appaAsa dekho appagAsa / apuma na [apuMs] npuNsk| appaAsa saka [zliS ] AliGgana karanA / apulla dekho appulla / appaAsai (ssdd)| apUvva vi [apUrva] navIna / adbhata / asAdhA- appaiTThANa puna [apratiSThAna] mukti / sAtavIM raNa / karaNa na AtmA kA eka abhUtapUrva / naraka bhUmi kA bicalA AvAsa / zubha pariNAma / AThavA~ guNasthAnaka / appaidia vi [apratiSThita] apratibaddha / apUya / pu[apUpa] eka bhakSya padArtha, pUjA, azarIrI / dekho apaiTTia / apUva ) puudd'ii| appauliya vi [apakvauSadhi] nahIM pakI huI apekkha saka [apa + ikSa] apekSA karanA, rAha: phala-phalaharI / dekhnaa| appaojaga vi [aprayojaka] a-gamaka, aapeccha vi [aprekSya] dekhane ke azakya / nizcAyaka / dekhane ke ayogya / | appaMbhari vi [Atmambhari svArthI / apeya vi pIne ke ayogya, madya Adi / appakaMpa vi [aprakampa] sthira / apeya vi [apeta] gayA huA, naSTa / appara vi [AtmIya] nijI /
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ appakka-appatthuya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 57 appakka vi [apakka] kccaa| rukA huA / akhaNDita, abAdhita / visaMvAdaappaga dekho app| rahita / appagAsa pu [aprakAza] andhakAra / | appaDIbaddha dekho apaDibaddha / appaguttA strI [de] kapikacchU, kauMca vRkss| appaDDhiya vi [alpaddhika] alpa vaibhavavAlA / appajANua vi[AtmajJa]AtmA kA jaankaar| appaNa na [arpaNa] upahAra, dAna / pradhAna rUpa appajANua vi [alpajJa] mUrkha / se prtipaadn| appajjha vi [de] svAdhIna / appaNa dekho appa = Atman / appaDiAra vi [apratikAra] upAya-rahita / appaNa vi [AtmIya svakIya / appaDikaMTaya vi [apratikaNTaka] pratispadhi- appaNA a [svayam] khuda / rahita / appaNijja / vi [AtmIya] svakIya / appaDikamma vi [apratikarman] saMskArarahita / appaNijjiya / appaDikkata vi [apratikrAnta] doSa se se appaNo a [svayam] Apa, nija / anivRtta, vrata-niyama meM lage hue dUSaNoM kI appaNNa dekho akkama = A+kram / jisane zuddhi na kI ho vaha / appaNNua dekho appajANua = AtmajJa, appaDikuTa vi [apratikruSTa] anivArita / alpajJa / appaDicakka vi [apraticaka] asamAna / appatakviya vi [aprakita] avitakita, appaDiNNa dekho apaDiNNa / asaMbhAvita / appaDibaMdha puM [apratibandha] pratibandha kA appatta puMna [apAtra] ayogya, nAlAyaka, abhAva / pratibandha-rahita / kupAtra / vi. AdhAra rahita, bhAjana-zUnya / appaDibaddha dekho apaDibaddha / appakSa vi [apatra] pattA se rahita (vRkss)| appaDibuddha vi [apratibuddha] a-jAgRta / pAMkha se rahita (pkssii)| komala / appatta vi [aprApta] alabdha / degkAri vi appaDima vi [apratima] asAdhAraNa, anupama / [degkArin] vastu kA binA sparza kiye hI appaDirUva vi [apratirUpa] Upara dekho| (dUra se) jJAna utpanna karanevAlA / appaDiladdha vi [apratilabdha] aprApta / appatti strI [aprApti nahIM pAnA / appaDilessa vi [apratilezya] asAdhAraNa | appattiya puna [apratyaya] avizvAsa / azraddhA / mno-blvaalaa| appattiya na [aprIti] prema kA abhAva / appaDilehaNa na [apratilekhana] anavalokana / krodha / mAnasika pIr3A / apakAra / appaDilehiya vi [apratilekhita] a-paryave- appattiya vi [apAtrika pAtra-rahita, AdhArakSita, anavalokita, nahIM dekhA huaa| vajita / appaDiloma vi [apratiloma] anukuul| appattha vi [aprArthya] prArthanA karane ke appaDivariya puM [aprativRta] pradoSa kAla / ayogya / nahIM cAhane lAyaka / appaDivAi vi [apratipAtin] nitya / ava- appatthaNa ka [aprArthana] ayAzcA / anicchaa| vijJAna kA eka bheda, jo kevala jJAna ko appatthiya vi [aprAthita] ayAcita / anabinA utpanna kiye nahIM jaataa| bhilaSita / patthaya, patthiya vi [degprArthaka, appaDihattha vi [apratihasta] advitIya / rthika] maraNArthI ,mauta ko caahnevaalaa| appaDihaya vi [apratihata] kisI se nahIM ' appatthuya vi [aprastuta] prasaMga ke anupayukta,
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ 58 saMkSipta prAkRta-hindI koSa appaduTTha-appiya viSayAntara / appasajjha vi [aprasahya] sahana karane ke appaTTa vi [apradviSTa] jisapara dveSa na ho ayogya / vaha, priitikr| appasaNNa vi [aprasanna] udAsIna / appadussamANa vakR [apradviSyat] dveSa nahIM / appasattha vi [aprazasta] asundara / karatA huaa| appasattiya vi [alpasattvika] alpa sattvaappappa vi [aprApya] prApta karane ke azakya / vaalaa| appabhAya na [aprabhAta] bar3I sabera / vi. ! appasAriya vi [aprasArika] nirjana (sthaan)| kAnti-vajita / | appahavaMta vakR [aprabhavat] samartha nahIM hotA appabhu vi [aprabhu] asamartha / puM. mAlika se huA, nahIM pahuMca sakatA huA / bhinna, naukara vagairaha / | appahiya vi [aprathita] avistRta / aprasiddha / appamajjiya vi [apramArjita] sApha nahIM | appAappi strI [de] autsukya / kiyA huaa| appAuDa vi [aprAvRta] anAcchAdita / appamatta vi [apramatta] sAvadhAna / degsaMjaya appAuya vi [alpAyuSka] thor3I AyuvAlA / puMstrI [ saMyata] pramAda-rahita muni / na. | appAuraNa vi [aprAvaraNa] nagna / na. vastra sAtavA~ guNa-sthAnaka / kA abhAva / vastra nahIM pahanane kA niyama / appamANa dekho apamANa / appANa dekho appa = Atman / degrakkhi vi appamAya puM [apramAda] pramAda kA abhAva / [rakSin] AtmA kI rakSA krnevaalaa| appameya vi [aprameya] jisakA mApa na ho appAbahu na [alpabahutva] nyUnAdhikatA / sake, ananta / jisakA jJAna na ho ske| appAvaya vi [aprAvRta] vastrarahita / banda pramANa se jisakA nizcaya na kiyA jA sake nahIM kiyA huaa| vaha / appAviya vi [arpita] diyA huA / appaya dekho app| appAha saka [saM + diza] saMdeza denA, khabara apparicatta vi [aparityakta] nahIM chor3A pahu~cAnA / huaa| appAha saka [A +bhAS] saMbhASaNa karanA / apparivaDiya vi [aparipatita] anaSTa, | appAha saka[adhi+Apaya]par3hAnA-sikhAnA / vidyamAna / upadeza denA / saMdeza denA / appalahua vi [apralaghuka] mahAn, bdd'aa| appAhaNI strI [de] saMdeza, samAcAra / appalINa vi [apralIna] asaMbaddha, saGga- appAhaNNa na [aprAdhAnya] gaunntaa|| varjita / appiDDhiya vi [alpaddhika] alpa saMpatti appalIyamANa vakR [apralIyamAna] Asakti vAlA / nahIM karatA huaa| / appiNa saka [arpaya] arpaNa karanA / appavitta vi [apravatta] pravatti-rahita / / appiNicciya vi [AtmIya] nijii| appavitti strI [apravRtti]pravRtti kA abhAva / appiya vi [arpita] diyA huA, bheMTa kiyA appasaMtta vi [aprazAnta] azAnta, kupita / huaa| vivakSita, pratipAdana karane ko iSTa / appasaMsaNijja vi [aprazaMsanIya prazaMsA ke appiya vi [apriya] aprItikara / na. mana kA ayogy| duHkha / citta kI shNkaa|
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ appI - abba mhaNa | appI strI [aprIti ] aprema, aruci / appIka vi[AtmIkRta ] AtmA se saMbaddha appuTTa vi [aspRSTa] nahIM chUA huA, asaMyukta | aTTha vi [apRSTa ] nahIM pUchA huA / appuNa va [de. ApUrNa] pUrNa / appulla vi [AtmIya] AtmA meM utpanna / appuvva dekho apuvvaM / appeyavva appa = arpay kA kR. / appoli strI [aprajvalitA] kaccI phalaphulaharI | appolla vi [de] nakkara | apphaDia vi [AsphAlita ] Ahata / apphAla saka [A + sphAlay ] hAtha se AghAta karanA / pITanA | tAla ThokanA / apphAliya vi [AsphAlita ] hAtha se aba hillesa tADita, Ahata / vRddhi - prApta, unnata / aba hallessa apphuMda saka [ A + kram ] AkramaNa karanA / ho, saMyata / jAnA / apphuDiya dekho aphuDiya / apphuNNa vi [de. AkrAnta ] AkrAnta, dabAyA huA / apphuNNa vi [apUrNa ] adhUrA / apNNava [de. ApUrNa ] pUrNa, bharA huA / apphullaya dekho appulla / saMkSipta prAkRta-hindo koSa TUTA huA / asa va [aspRzya ] sparza karane ke ayogya | aphusiya vi [abhrAnta ] bhrama-rahita / aphussa dekho aphusa / abha na [ abrahma ] maithuna / cAri vi [cArin] brahmacarya nahIM pAlanevAlA / addhi [abaddhika ] 'karmoM kA AtmA se sparza hI hotA hai, na ki kSIra-nIra kI taraha aikya' aisA mAnanevAlA eka nihnava - jainAbhAsa / na usakA mata / apphoA strI [de] vanaspati- vizeSa | achis apphola saka [ A + sphoTay ] AsphAlana karanA, hAtha se tAla ThokanA, tAr3ana karanA / abalA strI mahilA 1 abasa puM [abaza] vaDavAnala | abahiTTa na [ de. abahitya ] maithuna, strI-saGga / ahamNa [abahirmanaska ] dharmiSTha / fa [ ahilezya ] jisakI citta-vRtti bAhara na ghUmatI abAdhA dekho abAhA / abAha puM. deza - vizeSa / abujha a [abuddhvA ] nahIM jAna kara / abuddha vi [abudha ] ajAna, mUrkha / avivekI / abuddhiya vi [ abuddhika ] buddhi-rahita, abuddhIya mUrkha / apphoyA strI [ de] vanaspati- vizeSa / apphova vi [de] vRkSAdi se vyApta, gahana / aphAya puM [de] bhUmi- sphoTa, vanaspati- vizeSa | aphAsa [asparza ] sparza-rahita / kharAba sparza vAlA / aphAya vi [ aprAka] sajIva / agrAhya ( bhikSA) / aboha puMstrI [abodha ] jJAna kA abhAva / jaina dharma ko aprApti / buddhivizeSa kA abhAva / mithyAjJAna | vi. bodhi-rahita / ab" strI. ba. [ apdeg ] pAnI / abbaMbha dekho abaMbha | abbabhaNNa na [ abrahmaNya ] brahmaNya kA abhAva / aphuDia vi [ asphuTita ] akhaNDita, nahIM | abbamhaNNa 59 bAhA strI [abAdhA | bAgha kA abhAva / vyavadhAna, bAdha-rahita samaya / abAhira vi [abAhya ] Abhyantara / bAhiriya vi [abAhirika ] jisake kile ke bAhara va sati na ho aisA gA~va yA zahara | abIya dekho avIya |
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ 60 abbIya dekho avoya | abbuddhasirI strI [] icchA se bhI adhika phala kI prApti / saMkSipta prAkRta-hindI koSa abbu puM [arbuda ] AbU parvata / abbu [arbuda ] jamA huA zukra aura zoNita / abbha na [ a ] AkAza / abbha saka [ A + bhid ] bhedana karanA / abhaMga saka [ abhi + a ] taila Adi se mardana karanA / vi. abbhaMga puM [abhyaGga] taila-mardana, mAliza / abbhaMgiellaya vi [ abhyakta] tailAdi se abbhaMgiya madata, mAliza kiyA huA / abbhaMtara na [abhyantara] bhItara, meM | bhItara kA, bhItarI / samIpa kA / ThANijja vi [degsthAnIya] najadIka ke sambandhI, kauTumbika loga / 'tava puM ['tapas ] vinaya, vaiyAvRtya, prAyazcitta, svAdhyAya, dhyAna aura kAyotsarga rUpa antaraMga tapa / parisA strI [ pariSad ] mitra Adi samAna janoM kI sabhA | 'laddhi strI [deglabdhi ] avadhijJAna kA eka bheda | saMbukkA strI ['zambUkA ] bhikSA ko eka caryA, gativizeSa / degsagaDuddhiyA strI [degzakaToddhikA] kAyotsarga kA eka doSa / abbhaMsi vi [abhraMzin ] bhraSTa nahIM honevAlA / anaSTa / abbhakkhaijja dekho abbhavakhA / abhakkhaNa na [ deM] apayaza | abbhakkhA saka [ abhyA + khyA] doSAropa karanA / abhakkhANa na [ abhyAkhyAna jhUThA abhiyoga | abbhaTTa dekho abbhatthiya / abbhaDa a [de] pIche jAkara / ajANa saka [abhyanu + jJA] denA, sammati denA / abbhaNuNNA [abhyanujJA ] anumati / anumati abbhaNuSNAya vi [ abhyanujJAta] saMmata | abbhaNNa na [ abhyarNa] nikaTa / vi. samIpastha / purana. nagara- vizeSa | abbhata vi [ abhyakta] tailAdi se mardita, mAliza kiyA huA / abbhattha vi [ abhyasta ] paThita / zikSita / abbhattha saka [abhi + arthay] satkAra karanA / prArthanA karanA / abbIya - abbhAsa anumata, abbhapaDala na [de] upadhAtu - vizeSa, abhraka / abbhapisA puM [de. abhrapizAca ] rAhu / abhaya puM [arbhaka ] bAlaka | abbharahiya vi [abhyarhita] satkAraprApta, abbhaya puM [abhraka ] abarakha / gauravazAlI | abbhavahariya vi [abhyavahRta ] bhukta | abbhavahAra puM [abhyavahAra ] bhojana / anbhavAluyA strI [de] abhraka kA cUrNa | abbhavva dekho abhavva / abbhasa saka | abhi + as] sIkhanA, abhyAsa karanA / abhahara puM [] abhraka | abbhahiya vi [abhyadhika] vizeSa, jyAdA / abbhAacchavi [ abhyA+ gam ] saMmukha AnA / abbhAikkha dekho abbhakkhA / abbhAgama puM [ abhyAgama ] saMmukhAgamana / samIpa sthiti / abbhAgamiya abbhAgaya }' vi [ abhyAgata ] saMmukhAgata | pu. Agantuka atithi / vi [] vApasa AyA huA / abbhAyatta abbhAyattha abbhAsa puM [abhyAsa ] guNakAra / abbhAsa na [ abhyAsa] najadIka / vi. samIpa - vartI / puM. par3hAI, sIkha / AvRtti / Adata AvRtti se utpanna saMskAra | gaNita kA saMketavizeSa 1
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ abbhAsa-abhatta abbhAsa saka [abhi+as] abhyAsa karanA, Adata DAlanA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa uttejita / abbhuta aka [snA] snAna karanA / abbhuta aka [ pra + dIp ] prakAzita honA / uttejita honA / For a [ abhyAhata ] AghAta-prApta / abhiga dekho abbhaMga abhi + aMj / abhiga dekho abbhaMga = abhyaMga | = abhitara dekho abbhaMtara / abhitariya vi [Abhyantarika ] bhItara kA, antaraMga | abbhitaruddhi puM [abhyantarodhvin ] kAyotsarga kA eka doSa, donoM paira ke aMgUThoM ko milAkara aura pRzniyoM ko bAhara phailAkara kiyA jAtA dhyAna - vizeSa / abbhavi [] saMgata, sAmane Akara bhir3A huA / abbhiDa saka [ saM + gam ] saMgati karanA, milanA / forfa vi [] sAra, majabUta / abhiNNa vi [ abhinna ] bhedarahita / abbhuaa dekho abbhudaya / abbhukkhasaka | abhi + ukS] soMcana karanA / akkhaNIyA strI [abhyukSaNIyA ] sIkara, AsAra, pavana se giratA jala / abbhugama puM [abhyudgama ] udaya, unnati / abbhuggaya vi [abhyudgata] unnata / utpnn| uThAyA huA / cAroM tarapha phailA huA / abbhuggaya vi [abhrodgata ] UMcA, unnata / abbhuJca puM [abhyuccaya ] samuccaya / abbhujjaya vi [abhyudyata] udyata / taiyAra | puM. ekAkI vihAra / jinakalpika muni / abbhuTTha ubha [ abhyut + sthA] Adara karane ke lie khar3A honA / prayatna karanA / taiyArI karanA / abbhuTThA dekho abbhu / abbhuTTettu [ abhyutthAtR] abhyutthAna karane vAlA / anya vi [ abhyunnata] unnata, abbhutthavi [abhyuttha] utpanna / abbhuttha dekho abbhuTThA / } 61 abbhutthA abbhudaya puM [abhyudaya ] unnati, udaya / abbhuddhara saka [ abhyud + dhR] uddhAra karanA / abbhubbhaDa vi [abhyudbhaTa ] atyudbhaTa, vizeSa uddhata / abbhuyana [adbhuta ] Azcarya / vi. Azcarya - kAraka / puM. sAhitya zAstra prasiddha rasoM meM se eka abbhuvagaccha saka [abhyupa + gam ] svIkAra karanA / pAsa jAnA / abbhuvagama puM [abhyupagama ] svIkAra / tarkazAstra - prasiddha siddhAnta - vizeSa / abbhuvayavi [abhyupagata ] svIkRta / samIpa meM gayA huA / abbhuvavaNNa vi [ abhyupapanna] anugRhIta / abbhuvavatti strI [abhyupapatti ] meharabAnI 1 abbhuve saka [abhyupa + i] svIkAra karanA / abbho dekho avvo / abbhokkhiya vi [abhyukSita] soMcA huA / abbhojja vi [abhojya ] bhojana ke ayogya / abbhoya (apa) dekho Abhoga | abbhovagamiya vi [Abhyupagamika ] svecchA se svIkRta | strI [T] svecchA se svIkRta tapazcaryAdi kI vedanA | avhiDa dekho abbhaDa | ahuta dekho abbhuta / abhagga vi [abhagna] akhaNDita | isa nAma kA eka cora | abhakta vi [abhakta ] bhakti nahIM karanevAlA / UMcA || na. bhojana kA abhAva | puM [rtha ]
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ 62 [rthika ] upoSita, upavAsa | jisane upavAsa kiyA ho vaha / abhaya na. bhaya kA abhAva, dhairya / jIvita, maraNa kA abhaav| vi. nirbhIka / puM. rAjA zreNika kA eka vikhyAta putra aura mantrI, jisane bhagavAn mahAvIra ke pAsa dIkSA lI thii| kumAra puM. dekho anantarokta artha / 'daya vi. bhayavinAzaka, jIvita-dAtA | dANa na [deg dAna ] jIvita-dAna | deva puM. kaI eka vikhyAta jainAcArya aura granthakAroM kA nAma / padANa na [' pradAna ] jIvita kA dAna / 'vatta na [vattva] nirbhayatA | seNa puM [degsena] eka saMkSipta prAkRta-hindI koSa rAjA kA nAma / abhayakarA strI. bhagavAn abhinandana kI dIkSAzivikA / abhayA strI. harItakI / rAjA dadhivAhana kI strI kA nAma / abhayAriTTha na [abhayAriSTa ] madya-vizeSa / abhAa vi [abhAga] asthAna, ayogya sthAna | abhAi vi [ abhAgin ] abhAgA / hatabhAgya / abhAgadhejjavi [ abhAgadheya ] Upara dekho / abhAva puM. dhvaMsa, nAza / avidyamAnatA / asatva | asambhava | azubha pariNAma / abhAvi vi [abhAvita ] ayogya, anucita / abhAsaga vi [abhASaka] bolane kI zakti jisako utpanna na huI ho vaha / nahIM bolanevAlA / puM. kevala tvagindriyavAlA, ekendriya jIva | mukta AtmA / abhAsA strI [abhASA ] asatya vacana | satyamizrita asatya vacana | abhAsaya abhi a. ina arthoM kA sUcaka upasarga - saMmukha, cAroM ora / balAtkAra | ullaMghana / atyanta / lakSya / pratikUla | vikalpa | saMbhAvanA | nirarthaka bhI isakA prayoga hotA hai / abhiaNa puM [abhijana ] kula | janmabhUmi | abhiAvaraNa vi [ abhyApanna ] saMmukha Agata / -abhi abhii strI [abhijit ] nakSatra - vizeSa / abhiisaka [abhi + i] saMmukha jAnA / abhiuMja dekho abhijuMja / abhioa ) puM [ abhiyoga] udyama | AjJA / abhioga balAtkAra | balAtkAra se koI bhI kArya meM lagAnA / parAbhava / vazIkaraNa, vaza karane kA cUrNa yA mantra-tantrAdi / abhimAna / Agraha | paNNatti strI [ prajJapti ] vidyAvizeSa | dekho ahioya / abhiogI strI [abhiyogI ] bhAvanA - vizeSa, dhyAna - vizeSa, jo abhiyogika deva-gati ( naukara - sthAnIya deva - jAti) meM utpanna hone kA hetu hai / abhioyaNa na [ abhiyojana ] dekho abhioga | abhiMga abhi dekho abbhaMga | abhikakha saka [abhi + kAGkSa ] cAhanA / abhikakhA strI [abhikAGkSA ] icchA | abhita vi [ abhikrAnta ] gata, atikrAnta | saMmukha gata | Arabdha | ullaMghita / abhikkama saka [abhi + kram ] jAnA, gujaranA / sAmane jAnA / ullaMghana karanA zurU karanA / abhikkha a [abhIkSNa] bAraMbAra / abhikkhA strI [abhikhyA ] nAma | abhigaccha saka [ abhi + gam ] prApta karanA / sAmane jAnA / abhigajja aka [ abhi + garja ] garjanA | abhigama dekho abhigaccha / abhigama puM [ abhigama] prApti, svIkAra / Adara | ( guru kA ) upadeza / jJAna, nizcaya / samyaktva kA eka bheda / praveza / abhigaya vi [ abhigata ] prApta / satkRta | upadiSTa / praviSTa / jJAta, nizcita / abha ina [ abhigrahika ] mithyAtvavizeSa |
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhigijjha-abhiNivvuDa saMkSipta prAkRta-hindI koSa abhigijjha aka [abhi + gRdh] ati lobha | abhiTThia vi [abhISTa] abhilaSita / karanA, Asakta honaa| | abhiThThaya vi [abhiSTuta] varNita, prazaMsita / abhigiNha saka [abhi + graha.] grahaNa karanA, abhiDDuya dekho abhiduya / svIkAranA / | abhiNaMda saka [abhi + nand] stuti karanA / abhiggaha puM [abhigraha] prtijnyaa| jaina AzIrvAda denA / prIti karanA / khuzI mnaanaa| sAdhuoM kA AcAravizeSa / pratyAkhyAna, cAhanA, bahumAna krnaa| ( niyama vizeSa ) kA eka bheda / haTha / eka abhiNaMdaNa na [abhinandana] abhinandana / prakAra kA zArIrika vinaya / puM. vartamAna avasarpiNIkAla ke caturtha jinadeva / abhiggahaNI strI [abhigrahaNI] bhASA kA | lokottara zrAvaNamAsa / eka bheda, asatya-mRSA vacana / / abhiNaya puM [abhinaya] zArIrika ceSTA ke abhiggahiya vi [abhigrahika] abhigrhvaalaa| dvArA hRdaya kA bhAva prakAzita karanA, nATyaabhiggahiya vi [abhigRhIta] jisake viSaya kriyaa| meM abhigraha kiyA gayA ho vaha / abhiNava vi [abhinava nayA / abhighaTTa saka [abhi + ghaTTa] vega se jAnA / abhiNikkhaMta vi [abhiniSkrAnta] dIkSita / abhighAya puM [abhighAta] prahAra, mAra-pITa, | | abhiNigiNha saka [abhini+ graha.] roknaa| hiNsaa| abhiNicAriyA strI [abhinicArikA] abhicaMda puM [abhicandra] yaduvaMza ke rAjA | bhikSA ke lie gati-vizeSa / andhakavRSNi kA eka putra, jisane jaina dIkSA abhiNipayA strI [abhiniprajA] alagalI thii| isa nAma kA eka kulakara puruSa / alaga rahI huI prjaa| muhUrta-vizeSa / abhiNibujjha saka [abhini+budha] jAnanA, abhijaNa dekho abhiann| indriya Adi dvArA nizcita rUpa se jJAna abhijasa na [abhiyazas] isa nAma kA eka krnaa| jaina sAdhuoM kA kula (eka AcArya kI abhiNiboha puM [abhinibodha] jJAna-vizeSa, sNtti)| mti-jnyaan| abhijAi strI [abhijAti] kulInatA / | abhiNiyaTTaNa na [abhinivattaMna] vApasa jaanaa| abhijANa saka [abhi+jJA] jaannaa| abhiNiviTTa vi [abhiniviSTa] tIvra rUpa se abhijAta puM. pakSa kA gyArahavA~ dina / niviSTa / aagrhii| abhijAya vi [abhijAta] utpanna / kulIna / / abhiNivesa puM [abhiniveza] Agraha / abhimuMja aka [abhi + yuj] mantratantrAdi se abhiNiveha puM [abhinivedha] ulaTA mApanA / vaza karanA / koI kArya meM lagAnA / AliMgana | abhiNivvAgaDa vi [de. abhiniAkRta] karanA / yAda dilaanaa| bhinna paridhi vAlA, pRthagbhUta (ghara vgairh)| abhijutta vi [abhiyukta] vrata-niyama meM jisane abhiNivvaTTa saka [abhini + vRt] rokanA, dUSaNa na lagAyA ho vaha / paNDita / duzmana se pratiSedha krnaa| ghirA huaa| abhiNivvaTTa saka [abhinir + vRt] saMpAdita abhijjhA strI [abhidhyA] lobha, aaskti| karanA, niSpanna karanA / utpanna krnaa| abhijjhiya vi [abhidhyita] vAMchita / abhiNivvuDa vi [abhinivRtta] mukta / zAnta,
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa abhiNisajjA-abhippeya __ akupita / pApa se nivRtta / hairAna krnaa| abhiNisajjA strI [abhiniSadyA] jaina sAdhuoM abhiddaviya vi [abhidruta] upadruta, hairAna ke svAdhyAya karane kA sthAna-vizeSa / kiyA huaa| abhiNisaTTha / vi [abhinisRSTa] bAhara abhiduya dekho abhiddaviya / abhiNisiTra / nikalA huaa| abhidhAi vi [abhidhAyin] vAcaka, kahaneabhiNisehiyA strI [abhinaSedhikI] jaina vaalaa| sAdhuoM ke svAdhyAya karane kA sthAna-vizeSa / abhidhAra saka [abhi +dhAraya] cintana abhiNissava aka [abhinir + su] nika karanA / spaSTa karanA / dhAraNa karanA / lnaa| abhidhejja ) puM [abhidheya] artha, vAcya, abhiNI saka [abhi + nI] abhinaya karanA / abhidheya padArtha / / abhiNama na [abhinUma] mAyA, kapaTa / abhinaMdi strI [abhinaMdi] Ananda, khushii| abhiNNa vi [abhijJa] jAnakAra, nipuNa / abhinikkhama aka [abhinir + kram] dIkSA abhiNNa vi [abhinna] atruTita, avidArita, / (saMnyAsa) lenA, dIkSA lene kI icchA krnaa| akhaNDita / abhinivesa saka [abhini+vezya] sthApana abhiNNapuDa [de]khAlI pur3iyA, logoM ko Thagane karanA / krnaa| ke lie lar3ake jisako rAstA para rakha abhinivesiya na [abhinivezika] mithyAtva dete haiN| | kA eka prakAra, satya vastu kA jJAna hone para abhiNNANa na [abhijJAna] nishaanii| bhI use nahIM mAnane kA durAgraha / abhiNNAya vi [abhijJAta vidita / abhinivvaTTa aka [abhini + vRt] pRthak abhitajja saka [abhi + tarja] tiraskAra honA / karanA, tAr3ana karanA / abhinivvaTTa saka [abhinir + vRt] khIMcanA / abhitatta vi [abhitapta] tapAyA huA, garama abhinivvAgaDa vi [abhiniAkRta] vibhinna kiyA huaa| dvAra vAlA (mkaan)| abhitava saka [abhi + tap] tpaanaa| pIr3A '' abhininviTTha vi [abhiniviSTa] saMjAta, krnaa| utpanna / abhitAva saka [abhi + tApaya] tapAnA, garama karanA / pIr3ita krnaa| abhinisaDha vi [abhiniHsaTa] jisakA skandha abhitAva puM [abhitApa] dAha / podd'aa| pradeza bAhara nikala AyA ho vaha / abhitAsa saka [abhi + trAsay] trAsa upa- abhinissava aka [abhini+sra] TapakanA, jAnA, bhayabhIta krnaa| jhrnaa| abhitthu saka [abhi + stu] stuti karanA, abhipallANiya vi [abhiparyANita] adhyAzlAghA karanA, varNana karanA / ropita, Upara rakhA huaa| abhitthuya vi [abhiSTuta] stuta, zlAcita / - abhipavuTu vi [abhipravRSTa] barasA huA / abhithu dekho abhitthu / abhipAiya vi [AbhiprAyika] abhiprAya abhidugga vi [abhidurga] duHkhotpAdaka sthAna / sambandhI, manaHkalpita / ativiSama sthAna / abhippAya puM [abhiprAya] aashy,mnprinnaam| abhiddava saka [abhi +du] duHkha upajAnA, | abhippeya vi [abhipreta] iSTa, abhimata /
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhibhava-abhivAhAra abhibhavaka [ abhi + bhU] parAbhava karanA, parAsta karanA / abhibhAsa saka [ abhi + bhAS] saMbhASaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa karanA / afras strI [abhibhUti] parAbhava, abhibhava / abhibhUya vi [ abhibhUta ] parAbhUta, parAjita / abhimaMta saka [ abhi + mantray ] karanA, mantra se saMskAranA / maMtrita abhimanna saka [ abhi + man] karanA / abhilappa vi [ abhilApya ] kathana yogya, nirvacanIya | abhilasa saka [ abhi + laS ] cAhanA / abhilAa ) [ abhilApa ] zabda, dhvani / abhilAva saMbhASaNa / abhimAna abhilAsa puM [abhilASa ] icchA, cAha / abhilAsugavi [abhilASuka ] abhilASI / abhiloyaNa na [ abhilokana ] jahA~ khar3e raha kara dUra kI cIja dekhI jAya vaha sthAna / abhiloyaNa na [ abhilocana ] Upara dekho / abhivaMda saka [abhi + vand ] namaskAra karanA, karanA / sammata karanA | abhimaya vi [ abhimata ] iSTa, abhipreta / abhimANa puM [abhimAna] abhimAna, garva / abhimAra puM [abhimAra ] vRkSa - vizeSa | abhiha vi[abhimukha ] saMmukha, sAmane sthita / abhiyAgama [ abhyAgama] saMmukha Agamana | abhiyAvanna vi [abhyApanna ] saMmukha prApta / abhirai strI [abhirati ] rati, saMbhoga / praNAma karanA / abhivaMda vi[abhivandaka ] praNAma karanevAlA / abhivaDDha aka [ abhi + vRdh ] bar3hanA, bar3A honA, unnata honA / abhivaDhi dekho abhivuDhi / abhivaDhi dekho ahivaDDhi ( ika ) / abhivadivi [abhivardhita ] bar3hAyA huA / adhika mAsa | adhika mAsavAlA varSa / abhivaDDhe ka [ abhi + vardhay ] bar3hAnA / abhivatta vi [ abhivyakta ] AvirbhUta / abhavat strI [abhivyakti ] prAdurbhAva | abhivaya ka [ abhi + vraj ] sAmane jAnA / abhivAta puM [ abhivAta ] sAmane kA pavana / sAmane kA pavana / pratikUla ( garama yA rUkSa ) pavana / abhivAda ) saka [ abhi + vAday ] praNAma abhivAya karanA / namaskAra karanA / abhivAya dekho abhivAta / abhiruha ka [ abhi + ruh ] rokanA / Upara abhivAharaNa na [ abhivyAharaNa] bulAhaTa, car3hanA, ArohanA / pukAra / abhirohiya vi [abhirodhita] cAroM ora se abhivAhAra puM [ abhivyAhAra] praznottara, niruddha, rokA huA / savAla-javAba | prIti, anurAga / abhirama a [ abhi + ram ] krIr3A karanA, saMbhoga karanA / prIti karanA / tallIna honA, Asakti karanA / abhiraya vi [abhirata] anurakta / tallIna, 65 abhirohiya vi [ abhirohita ] Upara dekho / abhiva saka [abhi + laGgh ] ullaMghana tatpara / abhirAma vi [abhirAma ] sundara, manohara / abhirAma saka [ abhi + rAmay ] tatparatA se kArya meM lagAnA / abhiruiya vi [abhirucita] pasaMda, mana kA abhimata / abhiruya saka [ abhi + ruc] pasaMda par3anA, rucanA / [abhirUpin ] sundara rUpa abhikhyaMsi vAlA, manohara /
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ 66 abhivihi puMstrI [abhividhi ] maryAdA, vyApti / abhivuTThi strI [ abhivRSTi ] vRSTi, varSA / abhigs dekho abhivaDDha / abhivuDhi strI [abhivRddhi] vRddhi, bar3hAva | uttarabhAdrapada nakSatra kA adhiSThAtA deva / abhivuDhe dekho abhivaDDhe / abhivedanA strI [abhivedanA ] atyanta pIr3A / abhivvaMjaNa na [ abhivyaJjana] dekho abhi vatti / saMkSipta prAkRta-hindI koSa abhivvAhAra dekho abhivAhAra / abhisaMkaNa na [ abhizaGkana] zaMkA, vahama | abhikA strI [abhizaGkA ] saMzaya, saMdeha | abhisaMki vi [abhizaGkin ! saMdeha karanevAlA | bhIru, DaranevAlA | abhisaMga puM [abhiSvaGga ] Asakti / abhisaMjAya vi [abhisaMjAta] utpanna / abhisaMNa ka [ abhisaM + stu ] stuti karanA, varNana karanA / abhisaMdhAraNa na [abhisaMdhAraNa ] paryAlocana, vicAranA / abhisaMdhi puMstrI [abhisaMdhi] Azaya, abhi prAya abhisaMdhiya vi [abhisaMhita] gRhIta, upAtta / abhisaMbhUya vi [abhisaMbhUta ] utpanna, prAdurbhUta / abhisaMbuddha vi [abhisaMbuddha ] jJAna-prApta, bodha prApta / abhisaMvuDDha vi [abhisaMvRddha ] bar3hA huA, unnata avasthA ko prApta / abhisamaNNA vi [abhisamanvAgata ] acchI taraha jAnA huA, sunirNIta / vyavasthita / prApta, labdha / abhisamAgama saka [abhisamA + gam ] sAmane jAnA / prApta karanA / nirNaya karanA, ThIkaThIka jAnanA / abhisame saka [ abhisamA + i] dekho abhisamAgama = abhisamA + gam / abhivihi-abhIji abhisara saka [ abhi + sR ] priya ke pAsa jAnA / abhisava puM [ abhiSava ] madya Adi kA arka / madya-mAMsa Adi se mizrita cIja / abhisAriA dekho ahisAriA / abhisica saka [ abhi + sic] abhiSeka karanA / abhisita vi [ abhiSikta ] jisakA abhiSeka kiyA gayA ho vaha / abhisea / puM [abhiSeka ] rAjA, AcArya abhisega Adi pada para ArUr3ha karanA / snAna-mahotsava | snAna / jahA~ para abhiSeka kiyA jAtA hai vaha sthAna / zukra zoNita kA saMyoga / vi. AcArya Adi pada ke yogya abhiSikta / abhisegA strI [abhiSekA] saMnyAsinI / sAdhviyoM kI mukhiyA, pravattanI / abhisejjA strI [abhizayyA ] dekho abhiNisajjA / bhinna sthAna / abhisevaNa na [ abhiSevaNa]pUjA, sevA, bhakti / abhisevi vi [abhiSevin ] sevA kartA / abhissaMga puM [abhiSvaGga ] Asakti / abhihaTTu a [abhihRtya ] jabaradastI karake / abhihaDa vi [ abhihRta ] sAmane lAyA huA / jaina sAdhuoM kI bhikSA kA eka doSa / abhihaNa ka [ abhi + han] mAranA, hiMsA karanA / abhivi [abhihata] mArA huA, Ahata / abhihA strI [abhidhA ] nAma | " abhihANa na [ abhidhAna ] nAma / vAcaka zabda / kathana, ukti / uccAraNa / kozagrantha | abhihiya vi [ abhihita ] kathita / abhihea vi [ abhidheya ] vAcya, padArtha / abhIi strI [abhijit ] nakSatra vizeSa / abhIji / puM. eka rAjakumAra / rAjA zreNika kA eka putra, jisane jaina dIkSA lI thI /
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhIru - amarisaNa abhIru vi. niDara / strI. madhyama grAma kI eka mUcrchanA | abhejjhA dekho abhijjhA | abhoja vi [abhojya ] bhojana ke ayogya / 'ghara na [gRha] bhikSA ke lie ayogya ghara, dhobI Adi nIca jAti kA ghara / saMkSipta prAkRta-hindI koSa ama saka [ am ] jAnA / AvAja karanA / khAnA | pIDanA / aka rogI honA / amagga puM [amArgaM] kharAba rAstA / midhyAtva, kaSAya Adi heya padArtha / kumata, kudarzana / amagghAya puM [amAghAta ] dravya kA aharaNa | mArinivAraNa, abhaya - ghoSaNA / acca puM [ amAtya ] mantrI | amaca puM [atyaM] deva / amajjhavi [ amadhya ] madhyarahita, akhaNDa | paramANu / amaNa na [ amana ] jJAna, nirNaya | avasAna / anta, amaNa amaNakkha amaNAma [ amanaApa ] aniSTa, amanohara / aNAma vi [ amanoma] Upara dekho / amaNAmavi [ avanAma] duHkhotpAdaka / amaNussa puM [ amanuSya ] manuSya - bhinna deva Adi / napuMsaka amatta na [ amatra ] bhAjana | vi [amanaska ] aprItikara, abhISTa / manarahita / 67 pUM [deg ghoSa] eka rAjA kA nAma / 'phala na. amRtopama phala | 'maiya - maya vi [maya ] amRta- pUrNaM / * maUha puM [mayUkha] candra | 'vallari, 'vallarI strI. amRtalatA, vallovizeSa, guDUcI / valli, 'vallI strI. vallI vizeSa, guDUcI / 'vAsa puM [varSa] sudhA-vRSTi dekho amiya = amRta / amaya puM [de] candra / daitya | amayaNiggama puM [ de. amRtanirgama ] candramA / amaghaDia puM [de. amRtaghaTita ] candramA / amara vi [Amara] divya, deva-sambandhI | amara puM. deva / mukta AtmA / bhagavAn RSabhadeva kA eka putra / anantavIrya nAmaka bhAvI jinadeva ke pUrvajanma kA nAma / vi. maraNarahita / kaMkA strI [degkaGkA] eka nagarI kA nAma | u puM[ ketu] eka rAjakumAra | giri puM. meru parvata / geha na svarga | 'candaNa na [deg candana] haricandana vRkSa | eka prakAra kA sugandhita kASTha / "taru puM. kalpavRkSa | "datta puM. eka zreSTha putra kA nAma / nAha puM [nAtha ] indra / pura na. svarga | 'purI strI. svargapurI, amarAvatI / pabha puM [bha] vAnara- dvIpa kA eka rAjA / ' vai puM [ pati ] indra | "bahU strI ['vadhU ] devI / sAmi puM [ svAmin ] indra | seNa puM [ sena] eka rAjA kA nAma / eka rAjakumAra kA nAma / laya tri. svarga / vaI strI [TvatI ] deva-nagarI, svargapurI / martyaloka kI eka nagarI | rAjA zrIsena kI rAjadhAnI / amama vi. mamatA-rahita, niHspRha / puM. AgAmI kAla meM hone vAle eka jinadeva kA nAma / yugma rUpa se hone vAle manuSyoM kI eka jAti / dina ke 25 veM muhUrta kA nAma / tavi [va] niHspRha, mamatA-rahita / amaya vi [amaya ] vikAra rahita / amana [amRta] amRta / kSIrasamudra pAnI / puM. mokSa vi. nahIM marA huA / kara puM. candramA / kiraNa puM. candra / degkuMDa puM [kuNDa ] cA~da | 'ghosa | amarisaNa vi [amasRNa] udyamI / amaraMgaNA strI [amarAGganA ] devI | amariMda puM [amarendra] devoM kA rAjA, indra / amaripuM [amarSa ] asahiSNutA / kadAgraha | krodha / amarisaNa na [ amarSaNa] Upara dekho / vi. asahiSNu, krodhI / sahiSNu, kSamAzIla /
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ 68 saMkSipta prAkRta-hindI koSa amarisiya-amUDha amarisiya vi [amarSita] matsarI, asa-, nAma / degNANi vi [ jJAnin] sarvajJa / hiSNu / airavata kSetra ke eka jinadeva kA nAma / degteya amarIsa puM[amareza] indra / puM. [ tejas] eka jaina muni kA nAma / degbala amala vi. svaccha / puM. bhagavAn RSabhadeva ke puM. ikSvAku vaMza ke eka rAjA kA nAma / eka putra kA nAma / degvAhaNa puM [degvAhana] dikkumAra devoM ke amalA strI. zakra kI eka agramahiSI kA | eka indra kA nAma / vega paM. rAkSasa vaMza ke nAma / eka rAjA kA nAma / siNiya vi amavassA dekho amAvassA / [degTsanika caMcala / amAi / vi [amAyin] niSkapaTa / amila na [de] Una kA banA huA vastra / amAilla puM. meSa, bher3a / amAghAya dekho amagghAya / amila vi [de. Amila] amila deza meM banA amANa vi [amAna] garvarahita / asaMkhya / huaa| amAya vi [amAta] nahIM samAyA huaa| amilA strI. bIsaveM jinadeva kI prathama ziSyA / amAya vi. niSkapaTa / pAr3I, choTI bhaisa / amAri strI. hiNsaa-nivaarnn| jIvitadAna / amilANa / vi [amlAna] mlAna-rahita, ghosa puM [degghoSa] ahiMsA kI ghossnnaa| amilAya ' tAjA, hRSTa / puM. kuraNTaka vRkSa / degpaDaha puM [degpaTaha] hiMsA-niSedha kA ddinnddim| kuraNTaka vRkSa kA puSpa / / amAvasA / strI [amAvAsyA] tithi amu sa [adas] vaha, amuka / amAvassA vizeSa, amAvana / amua sa [amuka vaha, koI / amAvAsA amua dekho amaya = amRta / amijja vi [ameya] mApa karane ke lie | amua vi[asmRta]smaraNa meM nahIM AyA huA / amui vi amocin] nahIM chor3anevAlA / azakya, asaMkhya / amuga dekho amua = amuka / amijjha na [amedhya] azuni vastu / viSThA / amugattha vi [amutra] amuka sthAna meM / amitta puMna [amitra] ripu, duzmana / amuNa vi [ajJa] ajAna, mUrkha / amiya dekho amaya = amRta / degkuMDa na | amuNiya vi [ajJAna] markha, ajAna / [degkuNDa] nagara-vizeSa kA nAma / deggai strI amudagga ) na [amudana] atIndriya mithyA[gati] eka chanda kA nAma / degNANi puM amuyagga ) jJAna vizeSa, jaise devatAoM [degjJAnin] airavata kSetra ke eka tIrthakara deva | ke pudgalarahita zarIra ko dekhakara jIva kA kA nAma / bhUya vi [bhUta] amRta-tutya / zarIra pudgala se nirmita nahIM hai aisA nirNaya / meha puM [ megha] amRtavarSA / "rui puM| amusa vi [amRSa] satya / [degruci] cndrmaa| amuha vi [amukha] niruttara / amiya vi [amita] parimANa-rahita, asaMkhya, amuhari vi [amukharin] avAcAla, bhitaananta / deggai puMgati] dakSiNa dizA ke | bhaassii| eka indra kA nAma, dikkumAroM kA indra / amUDha vi. amugdha, vicakSaNa / degNANa na degjasa puM [degyazas] eka cakravartI rAjA kA ! [jJAna] satya-jJAna / diTThi strI [dRSTi]
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ 9 amUsa-aya saMkSipta prAkRta-hindI koSa samyagdarzana / avicalita buddhi / vi. avica- / piu, piyara "poi puM. ba. [pita ] lita dRSTivAlA, samyagdRSTi / mAM-bApa / peiya vi [ degpaitRka ] mA~-bApaamUsa vi [amRSa] satyavAdI / sambandhI / amejja dekho amijj| ammAiA strI [de] anusaraNa karane vAlI amejjha dekho amijjha / strii| amolla vi [amUlya bahumUlya / ammo a. Azcarya-sUcaka avyaya / mAtA kA amosali na [de. amuzali] vastrAdi nirI- saMbodhana, he maaN| kSaNa kA eka prkaar| ammogaiyA strI [de] saMmukha-gamana, svAgata amoha vi [amogha]avandhya, saphala / puM. sUrya | na karane lie sAmane jAnA / ke udaya aura asta ke samaya kiraNoM ke ammosa vi [amaj] akSamya, / vikAra se hone vAlI rekhA vizeSa / eka yakSa | amha sa [asmat] hama, khuda / "kera, kkera, kA nAma / 'dasi vi [darzin] ThIka-ThIka degccaya vi [Iya] hamArA / dekhanevAlA / na. udyAna-vizeSa / puM. yakSa- amhatta vi [de pramRSTa, pramAjita / vizeSa / degpahAri vi [ prahArin] acUka | | amhAra (apa) vi [asmadIya] hamArA / - prahAra karanevAlA, nizAnabAja / degraha puM | amhAriccha vi [asmAdRkSa] hamAre jaisA / [degratha] isa nAma kA eka rathika / amhArisa vi [asmAdRza] hamAre jaisA / amoha puM. moha kA abhAva, satyagraha / rucaka amheccaya vi [asmAkam] hamArA / parvata kA eka zikhara / vi. nirmoh| amho a [aho] Azcarya-sUcaka avyaya / amoha pu [amogha] sUrya-bimba ke nIce kabhI aya pu[aga] pahAr3a / sA~pa / sUrya / kabhI dIkhatI zyAma Adi varNavAlI rekhaa| aya pu [aja] chAga / pUrvabhAdrapada nakSatra kA puna. eka devavimAna / adhiSThAyaka deva / mahAdeva / viSNu / rAmacandra / amohA strI [amoghA] eka jambUvRkSa, jisake brahmA / kAmadeva / mahAgraha-vizeSa / bIjonAma se yaha jambUdvIpa kahalAtA hai| eka pAdaka zakti se rahita dhAnya / degkaraka puM. pusskrinnii| eka mahAgraha kA nAma / vAla pu[degpAla] amma dekho aMba = Amla / AbhIra / ammaeva pu [Amradeva] eka jaina AcArya / | aya pu [aya] gamana, gati / lAbha / anubhava / ammagA dekho ammayA / na. puNya / bhAgya / ammaccha vi [de] asaMbaddha / aya na [aka] duHkha / pApa / ammaDa dekho aNbdd| aya na [ayas] loha / degAgara puM [ Akara] ammaDI (apa) strI [ambA] mAtA / lohe kI khAna / lohe kA kArakhAnA / kaMta, ammaNuaMciya na [de] anugamana, anusaraNa / / kkhaMta puM [degkAnta]loha-cumbaka / kaDilla ammadhAI dekho aMbadhAI / na [de."kaDilla]kaTAha / kuMDI strI[degkuNDI] ammayA strI [ambA] jananI / pAMcaveM vAsudeva | lohe kA bhAjana-vizeSa / degkoTThaya puM kI mAtA kA nAma / [degkoSThaka] lohe ko kuzUla, lohe kA golaa| ammahe (zau) a. harSa-sUcaka avyaya / golaya puM [deggolaka] lohe kA golA / ammA strI [de. ambA] maataa| degpii, degdavvI strI [degdavIM] lohe kI kar3achI yA
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ 70 saMkSipta prAkRta-hindI koSa aye-arai karachula, jisase dAla, kar3hI Adi hilAyA / ayarAmara vi [ajarAmara] jarA aura maraNa jAtA hai| degpAya na [ degpAtra ] lohe kA | se rahita / na. mukti / bhAjana / degsalAgA strI [degzalAkA] lohe | ayala dekho acala =acala / kI slaaii| ayalA dekho aclaa| aya saka [ ay ] jAnA / prApta karanA / ayasa dekho ajasa / jaannaa| ayasi vi [ayazasvin] kIrti-zUnya / ayaMcha saka [ kRS ] khIMcanA / jotanA, cAsa ayasi / strI [atasI] dhAnya-vizeSa, alasI, karanA / rekhA krnaa| ayasI | tiisii| ayaMDa puM [akANDa] anucita samaya / aka- ayA strI [ajA] bakarI / mAyA, avidyA / smAt, haThAt / kudarata / degkivANijja [kRpANIya] nyAyaayaMtiya vi [ayantrita] anAdaraNIya / vizeSa; jaise bakarI ke gale para anadhArI churI ayaMpira vi [ajalpita] maunI / par3atI hai usa mAphika anadhArA kisI kArya ayaMpula puM [ayaMpula] gozAlaka kA eka ziSya / kA honA / pAla puM. AbhIra / 'vaya puM ayaMsa puM [Adarza] darpaNa / degmuha puM [degmukha] | [degvaja] bakarI kA baadd'aa| isa nAma kA eka dvIpa / dvIpa vizeSa kA | ayAgara dekho ay-aagr| nivaasii| ayANa na [ajJAna] jJAna kA abhAva / vi ayaMsaMdhi vi [idaMsaMdhi] upayukta kArya ko yathA- _ [ajJa] ajAna / mUrkha / samaya karanevAlA / ayANuya dekho ajANuya / ayakaraya puM [ayakaraka] eka mahAgraha / ayAra puM [akAra] 'a' akSara / ayakka / puM. [de] dAnava, asura / ayAla puM [akAla] ayogya samaya / ayaga. ayAli puM [de] durdina / meghAcchanna divasa / ayagara puM [ajagara] moTA sA~pa / ayAliya vi [akAlika] Akasmika, ayaDa puMde. avaTa] kuMA / akANDotpanna / ayaNa na [atana] satata honaa| ayi dekho ai = ayi / ayaNa na [ayana] gamana / prApti, lAbha / ayujarevai strI [de] acira-yuvati, navoThA / jJAna, nirNaya / gRha, mandira / vi. prApaka / | ayomaya dekho ao-maya / puna. varSa kA AdhA bhAga, jisameM sUrya dakSiNa ayyAvatta (zau) puM [AryAvarta] bhArata / se uttara meM yA uttara se dakSiNa meM jAtA hai / | ayyaNa (mA) dekho ajuNa / ayaNa na [adana] bhakSaNa / bhojana / ara puM. dhUrI, pahiye ke bIca kA kASTha / aThA. ayaNu vi [ajJa] ajAna / rahavA~ jinadeva aura sAtavA~ cakravartI rAjA / ayaNu vi [atanu] sthUla, moTA, mahAn / samaya kA eka parimANa, kAlacakra kA bAraayataMcia vi [de] puSTa, upacita / havA~ hissaa| ayara vi [ajara] vRddhAvasthArahita / | degara pu [degkara kiraNa / hAtha / zulka / ayara puMna [atara] samudra / samaya kA mAna- arai strI [arati] arza, msaa| becainI / vizeSa / vi. tarane ke azakya / asamartha, kamma na [degkarman] arati kA hetubhUta karmabImAra / | vizeSa / parisaha, parIsaha pu [degpariSaha,
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ arajara-ari saMkSipta prAkRta-hindI koSa 71 degparISaha] arati ko sahana karanA / degmoha- / aralAyA strI [de] cIrI, kITa-vizeSa / Nija na [degmohanIya] arati kA utpAdaka | aralu dekho araDu / karma-vizeSa / 'rai strI [rati] sukha-duHkha / | araviMda na [aravinda] kamala / araMga dekho trNg| araviMdara vi [de] dIrgha / araMjara puna [araJjara] ghar3A, jala-ghaTa / arasa puM. rasarahita, nIrasa / degarakkha dekho varakkha / arasa pu[ arzas ] vyAdhi-vizeSa, bavAsIra / arakkharI strI [arAkSarI] nagarI-vizeSa / arasa na [arasa] tapa-vizeSa nirvikRti tapa / arajjhiya vi [arahita] nirantara, satata / / | araha vi [arhat] pUjya / pu. jinadeva, tIrthaaraDu [araTu] vRkSa-vizeSa / kara / degmitta pu [mitra] eka vyApArI kA araNa na. hiNsaa| nAma / araNi puM. vRkSa-vizeSa / isa vRkSa kI lakar3I, | araha dekho ariha = aha / jisako ghisane para agni jaldI paidA hotI hai| araha vi [ arahas ] prakaTa / jisase kucha bhI araNi puMstrI [de] rAstA / paMkti / na chipA ho / puM. jinadeva, sarvajJa / araNiyA strI [araNikA] vanaspati-vizeSa / / araha vi [aratha] parigraharahita / araNeTraya pude. araNeTaka] pattharoM ke Tukar3oM | arahaMta vakR [ ahaMt ] pUjA ke yogya, pUjya / se milI huI sapheda mittttii| pu. jina bhagavAn, tIrthakaradeva / araNNa vi [AraNya] jaMgala meM rahane vaalaa| | arahaMta vi [ arahontar ] sarvajJa / pUjya / araNNa na [araNya] vana / Disaga na pu. jina bhagavAn / [degvataMsaka] devavimAna vizeSa / degsANa pu arahaMta vi [arathAnta] niHspRha, nirmama / pu. [zvan] jaMgalI kuttaa| jinadeva / arabAga paM ] eka anArya deza, araba deza / arahaMta vakR [ arahayat ] apane svabhAva ko aramaMtiyA strI [aramantikA] aramaNatA, | nahIM chor3anevAlA / pu. jinezvara deva / kArya meM attprtaa| arahaTTa pu [araghaTTa] arahaTa, pAnI nikAlane araya vi [ arajas ] rajoguNa-rahita / eka kA yantra vizeSa / mahAgraha kA nAma / vi. dhUlIrahita, nirmala / arahaTTiya vi [araghaTTika] arahaTa calAne na. pAMcaveM devaloka kA eka pratara / rajoguNa vaalaa| kA abhAva / arahaNA strI [arhaNA] pUjA / yogyatA / araya puMna [ arajas ] eka devavimAna / arahaNNaya pu [arahannaka] eka vyApArI kA arayA strI [arajA] kumuda nAmaka vijaya kI | nAma / raajdhaanii| arahanna pu [arhanna] eka jaina muni kA nAma / arayaNi pu [arali] parimANa vizeSa, khulI | arAi pu [arAti] duzmana / aMgulIvAlA hAtha / arAi strI [arAtri divasa / arara na. yuddha / DhakanA / "kuri strI. nagarI- ari dekho are| vizeSa / | ari puM. ripu / chavvagga puM [degSaDvarga] cha. arari puMna. kivAr3a, dvAra / Antarika zatru-kAma, krodha, lobha, moha, arala na [de] cIrI, kITa-vizeSa / macchara / / mada, mAtsarya / degdamaNa vi [degdamana] ripu
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ 72 vinAzaka / puM. ikSvAku vaMza ke eka rAjA kA nAma / eka jaina muni jo bhagavAn ajitanAtha ke pUrvajanma ke guru the / ' damaNI strI ['damanI ] vidyA-vizeSa / viddhaMsI strI [vidhvaMsinI ] ripu kA nAza karanevAlI eka vidyA | 'saMtAsa puM [saMtrAsa] rAkSasa vaMza meM utpanna laMkA kA eka rAjA / 'haMta vi [ hantu ] ripu-vinAzaka / puM. jinadeva / arialli puMstrI [de] vyAghra, zera / ariMjaya puM [arijaya] bhagavAn RSabhadeva kA eka putra / na nagara- vizeSa / aripuM [ariSTa] vRkSa - vizeSa / panarahaveM tIrthakara kA eka gaNadhara / puMna. eka devavimAna / na. mANDavya gotra kI zAkhA / ratna kI eka jAti / phala-vizeSa, rIThA / aniSTa sUcaka utpAta | 'mi, nemi paM. vartamAna kAla ke bAIsaveM jinadeva | ariTThA strI [ariSTA] kaccha nAmaka vijaya kI rAjadhAnI / arita na [ aritra ] patavAra, kanhara / aririho a. pAdapUraka avyaya / arisa dekho arasa / arisalla vi [arzasvat ] bavAsIra arisilla rogavAlA / arihavi [arha ] yogya / puM. jinadeva / ariha saka [arha ] yogya honA / pUjA ke yogya honA / pUjA karanA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa ariha dekho araha = arhata | 'datta, diNNa puM. jaina muni vizeSa kA nAma / arihaNA dekho arahaNA / arihaMta dekho arahaMta = arhat / 'ceiya na ['caitya ] jinamandira | sAsaNa na [ zAsana ] jaina Agama grantha / jina-AjA | 'aru dekho taru | aru vi [aruj] roga-rahita / aru dekho arUva / arialli - aruya arugana [de. aruka] vraNa | aruMtuda vi [ aruntuda] marma- bedhaka / marmasparzI | aruNa puM. sUrya / dvIpa - vizeSa / sUrya kA sArathI / saMdhyArAga / samudra - vizeSa / eka graha-devatA kA nAma / gandhAvatI - parvata kA adhiSThAtA deva | deva - vizeSa / rakta raMga / na vimAnavizeSa | vi lAla / 'kaMta na [kAnta ] devavimAna - vizeSa / [kIla ] na. devavimAnavizeSa | 'gaMgA strI [gaGgA ] mahArASTra deza kI eka nadI / ' gava na. devavimAna vizeSa / 'jhaya na [deg dhvaja ] eka devavimAna kA nAma / bha, pahana [prabha] isa nAma kA eka devavimAna | bhadda [bhadra ] eka devatA kA nAma / 'bhUyana ['bhUta] eka devavimAna | mahAbhada [ mahAbhadra] deva-vizeSa | 'mahAvara puM. dvIpavizeSa / samudra - vizeSa / 'afssaya na [raisaka ] eka devavimAna | vapuM dvIpa - vizeSa | samudra - vizeSa | varobhAsa puM. [varAvabhAsa ] dvIpa - vizeSa / samudravizeSa | deg siTTa na [ degziSTa ] eka devavimAna | bha na. devavimAna - vizeSa aruNa na [ de] kamala / aruNa puMna. eka deva - vimAna / vabha puM [prabha] anuvelandhara nAmaka nAgarAja kA eka AvAsaparvata / usa parvata kA nivAsI deva / bha puM. kRSNa pudgala - vizeSa / aruNima puMstrI [aruNiman] lAlI / aruNiya vi [aruNita] rakta, lAla / aruNuttaravarDisaga na [ aruNottarAvataMsaka ] isa nAma kA eka devavimAna / aruNoda pu. samudra - vizeSa / aruNodaya puM [aruNodaka ] samudra-vizeSa | aruNovavAya puM [aruNopapAta ] grantha-vizeSa kA nAma / aru vi [aruS] ghAva /
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ aruya-alamala saMkSipta prAkRta-hindI koSa 73 akhya vi [aruj] nirogii| [degsabhA] bhuussaa-gh| . aruha dekho araha = arhat / alaMkAriya puM[alaMkArika] hajAma / degkamma aruha vi. janmarahita / puM. mukta AtmA / jina- na [degkarman] hajAmata / degsahA strI [degsabhA] deva / hajAmata banAne kA sthAna / aruha dekho ariha = arha, / alaMkiya vi [alaMkRta] vibhUSita, suzobhita / aruha vi [ahaM] yogya / na. saMgIta kA eka guNa / aruhaMta dekho arahaMta = arhat / alaMkuNa dekho alaMkara / arUva vi [arUpa] rUparahita, amUrta / alaMgha vi [aladhya] ullaMghana karane ke are a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-saMbhASaNa ayogya / ullaMghana karane ke azakya / aura ratikalaha / AkSepa / vismaya / parihAsa / alaMpa puM [de] kukkuTa, murgA / aroa aka [ut + las] ullAsa pAnA, alaMbusA strI [alambuSA] eka dikkumArI vikasita honaa| devI kA nAma / gulma-vizeSa / aroaa puM [arocaka] roga-vizeSa, anna kI alaMbhi strI [alAbha] aprApti / aruci / alakA strI. nagarI-vizeSa, pahale prativAsudeva aroi vi [arocin] aruci vAlA, ruci kI rAjadhAnI / dekho alyaa| rahita / alakkha puM [alakSa] isa nAma kA eka rAjA, aroga vi. rogarahita / degyA strI [degtA] jisane bhagavAn mahAvIra ke pAsa dIkSA lekara Arogya, niirogtaa| mukti pAI thii| na. 'aMtagaDadasA' sUtra ke eka arogga , dekho Aroya = Arogya / adhyayana kA nAma / aroya / alakkhamANa vi [alakSyamANa] jo pahicAnA arosa vi [aroSa] gussA-rahita / pu. eka | na jA sakatA ho, gupta / mleccha deza aura usameM rahanevAlI mleccha alaga dekho alaya = alaka / jAti / alagA dekho alyaa| ala na. bicchU ke puccha kA agra bhAga / alagga na [de] kalaMka denA, doSa kA jhUThA alAdevI kA eka siMhAsana / vi. samartha / / Aropa / degpaTTa na. bicchU kI pUMcha jaise AkAravAlA eka alacapura na [acalapura nagara-vizeSa / zastrA alajja vi. bezarama / degala dekho tl| alaTTapallaTTa na [de] pArzva kA parivartana / alaM a. [alam] paryApta, pUrNa / pratiSedha, alatta puM [alakta] AlatA / nivAraNa, basa / alaGkAra / alattaya puM [alaktaka] Upara dekho| vi. alaMkara saka [alaM+kR] bhUSita krnaa| AlatA se raMgA huaa| alaMkaraNa na [alaGkaraNa] alaMkAra / vi. aladhoya dekho kaladhoya / shobhaakaark| alamaMjula vi [de] AlasI, susta / alaMkAra puM [alaGkAra] sAhityazAstra / alamaMthu vi [alamastu] samartha / niSedhaka, puna. eka devavimAna / nivAraka / alaMkAra puM. gahanA / zobhA / degsahA strI ' alamala puM [de] durdAnta baila /
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 saMkSipta prAkRta-hindI koSa alamalavasaha-alla alamalavasaha puM [de] unmatta baila / 1 [viruta] bhramara kA gujArava / alaya na [de] pravAla / aliallI strI [de] kastUrI / vyAghra, zera / alaya puM [alaka] bicchU kA kaaNttaa| keza, | aliA strI [de] skhii| dhuMgharAle baal| aliAra na [de] dUdha / alayA strI [alakA] kubera kI nagarI / dekho aliMjara na [aliJjara] ghar3A, kumbha / kuMDa, alkaa| pAtra-vizeSa / raMga-pAtra / alava vi [alapa] maunI / aliMda na [alinda] eka prakAra kA jalapAtra / alavalavasaha puM [de] dhUrta bl| aliMdaga pu [alindaka] dvAra kA eka prakoSTha / alasa vi. aalsii| manda / puM. kSudra kITavizeSa, / ghara ke bAhara ke daravAje kA cauka / bAhara bha-nAga, varSARtu meM sA~pa sarIkhA lAla raMga kA agrbhaag| kA jo lambA jantu utpanna hotA hai| aliMdaya puMna [Alindaka] dhAnya rakhane kA alasa vi [de] madhura aavaajvaalaa| kusumbha pAtra-vizeSa / raMga se raMgA huA / na. moma / aliNa pu [de] bicchU / degalasa dekho kls| aliNI strI [alinI] bhramarI / alasaga , [alasaka] visUcikA rog| alitta na [aritra] naukA khevane kA DA~Da, alasaya / zvayathu, sUjana / cappU / alasAia vi [alasAyita] jisane AlasI aliya na [alika] kapAla / kI taraha AcaraNa kiyA ho, manda / aliyana [alIka asatya vacana / vi. khottaa| alasAya aka [ alasAya ] AlasI honA, niSphala, nirarthaka / degvAi vi [degvAdin] AlasI kI taraha kAma karanA / mRssaavaadii| alasI dekho aysii| alilla saka [ kathay ] kahanA, bolnaa| alA strI. isa nAma kI eka devI / eka indrANI alillaha na [de] chanda vizeSa kA nAma / vi. kA nAma / degvaDisaga na [degvataMsaka] alAdevI aprayojaka, niyamarahita / kA bhavana / alillA strI. isa nAma kA eka chanda / degalA dekho klaa| aliig| dekho aliya = alIka / alAu na [alAbu] tumbI phala, laukI / alIya / alAU / strI [alAbU] tumbii-ltaa| alIbahU strI [ alivadhU ] bhramarI / alAbU / alIsaa strI pu[de] zAka-vRkSa, sAga kA alAya na [alAta] ulmaka, jalatA huA per3a / kASTha / koyalA / ! alukkhi vi [arUkSin] komala / alAvaNI strI [alAbuvINA] viinnaa-vishess| alesi vi [alezyin] lezyArahita / pu. alAvu dekho alaau| mukta AtmA / alAbU dekho alaauu| aloga pu [aloka] jIva-pudgala Adi rahita alAhi dekho alN| aakaash| ali puMstrI. vRzcika rAzi / puM. bhramara / degula aloya dekho aloga / na [degkula] bhramaroM kA samUha / degviruya na alla na [de] divasa /
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ alla-avauDaya alla dekho adda | alla aka [nam ] nIce jhukanA / allaI strI [ArdrakI ] ArdrakalatA / allaga dekho allaya = Ardraka / allattha saka [ ut + kSip ] U~cA pheMkanA / allattha na [de] jalArdrA, gIlA paMkhA / keyUra, bhUSaNa - vizeSa / tiya na allaya na [ Ardraka] adaraka / [ka] AdI, haldI aura kacUra / allaya vi [de] paricita, jJAta / allaya [ allaka ] isa nAma kA eka vikhyAta jaina muni aura granthakAra, udyotanasUri kA upAdhyAya avasthA kA nAma / allalla puM [de] mayUra / allaviya [ apa] dekhAM Alatta allA strI [de] mAtA / alli dekho allI / } saMkSipta prAkRta-hindI koSa Alapita / 1= allia allia saka [ upa + sRp] samIpa meM jAnA / aliavi [Adrita ] gIlA kiyA huA / alliyAvaNa na [AlAyana] AlIna karanA, zliSTa karanA, milAna / allilla puM [de] bhamarA / allava ka [a] arpaNa karanA / allI saka [ A + lI] AnA / allIa praveza karanA | jor3anA / Azraya karanA / AliMgana karanA / aka. saMgata honA / allINa vi [AlIna ] AzliSTa / Agata / praviSTa / saMgata / yojita | thor3A lIna / Azrita / tallIna, tatpara / allesavi [alezya ] lezyArahita / alloga dekho aloga / alhAda puM [AhlAda] Ananda | ava a [apa] ina arthoM kA sUcaka viparItatA / vApasI / burApana | rahitapana, viyoga | bAharapana / ava a. ina arthoM kA sUcaka avyaya - nimnatA / pIchepana | tiraskAra, anAdara / burAI / gamana | anubhava | hAni, hrAsa / abhAva / maryAdA / nirarthaka bhI isakA prayoga hotA hai / ava saka [av] rakSaNa karanA / jAnA, gamana karanA / icchA karanA / jAnanA / praveza karanA | sunanA / mA~ganA / karanA, banAnA / cAhanA | prApta karanA / AliGgana / hiMsA karanA | jalAnA / aka prIti karanA / tRpta honA / prakAzanA / bar3hanA / ava puM. AvAja / avaakkha sa [dRz] dekhanA | avaakkhina [] muMr3AyA huA mu~ha / avaaccha na [ de] kakSA - vastra | avaaccha aka [hlAd ] khuza honA / avaaccha saka [hlAday ] khuza karanA / avaacchi [de | dekho avaakkhia / avaajjha saka [dRz] dekhanA / afra [] asaMghaTita, asaMyukta | avaaNNa puM [de] Ukhala, gUgala / avaatta vi [apavRtta] skhalita / avaAsa saka [dRz] dekhanA / avai vi [ avratin ] asaMyata / avaiNa vi [ avatIrNa ] utarA huA, janmA huA / vratazUnya, avirata, avaida (zau) vi [ avacita] ekatrita | avaida (zau) vi [ apakRta] jisakA ahita kiyA gayA ho vaha / na apakAra, ahita / avaujna saka [ avakubj ] nIce namanA / avaujjha saka [apa + ujjh] parityAga karanA / avaujbha dekho avavaha / avyaya - avauDaga nyUnatA / avauDaya dekho avaoDaga / 75
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ 76 saMkSipta prAkRta-hindI koSa avauMThaNa-avakkama avauMThaNa na [avaguNThana] DhakanA / muMha , avaMdima vi [avandha] praNAma ke ayogya / Dhakane kA vastra, cUMghaTa / avakaMkha saka [ava + kAGkSa] cAhanA / avaUDha vi [avagUDha] AliMgita / dekhnaa| avaUsaNa na [apavasana] tpshcryaa-vishess| avakata dekho avkkNt| avaUsaNa na [apajoSaNa] Upara dekho| avakappa saka [ava + kalpaya] kalpanA karanA, avaUhaNa na [avagRhana] AliGgana / __ mAna lenaa| avaeDa puM [avaeja] tApikA-hasta, pAtra- avakaya vi [apakRta] jisakA apakAra kiyA vizeSa / gayA ho vaha / apakAra, ahita / avaesa puM [apadeza] bahAnA, chala / | avakara saka [apa + kR] ahita karanA / avaoDaga na [avakoTaka] gale ko maror3anA, avakarisa pu [apakarSa] hrAsa, hAni / ' kRkATikA ko nIce le jAnA / baMdhaNa na avakalusiya vi [apakaluSita] malina / [degbandhana] hAtha aura sira ko pRSTha bhAga se | avakasa saka [ava + kRS] tyAga karanA / bA~dhanA / vi. rassI se galA aura hAtha ko avakAri vi [apakArin] ahita karane mor3akara pRSTa bhAga ke sAtha jisako bAMdhA jAya vaalaa| vh| avakiNNa vi [avakIrNa] parityakta / avaMga puM [apAGga] netra kA prAnta bhAga / avakiNNaga / pu [apakIrNaka] karakaNDU avaMga puM [de] kaTAkSa / avakiNNaya ) nAmaka eka jaina maharSi kA avaMgu / vi [de. apAvRta] nahIM DhakA pUrva nAma / avaMguya / huaa| avakitti strI [apakItti] apayaza / avaMguNa saka [de] kholanA / avakidi strI [apakRtti] apakAra, ahita / avaMcia vi [avAJcita] adhomukha, avAG avakIraNa na [avakaraNa] tyAga, utsarga / mukha / avakIria vi [de. avakIrNa] virahita / avaMjha vi [avandhya] saphara, acUka / "pavAya avakIriyavva vi [avakaritavya] tyAjya / na [pravAda] gyArahavA~ pUrva, jaina granthAMza- avakUjiya na [avakUjita] hAtha ko U~cAvizeSa / nIcA krnaa| avaMtara vi [avAntara] bhiitrii| avakesi pu[avakezin] phala-vandhya vanaavaMti puM. bhagavAn AdinAtha kA eka putra / / spati / avaMti / strI. mAlava deza / mAlava deza kI | / avakoDaka dekho avaoDaga / avaMtI ) rAjadhAnI, jo Ajakala rAjapUtAnA avaktraMta vi [apakrAnta] pIche haTA huA, meM 'ujjaina' nAma se prasiddha hai| gaMgA strI vApasa lauTA huA / nikRSTa / [deggaGgA] AjIvika mata meM prasiddha kAla- avakkaMta pu [avakrAnta] prathama naraka bhUmi kA vizeSa / degvaDDhaNa puM [degvadhana] isa nAma kA gyArahavA~ narakendraka--naraka-sthAna vizeSa / eka raajaa| "sukumAla puM. eka zreSThi-putra, avakkaMti strI [apakrAnti] apasaraNa / nirgajo Aryasuhasti AcArya ke pAsa dIkSA lekara | deva-loka ke nalinIgulma vimAna meM utpanna | avakkaMti strI [avakrAnti] gamana / huA hai / 'seNa puM[degSeNa eka rAjA / avakkama aka [apa + kram] pIche haTanA / bAhara
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ avakkama-avaggaha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 77 nikalanA / bhaagnaa| avagama saka [ava + gam] jAnanA / nirNaya avakkama saka [ava + kram] jAnA / krnaa| avakkamaNa na [apakramaNa] avataraNa / | avagamia ) vi [avagata] jJAta, vidita / avakkaya pu [avakraya] bhAr3A, bhATi / avagaya nizcita, avadhArita / avakkaya vi [apakRta] jisakA ahita kiyA | avagaya vi [apagata] gujarA huA, vinaSTa / gayA ho vaha / avagara saka [apa+ kR]apakAra karanA, ahita avakkarasa pu [de] daaru| krnaa| avakkarisa / pu [apakarSa] hAni, apacaya / avagarisa dekho avakarisa / avakAsa avagala vi [de] AkrAnta / avagalla vi [avaglAna] bImAra / avakkAsa pu [avakarSa] Upara dekho / avagahaNa na [avagrahaNa] nizcaya, avadhAraNa / avakAsa pu [aprakAza] andhakAra / avagADha dekhI ogADha / avakkosa pu [avakroza] ahaMkAra / avagADhu vi [avagAhita] avagAhana karaneavakkha saka [dRz] dekhanA / vaalaa| avakkhaMda pu [avaskanda] zivira, sainya kA avagAra pu [apakAra]apakAra, ahita-karaNa / par3Ava / nagara kA ripu-saMnya dvArA veSTana / / avagAraya vi [apakAraka] apakAra-kAraka / avakkhara pu[avaskara] purISa, viSThA / avagAsa pu [avakAza] phurasata / sthAna / avakkhAraNa na [apakSAraNa] nirbhartsanA, avsthaan| kaThora vacana / sahAnubhUti kA abhAva / avagAha saka ava+gAha.] avagAhana avakkheva pu [avakSepa vighna / krnaa| avakkhevaNa na [avakSepaNa] bAdhA, antarAya / avagAha puM [avagAha] avagAhana / avakAza / kriyA-vizeSa, nIce jaanaa| avakhera saka [de] khinna karanA / tiraskAra avagAhaNA dekho ogaahnnaa| avagicaNa na [de. avavecana] pRthakkaraNa / krnaa| avaga puna [de. avaka] jala meM hone vAlI avagijjha dekho ogijjh| vanaspati-vizeSa / avIya vi [avagIta] nindita / avagai strI [apagati] kharAba gati / gopanIya avaguMThaNa dekho avauMThaNa / sthAna / avaguThiya vi [avaguNThita] AcchAdita / avagaMDa na [avagaNDa] suvrnn| pAnI kA | avaguNa puM [avaguNa] durguNa, doSa / avaguNa saka [ava + guNay] udghATana krnaa| avagaccha saka [apa + gam] jaannaa| avagUDha vi [avagUDha] AliMgita / vyApta / avagaccha aka [apa + gam] dUra honA, nikala avagUDha na [de] vyaloka, aparAdha / jaanaa| avagRhaNa na [avagRhana] AliMgana / avagaNa / saka [ava+gaNay] anAdara avagRhAviya vi [avagUhita] AzleSita / avagaNa , krnaa| avagga vi [avyakta] aspaSTa / puM. agItArtha, avagada vi [de] vistIrNa, vizAla / zAstrAnabhijJa sAdhu / avagama puM [apagama] apasaraNa / vinAza / avaggaha dekho uggh| phena /
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ 78 saMkSipta prAkRta-hindI koSa __ avaggahaNa-avaDa avaggahaNa na [avagrahaNa] dekho uggh| | avajjasa saka [gama] jaanaa| avaca dekho avaya = avaca / / avajA strI [avajJA] anAdara / avacaiya vi [ apacayika] apakarSaprApta, avajjha saka [dRz] dekhanA / hraasvaalaa| avajjhasa na [de] kaTi / vi. kaThina / avacaya pu [apacaya] hrAsa / avajjhA strI [avadhyA] ayodhyA nagarI / avacaya puM. ikaTThA karanA / videha varSa kI eka nagarI / avaci akaapa + ci]hIna honA, kama jaanaa| avajjhANa / puna [apadhyAna] duni, burA avajhANa , cintana / avaci / saka [ava + ci] ikaTThA karanA avaciNa ) (phUla Adi ko vRkSa se tor3a avajjhAya vi [apadhyAta] durdhyAna kA viSaya / tirskRt| avajjhAya (apa) dekho uvajjhAya / avaciya vi [avacita] hIna, hrAsaprApta / avaTTa saka [apa+vRt] ghumAnA / avaciya vi [apacita] ikaTThA kiyA huA / avaTTa aka [apa+ vRt] pIche haTanA / avacuNNiya vi [avacUrNita] tor3A huA, | avaThThA strI [AvartA] rAjamArga se bAhara ko cUra-cUra kiyA huaa| jagaha / avaculla puM. cUlhe kA pochalA bhaag| avaTuMbha puM [avaSTambha] avalambana / dRr3hatA, avacUla dekho oUla / himmata / avacca vi [avAcya] bolane ke ayogya / | avaTuMbha dekho avaThaMbha / bolane ke azakya / avaTuMbhaNa / na [avaSTambhana] sahArA / avacca na [apatya] saMtAna / degva vi ["vat] avaTThahaNa / sNtaanvaalaa| avaTuddha vi [avaSTabdha] rokA huaa| avaccija dekho avccoy| avaTUda vi [avaSTabdha avalambita / AkrAnta / avaccIya vi [apatyIya] sNtaan-smbndhii| avaThThava saka [ava+stambha] avalambana avacchaNNa na [de] krodha se kahA jAtA mArmika | krnaa| vacana / avaTThANa na [avasthAna] avasthiti, avasthA / avaccheya pu [avaccheda] vibhAga, aMza / ! vyvsthaa| avachaMda vi [apacchandaraka] chanda ke lakSaNa se | avaTThia vi [avasthita] avagAhana karake rahita, chandodoSa-duSTa / sthita / karma-bandha vizeSa, prathama samaya meM avajasa pu [apayazas] apakIrti / jitanI karma-prakRtiyoM kA bandha ho dvitIya avajANa saka [apa+jJA] apalApa krnaa|| Adi samayoM meM bhI utanI hI prakRtiyoM kA avajAya puM [apajAta] pitA kI apekSA hIna | jo bandha ho vaha / sthira rahanevAlA / nitya / vaibhavavAlA putra / jo bar3hatA-ghaTatA na ho| avajibbha puM [apajihvA dUsarI naraka-pRthivI | avaTTii strI [avasthiti] avasthAna / kA AThavA~ narakendraka-naraka-sthAna vizeSa / / avaThaMbha saka [ava+ stambha ] avalambana avajIva vi [apajIva] mRta, acetana / | krnaa| avajaya vi [avayuta] pRthagbhUta / / avaThaMbha puM [de] tAmbUla / avajja na [avadya] pApa / vi. nindniiy| / avaDa puM [avaTa] kuMA /
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ avaDa-avasthaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 79 avaDa pu[de] kUpa / bagIcA / / avaNI dekho avaNi / degsara puM [degzvara] avaDaa pu [de] caJcA. ghAsa-phUsa kA putalA, bhUmipati / / tRNa-puruSa / avaNI saka [apa+nI] dUra karanA, httaanaa| avaDaMka pu [avaTaMGka] prasiddhi, khyAti / avaNIya vi [apanIta] dUra kiyA huaa| avaDakkia vi [de] kUpa Adi meM girakara avaNIyavayaNa na [apanItavacana] nindaavcn| marA huA, jisane Atma-hatyA kI ho vaha / / avaNoya puM [apanoda] apanayana / avaDAha saka [ut + kruz] U~ce svara se avaNNa na [de] avajJA / rudana krnaa| avaNNA strI [avajJA] tiraskAra / avaDAhia na [de] U~ce svara se rodana / vi. avaNhaa [apahnava] apalApa / utkRSTa / avaNhavaNa na [apahnavana] apalApa / avaDia vi [de] khinna, parizrAnta / / avaNhANa na [avasnAna] sAbuna Adi se / avaDu puM[avaTu] kRkATikA, ghaMTI yA ghAMTI, snAna krnaa| kaNThamaNi / avataMsa dekho avayaMsa - avataMsa / avaDua pu [de] ulukhala / avataMsa puM. meruparvata / avaDullia vi [de] kUpa Adi meM girA huaa| avataMsiya vi [avataMsita] vibhUSita / avaDDA strI [de] kRkATikA, ghaTTI, gardana kA | avata? vi [avataSTa] tanukRta, chilA huA / U~cA hissaa| avataTTi dekho avayaTThi = avataSTi / avaDDha vi [apAdha] aadhaa| AdhA dina / avatAraNa na utaarnaa| yojanA karanA / Adhe se kama / degkkhetta na [degkSetra] nakSatra- avatAsaNa na [avatrAsana DarAnA / vizeSa / muhUrta-vizeSa / avatittha na [apatIrthaM] kharAba kinArA / avaNa [de] pAnI kA pravAha / ghara kA avatta vi[avyakta] aspaSTa / kama umara vaalaa| phlhk| asaMskRta / puM. dekho avagga / avaNa na [avana] gamana / anubhava / / avatta vi [avAta] pavanarahita / avaNaNa dekho avaNayaNa / avatta vi [avApta prApta, labdha / avaNaddha vi [avanaddha] saMbaddha / AcchAdita / avatta na [avatra] Asana-vizeSa / avaNama aka [ava + nam] nIce nmnaa| avattaya vi[de] visaMsthula, avyavasthita / avaNamiya vi [avanata] avanata / avattavva vi [avaktavya] anirvacanIya / saptaavaNamiya vi [avanamita] nIce kiyA huA, bhaMgI kA caturtha bhaMga / namAyA huaa| avattiya na [avyaktika] eka jainAbhAsa mata, avaNaya vi [avanata] namA huaa| nihnavapracAlita eka mata / vi. isa mata kA avaNaya puM [apanaya] apanaya, haTAnA / nindaa| avaNayaNa na [apanayana] haTAnA, dUra krnaa| avatthaMtara na [avasthAntara] bhinna avasthA / avaNAma puM[avanAma] Urdhvagamana / / avatthaga vi [apArthaka] vyartha / asambaddha arthaavaNi strI [avani pRthivI / vaalaa| avaNida puM[avanIndra] rAjA / avatthaddha vi [avaSTabdha] avalambana-prApta / avaNiya dekho avaNIya / avatthaya vi [apArthaka] nirarthaka /
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ 80 dekho avadAra | saMkSipta prAkRta-hindI koSa avattharA strI [de] pAda-prahAra | avasthA strI [avasthA ] dazA, avasthiti | avatthAva saka [ava + sthApay ] sthira karanA, ThaharAnA / vyavasthita karanA / avatthiya dekho avaTTiya | avatthiya vi [ avastRta ] prasArita / avatthu na [ avastu ] abhAva, asattva | vi. avapaMgura nirarthaka, niSphala | avathaMbha dekho avaThaMbha | avadagga dekho avayagga | avadala vi [apadala] sArarahita | apakva / avadahaNa na [ avadana] dambhana, garama lohe carma ( phor3e Adi ) para | ke koza Adi dAganA / avadANa na [ avadAna ] zuddha karma / avadAya vi [ avadAta ] pavitra, nirmala / sapheda / avadAra na [ apadvAra ] choTI khir3akI / gupta dvAra / avadAla saka [ava + dalay ] kholanA / vikasita karanA / vijRmbhita karanA / avadisA strI [apadik ] bhrAnta dizA / avadesa dekho avaesa / avaddAra abaddAla avaddAhaNA strI. dekho avadahaNa / avadusa na [de] ulUkhala Adi ghara kA sAmAnya upakaraNa / avaddhaMsa puM [avadhvaMsa ] vinAza / avadhaMsi vi [ apadhvaMsin ] vinAzakAraka | avadhAra saka [ava + dhAray ] nizcaya karanA / avadhAraNA strI. dIrghakAla taka yAda rakhane kI zakti / avadhAva saka [apa + dhAv ] pIche daur3anA / avadhikA strI [] upadehikA, dImaka / avadhIriyavi [avadhIrita] tiraskRta, apamAnita | avattharA - avamagga avadhuNa saka [ava + dhU] parityAga karanA / avadhUNa avajJA karanA / avadhUyavi [ avadhUta ] avajJAta, tiraskRta | vikSipta / avanaya puM [apanidraka] nidrA kA abhAva / avaguNa saka [] kholanA | avapakkA strI [avapAkyA ] choTA tavA / [avaspRSTa] jisakA sparza kiyA gayA ho vaha / sivi [] saMghaTita, saMyukta / avapUra saka [ ava + pUray ] pUrNa karanA / avapekkha saka [ avapra + IkS ] avalokana karanA / appaoga pu [apaprayoga] ulaTA prayoga, viruddha auSadhiyoM kA mizraNa / avapphAra puM' [avasphAra] vistAra, phailAva / avabaMdha [avabandha ] bandha, bandhana / avabaddha vi. ba~dhA huA, niyantrita / avabANa vi [ apabANa ] bANarahita / avabujjha saka [ ava + budh ] jAnanA / samajhanA / avaboha puM [avabodha ] jJAna, bodha | vikAsa | jAgaraNa / smaraNa / avabohi pu [ avabodhi ] jJAna / nizcaya, nirNaya / avabhAsa aka [ ava + bhAs ] prakAzita honA / camakanA, avabhAsa puM. prakAza / jJAna / avabhAsaNa vi [ avabhAsana] prakAza karttA / avabhAsaya vi [avabhAsaka ] prakAzaka / avabhAsiya vi[ apabhASita] AkruSTa, abhizapta / avama dekho oma | avamagga pu [apamArga ] kharAba rAstA / avamagga puM [apAmArga] vRkSa - vizeSa, cicar3A,
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ avamaccu-avayAsa saMkSipta prAkRta-hindI koSa laTajIrA / avayagga na [de] anta, avasAna / avamaccu puM [apamRtyu] akAla mRtyu / avayaccha saka [ ava+ gam ] jAnanA / avamaja saka [ava + mRj] poMchanA, jhAr3anA, | avayaccha saka [ dRz ] dekhanA / sApha krnaa| avayacchiya vi [de] prasArita / atramaNNa saka [ava + man] tiraskAra krnaa| avayajjha saka [ dRz ] dekhanA / nirAdara karanA / avajJA karanA / avayaTThi strI [avataSTi] patalA karanA / avamadda pu[avamarda] mardana, vinAza / avayaTTi vi [avasthAyin] sthira rahanevAlA / avamaga vi [avamardaka] mardana karane vAlA / avayaTTi strI [avakRSTi] AkarSaNa / avamanniya / vi [avamata] avajJAta, ava- avayaDhia vi [de] yuddha meM pakar3A huaa| avamaya gaNita / avayaNa na [avacana] kutsita vacana, dUSita avamANa puM [apamAna] tiraskAra / bhaassaa| avamANa puna [avamAna] avajJA / parimANa / | avayara saka [ava+tR] nIce utaranA / janma avamANa saka [ava + mAnaya] avagaNanA grahaNa krnaa| krnaa| avayaria ' [de] viyoga / avamANiya vi [avamAnita] avajJAta, anA avayaria vi [apakRta] jisakA apakAra dRta / apUrita / kiyA gayA ho vaha / na. apakAra, ahitaavamAra pu[apasmAra] bhayaMkara roga-vizeSa, karaNa / / pAgalapana / avayava paM. aMza, vibhAga / anumAna-prayoga kA avamAriya vi [apasmArita, degrika] apa vAkyAMza / smAra roga vaalaa| avayADha dekho ogaaddh| avamAruya pu [avamAruta] nIce calatA pavana / avayANa na [de] khIMcane kI DorI, lagAma / avamiccu dekho avamaccu / avayAya pu[avavAya] aparAdha, doSa / avamiya vi[de]jisako ghAva ho gayA ho vaha / avayAya vi [avadAta] nirmala / avamukta vi [avamukta] parityakta / avayAra pu [apakAra] ahita-karaNa / avameha vi [apamegha megha-rahita / avayAra pu [avatAra] utaranA / dehAntara dhAraNa, janma-grahaNa / manuSya rUpa meM devatA kA avaya dekho apaya = apada / prakAzita honA / saMgati, yojanA / praveza / avaya na [abja] kamala / samAveza / avaya vi [avaca] nIcA / jaghanya / pratikUla / avayaMsa pu [avataMsa] zirobhUSaNa vizeSa / avayAra de] mAdha-pUrNimA kA eka utsava, kAna kA AbhUSaNa / jisameM Ikha se datavana Adi kiyA jAtA hai / avayaMsa saka [ avataMsay ] bhUSita krnaa| avayAraNa na [avatAraNa] utaarnaa| avayavakha saka [apa + IkSa] apekSA karanA, avayAraya dekho avagAraya / rAha dekhnaa| avayAliya vi [avacAlita] calAyamAna avayavakha saka [ ava + IkSa ] dekhanA / pIche kiyA huaa| se dekhnaa| avayAsa saka [ zliS ] AliMgana krnaa| avayavakhA strI [apekSA] apekssaa| avayAsa saka [ava + kAz] prakaTa karanA /
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ 82 huaa| saMkSipta prAkRta-hindI koSa avayAsa-avarUva avayAsa dekho avgaas| avaraddha na[aparAddha] aparAdha / vi. aparAdhI / avayAsa [zleSa]AliMgana / vinAzita / avayAsAviya vi [zleSita] AliMgana karAyA | avaraddhiga vi [aparAdhika] aparAdhI, dossii| pu. lUtA-sphoTa / sarpAdi-daMza / avayAsiNI strI [de] nAka meM DAlI jAtI | avaraddhiga / puMstrI [aparAdhika] sarpadaMza / ddor| avaraddhiya / phunasI, choTA phodd'aa| avara vi [apara] anya, dUsarA, tadbhinna / | avarA strI [aparA] videhavarSa kI eka ngrii| deghA a [degthA] anyathA / pazcima dishaa| avara sa [apara] pichalA kAla yA deza / | avarAiyA dekho aparAiyA / pichale kAla yA deza meM rahA huA, pAzcAtya / / avarAisa dekho aNNAisa / pazcima dizA meM sthit| kaMkA strI | avarAjiya dekho aparAiya / [degkaGkA] ghAtakI-khaMDa ke bharatakSetra kI eka avarAjiyA dekho apraaiyaa| rAjadhAnI / isa nAma ke 'jJAtadharmakathA' sUtra | avarAha pu[aparAdha] gunAha / aniSTa, burAI / kA eka adhyayana / degNha (hna) dina kA | avarAha pu [de] kaTI / antima prahara / dina kA uttarI bhAga / | avarAhiya na [aparAdhita] aparAdha / apakAra, dAhiNa [dakSiNa] naiRtya koNa / vi. ___ aniSTa, ahita / naiRtya koNa meM sthita / dAhiNA strI | avarAhatta bi [aparAbhimukha] parAGmukha / [degdakSiNA] pazcima aura dakSiNa dizA ke | pazcima dizA kI tarapha muMha kiyA huaa| bIca ko dizA, naiRtya koNa / degphANu strI | avari / [degpASNi] er3I, aDDI kA pichalA bhAga / | avariM a [upari Upara / rAya pu [rAtra] dekho avaratta = apara avarika vi [de] anvsr| rAtra / degvideha puM. mahAvideha nAmaka varSa kA avarigalia vi [aparigalita]pUrNa, bharapUra / pazcima bhAga / videhakaDa na [videhakUTa] avarija vi [de] advitIya, asAdhAraNa / parvata-vizeSa kA zikhara-vizeSa / dekho apara / avarilla vi [upari] uttarIya vastra, cAdara / avaraMmuha vi [aparAGmukha] saMmukha / tatpara / | avarilla vi [aparIya] pAzcAtya, pazcima avaraccha dekho aparaccha / dizA smbndhii| avaraja pu[de] gata dina / AgAmI dina / | avarihaDDhapusaNa na [de] akotti, ajasa / prabhAta, subaha / asatya / dAna / avarajjha aka[apa + rAdh] gunAha karanA / | avaruMDa saka [de] AliGgana krnaa| naSTa honaa| avaruttara pu [aparottara] vAyavya koNa / vi. avaratta pu [apararAtra, avararAtra] rAtri vAyavya koNa meM sthita / kA pichalA bhaag| avaruttarA strI [aparottarA] vAyavya dizA / avaratta vi [aparakta]virakta,udAsa / nAkhuza / avaruddha vi. ghirA huaa| avarattaa / pu[de] pazcAttApa / avaruppara dekho avaroppara / avarattea ) | avaruha aka [ava + ruha.] nIce utrnaa| avaradakSiNA dekho avr-daahinnaa| avaruva dekho apuvv|
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ 83 avaroppara-avavaraka saMkSipta prAkRta-hindI koSa avaroppara / vi [paraspara] Apasa meM / / avaleha puM. cttnii| avarovara / avalehaNiyA strI [avalekhanikA] bAMsa kA avaroha pu[avarodha] antaHpura / antaHpura meM chilakA / dhUli Adi jhAr3ane kA eka uparahanevAlI strii| nagara ko sainya se gheranA / karaNa / sNkssep| pratibandha / juvai strI [degyuvati] avalehi , strI [avalekhi, kA] bAMsa antaHpura kI strii| avalehiyA kA chilakA / lehya vizeSa / avaroha puM. uganevAlA ( tRNa Adi ) / cAvala ke ATA ke sAtha pakAyA huA dUdha / avaroha pu [de] kaTi / avaloa saka [ava + loka] dekhanA, avaavalaMba saka [ava + lamb] Azraya lenaa| lokana karanA / laTakanA / avaloga ) pu avaloka] avalokana, avalaMba , pu [avalamba, degka] sahArA, | avaloya / darzana / avalaMbaga / Azraya / vi. laTakanevAlA / avaloyaNa na [avalokana] vilokana / sthAnasahArA lenevaalaa| vizeSa / zikhara-vizeSa / avalaMbaNayA strI [avalambanatA] avagraha- | avaloyaNI strI [avalokanI] devI-vizeSa / jJAna / avalova pu [apalopa] chipAnA, lopa avalakkhaNa na [apalakSaNa] kharAba lakSaNa, ! krnaa| burI Adata / avalovaNI strI [apalopanI] vidyAavalagga vi [avalagna] ArUr3ha / saMlagna / vizeSa / avalatta vi [apalapita] chipAyA huaa| avaloha vi [apaloha] loharahita / avaladdha vi [apalabdha] anAdara se prApta / avallaya na [de. avallaka] naukA khevane kA avaladdhi strI [avalabdhi] aprApti / / upakaraNa-vizeSa / avalaya na [de] makAna / avallAva ) pu [de. apalApa] asatyaavalava saka [apa+lap] asatya bolnaa| | avallAvaya , kathana, apalApa / satya ko chipaanaa| avava na. saMkhyA-vizeSa, avavAGga' ko caurAsI avalAva pu [apalApa] apahnava / lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha ho vaha / avalia na [de] jhuutth| avavaMga na [avavAGga] saMkhyA-vizeSa, 'aDaDa' avaliMba pu [avalimba] jIva yA pudgaloM se ko caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA vyApta sthAna-vizeSa / labdha ho vaha / avalicchaa vi [de] aprApta, anAsAdita / avavakkala vi [apavalkala] tvacArahita / avalitta vi [avalipta] vyApta / lipta / avavakkA strI [avapAkyA] choTA tavA / gavita / avavagga [apavarga] mokSa / avalua dekho avlly| avavaTTaNa na [apavartana] apasaraNa / karmaparaavaluA strI [de] gussA / mANuoM kI dIrgha sthiti ko choTI krnaa| avalutta vi [avalupta] lopa-prApta / avavatta vi [apavRtta] vApasa lauTA huA / avalea , pu [avalepa] ahaMkAra / lepa, apasRta / avaleva / lepana / anAdara / | avavaraka pu [apavaraka] koTharI, choTA ghara /
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ 84 saMkSipta prAkRta-hindI koSa avavaha-avasesa avavaha saka [apa + vaha ] bAhara pheMkanA, dUra | avasariya vi [Avasarika] sAmayika, smhttaanaa| yopayukta / avavAia vi [ApavAdika] apvaad-sNbNdhii| avasarIra pu[apazarIra] roga / avavAiya vi [apavAdika] apvaadvaalaa| avasavasa vi [apasvavaza] parAdhIna / avavAya pu [apavAda] vizeSa niyama, apa- avasavva na [apasavya] vAma pArzva / vAda / nindA, avarNa-vAda / anujJA, saMmati / | avasavvaya na [apasavyaka] zarIra kA dAhinA nizcaya, nirNaya vAlI hakIkata / / bhaag| avavAsa saka [ava + kAz] avakAza denA, avasaha pu [Avasatha] ghara / jagaha denaa| avasaha na [de] utsava / niyama / avavAha saka [ava + gAha ] avagAhana krnaa| avasAia vi [aprasAdita] prasanna nahIM kiyA avaviha pu [avavidha] gozAlaka ke eka bhakta huA / kA nAma / avasANa na [avasAna] nAza / anta bhAga / avavIDa pu[avapIDa] niSpIr3ana, dbaanaa|| avasAya pu [avazyAya] hima / avasa vi [avaza] parAdhIna / svatantra / akAma, avasAria vi [aprasArita] na. phailA huA, anicchu / avistArita / avasaM a [avazyam] jarUra, nizcaya / avasAria vi [apasArita] AkRSTa / haTAyA avasauNa na [apazakuna] aniSTa-sUcaka | huaa| nimitta / avasAvaNa na [avasrAvaNa] kaaNjii| bhAta avasaMki vi [apazaGkina] apsrnnkrtaa| vagairaha kA paanii| avasakka saka [ ava+vaSka] pIche haTa avasAvaNiyA strI [avasvApanikA] sulaanejaanaa| vAlI vidyaa| avasaNNa vi [de] TapakA huaa| avasia vi [apasRta] pIche haTA huaa| avasaNNa vi [avasanna] nimagna / avasia vi [avasita] samApta / jJAta / avasadda pu [apazabda] azuddha zabda / kharAba avasijja aka [ava + sada] haarnaa| vacana / apakItti / avasitta vi [avasikta] sIMcA huaa| avasappa aka [ ava + sRpa ] pIche haTAnA / | avasida (zau) vi [avasita] samApta / nivRtta honA / utrnaa| avasiddhata pu [apasiddhAnta] dUSita siddhAMta / avasappaNa na [apasarpaNa] apasaraNa, apavartana / avasIya aka [ava+ sad] kleza pAnA, khinna avasappiNI dekho osappiNI / honaa| avasamiA [de] dekho aNbsmii| avasua aka [ud + vA] sUkhanA, zuSka avasaya vi [apazada] adhama / honaa| avasara aka [apa + sR] pIche haTanA / nivRtta avasea pu [avaseka] siMcana / honaa| avasea vi [avaseya] jAnane yogya / avasara saka [ava+ sa] Azraya karanA / avaseM (apa) dekho avasaM / avasara puM. kAla, samaya / prastAva, maukaa| abaseNa dekho avsN| avasaraNa dekho osaraNa / | avasesa pu [avazeSa] avaziSTa / vi. sarva /
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ 85 avasesiya-avahAsa saMkSipta prAkRta-hindI koSa avasesiya vi [avazeSita] samApta kiyA | avahattharA strI [de] lAta mAranA / huA, pAra pahu~cAyA huA / avaziSTa / avahaya vi [apahata] naSTa / avaseha saka [gam] jaanaa| avahaya vi [aghAtaka] ahiMsaka / avaseha aka [ naz ] palAyana krnaa| avahara saka [gam] jaanaa| avasoiyA strI [avasvApikA] nidraa| avahara aka [naz] bhAga jaanaa| avasoga vi [apazoka] zoka-rahita / deva- | avahara saka [apa + ha] chIna lenA, apaharaNa vizeSa / krnaa| bhAgAkAra karanA, bhAga denaa| avasoNa vi [apazoNa] thor3A lAla / parityAga krnaa| avasovaNI strI [avasvApanI] nidrA / / avahara vi [apahara] apahAraka, chIna leneavassa vi [avazya] jarUrI, niyata / kamma vaalaa| na |degkaman] Avazyaka kriyaa| karaNijja | avahasa saka [ava, apa + has] tuccha karanA, vi [karaNIya] avazya karane lAyaka karma, tiraskAra karanA, upahAsa krnaa| sAmayika Adi / degkiriyA strI [kriyA] | | avahAu saka [de] Akroza krnaa| Avazyaka anuSThAna / kicca vi [degkRtya] | avahADia vi [de] utkRSTa, jisa para Akroza Avazyaka kaary| kiyA gayA ho vaha / avassaM a [avazyam] jarUra, nizcaya / avahANa na [avadhAna] khyAla, upayoga / jJAna, avassappiNI dekho avsppinnii| jaannaa| avassAa dekho avasAya / avahAya pu[de] viraha, viyoga / avassiya vi [avAzrita] Azrita, avalagna / avahAya a [apahAya] chor3a kara, tyAga kara / avaha saka [rac] nirmANa karanA / avahAra saka [ava + dhAray] nirNaya karanA, avaha sa [ubhaya] donoM, yugala / nizcaya krnaa| avaha vi. na bahatA huA, jo cAlU nahIM hai| / avahAra (apa) dekho avahara = apa + ha / avahai strI [apahati] vinaash| | avahAra pu [apahAra] apaharaNa / dUra karanA, avahaTTa vi [de] abhimAnI / parityAga / corI / bAhara karanA, nikaalnaa| avahaTTa avahara = apa+ha kA sNkR.| bhAgAkAra / vinAza / avahaDa vi [apahRta le liyA gayA, chInA | avahAra pu [avadhAra] nizcaya, nirNaya / degva huaa| vi [vat] nizcaya vaalaa| avaha vi [avahRta] Upara dekho| avahAra pu [avadhArya] dhruvarAzi, gaNitaavahaDa nadI masala / prasiddha rAzivizeSa / avahaNNa pu[de] udUkhala / avahAraya vi [apahAraka] chInanevAlA, apaapahattha pu [apahasta] mArane ke lie yA | haraNa karanevAlA / nikAla bAhara karane ke lie U~cA kiyA | avahAva saka [krap] dayA karanA, kRpA huA hAtha / karanA / avahattha saka [apahastaya] hAtha ko UMcA | avahAvia vi [avadhAvita] gamana ke lie karanA / tyAga karanA, chor3a denaa| dUra | prerita / krnaa| | avahAsa pu [avabhAsa] prakAza /
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa avahAsiNI-avi avahAsiNI strI [avahAsinI] nAsArajju / ( avAuDa vi [a-vyApta] kisI kArya meM na avahi dekho ohi| lagA huaa| avahiTTha vi de] abhimaanii| avAuDa vi [aprAvRta] anAcchAdita, nagna, avahiTTa na di] maithuna / digambara / avahiya vi [apahRta] chIna liyA huaa| avADia vi [de] vaJcita, pratArita / avahiya vi [apahita] ahita / avANa dekho apaann| avahiya vi[avadhRta]niyamita / na. avdhaarnn| | avAya puM[apAya pAnI kA Agamana / avahiya vi [avahita] sAvadhAna / degmaNa vi avAya vi [apAya bhAgyarahita / [degmanas ] tallIna, ekAgra-citta / avAya vi [apAga] vRkSarahita / avahiya vi [racita] nirmita / avAya vi [apAka] pAparahita / avahINa vi [avahIna] hIna, utaratA, kama avAya puM [avAya] prApti / darajA vaalaa| avAya puM[apAya] anartha, aniSTa / doSa, dUSaNa / avahIya vi [apadhIka duddhi / udAharaNa-vizeSa / vinAza / viyoga, pArthakya / avahIra saka [ava+dhIraya] avajJA karanA, saMzaya-rahita nizcayAtmaka jJAna-vizeSa / degdaMsi tiraskAra karanA / avahelanA krnaa| vi [darzin] bhAvI anarthoM ko jAnanevAlA / avahIla dekho avhor| vijaya na[degvicaya, vijaya dhyAna-vizeSa / avahIlA strI [avahelA] anAdara / avAya puM. saMzaya-rahita nizcayAtmaka jJAna vizeSa, avahUya vi [avadhUta] mAra bhagAyA huA / mati jJAna kA eka bheda / prApti / avahea vi [de] kRpA-pAtra / avAya vi [amlAna] mlAnarahita, tAjA / avaheDa saka [ muc ] chor3anA, tyAga karanA / | avAyANa na [apAdAna] kAraka-vizeSa, avaheDaga / puna [avaheTaka] Adhe sira kA sthAnAntarIkaraNa / avaheDaya , darda, AdhA sIsI rog| avAra vi [apAra] ananta / avaheDiya vi [de] nIce kI tarapha mor3A huaa| avAra puM [de] dUkAna / avaheri strI [avahelA avagaNanA, tira- avArI strI [de] Upara dekho| avaherI skaar| avAluA strI [de] hoTha kA prAnta bhAga / avahelaa vi [avahelaka] tirskaark| avAva puM [avApa] rasoI / kahA strI avahelaNa vi [avahelana] upekSA karane vaalaa| [kathA] rasoI-sambandhI kathA / avahoa puMde] viraha, viyoga / | avAsa / (apa) dekho avseN| avahoDaya dekho avoddg| avahomuha vi [ubhayamukha] donoM tarapha muMha | avAha puM. deza-vizeSa / vaalaa| avAhA dekho abaahaa| avahola aka [ava + holaya] jhUlanA / saMdeha | avi a [api] ina arthoM kA sUcaka avyykrnaa| avadhAraNa / samuccaya / saMbhAvanA / vilApa / avAi vi [apAyin] duHkhI / doSI, apraadhii| vAkya ke upanyAsa aura pAdapUrti meM bhI isakA avAINa vi [avAcIna] adhAmukha / prayoga hotA hai| avAINa vi [avAtIna] vAyu se anupht| / avi puM. aja / meSa / avAseM
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ avia-avissAma saMkSipta prAkRta-hindI koSa 87 avia vi [de] ukta / aviNayavaI strI [de] kulaTA / avia vi [avita] rakSita / aviNi vi [avinidra] nidrA-vicchedarahita / avia a [apica vizeSaNa-sUcaka avyaya / | aviNNA strI [avijJA] anupayoga, khyAla samuccaya-dyotaka avyaya / kA abhAva / avia ' [avika] meSa, bher3a / avida / a. viSAda-sUcaka avyaya / aviu vi [avit] ajJa, murkha / avidA aviukkaMtiya vi [avyutkrAntika] utpatti- avinANa vi [avijJAna] ajAna / ajJAta, rahita / aparicita / aviusaraNa na [avyutsarjana] aparityAga, | aviyatta na [aprItika] prIti kA abhAva / pAsa meM rkhnaa| vi. aprItikAraka / avikapa vi [avikampa nizcala / avirai strI [avirati] virAma kA abhAva, avikaraNa na. gRhIta vastuoM ko yathAsthAna na | anivRtti / pApa karma se anivRtti / hiMsA / rkhnaa| maithuna / virati-pariNAma kA abhAva / vi. avikkha dekho avekkha / viratirahita / degvAya puM [degvAda] avirati avikkhaga vi [apekSaka] apekSA karane vaalaa| | kI carcA / maithuna-carcA / avikkhaNa na [avekSaNa] avalokana, niriikssnn| | aviraiya vi [aviratika] virati se rahita, avikkhaNa na [apekSaNa] apekSA, paravAha / / pApanivRtti se varjita, pApa karma meM pravRtta / avikkhA dekho avekkhaa| aviraya vi [avirata] virAmarahita, aviavigaiya vi [avikRtika] ghRta Adi | cchinna / pApa nivRtti se rahita / caturtha guNavikAra-janaka vastuoM kA tyaagii| sthAnaka vAlA jIva / degsammadidi strI avigaDiya vi [avikaTita] anAlocita / / [degsamyagdRSTi] caturtha guNa sthAnaka / avigappaga vi [avikalpaka] vikalparahita / | avirAma vi [avirAma] virAmarahita / vi. na. kalpanArahita pratyakSa jJAna / / nirantara, hmeshaa| avigala vi [avikala] akhaNDa, pUrNa / avirAya vi [avilIna] abhraSTa / avigiccha vi [avicikitsya] jisakA | avirAhiya vi [avirAdhita] akhaNDita, ilAja na ho sake aisA, asAdhya vyAdhi / ArAdhita / avigIya puM [avigIta] agItArtha, zAstroM ke | avila puM [de] pazu / vi. kaThina / rahasya kA anabhijJa sAdhu / avilA strI. messii| aviggaha vi [avigraha] zarIra-rahita / yuddha- avisaMdhi vi. pUrvApara virodha se rahita, saMgata, rahita, kalaha-vajita / sarala, sIdhA / gai saMbaddha / strI [gati] akuTila gati / avisaMvAi vi [avisaMvAdina] visaMvAdarahita, aviccha vi [avIpsya] vIpsArahita, vyApti- pramANabhUta, satya / rahita / avisesa vi [avizeSa] samAna / avija vi [abIja] bIjazakti se rahita / | avissa na [avizra] mAMsa aura rudhira / aviNayavai / [de] jAra, upapati / avissAma vi [avizrAma] vizrAmarahita / aviNayavara / krivi. nirantara, sdaa|
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ 88 avi puM [de] bAlaka / aviva vi [ avibhava ] daridra / rfar dekho avidA | saMkSipta prAkRta-hindI koSa eka samAsa / avvaMga vi[avyaGga] akhaNDa, anyUna | saMpUrNa | vihAvi vi [] garIba / na mauna / avivi [] matta, unmatta / avihita a [ avighnat ] nahIM mAratA huA, hiMsA na karatA huA / avihIra va [ apratIkSa] pratIkSA nahIM karane vAlA / aviDaya vi [aviTaka] Adara karanevAlA / avI dekho avi / avIya a [ avivicya ] alaga na hokara / avIya vi [advitIya] asAdhAraNa, anupama / ekAkI, asahAya / avukka saka [vi + jJapay ] vijJapti karanA, prArthanA karanA / aggaha dekho aviggaha / aha dekho avoha | ave saka [ava + i] jAnanA / ave aka [apa + i] dUra honA, haTanA / avekkha saka [ava + IkS] apekSA karanA / paravAha karanA / avekkha sa [ ava + IkS ] avalokana karanA / aarfa [ apeta] rahita, varjita / rui vi [degruci ] ruci rahita, nirIha / ave vi [aveda] puruSa - vedAdi veda se rahita / mukta, mokSa prApta / avesi dekho aMbesi / aveha dekho avekkha = ava + IkSu / rates vi [avyAkRta] avyakta, aspaSTa avoha saka [apa + Uh] vicAra karanA / nirNaya karanA / avoha puM [apoha] vikalpajJAna, tarkavizeSa | tyAga | nirNaya / avvabhAva puM [avyayIbhAva] vyAkaraNa- prasiddha avihaDa-avvAbAha na. pUrNa aMga, pUrA zarIra / avvakkhitta vi [avyAkSipta ] vikSeparahita / tallIna, ekAgra / avvagga vi [avyagra ] anAkula / avvatta vi [avyakta ] aspRSTa, asphuTa avvattaya choTI umara kA bAlaka / agItArtha, zAstra - rahasyAnabhijJa ( sAdhu ) / puM. avyakta mata kA pravartaka eka jainAbhAsa muni / sAMkhya mata meM prasiddha prakRti / maya na [mata ] eka jainAbhAsa mata / avvattava vi [ avaktavya ] avacanIya / puM. karmabandha vizeSa, jaba jIva sarvathA karmabandharahita hokara phira jo karmabandha kare vaha / avattiya dekho avattiya / avvabhicArivi [avyabhicArin ] aikAntika / avvaya na [avyaya ] 'ca' Adi nipAta | avvayana [ avrata] vrata kA abhAva / vi. vratarahita / avvaya vi [avyaya ] akhuTa / zAzvata / avyavasiya vi [avyavasita] anizcita, saMdigdha / aparAkramI / avasaNa va [avyasana] vyasana rahita / puMna. lokottara rIti se 12vA~ dina / avvaha a [ avyatha] vyathArahita / na nizcala dhyAna | avvA strI [arvAk ] para bhinna / roar strI [de. ambA ] mAtA / avvAiddha vi [avyAviddha] aviparIta / na. sUtra kA eka guNa, akSaroM kI ulaTa-pulaTa kA abhAva / avvAgaDa vi [avyAkRta] avyakta | avvANa vi [ AvyAna ] thor3A snigdha / avvAbAha vi [avyAvAdha] haraja-rahita / na. roga kA abhAva / sukha / mokSa - sthAna,
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ avvAvaDa-asaMgia saMkSipta prAkRta-hindI koSa mukti| puM. lokAntika deva-vizeSa / puna. eka | asai / devvimaan| | asaI a [asakut] bAraMbAra / avvAvaDa vi [avyApta] jo vyavahAra meM na asaI ) lAyA gayA ho, vyApAra-rahita / eka prakAra | asaI strI [asatI] kulaTA / dAsI / degposa kA vAstu puM [ poSa] dhana ke lie dAsI, napuMsaka yA avvAvanna vi [avyApanna] avinaSTa / pazuoM kA pAlana / avvAvAra vi [avyApAra] vyApAra-varjita / asauNa puMna [azakuna] apazakuna / avvAhaya vi [avyAhata] rukAvaTa-varjita / asaMka vi [azaGka] asaMdigdha / nirbhaya / AghAtarahita / puvvAvaratta na [pUrvAparatva] asaMkala vi [azRGkhala] zRGkhalA-rahita, jisameM pUrvApara kA virodha yA asaMgati na ho | aniyantrita / aisA (vcn)| asaMkiliGka vi [asaMkliSTa] saMkleza-rahita / avvAhAra puM [avyAhAra] mauna / vizuddha, nirdoSa / avvAhiya vi [avyAhRta] na bulAyA huaa| asaMkha vi [asaMkhya] saMkhyA-rahita, parimANaanviraya vi [avirata] virati-rahita / ___ rahita / avvo a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-sUcanA / asaMkha [asaMkhya] sAMkhya mata se bhinna darzana / duHkha / saMbhASaNa / apraadh| vismaya / Ananda / asaMkhaDa strIna [de] kalaha / Adara / bhaya / kheda / viSAda / pshcaattaap| asaMkhaDa na [de] kalaha, jhgdd'aa| anvogaDa vi [avyAkRta] avizeSita / | | asaMkhaDiya vi[de] kalaha karane vAlA, jhagar3AphailAva-rahita / nahIM bAMTA huaa| asphuTa, | khora / aspaSTa / na. eka prakAra kA vAstu / asaMkhaya dekho asaMkha = asaMkhya / avvocchiNNa vi[avyucchinna, avyavacchinna] asaMkhaya vi [asaMskRta] saMskAra-hIna / saMdhAna satata / nitya / avyAhata / karane ke azakya / avvocchitti strI [avyucchitti, avyava asaMkhijja vi[asaMkhyeya] ginatI yA parimANa karane ke azakya / cchitti] sAtatya, pravAha, paraMparA se barAbara asaMkheja dekho asaMkhijja / calA AnA / naya puM. vastu ko kisI na kisI rUpa se sthAyI mAnanevAlA pakSa, dravyArthika asaMkhejaideg vi [asaMkhyeya] asaMkhyAtavAM / degbhAga puM. asaMkhyAtavAM hissaa| ny| avvoyaDa dekho avvogaDa / asaMkhejaya puMna [asaMkhyeyaka] gaNanA-vizeSa / asa saka [az] vyApta karanA / khAnA / asaMga vi [asaGga] anaaskt| puM. AtmA / asa aka [as] honaa| mukta jIva / na, mokSa / asa vakR [asat] avidyamAna / asaMgaya na [de] vastra / asai strI [asRti] ulaTA rakhA huA hasta | asaMgahiya vi [asaMgRhIta] jisakA saMgraha na tala / dhAnya mApane kA eka parimANa / usase | kiyA gayA ho vaha / anAzrita / mApA huA dhAnya / asaMgahiya vi [asaMgrahika] saMgraha na karane asai strI [de. asattva] abhAva, avidya- vAlA / puM. naigama naya kA eka bheda / maantaa| | asaMgia puM [de] ghodd'aa| vi, anavasthita, 12
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa asaMghayaNa-asaNi cazcala / / asaMvarIya vi [asaMvRta] anAcchAdita / nahIM asaMghayaNa vi [asaMhanana] saMhanana se rahita / | rukA huaa| vajra, RSabha, nArAca Adi prAthamika tIna | asaMsada vi [asaMsRSTa] dUsare se na milA huA / saMghayaNoM se rahita / lepa-rahita / strI. piNDaiSaNA kA eka bheda / asaMjaNa na [asaJjana] anAsakti / asaMsi vi [asraMsina] avinazvara / asaMjama vi [asaMyama] hiMsA, jhUTha Adi asakka vi [azakya] jisako na kara sake vaha / sAvadya anuSThAna / hiMsA Adi pApa kAryoM | asakkaya vi [asatkRta] satkAra-rahita / se anivRtti / ajJAna / asamAdhi / / asakkaNijja vi [azakanIya] azakya / asaMjaya vi [asaMyata] hiMsA Adi pApa kAryoM | asagAha puM [asadgraha] kadAgraha / se anivRtta / hiMsA Adi karane vaalaa| puM. | asamgaha / vizeSa Agraha / sAdhu-bhinna, gRhastha / asaggAha asaMjala puM [asaMjvala] airavata varSa ke eka asacca na [asatya] jhUTha vacana / vi. jhUThA / jinadeva kA nAma / degmosa na [ mRSa] jhUTha se milA huA satya / asaMjogi vi [asaMyogin] saMyoga-rahita / degvAi vi [vAdin] jhUTha bolane vAlA / puM mukta jIva / mosa na [mRSa] na satya aura na jhUTha aisA asaMta vakR. [asat] avidyamAna / asatya / vacana / degAmosA strI [mRSA] dekho anntasundr| rokta artha / 'saMdha vi. asatya-pratijJa / asatya asaMta vi asatva sattva-rahita, bala-zUnya / abhiprAya vaalaa| asaMtharaMta vakR. [de. asaMstarat] samartha na asajja / vakR [asajat] saMga na karatA hotA huA / khoja na karatA huaa| tRpta na asajjamANa / huaa| hotA huaa| asajjhAiya puM [asvAdhyAyika] paThana-pAThana kA pratibandhaka kAraNa / asaMtharaNa na [de. asaMstaraNa] nirvAha kA asajjhAya vi [asvAdhyAya] anadhyAya, vaha abhAva / paryApta lAbha kA abhAva / asamarthatA, kAla jisameM paThana-pAThana kA niSedha kiyA azakta avsthaa| gayA hai| asaMtharamANa vakR [de. asaMstaramANa] dekho ' asaDha vi [azaTha] sarala, niSkapaTa / 'karaNa asaMtharaMta / vi [degkaraNa] niSkapaTa bhAva se anuSThAna karane asaMdhima vi. saMdhAna-rahita, akhaNDa / vaalaa| asaMbhaMta puM [asaMbhrAnta] prathama naraka kA chaThavAM | asaNa na [azana] bhojana / khAdya padArtha / narakendraka-naraka-sthAna vizeSa / asaNa puM [asana] bIjaka nAmaka vRkSa / na. asaMbhavva vi [asaMbhAvya] jisakI saMbhAvanA pheNknaa| na ho sake aisaa| asaNi puMstrI [azani] eka prakAra kI asaMbhAvaNIya vi [asaMbhAvanIya] Upara dekho| bijalI / puM. eka naraka-sthAna / asaMlappa vi [asaMlapya] anirvacanIya / asaNi puMstrI [azani] vajra / AkAza se asaMloya puM asaMloka] aprakAza / bhIr3a rahita giratA agni-kaNa / vajra kI agni / agni / sthAna / astravizeSa / degppaha puM [prabha] rAvaNa ke asaMvara puM. Azrava, saMvara kA abhAva / mAmA kA nAma / degmeha puM [megha] vaha varSA
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ aso- asi jisameM ole girate haiM / ati bhayaMkara varSA, pralaya megha / vega puM. vidyAdharoM kA eka saMkSipta prAkRta-hindI koSa rAjA / asaNI strI [azanI] eka indrANI / jIbha, jihvA / asaNNava [asaMjJa] acetana / | for a [ asaMjJin ] saMjJi-bhinna, manojJAna se rahita (jIva ) / samyagdRSTi bhinna, jainetara / suyana [deg zruta] jainetara zAstra / asatya vi [asvastha ] ataMdurusta, bImAra | asattha na [ azastra] zastra bhinna / saMyama, nirdoSa anuSThAna / asadda puM [azabda ] apayaza | vi. zabdarahita / asabala vi. [ azabala ] amizrita / nirdoSa, pavitra / asabbhAva puM [asadbhAva ] yathArthatA kA abhAva, jhUTha | vi. asatya / asabbhUya vi [asadbhUta ] asatya / asama vi. asamAna, asAdhAraNa / eka, tIna, pA~ca Adi ikAI saMkhyA vAlA, viSama / 'sarapuM [ra] kAmadeva | asamavAina [ asamavAyin ] naiyAyika aura vaizeSika mata prasiddha kAraNa-vizeSa | asamaMjasa vi [asamaJjasa ] avyavasthita, gairavyAjabI / asamikkhiya vi [asamIkSita] anAlocita, avicArita / kAri vi [kArin] sAhafar | kAriyA strI [kAritA ] sAhasa karma | asarAsaya vi [de] nirdaya / asalIla vi [azlIla ] asabhya bhASA / asava puM [a] prANa / asavaNNa vi [asavarNa] asamAna, asAdhAraNa / asavAra puM [azvavAra ] ghur3asavAra / asaha vi. asahiSNu / asamartha / kheda karane vAlA / ahaNavi [asa] asahiSNu, krodhI / asahAya vi. sahAya rahita / ekAkI / asahijja vi [asAhAyya ] sahAyatArahita / sahAyatA kA anicchuka | asahuvi [ asaha / asahiSNu / asamartha, azakta | bImAra / sukumAra / asahejja dekho asahijja / asAgArayavi [asAgArika] gRhasthoM ke AvAgamana se rahita sthAna / asADhabhUi puM [aSADhabhUti] eka jaina muni / asADha na [asADhaka ] tRNa - vizeSa | asAya na [ asAta | duHkha / veyaNijja na 1 [vedanIya] duHkha kA kAraNa-bhUta karma / asArA strI [de] kadalI vRkSa / asAliya puMstrI [de] sarpa kI eka jAti / asANa na [asAdhana] asiddhi | asAhAraNa vi [ asAdhAraNa ] atulya, anupama / asi puM. talavAra / isa nAma kI narakapAla devoM kI eka jAti / strI. banArasa kI eka nadI kA nAma 1 'kuNDa na [deg kuNDa] mathurA kA eka tIrtha sthAna | ghAya puM ['ghAta] talavAra kA dhAva | 'cammapAya na ['carmapAtra ] talavAra kI myAna, koza | 'dhArA strI dheNu, AstrI [, 'dhenukA] churI | 'patta na [ patra] talavAra | talavAra ke jaisA tIkSNa patra / talavAra kI patarI / puM. narakapAla devoM kI eka jAti / puttagA strI [ putrikA ] churI / muTThi strI [ muSTi ] talavAra kI mUTha / rayaNa na ['ratna] cakravartI rAjA kI eka uttama talavAra / laTThi strI [degyaSTi ] khaDgalatA, talavAra | 'vaNa na ['vana] khaDgAkAra patte vAle vRkSoM kA jaMgala / 'vatta dekho [A] | hara [degdhara] talavAra-dhAraka, ar | 'harA dekho 'dhArA / asii (apa) dekho asIi /
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa asiNa-asoga asiNa na [azana] bhojana / | asuya vi [azruta na sunA huA / Nissiya asistha na [asiktha] ATA lage hue hAtha yA na [nizrita] zAstra-zravaNa ke binA hI bartana kA kapar3e se chanA huA dhovana / honevAlI buddhi-jJAna / pUvva vi [pUrva] asiddha vi. aniSpanna / tarkazAstra prasiddha duSTa | pahale kabhI nahIM sunA huaa| hetu| asura puM. daitya, dAnava / devajAti-vizeSa, asiya vi [azita] khAdi / bhavanapati aura vyantara devoM kI jAti / asiya vi [asita] kRSNa, zvetarahita / dAsa-sthAnIya dev| kumAra puM. bhavanapati azubha / abaddha, ayantrita / degkkha puM|kSa] | devoM ko eka avAntara jAti / prAya puM yakSa-vizeSa / [rAja] asuroM kA indr| degvaMdi puM asiya na [de] dAtra, daaNtii| [degbandina] raaksss| asilesA strI [azleSA nksstr-vishess| | asuriMda puM [asurendra] asuroM kA rAjA, asiva na [aziva] vinAza / asukha / deva shi| asukha / deva- indra-vizeSa / tAdi kRta upadrava / mArI roga / asuha na [azubha] amaMgala, aniSTa / pApaasiviNa puM asvapna] deva, devatA / karma / vi. kharAba, asundara / degNAma na asivva dekho asiv| [degnAman] azubha phala denevAlA karma-vizeSa / asisuI strI [azizvI] zizurahita strii|| asUa saka [asUy] asUyA karanA / asiha vi [azikha] zikhArahita / asUyA strI. [asUcA] sUcanA kA abhAva / asIi strI [azIti] saMkhyA-vizeSa, assI, dUsare ke doSoM ko na kaha kara apanA hI doSa 80 / degma vi [degtama] asIvA~, 80vaaN|| khnaa| asIiga vi [azItika] assI varSa kI umra | asUyA strI. asUyA, asahiSNutA / vaalaa| asUriya vi [asUrya] sUryarahita, andhakAramaya asIma vi asIman] nissIma / sthAna / puM. naraka-sthAna / asIla vi [azIla] asdaacaarii| na. asa- | asevva dekho asiva / dAcAra, abrahmacarya / degmaMta vi vata] asesa vi [azeSa] niHzeSa, sarva / abrahmacArI / asaMyata / asoa / puM [azoka] deva-vizeSa / puna. asu puM. ba. prANa / na. citta / tApa / asoga ) eka devavimAna / zakra Adi indroM asu dekho aNsu| kA eka AbhAvya vimAna / vaDisaya puna asui vi [azuci] apavitra, asvaccha / na [vataMsaka] saudharma devaloka kA eka amedhya, visstthaa| vimAna / asui vi [azruti zAstrazravaNa-rahita / asoga puM[azoka] suprasiddha vRkss-vishess| mahAasuIkaya vi [azucIkRta apavitra kiyA graha vizeSa / harA raMga / bhagavAn mallinAtha kA huaa| caityavRkSa / deva-vizeSa / na. tIrtha-vizeSa / yakSaasuga puM [asuka dekho asu - asu| vizeSa / vi. zoka rahita / degcaMda puM [degcandra] asuNi vi [azrotRna sunanevAlA / rAjA zreNika kA putra, rAjA koNika / eka asuddha vi [azuddha] malina / na. mailaa| prasiddha jainAcArya / laliya puM [deglalita] visohaya puM [vizodhaka] bhNgii| caturtha baladeva kA pUrva-janmIya nAma / 'vaNa na
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ asogA-assAsaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa vina] azoka vRkSoM vAlA vana / 'vaNiyA | assa na [asra A~sU / rudhira / strI [degvanikA] azoka vRkSa vAlA bgiicaa| | assaMkha vi [asaMkhya saMkhyA rahita / "siri puM [degzrI] isa nAma kA eke prakhyAta | assaMgia vi de] Asakta / rAjA, samrATa azoka / assaMghayaNi vi [asaMhananin] saMhanana-rahita, asogA strI [azokA] isa nAma kI eka kisI prakAra ke zArIrika bandha se rahita / indraannii| bhagavAn zrI zItalanAtha kI zAsana- assaMjama dekho asaMjama / devI / eka nagarI kA nAma / assaMjaya vi [asvayata] guru kI AjJAnusAra asoya dekho asog| calanevAlA, asvcchNdii| asoya puM [ azvayuk ] Azvina mAsa / / assaMjaya dekho asNjy| asoya vi [azauca] zaucarahita / na. zauca assaMdama puM [azvandama] azva-pAlaka / kA abhAva / vAi ni ["vAdina] azIca assacca dekho asacca / kA hI mAnanevAlA / assaNNi dekho asaNNi / asoyaNayA strI [azocanatA, zoka kA | assattha puMazvattha vRkSa-vizeSa, pIpala / abhaav| assattha vi [asvastha] rogI, bImAra / / asoyA dekho asogaa| assanni dekho asnnnni| asolliya vi [apaka kaccA / assama puM [Azrama sthAna, jagaha / RSiyoM asohi strI [azodhi] azuddhi / virAdhanA / kA sthAna / degThANa na ['sthAna pApa-karma / azuddhi sthaan| assamia vi [azramita] zramarahita, anadurjana kA saMsarga / anAyatana / bhyaasii| assa na [Asya mukha / assavAra dekho asavAra / assa vi asva nirdhana / nirgrantha, sAdhu, | assasa aka [A+ zvas] AzvAsana lenaa| muni / assAiya vi [AsvAdita] jisakA AsvAdana assa puM [azva] ghodd'aa| azvinI nakSatra kA | kiyA gayA ho vaha / adhiSThAyaka dev| RSi-vizeSa / degkaNNa puM assAda saka [ A + sAday prApta karanA / [knnN| eka antrviip| ina antarvIpa kA | assAda saka [A + svAdaya]AsvAdana karanA / nivAsI / degkaNNI strI [degkarNI vanaspati- | assAdaNa dekho assAyaNa / vizeSa / karaNa na. jahA~ ghor3A rakhane meM AtA | assAya dekho assAda = A + sAday / ho vaha sthAna, astabala / 'ggIva puM [grIva] | assAya dekho assAda = A + svAdaya / pahale prativAsudeva kA nAma / tara puMstrI. | assAya dekhI asaay| khaccar3a / muha ( [degmukha] isa nAma kA eka assAyaNa puM [AzvAyana] azva RSi kI antarvIpa aura usake nivaasii| degmeha puM| saMtAna / azvinI nakSatra kA gotra / [ megha] yajJa-vizeSa, jisameM azva mArA jAtA | assAvi vi [AsrAvin] jharatA huA, hai| degseNa puM [degsena] eka prasiddha rAjA, bhaga- | TapakatA huA, sacchidra / vAn pArzvanAtha kA pitaa| eka mahAgraha kA | assAsa saka [A + zvAsaya] AzvAsana denA, nAma / yara puM dara] vidyAdhara vaMza ke eka dilAsA denaa| rAjA kA nAma / assAsaNa [AzvAsana] eka mahAgraha /
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta hindI koSa assi -ahara assi strI [adhi] koNa, ghara Adi kA anukrama se / degkkhAya, degkhAya na [khyAta] konA / talavAra Adi kA agrabhAga-dhAra / / nirdoSa cAritra, paripUrNa saMyama / kkhAyasaMjaya assi puM[azvin] azvinI nakSatra kA adhi- vi [degkhyAtasaMyata] paripUrNa saMyama vaalaa| SThAyaka deva / degcchaMda dekho ahAchaMda / 'ttha vi [degstha] assiNI strI [azvinI] isa nAma kA eka ThIka-ThIka rahA huA, yathAsthita / stha vi nksstr| [rtha] vAstavika / degppahANa a [degpradhAna] assiya vi [Azrita] Azraya-prApta / pradhAna ke hisAba se| assu puna [azru] A~sU / ahaiM a [athakim] svIkAra-sUcaka avyayaassu (zau) na [azru] A~sU / hA~, acchA / assuka vi [azulka] jisakI cuMgI yA phIsa | ahaMkAra puM. abhimAna / mApha kI gaI ho vaha / ahaMNisa na [aharniza] rAta-dina, sarvadA / assuda ( zau ) dekho asuya = azruta / ahakamma dekho ahekmm| assuya vi [asmRta] yAda nahIM kiyA huaa| ahaNa vi [adhana] nidhana / assesA dekho asilesaa| ahaNNisa na [aharniza] rAta-dina, nirantara / assoI strI [AzvayujI] Azvina mAsa kI | ahattA a [adhastAt] nIce / pUrNimA / ahaNNa vi [adhanya] aprazasya, hatabhAgya / assoI strI [AzvayujI] Azvina mAsa kI | ahama vi [adhama] adhama, nIca / amAvasa dekho aasoyaa| ahamaMti vi [ahamantin] abhimAnI / assokaMtA strI [azvotkrAntA] saMgIta-zAstra | ahamahamiA / strI [ahamahamikA] maiM prasiddha madhyama grAma kI pAMcavIM mUrcchanA / ahmhmigyaa| isase pahale ho jAU~ aisI assottha dekho assattha / ahamahamigA ' ceSTA, atyutkaNThA / assoyavva vi [azrotavya sunane ke ayogya / / ahamida puM [ahamindra] uttama-zreNIya pUrNa aha a [atha] ina arthoM kA sUcaka avyaya- svAdhIna devajAti vizeSa, greveyaka aura anuttara aba, bAda / athavA, aura / maMgala / prazna / vimAna ke nivAsI deva / apane ko indra samuccaya / prativacana, uttara vizeSa |ythaarthtaa, samajhane vAlA, garviSTha / vAstavikatA / pUrvapakSa / vAkya kI zobhA ahamma dekho adhmm| bar3hAne ke lie aura pAdapUrti meM bhI isakA ahamma vi [adhamya] ghamarahita, garavyAjabI / prayoga hotA hai| pApa / aha na [ahan] divasa / ahammANi vi [ahammAnin] abhimaanii| aha a [ adhas ] nIce / 'loga puM loko ahammi vi [armin] dharma-rahita, pApI / pAtAla-loka / 'ttha vi [ "stha ] nimna- ahammiTTha dekho adhammiTTha / sthita / ahammiya vi [adhArmika] adharmI, paapii| aha sa [adas] yaha, vaha / ahaya vi [ahata] anubaddha, avyavacchinna / aha na [de] duHkha / akhaNDita / jo dUsarI tarapha liyA gayA ho aha na [agha] paap| nUtana / ahadeg dekho ahA / kkama, kamaso a[degkrama] | ahara vi [de] azakta /
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahara-ahi saMkSipta prAkRta-hindI koSa ahara puM [adhara] hotth| vi. niiclaa| degpaDirUva vi [ pratirUpa] ucita, yogya / adhama / dUsarA, anya / gai strI [gati] pavatta vi [ pravRtta] pUrva kI taraha hI pravRtta, adhogati, durgati, nIca gati / aparivattita / na. AtmA kA pariNAma-vizeSa / ahariya vi [adharita] tiraskRta / pavittikaraNa na [pravRttikaraNa] AtmA kA aharI strI [adharI] peSaNa-zilA, jisa para pariNAma-vizeSa / bAyara vi [degbAdara] masAlA vagairaha pIsA jAtA hai vaha patthara, nissAra / bhUya vi [degbhUta] tAttvika, vAstasilavaTa / degloTTha puM[loSTa] jisase pIsA vika / rAiNiya, rAyaNiya na [rAtnika] jAtA hai vaha patthara, loDhA / yathAjyeSTha, bar3e ke krama se| degriya na [Rju] aharIkaya vi [adharIkRta] tiraskRta, ava saralatA ke anusAra / degriha na [ha] ythognnit| cita / vi. yogya / degrIya na [rIta] rIti aharIbhUya vi [adharIbhUta] tiraskRta / ke anusAra / svabhAva ke mAphika / deglaMda puM aharuTa puMna [adharoSTha] nIce kA hoTha / ['landa] kAla kA eka parimANa, pAnI se aharema dekho ahirem| bhIjA huA hAtha jitane samaya meM sUkha jAya aharemia vi [pUrita] pUrA kiyA huA / utanA samaya / degvagAsa na [degvakAza] avakAza ahala vi [aphala] niSphala, nirarthaka / ke anusAra / vacca vi [degpatya] putr-sthaaniiy| ahalaMda na [yathAlanda] pA~ca rAta kA samaya / saMthaDa vi [ saMstRta] zayana ke yogya / ahalaMdi dekho ahaalNdi|| saMvibhAga puM. sAdhu ko dAna denA / sacca ahava dekho ahvaa| na [degsatya] vAstavikatA, sacAI / degsatti na ahavai (apa) dekho ahvaa| [zakti] zakti ke anusAra / sutta na[sUtra] ahavaNa ) a [athavA] vAkyAlaMkAra meM Agama ke anusAra / suhana[degsukha] icchAnusAra / ahavA / prayukta kiyA jAtA avyaya / degsuhuma vi [sUkSma] sArabhUta / dekho degaha / yA, athvaa| ahAlaMda vi [yathAlanda] yathAnujJAta (kAla), ahavva dekho abhavva / icchAnusAra (smy)| ahavvaNa [atharvan] cauthA veda-zAstra / ahAlaMdi puM yathAlandina] 'yathAlanda' anuSThAna ahavvA strI [de] asatI, kulaTA strii| karane vAlA muni / ahaha a. ina arthoM kA sUcaka avyaya- ahAsaMkhaDa vi [de] niSkampa / AmantraNa / kheda / Azcarya / duHkha / Adhikya, | ahAsala vi [ahAsya] hAsya-rahita / prakarSa / ahAha a [ahAha] dekho ahaha / ahA a [yathA] jaise, mAphika, anusAra / | ahi dekho abhi| 'chaMda vi [degcchanda] svacchandI / na. marajI ke ahi a [adhi] ina arthoM kA sUcaka avyayaanusAra / jAya vi[jAta] prAvaraNa-rahita / | Adhikya, vizeSatA / adhikAra, sattA / aizvarya, na. janma ke anusAra / jaina sAdhuoM meM dIkSA kAla ke parimANa ke anusAra kiyA jAtA | ahi puM. sA~pa / zeSanAga / cchattA strI vandana-namaskAra / NupuvvI strI [degnupUrvI] | [cchatrA]nagarI-vizeSa / 'maDa puMna [degmRtaka] yathAkrama, anukrama / tacca na [ tattva] tattva sA~pa kA murdA / degvai puM[pati zeSanAga / ke anusAra / degtacca na [tathya] satya-satya / vichia puM [vRzcika] sarpa ke mUtra se utpanna U~cA, uupr|
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ 96 hone vAlI vRzvika jAti / ahila na [] gussA / ahiAa na [ abhijAta ] kulInatA / ahiAi strI [abhijAti] kulInatA / ahiAra puM [de] loka yAtrA, jIvana nirvAha / ahiuttavi [] vyApta, khacita / ahiutta vi [ abhiyukta ] vidvAn / udyata, udyogI | zatru se ghirA huA / ahiUra saka [ abhi + pUray ] pUrNa karanA. vyApta karanA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa ahiUla saka [ daha, ] jalAnA / afe j[abhiyoga ] sambandha | doSAropaNa | dekho abhio / ahiMda puM [ahIndra ] sarpoM kA rAjA, zeSanAga / zreSTha sarpa / vura na [deg pura] vAsuki nagara 'varAha puM [ puranAtha ] viSNu, acyuta / ahiMsA strI. dUsare ko kisI prakAra se duHkha na denA / ahaMsi vi [ahiMsita] amArita, apIr3ita / ahikha dekho abhikakha / ahikaMkhi dekho ahikaMkhira / ahikaya vi [ adhikRta ] prastuta / ahikaraNa dekho ahigaraNa / ahikaraNI dekho ahiragaNI / ahikAra dekho ahigAra / ahikAri dekho ahigAri / ahi a [ adhikRtya ] adhikAra kara sthApana | preraNA | ahikhiva dekho ahikkhiva / ahiala-ahigAra ahiga dekho ahi = adhika / ahikhIra ka [] pakar3anA | AghAta karanA / ahigaMdha vi [ adhigandha] adhika gandhavAlA | ahigama ka [ adhi + gam ] jAnanA / nirNaya karanA / prApta karanA / ahigama taka [abhi + gam ] sAmane jAnA / ahigaya vi [ adhigata ] upalabdha / jJAta / puM. gItArtha muni, zAstrAbhijJa sAdhu / ahigara puM [de] ajagara / ahigaraNa puMna [adhikaraNa] yuddha | asaMyama, pApa karma se anivRtti / Atma-bhinna bAhya vastu | pApa janaka kriyA / AdhAra / upahAra | kalaha, vivAda / hiMsA kA upakaraNa / kar3a, kara vi [ kara] kalahakAraka / kiriyA strI [kriya ] pApa janaka kRti, durgati meM le jAnevAlI kriyA / siddhaMta puM [ siddhAnta ] AnuSaMgika siddhi karanevAlA siddhAnta / ahiraNI strI | adhikaraNI ] lohAra kA eka upakaraNa / " khoDi strI [ 'khoTi ] jisapara adhikaraNI rakhI jAtI hai vaha kASTha / ahigaraNiyA strI [AdhikaraNikI] uddezya kara / ahikkhaNa na [de] upAlaMbha, ulahanA / ahikkhitta vi [ adhikSipta ] tiraskRta / nindita / sthApita / parityakta / kSipta / ahikkhiva saka [ adhi + kSip ] tiraskAra karanA | pheMkanA / nindanA / sthApita karanA / chor3a denA / ahikheva puM [ adhikSepa ] tiraskAra / ahigaraNIyA ) dekho ahigaraNa - kiriyA / ahigAra puM [ adhikAra ] vaibhava | haka / prastAva | granthavibhAga / yogyatA / Adara karanA / ahigama puM [ adhigama ] jJAna / prApti / guru Adi kA upadeza / sevA bhakti / na guru Adi ke upadeza se hone vAlI saddharma-prAptisamyaktva / rui strI [degruci] samyaktva kA eka bheda / samyaktva vAlA / ahigama dekho abhigama / for a [ adhigamaka] jAnanevAlA / ahigamma dekho ahigama = adhi + gam / ahigamma dekho ahigama = abhi + gam / ahi vi [ adhikRta ] prastuta / na. prastAva, prasaMga |
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahigAra - ahis ahigAri ahigAriya vi [ adhikArin ] amaladAra, rAjaniyukta sattAdhIza / for a [ adhikRtya ] adhikAra karake / ahighAya puM [abhighAta ] AsphAlana, AghAta / ahichattA strI [ahicchatrA ] nagarI- vizeSa, kurujaMgala deza kI prAcIna rAjadhAnI / ahijAi strI [abhijAti] kulInatA / hijAka [abhi + jJA] pahicAnanA / hijA vi [abhighAta ] kulIna / ahijuMja dekho abhijuMja / atti dekho [abhijutta ] / ahinna saka [ adhi + i] par3hanA, saMkSipta prAkRta-hindI koSa abhyAsa hijjana [ adhyayana] paThana, abhyAsa / ahijjANa ( zo ) dekho ahiNNANa | ahijjAvi vi [ adhyApita ] par3hAyA huA ahijjiya vi [ adhIta ] paThita / ahijjhiya vi [abhidhyita ] lobha-rahita / rega [ adhi + SThA] karanA / ahiTTaga va [ adhiSThar] adhiSThAtA, vidhAyaka, kAraka / dekho ahidvANa | a [ adhi + sthA ] Upara calanA / Azraya lenA / rahanA, nivAsa karanA / zAsana karanA / harAnA / AkramaNa karanA / Upara car3ha baiThanA / vaza karanA / karanA / aforce a [ abhini + vas] rahanA ! ahijja vi [ adhijya ] dhanuSa kI DorI para ahiNiviTTa vi [abhiniviSTa ] Agraha grasta / car3hAyA huA (bANa) / ahiNivesa puM [abhiniveza] Agraha, haTha / vi [abhijJa ] jAnakAra, nipuNa / ahiNI strI [ahi] nAgina / ahijja ahijjaga afort dekho abhI / ahiNIla vi [abhinIla ] harA, harA raMga 23 ahidvAvaNa na [ adhiSThApana ] Upara rakhanA / ] adhyAsita | adhIna [ a 97 kiyA huA / AkrAnta, AviSTa / ahiThANa na [ adhiSThAna] apAna- pradeza | avi [. abhidbhuta ] pIr3ita / ahiNaMda dekho abhinaMda / ahiNaya dekho abhiNaya / ahiNava puM [abhinava ] setubandha kAvya kA kartA rAjA pravarasena / vi. nUtana / afar dekho ahiNI / aNivemA dekho ahiNu / ahiNANa dekho ahiNANa / ahiNivoha puM [abhinibodha ] jJAna-vizeSa, matijJAna | ahiTThANa na [ adhiSThAna ] baiThanA / AzrayaNa / mAlika bananA / sthAna, Azraya / ahiTThAyaga vi [ adhiSThAyaka ] adhyakSa, adhi- ahipaccua saka [ graha ] grahaNa karanA / pati / ahipaccua saka [ A + gam ] AnA ! ahipaccuia na [de] anugamana, anusaraNa / ahipaDa saka [ abhi + pat] sAmane AnA / vAlA / ahiNu saka [ abhi + nu] stuti karanA, prazaMsanA / ahaNavi [abhinna] bhedarahita, apRthagbhUta | ahiNNANa na [abhijJAna] cihna, nizAnI | ahiSNu vi [ abhijJa] nipuNa, jJAtA / ahitattava [abhitapta ] tApita, saMtApita | ahittA dekho ahijja = adhi + i / ahidAya vi [abhidAyaka ] dAtA / ahidevayA strI [adhidevatA ] adhiSThAtA deva / ahidava saka [abhi + dru] hairAna karanA / ahi vi [abhidruta ] hairAna kiyA huA / ahidhAva saka [abhi + dhAv ] daur3anA, sAmane daur3akara jAnA /
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ 98 pAsa [ft + dRz] adhika dekhanA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa samAna rUpa se dekhanA / Safer at abhipAya / ahippe dekho abhippeya / ahibhava dekho abhibhava / ahimaMju puM [abhimanyu ] arjuna ke eka putra ahimaMtia vi [abhimantrita] mantra se saMskRta | kA nAma / ahiramma vi [abhiramya ] sundara / ahimaMta vi [abhimantraNa ] mantrita karanA, ahirAma vi [ abhirAma ] manohara / mantra se saMskAranA / ahimajju dekho ahimaMju / ahama ahimaya vi [ abhimata ] sammata, iSTa / ahimayara puM [ahimakara] sUryaM / ahimara puM [abhimara] dhanAdi ke dUsare ko mArane kA sAhasa karane gajAdighAtaka / ahimANa puM [abhimAna ] ahaMkAra / ahimAra puM [abhimAra ] vRkSa-vizeSa | hamAsa puM [adhimAsa ] adhika mAsa / ahamuhavi [abhimukha] saMmukha | ahiyAi dekho ahijAi / ahiyAya dekho ahijAya / lobha se vAlA / ahipAsa - ahilava ahiyAsa vi [adhyAsa, adhisaha] sahiSNu / ahiyAsaNa na [ adhikAzana] adhika bhojana, ajIrNa | ahira puM [AbhIra] ahIra / ahirama aka [abhi + ram ] krIr3A karanA, saMbhoga karanA / ahiyAra dekho ahigAra / ahiyAsa saka [adhi + As, adhi + saha ] sahana karanA, kaSToM zAnti se jhelanA / ahirAmiNa vi [ abhirAmin ] Ananda dene vAlA / ahirAya puM [ adhirAja ] rAjA / svAmI, pati ahirAya na [ adhirAjya ] rAjya, prabhutva / ahiria dekho ahirIa / ahirema saka [pR] pUti karanA / ahiroia vi [] pUrNa / ahihihUa vi [abhimukhIbhUta] sAmane ahirohaNa na [ adhirohaNa ] Upara car3hanA, ArohaNa | ahirohi vi [ adhirohin ] Upara car3hane vAlA / ahimuhIhUa ) AyA huA / ahi vi [ adhika ] jyAdA, vizeSa / avi [ahita] ahitakara, zatru / ahi vi [ adhIta ] paThita, abhyasta / ahiyA strI [adhikA] bhagavAn zrInaminAtha kI prathama ziSyA / ahirIa vi [de] nisteja | ahirI va [a] nirlajja / ahirImANa vi [de. ahArin, ahrImanas ] amanohara, mana ko pratikUla / alajjAkAraka / ahirUva vi [ abhirUpa ] sundara | anurUpa, yogya / ahiyAra puM [abhicAra ] zatru ke vadha ke lie ahilakkha kiyA jAtA mantrAdi-prayoga / ahirohiNI strI [adhirohiNI] niHzreNI, sIr3hI 1 ahila vi [akhila ] sakala / ahilaMkha ahilaMgha saka [kAGkSa ] cAhanA, karanA / abhilASa ahilakkha vi [abhilakSya] anumAna se jAnane yogya | ahilava saka [ abhi + lap] saMbhASaNa karanA, kahanA /
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahilasa-ahihaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa ahilasa saka [abhi + laS] abhilASa | ahivAsaNa na [adhivAsana] saMskArAdhAna / karanA, caahnaa| ahivAsi vi [adhivAsin] nivaasii| ahilANa na [abhilAna] mukha kA bandhana | ahivAsia vi [adhivAsita] sajAyA huaa| vizeSa / ahiviNNA strI de] kRta-sApatnyA strI, upaahilAva puM [abhilApa] zabda, AvAja / patnI / ahilAsa puM [abhilASa] icchaa| ahisaMkA strI [abhizaGkA] bhrama, saMdeha / ahilia na [de] parAbhava / gussA / bhaya, ddr| ahiliha saka [ abhi + likha ] cintA | ahisaMjamaNa na [abhisaMyamana] niyantraNa / karanA / likhnaa| ahisaMdhAraNa na [abhisaMdhAraNa] abhiprAya / ahiloyaNa na [abhilokana] UMcA sthAna / ahisaMdhi puMstrI [abhisaMdhi] abhiprAya, ahilola vi [abhilola] caJcala / aashy| ahilohiA strI [abhilobhikA] lolupatA, | ahisaMdhi puM [de] bArambAra / tRSNA / ahisakkaNa puMna [abhiSvaSkaNa] saMmukha-gamana / ahilla vi [de] dhanavAn / ahisara saka [abhi + sa] praveza karanA / ahilliyA strI [ahilyA] eka satI strii| apane dayita-priya ke pAsa jaanaa| ahiva [adhipa] UparI, mukhiyaa| mAlika, | ahisahaNa na [adhisahana sahana karanA / svaamii| raajaa| ahisAa dekho akkama = A + kam / ahivai vi [adhipati] Upara dekho| ahisAma vi [abhizAma] kAlA, kRSNavarNa ahivaMju dekho ahimNju| vaalaa| ahivaMdiya vi [abhivandita] namaskRta / ahisAya vi [de] pUrNa, puuraa| ahivajju dekho ahimaMju / ahivaDa aka [adhi+pat] kSINa honaa| ahisAraNa na [abhisAraNa] Anayana / pati ahivaDa saka [adhi+ pat] AnA / ke lie saMketa sthAna para jAnA / ahivaDDha dekho abhivaDDha / ahisAria vi [abhisArita] AnIta / ahivaDhi ) strI [abhivRddhi] uttara proSTha- ahisAriA strI [abhisArikA] nAyaka ko ahivaddhi ) padA nakSatra kA adhiSThAtA | milane ke lie saMketa sthAna para jAnevAlI devatA / strii| ahivaNNa vi [de] pIlA aura lAla raMga vaalaa| | ahisima na [de] aniSTa graha kI AzaMkA se ahivaNNu dekho ahimNju| kheda karanA-ronA / vi. aniSTa graha se bhybhiit| ahivallI strI. naag-vllii| ahivasa saka [adhi + vas] nivAsa karanA, ahisiMca dekho abhisiNc| ahisitta dekho abhisitta / rhnaa| ahivAiya vi [abhivAdita] abhinandita / | ahisea dekho abhise| ahivAyaNa dekho abhivAyaNa / / ahisor3ha vi [adhisoDha] sahana kiyA huaa| ahivAla vi [adhipAla] pAlaka, rakSaka / / ahissaMga puM [abhiSvaGga] Asakti / ahivAsa [adhivAsa]bAsanA(gandha), saMskAra / | ahihaya vi [abhihata] AghAta-prApta / mArita,
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ 100 vyaapaadit| ahihara saka [ abhi + hR] lenA / uThAnA | aka . zobhanA / pratibhAsa honA, laganA / ahihara na [ de] devakula, purAnA devamandira | valmIka / ahisaka [ abhi + bhU] parAbhava karanA / ahihANa na [de. abhidhAna] varNana, prazaMsA / ahihANa dekho abhihANa | dekho avi / saMkSipta prAkRta-hindI koSa ahihUavi [abhibhUta ] parAsta ahI saka [adhi + i] par3hanA / ahI strI. nAgina / ahIkaraNa na [adhikaraNa] kalaha, jhagar3A / ahIgAra dekho ahigAra / ahINa va [ adhIna ] Ayatta / ahINa va [ aha ] anyUna, pUrNa / ahIya dekho ahiya = adhika | ahIya vi [adhIta ] paThita | ahIragavi [ahIraka ] tanturahita ( phalAdi ) / ahIru vi [abhIru ] niDara / aholAsa dekho ahilAsa / ahIsara puM [adhIzvara ] paramezvara / ahuA [atAzeya] agni ke ayogya / isa samaya, Aja a a [adhunA ] abhI, kala | ahuNi (i) dekho ahuNA / ala [a] anAzaka / ahulla vi[aphulla] avikasita | ahuvaMta va [abhavat ] na hotA huA / ahUNa dekho ahINa = ahIna | / [karman / ahU va [abhUta] jo na huA ho / 'puvva vi vi [deg pUrva ] jo pahale kabhI na huA ho ahe a [adhas ] nIce / kamma na AdhAkarma, bhikSA kA eka doSa / kAya puM. zarIra kA nicalA hissA / cara vi. bila Adi meM rahane vAle sarpa vagairaha jantu / ahira- aho 'tAraga puM ['tAraka ] pizAca - vizeSa | deg disA strI [deg dik ] nIce kI dizA / deg loga puM [degloka] pAtAla-loka | 'vAya puM [vAta] nIce bahane vAlA vAyu / apAnavAyu, pardana / fars vi [vikaTa] bhittyAdirahita sthAna, khulA sthAna | sattamA strI [ saptamI ] sAtavIM yA antima narakabhUmi | dekho aho adhas / ahe dekho aha = atha / aheu puM [ahetu] satya hetu kA virodhI, hetvAbhAsa | vi. kAraNarahita, nitya / 'vAya puM [vAda] AgamavAda, jisameM tarka- hetu ko chor3akara kevala zAstra hI pramANa mAnA jAtA ho aisA vAda | amma puMna [ adhaH karman] adhogati meM le jAne vAlA karma / bhikSA kA AdhAkarma doSa / Ahesa Nijjavi [ yathaiSaNIya] saMskArarahita, korA / ahesara puM [aharIzvara ] sUrya | aho dekho ahaM = adhas | "karaNa na. kalaha | 'gai strI [deg gati] naraka yA tiryaJjayoni / avanati / gAmi [gAmin] durgati meM jAnevAlA / 'taraNa na jhagar3A / muha vi [degmukha ] adhomukha, avanata mukha, lajjita / 'loi vi[laukika ]pAtAla loka se sambandha rakhane vAlA | 'hivi [deg avadhi ] nIce darjA kA avadhijJAna vAlA / puMstrI nIce darjA kA avadhijJAna, avadhijJAna kA eka bheda / a a [ aha ] divasa meM / aho a. ina arthoM kA sUcaka avyaya -- Azcarya / zoka / AmantraNa, saMbodhana | vitarka | prazaMsA | asUyA, dveSa / dInatA / dANa na [degdAna] Azcarya-kAraka dAna / purisiMgA, purisiyA strI [puruSikA ] abhimAna / vihAra puM. saMyama kA Azcaryajanaka anuSThAna / aho puMna [ aham ] divasa / Nisa, nisa,
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahoraNa-AiaMtiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa nisi na [degniza] gata aura dina, dina- pradhAna anuSThAna-vizeSa / 'rAiMdiya na rAta / ratta puM [ rAtra] dina aura rAtri [rAtrindiva] dinarAta / / parimita kAla, ATha prhr| cAra-prahara kA | ahoraNa na [de] uttarIya vastra, cAdara / samaya / degrAiyA strI [rAtrikI] dhyAna A A puM [A] prAkRta varNamAlA kA dvitIya svara- Aatti dekho Ayai / vrnn| ina arthoM kA sUcaka avyaya--a. | Aada dekho Agaya / maryAdA, sImA / abhividhi, vyApti / thor3A- Aama dekho Agama / pana, cAroM or| adhikatA, vishesstaa| smrnn| | Aara saka [A + da] Adara karanA, satkAra . Azcarya / kriyAzabda ke yoga meM arthavistRti | krnaa| aura viparyaya / vAkya kI zobhA ke lie | Aara na de] Ukhala / kUrca / bhI isakA prayoga hotA hai / pAdapUrti meM prayukta Aalla puM [de] roga / vi. caMcala / dekho kiyA jAtA avyaya / aayllyaa| A a. niice| Aalli / strI [de] jhAr3I, latAoM se A a. [As] ina arthoM kA sUcaka avyaya AallI ) nibiDa pradeza / kheda / duHkha / gussaa| Aavva aka [ve kA~panA / A saka [yA] jaanaa| AAmi dekho AgAmi / Aa vi [de] bahuta / lambA / viSama, kaThina / AAsa dekho aayNs| na. lohA / musala / Ai saka [a + dA] grahaNa karanA, lenaa| Aa vi [Agata] AyA huA / Ai puM [Adi] prathama / prabhRti / samIpa / Aaa vi [Agata] AyA huaa| . prakAra, bheda / avayava, aMza / pradhAna, mukhya / Aaa vi [Ayata] lambA, vistIrNa / utpatti / saMsAra / 'gara vi [ kara] Adi AaMcha saka [kRS] khIMcanA / jotanA, cAsa pravartaka / puM. bhagavAn RSabhadeva / 'guNa puM. karanA / rekhA krnaa| sahabhAvI guNa / degNAha puM [degnAtha] bhagavAn AaMtua dekho AgaMtuya / RSabhadeva / degtitthiyara puM [tIrthaMkara] AaMba vi [AtAmra] thor3A lAla / bhagavAn RSabhadeva / degdeva puM. bhagavAn RSabhadegAaMba puM [kAdamba] haMsa / deva / degma puM. prathama / mUla na. mukhya kAraNa / Aakkha saka [A + cakS] kahanA, bolanA, | degmokkha puM [degmokSa] saMsAra se chuTakArA, upadeza karanA / mokSa / zIghra hI mukta hone vAlI aatmaa| Aaccha dekho Agaccha / rAya puM [degrAja] bhagavAn RSabhadeva / AaDu aka [de] paravaza hokara clnaa| varAha puM. kRSNa, nArAyaNa / AaDa aka [vyA + pra] kAma meM laganA / Ai vi [Adina] khAnevAlA / AaDDia vi [de] dUsare kI preraNA se calA | Ai strI [Aji] maMgrAma / huaa| AiaMtiya dekho accaMtiya /
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ 102 saMkSipta prAkRta-hindI koSa AI-Airiya AI a [de] vAkya kI zobhA ke lie prayukta | AijjamANa vakR [ArdIkriyamANa] bhIjAyA kiyA jAne vAlA avyaya / jaataa| AiMkhaNA , strI [de] devatA-vizeSa, / AiTTa vi [AdiSTa] ukta, upadiSTa / vivaAiMkhaNiyA karNa pizAcikA devii|| kSita / AiMkhiNiyA, DominI, cAMDAlI / AiTTa vi [AviSTa] adhiSThita, Azrita / AiMga na [de] vAdya-vizeSa / / | AiTThi strI [AdiSTi] dhaarnnaa| AiMca dekho aayNc| AiDDhi strI [Atmaddhi] AtmA kI zakti / AiMca dekho akkama = A + kram / AiDDhiya vi [Atmaddhika] AtmIya zaktiAiMcavAra puM [AdityavAra] ravivAra / sampanna / AiMciya vi [Adityika]Aditya-sambandhI / AiDDhiya vi [AkRSTa] khIMcA huaa| AiMcha dekho AaMcha / AiNNa dekho aainn| Aikkha saka [A + cakS] kahanA, upadeza | Aitta vi [AdIpta] thor3A prkaashitdenaa| jvlit| Aikkhaga vi [ AkhyAyaka ] kahanevAlA, Aitta vi [Ayatta] adhIna, vazIbhUta / vaktA / Aittu vi [AdAta] grahaNa karane vaalaa| AikkhaNa na [AkhyAna] kathana, upadeza / Aittha na [Atithya] atithi-satkAra / AikkhiyA strI [AkhyAyikA] vArtA, Aidi strI [AkRti] AkAra / kahAnI / eka prakAra kI mailo vidyA, jisase Aiddha vi [Aviddha] prerita / chUA huA / cANDAlinI bhUta kAla Adi kI parokSa bAteM pahanA huaa| kahatI hai| Aiddha vi [Adigdha] vyApta / Aigga vi [Avigna udvigna, khinna / Ainna vi [AkIrNa] vyApta, bharA huA / Aiggha saka [A +ghrA] sUMghanA / puM. vastradAyaka kalpavRkSa / Aicca a [de] koIbAra / Ainna vi [AcIrNa] Acarita, vihita / Aicca puM [Aditya] sUrya / lokAntika deva- | Ainna vi [AdIrNa] udvigna, khinna / vizeSa / na. devavimAna-vizeSa / puM. tannivAsI Ainna puM [de] kulIna ghor3A / deva / vi. Adya / suury-smbndhii| gai puM AippaNa na [de] aattaa| ghara kI zobhA ke [deggati] rAkSasa vaMza ke eka rAjA kA nAma / lie jo cUnA Adi kI saphedI dI jAtI hai degjasa puM [ yazas] bharata cakravartI kA eka vaha / cAvala ke ATA kA dUdha / ghara kA putra, jisase ikSvAku vaMza kI zAkhArUpa sUrya- maNDana-bhUSaNa / vaMza kI utpatti huI thii| degpabha na [prabha] Aiya (apa) vi [AyAta] AyA huA / isa nAma kA eka nagara / pIDha na [degpITha] Aiya vi Acita] ekatrIkRta / vyApta / bhagavAn RSabhadeva kA eka smRticihna- grathita, gumphita / pAda-pITha / rakkha puM[degrakSa] isa nAma kA Aiya vi [Adata] AdaraprApta / laGkA kA eka rAjaputra / degraya puM [degrajas] AiyaNa na [AdAna] grahaNa / vAnara vaMza kA eka vidyAdhara gjaa| AiyaNayA strI AdAna] upAdAna / Aijja dekho Aejja / Airiya dekho Ayariya = AcArya /
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ Aila-Aucchiya Aila vi [ Avila ] kaluSa, asvaccha / vi [ Adima ] prathama | Ailla Ailliya saMkSipta prAkRta-hindI koSa AivAhia puM [AtivAhika ] deva - vizeSa, jo mRta jIva ko dUsare janma meM le jAne ke lie niyukta hai / AivAhiga puM [AtivAhika ] mArgadarzaka | Aisa saka [ A + diz] Adeza karanA, hukuma karanA / Aisa vi [] parityakta / AINa vi [AdIna] bahuta garIba / na duSita | Au a [de] athavA | Au bhikSA | AI puM [de] jAtimAn azva / AINa na [Ajina ] camar3e kA banA huA vastra / puM. dvIpa - vizeSa / samudra - vizeSa | bhadda puM [bhadra] Ajina dvIpa kA adhiSThAtA deva / mahAbha6 [mahAbhadra] dekho pUrvokta artha | 'mahAvara puM. Ajina aura Ajinavara nAmaka samudra kA adhiSThAtA deva / ' vara puM. dvIpa - vizeSa / samudra - vizeSa / Ajina aura Ajinavara samudra kA adhiSThAtA deva | 'varabhadda puM [varabhadra ] AjinavaradvIpa kA adhiSThAtA dev| .varamahAbhadda puM[degvaramahAbhadra] dekho anantara ukta arthaM / degvarobhAsa puM [varAva - bhAsa] dvIpa-vizeSa / samudra - vizeSa / deg varo bhAsabhadda puM [varAvabhAsabhadra ] ukta dvIpa kA adhiSThAyaka deva / ' varobhAsamahAbhadda puM [degvarAvabhAsamahAbhadra] dekho pUrvokta artha / 'varobhAsamahAvara puM['varAvabhAsamahAvara ] ajinavarAbhAsa nAmaka samudra kA adhiSThAtA deva | 'varobhAsavara ['varAvabhAsavara] dekho anantarokta artha / AInIi strI [AdinIti ] sAmarUpa pahalI rAjanIti | AIye dekho Ai = Adi / AI vi[AtIta ] vizeSa jJAta / saMsAra meM ghUmanevAlA / AIla puMna [AcIla ] pAna kA thUkanA / AIva aka [A + dIp ] camakanA / AIsara puM [AdIzvara] bhagavAn RSabhadeva / Au strI [ de] pAnI / isa nAma kA eka nakSatra - deva / kAya, kkAya puM [ kAya ] jala kA jIva | "kAi, 'kvAiya puM [' kAyika] jala kA jIva / jIva puM. jala kA jIva / bahula vi. jala- pracura | ratnaprabhA pRthivI kA tRtIya kANDa | 103 na [AyuS] Ayu, jIvanakAla / Aua vaya | Ayu kAraNabhUta karmapudgala / 'kkAla puM [degkAla ] mRtyu / kkhaya puM [ya] maraNa | khema na [kSema] AyupAlana, jIvana / vijjA strI [deg vidyA ] cikitsAzAstra | 'vveya puM [veda] cikitsA zAstra | AuMca saka [A + kuJcay ] saMkucita karanA, sameTanA | AuMcia vi [AkuJcita] saMkucita / uThAkara dhAraNa kiyA huA / AuMji vi [AkuJcin ] saMkucanevAlA / nizcala | AuMTa dekho AuTTa = a-varttay / AuMTa aka [A + kuJc ] saMkocanA / AuMTaNa na [AkuNTana ] Avarjana / AuMbAliya vi [de] AplAvita, DubAyA huA, pAnI Adi dravapadArtha se vyApta / Aukka dekho Au = AyuS 1 Auga Auccha saka [ A + pracch ] AjJA lenA / anujJA lenA / AucchaNA strI [ApracchanA] prazna / Aucchiya vi [ApRSTa ] jisakI AjJA lI gaI ho vaha /
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ 104 saMkSipta prAkRta-hindI koSa Aujja-Ausa Aujja dekho AAjja = Atodya / / AuTTi vide] sAr3he tIna / Aujja puM [Avarja] sammukha krnaa| zubha AuTTima vi [AkuTTya] kUTakara baiThAne yogya kriyaa| (jaise sikke meM akssr)| Aujja vi [AvayaM] sammukha karane yogya / AuTTiya dekho AuTTa = AvRtta / Aujja vi [Ayojya] sambandha karane yogy| AuTTiya puM [AkuTTika] daNDa-vizeSa / Aujjiya vi [Atodhika] vAdya bajAne- AuTTiya vi [AkuTTita] chinna, vidArita / vaalaa| AuTTiyA strI [AkuTTikA] pAsa meM Akara Aujiya vi [Ayogika] upayogavAlA, sAvadhAna / AuTTha vi [AtuSTa] saMtuSTa / AujiyA strI [AvarjikA] kriyA, vyA- AuDa saka [A+joDay] sambandha karanA, pAra / karaNa na. zubha vyApAra-vizeSa / / jodd'naa| AujjIkaraNa na [AvarjIkaraNa] zubha AuDa saka [A + kuTa] kUTanA, pITanA / vyApAra-vizeSa / tADana karanA, AghAta krnaa| AuTTa saka [A + vRt] krnaa| bhUlAnA / AuDa saka [likha likhanA / vyavasthA karanA / aka. sammukha honA, tatpara AuDDa aka [masja] majjana karanA, DUbanA / honA / nivatta honA / ghUmanA / tallIna honaa| AuTTa saka [A + kuT] chedana karanA, hiMsA | AuNNa vi [ApUrNa] pUrNa, bharapUra, vyApta / krnaa| Autta vi [Ayukta] upayoga vAlA, sAva. AuTTa vi [AvRtta] nivRtta, pIche phirA huaa| dhAna / na. purISotsarga / puM. gA~va kA niyukta bhrAmita, bhulAyA huaa| ThIka-ThIka vyavasthita / kiyA huA mukhiyaa| kRta, vihita / Autta vi [Agupta] saMkSipta / saMyata / AuTTa / vi [AdRta] Adara-yukta / Auttha vi [Atmottha] Atma-kRta / AuTTi / Aura vi [Atura] rogii| utkaNThita / AuTTaNa na [Avartana] ArAdhana, sevA, pIDita / bhakti / abhimukha honA, tatpara honA / icchaa| Aura na [de] yuddha / vi. bahuta / garama / dhUmAnA, bhramaNa / nivRtti / karanA, kriyA, | Aula saka [Akulay] vyApta krnaa| vyagra kRti| karanA / duHkhI karanA / saMkIrNa karanA / pracura AuTTaNayA strI [AvarttanatA] apAyajJAna / / krnaa| AuTTAvaNa na [AvattaMna] abhimukha karanA, Auli strI [Atuli] vRkSa-vizeSa / tatpara krnaa| AulIkara saka [AkulI + kR] dekho AuTTi strI [AkuTTi] hiMsA, mAranA / Aula = Akulay / nirdytaa| AulIbhUa vi [AkulIbhUta] ghabar3AyA AuTTi strI [AvRtti] dekho AuTTaNa : huaa| Avartana / bAra-bAra karanA, punaH-punaH kriyaa| Aullaya na [de] jahAja calAne kA kASThamaya AuTTi vi [AkuTTin] mAranevAlA, hiMsaka / upkrnn| akaary-kaark| Ausa aka [A-+vas] rahanA, vAsa krnaa|
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ Au-AkaDya Ausa saka [ A + kruz] Akroza karanA, zApa denA, niSThura vacana bolanA / Ausa saka [A + mRz ] chUnA / Ausa saka [A + juS ] sevA karanA / Au na [] kUrca / kSurakarma / Ausa dekho Au = AyuS / Ausa } AusaMta Aussa dekho Ausa = A + kruz / karaNa Aussa puM [Akroza] duryacana, asabhya vacana | Aussiya vi [Avazyaka ] jarUrI / na. mana, vacana aura kAyA kA zubha vyApAra / mokSa ke lie pravRtti / saMkSipta prAkRta-hindI koSa vi [AyuSmat ] dIrghAyu / Au na [ Ayudha] zastra / vidyAdhara vaMza ke eka rAjA kA nAma / 'ghara na [gRha] zastrazAlA / 'gharasAlA strI [gRhazAlA ] dekho anantara ukta artha / ghariya vi [deg gRhika ] AyudhazAlA kA adhyakSa - pradhAna karmacArI | gAra na. zastragRha / uhi [ Ayudhin ] yoddhA, zastradhAraka / AUDa aka [de] jue meM paNa karanA / AUDiyana [] dyUta-paNa, jue meM kI jAtI pratijJA / AUra saka [A + pUray ] bharanA, pUrti karanA, bharapUra karanA / AUriyavi [ ApUrita] bharA huA, vyApta / AUsiya vi [AyUSita ] praviSTa / saMkucita / Aja vi [A] grahaNa karane ke yogya upAdeya / NAma na ['nAman] karma- vizeSa, jisake udaya se kisI kA koI bhI vacana grAhya mAnA jAtA hai / Aesa vi [aiSyat ] AgAmI, bhaviSya meM hone vAlA / Aesa puM [Adeza] apekSA | prakAra, rIti / vi. nIce dekho | Aesa Aesama 14 puM [Adeza] upadeza, zikSA / AjJA, hukuma / vivakSA, sammati / 1 105 atithi / nirdeza | pramANa / icchA / dRSTAnta / sUtra, grantha, zAstra / upacAra, Aropa / ziSTasammata / Aesa dekho Avesa / AsaNa na [Adezana, Avezana] lohA vagairaha kA kArakhAnA, zilpazAlA / Aesiya vi [Adezika] Adeza sambandhI | vivAha Adi ke jimana meM bace hue ve khAdyapadArtha jinako zramaNoM meM bAMTa dene kA saMkalpa kiyA gayA ho / Ao a [ de] athavA / Ao puM [Ayoga ] lAbha / atyadhika sUda ke lie karajA denA / parikara, saraMjAma / arthopArjana kA sAdhana / Aogga puM [Ayogya ] parikara, saraMjAma / Aojja puMna [Ayogya ] bAjA | Aojja vi [Ayojya ] sambandha-yogya / AoDa saka [A + khoTay ] praveza karAnA, ghuser3anA | AoDaNa na [Akolana ] majabUta karanA / AoDia vi [ de] tADita / Aodha aka [ A + yudh ] lar3anA / Aosa ka [ A + kruz, krozay ] Akroza karanA, zApa denA / Aosa puM [de] pradoSa samaya, sandhyA - kAla / AosaNA strI [AkrozanA ] nirbhartsanA, tiraskAra | AohaNa na [Ayodhana ] yuddha | AMta vi [antya ] anta kA / AkaMkha saka [ A + kAGkSa ] icchanA | AkaMda aka [A + krand] ronA, cillAnA / AkaMpa aka [ A + kampU] thor3A kA~panA | tatpara honA / ArAdhana karanA / Avarjana karanA / thor3A calanA, prasanna karanA / AkaDDha puM [AkarSa] khiMcAva | vikaDhi strI [vakRSTi ] khIMca-tAna / AkaDDhiya vi [de] bAhara nikAlA huA /
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ 106 saMkSipta prAkRta-hindI koSa AkaNNaNa-Agarisaga AkaNNaNa na [AkarNana] zravaNa / AgaMtuga / vi. [ Agantuka ] AnevAlA / Akadi dekho aakidi| AgaMtuya / atithi / kRtrima, asvAbhAvika / Akamhiya vi Akasmika] akasmAta hone- | AgaMpa saka [A + kampay] pha~pAnA, hilaanaa| vAlA, binA hI kAraNa honevAlA / Agaccha saka [A + gam] AnA, Agamana Akara puM. khAna / samUha / krnaa| Akasa dekho aags| Agata dekho aagy| AkAra dekho aagaar| AgattI strI [de] kUpa-tulA / AkAsa dekho aagaas| Agama saka [A + gam] AnA, Agamana AkAsiya vi [de] paryApta, kaaphii| karanA / jaannaa| Akii strI [AkRti] svarUpa, AkAra / / Agama puM. samAgama / jJAna,jAnakArI / aagmn| AkiMcaNa na [ AkiJcanya ] nispRhatA, zAstra, siddhAnta / 'kusala vi [ kuzala] nissprigrhtaa| siddhAntoM kA jAnakAra / ja vi [jJa] AkiMcaNiya , dekho AkiMcaNa / zAstroM kA jAnakAra / degNIi strI [degnIti] AkiMcaNNa Agamokta vidhi / degNNu vi [degjJa] zAstroM kA AkiTThi strI [AkRSTi] AkarSaNa / jAnakAra / degparataMta vi [degparatantra] siddhAnta Akidi dekho Akii / ke adhIna / degvaliya vi [degbalika] siddhAntoM AkuMca saka [A + kuJcaya] saMkoca krnaa| kA acchA jAnakAra / degvavahAra puM AkuTTa na [AkruSTa] Akroza / vi. jisa para [degvyavahAra] siddhAntAnumodita vyavahAra / Akroza kiyA gayA ho vaha / Agama saka [A+ gam] prApta karanA / Akula dekho aaul| Agamiya vi [Agamika] zAstra-sambandhI, AkUya na [AkUta] iGgita, izArA / abhi- zAstra pratipAdita / zAstrokta vastu ko hI praay| maannevaalaa| Akevaliya vi [Akevalika] asmpuurnn| Agamissa vi [AgamiSyat] AgAmI, honeAkoDaNa na [AkoTana] kUTa kara ghusedd'naa| vAlA / aanevaalaa| Akosa dekho akkosa = Akroza / AgamissA strI[AgamiSyantI] bhaviSyakAla / AkosAya aka [AkozAya] vikasita honaa| Agamesa ) dekho Agamissa / AkkaMda (mA) dekho AkaMda / Agamesi AkhaMca (apa) saka [A + kRS] pIche khiiNcnaa| Agaya vi [Agata] AyA huA / utpanna / Agara dekho Akara = Akara / AkhaMDala puM [AkhaNDala] indra / dhaNuha na [degdhanuS] indradhanuSa / bhUi muM [bhUti] Agari vi [Akarin] khAna kA mAlika, bhagavAn mahAvIra ke mukhya ziSya gautm-svaamii| khAna kA kAma krnevaalaa| Agai strI [Agati] Agamana / Agarisa puM [AkarSa] grahaNa, upAdAna / Agai dekho aakii| khiMcAva / grahaNa kara chor3a denA / prApti / AgaMtagAra / na [AgantragAra] dharmazAlA, | Agarisa saka [A+ kRSa] khIMcanA / AgaMtAra J musAphirakhAnA / | Agarisaga vi [AkarSaka] khiiNcnevaalaa| puM. AgaMtu vi [Agantu] AnevAlA / lauh-cumbk|
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ 107 AgarisaNI-Aghumma saMkSipta prAkRta-hindI koSa AgarisaNI strI [AkarSaNo] vidyA-vizeSa / , prApta / Agala saka [A + kalaya] jAnanA / lgaanaa| AgAsiya vi [AkarSita] khIMcA huaa| pahu~cAnA / saMbhAvanA karanA / AgAsiyA strI [AkAzikI] AkAza meM Agalla vi [AglAna] glAna, bImAra / gamana karane kI labdhi-zakti / Agasa saka [A+ kRSa] khIMcanA / AgAha saka [ava + gAha.] avagAhana karanA, Agaha dekho AgAha / snAna karanA / Agahia vi [AgRhIta] saMgRhIta / Agii strI [AkRti] AkAra, rUpa, mUrti / AgADha vi. prabala, duHsAdhya / apavAda, khAsa AgiTThi strI [AkRSTi] AkarSaNa / kAraNa / atyanta gADha / joga puM [degyoga] / AgI dekho Agii / yoga-vizeSa, gaNi-yoga / degpaNNa na [prajJa] Agu puM [Aku] icchA / zAstra, Agama / 'suya na [degzruta] Agama- AghaM dekho Aghava / 'sUtrakRtAMga' sUtra ke prathama vishess| zrutaskandha kA dasavA~ adhyayana / AgAmi vi [AgAmin] AnevAlA / AghaMsa saka [A+ghRS ] gharSaNa karanA / AgAra saka [A+ karAya] bulAnA, AhvAna ! AghaMsa saka [ A+ghRS ] thor3A ghisanA / karanA / tyAga krnaa| AghaMsa vi [Aghapa] jala ke sAtha ghisakara AgAra na. gRha / vi. gRhastha / 'ttha vistha] jo piyA jA sake vaha / gRhii| AghayaNa na [de] vadha-sthAna / AgAra puM [AkAra] apavAda / iMgita, ceSTA- Aghava saka [A + khyA] kahanA, upadeza vizeSa / AkRti, rUpa / denA / grahaNa krnaa| AgAriya vi [AgArika] gRhastha-sambandhI / Aghavaittu vi [AkhyAyaka] vaktA, upaAgAla puM. samAna pradeza meM rahanA / sama bhAva / dezaka / se rahanA / udIraNA-vizeSa / Aghaviya vi [de] gRhIta, svIkRta / AgAsa puMna [AkAza] AkAza, antarAla / Aghavettaga vi [AkhyApayitRka] upadeSTA, vaktA / gamA strI. vidyA-vizeSa, jisake bala se AkAza meM gamana kara sakatA hai| gAmi vi. Aghasa saka [A + ghas] thor3A ghisanA / [deggAmin] AkAza meM gamana karane vAlA, AdhA saka [A + khyA] kahanA / AghA saka [A+dhrA] sUMghanA / pakSi-prabhRti / 'joiNI strI [yoginI] pakSivizeSa / degtthikAya puM [degstikAya] AghAya vi [AkhyAta] kathita / na. ukti, AkAza-pradezoM kA samUha, akhaNDa AkAza kathana / dravya / 'thiggalana [de] megharahita AkAza AghAya puM [AghAta] eka naraka-sthAna / kA bhAga / 'phaliha, phAliya puM [degspha vinAza / Tika] nirmala sphaTika-ratna / degphAliyA strI AghAya puM [AghAta] vadha / coTa, prahAra / [phAlikA] eka mIThA dravya / ivAi vi AghAva dekho Aghava / ["tipAtina] vidyA Adi ke bala se / AghuTu vi [AghuSTa] ghoSita, jAhira kiyA AkAza meM gamana krnevaalaa| huaa| AgAsiya vi [AkAzita] AkAza ko Adhumma aka [A + ghUrNa ] DolanA, hilanA,
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ huaa| 108 saMkSipta prAkRta-hindI koSa Aghosa-ADhatte kA~panA, clnaa| sAdhu ke lie bhikSA kA eka doSa / Aghosa saka [A+ ghoSay] ghoSaNA karanA, | Ajutta vi [Ayukta] apramAdI / DhiMDhorA pittvaanaa| Ajujjha aka [ A + yudh ] lar3anA / Acakkha saka[ A+ cakS ] kahanA / Ajuha na [Ayudha] hathiyAra / Acariya vi [Acarita] anuSThita, vihita / Ajojja dekho Aojja / na, AcaraNa / ADaMbara puM. ATopa, UparI dikhAva / vAdya kI AcAma saka [ A+cAmaya ] cATanA, khAnA, AvAja / yakSa-vizeSa / na. yakSa kA mandira / pInA / ADaMbara puM [ADambara] ptth| AcAra dekho AyAra = AcAra / ADaMbarilla vi [ADambaravat ADambarI / AcAria dekho Ayariya = AcArya / ADaviya vi [de] cUrNita, cUra-cUra kiyA Acikkha saka [ A + cakS ] kahanA / AcuNNia vi [AcUrNita] cUra-cUra kiyA | ADaviya vi [ATavika] jaMgala meM rahanevAlA, huaa| jaMgalI / Acelakka na [Acelakya] vastra kA abhAva / ADaha saka [ A+ daha ] cAroM ora se vi. AcAra-vizeSa / jlaanaa| AcchedaNa na [ Acchedana ] nAza / vi.. ADaha saka [A +dhA] sthApana karanA, niyukta naashk| krnaa| AjAi dekho AyAi / ADADA strI [de] balAtkAra / jabaradastI / Aji dekho Ai = Aji / ADAsetIya puM [ADAsetoka] pakSi-vizeSa / AjIraNa puM [AjIraNa] svanAmakhyAta eka | ADi strI [ATi] pakSi-vizeSa / matsya jaina muni / vizeSa / AjIva / puM. AjIvikA / jaina sAdhu ke | ADiyattiya puM [de] zivikA-vAhaka puruSa / AjIvaMga lie bhikSA kA |k doSa-gRhastha | ADuAla saka [de] mizra karanA, milaanaa| ko apanI jAti, kula Adi kI samAnatA | ADuAli puM[de] mizratA, milAvaTa / batalAkara usase bhikSA grahaNa krnaa| | ADAya dekho ADova = ATopa / gozAlaka mata kA anuyAyI sAdhu / dhana kA ADoliya vi [de] ruddha, rokA huaa| samUha / ADova saka [A+Topay ] ADambara AjIvaga puM [AjIvaka] dhana kA garva / karanA / pavana dvArA phulAnA / sakala jIva / dekho AjIvaya / | ADovia vi [de] Aropita, gussA kiyA AjIvaNa na [AjIvana] jIvana-nirvAha kA | huaa| upAya / jaina sAdhu ke lie bhikSA kA eka ADovia vi [ATopika] ATopavAlA, doss| sphArita / AjIvaya dekho aajiivg| ADhaI strI [ADhakI] vanaspati-vizeSa / AjIviya vi [AjIvika] gozAlaka ke ADhaga puMna [ADhaka] cAra prastha (sera) kA mata kA anuyaayii| - eka parimANa / cAra sera parimita cIja / AjIviyA strI [AjIvikA] nirvAha / jaina | ADhatta vi [de] AkrAnta /
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ 109 ADhatta-ANavaNiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa ADhatta vi [ Arabdha ] zurU kiyA huA, ANaMdaNa na [Anandana] khushii| vi. khuza prArabdha / karanevAlA, aannddaayk| ADhappa dekho aaddhv| ANaMdavaDa / puM [de] pahalI bAra kI ADhaya dekho aaddhg| ANaMdavasa / rajasvalA kA rakta vastra / ADhava saka [ A+rabh ] zurU krnaa| ANaMdA strI [AnandA] devI-vizeSa, meru kI ADhA saka [A + da] Adara karanA, mAnanA / pazcima dizA meM sthita rucaka parvata para rahane ADhia vi [Adata] satkRta, sammAnita / / vAlI eka dikkumArI / isa nAma kI eka ADhia vi [de] abhISTa / gaNanIya, mAnanIya / pusskrinnii| apramatta, udyukta / gAr3ha, nibiDa / ANaMdiya vi [Anandita] hrsspraapt| rAmacandra ANa saka [jJA] jAnanA / ke bhAI bharata ke sAtha dIkSA lene vAlA eka ANa saka [A + NI] le aanaa| rAjA / ANa puM [Ana] zvAsocchvAsa / zvAsa ke ANakkha saka [pari + IkSa] parIkSA krnaa| pudgala / ANaccha dekho AaMcha / degANa dekho jANa = yAna / ANa? vi [AnaSTa] sarvathA naSTa / ANaMcha dekho AaMcha / ANaNa na [Anana] mukha / ANaMtariya na [Anantarya] aviccheda, vyavadhAna ANaNa na [Anayana lAnA / kA abhAva / anukrama / ANatta vi [AjJapta) jisako hukuma diyA gayA ANaMda aka [A + nand] khuza honA / ho vaha / ANaMda saka [A + nandaya] khuza krnaa| ANatti strI [ajJapti] AjJA, hukuma / degara vi [ kara] AjJAkAraka, naukara / 'kiMkara ANaMda puM [Ananda] ahorAtra kA solahavA~ vi. nokr| hara vi. AjJAvAhaka, saMdezamuhUrta / eka devavimAna / harSa / bhagavAn vaahk| zItalanAtha ke mukhya-ziSya / potanapura nagara ANattha na [Anarthya anarthatA / kA eka rAjA, jo bhagavAn ajitanAtha kA ANapa (azo) dekho ANava = A + jJapay / mAtAmaha thaa| bhAvI chaThavA~ baladeva / nAga ANapANa dekho aannaapaann| kumAra jAtIya devoM ke svAmI dharaNendra ke eka ratha sainya kA adhipati deva / muhUrta-vizeSa / ANappa vi [AjJApya] AjJA karane yogya / bhagavAn RSabhadeva kA eka putra / bhagavAn / ANama aka [A+an] zvAsa lenaa| mahAvIra ke eka sAdhu ziSya kA nAma / ANamaNI dekho aannvnnii| bhagavAn mahAvIra ke dasa mukhya upAsakoM | ANaya puna [Anata] devaloka-vizeSa / paM. usa (zrAvaka-ziSya) meM phlaa| deva-vizeSa / devalokavAsI deva / rAjA zreNika ke eka pautra kA nAma / 'upAsa- | ANaya puna [Anata] eka devavimAna / gadasA' sUtra kA eka adhyayana / 'aNuttaropa- ANayaNa na [Anayana] lAnA, AnanA / pAtikadasA' sUtra kA sAtavA~ adhyayana / ANava saka[A+jJapaya] AjJA denaa,phrmaanaa| 'nirayAvalI' sUtra kA eka adhyayana / ba. deza- ANava dekho ANAva = A + nAyay / vizeSa / degpura na. nagara-vizeSa / degrakkhiya puM ANavaNa na [AnAyana] mNgvaanaa| [rakSita] svanAmakhyAta eka jaina sAdhu / | ANavaNiya vi [AjJApanika] AjJA pharamAne
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ 110 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ANavaNiyA-AtaMba vaalaa| stambha / ANavaNiyA strI [AjJApanikA, AnAya- ANAva dekho ANava-A+jJapay / nikA] dekho donoM aanntrnnii| ANAva saka [A+ nAyay] ma~gavAnA / ANavaNI strI [AjJApanI] kriyA-vizeSa, | ANAva (apa) saka [A + nI lAnA / hukuma karanA / hukuma karane se honevaalaa| ANAvaNa na [AnAyana] dUsare se mNgvaanaa| karmabandha / ANAvaNa na [AjJApana] AjJA, hukuma / ANavaNI strI [AnAyanI] kriyA-vizeSa, ANi dekho aannii| ma~gavAnA / ma~gavAne se honevAlA karma-bandha / / ANia vi [AnIta lAyA huaa| ANA strI [AjJA] Adeza, hukuma / upadeza / ANia [de] dekho ADhia / nirdeza / Agama, siddhAnta / sUtra kI vyaakhyaa| ANikka vi [de] Ter3hA, vakra / degIsara puM [ Izvara] AjJA pharamAne vAlA ANikka na [de] tiryak maithuna / mAlika / degjoga puM [ yoga] AjJA kA ANI saka [A+nI] lAnA / sambandha / zAstra ke anusAra kRti / rui | ANIya vi [Anota] lAyA huaa| strI [ruci] samyaktva-vizeSa / vi. AgamoM | ANua na [de] AkAra, AkRti / para zraddhA rakhane vAlA / degva vi ["vat] ANuogia vi [Anuyogika vyaakhyaakrtaa| AjJA mAnane vAlA / degvatta na [degpatra] AjJA- | ANukaMpiya vi[Anukampika]dayAlu, kRpAlu / patra, hukumanAmA / degvavahAra puM [vyavahAra] | ANugAmi vi [anugAmin] nIce dekho| vyavahAra-vizeSa / degvijaya na [vicaya, | A gAmiya vi [AnugAmika] anusaraNa degvijaya] dharmadhyAna-vizeSa, jisameM AjJA-- karanevAlA / na. avadhijJAna kA eka bheda / Agama ke guNoM kA cintana kiyA jAtA hai / | ANuguNNa na [AnuguNya] aucitya, anuANAi puM [de] pkssii| rUpatA / anukuultaa| ANAitta vi [AjJAvat] AjJA maannevaalaa| ANudhammiya vi [Anurmika] sarvadharma-sammata / ANAiya vi [AnAyita] maMgAyA huaa| ANupANu dekho ANApANu / ANApANa puM [AnaprANa] zvAsocchvAsa / ANupuvva na [AnupUrvya] anukrama, pripaattii| zvAsocchvAsa-parimita samaya / pajjatti strI ANupuvvI strI [AnupUrvI] krama, paripATI / [degparyApti] zvAsocchvAsa lene kI shkti| ___ degNAma na [nAman] nAmakarma kA eka bheda / ANApANu strI [AnaprANa] Upara dekho| | ANulomia vi [Anulomika] anuloma, ANApANuya puM [AnaprANaka zvAsocchavAsaparimita kAla / anukUla, manohara / ANAma puM [AnAma] zvAsa, antaHzvAsa / / ANuvitti strI [anuvRtti anusaraNa / ANUga puMna [anUpa] sajalapradeza / ANAmiya vi [AnAmita] thor3A namAyA ANUva puM [de] zvapaca, Doma / huA / adhIna kiyA huaa| ANe saka [A + nI] lAnA, le aanaa| ANAla puM [AlAna] bandhana / hAthI bA~dhane ANe saka [jJA] jaannaa| kI rjju-ddorii| jahA~ para hAthI bA~dhA ANesara dekho ANA-Isara / jAtA hai vaha stambha, kIla / degkkhaMbha, khaMbha Ata dekho Aya = Atman / puM[stambha] jahA~ hAthI bA~sA jAtA hai vaha AtaMba dekho AyaMba = AtAmna /
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ Atittha-AbAhA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 111 Atittha dekho Aittha / Adesa puM [Adeza] vyapadeza, vyavahAra / Atta dekho atta = Atman / dekho Aesa = Adeza / Atta dekho atta = Atta / Adharisa saka [ A + dharSay ] parAsta Atta vi [AtmIya] svakIya / karanA, tirskaarnaa| AdaMsa dekho AyaMsa / AdhA dekho aahaa| Ada (zau) dekho atta = Atman / AdhAra dekho AhAra = AdhAra / Ada dekho Ai = A + dA / AdhoraNa puM. hastipaka, mahAvata / AdaNNa vi [de] Akula, vyAkula, ghabar3AyA ApaNa dekho AvaNa / huaa| ApaNNa dekho AvaNNa / AdayANa vi [AdadAna] grahaNa karatA huaa| Apatti strI. prApti / Adara dekho Ayara - A+dR / ApAiya vi [ApAdita] jisakI Apatti Adarisa dekho aayNs| kI gaI ho vaha / utpAdita / janita / AdAu vi [AdAtR] grahaNa krnevaalaa| ApAyaNa na [ApAdana] saMpAdana / AdANa dekho aayaann| ApIDa puM. zirobhUSaNa / AdANa na [ArdrahaNa] garama kiyA huA | ApINa dekho aaviinn| (jala, taila aadi)| Apuccha saka [ A + praccha ] AjJA lenA, AdANiya na [AdAnIya] lAbha, naphA / sammati lenaa| Adi dekho Ai = Adi / ApuTu vi [ApRSTa] jisakI AjJA yA sammati Adicca dekho Aicca / lI gaI ho vaha / AdicchA strI [AditsA] grahaNa karane kI ApuNNa vi [ApUrNa] pUrNa, bharapUra / icchA / ApUra puM. puurnevaalaa| Adija dekho Aenja / ApUra dekho aauur| AdiTTa dekho aaitt| ApeDa ) Aditta dekho aaicc| ApeDDa dekho aapiidd| Adittu vi [AdAtR] grahaNa karanevAlA / Apella Adiya saka [A + dA] grahaNa karanA / AppaNa na [de] piSTa, aattaa| Adilla dekho aaill| AphaMsa puM[Asparza] alpa sparza / AdI strI. isa nAma kI eka mhaandii| Aphara puM[de] dyUta / / AdINa vi [AdIna] bahuta garIba / na. dUSita AphAla saka [ AsphAlay ] AsphAlana bhikSA / degbhoi vi [degbhojin] dUSita bhikSA | karanA, AghAta karanA / dekho apphAla / ko lenevaalaa| AphuNNa vi [de] AkrAnta / AdINiya vi [AdInika] atyanta dIna- AphoDia na [AsphoTita] hAtha pachAr3anA / smbndhii| AbaMdha saka [ A+bandha ] majabUta bA~dhanA / Adu (zau) dekho adu| AbaMdha puM [Abandha] sambandha, saMyoga / Adejja dekho aaejj| Abaddha vi. baMdhA huaa| Adesa dekho Aesa = Adeza / AbAhA strI[AbAdhA] alpa bAdhA / antr|
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ 112 mAnasika pIr3A / AbhaMkara puM [AbhaGkara ] graha-vizeSa / na. vimAna - vizeSa | deg pabhaMkara na [ prabhaGkara ] | AbhiTTa vimAna - vizeSa / AbhiDiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa AbhakkhANa dekho abbhakkhANa / bhaTTa va [AbhASita ] ukta / saMbhASita | AbharaNa na. AbhUSaNa / Abhavva vi [Abhavya ] hone yogya, saMbhAvya / AbhA strI. prabhA, kAnti, teja / AbhAgi vi [AbhAgin ] bhoktA / AbhAra puM. bojha, bhAra / karanA / AbhAsa puM. jo vAstavika meM vaha na hokara usake samAna lagatA ho / viparIta / AbhAsa puM [AbhASika ] isa nAma kA eka mleccha deza / usameM rahanevAlI mleccha jAti / eka antadvIpa / usameM rahanevAlA / abhio dekho Abhiogiya / Abhioga puM [abhiyogya ] kiMkarasthAnIya deva - vizeSa | naukara / naukarI / abhiogA strI [AbhiyogyA ] abhiyogika bhAvanA / Abhiogi vi [ Abhiyogin ] kikara sthAnIya deva | Abhiogiya vi [ Abhiyogika ] mantra Adi se AjIvikA calAnevAlA / naukara sthAnIya deva - vizeSa | vazIkaraNa, dUsare ko vaza meM karane kA mantrAdi-karma 1 AbhAsa saka [ A + bhAS ] kahanA, saMbhASaNa AbhIra AbhIriya Abhiogiya vi [Abhiyogita] vazIkaraNa Adi se saMskRta | abhiogga dekho Abhioga / abhiggahia vi [Abhigrahika ] abhigrahasambandhI | na. mithyAtvavizeSa | abhiggayi vi [ Abhigrahika ] pratijJA se sambandha rakhanevAlA / pratijJA kA nirvAha karane - AbhaMkara - AmaMDa vAlA | na. mithyAtva - vizeSa | abhinaMda puM [abhinandita ] zrAvaNa mAsa / } AbhiNibogadekho AbhiNibohiya / bhabihina [Abhinibodhika ] indriya aura mana se honevAlA pratyakSajJAna- vizeSa / abhippA avi [AbhiprAyika ] abhiprAya .vi [de] pravRtta | vAlA / abhisekka vi [ AbhiSekya ] abhiSeka ke yogya | mukhya / puM [AbhIra ] eka zUdra- jAti, hara AbhUa vi [AbhUta ] utpanna / bheDiya [] dekho AbhiTTa / Abhoia vi [Abhogita ] dekhA huA / Abhoga puM. vilokana, dekhanA / pradeza, sthAna / upakaraNa, sAdhana / pratilekhana / upayoga, khyAla / vistAra / jJAna, jAnanA / dekho Abhoya = Abhoga | Abhogi vi [Abhogin ] paripUrNa / NI strI [degnI] mAnasika nirNaya utpanna karAnevAlI vidyA - vizeSa / Abhoya saka [ A + bhogay ] dekhanA / jAnanA / khyAla karanA / Abhoya puM [Abhoga] sarpa kA phaNa / dekho Abhoga / Ama a. anumati - prakAzaka avyaya - hA~ / Ama a [ bhavat ] Apa | Ama puM. roga, pIr3A / vi. apakva, kaccA / azuddha, apavitra / 'jara puM ['jvara] ajIrNa se utpanna bukhAra | Amai vi [Amayin ] rogI / AmaM a [Ama] svIkAra sUcaka avyaya - hA~ / atizaya / | AmaMDa na [ de] kRtrima Amalaka /
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ 113 AmaMDaNa-Amosahi saMkSipta prAkRta-hindI koSa AmaMDaNa na [de] bhANDa / Amukta vi [Amukta] tyakta / utArA huA / AmaMta saka [ A + mantraya ] AhvAna parihita / karanA, sambodhana karanA / abhinandana karanA / AmuTTha vi [AmRSTa] spRSTa / ulaTA kiyA AmaMtaNa na [AmantraNa] AhvAna, sambodhana / huaa| degvayaNa na [degvacana] sambodhana-vibhakti / / Amuya saka [A + muc] chor3anA, tyAganA / AmaMtaNI strI [AmantraNI] sambodhana kI Amusa saka [A + maz] thor3A yA eka bAra bhASA, AhvAna kI bhASA / AThavIM sambodhana sparza krnaa| vibhkti| AmeDaNA strI [AmeDanA] viparyasta krnaa| AmaghAya'' [amAghAta] amAri-pradAna, hiMsA Amela puM [de] laTa, jttaa| nivAraNa / Amela puM [ApIr3a] phUloM kI mAlA, jo mukuTa Amajja saka [ A + mRj ] eka bAra sApha | para dhAraNa kI jAtI hai, zirobhUSaNa / krnaa| Amella dekho Amela = ApIr3a / Amadda puM [Amada] saMgharSa, AghAta / / Amoa aka [A + mud] khuza honA / Amaya puM. roga, darda / degkaraNI strI. vidyA- | Amoa puM [de. Amoda] khushii| vizeSa / Amoa puM [Amoda] sugandha / Amaya vi [Amata] sammata / Amoa puM [Amoda] vAdya-vizeSa / AmarAya puM [AmarAja] eka prasiddha rAjA / Amoaa vi [Amodaka] sugandha utpanna Amarisa paM AmarSa] sparza / karanevAlA / Ananda-janaka / Amala puMna [Amalaka] AmalA kA phala / Amoaa vi [Amodada] sugandha denevAlA / AmalaI strI [AmalakI] AmalA kA per3a / Amokkha puM [AmokSa] mokSa / AmalakappA strI [AmalakalpA] nagarI | AmokkhA strI [AmokSa LarakAra AmokkhA strI [AmokSa] chuttkaaraa| parivizeSa / tyAga / Amalaga puM [ Amaraka ] cAroM ora se | AmoDa puM [de] jUTa, laTa, samUha / mAranA / vipAka-zruta kA eka adhyayana / AmoDaga na [AmoTaka] vAdya-vizeSa / phUloM Amalaga, paeNna [Amalaka] AmalA kA pedd'|| se bAloM kA eka prakAra kA bandhana / Amalaya / AmalA kA phala / AmoDaNa na [AmoTana] thor3A mor3anA / Amalaya na [de] nUpura-gRha, nUpura rakhane kA | AmoDia vi [AmoTita] mardita / sthaan| Amoda / dekho aamoa| AmasiNa vi [AmasRNa] thor3A cikanA / ullasita / Amoya puM [Amoka] kUr3e kA puJja / Amilla saka [ A + muc ] chor3anA / Amoraa vi [de] vizeSajJa / Amisa na [AmiSa] mAMsa, naivedya / vi. | Amosa puM [Amarza, degrSa] sparza / manohara, sundara / Asakti kA kAraNa, Amosa puM [AmoSa] cora / AhAra, phalAdi bhojya vastu / Amosaga vi [AmoSaka] cora / coroM kI Amuca saka [ A + muc ] chodd'naa| eka jAti / utAranA / phnnaa| | Amosahi puM [AmISadhi] labdhi-vizeSa, 15 Amoya /
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ 114 saMkSipta prAkRta-hindo koSa Aya -AyaDDhi jisake prabhAva se sparza mAtra se hI saba rog| kA pAtra-vizeSa, jisameM vaha pAtra banAne ke naSTa hote haiN| samaya miTTIvAlA pAnI rakhatA hai| Aya puM. lAbha, prApti, phaaydaa| vanaspati- AyaMcaNI strI [AtazcanI] Upara dekho / vizeSa / kAraNa, hetu / adhyayana / gamana / AyaMta vi [AcAnta] jisane Acamana kiyA Aya puM [Aya] adhyayana, zAstrAMza-vizeSa / / ho vaha / Aya vi [Aja] aja-sambandhI / bakare ke bAla AyaMtama vi [Atmatama] AtmA ko khinna se utpanna (vstraadi)| krnevaalaa| Aya vi [Agata] AyA huA (kaal)| AyaMtama vi [Atmatamas] ajJAnI, ajAna / Aya vi [Atta] gRhIta / krodhI / Aya puM [Agas] pApa / aparAdha / AyaMdama vi [Atmadama] AtmA ko zAnta Aya puMstrI [Atman] AtmA, jIva / nija, rakhanevAlA, mana aura indriyoM kA nigraha svayaM / zarIra / jJAna Adi AtmA ke gunn| karanevAlA / azva Adi ko saMyata rahane ko 'gutta vi [gupta] jitendriya / jogi vi sikhaanevaalaa| [degyogina]mumukSu, dhyAnI / degTTi vi [degrthin] AyaMpa puM [Akampa] kA~panA, hilanA / kaMpAnemumukSu / taMta vi [tantra] svAdhIna / 'tatta vAlA / na [tattva] parama padArtha, jJAnAdi ratna-traya / AyaMba aka [vep] kA~panA, hilnaa| degppamANa vi [pramANa] sAr3he tIna hAtha kA | AyaMba , vi [AtAmra] thor3A lAla / parimANa vaalaa| pavAya na pravAda] AyaMbira / bArahaveM jaina aGga grantha kA eka bhAga, sAtavA~ AyaMbila na [AcAmla]tapo-vizeSa, Ambila / pUrva / degbhAva puM. Atma-svarUpa / nija-abhi- vaDDhamANa na [degvardhamAna] tapazcaryA-vizeSa / prAya / viSayAsakti / degya puM [degja] putra, AyaMbiliya vi [AcAmlika] Ambila-tapa lar3akA / rakkha vi [degrakSa] aGgarakSaka / kA kartA / va vi [degvat] jJAnAdi AtmaguNoM se AyaMbhara / vi [Atmambhari] svArthI / sampanna / hamma vi [degna] AtmA ko adho- AyaMbhari gati meM le jAnevAlA / dekho aahaakmm| AyaMva aka [A + kamp ] kAMpanA, hilnaa| Ayadeg dekho aavi| AyaMsa puM [Adarza] darpaNa / baila Adi ke gale Ayai strI [Ayati] bhaviSya kAla / kA bhUSaNa-vizeSa / degmuha puM [degmukha] eka AyaijaNaga na [Ayatijanaka] tapazcaryA- antarvIpa / usake nivAsI manuSya / vizeSa / Ayakkha dekho Aikkha / AyaMka puM [AtaGka] duHkha / piidd'aa| duHsAdhya Ayaga vi [Ajaka] dekho Aya = Aja / Azu-ghAtI rog| Ayajjha aka [vep] kA~panA, hilanA / AyaMki vi [AtaGkin] rogii| AyaTTa saka [A+ vartaya] ghumaanaa| ubAAyaMgula na [AtmAGgula] parimANa kA eka lnaa| bheda / AyaDDha saka [A + kRS] khIMcanA / AyaMca saka [A + taJc] siiNcnaa| AyaDDhaNa na [AkarSaNa] AkarSaNa, khiMcAva / AyaMcaNiyA strI [AtaJcanikA] kumbhakAra AyaDDhi strI [AkRSTi] Upara dekho /
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ AyaDDhi-AyAma saMkSipta prAkRta-hindI koSa AyaDDhi puMde] vistAra / Ayalliya vi [de AkrAnta, vyApta / AyaNNa saka [A+karNaya] sunanA / Ayava puM [Atapavat] ahorAtra kA 24vA~ AyayaMta vakR [Adadat] grahaNa karatA huaa| muhUrta / Ayatta vi. adhIna, svavaza / . Ayava vi [Ata5] udyota, prkaash| tApa, Ayama saka [A + cam] Acamana karanA, ghAma / na. muhUrta vizeSa / NAma na [degnAman] kullA krnaa| nAmakarma kA eka bheda / AyamaNa na [Acamana] zuddhi, zauca / Ayavatta na [Atapatra] chatra, chaataa| Ayamia dekho aagmi| Ayavatta puM [AryAvarta] hindustAna / AyamiNI strI [AyaminI] vidyA-vizeSa / AyavA strI [AtapA] sUrya kI eka agraAyaya vi [Ayata] lambA, vistata / paM. mokss| mhissii-pttraanii| isa nAma kA 'jJAtA dharmakathA' sUtra kA eka adhyayana / Ayaya saka [A + dad] grahaNa karanA / Ayasa vi. lauha-nirmita / AyayaNa na [Ayatana] prakaTIkaraNa / upAdAna AyasI strI. lohe kA koza / kAraNa / ghara / Azraya, sthAna / deva-mandira / AyA dekho Aya = Atman / dhArmika janoM kA ekatra hone kA sthAna / / AyA saka [A+yA] AnA, Agamana karma-bandha kA kAraNa / nirNaya, nizcaya / / krnaa| nirdoSa sthAna / AyA saka [A + dA] grahaNa karanA / Ayara saka [A + car] AcaranA, krnaa| | AyAi strI [AjAti] utpatti, janma / Ayara puM [Akara] khAni, khAna / smuuh| | jAti, prakAra / AcAra, AcaraNa / 'TThANa na Ayara dekho AyAra = AcAra / [degsthAna] saMsAra, jagat / 'AcArAGga' sUtra Ayara puM [Adara satkAra, sammAna / parigraha, | ke eka adhyayana kA nAma / asantoSa / khyAla, saMbhAla / AyAi strI [AyAti] Agamana / utpatti, AyaraMga puM [AyaraGga] isa nAma kA eka garbha se bAhara nikalanA / Ayati, bhaviSya mleccha raajaa| kAla / AyaraNa na [AcaraNa] pravRtti, anuSThAna / AyANa puMna [AdAna] grahaNa, svIkAra / AyaraNA strI [AcaraNA] paramparA kaa| indriy| jisakA grahaNa kiyA jAya vaha, rivAja / grAhya vastu / kAraNa, hetu / Adi, prathama / AyaraNA strI [AcaraNA] AcaraNa, anu- AyANa na [AdAna] saMyama, caritra / vi. SThAna / Adeya, upAdeya / degpaya na [degpada] grantha kA Ayariya vi [Acarita] anuSThita, vihita, prathama zabda / kRta / na. zAstra-sammata cAla-calana / AyANa na [AyAna] Agamana / azva kA eka Ayariya puM [AcArya] gaNa kA nAyaka, AbharaNa-vizeSa / mukhiyA / upadezaka, gurU, zikSaka / artha par3hAne / AyAma saka [A+yamaya] lambA karanA / vaalaa| ___ AyAma saka [A + yam] zuddhi karanA / Ayarisa dekho AyaMsa / AyAma saka [dA] denA, dAna karanA / Ayalla aka [lamba] vyApta honA / lttknaa| AyAma puM. lambAI, dairghya / AyallayA strI [de] becainI / dekho Aalla / AyAma puM [de] bala /
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ 116 AyAma na [AcAmla] tapo vizeSa | thAyambila | AyAma na Adi kA pAnI / saMkSipta prAkRta-hindI koSa [AcAma] avasrAvaNa, cAvala AyAmaNayA strI [AyAmanatA ] lambAI | AyAmi vi [AyAmin ] lambA / AyAmuhI strI [AyAmukhI ] isa nAma kI eka nagarI / AyAya vi [AyAta ] AyA huA / AyAra saka [ A + kAray ] bulAnA, AhvAna karanA / AyAra puM [AkAra] AkRti, rUpa / iGgita, izArA / AyAra puM [AkAra ] 'a' akSara | AyAra puM [AcAra] AcaraNa, anuSThAna / cAla-calana, rIta-bhAta / bAraha jaina aGgagranthoM meM pahalA grantha / nipuNa ziSya / kkhevaNI strI [kSepaNI] kathA kA eka bheda / bhaMDaga, 'bhaMDayana [ bhANDaka ] jJAnAdi kA upa karaNa sAdhana / AyArimaya na [AcArimaka ] vivAha ke samaya diyA jAtA eka prakAra kA dAna / AyAriyavi [AkArita] AhUta / na. AhvAna-vacana, AkSepa vacana / AyAva saka [A + tApay ] sUrya ke tApa meM zarIra ko thor3A tapAnA / zIta, Atapa Adi ko sahana karanA / AyAva puM [AtApa] asurakumAra jAtIya devavizeSa | AyAva puM [AtApa] Atapa nAmakarma / AyAvaga vi [ AtApaka] zIta Adi ko sahana karanevAlA | AyAvaNa na [AApana ] eka bAra yA thor3A Atapa Adi ko sahana karanA / bhUmi strI. zItAdi sahana karane kA sthAna / AyAvala AyAvalaya puM [de] sabera kA tar3akA, bAlAtapa / AyAma - AraMbha AyAsa saka [ A + yAsay ] takalIpha denA, khinna karanA / AyAsa puM. takalIpha, parizrama, kheda / parigraha, asantoSa / 'livi strI ['lipi] lipivizeSa | AyAsa dekho AyaMsa / AyAsa dekho AgAsa / tilaya na [tilaka] nagara- vizeSa / AyAsaittia vi [AyAsayitR] takalIpha denevAlA | AyAsatala na [AkAzatala ] candrazAlA, ghara ke Upara ko khulI chata / AyAsatala na [de] prAsAda kA pRSTha bhAga / AyAsalava na [ de] nIr3a / AyAmma vi [Atmaghna] AtmavinAzaka / na. AdhAkarma doSa / AyAhiNa na [AdakSiNa] dakSiNa pArzva se bhramaNa karanA | pAhiNa vi [' pradakSiNa] dakSiNa pArzva se bhramaNa kara dakSiNa pArzva meM sthita honevAlA | payAhiNA strI [' pradakSiNA ] dakSiNa pArzva se paribhramaNa, pradakSiNA / Ayu dekho Au = AyuS / Ara puM. iha loka, yaha janma / manuSyaloka / nukIlI lohe kI kIla | na. gRhasthapana / Ara puM. maMgala graha | cauthA naraka kA eka narakAvAsa | vi. pUrva kA 'Araavi [kAraka ] kartA : Arao a [Aratas] pUrva, pahale / samIpa meM, zurU karake, pIche se / AraMdara vi [] anekAnta / saMkaTa, vyApta / AraMbha saka [ A + rabh] zurU karanA / hiMsA karanA / AraMbha puM [Arambha] zurUAta, prArambha / jIvahiMsA, vadha / jIva, prANI / pApa karma / ya vi [ja] pApa-kArya se utpanna / vijaya paM
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ AraMbhaga-ArAha [vinaya ] Arambha kA abhAva / [vinayan] Arambha se virata / AraMbhaga puM [Arambhaka] Upara AraMbhaya vi. zurU karanevAlA / hiMsaka pApa-karma karanevAlA / dekho / saMkSipta prAkRta-hindI koSa viNai vi / Arattiya na [ArAtrika] AratI / Araddha vi [ Arabdha] zurU kiyA huA (kAla) | AraMbhi puM [de] mAlI / AraMbhiyA strI [ArambhikI] hiMsA se sambandha rakhanevAlI kriyA / hiMsaka kriyA se honevAlA karma-bandha | Arakkhaga vi [ArakSaka ] rakSaNa karanevAlA | trAtA / puM. kSatriyoM kA eka vaMza / vi. usa vaMza meM utpanna / Arakkhi vi [ArakSin ] rakSaka, trAtA / Aravikhaga Aravikha vi [ArakSika ] rakSaka, trAtA / puM. kotavAla / Arajjha saka [ A + rAdh] ArAdhana karanA / Arajjhavi [ArAdhya ] pUjya, mAnanIya | AraDa saka [ A + raT ] cillAnA / ronA / AraDiana [de] vilApa, krandana / vi. citrayukta AraNa puM. devaloka - vizeSa / usa devaloka kA nivAsI deva / puMna. eka devavimAna / AraNa na [ de] hoTha / phalaka / AraNAla na [AranAla ] kAMjI, sAbUdAnA / AraNAla na [ de] kamala / AraNNa vi [AraNya] jaMgalI, jaMgala-nivAsI / AraNNaga AraNNaya fa [AraNyaka ] jaMgalI, jaMgalanivAsI, jaMgala meM utpanna / na. zAstra - vizeSa, upaniSad - vizeSa | AraNNaya vi [ AraNyaka ] jaMgala meM basane - vAlA (tApasa Adi) / Arata vi. thor3A rakta / atyanta anurakta / AraMbha dekho AraMbha = A + rabhu / ArabhaDa na [ArabhaTa ] nRtya kA eka bheda / isa nAma kA eka muhUrtta / eka taraha kI nATyavidhi / bhasolana. nATyavidhi-vizeSa / ArabhaDA strI [ArabhaTA] pratilekhanA vizeSa / Arakkha vi [ArakSa] rakSaNa karanevAlA / puM. Arabhiya na [Arabhita] nATyavidhi-vizeSa / Arayavi [Arata] uparata | apagata / Araya vi [Arata] uparata, sarvathA nivRtta / Arava puM. zabda, AvAja, dhvani / Arakkha na [ArakSya ] kotavAla kA ohadA, kotavAlI, ArakSakatA / kotavAla | 1 Araddha vi [de] bar3hA huA / satRSNa, utsuka / ghara meM AyA huA / Araba dekho Arava / 117 Arava pu [Araba] isa nAma kA eka prasiddha mleccha-deza | vi. araba deza meM utpanna, araba deza kA nivAsI / AraviMda vi [Aravinda ] kamala-sambandhI / Arasa saka [ A + ras ] cillAnA, bUma mAranA / Arasiya puM' [Adarza ] darpaNa | Araha dekho Arabha / arahaMta Aratiya vi [ Arhata] arhan kA, jinadeva sambandhI | ArA strI. lohe kI salAI, paine meM DAlI jAtI lohe kI khIlI / ArA a [ArAt ] arvAk, pahale / pUrva-bhAga / Aivi [] gRhIta, svIkRta / prApta / ArADi strI [ArATi] cItkAra, cillAhaTa / ArADI strI [de] dekho AraDia / ArAma puMna. bagIcA, upavana / ArAmia puM [ArAmika ] mAlI / ArAva pu [ArAva ] zabda, AvAja / ArAha saka [ A + rAdhay ] sevA karanA, bhakti karanA / ThIka-ThIka pAlana karanA /
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ 118 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ArAha-mAla ArAha vi [ArAdhya] ArAdhana-yogya / Areia vi [de] mukulita, saMkucita / bhrAnta / ArAhaga vi [ArAdhaka] ArAdhana karane | mukta / romAJcita / vAlA / mokSa kA sAdhaka / AreNa a. samIpa / pahale / prArambha kara / ArAhaNa na [ArAdhana] sevanA / anazana / Aroa aka [ut + las] vikasita honA, ArAhaNA strI [ArAdhanA] Avazyaka, sAma- ullAsa paanaa| yika Adi sstt-krm| AroaNA dekho aarovnnaa| ArAhaNI strI [ArAdhanI] bhASA kA eka Aroia [de] dekho aareia| Arogga saka [de] bhojana krnaa| prkaar| Arogga na [Arogya] ekAsana tapa / ArAhiya vi [ArAdhita] sevita, pari Arogga na [Arogya] niirogtaa| vi. rogapAlita / anurUpa, yogya / rahita / puM. eka brAhmaNopAsaka kA nAma / AriTTha vi [de] gata, gujarA huA / Aroggaria vi [de] ra~gA huaa| Ariya na [ARta] Agamana / Aroddha vi [de] pravRddha, bar3hA huaa| gRhAgata / Ariya dekho ajja = Arya / Ariya vi [Arita] sevita / Aroya na [Arogya] kSema, kuzala / nIro gtaa| Ariya vi [AkArita] Ahata / AriyA dekho ajjA = AyI / Arola saka [puJja] ekatra karanA / Arilla vi [de] pahale jo utpanna huA ho / Arova saka [A+ropay] Upara car3hAnA, Upara baiThAnA / sthApana karanA / Arisa vi [ArSa] RSi-sambandhI / ArovaNa na [AropaNa] Upara car3hAnA / Arihaya dekho ArahaMta / smbhaavnaa| Arugga dekho Arogga - Arogya / ArovaNA strI [AropaNA] Upara cddh'aanaa| AruTTha vi [AruSTa] kruddha, ruSTa / prAyazcitta-vizeSa / prArUpaNA, vyAkhyA kA eka AruNNa (apa) saka [ A + zliS ] Ali- | prakAra / prazna, prynuyog| Ggana krnaa| Arubha dekho Aruha = A + ruha / Arosa puM [AroSa] mleccha deza-vizeSa / vi. AruvaNA dekho aarovnnaa| usa deza kA nivaasii| Arusa saka [ A + ruSa ] krodha karanA. roSa | Arosia vi [AroSita] kopita, ruSTa kiyA krnaa| huaa| Aruha saka [A + ruha ] Upara car3hanA, Aroha saka[A + ruha.]Upara car3hanA, baiThanA / Upara baitthnaa| Aroha saka [ A + rohay ] Upara car3hAnA / Aruha vi [Aruha] utpanna, udbhUta, jAta / Aroha puM. savAra / hAthI, ghor3A Adi para AruhaNa na [ArohaNa] AropaNa, Upara car3hanevAlA / U~cAI / lambAI / car3hAnA / Aroha puM [de] stana, thana, cuuNcii| Aruhiya vi [Aropita] sthApita / Upara Arohaga vi [Arohaka] savAra honevAlA / baiThAyA huaa| hAthI kA rakSaka / Aruhiya / vi [ArUDha] Upara car3hA huaa| Ala na [de] anarthaka / ArUDha kRta, vihita / Ala na [de]choTA pravAha / vi. mRdu / Agata /
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ala-Ali saMkSipta prAkRta-hindI koSa Ala na. doSAropaNa / | Aladdha vi [Alabdha] saMsRSTa / saMyukta / degAla dekho kaal| spRSTa, chuA huaa| mArA huaa| degAla dekho jaal| Alappa vi [AlApya] kahane ke yogya, nirvacadegAla dekho taal| nIya / Alaia vi [Alagita] yathAsthAna sthApita, Alabha saka [A + labh] prApta karanA / yogya sthAna meM rakhA huaa| AlabhaNa na [Alabhana] vinAzana / Alaia vi [Alayika gRhI, AzrayavAlA / AlabhiyA strI [AlabhikA] nagarI-vizeSa / Alaiya vi [Alagita] pahanA huaa| Alaya puna. ghara, sthAna / AlaMkAriya vi [AlaGkArika] alaMkAra- Alaya puna. bauddhadarzana-prasiddha vijJAna-vizeSa / shaastr-jnyaataa| alaMkAra-sambandhI / alaMkAra AlayaNa na [de] zayyA-gRha / ke yogya / Alava saka [A + lap] kahanA, bAtacIta AlaMkia vi [de] paMgu kiyA huaa| karanA / thor3A yA eka bAra khnaa| AlaMda na [Alanda] samaya kA parimANa- AlavAla na. kiyArI, thA~valA / vizeSa, pAnI se bhIjA huA hAtha jitane | Alasa vi. AlasI, susta / degtta na [degtva] samaya meM sUkha jAya utane se lekara pA~ca aho- Alasa, sustii| rAtra taka kA kAla / Alasiya vi [Alasita] AlasI, manda / AlaMdia vi [Alandika] uparyukta samaya kA Alasuya dekho aalsiy| ullaMghana na kara kArya karanevAlA / Alassa puMna [Alasya sustI / AlaMba saka [A + lamb] Azraya karanA, AlAa dekho AlAva / sahArA lenaa| AlANa dekho aannaal| AlaMba na [de] bhUmi-chatra, vanaspati-vizeSa jo | AlANiya vi [AlAnita] niyantrita, majavarSA meM hotA hai| bUtI se bA~dhA huaa| AlaMbaNa na [Alambana] Azraya, AdhAra, AlAva puM [AlApa] sambhASaNa, bAtacIta / jisakA avalambana kiyA jAya vaha / kAraNa, alpa bhASaNa / prathama bhASaNa / eka bAra kI hetu, prayojana / ukti| AlaMbhiya na [Alambhika] nagara-vizeSa / AlAvaka dekho aalaavg| bhagavatI sUtra ke gyArahaveM zataka kA bArahavA~ AlAvaga puM [AlApaka] pariccheda, grantha kA uddesh| aMza-vizeSa / AlaMbhiyA strI [AlambhikA] nagarI-vizeSa / AlAvaNa na [AlApana] bA~dhane kA rajju Alakka puM [de] pAgala kuttaa| Alakkha saka [A+lakSaya] jAnanA / cihna Adi sAdhana, bandhana-vizeSa / degbaMdha puM se phicaannaa| [degbandha] bandha-vizeSa / Alagga vi [Alagna] lagA huA, saMyukta / AlAvaNI strI [AlApanI] vAdyavizeSa / Alatta vi [Alapita] sambhASita, AbhA AlAsa puM[de] bicchU / Sita / AlAhi dekho alaahi| Alattaya dekho altt| Ali puM[ali] bhramara / Alattha puM[de] mor| | Ali dekho aalii|
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ 120 ali saMkSipta prAkRta-hindI koSa - AliMga-Aloa AliMga saka [A + liGga] AliGgana , AlI strI. paMkti, shrennii| skhii| vnsptikrnaa| vizeSa / AliMga puM [AliGga] vAdya-vizeSa / AlIDha vi [AlIDha] Asakta / na. AsanaAliMga vi [AliGgya] AliGgana karane | vizeSa / yogya / puM. vAdya-vizeSa / AlIDha puna. yoddhA kA yuddha samaya kA AsanaAliMgaNa na [AliGgana AliMgana, bheMTa / | vizeSa / vaTTi strI [degvRtti] gAla yA kapola kA AlANa vi [AlIna lIna, Asakta, tatpara / upadhAna-takiyA, zarIra-pramANa upadhAna / AliMgaNiyA strI [AliGganikA] dekho | AlIyaga vi [AdIpaka jalAnevAlA, Aga aaliNgnnvtttti| sulgaanevaalaa| AliMgiNI strI [AliGginI] jAnu Adi AlIla na [de] samIpa kA bhaya / ke nIce rakhane kA takiyA / AlIvaga dekho AlIyaga / AliMda puM [Alinda] bAhara ke daravAje ke AlIvaNa na [Adopana] Aga lagAnA / caukaTe kA eka hissA / AlIviya vi [Adopita] Aga se jalAyA / huaa| AliMpa saka [A + lip] potanA, lepa Alu puna. kanda vizeSa / krnaa| AliMpaNa na [AlepaNa] lepa karanA, vile AluI strI [Aluko] vallI vizeSa / AluMkha saka [daha] jalAnA, dAha denA / pana / jisakA lepa hotA hai vaha cIja / AluMkha saka [spRz] chUnA / AligA dekho aavliaa| Alitta na [Alitra] jahAja calAne kA kASTha AluMgha saka [spRz] chUnA / vizeSa / | AluMpa saka [A +lump] haraNa krnaa| Alitta vi [Alipta] kharaNTita, kharar3A Alupa vi. aphaark| huA / lipA huaa| AlugA strI [de] ghaTI, choTA ghdd'aa| Alitta vi [AdIpta] cAroM ora se jalA | AluyAra vi [de] nirarthaka, vyartha / huA / na. Aga laganI, Aga se jlnaa|| Alekkha / vi [Alekhya] citrita / Aliddha vi [AzliSTa] AliMgita / aalekkhiy| Aliddha vi [AlIDha] AsvAdita / AlelR / Asilisa kA hekR. / AlisaMdaga puM [de. Alisandaka] dhAnya- aale/aN| vizeSa / Aleva puM [Alepa] vilepana, lepa / AlisiMdaya puM[de.Alisindaka] Upara dekho| Alesiya vi [AzleSita] AliMgana karAyA Aliha saka [spRz] chUnA / Aliha saka [A + likh] vinyAsa karanA, | Aleha puM [Alekha] citra / sthApana krnaa| citra karanA, citaranA yA | Aloa saka [A + loka] dekhanA, vilokana citra bnaanaa| krnaa| AlI saka [A + lI] lIna honA, Asakta | Aloa saka [A+loca] dekhaanaa| gurU honA / AliMgana karanA / nivAsa krnaa| | ko apanA aparAdha kaha denaa| vicAra huaa|
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ Aloa-AvaDia saMkSipta prAkRta-hindI koSa 121 karanA / AlocanA karanA / | Avai strI [Apad] Apatti / Aloa puM [Aloka] teja, prakAza / vilokana, AvaMga puM[de] apAmArga, vRkSa-vizeSa,laTajIrA / acchI taraha dekhanA / pRthvI kA samAna-bhAga / AvaMDu vi [ApANDa] thor3A sapheda, phokA / gavAkSAdi prakAzasthAna / jagat, saMsAra / AvaMDura vi [ApANDura] Upara dekho / jJAna / AvaMta dekho jAvaMta / Aloaga / vi [Alocaka] AlocanA | AvaggaNa na [Avalgana] azva para car3hane kI Aloaya ) karanevAlA / klaa| AloaNa na [Alokana] vilokana, darzana, | Avacceja vi [apatyIya] apatya-sthAnIya / nirIkSaNa / Avaja dekho Aojja / AloaNA strI [AlocanA] dekhanA, Avaja aka [a + pad] prApta honA, lAgu batalAnA / prAyazcitta ke lie apane doSoM ko honaa| gurU ko batA denA / vicAra krnaa| Avaja saka [A + vajaM] sammukha karanA / Aloittu vi [Alokayita] dekhane vAlA, prasanna krnaa| draSTA / Avaja saka [A + pad] prApta karanA / - Aloilla vi [Alokavat] prkaash-yukt| Avajja vi [Avarja] prItyutpAdaka / Aloga dekho Aloa = Aloka / 'nayara AvajaNa na [Avarjana] sammukha karanA / na [degnagara nagara-vizeSa / prasanna krnaa| upayoga, khyAla / upayogaAloca dekho Aloa = A + loc / vizeSa / vyApAra-vizeSa / AloDa saka [A + loDaya] hiloranA, manthana | Avajiya vi [Avajita] prasanna kiyA hmaa| krnaa| abhimukha kiyA huaa| karaNa na. vyApAraAloyaNa na [Alokana] gavAkSa / vizeSa / Alola saka. dekho aalodd| Avajjiya dekho Aujiya = Atodhika / Alova saka [A+ lopaya] AcchAdita | AvajIkaraNa na [AvarjIkaraNa] upyogkrnaa| vizeSa yA vyApAra-vizeSa kA karanA, udIraAlova dekho Aloa = Aloka / NAvalikA meM karma-prakSepa rUpa vyApAra / Ava vi [yAvat] jitnaa| AvaTTa aka [A + vRt] cakra kI taraha dhUmanA, Ava a [yAvat] jaba taka, jaba lg| kaha | phiranA / vilIna honA / saka. zoSaNa karanA, vi [degkatha] dekho kahiya / degkahaM a sukhAnA / pIr3anA, duHkhI karanA / [katham] yAvajjIva / kahA strI [kathA] | AvaTTa dekhA Avatta / / jIvana-paryanta / kahiya vi [kathika] | AvaTTiA strI [de] navor3hA / paratantra strii| yAvajjIvika, jIvana-paryanta rhnevaalaa| | AvaDa dekho Avatta-Avarta / Ava puM [Apa] prApti, lAbha / jala kA samUha / | AvaDa saka [A + pat] pAsa meM AnA, 'bahula na. dekho Au-bahula / Agamana karanA / A lgnaa| giranA / Ava saka [A + yA] AnA, Agamana krnaa| | AvaNavIhi strI [ApaNavothi] haTTa-mArga, AvaAsa saka [upa + gUha] AliMgana | bAjAra / rathyA-vizeSa, eka taraha kA muhllaa| karanA / | AvaDia vi [de] saMgata, sambaddha / sAra,
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ 122 saMkSipta prAkRta-hindI koSa AvaNa-AvA majabUta / Avara saka [A + vR] AcchAdana krnaa| AvaNa puM [ApaNa] hATa / bAjAra / AvaraNa na. DhakanevAlA, tirohita karanevAlA / AvaNiya puM [ApaNika] gaudAgara, vyaapaarii| vaastu-vidyaa| AvaNNa vi [Apanna] Apatti-yukta / prApta / | AvarisaNa na [AvarSaNa] siMcana / sugandha jala degsattA strI [sattvA] garbhavatI strii| kI vRSTi / AvaNNa vi [Apanna] Azrita / AvareiyA strI [de] karikA, madya parosane kA Avatta saka [A + vRt] AnA / pAtra-vizeSa / Avatta aka [A + vRt] paribhramaNa krnaa| AvalaNa na [Avalana] modd'naa| bdlnaa| cakrAkAra ghUmanA / saka. paThita Avali strI. paGkti / pu. eka vidyArthI kA pATha ko yAda karanA / ghumaanaa| naam| Avatta puM [AvattaM] cakrAkAra paribhramaNa / AvaliA strI [AvalikA] zreNI / parimuhUrta vizeSa / mahAvideha kSetrastha eka vijaya | pATo / samaya-vizeSa, eka sUkSma kAla-pari(pradeza) kA nAma / eka khuravAlA pazu vizeSa / mANa / 'paviTTha vi [praviSTa] zreNI se vyavaeka lokapAla kA nAma / parvatavizeSa / maNi sthita / 'bAhira vi [bAhya] viprakIrNa, kA eka lakSaNa / grAma-vizeSa / zArIrika zreNi-baddha nahIM rahA huaa| ceSTA-vizeSa, kAyika vyApAra-vizeSa / kUDa | Avaliya vi [Avalita] veSTita / na [degkUTa] parvata-vizeSa kA zikhara-vizeSa / AvalI strI. paMkti / rAvaNa kI eka kanyA yaMta baka ["yamAna] dakSiNa kI tarapha | __ kA nAma / cakrAkAra ghuumnevaalaa| Avasa saka [A + vas] rahanA, vAsa krnaa| Avatta puMna [Avarta] eka taraha kA jahAja / Avasaha puM [Avasatha] ghara, Azraya, sthAna / na. lagAtAra 25 dinoM kA upavAsa / maTha, saMnyAsiyoM kA sthAna / Avatta na [Atapatra chatra, chaataa| Avamahiya paM [Avasathika] gRhastha, gRhii| AvattaNa na [Avarttana] sakrAkAra bhramaNa / / sNnyaasii| per3hiyA strI [degpIThikA] pIThikA-vizeSa / Avasiya / vi [Avazyaka] avazya karttavya, Avattaya puM [Avartaka] dekho Avatta / vi. Avassaga jarUrI / na. sAmayikAdi dharmAcakrAkAra bhramaNa krnevaalaa| Avassaya 'nuSThAna, nitya-karma / jaina granthaAvattA strI [AvartA] mahAvideha-kSetra ke | vizeSa, Avazyaka sUtra / degNuoga puM [degAnueka vijaya (pradeza) kA nAma / yoga] Avazyaka sUtra kI vyAkhyA / Avatti strI [Apatti] dopa-prasaMga / kaSTa / / Avassaya puna [ ApAzraya ] Upara dekho| utpatti / Azraya / Avatti strI [Apatti prApti / AvassiyA strI [AvazyakI] sAmAcArIAvadi strI [AvRti] AvaraNa / vizeSa, jaina sAdhu kA anuSThAna-vizeSa / Avaya pu [Avarta] dekho aavtt| . Avaha saka [ A+vaha ] dhAraNa karanA, Avaya dekho aavdd| vahana krnaa| AvayA strI [ApagA] ndii|| Avaha vi. dhAraNa karanevAlA / AvayA strI [Apad] vipad, kha / | AvA saka [A+pA] pInA / bhoga meM lAnA,
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ AvAiyA-AvihU saMkSipta prAkRta-hindI kASa 123 dRSTA / upabhoga krnaa| | AvAhaNa na [AvAhana] AhvAna / AvAiyA strI [AvApikA] pradhAna homa / | AvAhiya vi [AvAhita] bulAyA huA, AvAga pu [ApAka] AvA, miTTI ke pAtra Ahuta / madada ke lie bulAyA huA deva yA pakAne kA sthAna / devAdhiSThita vastu / AvADa pu [ApAta] bhIloM kI eka jAti / Avi na de]prasava-por3A / vi. nitya, zAzvata / AvANaya na [ApANaka] dUkAna / AvAya puna [ApAta] abhyAgama, Agamana / Avi a [cApi samuccaya dyotaka avyaya / AvAya dekho aavaag| Avi a [Avis) prakaTatA-sUcaka avyaya / AvAya puM [ApAta] prArambha / prathama milana / / Avia saka [A+pA] piinaa| turanta / patana / sambandha, saMyoga / Avia vi [AvRtta] AcchAdita / AvAya puM [AvApa] AvA, miTTI ke pAtra | Avia puMde] indra gopa, kSudra koTa-vizeSa / pakAne kA sthaan| AlavAla / prakSepa, vi. mathita, AloDita / prota / pheMkanA / zatru kI cintA / bonA, vapana / Avia vi [Avica] avica-dezotpanna / AvAyaNa na [ApAdana] sampAdana / AviajjhA strI [de] dulahina / parAdhIna strii| AvAla dekho aalvaal|| Avidha saka [A+ vyadh] viMdhanA / pahananA / AvAla ) na [de] jala ke nikaTa kA | mantra se adhIna krnaa| AvAlaya / pradeza / | Avikamma puMna [AviSkarman] prakaTarUpa se AvAva dekho AvAya = AvApa / kahA strI kiyA huA kAma / [kathA] rasoI sambandhI kathA, vi. kathA- Aviga vi [Avigna] udvigna, udAsIna / vizeSa / AviTTha vi [AviSTa] AvRta, vyApta / praviSTa / AvAsa puM. vAsa-sthAna / nivAsa, avasthAna, adhiSThita, Azrita / bhUta Adi ke upadrava se rahanA / nIDa / par3Ava / panvaya puM [degpavaMta Aviddha vi [Aviddha] parihita, pahanA huA / rahane kA parvata / Aviddha vi [de] kSipta, prerita / AvAsa / dekho Avassaya = Avazyaka / AvibbhAva puM [ AvirbhAva ] utpatti / AvAsagI AvAsaNiyA strI [AvAsanikA] AvAsa prAdurbhAva, abhivyakti / AvibbhUya vi [AvirbhUta] utpanna / prAdurbhUta / sthAna / abhivyakta / AvAsaya na [AvAsaka] Avazyaka, jarUrI / Avila vi. malina, asvaccha / Akula, vyApta / nitya-kartavya dharmAnuSThAna / puM. nIr3a / vi. Avilia vi [de] kupita, kruddha / / saMskArAdhAyaka, bAsaka / aacchaadk| | Avilupia vi [AkAGkSita] abhilaSita / AvAha saka [A + vAhay] sAnnidhya ke lie | Avima Aviga saka[A + viz]praveza karanA,ghusanA / deva yA devAdhiSThita cIja ko bulAnA / bulAnA / | Avisa aka [A + viz] sambaddha honA, yukta AvAha puM [AbAdha] pIr3A, bAdhA / honA / saka. upabhoga karanA, sevanA / AvAha puM. nava-pariNItA vadhU ko vara ke ghara | Avihava aka [Avir + bhU] prakaTa honA / lAnA / vivAha ke pUrva kiyA jAtA pAna dene utpanna honA / kA eka utsava / | AvihUa dekho AvibbhUya / yukt|
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ 124 saMkSipta prAkRta-hindI koSa AvI-AsaMgha AvI dekho Avi = Avis / degkamma dekho | Asa aka [As] baiThanA / aavikmm| | Asa puM [azva] azva / azvinI nakSatra kA AvIa vi [ApIta] pIta / zoSita / adhiSThAyaka deva / azvinI nakSatra / mana, citt| AvIi vi [AvIci] nirantara, avicchinna / degkaNNa puM [karNa] eka antarvIpa / usakA degmaraNa na. maraNa-vizeSa / nivaasii| ggIva puM [deggrIva] eka prasiddha AvIkamma na [AviSkaman] utpatti / abhi- rAjA, pahalA prativAsudeva / 'tara puM. khaccara / vykti| tthAma puM[sthAman] droNAcArya kA prakhyAta AvIDa saka [A + pID] pIr3anA / dabAnA / putra / degddhaa puM [dhvaja] vidyAdhara vaMza kA AvINa na [ApIna] stana / eka raajaa| dhamma puM[degdharma] dekho pUrvokta AvIla dekho Amela = ApIDa / artha / dhara vi. azvoM ko dhAraNa karanevAlA / AvIla dekho aaviidd| degpura na. nagara-vizeSa / purA, degpurI strI AvIlaNa na [ApIDana] samUha, nicaya / [degpurI] nagarI-vizeSa / makkhiyA strI Avua ' [Avuka] nATaka kI bhASA meM pitaa| [degmakSikA] caturindriya jIva-vizeSa / AvuNNa vi [ApUrNa] bharapUra / degmaddaga, maddaya puM [degmardaka] azva kA mardana Avutta puM [de] bhaginI-pati / karanevAlA / "mitta puM [mitra]eka jainAbhAsa Avuda vi [AvRta] DhakA huA / dArzanika, jo mahAgiri ke ziSya kauNDinya Avudi strI [AvRti] AvaraNa / kA ziSya thA aura jisane sAmucchedika pantha AvUra dekho ApUra - A + pUraya / calAyA thA / degmuha puM [ mukha] eka antrviip| Avea saka [A + vedaya] vinati karanA, usakA nivAsI / degmeha puM ["megha] yajJanivedana karanA / batalAnA / vizeSa / degraha puM [degratha] ghodd'aa-gaadd'ii| degvAra Avea puM [Avega] kaSTa, duHkha / puM. ghur3a-savAra / degvAhaNiyAstrI[degvAhanikA] AveuM (AvA kA hekR.)| ghor3e ko savArI / degseNa puM[degsena] bhagavAn AveDDhiya vi [AveSTita] veSTita, ghirA pArzvanAtha ke pitaa| pA~caveM cakravartI kA huaa| pitA / 'roha puM[degroha] ghur3a-savAra / AveDa dekho aamel| Asa puMstrI [Aza] bhojana / AveDha puM [AveSTa] veSTana / maNDalAkAra Asa puM. pheNknaa| krnaa| Asa na [Asya] mukha / AveyaNa na [Avedana] nivedana, mano-bhAva kA Asai vi [Azrayin] Azraya-sthita / prakAza-karaNa / AsaMka saka [A + zaGka] sandeha karanA / Avevaa vi [de] vizeSa Asakta / pravRddha, | aka. bhayabhIta honaa| bar3hA huaa| AsaMkA strI [AzaGkA] bhaya, vahama, saMzaya / Avesa saka [A + vezay] bhUtAviSTa karanA / sambhAvanA / Avesa puM [Aveza] abhiniveza / joza / bhUta- AsaMga puM [de] zayyA-gRha / graha / praveza / AsaMga puM [AsaGga] Asakti, abhissvNg| AvesaNa na [Avezana] zUnya-gRha / sambandha / rog| Asa dekho assa % astra / AsaMgha saka [saM + bhAvaya] sambhAvanA karanA /
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ AsaMgha-Asasa saMkSipta prAkRta-hindo koSa 125 adhyavasAya karanA / sthira karanA, nizcaya | usake kakSAdi aMgoM meM jur3akara sonevAlA krnaa| napuMsaka / AsaMgha puM [de] zraddhA, vizvAsa / adhyavasAya, Asatti strI[Asakti] abhiSvaGga, tlliintaa| pariNAma / AzaMsA, icchA / Asattha puM [azvattha] pIpala kA per3a / AsaMghA strI [de] icchA / Asakti / Asattha vi [Azvasta] AzvAsana-prApta, AsaMghia vi [de] adhyavasita / avadhArita / / svastha / vizrAnta / sambhAvita / Asama [Azrama] tApasa Adi kA nivAsa AsaMjia vi [Asakta] pIche lagA huaa| sthAna, tIrtha sthAna / brahmacarya, gArhasthya, bAnaAsaMdaya na [Asandaka] Asana-vizeSa / puna. prastha aura bhaikSya (saMnyAsa) ye cAra prakAra kI maJca / avsthaa| AsaMdANa na [AsandAna] avaSTambhana, ava- | Asamapaya na [Azramapada] tApasoM ke Azrama rodha / se upalakSita sthAna / AsaMdiA strI [AsandikA] choTA maJca / / Asami vi [Azramin] Azrama meM rahanevAlA, AsaMdI strI [AsandI] Asana-vizeSa, maJca / RSi, muni vagairaha / AsaMdhI strI [azvagandhI] vanaspati-vizeSa / / Asaya aka [ As ] baiThanA / AsaMbara vi [AzAmbara] digambara / jaina kA Asaya saka [A + zrI] Azraya karanA, eka mukhya bheda / usakA anuyaayii| avalambana karanA / grahaNa karanA / AsaMsaiya vi [asaMzayita] saMzaya-rahita / Asaya puM [Azaka] khAnevAlA / AsaMsa na [AzaMs] icchA karanA, abhilASA Asaya puM [Azraya | avalambana / krnaa| Asaya puM [aashy| mana, citta, hRdaya / abhiAsakkhaya puM [de] prazasta pakSi-vizeSa, zrIvada / praay| Asaga dekho Asa = azva / Asaya na [de] samIpa / Asagalia vi [de] AkrAnta / prApta / Asaria vi [de] sammukha-Agata / Asajja a [AsAdya] prApta karake / Asava aka [ A + ju] dhIre-dhIre jharanA, AsaDa puM. vikrama kI terahavIM zatAbdI kA ttpknaa| svanAma-khyAta eka jaina grnthkaar| Asava saka [ A + su] aanaa| AsaNa na [Asana] jisapara baiThA jAtA hai vaha | Asava puM [Azrava] sUkSma chidra / karmoM kA caukI Adi / sthAna, jagaha / zayyA / baitthnaa| praveza-dvAra, jisase karmabandha hotA hai vaha hiMsA upavezana / Adi / vi. zrotA, guru-vacana ko sunanevAlA / AsaNiya vi [Asanita] Asana para baiThAyA | degsakki vi [degsaktin] hiMsAdi meM Asakta / huaa| Asava puM. daaruu| AsaNNa na [Asanna] samIpa, vi. samIpastha / | AsavaNa na [de] zayyA-dhara / degvatti vi [vattin] najadIka meM rahanevAlA / | AsavAhiyA strI [azvavAhikA] azvaAsatta vi [Asakta] lIna, tatpara / nIce | kriiddaa| lagA hA / puM. napuMsaka kA eka bheda, vIrya- Asasa aka [ A + zvas ] AzvAsana lenA, pAta hone para bhI strI kA AliMgana kara vizrAma lenaa| - -
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ 126 saMkSipta prAkRta-hindI koSa AsasaNa-AsisA AsasaNa na [Azasana] vinAza, hiNsaa| | AsAvi vi [AsrAvin] jharanevAlA, AsasA strI [AzaMsA] abhilaassaa| sacchidra / AsA strI [AzA] ummIda / dizA / uttara AsAsa saka [A + zAs] AzA karanA / rucaka para basanevAlI eka dikkumArI, devI- | AsAsa aka[A+zvAsaya]sAntvanA karanA / vizeSa / | AsAsa puM [AzvAsa] AzvAsana / vizrAma / AsAa saka [A+sAday ] sparza karanA / / dvIpa-vizeSa / AsAa saka [A+svAd ckhnaa| AsAsa puM [AzvAsaka] vizrAma-sthAna, grantha AsAa saka [A+sAday ] prApta karanA / __ kA aMza, sarga, pariccheda, adhyAya / vi. AsAa saka [ A+ zAtaya ] avajJA karanA, AzvAsana denevaalaa| apamAna krnaa| AsAsaga puM [AzAsaka bIjaka-nAmaka vRkSa / AsAa puM[AsvAda] svAda, rasa / tRpti / / AsAsaNa na [AzvAsana] sAntvanA / grahoM ke AsAa pu [A'svAda] svAda kA bilakula | deva-vizeSa / eka mahAgraha / vi. AzvAsanaabhAva / daataa| AsAa dekho Asaya = Athaya / Asi saka [A + zri] Azraya karanA / AsAa pu[AsAda] prApti / Asi vi [Azin] khAnevAlA, bhojaka / AsADha pu [ASADha] ASAr3ha mAsa / eka | Asia vi [Azvika] azva kA zikSaka / nihnava, jo avyaktika mata kA utpAdaka thaa| Asia vi [Azita] khilAyA huaa| 'bhUi pu [bhUti] eka prasiddha jaina muni / bhojita / AsADhA strI [ASADhA nakSatra-vizeSa / Asia vi [Asita upaviSTa, baiThA huA / AsADhI strI [ASADhI] ASAr3ha mAsa kI rahA huA, sthita / pUrNimA / ASAr3ha mAsa kI amAvasa / Asia dekho aasitt| AsAdettu vi [AsvAdayitu] AsvAdana | Asiaa vi [de lauha-nirmita / krnevaalaa| AsiA dekho [AsikA] baiThanA, upavezana / AsAmara pu [AzAmara] sAtaveM vAsudeva aura AsiA dekho AsI = AziS / baladeva ke pUrvabhavIya dharmaguru kA naam| AsiMca saka [A+ sic] sIMcanA / AsAyaNa na [AzAtana] nIce dekho| AsiNa vi [Azin] khAnevAlA, bhoktA / anantAnubandhi kaSAya kA vedana / AsiNa puM [Azvina] Azvina mAsa / AsAyaNA strI [AzAtanA] viparIta vartana, Asitta vi [Asikta] thor3A sikta / sIcA apamAna, tirskaar| huaa| puM. napuMsaka kA eka bheda / AsAra saka [A + sAraya] tandurasta karanA, AsittiyA strI [de] khAdya-vizeSa / vINA ko ThIka krnaa| AsiyAvAya dekho aasiivaay| AsAra puM. samIkaraNa, vINA ko ThIka karanA / | Asila puM eka maharSi / vega se pAnI kA barasanA / AsiliTTha vi [AzliSTa] Aligita / AsAliya puMstrI [AzAlika sarpa kI eka | Asilisa saka [A + zliS] AliMgana jAti / strI. vidyAvizeSa / / krnaa| AsAvallI strI [AzApallI] eka ngrii| AsisA dekho AsI = Azipa /
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ AsI-Ahammia saMkSipta prAkRta-hindI koSa 127 AsI strI [AzI] dAr3hA / visa puM[viSa] AsevaNayA) strI [AsevanA] paripAlana, jaharIlA sA~pa / parvata-vizeSa kA eka shikhr| AsevaNA viparIta AcaraNa / abhyAsa / nigraha aura anugraha karane meM samartha, labdhi- zikSA kA eka bheda / vizeSa ko prApta / Aseviya vi Asevita] paripAlita / AsI strI [AziSa] AzIrvAda / degvayaNa na abhyasta / Acarita / anuSThita / [degvacana] AzIrvAda / degvAya puM [degvAda] Asoa puM [azvayuk] Azvina mAsa / AzIrvAda / Asoa vi [Azoka] azoka vRkSa-sambandhI / AsINa vi [AsIna] baiThA huaa| AsoiyA strI de. AsotikA] oSadhiAsIvaa puM [de] drjii| vizeSa / AsIsA dekho AsI = AziS / AsoI / strI [AzvayujI] Azvina mAsa Asu puna [azru] A~sU / AsoyA kI pUrNimA / Azvina mAsa kI Asu / a [Azu] shiighr| kkAra puM| amAvasa / AsaM kAra] hiMsA, maarnaa| marane kA AsokaMtA strI [AzokAntA] madhyama grAma kAraNa / zIghra upasthita / degpaNNa vi [prajJa] | kI eka muurcchnaa| zIghra-buddhi / divya-jJAnI, kevl-jnyaanii| Asottha puM [azvattha] pIpala kA per3a / Asura vi. asur-smbndhii| | Aha saka [ ] kahanA / Asuratta na [Asuratva] gussA / Aha saka [kAGkSa] icchA karanA / AsUriya puM [Asurika] asura, asura rUpa se | AhaMDala dekho AkhaMDala / utpanna / vi. asur-smbndhii|| Ahacca na [de] atyartha, bahuta / a. zIghra / AsurIya puM [asurIya] asur-smbndhii| kadAcit / upasthita hokara / vyavasthA kara / Asurutta vi [Azurupta] zIghra-kruddha / ati | vibhakta kara / chIna kara / anythaa| niSkAkupita / raNa / bhAva puM. kAdAcitkatA / Asurutta vi [Asurokta] ati-kupita / AhavA strI [AhatyA] prahAra / Asurutta vi [AzuruSTa] ati-kupita / AhaTTa na de] dekho Aha? = de / AsUNi na [AzUnin] baliSTha-banAnevAlI Aha? strI [de] pheliyaaN| khurAka / rsaayn-kriyaa| AhaDa [AhRta] chIna liyA huaa| corI AsUNI strI [AzUnI] prazaMsA / kiyA huaa| sAmane lAyA huA, upasthApita / AsUNiya vi [AzU nita] thor3A sthUla kiyA | AhaDa na [de] surata-zabda / huaa| | AhaNa saka [A-hin] AghAta karanA, AsUya na [de] mnautii| maarnaa| AseaNaya vi [Asecanaka] jisako dekhane se | AhaNa saka [A + han] uThAnA / mana ko tRpti na hotI ho vaha / AhattahIya na [yAthAtathya] vAstavikatA / Aseva saka [A+sev] sevnaa| paalnaa| tathya-mArga-samyagjJAna Adi / 'sUtrakRtAGga' aacrnaa| sUtra kA terahavAM adhyayana / AsevaNa na [Asevana] paripAlana, saMrakSaNa / | Ahamma saka [A + hamm] Agamana karanA / AcaraNa / maithuna / Ahammia vi [adhArmika] adharma smbndhii|
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ 128 saMkSipta prAkRta-hindI koSa Ahammiya-Ahi Ahammiya vi [adhArmika] adharmI, paapii| AhAtahiya vi [yAthAtathya] satya, vAstaAhaya vi [Ahata] AghAta prApta, prerit| vik| Ahaya vi [AhRta] AkRSTa, khIMcA huaa| | AhAra saka [A + hAray khAnA / chInA huaa| AhAra puM. khurAka / bhakSaNa / na. dekho AhAAhara saka [A + ha] chiinnaa| corI | rg| degpajjatti strI [paryApti] bhukta karanA / khaanaa| AhAra ko khala aura rasa ke rUpa meM badalane Ahara saka [A + ha] lAnA / kI zakti / degposaha puM [poSadha] vrata-vizeSa, AharaNa puMna [AharaNa] dRSTAnta / AhvAna / jisameM AhAra kA sarvathA yA AMzika tyAga svIkAra / vyavasthApana / Anayana / kiyA jAtA hai| degsaNNA strI [degsaMjJA] AharaNa puMna [AbharaNa] alaMkAra / / AhAra karane kI icchaa| AharaNA strI [de] nAka kA kharakhara zabda / AhAra puM [AdhAra] Azraya, adhikaraNa / Aharisiya vi [AdharSita] tiraskRta / AkAza / avadhAraNa, yAda rkhnaa| Ahalla (apa) aka [A + cala] hilanA, | AhAraga na [AhAraka] zarIra-vizeSa, clnaa| jisako caudaha-pUrvI, kevalajJAnI ke pAsa jAne AhallA strI [AhalyA] vidyAdhara-rAja kI ke lie banAtA hai| vi. bhojana karanevAlA / eka kanyA / aahaark-shriir-vaalaa| AhAraka-zarIraAhava saka [A + ha] bulAnA / utpanna karane kA jise sAmarthya ho vaha / Ahava puM. yuddha / jugala na [degyugala] AhAraka zarIra aura AhavaNa / na [AhvAna] bulAnA / usake aNgopaangg| degNAma na [degnAman] AhavvaNa / lalakAranA / AhAraka zarIra kA hetu-bhUta karma / degduga na Ahavva vi [AbhAvya] zAstrokta kSetrAdi / [degdvika] dekho jugl| AhavvaNI strI [AhvAnI] vidyA-vizeSa / AhAraNa vi. [AdhAraNa] dhAraNa karanevAlA / AhA sakaM [A+ khyA] kahanA / AdhAra-bhUta / AhA saka [A + dhA] sthApana krnaa| AhAraNa vi. AkarSaka / AhA strI [AbhA] teja / AhAraya dekho aahaarg| AhA strI [AdhA] Azraya / sAdhu ke nimitta | AhArAiNiyA strI [yAthArAnikatA] yathAAhAra ke lie manaH-praNidhAna / degkaDa vi jyeSTha, jyeSThAnukrama / [kRta] AdhA-karma-doSa se yukta / kamma na | AhArima vi [AhAya] khAne yogya / jala ke [degkarman] sAdhu ke lie AhAra pakAnA / sAtha khAyA jA sake aisA yogya cUrNa-vizeSa / sAdhu ke nimitta pakAyA huA bhojana, jo AhAvaNA strI [AbhAvanA] gaNanA kA jaina sAdhuoM ke lie niSiddha hai / kammiya vi abhAva / uddezya / [karmika] dekho pUrvokta artha / AhAvia vi [AdhAvita] daur3A huA / AhANa na [AdhAna] sthApana / sthAna, AhAvira vi [AdhAvitR] daur3anevAlA / Azraya / AhAsa dekho AbhAsa = A + bhASu / AhANa na [AkhyAna] ukti / kiMvadantI, AhAha a. Azcarya-dyotaka avyaya / kahAvata / Ahi puMstrI [Adhi] mana kI pIr3A /
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ AhiAi-i AhiAi strI [AbhijAti ] kulInatA, khAnadAnI | saMkSipta prAkRta-hindI koSa AhiAI strI [abhijAto ] kulInatA / AhiMsaka [A + hiND ] jAnA / parizrama ? vi [AhiNDaka] calanevAlA, Ahu [A + hu] dAna karanA, tyAga karanA / Ahua. athavA, yA / Ahu puM [de] ghUka, ullU / Ai va [AhotR] dAtA, tyAgI / strI [Ahuti ] havana, homa kA padArtha, i i puM. prAkRta varNamAlA kA tRtIya svaravarNa / vAkyAlaGkAra aura pAdapUrti meM prayukta kiyA 17 bali / AhaMdura AhuMduru karanA / ghUmanA / AhiMDaga ADiya paribhramaNa karanevAlA | Ahikka na [Adhikya ] adhikatA / sampUrNa AhijA dekho AhiAi / AhijAI dekho AhiAI / AhitaMsai[AhituNDika ] gAruDika, saperA / Ahitya vi [de] calita, gata / kupita, kruddha | Akula, ghabar3AyA huA / ddhivi [de] ruddha | galita / Attina [Adhipatya ] netRtva / Ahiya vi [Ahita] nivezita / hitakara / viracita / ggi puM [agni] agnihotrIya brAhmaNa | Ahiya vi [Ahita] vyApta / utpAdita / prathita / sarvathA hitakArI / Ahiya va [AkhyAta] pratipAdita, ukta / hiyAra puM [adhikAra ] adhikAra, sattA / Ahivatta dekho Ahipatta / AhisAria vi [abhisArita ] nAyaka - buddhi Ahoa dekho Abhoga / Ahe va [Adheya ] sthApya / Azrita / Ahera dekho AhIra | Ahevacca na [Adhipatya ] mukhiyApana | AhevaNa na [AkSepaNa] AkSepa | kSobha utpanna karanA / se gRhIta pati -buddhi se svIkRta / Ahoa dekho Abhoya = A + bhojay / AhIra puM. deza- vizeSa / zUdra jAti- vizeSa, Ahoia vi [Abhogita ] jJAta, dRSTa | ahIra / isa nAma kA eka rAjA / upayoga hI Ahusa [ A + have ] bulAnA / puM [de] bAlaka, baccA / vikraya / AhuDa na [ de] sItkAra giranA / AhuNa saka [ A + dhu] hilAnA / AhuNiya vi [Adhunika ] Ajakala kA, navIna / puM. graha - vizeSa / Ahuta na [ de. abhimukha ] sammukha / AhUavi [ AhUta ] bulAyA huA / AhUa puM [AhUka ] pizAca - vizeSa | [A] utpanna / 129 Ahoia vi [Abhogika ] jisakA prayojana ho vaha / AheDa puMna [AkheTa] zikAra, mRgayA / Ahe va [AkheTaka ] mRgayA-sambandhI | AheNa na [de] vivAha ke bAda vara ke ghara vadhU ke praveza hone para jo jimAne kA utsava kiyA jAtA hai vaha / aka. jAtA avyaya / idekho ii / AhoDa saka [tAsy ] pITanA / AhoraNa [AdhoraNa ] mahAvata / Ahohi vi [Adhovadhika] avadhi * Aho jJAnI kA eka bheda, niyata kSetra ko avadhijJAna se dekhanevAlA /
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ 130 saMkSipta prAkRta-hindI koSa i saka. jAnA / jaannaa| adhiSThAyaka deva / jyeSThA nakSatra kA adhiSThAyaka iaharA dekho iyrhaa| deva / unnIsaveM tIrthaMkara ke eka svanAmakhyAta ii a [iti] ina arthoM kA sUcaka avyaya- gaNadhara / saptamI tithi / megha, varSA / na. devasamApti / avadhi / parimANa / nizcaya / hetu / / vimAna-vizeSa / degi pu [degjit] isa nAma evama, isa taraha / dekho iti|| kA rAkSasa vaMza kA eka rAjA, eka laMkeza / io a [ itas ] isase, isa kAraNa / isa rAvaNa ke eka putra kA nAma / degova dekho tarapha / isa (loka) meN| deggova / degkAiya puM. [ kAyika] zrIndriya ioa a [itazca] prasaMgAntara-sUcaka avyaya / jIva-vizeSa / kola puM. daravAjA kA eka iMkhiNiyA strI [de. iGkinikA] nindA / avayava / degkuMbha pu["kumbha] bar3A kalaza / iMkhiNI strI [de. iGkhinI] Upara dekho| udyAnavizeSa / degkeu pu ketu] indra-dhvaja, iMgAra , dekho aMgAra / kamma na [degkarman] indra-yaSTi / degkhIla dekho degkIla / deggAiya iMgAla koyalA Adi utpanna karane kA aura dekho degkaaiy| gAha pu [deggraha] indrAveza, becane kA vyApAra / degsagaDiyA strI [degzaka- kisI ke zarIra meM indra kA adhiSThAna, jo TikA] aMgIThI, Aga rakhane kA bartana / / pAgalapana kA kAraNa hotA hai| gova pu iMgAraDAha puna [aGgAradAha] AvA, miTTI ke | [gopa] varSA Rtu meM honevAlA rakta varNa kA pAtra pakAne kA sthAna / kSudra jantu-vizeSa / degggaha pu [deggraha] grahaiMgAla vi [AGgAra] aGgAra-sambandhI / vizeSa / degggi puM [deggni] vizAkhA nakSatra iMgAlaga dekho aNgaarg| kA adhiSThAyaka deva / mahAgraha-vizeSa / ggIva iMgAlaya dekho iNgaalg| puM [deggrIva] grahAdhiSThAyaka deva-vizeSa / degjasA iMgAlI strI de] Ikha kA Tvar3A, gNdderii| strI [ yazas] kAmpilya nagara ke brahArAja iMgAlI strI [AGgArI] dekho iNgaal-kmm| kI eka ptnii| degjAla na. mAyA-karma, kapaTa / iMgia na [iGgita] izAga, abhiprAya ke jAli vi [degjAlin] mAyAvI, bAjIgara / anurUpa ceSTA / ja, Na, degNNu vi [] degjuiNNa pu [degdyutijJa] svanAma-khyAta ikSvAizAre se samajhanevAlA / maraNa na. maraNa kuvaMza kA eka rAjA / degjjhaya [dhvaja] vizeSa / bar3I dhvjaa| jjhayA strI [dhvajA] indra iMgiajANua dekho iMgiajja / dvArA bharatarAja ko dikhAI huI apanI divya iMgiNI strI [iGginI] maraNa-vizeSa, anazana- aGgali ke upalakSa meM rAjA bharata se usa kriyaa-vishess| aGgali ke samAna AkRti kI kI huI sthApanA iMguana [iGgada] iMgudI vRkSa kA phala / aura usake upalakSa meM kiyA gayA utsava / iMguI } strI [iGgadI] vRkSa-vizeSa / degNIla puna [degnIla] nIlama, nIlamaNi, ratna vizeSa / 'taru puM. vRkSavizeSa, jisake nIce iMghia vi [de] sUMghA huaa| bhagavAn sambhavanAtha ko kevala-jJAna huA thaa| iMNara dekho kinnnnr| degtta na [degtva] svarga kA Adhipatya, indra kA iMda puM [indra] devarAja / zreSTha, pradhAna / parame asAdhAraNa dharma / rAjatva / prAdhAnya / degdatta zvara / jIva, aatmaa| aizvarya-gAlI / vidyA- | puM. isa nAma kA eka prasiddha rAjA / eka jaina dharoM kA prasiddha rAjA / pRthvIkAya kA eka | muni / degdiNNa puM [dina] svanAma-khyAta eka iNgdii|
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ iMda-iMdiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 131 jaina AcArya / degdhaNu na [ dhanuS ] zakra-dhanu, dhnnu| uha na [yudha] indradhanu / sUrya kI kiraNa meghoM para par3ane se AkAza meM | uhappabha puM [Tyudhaprabha] vAnaradvIpa kA eka jo dhanuSa kA AkAra dIkha par3atA hai vh| rAjA / "maa puM [degAmaya] rAjA indrAyudhavidyAdhara-vaMza ke eka rAjA kA nAma / prabha kA putra, vAnara dvIpa kA eka rAjA / 'pADivayA strI [pratipat] kAttika (guja- iMda puMna [indra] eka devavimAna / rAtI Azvina) mAsa ke kRSNapakSa kI pahalI iMda vi [aindra] indra-sambandhI / na. saMskRta kA tithi / 'pura na. indra kA nagara, amraavtii| eka prAcIna vyAkaraNa / nagara-vizeSa, rAjA indradatta kI raajdhaanii| iMdagAi puM [de] sAtha meM saMlagna rahanevAle puraga na [degpuraka] jainIya vezavATika gaNa | kITa-vizeSa / ke cauthe kula kA nAma / degppabha pu [prabha] iMdaggi puM [de] barpha / rAkSasa vaMza ke eka rAjA kA nAma, jo lngkaa| iMdaggidhUma na [de] hima / kA rAjA thaa| bhUi pu [bhUti] bhagavAn | iMdaDDhalaa puM[de] indra kA utthApana / mahAvIra kA prathama - mukhya ziSya, gautama- iMdamaha vi [de]kumArI meM utpanna / na. yauvana / svAmI / "maha puM. indra kI ArAdhanA ke | iMdamahakAmua puM [de. indramahakAmuka] zvAna / lie kiyA jAtA eka utsava / Azvina | iMdA strA [indrA] eka mahAnadI / dharaNendra kI pUrNimA / degmAlo strI. rAjA Aditya kI eka agra-mahiSI / patnI / muddhAbhisitta pu [degmUrddhAbhiSikta] | iMdA strI [aindrI] pUrva-dizA / pakSa kI sAtavI tithi, sptmii| degmeha pu iMdANI strI [indrANI] indra kI patnI / eka [degmegha] rAkSasa vaMza meM utpanna eka rAjA / raaj-ptnii| ya pu[ka] dekho indr| naraka-vizeSa / iMdAsaNi puM [indrAzani eka naraka-sthAna / dvIpa-vizeSa / na. vimAna-vizeSa / degyAla dekho iMdidira puM [indindira] bhramara / degjAla / 'raha puM [degratha] vidyAdhara-vaMza ke iMdiya puna [indriya] AtmA kA cihna, jJAna eka rAjA kA nAma / prAya pu [ rAja] ke sAdhana-bhUta indriya-zrotra, cakSu, ghrANa, indra / laTThi strI [yaSThi] indra-dhvaja / jihvA, tvak aura bhana / zarIra ke avayava / deglehA strI [ lekhA] rAjA trikasaMyata kI "avAya puM [degTpAya] indriyoM dvArA honevAlA ptnii| degvajjA strI. [ vajrA] chanda-vizeSa vastu kA nizcayAtmaka jJAna-vizeSa / degogAkA nAma, jisake eka pAda meM gyAraha akSara haNA strI [vigrahaNA] indriyoM dvArA hote haiM / vasu strI. brahmarAja kI eka patnI / utpanna honevAlA jJAna-vizeSa / 'jaya puM. degvAya puM [ vAta] eka mANDalika rAjA / indriyoM kA nigraha / tapo-vizeSa / 'TThANa na "vAraNa puM. indra kA hAthI / degsamma puM [degsthAna] indriyoM kA upAdAna kAraNa / ["zamaMn] svanAma-khyAta eka brAhmaNa / / degNivvataNA strI [nirvartanA] indriyoM ke degsAmaNiya puM [degsAmAnika] indra ke samAna AkAra kI niSpatti / NANa na [jJAna] RddhivAlA deva / "sirI strI [degzrI] rAjA indriya-dvArA utpanna jJAna, pratyakSa jJAna / ttha brahmadatta kI eka ptnii| degsua ( [degsuta] | puM [TthaM] indriya se jAnane yogya vastu, rUpaindra kA lar3akA, jayanta / seNA strI["senA] | rasa-gandha vagairaha / pannatti strI [degparyApti] indra kA sainya / eka mahAnadI / "haNu dekho / zakti vizeSa, jisake dvArA jIva dhAtuoM ke
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ 132 saMkSipta prAkRta-hindI koSa iMdiya-iccha rUpa meM badale hue AhAra ko indriyoM ke rUpa meM | ikkhAu dekho ikkhAgu / pariNata karatA hai / vijaya puM. dekho degjy| ikkhAga vi [aikSvAka] ikSvAku nAmaka prasiddha degvisaya puM[degviSaya] dekho degttha / kSatriyavaMza meM utpanna / iMdiya na [indriya] liMga, puruSa-cihna / | ikkhAga / puM. [ikSvAku] eka prasiddha kSatriya iMdiyAla dekho iNd-jaal| ikkhAgu ) rAjavaMza, bhagavAn RSabhadeva kA iMdiyAla / dekho iMda-jAli / vaMza / usa vaMza meM utpanna / kozala deza / iMdiyAli / bhUmi strI. ayodhyA ngrii| iMdira puM [indira] bhramara / ikkhu puM[ikSu] Ikha / dhAnya-vizeSa,' baraTrikA' iMdirA strI [indirA] lkssmii| nAma kA dhAnya / gaMDiyA strI [deggaNDikA] iMdIvara na [indIvara] kamala / Ikha kA ttukdd'aa| degghara na [deggRha] udyAnaiMdu puM [indu] candramA / vizeSa / 'coyaga na [de] Ikha kA kuccA / iMduttaravaDisaga na [indrottarAvataMsaka] deva- degDAlaga na [de] Ikha kI zAkhA kA eka vimAna-vizeSa / bhAga / Ikha kA cheda / pesiyA strI["pezikA] iMdura puMstrI [undura] cuuhaa| gaNDerI / bhitti strI [de] Ikha kA ttukdd'aa| iMdokaMta na [indukAnta] vimAna-vizeSa / meraga na ["meraka] gaNDerI / laTThi strI iMdova dekho iNd-gov| [degyaSTi] ikSu-daNDa / degvADa puM [degvATa] Ikha iMdovatta puM [de] indragopa, kITa-vizeSa / kA kheta / degsAlaga na [de] Ikha kI lambI iMdra dekho iMda = indra / zAkhA / Ikha kI bAhara kI chAla / dekho iMdha na [cihna] nishaanii| iMdhaNa na [indhana] IMdhana, lakar3I vagairan dAhya- iga dekho ekka / vastu / astra-vizeSa / uddIpana / palAla, tRNa | igayAla strIna [ekacatvAriMzat] 41-ekavagairaha, jisase phala pakAye jAte haiN| degsAlA cAlIsa / strI ["zAlA] vaha ghara, jisameM jalAvana rakkhe igavIsaima vi [ekaviMza] ekkIsavA~ / jAte haiN| igucAla vi [ ekacatvAriMzat ] cAlisa iMdhiya vi [indhita] uddIpita, prajjvalita / ! aura eka / ika na [de] prvesh| iguNavIsa vi [ekonaviMza] unnIsavA~ / ikka dekho ekk| iguNIsa / strI [ekonaviMzati] unnIsa / ikkaDa puM. tRNa-vizeSa / iguvIsa / ikkaDa vi [aikkaDa] ikkar3a tRNa kA banA huA / / igusaTThi strI [ekonaSaSTi] unasaTha / ikkaNa vi [de] cor| igga vi [de] DarA huaa| ikkAra dekho ekkaarh| igga dekho ekk| ikkikka vi [ekaika] pratyeka / igghia vi [de] tiraskRta / ikkila strIna [ekacatvAriMzat] ekacAlIsa / iccAi puna [ityAdi] prabhRti / ikkusa na [de] nIlotpala / iccevaM a [ityevam] isa prakAra / ikkha saka [IkS] dekhnaa| iccha saka [iS] icchA krnaa| ikkhaa vi [IkSaka] dekhanevAlA / iccha saka [Ap + s = Ips prApta karane ko
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ patra / icchakAra-ittariya saMkSipta prAkRta-hindI koSa caahnaa| na. sva-siddhAnta / na. nirvikRti-tapa / yAgaicchakAra dekho icchaa-kaar| kriyA / icchakkAra [icchAkAra] 'icchA' zabda / iTThi strI [iSTi] icchA / yAga-vizeSa / icchA strI. pakSa kI gyArahavIM rAtri / abhi- iTThi strI kRSTi] khiMcAva, khIMcanA / lASA, cAha / kAra puM. svakIya-icchA / chaMda iDA strI. zarIra ke bAe~ bhAga meM sthita vi [degcchanda] icchA ke anukUla / degNuloma __ naadd'ii| vi [degnuloma] icchA ke anukUla / degNalomiya iDDara na [de] gaadd'ii| vi [degnulomika] icchA ke anukUla / 'paNiya iDDaraga / na [de] rasoI Dhakane kA bar3A vi [degpraNIta] icchAnusAra kiyA huaa| 'parimANa na. parigrAhya vastuoM ke viSaya kI iDDArayA strI [de] miSThAnna-vizeSa / icchA kA parimANa karanA, zrAvaka kA pA~cavA~ iDDha vi [Rddha] Rddhi-sampanna / vrata / mucchA strI [degmUrchA] atyAsakti, iDDhi strI [Rddhi] aizvarya / labdhi, zakti, prabala icchA / lobha pu. prabala lobha / sAmarthya / pdvii| gArava na [gaurava] sampatti yA padavI Adi prApta hone para deglobhiya vi ["lobhika] mhaalobhii| lola abhimAna aura prApta na hone para usakI puM. mahAn lobha / vi. mhaalobhii| lAlasA / patta vi [prApta] Rddhishaalii| --- "icchA strI [ditsA] dene kI icchaa| ma, maMta vi [ mat] RddhivAlA / icchu dekho ikkhu / -- iDDhisiya vi [de mAMgana kI eka jAti / icchu vi [icchu] abhilaassii| ijja saka [A + i] AnA, Agamana karanA / iNaM / a [etat yaha / ijja puna [ijyA yajJa / ijjA strI [ijyA] yAga / brAhmaNoM kA "iNNa dekho dinnnn| degiNNa dekho kinnnn| sandhyArcana / ijjA strI [de] jnnii| iNha na [cihna] nizAna / ijjisiya vi [ijyaiSika pUjA kA "iNhA strI [tRSNA] pyAsa, spRhA / abhilaassii| iNhi a [idAnIm] isa samaya / ijjhA aka [indha camakanA / itaretarAsaya puM [itaretarAzraya] tarkazAstra prasiddha eka doSa, paraspara eka dUsare kI iTTaga [da] seviiN| apekSA / iTTagA strI [de] khAdya-vizeSa, seva / iti dekho ii| "hAsa puM. pUrvavRttAnta, purAiTTagA strI [iSTakA] nIce dekho ittttaa| vRtta / purANazAstra / iTTavAya dekho iTTA-vAya / ittara vi [itvara] thodd'aa| alpa-kAlika / iTTA strI [iSTakA] IMTa / degpAya, vAya puM pariggahA strI [degparigrahA] thor3e samaya ke [pAka] IMToM kA pakanA / jahA~ para IMTeM ke lie rakkhI huI vezyA Adi / pariggapakAI jAtI haiM vaha sthAna / hiyA strI ['parigRhItA] dekho degpariiTTAla na. IMTa kA ttukdd'aa| gghaa| iTTa vi [iSTa] abhilaSita, abhipreta, pUjita, ittariya vi [itvarika] Upara dekho| satkRta / Agamokta, siddhAnta se aviruddha / ittariya dekho iyara / innmo|
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa ittarI-iriyA ittarI strI [itvarI] thor3e kAla ke lie idivitta (zau) na [itivRtta] itihAsa / rakhI huI vezyA Adi / | idura na de] dhAnya rakhane kA eka taraha kA ittahe (apa) a [atra] yahA~ para / ittAhe a [idAnIm] adhunA / | idaMDa puM [de] bhauNraa| itti dekho ii| iddhaggidhUma na [de] him| ittiya vi [iyat, etAvat] itanA / iddhi dekho iddddhi| ittiriya vi [itvarika] alpakAlika / idha (zau) dekho iha / ittila dekho ittiy| inbha puM[ibhya] dhnii| itto dekho io| ibbha puM[de] vyaapaarii| ittoa dekho ioa| ibha puM. haathii| ittoppaM [de] itaHprabhRti / ibhapAla puM. mahAvata / ittha a [atra] yahA~, isameM / ima sa [idam] yaha / itthaM a [ittham isa prakAra / 'tha vi [degstha imerisa vi etAdRza] aisA / niyata AkAravAlA, niyamita / iya dekho im| itthaMtha vi [itthaMstha] isa taraha rahA huaa| iya dekho ii| itthattha puM[ityartha] vaha artha / iya na [de] prvesh| itthattha puM [styartha] strI-viSaya / ' iyaM vi ita] gata / prApta / jJAta / itthayaM dekho itth| iyahiM a [idAnIm] hAla meM / itthi strIna [strI] mhilaa| iyara vi [itara] anya, dUsarA / hIna / itthi / strI [strI aurata / 'kalA strI. iyarahA a [itarathA] anyathA, nahIM to / itthI , strI ke guNa, strI ko sIkhane yogya iyareyara vi [itaretara] anyonya / klaa| kahA strI [kathA] strI-viSayaka iyANi / a [idAnIm] isa samaya / vArtAlApa / degNapuMsaga puMna [degnapuMsaka eka iyANi , prakAra kA napuMsaka / degNAma na ["nAmana] ira dekho kila / karma-vizeSa, jisake udaya se strItva kI prApti iramaMdira puM[de] U~Ta / hotI hai / degparisaha puM [pariSaha] brahmacarya / irAva puM [de] hAthI / vippajaha vi [viprajaha] strI kA pari- irAvadI (zau) strI [irAvatI] nadI-vizeSa / tyAga karanevAlA / puM. muni / degveda, degveya puM iri dekho giri / [degveda] strI ko puruSa-saMga kI icchaa| karma- iriNa na [RNa] karajA / vizeSa, jisake udaya se strI ko puruSa ke sAtha iriNa na [de] suvarNa / bhoga karane kI icchA hotI hai| iriya saka [Ira] gati karanA / ittheNa tri [straiNa] striyoM kA samUha / iriyA strI de] kuttiyaa| idANiM dekho iyaanni| iriyA strI [I-] gmn| vaha puM [patha] idANi (zau) dekho iyANi / mArga meM jaanaa| raastaa| kevala zarIra se idANI / dekho idANi / honevAlI kriyA / degvahiya na [degpathika] idANI / kevala zarIra kI ceSTA se honevAlA karma
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ ila-iha bandha, karma - vizeSa | 'vahiyA strI ['pathikI ] kaSAya-rahita kevala kAyika kriyA / samii strI [samiti ] dUsare jIva ko kisI prakAra kI hAni na ho aisA upayoga pUrvaka calanA / samaya vi [ samita] viveka pUrvaka calane saMkSipta prAkRta-hindI koSa vAlA / ila puM. vArANasI kA vAstavya svanAma - khyAta eka gRhapati- gRhastha / na ilAdevI ke siMhAsana kA nAma / 'sirI strI [zrI] ila nAmaka gRhastha kI strI / 'ilaMta dekho kilaMta / ilA strI pRthivI, bhUmi / dharaNendra kI eka agra-mahiSI / ila nAmaka gRhastha kI putrI / rucaka parvata para rahane vAlI eka dikkumArI / rAjA janaka ko mAtA / ilAvardhana nagara meM sthita eka devatA / 'kUDa na [deg kUTa ] ilAdevI ke nivAsa-bhUta eka zikhara / putta puM [deg putra ] ilAdevI ke prasAda se utpanna eka zreSTha putra / vapuM [pati ] elApatya gotra kA Adi puruSa / 'varDasaya na [vataMsaka ] ilAdevI kA prAsAda / ilAiputta dekho ilA -putta / iliyA strI [ilikA ] cInI aura cAvala meM utpanna honevAlA kITavizeSa | ilI strI. eka jAti kI talavAra kI taraha kA hathiyAra / illa puM [de] caparAsI / dA~tI | vi. daridra / komala / kAlA / illapuliMda puM [de] vyAghra, zera / illi puM [ de] zArdUla | siMha / chAtA / illiya vi [] Asikta / illiyA strI [ illikA ] anna meM utpanna issara dekho Isara / issari dekho Isariya | honevAlA kITa - vizeSa / illIra na [ de] Asana - vizeSa / chAtA / daravAjA, gRha-dvAra iva a. ina arthoM kA dyotaka avyaya - upamA | sAdRzya / utprekSA / isaa vi [ de] vistIrNa | isaNA dekho esaNA / isANI strI [ aizAnI ] IzAnakoNa | isi puM [ RSi ] muni, sAdhu, jJAnI, mahAtmA / RSivAdi nikAya kA dakSiNa dizA kA [gupta ] svanAma -khyAta eka jaina muni / na jaina muniyoM kA eka kula / * guttiya na [ guptIya] jaina muniyoM kA eka kula / dAsa puM. isa nAma kA eka seTha, jisane jaina dokSA lI thI / 'anuttarovavAidasA' sUtra kA eka adhyayana / 'datta, diNNa puM [ datta] eka jaina muni / pAliya puM [pAlita] airavata kSetra ke pA~caveM tIrthaMkara kA nAma / pAliyA strI ['pAlitA] jaina muniyoM kI eka zAkhA / bhaddattaM [ bhadraputra ] eka jaina zrAvaka / bhAsiya na [bhASita ] aMgagranthoM ke atirikta jaina AcAryoM ke banAye hue uttarAdhyayana Adi zAstra / 'praznavyAkaraNa' sUtra kA tRtIya adhyayana / 'vAi, 'vAiya, vAdiyaM [ 'vAdin] vyantaroM kI eka jAti / vAla puM [ 'pAla ] RSivAdivyantaroM kA uttara dizA kA indra / pA~caveM vAsudeva kA pUrvabhavIya nAma / vAliya puM [pAlita] RpivAdivyantaroM ke eka indra kA nAma / isi puM [isina] anArya deza - vizeSa | isiya vi [isinaka] isina nAmaka anArya deza meM utpanna | isiyA strI [ iSikA ] zalAkA / 135 [i] bANa | isa vi [ eSyat ] bhaviSyakAla | honevAlA / isa strI [ IrSyA ] droha, asUyA / issAsa puM [ iSvAsa ] dhanuSa / tIraMdAja / iha puM [ibha] hAthI 1 iha a [idAnIm ] isa samaya, adhunA /
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa iha-IsAlu iha a. yahA~, isa jagaha / degpAra loiya vi / ihaiM a [idAnIm] samprati, isa samaya / [aihikapAralaukika] isa aura paraloka se ihaM , dekho iha = iha / sambandha rakhanevAlA / bhaviya vi [aiha- ihayaM / bhavika] isa janma-sambandhI / degloa, degloga / iharahA / dekho iyara-hA / puM [loka] vartamAna janma, manuSya loka / iharA / degloya, degloiya vi[aihalaukika] isa janma iharA dekho ihaI = idAnIm / sambandhI, vartamAna-janma-sambandhI / ihaa ) Upara dekho| ihAmiya dekho iihaamiy| ihaI / ihiM a [iha] yahA~ / I puM. prAkRta varNamAlA kA caturtha varNa, svr-| Isara puM [Izvara] prabhu / mhaadev| pati / vizeSa / mukhiyA / belaMdhara-devoM kA AvAsa-vizeSa / Ia sa [etat, idam] yaha / eka pAtAla-kalaza / ADhya / aizvarya-zAlI / Ia a [iti] isa taraha / yuvarAja / mANDalika, sAmanta-rAjA / mntrii| Iha puMstrI [Iti] dhAnya vagairaha ko nukasAna bhUtavAdi-nikAya kA indra / pAtAla-vizeSa / pahu~cAnevAlA cUhA Adi prANi-gaNa / eka rAjA kA nAma / eka jaina muni / yakSaIisa vi [IdRza] aisA, isake samAna / vizeSa / Ijiha aka [dhrA] tRpta honaa| Isara puM [Izvara] aNimA Adi ATha prakAra IDa dekho kIDa = kITa / ke aizvarya se sampanna / IDA strI. stuti / Isariya na [aizvarya] vaibhava, Izvarapana / INa vi [Ina] prArthI, abhilaassii| IsA strI [ISA] lokapAloM kI agramahiSiyoM degINa dekho diinn| kI eka pArSadA / pizAcendra kI eka pariSad / Iti dekho iih| hala kA eka kASTha / Idisa dekho Iisa / IsA strI [IrSA] IrSyA, droh| degrosa puM Ira saka. preraNA krnaa| kahanA / gamana | [ roSa] krodha / karanA / pheNknaa| IsANa puM [IzAna] dUsarA devaloka / dUsare IriyA dekho iriyaa| devaloka kA indra / IzAna-koNa / muhUrtaIrisa dekho Iisa / vizeSa / dUsare devaloka ke nivAsI deva / prabhu, Isa na [de] khuMTA, khIlA / svAmI / vaDisaga na [degAvataMsaka] vimAnaIsa saka [IrSa ] dveSa karanA / vizeSa kA nAma / Isa puM [Iza] dekho Isara = Izvara / na. | IsANa puM [IzAna] ahorAtra kA gyArahavAM aizvarya, prbhutaa| muhUrta / Isa dekho iisi| IsANA strI aizAnI] IzAna-koNa / Isaa puM [de] rojha, hariNa kI eka jAti / / IsANI strI [aizAnI] IzAna koNa / vidyAIsattha na [iSvastrazAstra] dhanurveda, baannvidyaa| vizeSa / Isara puM [de] kAmadeva / | IsAlu vi [IrSyAlu] asahiSNu, dveSI /
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAsa-a IsAsa dekho issAsa / Isi a [ ISat ] alpa | pRthivI - vizeSa, siddhikSetra, muktabhUmi / pabbhAra vi[ prAgbhAra] thor3A avanata / pabbhArA strI [prAgbhArA ] pRthivI - vizeSa, siddhi kSetra | Isia na [ ISyita ] IrSyA, dveSa / vi. jisapara saMkSipta prAkRta-hindI koSa Isi IsI Iha saka [I, Iha ] dekhanA / vicAranA / ceSTA karanA / IhA strI. vicAra, UhApoha, vimarza / ceSTA, prayatna / mati - jJAna kA eka bheda / miga, deg maya puM [ mRga ] vRka, bher3iyA / nATaka kA eka bheda | hA strI [ IkSA] avalokana, vilokana | IrSyA kI gaI ho vaha / Isia na [ de] bhIla ke sira para kA patrapuTa yA pagar3I | vi. vazIkRta / u puM, prAkRta varNamAlA kA paJcama akSara, svaravizeSa / upayoga rakhanA, khyAla karanA / gati - kriyA / u a. ina arthoM kA sUcaka avyaya - sambodhana, AmantraNa | kopa- vacana / anukampA / niyoga, hukuma / Azcarya / svIkAra / pRcchA / ua [tu] ina arthoM kA sUcaka avyaya - vizeSaNa / kAraNa / samuccaya aura / nizcaya / kintu / AjJA / prazaMsA / vinigraha / zaMkA kI nivRtti / pAdapUrti ke lie bhI isakA prayoga hotA hai / u dekho uva / udeg a [ut] ina arthoM kA sUcaka Urdhva / viparIta | abhAva | jyAdA, a a [] vilokana karo, dekho / a a [uta] ina arthoM kA sUcaka avyaya - vikalpa / vitarka, vimarza / prazna / samuccaya / atizaya / ua a [de] Rju / ua dekho uva / avyaya - vizeSa | samudra / ua vi [ udaJca] uttara, uttara dizA meM sthita | mahihara puM [deg mahidhara] calaparvata / himA - 18 } dekho Isi / uaa na [ udaka] pAnI / uaa dekho udaya / uaa na [ udara] peTa | uaa vi [ de] sarala, sIdhA / uaada (zau) dekho uvagaya / uaAraavi [ upakAraka ] upakAra karane vAlA | aArivi [ upakArin] Upara dekho / avi [ upajIvya ] Azraya karane yogya, sevA karane yogya | ua na [uda] pAnI | degsiMdhu puM [deg sindhu ] uagaa dekho unagaya / 137 ahasaka [upa + gUha ] AliMgana karanA / uaesa dekho uvaesa / uaMcaNa na [ udaJcana] U~cA pheMkanA yA uThAnA, Dhakane kA pAtra / aMcida (zau) vi [ udaJcita] U~cA uThAyA huA, U~cA pheMkA huA / aMta puM [ udanta] hakIkata, vRttAnta | uakida (zau) vi [ upakRta ] jisapara upakAra kiyA gayA ho vaha | uakkia vi [de] puraskRta, Age kiyA huA / acitta va [] apagata, nivRtta / uajIvi vi [ upajIvin ] Azrita / uajjhAa dekho uvajjhAya / astra [] nIvI, strI ke kaTi-vastra kI
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ 138 saMkSipta prAkRta-hindI koSa uaTThia-uIriya naaddii| uAa dekho uvAya / uaTThia dekho uvttttiy| uAaNa dekho uvAyaNa / uaNia ) dekho uvaNIya / uAra dekho uraal| uaNIa uAra dekho uvyaar| uaNNAsa dekho uvaNNAsa / uAlaMbha dekho uvAlaMbha = upA+labh / uattaMta dekho uvvaTTa = ud + vRt / uAlaMbha dekho uvAlaMbha = upAlambha / uatthANa dekho uvaTThANa / uAlabha dekho uAlaMbha = upA + labh / uatthia dekho uvaTThiya / uAli strI [de] zirobhUSaNa / uadiTTa dekho uvaiTTha / uAsa vi [udAsa] nIce dekho| uabhutta dekho uvbhutt| uAsa dekho uvAsa = upA+ As / uabhoga dekho uvbhog| uAsINa vi [udAsIna] udAsI, dilagIra / uamijaMta vakR [upamIyamAna] jisakI madhyastha / tulanA kI jAtI ho vaha / uAharaNa dekho udAharaNa / uara na [udara peTa / ui saka [upa+i] samIpa jaanaa| uari / dekho uvari / ui aka [ud + i] udita honA / uari ui dekho uu / degrAya puM [degrAja] vasanta uarI strI [de] zAkinI devii| Rtu / uarujjha dekho uvarujjha / uia vi [udita] udaya-prApta, udgata / uaroa / dekho uvroh| kathita / parakkama puM [degparAkrama] ikSvAkuvaMza uaroha ) ke eka rAjA kA nAma / ualaddha dekho uvlddh| uaviTua na [aupaviSTaka] Asana / uia vi [ucita] yogya / uaviya vi [de] ucchiSTa / uiMtaNa na [de] uttarIya vastra, cAdara / uiMda puM [upendra] indra kA choTA bhAI, viSNu uasappa dekho uvspp| uasama / dekho uvasama = upa+ zam / kA vAmana avatAra, jo aditi ke garbha se huA thaa| uasamma uaha a [de] dekhie / uiTTha vi [apakRSTa] hIna, saMkucita / uahasa dekho uvahasa / uiNNa dekho udinnnn| uahAra dekho uvahAra / uiNNa vi [udIcya] uttara dizA-sambandhI, uahArI strI [de] dohanevAlI strI / uttara dizA meM utpanna / uahi puM [udadhi] sAgara / svanAma-khyAta eka uinna dekho oiNNa / vidyAdhara rAjakumAra / kAla parimANa, sAga uINa dekho udiinn| ropama / svanAmakhyAta eka jaina muni / dekho uIra dekho udor| udhi| uIraNa dekho udiirnn| uahi dekho uvahi = upadhi / uIraNayA) dekho udiirnnaa| uvahuMja dekho uvabhuMja / uIraNA uahoa dekho uvabhoga / uIriya dekho udiiriy|
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ uu-ukkaMchaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 139 uu tri [Rtu]Rtu, do mAsa kA kAla-vizeSa, , uMdara , puMstrI [undura] cUhA / vasanta Adi chaH prakAra kA kAla / strI-kusuma, | uMdUra / rajo darzana, strI-dharma / degbaddha puM. zIta aura | uMdu na [de] mukha / rukka na [de] muMha se vRSabha uSNakAla / degmAsa puM. zrAvaNa mAsa / tIsa | Adi kI taraha AvAja karanA / dinavAlA mAsa / degya vi [degja] Rtu meM | uMduraa puM [de] lambA divasa / utpanna, samaya para utpanna honevAlA / saMdhi uMduru puMstrI [unduru] mUSaka / puMstrI. Rtu kA sandhi-kAla, Rtu kA anta | uMba puM [umba] vRkSa-vizeSa / samaya / degsaMvacchara puM [degsaMvatsara] varSa-uMbara puM [udumbara] gUlara kA per3a / na. gUlara vizeSa / dekho ui = uu / kA phala / dehalI, dvAra ke nIce kI lakar3I / uuMbara dekho uMbara = udumbara / degdatta puM. yakSa-vizeSa / eka sArthavAha kA putra / uuvahiya na [Rtubaddha] mAsa-kalpa, eka mAsa | degpaMcaga, paNaga na [degpaJcaka] bar3a, pIpala, taka eka sthAna meM sAdhu kA nivAsAnuSThAna / / gUlara, plakSa aura kAkodumbarI ina pA~ca vRkSoM uUkhala ) na [ udUkhala ] ulUkhala, gUgala / ke phala / puppha na [degpuSpa] gUlara kA phUla / uUhala | uMbara vi [de] pracura / / ueTTa puM [de] zilpa-vizeSa / uMbara uppha na [de] navIna abhyudaya, apUrva uoggia vi [de] sambaddha, saMyukta / | unnati / uM a [de] ina arthoM kA sUcaka avyaya-kSepa, uMbaraya puM. [de] kuSTha roga kA eka bheda / nindA / vismaya / kheda / vitarka / suucn| / uMbA strI [de] bandhana / uMgha aka [ni + drA] nIMda lenaa| uMbI strI [de] pakA huA gehuuN| uMcahiA strI [de] cakradhArA / uMbebhariyA strI [de] vRkSa-vizeSa / uMcha puna [uJcha] bhikSA / pu. mAdhukarI / ubha saka [de] pUrti karanA, pUrA karanA / uMchaa ' [de] vastra chApane kA kAma karanevAlA ukiTTa dekho ukvitt| shilpii| ukuruDiyA [de] dekho ukkuruddiyaa| uMja saka [ sic ] chir3akanA / ukta vi [utka] utsuka, utkaNThita / eka uMja saka [ yuj ] prayoga karanA, jor3anA / / vidyAdhara rAjA kA nAma / uMjAyaNa na [uJjAyana ] gotra-vizeSa, jo | ukka vi [ukta] kathita / vaziSTha-gotra kI eka zAkhA hai| ukka na [de] pAda-patana, pAMva para gira kara uMDa , vi [de] gabhIra, ghraa| puM. piNDa / / namaskAra karanA / uMDaga ( calate samaya pA~va meM piNDa rUpa se laga | ukkama vi [de] prasRta, phailA huA / uMDaya ) jAya utanA gaharA kIcar3a, kardama / uktaMcaNa na [de] khuzAmada / uThAnA / zarIra kA eka bhAga, mAMsa-piNDa / ukkaMcaNayA / jhADU nikAlanA / rizvata / mUrkha uMDaga ) na [de] sthaNDila, sthAna, jagaha / / puruSa ko ThaganevAle dhUrta kA, samIpastha vicuNddua|| kSaNa puruSa ke bhaya se thor3I dera ke lie uMDala na [de] maJca, macAna, uccAsana / samUha / nizceSTa rahanA / degdova puM [degdopa] U~cA uMDiyA strI [de] mudrA-vizeSa / daMDavAlA pradIpa / uMDI strI [de] piNDa, golAkAra vastu / / ukchaNa na [de] dekho uktabaNa /
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ ukkaMtI 140 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ukkaMTha-urisaNa ukkaMTha aka [ut + kaNTh] utkaNThA karanA, | utsuka honaa| ukkaDDhaga puM [apakarSaka] cora kI eka-jAtiukkaMThulaya vi [utkaNThita] utsuka / jo ghara se dhana Adi le jAte haiN| jo coroM ukkaMDa vi [utkaNDita] khUba chaTA huaa| ko bulAkara corI karAte haiN| cora ke ukkaMDaya saka [utkaNTaya] pulakita krnaa| shaayk| ukkaMDaya vi [utkaNTaka] romAJcita / ukkADDhaya vi [utkarSita] utpATita, uThAyA ukkaMDA strI [de] rizvata / huA / eka sthAna se uThAkara anyatra sthApita / ukkaMDia vi [de] Aropita / khaNDita / ukkaNNa vi [utkarNa] sunane ke lie utsuka / ukta vi [utkrAnta] U~cA gayA huaa| ukkatta saka [ut + kRt] kATanA, kataranA / ukkaMti) strI [de] dekho ukkaMdi / uktta vi [utkRtta] kaTA huA, chinna / ukkatthaNa na [utkathana] ukhAr3anA / ukkaMda vi [de] vipralabdha, ThagA huaa| | ukkappa puM [utkalpa] zAstra-niSiddha AcaraNa / ukkaMdala vi [utkandala] aMkurita / ukkanAha puM de] uttama azva kI eka jAti / ukkaMdi) strI [de] kUpatulA / ukkama saka [ut + kram ] U~cA jaanaa| ukkNdii| ulaTe krama se rkhnaa| ukkaMpa aka [ut +kamp] kA~panA, hilnaa| ukkama puM [utkrama] ulaTA krama, viparIta krama / caJcala honaa| ukkamaNa na [utkramaNa] Urdhvagamana / bAhara ukkaMpiya vi [de] dhavalita / jAnA / ukkaMbaNa na [de. avakambana] kATha para kATha | ukkamita vi [upakrAnta] prArabdha / kSINa / ke hAte se ghara kI chata bA~dhanA, ghara kA ukkara saka [ut + kR] khodanA / saMskAra-vizeSa / ukkara puM [utkara] samUha, saMghAta / kara-rahita, ukkaMbiya vi [de. avakambita] kATha se bA~dhA rAja-deya zulka se rahita / huaa| ukkaraDa dekho ukkara = utkara / ukkaccha vi [utkaccha] sphuTa, spaSTa / ukkaraDa puM [de] ashuci-raashi| jahA~ mailA ukkacchA strI [utkacchA] chanda-vizeSa / / ikaTThA kiyA jAtA hai vaha sthAna / ukkacchiA strI [aupakakSikI] jaina ukkaria vi [de] vistIrNa, Ayata / ArosAdhviyoM ko pahanane kA vastra-vizeSa / pita / khaNDita / ukkajja vi [de] anavasthita, caJcala / ukkarida (zau) vi [utkRta] UMcA kiyA ukkaTTi strI [apakRSTi] apakarSa, hAni / / huaa| ukkaTThi strI [ utkRSTi ] utkarSa / dekho " ukkariyA strI [utkarikA] jaise eraNDa ke ukkitttthi| bIja se usakA chilakA alaga hotA hai usa ukkaDa vi [utkaTa] tIvra, pracaNDa / vizAla / | taraha alaga honA, bheda-vizeSa / prabala / degukkaDa dekho dukkdd| ukkarisa saka [ ut + kRS ] khIcanA / garva ukkaDiya vi [de] tor3A huA, chinna / karanA, bar3AI karanA / unmUlana karanA / ukkaDiya dekho ukkuDuya / ukkarisa dekho ukkassa = utkarSa / ukkaDDha saka [ut +karSay] utkRSTa karanA, | ukkarisaNa na [utkarSaNa] utkarSa, bar3AI,
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ 141 ukkala-ukkuTTha saMkSipta prAkRta-hindI koSa mahattva / sthApana, AdhAna / | ukkAliya vi [utkAlika] vaha zAstra, ukkala dekho ukkaDa / jisakA amuka namaya meM hI par3hane kA vidhAna ukkala aka [ ut + kal ] utkaTa rUpa se na ho| brtnaa| ukkAsa dekho ukkassa = utkarSa / ukkala vi [utkala] dharma-rahita / na. corI / | ukkAsa vi [de] utkRSTa, jyAdA se jyAdA / puM. deza-vizeSa / ukkAsia vi [de] utthita, uThA huaa| ukkalaMba saka [ut + lambaya]phAMsI laTakAnA / ukkiTTha vi [utkRSTa] jyaadaa| puMna. imalI ukkalA dekho ukkliyaa| Adi ke pattoM kA samUha / lagAtAra do dina ukkaliya vi [de] ubalA huaa| kA upavAsa / ukkaliyA strI [utkalikA] lUtA, mkdd'o| ukkiTTha vi [utkRSTa] uttama / phala kA zastra nIce kI tarapha bahanevAlA vaayu| choTA / dvArA kiyA huA ttukdd'aa| samudAya, samUha-vizeSa / laharI, taraMga / Thahara- ukkiTThi strI [utkRSTi] hrssdhvni| dekho Thahara kara taraMga kI taraha calanevAlA vAyu / / ukktttthi| ukkasa saka [gam] jAnA, gamana krnaa| ukkiNNa vi [utkIrNa] khodA huA / naSTa / ukkama dekho okasa / cacita, upalipta / ukkasa dekho ukkus| ukvitta vi [utkRtta] kaTA huA / ukkasa dekho ukkassa = utkarSa / ukkittaNa na [utkIrtana] kathana / prazaMsA / ukkasaNa na [utkarSaNa] abhimAna krnaa| | ukkittiya vi [utkIttita] kathita, kahA U~cA jAnA / nivartana, nivRtti / prernnaa| huaa| ukasADa vi [utkazAyinI sakArAdi ke ukkira saka [ut +ka] khodanA, patthara lie utknntthit| Adi para akSara vagairaha kA zastra se likhanA / ukkasAi vi [utkaSAyin] prabala kaSAyavAlA / ukiraNaga na [utkaraNaka] akSata Adi se bar3hAnA, badhAvA, vardhApana / ukkassa aka [apa + kRS] hrAsa prApta honA / ukkIra dekho ukkir| phisalanA, girnaa| ukkIliya na [utkrIDita] uttama kriidd'aa| ukkassa puM [utkarSa] garva / atizaya / ukkIliya vi [ utkIlita ] kIlaka se ukkassa vi [utkarSavat] utkRSTa, jyAdA se niyaMtrita / jyAdA / abhimaanii| ukkucaNa na [utkuJcana] U~ce car3hAnA / ukkA strI [ulkA] lUkA, AkAza se jo eka ukkaMDa vi [de] matta, unmatta / prakAra kA aMgAra sA giratA hai| chinna-mUla ukkukkura aka | ut + sthA] uThanA, khar3A digdAha / agni-piNDa / degmuha puM [degmukha] honaa| antarvIpa-vizeSa / usake nivAsI loka / degvAya ukkuja aka [ut+kubj] U~cA hokara puM [degpAta] tArA kA giranA, lUkA giranA / nIcA honaa| ukkA strI [de] kUpa tulaa|| | ukkujjiya na [utkUjita] avyakta zabda / ukkAma saka [ ut + krAmay ] dUra karanA, ukkuTa na [utkuSTa] vanaspati kA kUTA huA pIche httaanaa| cuurnn| ukkAriyA dekho ukkriyaa| ukkuTa vi [utkruSTa] U~ce svara se AkruSTa /
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ ukkuruDI ) 142 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ukkuDuga-ukkhaMbhiya ukkuDuga , vi [utkuTuka] Asana-vizeSa, ukkola puM [de] dhUpa, grmii| ukkuDuya / niSadyA-vizeSa / degAsaNiya vi ukkovaNa na [ukkopana] uddIpana, uttejana / [degAsanika] utkuTuka-Asana se sthita / ukkovia vi [utkopita] atyanta kruddha ukkudda aka [ut + kud] kUdanA, uchlnaa| kiyA huaa| ukkuruA dekho ukkuruddiyaa| | ukkosa saka [ut + kruz] ronA, cillaanaa| ukkuruDa puM. dekho ukkuruddii| tiraskAra krnaa| ukkuruDa puM [de] rAzi, Dhera / ukkosa vi [utkarSa] utkRSTa, mukhya / ukkuruDigA , strI [de] dhUrA, kUr3A DAlane ukkosa puM [utkarSa] prakarSa, atizaya / garva / ukkuruDiyA kI jagaha / ukkosa vi [utkRSTa] utkRSTa, adhika se adhika / ukkusa saka [gam] jAnA, gamana karanA / ukkosa puM[utkroza] kurara / vi. jora se ukkusa vi [utkRSTa] uttama, zreSTha / cillaanevaalaa| ukkUiya na [utkUjita] avyakta mahA-dhvani / ukkosaNa na [utkrozana] krandana / nirbhartsana, ukkUla vi [utkUla] sanmArga se bhraSTa karane tiraskAra / vAlA / kinAre se bAhara kA / na. corii| ukkosA strI [utkozA] kozAnAmaka eka ukkUba aka [ut + kUj] cillAnA / prasiddha veshyaa| ukkera puM [utkara] rAzi, Dhera / karaNa-vizeSa, | ukkosia puM [utkauzika] gotra-vizeSa kA karmoM kI sthityAdi ko bar3hAnA / bhinna, eraNDa di ko baDhAnA / bhinna, eraNDa pravartaka eka RSi / na, gotra-vizeSa / ke bIja kI taraha jo alaga kiyA gayA ho| ukkosia vi [de] puraskRta,Age kiyA huaa| vh| ukkosiyA strI [utkRSTi] utkarSa, Adhikya / ukkera puM [de] uphaar| ukkossa dekho ukkosa = utkRSTa / ukkellAviya vi [de] ukelAyA huA, khula- ukkha saka [ ukS ] sIMcanA / vAyA huaa| ukkha [ ukSa ] sambandha / jaina sAdhviyoM ke ukkoTTiya vi [de] avarodha-rahita kiyA huA, __ pahanane ke vastra-vizeSa kA eka aMza / gherA uThAyA huaa| ukkha dekho uccha = ukSan / ukkoDa na [de] rAjA Adi ko diyA jAtA ukkhaia vi [utkhacita] vyApta, bharA huA / upahAra / ukkhaMDa saka [ut + khaNDaya] tor3anA, Tukar3A ukkoDA strI [de] rizvata / krnaa| ukkoDiya vi [de] ghUsakhora / ukkhaMDa puM [de] saGghAta, samUha / sthapuTa, viSaukkoDI strI [de] pratidhvani / monnata pradeza / ukkoya vi [utkopa] prakhara, utkaTa / ukkhaMDaNa na [utkhaNDana] utkartana, vicchedana / ukkoyaNa dekho ukkovaNa / ukkhaMDia vi [de] AkrAnta, dabAyA huA / ukkoyA strI [utkocA] rizvata / mUrkha ko | ukkhaMda puM. [avaskanda] gherA DAlanA / chala Thagane meM pravRtta dhUrta puruSa kA, samIpastha se zatru-sainya ko mAranA / vicakSaNa puruSa ke bhaya se thor3I dera ke lie ukkhaMbha puM [uttambha] avalamba, sahArA / apane kArya ko sthagita krnaa| ukkhaMbhiya dekho utthaMbhiya /
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ uklabhiya-ugga saMkSipta prAkRta-hindI koSa 143 143 uvakhaMbhiya na [auttambhika] avalamba, shaaraa|| utthaanaa| uvakhaDamaDDA a [de] punaH-punaH / ukhaMDa puM [de] ulmuka, alAta, mazAla / uvakhaNa saka [ut + khan] ukhAr3anA, ucchedana | samUha / aJcala / karanA, kaattnaa| ukkhuDa saka [tuD] tor3anA, Tukar3A krnaa| uvakhaNa saka [de] khA~r3anA, musala vagairaha se ukkhuDia vi [tuDita] khaNDita, chinna, bhinna / vrIhi Adi kA chilakA dUra karanA / vyaya kiyA huaa| ukkhaNa vi [de] avakIrNa, cUrNita / ukhutta vi [de. utkRtta] kATA huaa| ukkhatta dekho ukkhy| ukkhubbha aka [ut + kSubh] kSubdha honA / uvakhamma dekho ukkhaNa = ut + khan / / uvakhuruhaMcia vi [de] utkSipta / uvakhaya vi[utkhAta]ukhAr3A huA, unmUlita / | ukkhulaMpa saka [de] khujavAnA / khulA huA, udghATita / ukkhuhia vi [utkSubdha] kSobha-prApta / ukkhala dekho uUkhala / ukkheva pu [utkSepa] utpATana, unmUlana / ukkhaliya vi [de. utkhaNDita] unmUlita, UMcA krnaa| pheNknaa| jo uThAyA jAya utpATita / vh| ukkhliyaa| strI [de] thAlI / ukkheva puM [upakSepa upodghAta, bhUmikA / ukkhalI ukkhevaga vi [utkSepaka] U~cA pheMkanevAlA / ukkhA strI [UkhA] sthaalii| puM. eka jAti kA pNkhaa| ukkhAida (zau) vi [utkhAtita] uddhRta / ukkhevia a [utkSepita] jalAyA huA (dhuup)| ukkhAya dekho ukkhy| ukkhAla saka [ut +khan, khAlaya] ukkhoDia vi [utkhoTita] utkSipta, ur3AyA ukhAr3anA, unmUlana krnaa| huaa| chinna, ukhAr3A huaa| ukkhiNa dekho ukkhaNa% ut + khan / uga aka [ut + gam] udita honaa| ukkhiNNa vi [de] avakIrNa, dhvasta, cUrNita / uga (apa) vi [udgata] udita / Acchanna, gupta / eka tarapha se DhIlA / ugAhia vi [de] utkSipta, pheMkA huaa| ukkhitta / vi [utkSipta] pheMkA huA / uguNapaNNa strIna[ekonapaJcAzat] UnapacAsa / ukkhittaya ) U~cA ur3AyA huA / U~cA uguNavIsA strI [ekonaviMzati] unnIsa / kiyA huA / unmUlita, utpATita / bAhara | uguNuttara na [ekonasaptati] unahattara / nikAlA huaa| utthita / na. geya-vizeSa / uguNaui strI [ekonanavati] navAsI / 'caraya vi [caraka] pAka pAtra se bAhara ugusIi strI [ekonAzIti] unAsI / nikAle hue bhojana ko hI grahaNa karane kA ugga aka [ud + gam] udita honA / niyamavAlA (saadhu)| ugga saka [ud + ghATaya] kholnaa| ukkhippa dekho ukkhiva = ut + kSip / ugga vi [ugra] teja, tIvra, prabala / puM. kSatriya ukkhiya vi [ukSita] sIMcA huaa| kI eka jAti, jisako bhagavAn Adideva ne ukkhilla saka [de] ukhAr3anA / ArakSaka-pada para niyukta kiyA thA / vaI strI ukkhiva saka [upa + kSip] sthApana krnaa| [degvatI] jyotiH-zAstra prasiddha nandA-tithi ukkhiva saka [ut + kSip] pheNknaa| U~cA | kI rAta / siri 9 [degzrIka] rAkSasa vaMza pheMkanA / udd'aanaa| bAhara krnaa| kaattnaa|| kA eka rAjA, svanAma-khyAta eka laMkeza /
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa 144 deg seNa puM [ sena] mathurA nagarI kA eka yaduvaMzIya rAjA / uggaMTha saka [ ut + granth] kholanA, gA~Tha kholanA / uggaMdha vi [ udgandha] atyanta sugandhita / uggaccha aka [ ud + gam ] udaya honA / } uggama ugama puM [ udgama] utpatti, udbhava / udaya / utpatti se sambandha rakhanevAlA eka bhikSAdoSa / uggamiyavi [ udgamita] upArjita / uggaya vi [ udgata ] utpanna / udaya prApta / vyavasthita | uggaha saka [racay ] banAnA, nirmANa karanA / karanA / uggaha saka [ud + graha] grahaNa karanA | uggaha puM [avagraha] indriya dvArA honevAlA sAmAnya jJAna - vizeSa / avadhAraNa, nizcaya / prApti | bhAjana / sAdhviyoM kA eka upakaraNa / yonidvAra | grahaNa karane yogya vastu / Azraya, vasati / vastu, jisapara apanA prabhutva ho / maryAdita bhU-bhAga, gurvAdi kI cAroM tarapha kI zarIra - pramANa jamIna / NaMta na [nanta ] jaina sAdhviyoM kA eka guhyAcchAdaka vastra, jA~ghiyA / paTTana [paTTa] dekhI pUrvokta artha | uggaha puM [avagraha] parosane ke lie uThAyA huA bhojana / uggahaNa na [ avagrahaNa ] indriya dvArA hone vAlA sAmAnya jJAna / uggahavi [ avagRhIta ] sAmAnya rUpa se jJAta / parosane ke lie uThAyA huA / gRhIta / AnIta / mukha meM prakSipta / uhi vi [] acchI taraha liyA huA / uggA saka [ ud + gai] U~ce svara se gAna karanA | varNana karanA / zlAghA karanA / uggaMTha-ugghaDa uggADha vi [ udgADha ] ati gAr3ha, prabala svastha | uggAmiyavi [ udgamita ] Upara uThAyA huA, U~cA kiyA huA / uggAra puM [ udgAra ] ukti / AvAja, uggAla dhvani / DakAra / vamana | jala kA choTA pravAha / romantha, pagurAnA / uggAla puM [de. udgAla ] pAna kI picakArI / uggAla puM [ udgAra ] bAhara nikalanA / uggAha saka [ud + graha] grahaNa karanA / uggahasaka [ava + gAh ] avagAhana karatA ugAha saka [ud + grAhy ] tagAdA karanA ! UMce se calanA | uggAha puM. dekho uggAhA / uggahA strI [ udgAthA ] chanda - vizeSa | uggAhi vi [de. udgrAhita] gRhIta | pheMkA huaa| vartata / U~ce se calAyA huA / uggAhima vi [avagAhima] talI huI vastu / uggiNa vi [ udgIrNaM ] kathita | vAnta Upara kiyA huA / uggira dekho uggila / uggala saka [ ud + gR] kahanA, bolanA / DakAra karanA / ulaTI karanA / uThAnA / uggIya vi [ udgIta ] ucca svara se gAyA huA / na saGgIta gIta / uggIra dekho uggira / uggIva vi [ udgrIva] utkaNThita, utsuka hai kavi [kRta] utkaNThita kiyA huA / luMchi strI [] bhAvodreka / uggova saka [ ud + gopay ] khojanA | prakaTa karanA / vimugdha karanA / bhrAnta honA / uggha dekho uMgha / strI [de] avataMsa, zirobhUSaNa ! ughaTTi ughaTTI ugghaDa saka [ud + ghATay ] kholanA / ugghaDa aka [ud + ghaT ] khulanA /
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ ssssnn| ugghaDia-uccaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa ugghaDia vi [udghATita] khulA huaa| chinna, kara jAhira karanA / naSTa kiyA huaa| ugghosiya vi [mAjita] sApha kiyA huA / ugghara vi[udgRha]gRha-tyAgI, saMnyAsI, sAdhu / ughUNa vi [de] pUrNa, bhrpuur|| ugghava dekho agdhava / uciya vi [ucita] yogya, anurUpa / degNNu ugghasiya na [avagharSita] gharSaNa / vi [degjJa] vivekii| ugdhAa puM [de] samUha, saGghAta / sthapuTa, | ucca na [de] nAbhi-tala / viSamonnata prdesh| ucca vi [ucca, uccais] uuNcaa| uttama, ugghAa puM [udghAta] Arambha / pratighAta utkRSTa / degcchaMda vi [degcchandas] svecchAThokara lgnaa| laghUkaraNa, bhAga-pAta / cArI / degtta na [degtva] U~cAI / uttamatA / upodghAta / hrAsa / na. prAyazcitta-vizeSa / degttabhayaga, ttabhayaya puM [tvabhRtaka] jisase nizItha sUtra kA eka aMza, jisameM ukta samaya aura vetana kA ikarAra kara yathAsamaya prAyazcitta kA varNana hai| niyata kAma liyA jAya vaha naukara / ugghAa saka [ud + ghAtaya] vinAza karanA / degttariyA strI [tarikA] lipi-vizeSa / ugghAima vi [ udghAtima ] laghu, choTA / tthavaNaya na ["sthApanaka] lambagolAkAra na. laghu praayshcitt| vastu-vizeSa / degvaciA strI [degvacikA] ugghAiya vi [udghAtita] vinAzita / na. U~cA-nIcA karanA, jaise-taise rakhanA / degvAya laghu prAyazcitta / laghu prAyazcitta vaalaa| puM [degvAda] zlAghA / dekho uccaa| ugghAiya na [udghAtika] lagha praayshcitt| uccaia vi [uccayita] ekatrIkRta / ugghADa saka ud + ghATaya] kholanA / prakaTa / uccaDiya vi [6] UMcA car3hAyA huaa| karanA / bAhara karanA / uccaMtaya puM [uccantaga] danta-roga / ugghADa [udghATa]prakaTa / vi.anaacchaadit| uccapia vi de] dIrgha, lmbaa| AkrAnta, thor3A banda kiyA huA / paripUrNa, anyuun| dabAyA huA, rauMdA huaa| ugghAyaNa na [udghAtana] nAza, vinAza / uccaDDia vi [de] UMcA pheMkA huaa| pUjya-sthAna, uttama jagaha / sarovara meM jaane| uccatta vi [uttyakta] patita, tyakta / kA maarg| uccattavaratta na [de] donoM tarapha kA sthUla ugghAra puM [udghAra] siJcana / bhAga / aniyamita bhramaNa, avyavasthita vivaugghiTTa ) vi [uddhRSTa] saMghRSTa / rtana / donoM tarapha se U~cA-nIcA krnaa| ugghuTu / uccattha vi [de] dRr3ha, majabUta / ugghuTu vi [u STa] ghoSita, udghoSita / / uccadia vi [de] curAyA huA / ugghuTTha vi [de] utproJchita, lupta, dUrIkRta, uccappa vi [de] ArUr3ha / vinAzita / uccaya saka [ut + tyaj] chor3a denA / ugghusa saka [mRj] sApha krnaa| uccaya puM. samUha, rAzi / U~cA Dhera karanA / ugghusa saka [ud + ghuS] dekho ugghosa / nIvI, strI ke kaTI-vastra kI nAr3I / degbaMdha ugghosa saka [ud + ghoSaya] ghoSaNA karanA, puM [degbandha] bandha-vizeSa, Upara-Upara rakha DhiMDhorA piTavAnA, jAhira karanA / kara cIjoM ko baaNdhnaa| ugghosaNA strI [udghoSaNA] DhiMDhorA piTavA- uccaya pR [avacaya] ikaTThA karanA /
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ 146 uccara saka [ ut + car ] uttIrNa honA / bolanA / pahu~ca sakanA / bAhara nikalanA / aka saMkSipta prAkRta-hindI koSa pAra jAnA, samartha honA, uccalaNa na [ uccalana] unmardana, utpIr3ana / uccaliya vi [ uccalita ] calita, gata / uccala vi[de] adhyAsita ArUr3ha | vidArita / uccalla saka [ut + cal ] calanA, jAnA | samIpa meM AnA / uccA a [uccais ] U~cA / uttama, zreSTha | 'gota, 'goya na [ 'gotra ] uttama gotra, zreSTha-vaMza / karma-vizeSa, jisake prabhAva se jIva uttama mAne-jAte kula meM utpanna hotA hai / 'vayana [ vrata ] mahAvrata / vi. mahAvratadhArI / uccAavi [] zrAnta / puM. AliGgana / uccAiya vi [de. uttyAjita] utthApita, uThAyA huA / uccAga puM himAcala parvata / degya vi [ja] uccaDa aka [ ut + cuD ] apasaraNa karanA / himAcala meM utpanna / ucca ka [ caT ] ArUr3ha honA / uccaraNa [de] ucchiSTa / uccADa vi [de] vipula, vizAla / uccADa saka [de] rokanA / karanA / uccu lauliana [ de] kutUhala se zIghra zIghra jAnA / aka aphasosa uccADaNa na [uccATana ] eka sthAna se dUsare sthAna meM uThA le AnA, sva-sthAna se bhraSTa karanA / mantra - vizeSa, jisake prabhAva se vastu apane sthAna se ur3AyI jA sakatI hai / uccADaNI strI [uccATanI ] vidyA vizeSa jisake dvArA vastu apane sthAna se ur3AyI jA sakatI hai / uccara-ucceva uccAla saka [ut + cAlay ] U~cA pheMkanA / dUra karanA / uccAiya vi [uccAlayitR] dUra karanevAlA, tyAgane vAlA / uccAva saka [ uccay ] U~cA karanA, uccAraNa na kathana / uccAria vi [de] gRhIta, upAtta / uThAnA / uccAvayavi [ uccAvaca ] U~cA aura nIcA / uttama aura adhama / anukUla aura pratikUla / asamaJjasa, avyavasthita / nAnAvidha / vizeSa uttama | ucciTTha aka [ ut + sthA ] khar3A honA / ucciDima vi [ de] maryAdA -rahita, nirlajja / uccina saka [ ut + ci] phUla vagairaha ko tor3a kara ekatrita karanA, ikaTThA karanA / ucciya dekho uciya / uccivalaya na [ de] kaluSita jala / uccuMca vi [de] dRpta, abhimAnI / ucca va [] avasthita / uccAra saka [ut + cAray ] bolanA / malo- ucce dekho ucciNa / tsarga karanA / uccAra vi [de] svaccha | ucculla vi [de] udvigna | adhirUDha / bhIta / uccaDa puM. nizAna kA nIce laTakatA huA zrRMgArita vastrAMza | ucca va [] bahuvidha / uccUla puM [avacUla] nizAna kA nIce laTakatA huA zRGgArita vastrAMza | auMdhA-sira - paira Upara aura sira nIce kara - khar3A kiyA huA / ucceya vi [uccetas ] cintAtura manavAlA / uccellara na [de] Usara bhUmi / jaghanasthAnIya keza / uccaiva vi [] prakaTa, vyakta /
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ uccoDa-ucchitta saMkSipta prAkRta-hindI koSa 147 uccoDa puM. [de] zoSaNa / ucchavia na [de] zayyA, bichaunaa| uccodaya puM. cakravartI kA eka devakRta prAsAda / / ucchaha saka [ ut + saha ] udyama karanA / uccola puM [de] kheda, udvega / nIvI, strI ke | aka. utsAhita honaa| kaTi-vastra kI naadd'ii| ucchAia vi [avacchAdita] AcchAdita, uccha puM [ukSan] vRSabha / DhakA huaa| uccha puM [de] A~ta kA AvaraNa / vi. nyUna, ucchADia (apa) vi [avacchAdita] DhakA hIna / huaa| ucchaa puM [utsava kSaNa, utsava / ucchANa dekho uccha = ukSan / degucchaa vi [pRcchaka] prazna-kartA / ucchAya puM [ucchAya] utsedha, U~cAI / ucchaia vi [ucchadita] AcchAdita / ucchAya saka [ ava + chAday ] ddhknaa| ucchaMkhala vi [ucchRGkhala] zRGkhalA-rahita, | ucchAyaNa vi [ucchAdana] nAzaka / avarodha-varjita, bandhana-zUnya / uddhata / ucchAyaNayA) strI [ucchAdanA] uccheda, ucchaMga puM [utsaGga] madhya bhAga / goda / pRSTa ucchAyaNA / vinAza / vyavaccheda, deza / vyAvRtti / ucchaMgia vi [utsaGgita] korA, kolI yA | ucchAra dekho utthAra = A + kram / goda meM liyA huaa| ucchAla saka [ ut + zAlaya ] uchAlanA, ucchaMgia vi [de] Age kiyA huA, Age | U~cA pheNknaa| rakhA huaa| ucchAsa dekho uusaas| ucchaMgha dekho utthNgh| ucchAha saka [ ut + sAhaya ] utsAha ucchaMTa puM [de] jhar3apa se ko huI corI / dikhAnA, uttejita krnaa| ucchaTTa puM de] cora, ddaakuu| ucchAha puM [utsAha] utsAha / dRr3ha udyama, ucchaDia vi [de] corI kA mAla / sthira prayatna / utkaNThA, utsukatA / parAkrama / degucchaNa na [pracchana] prazna, puuchnaa| zakti / ucchaNNa vi [utsanna] chinna, khaNDita, naSTa / / | ucchAha puM [de] sUta kA DorA / ucchata na [apacchatra] apane doSa ko Dhakane | ucchida saka [ut + chid] unmUlana karanA, kA vyartha prayatna / mRSAvAda / ukhAr3anA / ucchappa saka [ut + sarpaya] unnata karanA, ucchidaNa na [de] udhAra lenaa| prabhAvita krnaa| ucchipaga vi [avacchimpaka] coroM ko khAnaucchala aka [ut + zal] uchalanA, U~cA | pAna vagairaha kI sahAyatA denevaalaa| jAnA / kRdanA / pasaranA, phailnaa| ucchipaNa na [utkSepaNa] Upara pheMkanA / bAhara ucchalla dekho ucchala / nikaalnaa| ucchalla vi [ucchala] uchlnevaalaa| ucchi? vi [ucchiSTa] jUThA / aziSTa, asabhya / ucchallaNA strI [de] apavarttanA, apapreraNA / / ucchiNNa vi [ucchinna] ucchinna, unmUlita / ucchallia vi [de] jisakI chAla kATI gaI | ucchitta vi [de] vikSipta / pAgala / ho vaha / ucchitta vi [utkSipta] pheMkA huA / ucchava dekho ucchaa / utseka / ucchitta dekho uThThiya /
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ 148 ucchitta vi [ utsikta ] sIMcA huA / ucchiSpa dekho ukkhiva / ucchiya vi [ ucchrita] unnata, U~cA / ucchiraNa vi [] ucchiSTa, juThA / ucchila na [ de] vivara / vi. avajIrNa | ucchu dekho ikkhu / jaMta na [ yaMtra ] Ikha perane kA sAMcA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa ucchu puM [de] vAyu / ucchuavi [ utsuka ] utkaNThita 1 ucchuana [de] Darate-Darate kI huI corI / ucchuaraNa na [de] Ikha kA kheta / ucchuAra vi [de] saMchanna, DhakA huA / ucchRMDia vi [de] bANa vagairaha se Ahata | chInA huA / ucchucchu vi [de] abhimAnI / ucchuNNa a [ utkSuNNa] khaNDita, tor3A huA / AkrAnta | ucchuddha va [] vikSipta / patita / ucchubha saka [ apa + kSip ] Akroza karanA, gAlI denA / ucchubhaNa na [utkSepaNa] U~cA pheMkanA / ucchura vi [de] avinazvara, sthAyI / ucchuraNa na [de] Ikha kA kheta / Ikha / ucchulla puM [de] anuvAda | kheda, udvega / ucchU [] ArUr3ha, Upara baiThA huA / vi ucchUDha vi [ utkSipta ] ujjhita / huA / niSkAsita | ucchUDha vi [utkSubdha] tyakta | = ucchUra dekho ullUra - tur3a / ucchUla dekho uccUla | ucchea puM [uccheda ] nAza, unmUlana / curAyA ucchera aka [ut + zri ] U~cA honA, unnata honA / adhika honA, atirikta honA / uccheva puM [utkSepa] U~cA karanA, uThAnA | pheMkanA / uccheva puM [utkSepa] prakSepa | ucchitta-ujjala ucchevaNa na [ de] ghI / uccheha puM [utsedha] U~cAI / ucchoDi vi [ ucchoTita ] mukta kiyA huA / ucchobha vi zobhA-rahita / na cugalI / ucchola saka [ ut + mUlay ] ukhAr3anA / ucchola saka [ut + kSAlay ] prakSAlana karanA | uccholA strI [de] prabhUta jala / uccholittu vi [utkSAlayitR] DUbonevAlA / uju dekho ujju / ujja dekho oya = ojas / ujjana [Urja] teja, pratApa / bala / ujjaaNI strI [ujjayanI, yini] nagarIujjaiNI vizeSa | ujjaMgala na [] balAtkAra, jabaradastI / vi. dIrgha, lamvA / ujjagaraya puM [ ujjAgaraka] jAgaraNa | ujjaggira na [ ujjAgara] nidrA kA abhAva / ujjaggujja vi [de] nirmala / ujjaDa va [de] ujAr3a, vasati-rahita / ujjaNi vi [de] vakra, Ter3hA | ujjama aka [ ud + yam ] udyama karanA, prayatna karanA / ujjamaNa (apa) na [ udyApana ] udyApana, vratasamApti kArya / ujjayi (apa) vi [ udyApita ] samApita (vrata) | ujmha aka [ut + jRmbh ] jora se ja~bhAI lenA / ujjaya hi [ udyata ] udyogI, prayatnazIla / 'maraNa na. maraNa-vizeSa | ujjayaMta puM [ ujjayanta] giranAra parvata / ujjara vi [de] madhya-gata, bhItara kA / puM. nirjaraNa, kSaya / ujjala aka [ud + jval] jalanA | prakAzita honA / ujjala vi [ ujjvala ] nirmala | camakIlA /
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ ujjala-ujjoaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 149 ujjala vide] dekho ujjalla / huaa| ujjalia puM [ujjvalita] tIsarI naraka-bhUmi ujju vi [Rju] niSkapaTa, siidhaa| degkar3a vi kA sAtavA~ narakendraka / [kRta] niSkapaTa tapasvI / degkar3a vi [kRt] ujjalia vi [ujjvalita]uddIpta, prakAzita / mAyA-rahita AcaraNavAlA / jar3a, jaDDu vi U~cI jvAlAoM se yukta / na. uddIpana / [degjar3a] sarala kintu mUrkha, tAtparya ko nahIM ujjalla vi [de] pasInAvAlA, malina, samajhanevAlA / mai strI [degmati] manaHparyava blvaan| jJAna kA eka bheda, sAmAnya rIti se dUsaroM ujalla na [aujjvalya] ujjvalatA / ke manobhAva ko jAnanA / vi. ukta manoujjallA strI [de] balAtkAra, jabaradastI / jJAnavAlA / vAliyA strI [degvAlikA ujjava aka [ud + yat] prayatna karanA / nadI-vizeSa, jisake kinAre bhagavAn mahAvIra ujjavaNa dekho ujjAvaNa / ko kevala-jJAna utpanna huA thaa| degsutta puM ujjaha saka [ud + hA] preraNA karanA / [degsUtra] vartamAna vastu ko ho mAnanevAlA ujjAara) puM [ujAgara] jAgaraNa, nidrA kA naya-vizeSa / suya puM [ degzruta ] dekho pUrvokta ujAgara / abhAva / artha / hattha puM [ hasta] dAhinA hAtha / ujADia vi [de] ujAr3a kiyA huaa| ujju puM [Rju] saMyama / ujjANa na [udyAna] upavana / jattA strI ujjaAia vi [RjukArita] sarala kiyA [ yAtrA] gosstthii| pAlaa, vAla vi | huaa| [degpAlaka, pAla] mAlI / ujjutta vi [udyukta udyamI, prayatnazIla / ujjANia vi [audyAnika]udyAna-sambandhI, | ujjuria vi [de] kSINa, zuSka, sUkhA / bagIcA kaa| ujUDha vi [udvyUDha] dhAraNa kiyA huA / ujjANia vi [de] nimnIkRta / ujjeNaga puM [ujjayanaka] zrAvaka-vizeSa, eka ujjaanniaa| strI [ audyAnikA ] goSThI, upAsaka kA nAma / ujjANigA) goTha / ujjeNI dekho ujjinnii| ujjANI strI [audyAnI] gosstthii| ujjAyaNa na [udyAyana] gotra-vizeSa / ujjoa saka [ud + dyotaya] prakAza karanA, udyota krnaa| ujjAla saka [ut + jvAlay] ujjvala karanA, vizeSa nirmala krnaa| ujjoa puM [udyoga] prayatna, udyama / ujjAla saka [ud + jvAlaya]ujAlA krnaa| ujjoa puM [uddyota] prakAza, ujelA / deggara vi [degkara] prakAzaka / uyota kA kaarnnjlaanaa| ujjAlaya vi[ujjvAlaka]Aga sulgaanevaalaa| bhUta karmavizeSa / 'ttha na [degAstra] zastraujjAvaNa na [udyApana] vrata kA smaaptikaary| vizeSa / ujjAviya vi [de] vikAsita / ujjoaga vi [uddyotaka] prakAzaka / ujita dekho ujayaMta / ujjoaNa na [udyotana prakAzana, avabhAsana / ujjIria vi [de] apamAnita, tiraskRta / / vi. prakAza karanevAlA / paM. sUrya / eka prasiddha ujjIvaNa na [ujjIvana] punarjIvana, jilaanaa| jainAcArya / - uddIpana / ujjoaya vi[uddyotaka] prakAzaka / prabhAvaka, ujjIviya vi [ujjIvita] punarjIvita, jilAyA / unnati karanevAlA /
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ 150 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ujjomiA-uDaMka ujjomiA strI [de] razmi, rssii| puM[zramaNa] AjIvika-mata kA sAdhu, jo ujjova dekho ujjoa% ud + dyotaya / bar3e ghar3e meM baiTha kara tapasyA karatA hai / ujjha saka [ujjh] tyAga karanA, chor3a denaa| uTra aka [ut + sthA] uThanA, khar3A honaa| ujjha puM [ujjha, uddhya] upAdhyAya, pAThaka / uTra vi [uttha] uThA huA / degbaisa apa ujjhaa ) vi [ujjhaka] tyAga karanevAlA, / [paveza] uTha-baiTha / ujjhaga / chodd'nevaalaa| uTTa [oSTha] oTha / ujjhaNia vi [de] vikrIta, nimnIkRta / uTTha puM[uSTra] jalacara jantu-vizeSa / ujjhamaNa na [de] palAyana, bhAganA / u?Na dekho uTThANa / ujjhamANa vi [de] palAyita, bhAgA huA / uTuMbha saka [ava + stam] sahArA denaa| ujjhara puM [nirjhara]pahAr3a kA maranA / degvaNI AkramaNa krnaa| strI [degpaNI] jala-prapAta / uDavaNa na [utthApana] U~cA karanA, uThAnA / ujjharia vi [de] Ter3hI najara se dekhA huA / uTThA dekho u8 = ut + sthaa| vikSipta / pheMkA huA / parityakta / udA strI [utthA] utthAna, uThAna / ujjhala vi [de] prabala, baliSTha / uTThAia vi [utthita] jo taiyAra huA ho, ujjhalia vi [de] prakSipta / vikSipta / praguNa / utpanna, utthita / ujjhasa puM [de] udyama, udyoga prayatna / udANa na [utthAna] uThAna, U~cA honA / ujjhasia vi [de] utkRSTa, uttama / udbhava, utpatti / Arambha / udvasana, bAhara degujjhA dekho aujjhaa| nikalanA / suya na [ zruta] zAstra-vizeSa / ujjhAya puM [upAdhyAya] vidyA-dAtA guru, | uTThAya dekho uTTha - ut + sthaa| shikssk| uhAva saka [ut + sthApay] uThAnA / ujjhAsi vi [udbhAsin] dedI yamAna / | uDhAvaNa dekho uTThavaNa / ujjhikhia na [de] lokApavAda / vi. ninda uTThAvaNa dekho uvaTThAvaNA / nIya / kathanIya / uTThAvaNA dekho uvtttthaavnnaa| ujjhiya vi [ujjhita vimukta / bhinna / | udyAvia vi [utthApita] uThAyA huA, na. prityaag| degya puM [ka] eka sArthavAha ___ khar3A kiyA huA / utpAtita / uTTiya vi [utthita] khar3A huaa| utpanna, kA putra / ujjhiya vi [de] zuSka / nimnIkRta / udbhUta / udita / udyata, udyukta / udvasita, bAhara nikalA huaa| ujjhiyA strI [ujjhitA] eka sArthavAha- udisiya vi [udghaSita] pulakita / ptnii| uTThIa (apa) dekho udviya / uTTa puMstrI [uSTra] U~Ta / uThubha / aka [ava + SThIv] thUkanA / udAra puM [avatAra] tIrtha, jalAzaya kA taTa / uTaThaha uTTigA dekho uttttiyaa| uThia (apa) dekho uttttiy| uTTiya / vi [auSTrika] U~Ta-sambandhI / deguDa puMna [kuTa] kumbh|| uTriyaya U~Ta ke rooM kA banA huaa| | deguDa puM [kUTa] samUha, rAzi / puM. bhRtya / ghdd'aa| deguDa dekho pudd| uTTiyA strI [uSTrikA] ghar3A, kumbha / "samaNa ! uDaMka [uTaGka] tApasa-vizeSa /
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ 151 uDaMba-uDDha saMkSipta prAkRta-hindI koSa uDaMba vide] lipA huaa| uDDANa puM[de] pratizabda, kurara / pakSi-vizeSa / uDaja puM [uTaja] RSi-Azrama, parNa- viSThA / manoratha / vi. garviSTha / uDaya zAlA / uDDAmara vi. udbhaTa prabala / bhIti / ADambarauDava ) vAlA, ttiipttaapvaalaa| uDAhia vi [de] pheMkA huA / uDDAva saka [ud + DAyay] ur3AnA / uDia vi [de] khojA huA / uDDAva vi [uDDAya] ur3AnevAlA / uDiu puM [de] urada, dhaany-vishess| uDDAvaNa na [uDDAra'na] ur3AnA / AkarSaNa / uDu puM. eka deva-vimAna / 'ppabha puna [prabha] . uDDAsa puM [de] santApa, paritApa / uDu nAmaka vimAna ke pUrva tarapha sthita eka uDDAha puM [uddAra] bhayaGkara dAha, jalA deva-vimAna / degmajjha puMna [degmadhya] uDu- denA / mAlinya, nindA, upadhAta / vimAna ke dakSiNa tarapha kA eka deva-vimAna / uDia vi aur3a] uDIsA deza kA nivAsI / yAvatta puMna [degkAvarta] uDuvimAna ke uDi vi [de] ukSipta, pheMkA huaa| pazcima tarapha kA eka deva-vimAna / siTTa uDi AharaNa na de charI para rakkhe hae phala paMna degsaSTa] uDuvimAna ke uttara tarapha kA ko pAMva kI do u~galiyoM se lete hue cala eka deva vimAna / jaanaa| uDu na. nakSatra / vimAna-vizeSa / degpa, degva puM pu uDDiya vi [uDDIna] ur3A huaa| [pa] candramA / jahAja, naukA / eka kI | uDDihia vi [de] Upara pheMkA huaa| saMkhyA / degvai puM [pati] candra / degvara puM. uDDI aka [ud + hA] ur3anA / sUrya / | uDDI strI [auDI] utkala deza kI lipi / uDu dekho uu / uDDINa vi [uDDIna ur3A huA / uDuMbarijiyA strI [udumbarIyA] jaina uDDua puM [de] DakaH ra, udgAra / muniyoM kI eka zAkhA / uDDuzya / puM[de dekho / uDDua / uDahia na [de] vivAhitA strI kA kopa / uDoa / vi. juutthaa| uDDuvADiya puMuDDuvATika] bhagavAn uDUhala puMna [uDUkhala] ulUkhala / mahAvIra ke eka gaNa kA nAma / uDDa puM [uDra] utkala, or3a, oDa nAmoM se | uDDuhia dekho uDu hia / prasiddha deza, jisako Ajakala ur3IsA kahate uDDoya dekho uDDua / haiM / isa deza kA nivAsI, udd'iyaa| uDDha na [Urdhva] Upara, U~cA / vamana / vi. uDDa vi [de] kuA Adi ko khodanevAlA, uttama, mukhya / khar3A, daNDAyamAna / uparitana / khanaka / kaMDUyaga puM [kaNDUyaka] tApasoM kA eka uDDaNa puM [de] baila, sA~r3a / vi. lambA / sampradAya jo nAbhi ke Upara bhAga meM hI khujauDDUMsa dekho uddes| lAte haiN| kAya . zarIra kA uparitana uDusa puM [de] khaTamala, khaTakIrA, ur3isa / bhAga / degkAya puM [kAka] kAka / "gama vi uDDahaNa puM [de] cora, DAkU / Upara jAnevAlA |"cr vi. Upara calanevAlA, uDDAa puM[de] udgama, udbhava / AkAza meM udd'nevaalaa(gRdhraadi)| disA strI uDDANa na [uDDayana] ur3Ana, udd'naa| / [degdiz] Urdhva dizA / deg reNu puM. parimANa
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ 152 saMkSipta prAkRta-hindI koSa uDDhaM-uttuiya vizeSa, ATha / loga, loya loka] mAnI / garva / svarga, deva-loka / degvAya puM [degvAta] U~cA uNNaya puM [unnaya] nIti kA abhAva / gayA huA vAyu / uNNA strI [UrNA] Una, bher3a ke roma / uDDhaM Upara dekho| degpipIliyA strI [degpipIlikA] ciiNttii|| uDDhaMka na [de] mArga kA unnata bhU-bhAga / / uNNAaka vi [unnAyaka] unnati-kAraka / puMna. uDDhala / puM [de] ullAsa, vikAsa / chandaHzAstra prasiddha madhya-guru catuSkala kI uDDhalla sNjnyaa| uDDhaviya vi [Udhvita] U~cA kiyA huA / uNNAga [unnAka] grAma-vizeSa / uDaDhA strI [UrvA] Urdhva-dizA / uNNAma puM [unnAma] unnati, U~cAI / abhiuDDhi (de] dekho uddhi| mAna / garva kA kAraNa-bhUta karma / uDDhi dekho vuDDhi / uNNAma saka [ud + namaya] U~cA karanA / uDDhi dekho iddhi / uNNAla saka [ud + namaya] U~cA krnaa| uNNAliya vi [de] kRza / unnamita / uDDhiya dekho uddharia = uddhRta / uNNia vi [unnIta] vitarkita, vicArita / uDDhiyA strI (de] pAtra-vizeSa / kambala uNNia vi [auNika] Una kA banA huaa| vagairaha or3hane kA vastra / uNNidda vi [unnidra] vikasita, ullasita / uNaM dekho puNa = punar / nidrA-rahita / uNa na [RNa] krjaa| uNa / uNNI saka [ud + nI] U~cA le jaanaa| uNA | dekho punn| khnaa| uNAi uNNuia puM [de] hu~kAra / AkAza kI tarapha uNapanna strIna [ekonapaJcAzat unacAsa / | muMha kie hue kutte kI AvAja / vi. garvita / uNAi puM [uNAdi] vyAkaraNa kA eka | uNha puM [uSNa] garamI / vi. tapta / prakaraNa / uNhavaNa na [uSNana] garama krnaa| uNAi puM [de] priya, pati, nAyaka / uNhiA strI [de] kRsara, khicdd'ii| uNo dekho punn| uNhIsa puMna [uSNISa] pagar3I, mukuTa / uNNa na [UrNa]bher3a yA bakarI ke roma, roA~ / uNhodayabhaMDa puM [de] bhamarA / degkappAsa puM [degkApAsa] Una / degNAbha puM uNholA strI [de] koTa-vizeSa / [degnAbha] mkdd'ii| utAho a [utAho] athavA / deguNNa dekho puNNa = pUrNa / utta vi [ukta] kathita / / uNNaa saka [ud+nad] pukAranA, AhvAna | utta vi [upta] boyA huaa| niSpAdita, krnaa| utpAdita / uNNai strI [unnati] abhyudaya / / pati-vizeSa / uNNama aka [ut + nam] U~cA honA, unnata | degutta vi [gupta] rakSita / honaa| utta dekho putta / uNNama vi [de] samunnata, uuNcaa|| uttiy| vi [uttejita] / uNNaya vi [unnata] U~cA / guNavAn / abhi- | uttuiya,
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttaMgha-uttara uttaMgha dekho utthaMgha = rudh / uttaMgha dekho uttaMbha | saMkSipta prAkRta-hindI koSa uttaMta dekho vRtta / uttaMpi vi [ de] khinna, udvigna / uttaMbha saka [ut + stambh] rokanA / sahArA denA | uttaMbhaya vi [uttambhaka] rokanevAlA / avalambana denevAlA, sahAyaka / uttaMsa puM [avataMsa ] zirobhUSaNa / uttaMsa puM [uttaMsa] karNapUraka, karNabhUSaNa / uttaiva [] uttejita adhika dIpita / uttaNavi [] gavasa / dekho uttuNa / uttaNavi [uttaNa] tRNavAlI jamIna / uttaNuavi [uttanuka] abhimAnI / uttattavi [uttapta] bahuta garama / uttattavi [] adhyAsita, ArUr3ha / uttattha vi [uttrasta] bhayabhIta, trAsa prApta uttaddha dekho uttaraddha : uttappa va [] abhimAnI / adhika guNavAlA / uttappa vi [uttapta ] dedIpyamAna / uttama puM. eka dina kA upavAsa / vi. zreSTha, sundara / mukhya / parama, utkRSTa / antima / puM. meruparvata / saMyama, tyAga / rAkSasa vaMza kA eka rAjA, svanAma-khyAta eka laGkeza / TThapuM. [[ ] zreSTha vastu / mokSa / mokSamArga / anazana, maraNa / Na vi [f] lenadAra / uttama vi [uttamas ] ajJAna - rahita / uttamaMga na [uttamAGga ] mastaka / uttamA strI NAyAdhammakahA' kA eka adhyayana / indrANI / pakSa kI prathama rAtri / uttama aka [ut + tam ] khinna honA, udvigna honA / dilagIra honA / uttara aka [ut + tR] utaranA, nIce AnA / bAhara nikalanA / saka. pAra karanA / uttara aka [ ava + tR] utaranA, nIce AnA / uttara vi. zreSTha, prazasta / pradhAna / uttara-dizA meM rahA huA / upari-varttI / adhika, ati 20 153 rikta / avAntara bheda zAkhA / Una kA banA huA vastra, kambala vagairaha / na. pratyuttara | vRddhi / puM. airavata kSetra ke bAIsaveM bhAvI jinadeva kA nAma / varSA-kalpa | AryamahAgiri ke prathama ziSya / kaMcuya puM [ kaJcuka ] bakhtara-vizeSa / 'karaNa na. upaskAra, saMskAra, vizeSa - guNAdhAna / kurA strI [ kuru ] svanAma - khyAta kSetra vizeSa | deg kuru puM. varSa - vizeSa | deva - vizeSa | 'kurukUDa na [deg kurukUTa ] mAlyavanta parvata kA eka zikhara | deva-vizeSa | 'koDi strI ['koTi ] saGgItazAstraprasiddha gAndhAra-grAma kI eka mUrcchanA | gaMdhArA strI ['gAndhArA] dekho pUrvokta artha / 'guNa puM. zAkhA guNa, avAntara guNa / cAvAlA strI nagarI - vizeSa / 'cUla [cUDa] guruvandana kA eka doSa, guru ko vandana kara bar3e AvAja se 'matthaeNa vaMdAmi' kahanA | 'cUliyA strI [deg cUlikA] dekho anantara ukta artha / DDha na [degTdhaM] pichalA AdhA bhAga, uttarA / disA strI [diz ] uttara- dizA / 'ddha na [T] pichalA AdhA bhAga / pagai payasi strI [deg prakRti ] karmoM ke avAntara bheda | 'pancatthimilla puM [pAzcAtya ] vAyavya koNa / paTTa puM. bichaunA ke Upara kA vastra | pAraNaga na [pAraNaka] upavAsAdi vrata kI samApti, pAraNa / 'puracchima, puratthama puM [paurastya ] IzAna koNa / deg poTuvayA strI [proSThapadA ] uttarA bhAdrapadA nakSatra | phagguNI strI [phAlgunI] uttara- phAlgunI nakSatra / 'balissaha puM. eka prasiddha jaina sAdhu / uttara balissaha- nAmaka sthavira se nikAlA huA eka gaNa, bhagavAn mahAvIra kA dvitIya gaNasAdhu sampradAya | bhaddavayA strI [bhAdrapadA ] nakSatra - vizeSa | 'maMdA strI. madhyama grAma kI eka mUrcchanA / mahurA strI [ "mathurA ] nagarI - vizeSa / 'vAya puM [vAda] utaravAda |
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ 154 saMkSipta prAkRta-hindI koSa uttaraMga-uttAsa vikkiya, veubviya vi [vaikriya] 1 uttara / svAbhAvika-bhinna vaikriya, banAvaTI vaikriya / | uttarilla vi [auttarAha] uttara-dizA yA degsAlA strI [degzAlA] krIDA-gRha / pIche se kAla meM utpanna yA sthita, uttara sambandhI, banAyA huA ghr| vAhana gRha, hAthI-ghor3A | uttarIya / Adi bA~dhane kA sthAna, tolA / "sAhaga, uttarIa dekho uttariya = uttarIya / degsAhaya vi [degsAdhaka] vidyA, mantra vagairaha uttarIkaraNa na. utkRSTa banAnA, vizeSa zuddha kA sAdhana karanevAle kA sahAyaka / dekho krnaa| uttraa| uttaro? puM [uttarauSTha] Upara kA oTha / mUMcha / uttaraMga na [uttaraGga] daravAje kA Upara kA uttalahaa puM [de] viTapa, aGkura / kASTha / vi. caJcala / uttava vi [uktavat] jisane kahA ho vaha / uttarakuru puM.ba. deva-bhUmi, svarga / strI. bhagavAn uttasa aka [ut + tras] bAsa pAnA, pIr3ita neminAtha kI dIkSAzivikA / honA / bhayabhIta honA / uttaraNavaraMDiyA strI [de] uDupa, jhaaj| uttADa saka [ut + tADaya] tAr3ana karanA / uttaraviuvivaya vi [uttaravaikiyika] uttara- vAdya bjaanaa| vaikriya nAmaka labdhi se sampanna / uttANa vi [uttAna] unmukha, Urdhvamukha / uttarasaMga dekho uttraa-sNg| citta / visphArita / anipuNa / "sAiya vi uttarA strI. uttr-dishaa| madhyama grAma kI | ["zAyin] citta sonevaalaa| kI eka muurcchnaa| eka dizA-kUmArI devii| uttANapattaya vi [de] eraNDa-sambandhI ( pattI digambara-mata pravartaka AcA zivabhUti kii| __ vgairh)| svanAmakhyAta bhginii| aDicchatrA nagarI | uttANia vi [uttAnita] citta kiyA huaa| kI eka vApI kA nAma / degNanAstrI[degnandA] | citta sonevAlA / eka dikkumArI devI / paha puM [patha] | uttAra saka [ava + tAray] nIce utAranA / uttaradizA-sthita desh| phagguNI dekho uttAra saka [ut +tAraya] pAra pahu~cAnA / uttrphggunnii| bhaddavayA dekho uttara- bAhara nikAlanA / dUra karanA / bhavayA / 'yaNa na. sUrya kA uttara dizA meM uttAra puM [uttAra] utaranA, pAra karanA / gamana, mAgha se lekara chaH mahInA / 'yayA parityAga / utAranevAlA, pAra karAnevAlA / strI [yatA] gAndhAra grAma kI eka murchanA / | uttAra pu [de] AvAsa sthAna / degvaha dekho "ph| degsaMga puM. uttarIya vastra | uttAraya vi [uttAraka] pAra utAranevAlA / kA zarIra meM nyAsa-vizeSa, uttarAsaNa / | uttAla vi [uttAla] mahAn, bdd'aa| utaavlaa| "samA strI. madhyama grAma kI eka muurcchnaa| uddhata / betAla, tAla-viruddha gAna kA eka "sADhA strI [ degSADhA ] nakSatra-vizeSa / doSa / hutta na [bhimukha] uttara kI trph| vi. | uttAla na [de] lagAtAra rudana / uttara dizA kI tarapha muMha kiyA huaa| uttAla dekho uttADa / uttarija ) na [uttarIya] cAdara, dupttttaa| | uttAvala na [de] utAvala, shiighrtaa| vi. uttariya / zIghrakArI, aakul| uttariya vi [auttarika, aMtarAha] dekho| uttAsa saka [ut + trAsay] bhayabhIta krnaa|
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttAsaittu - utthalla pIr3anA / utta puM [de] taTazUnya kUpa 1 uttAsaittu vi [uttrAsayitR] bhayabhIta karane- uttea vi [uttejas ] tejasvI, prakhara / puM. vAlA / hairAna karanevAlA | saMkSipta prAkRta-hindI koSa uttAsaNaa vi [uttrAsanaka] bhayaMkara, uttAsaga udvegajanaka / hairAna karanevAlA / uttAhi vi [de] utkSipta, pheMkA huA / utti strI [ukti ] vacana, vANI / uttaMga puM [ uttiGga] gardabhAkAra kITa - vizeSa | cITiyoM kA bila / cIMTiyoM kI santAna / tRNa ke agrabhAga para sthita jala-bindu / vanaspativizeSa sarpacchatrA / na chidra | loNa na [layana] kITa - vizeSa kA gRha -- bila / uttigaNaga puMna [uttiGgapanaka] koTikAnagara, coTiyoM kA bila / uttiTTha aka [ ut + sthA ] uThAnA / udita honA / uttiNa va [ uttRRNa] tRNa-zUnya | uttiNa vi [uttIrNa] bAhara nikalA huA / pAra pahu~cA huA / jo kama huA ho / rahita / nipaTA huA, jisane kArya samApta kiyA ho vaha / ullaMghita, atikrAnta | uttiSNavi [ avatIrNa] nIce utarA huA / uttittha puMna [uttIrthaM ] apamArga | uttima dekho uttama / uttimaMga dekho uttamaMga / uttiriviDi ) strI [de] bhAjana vagairaha kA uttivaDA 5 U~cA Dhera / uttuMga vi [uttuGga] U~cA, unnata / uttuMDa vi [uttuNDa ] unmukha, Urdhva - mukha / utva [] abhimAnI / utpaya vi [] snigdha, cikanA / uttu saka [ut + tud] pIr3A karanA, hairAna karanA / uttaraddhi strI [] garva / vi. abhimAnI / uttu vi [] dRSTa | uhi vi [] utkhATita, chinna, naSTa / mAtrAvRtta kA eka bheda | utteNa na [uttejana] uttejana / utte a utteji utteDa puM [de] bindu | uttha na [ uktha] stotra-vizeSa | yogavizeSa / uttha vi. utpanna, utthita / uttha (zau) dekho uTTha = ut + sthA / utthAya vi [ avastRta ] vyApta | prasArita / AcchAdita / utthaMgia dekho utyaMdhia = uttambhita / utthaMdha saka [ud + namay ] U~cA karanA, unnata karanA / 155 } vi [uttejita ] uddIpita, protsAhita, prerita / utthaMdha saka [ut+stambh ] uThAnA / avalambana denA / rokanA / utthaMdha saka [ut +- kSip] U~cA pheMkanA / utthaMca saka [rudh] rokanA / utthaMdha puM [uttambha ] phailAnA / utthaghiavi [uttambhita] utthApita, uThAyA huaa| / utthabhivi [uttambhin ] AghAta prApta, avalambana karanevAlA / 1 utyabhivi [uttambhita] avalambita | rukA huA / bandhana mukta kiyA huA / utthapuM [] sammarda, upamarda / utthappaNa dekho uTTapaNa | utthaya dekho utthai / utthara saka [ A + kram ] AkramaNa karanA / utthara utthalla dabAnA utthara saka [ava + stR] AcchAdana karanA / parAbhava karanA / Urdhva-prasaraNa, U~cA saka karanA ( ? ) / [ut + stR] AcchAdana
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ 156 saMkSipta prAkRta-hindI koSa utthariya-udariya utthariya vi [de] nissRta, nirgata / uThA , udaMpa puM [udRpta] kRSNarAja putra udaya / huaa| udaga puna [udaka] pAnI / vanaspati-vizeSa / utthala na [utsthala] U~cI dhUla-rAzi / / jalAzaya / puM. svanAma-khyAta eka jaina sAdhu / unmArga, kupatha / sAtaveM bhAvI jinadeva / gabbhapuM[deggarbha]bAdala / utthalia na [de] ghara / vi. unmukha gata / / degdoNi strI [degdroNi] jala rakhane kA pAtrautthalla aka [ut + zal] uchalanA, kuudnaa| vizeSa,ThaNDhA karane ke lie garama lohA jisameM utthallapatthallA strI [de] donoM pArthoM se DAlA jAtA hai vaha / jo araghaTTa meM lagAyA parivartana, uthala-puthala / jAtA hai vaha choTA ghdd'aa| degpoggala na utthallA strI [de] parivartana / udvartana / [degpaudgala]megha / degmaccha puM [degmatsya] indrautthAi vi [utthAyin] utthnevaalaa| dhanuSa kA khaNDa, utpAta-vizeSa / degmAla puMstrI. utthAiya vi [utthApita] uThAyA huaa| jala kA Upara car3hatA taraGga, udakazikhA, utthANa na [utthAna] vIrya, bala, parAkrama / | velA / vatthi strI [degvasti] pAnI bharane kA mazaka / degsihA strI [degzikhA] velA / utpatti / degsIma puM [degsIman] parvata-vizeSa / utthAmiya (apa) vi [utthApita] uThAyA | udagga vi [udana] sundara / utkaTa, prakhara / huaa| mukhya / utthAra saka [A+kram] AkramaNa karanA, udaDDha puM [uddagdha] eka naraka-sthAna / dbaanaa| udatta vi [udAtta] udAra / utthAra dekho ucchAha - utsAha / utthiya dekho utthaia / udatta vi [udAtta] jo ucca svara se bolA degutthiya vi [degtothika] matAnayAyI, darzanA jAya vaha svara / nuyaayii| udannA strI [udanyA] tRSA / degutthiya vi [ yUthika] yUtha-praviSTa / / udaya dekho udg| utthubhaNa na [avastobhana] aniSTa kI zAnti udaya puM. lAbha / unnati / utpatti / karmake lie kiyA jAtA eka prakAra kA kautuka, pariNAma / prAdurbhAva / bharatakSetra ke bhAvI thU-thU AvAja krnaa| sAtaveM jinadeva / bharatakSetra meM honevAle tIsare uda na, jala / degulla, olla vi [T] jinadeva kA pUrva-bhavIya nAma / svanAma-khyAta pAnI se gIlA / gattAbha na [degga bha] eka rAjakumAra / Ayala puM [degcala] parvatagotra-vizeSa / vizeSa, jahA~ sUrya udita hotA hai| udaiya dekho odiy| udayaNa puM [udayana] rAjA siddharAja kA udailla vi [udayin] udayavAn, unntishiil| prasiddha mntrii| kozAmbI nagarI ke rAjA udaMka puM. jala kA pAtra-vizeSa, jisase jala zatAnIka kA putra / eka vikhyAta jaina rAjA / U~cA chir3akA jAtA hai| na. unnati / vi. unnata honevAlA, pravardhamAna / udaMca saka [ud + aJca] U~cA jAnA / / udara na. peTa / peTa kI bImArI / udaMcaNa puM. U~cA pheMkanA / vi. U~cA pheMkane- | udaraMbhari vi. svArthI, akelapeTU / vaalaa| udari vi [udarin] peTa kI biimaariivaalaa| udaMta puM. hakIkata, vRttAnta / / udariya vi [udarika] Upara dekho /
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ udavAha-udaMDaga saMkSipta prAkRta-hindI koSa 157 udavAha vi. jl-vaahk| puM. choTA pravAha / udiya vi [udita] udgata / unnata / ukt| udasI [de. udazcit ?] tk| | udINa vi [udIcIna] uttara dizA se sambandha udahi puM [udadhi] samudra / bhavanapati devoM kI | rakhanevAlA, uttara dizA meM utpanna / degpAINA eka jAti, udadhikumAra / 'kumArapuM. devoM strI [degprAcInA] IzAna koNa / kI eka jAti / dekho uahi| udoNA strI [udIcInA] uttara-dizA / udAi puM [udAyin] eka jaina rAjA, mahA- udIra saka [ud + Iraya] preraNA karanA / rAjA koNika kA putra, jisako eka dRSTa ne kahanA, pratipAdana karanA / jo karma udayajaina sAdhu banakara dharmacchala se mArA thA aura prApta na ho usako prayatna-vizeSa se phalonmukha jo bhaviSya meM tIsarA jinadeva hogaa| puM. karanA / rAjA kUNika kA ptttthstii| | udIraga dekho udI ry| udAiNa dekho udAyaNa / udIraya na [udIraNa] kathana, pratipAdana / udAtta dekho udatta / preraNA / kAla-prApta na hone para bhI prayatnaudAyaNa puM [udAyana] sindhu-deza kA eka | vizeSa se kiyA jAtA karma-phala kA anubhava / rAjA, jisane bhagavAna mahAvIra ke pAsa dIkSA | | udIraya vi [udIraka] kathaka, pratipAdaka / lI thii| preraka, pravartaka / udIraNA karanevAlA, kAlaudAra dekho uraal| prApta na hone para bhI prayatna-vizeSa se karmaphala udAsi vi [udAsin] udAsa, udAsIna / kA anubhava krnevaalaa| degva na [degtva] audAsInya / / udIrida / vi [udIrita] prerita, kathita, udAsINa vi [udAsIna] madhyastha / upekSA udIriya ) pratipAdita / janita, kRta / krnevaalaa| samaya-prApta na hone para bhI prayatna-vizeSa se udAhaDa vi [udAhRta] kathita, dRSTAntita / / khIMca kara jisake phala kA anubhava kiyA jAya udAhara saka [udA+ha] khnaa| pratipAdana vaha / krnaa| udu dekho uu| udAhiya vi [udAhRta] kathita, pratipAdita / udubara dekho uNbr| dRSTAntita / uduruha sama [ud + ruha ] Upara car3hanA / udAhiya vi [de] utkSipta, pheMkA gayA / udUkhala dekho uUkhala / udAhu dekho udaahr| udga puna [de] pRthivI-zilA / udAhu a [utAho athavA / udUliya vi [de] avanata / udAhU dekho udaahr| udUhala dekho uuuhl| udAho dekho udAhu = utAho / udda na [de] jala-mAnuSa / baila ke kaMdhe kA udi aka [ud+i] unnata honaa| utpanna kUbar3a / matsya-vizeSa / usake carma kA banA honA / huA vastra / udikkhia vi [udIkSita] avalokita / udda vi [Ardra] gIlA / udiNNa vi [udIcya] uttara-dizA meM utpnn| uddaa vi [madyata] udyama-yukta / diNNa vi [udIrNa] udita / phalonmukha udaMDa / vi [uddaNDa] pracaNDa, uddhata / puM. (karma) / utpanna / utkaTa, prabala / | udaMDaga / hAtha meM daNDa ko UMcA rakhakara
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ 158 saMkSipta prAkRta-hindI koSa udaMtura-uddisiba calanevAle tApasoM kI eka jAti / | uddAma vi. svacchanda / pracaNDa, prakhara / avyaudaMtura vi. jisakA dA~ta bAhara AyA ho vaha / / vasthita / U~cA / uddAma puM [de] saMghAta / sthapuTa, viSamonnata uddabha puM. chanda kA eka bheda / pradeza / udadaMsa paM. madhamakSikA, matANa Adi loTA | uddAmiya vi [uddAmita] laTakatA haA, kITa / pralambita / uddaDDha puM [uddagdha] ratnaprabhA naraka-pRthivI kA | uddAya aka [zubh] zobhita honA, acchA eka narakAvAsa / degmajhima puM [degmadhyama] | ratnaprabhA pRthivI kA eka na kAvAsa / vitta uddAra dekho urAla = udAra / puM [varta] dekho pUrvokta a| visiTra paM| uddaria vi [de] yuddha se palAyita / utkhAta, [vaziSTa] dekho pUrvokta / / unmuulit| uddaddara na [de. Urdhvadara] subhikSa, sukAla / / uddAla saka [A + chid] khIMca lenA, hAtha uddama puna dekho ujjama = udyama / se chIna lenaa| uddaria vi [de] ukhAr3A huaa| sphuTita, uddAla puM [avadAla] dabAva, avadalana / vRkSavikasita / vizeSa / avasarpiNI kAla kA prathama ArA samaya-vizeSa / uddaria vi [ud + dRpta] garvita, uddhata / uddalaNa na [uddalana] vidAraNa / uddAliya vi [Acchinna] chonA huA, khIMca liyA gayA / uddava saka [ud, upa + dra] upadrava karanA, uddAvaNayA strI [upadrAvaNA] upadrava, pIr3A karanA / mAranA, vinAza karanA, hiMsA hairaanii| krnaa| uddAha puM. prakhara-dAha / Aga / uddavaa ' [udrava, upadrava] upadrava / hara kata / pIr3A / vinAza, hiMsA : uddAhaga vi [uddAhaka] Aga lagAnevAlA / uddavaittu vi [udghotR upadrotR] upadrava uddiSTra vi [uddiSTa] kathita, pratipAdita / karanevAlA / hiMsaka, vinAzaka / nirdiSTa / dAna ke lie saMkalpita (anna, uddavaNa na [apadrAvaNa] mRtyu kA chor3akara saba paanaadi)| lakSita / na. uddezya / degkaDa vi prakAra kA duHkha / [kRta] sAdhu ke uddezya se banAyA huA, sAdhu uddavAia dekho uDDuvAiya / ke nimitta kiyA huA (bhojnaadi)| uddavettu dekho uddavaittu / uddivA strI [de. uddiSTA] amAvasyA / uddA saka [ud + dA] banAnA, nirmANa udditta vi [udIpta] prajjvalita / krnaa| uddisa saka [Dad + diz] AjJA karanA / uddA aka [ava + drA] maranA / | uddisa saka [ud + diz] nAma-nirdeza-pUrvaka uddAiA strI [udghotrI, upadrotrI] upadrava vastu kA nirUpaNa karanA / dekhanA / karanevAlI strii| saMkalpa karanA / lakSya krnaa| aMgIkAra uddAi dekho uddAya / krnaa| sammati lenaa| samApta karanA / uhANa strI [de] cUlhA / upadeza denaa| uddANa vi [avadrAta] mRta / uddisia dekho udditttt|
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ uddisia uddhava uddisa vi [] utprekSita, vitarkita / uddaraNA dekho udIraNA / uddavaNa na [ uddIpana ] uttejana / vi. utteuddIpaka | saMkSipta prAkRta-hindI koSa uatara [ uddIpita ] pradIpita, prajjvAlita / uvi [ udbhuta ] palAyita / uvi [ upadruta ] hairAna kiyA huA / uddesa dekho uddisa | uddesa puM [ uddeza ] paThana- viSayaka gurvAjJA / nAma uccAraNa / vAcana, sUtra pradAna, sUtroM ke mUla pATha kA adhyApana / uddesa puM [ uddeza ] nAma nirdezapUrvaka vastu nirUpaNa / zikSA, upadeza / vyapadeza, vyavahAra | lakSya / abhiprAya, matalaba | grantha kA eka aMza / pradeza | gurupratijJA, guru- vacana / jagaha, sthAna | uddesa vi [auddeza] dekho uddesiya = auddezika | uddesaNa na [ uddezana] pAThana, bAcanA, adhyApana | adhikAritA, yogyatA / uddesaNakAla puM [uddezanakAla ] mUlasUtra ke adhyApana kA samaya uddesiyana [auddezika] bhikSA kA eka doSa, sAdhu ke lie bhojana- nirmANa / vi. sAdhu nimitta banAyA huA (bhojana) / uddesiya vi [ auddezika] uddeza sambandhI uddeza se kiyA huA / vivAha Adi ke upalakSya meM kiye gaye jImana meM nimantritoM ke bhojana kI samApti ke anantara bace hue ve khAdya dravya jinako sarvajAtIya bhikSuoM ko dene kA saMkalpa kiyA gayA ho / uddeha pu. bhagavAn mahAvIra kA eka gaNa -- sAdhu samudAya / uddehiyA uddehI uddehaliyA strI [uddehalikA ] vanaspati- vizeSa / strI [de] dImaka, trIndriya jantu - vizeSa | } 159 uddoga va [ udrohaka] ghAtaka / uddha dekho uDDha / uddhaavi [ uddhata ] unmatta / utpAdita / atiprabala / uddhaa dekho uddharia = uddhRta / uddhaavi [de] zAnta, ThaNDhA / usa saka [ ut + dhRS] mAranA / Akroza karanA, gAlI denA / vadha karanA / uddhaMsasaka [ ud + dhvaMs] vinAza karanA / uddhacchavi vi [] visamvAdita, apramANita / uddhacchaviavi [de] sajjita / uddhacchivi [de] niSiddha | abhimAnI / udghaDa vi [ uddhRta] uThA kara rakhA huA / udghaNa va [] avinIta | uddhatthavi [] vaJcita / uddhadehiya na [ aurdhvadehika ] agni saMskAra Adi antyeSTi kriyA / uddhama saka [ ud + han] zaGkha vagairaha phUMkanA, vAyu bharanA / U~cA pheMkanA, ur3AnA / uddhara saka [ ud + h ] pha~se hue ko nikAlanA / unmUlana karanA | dUra karanA / khIMcanA | jIrNa mandira vagairaha kA pariSkAra-saMskAra karanA | kisI grantha yA lekha ke aMza-vizeSa ko dUsarI pustaka yA lekha meM avikala nakala karanA / uddhara (apa) dekho uGkura | uddharaNa vi [de] ucchiSTa / uddharia vi [ uddhRta ] utpATita, utkSipta / kisI grantha yA lekha ke aMza - vizeSa ko dUsare pustaka yA lekha meM avikala nakala kara denA / AkRSTa / niSkAsita | jIrNa vastu kA pariSkAra karanA / uddhariavi [] adita, vinaashit| uddhala puM [de] donoM tarapha kI apravRtti / uddhava puM. Udho, zrIkRSNa kA cAcA, mitra aura bhakta /
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ 160 saMkSipta prAkRta-hindI koSa uddhavaa-uppaia uddhava vi [de] utkSipta, pheMkA huaa| / Jcita / uddhavia vi [de] aghita, pUjita / | udhU saka [ud +dhU] ka~pAnA, calAnA / uddhA / saka [ud+dhAv] daur3anA / vega | paMkhA krnaa| uddhAa se jaanaa| U~ce jAnA / phailanA / | uddhRNiya dekho uddhRya / uddhAa aka [UrdhvAya] U~cA honaa| uddhRda (zau) dekho udghaya / uddhAa puM [de] viSamonnata-pradeza / samUha / udhUla saka [ud +dhUlaya] vyApta karanA / vi. thakA huaa| dhUli lgaanaa| uddhAra puM. rakSaNa / RNa denA, udhAra denaa| uddhvaNiyA strI [uddhRpanikA] dhUpa denA / uddhRvia vi [uddhRpita] jisako dhUpa apaharaNa / apavAda / dhAraNA, par3he hue pATha ko nahIM bhUlanA / paliovama na[degpalyopama] kiyA gayA ho vh| udghosa puM [uddhaSaM] ullAsa, U~cA honA / samaya kA parimANa / degsamaya puM. samaya-vizeSa / unna na [UrNa] Una / degmaya vi [degmaya] Una degsAgarovama na [degsAgaropama] samaya kA kA banA huaa| eka dIrgha parimANa / uddharaya vi [uddhAraka] uddhAra-kAraka / unna (apa) vi [viSaNNa] viSAda-prApta / unnaiya vi [unnIta] U~cA liyA huA / udghAva dekho uddhaa| unnaMda saka [mad + nand] abhinandana karanA / uddhavaNa na [uddhAvana] nIce dekho| uddhAvaNA strI [uddhAvanA] prabala-pravRtti / unnA dekho uNNA / degmaya vi [degmaya] Una kA banA huaa| dUra-gamana / kArya kI zIghra siddhi / unnADiya na [unnATita] harSa-dyotaka AvAja / deguddhi dekho buddhi| unnAha puM. uuNcaaii| uddhi strI [de] gAr3I kA eka avayava / unnikkha saka [unni + khan] unmUlana uddhia dekho uddharia = uddhRta / karanA / uddhImuha vi [UrvImukha] muMha U~cA kiyA unnikkhamaNa na [unniSkramaNa] dIkSA chor3a huaa| kara phira gRhastha honaa| udhuMdhaliya vi [de] dhuMdhalAyA huaa| unhAla (apa) puM [uSNakAla] grISma Rtu / udhuNiya dekho uddhaya / upakkhara na [upaskara] ghara kA upakaraNa / udhuma saka [] pUrNa krnaa| upaMta na [upAnta] pIche kA bhAga / vi. uddhamA saka [ud + dhmA] AvAja karanA / samIpastha / jora se dhamanI ko calAnA / upari / dekho uvri| udghamAia vi [uddhamApita] ThaNDhA kiyA | upari / huA, nirvApita / uparilla dekho uvrill| . udhumAya vi [de] paripUrNa / unmatta / upavAya dekho uvavAya = upa + vAday / udghaya vi [uddhRta] pavana se ur3A huaa| upasappa dekho uvasappa / prasUta, phailA huA / prakampita / utkaTa, prabala / upANahiya puMstrI [upAnaha] jUtA / prakaTa / uppa dekho oppa = arpaya / udhura vi [uddhara] U~cA / prabala / uppaia vi [utpatita] U~cA gayA huA, udghasiya vi [udghaSita] romAJca / romA- ur3A huaa| unnata, utpanna / na.utpatana, ur3anA /
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ uppaia - uppAyaNA uppaia vi [utpATita] utthaapit| uThAyA huA / u samUha | upaMga [de] samUha | upajja aka [ ut + pad] utpanna honA / uppaDa saka [ut + pat] ur3anA, U~cA jAnA, kUdanA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa [] atyanta / puM. kIcar3a / unnati / uppaDa puM [utpaTa] kSudra kITa - vizeSa / umpaDia dekho uppaia / - utpAda / uppaNa saka [ut + pU] dhAnya vagairaha ko sUpa uppaha puM [ utpatha ] unmArga, kumArga / deg jAi vi ['yAyit] ulaTe rAste jAnevAlA / uppA strI dekho uppAya upAttu vi [utpAdayitR] utpAdaka / uppAiya na [ autpAtika ] bhUkampa Adi utpAtoM kA sUcaka zAstra / asvAbhAvika / Akasmika / utpAta / Adi se sApha-sutharA karanA / uppaNNa vi [ utpanna ] utpanna / uppatta va [] galita / virakta / upapattivi [utpatti ] utpatti / upapattiyA strI [ autpattikI ] buddhi-vizeSa, binA zAstrAbhyAsAdi ke hI honevAlI buddhi | uppaya saka [ut + pat] ur3anA, kUdanA / uppaya dekho uppava / uppaya puM [ utpAta ] UMce jAnA, kUdanA, uDDayana / utpatti / nivaya puM [nipAta] OMcA - nIcA honA / nATya-vidhi kA eka prakAra / 161 uppalA strI [ utpalA ] eka indrANI / isa nAma kA 'jJAtAdharmakathA' kA eka adhyayana | svanAmakhyAta eka zrAvikA / eka puSkariNI / uppalI strI [utpalinI ] kamalinI / uppalla vi [de] adhyAsita ArUr3ha / upavasaka [ ut + plu] lA~ghanA, tairanA / U~cA jAnA, ur3anA / upaas a [ utpravrajita] jisane dIkSA chor3a do ho vaha | ulaTA krama / upparoppara a [ uparyupari ] Upara-Upara | uppala na [utpala] kamala / vimAna- vizeSa / saMkhyA - vizeSa | sugandhi - dravya - vizeSa / puM. parivrAjaka vizeSa | dvIpa - vizeSa | samudravizeSa | veMTaga puM [vRntaka] AjIvika mata kA eka sAdhu-samAja | uppalaMga na [utpalAGka] saMkhyA - vizeSa, 'huhuya' lAkha se ( samaya kI mApa - vizeSa) ko caurAsI guNane para jo saMkhyA labdha ho vaha / 21 uppADa saka [ut + pATay ] Upara uThAnA / unmalana karanA / utkhanana karanA / utthApana karanA / upayaNa na [ utplavana] tairanA / uppaNI strI [ utpatanI] vidyA - vizeSa | uppara (apa) dekho uvari / upAya puMna [ utpAta] utpatana, Urdhva-gamana | Akasmika upadrava / nimitta - zAstra - vizeSa | * nivAya puM [deg nipAta] car3hanA aura utaranA / uparivADi, DI strI [ utparipATi, degTI] uppAya puM [ utpAda] utpatti / pavvaya puM [parvata] eka prakAra ke parvata jahA~ Akara kaI vyantara-jAtIya deva deviyAM krIr3A ke lie vicitra prakAra ke zarIra banAte haiM / 'puvva na [ pUrva ] prathamapUrva, bArahaveM jaina aGga-grantha kA eka bhAga / upAsaka [ ut + pAday ] utpanna karanA / uppAdaa vi [ utpAdaka ] utpannakarttA / upAsaka [ ut + pAday ] utpanna karanA, banAnA / upArjana karanA / upAyaga vi [ utpAdaka ] utpanna karane vAlA / kITa - vizeSa | uppAyaNa na [ utpAdana ] utpAdana, upAyaNayA upAyaNA upArjana | strI [utpAdanA] upArjana, utpanna karanA / jaina sAdhu kI
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ 162 bhikSA kA eka doSa / uppAla saka [ka] kahanA, bolanA / uppAva saka [ ut + plAvay ] tairAnA / kudAnA, ur3AnA | upAsaka [ ut + as ] ha~sI karanA / uppAhala na [de] utkaNThA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa la~ghAnA, upa sa [a] denA / uppa a [ upari] Upara / upagaliA strI [de] hAtha kA madhya bhAga, karotsaMga | uppijala na [dai] surata, sambhoga / raja / apayaza / uppala aka [utpiJjalay ] Akula kI taraha AcaraNa karanA / upiccha [de] dekho uppittha / uppiNa dekho uppaNa | uppatha va [] sta bhIta / kruddha / vidhura, Akula / upatthavi [] zvAsa-yukta / uppiya saka [ ut + pA] AsvAdana karanA / phira-phira zvAsa lenA / uppiyaNa na [ utpAna] phira-phira zvAsa lenA / uppilaNa na [ utplAvana] lA~ghanA | uppilAva dekho uppAva / uppIDa dekho uppIla | uppIla saka [ ut + pIDay ] kasa kara bA~dhanA, uThavAnA, dabAnA / pIr3A karanA, upadrava karanA / uppIla puM [de] samUha rAzi / sthapuTa, viSamonnata pradeza | uppu vi [ utpluta] ucchalita, kUdA huA / uppuMsia dekho uppusia / uppuNi vi [ utpUta ] sUpa se sApha-sutharA kiyA huA / gora [utpUrNa] pUrNa, vyApta / vi uppulaia vi [utpulakita ] romAJcita / uppAla - upphusa uppusia vi [ utproJchita ] lupta, proJchita / uppUra puM [ utpUra] prAcuryaM / prakRSTa-pravAha / uppekkha (apa) dekho uvikkha / uppekkhasaka [ ut + IkSa] sambhAvanA karanA / uppekkhA strI [utprekSA ] alaGkAra - vizeSa / sambhAvanA | upeya na [] abhyaGga, tailAdi kI mAliza / uppela saka [ud + namay ] U~cA karanA / uppella puM [ unnamana] U~cA karanA / uppesa puM [ utpeSa ] trAsa, bhaya / upeDa va [] udbhaTa, ADambaravAlA / upha dekho puppha / uphaNasa [ ut + phaN ] chA~TanA, pavana meM dhAnya Adi kA chilakA dUra karanA / upkaMdola vi[de] cala, asthira / upphAla puM [de] durjana / upphAla saka [ ut + pATy ] ukhAr3anA / upphAla saka [kath] kahanA, bolanA / upphAla vi[ kathaka ] kahanevAlA, sUcaka | upphiDa aka [ ut + sphiT ] kuNThita honA, asamartha honA / upphiDa aka [ut + sphiT ] maNDUka kI taraha kUdanA, ur3anA / upphiDaNa na [utspheTana ] kuNThita honA / umphiDiya vi [ utsphiTita ] kuNThita / bAhara nikalA huA / strI [] dhobina / uThAnA / uphuMki uphuMDia vi [de] bichAyA huA / upphuNNa vi [de] ApUrNa / vyApta / upphunna vi [de] spRSTa | upphulla vi [utphulla ] vikasita / upphulliA strI [utphullikA ] krIr3AvizeSa / pA~va para baiTha kara bArambAra U~cAnIcA honA / upphusa saka [ut + spRz ] siMcanA, chir3akanA /
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ 163 uppheNauppheNiya-unbhijjA saMkSipta prAkRta-hindI koSa uppheNauppheNiya krivi [de] krodha-yukta prabala / ubhaMta puM [udbhrAnta] prathama naraka-pRthivI vacana se| kA cauthA narakendraka / upphesa puM [de] trAsa, bhaya / mukuTa, pagar3I, | ubbhagga vi [de] guNThita, vyApta / shirovessttn| ubbhaji strI [de] kodrava-samUha / upphoa puM [de] udgama, udaya / ubbhaDa vi [udbhaTa] prabala, pracaNDa / bhyNkr| ubusa saka [mRj] zuddhi karanA, sApha karanA / uddhata, aaddmbrii| ubbaMdha saka [ud + bandha] phA~sI lagAnA / ubbhama puM [udbhrama] udvega / paribhramaNa / veSTana krnaa| ubbhava aka [ud + bhU] utpanna honA / ubbaNa vi [ulbaNa] utkuTa / ubbhava aka [Urdhvaya] U~cA karanA, khar3A karanA / ubbaddha vi [udbaddha] jisane phA~sI lagAI ho ubbhAa vi [de] zAnta, ThaNDhA / vaha / veSTita / zikSaka ke sAtha zartoM se ubbhAma saka [ud + bhrAmaya] ghumaanaa| ba~dhA huaa| ubbiba vi [de] khinna / zUnya / krAnta / prakaTa ubbhAma puM [udbhrAma] paribhramaNa / vi. paribhramaNa krnevaalaa| veSa vAlA / DarA huA / udbhaTa / unbhAmaillA strI [udbhrAmiNI] svairiNI, ubbibala vi [de] kaluSa jalavAlA / na. mailA kulaTA strii| paanii| ubbhAmaya puM [udbhrAmaka] jAra, upapati / ubbukka saka [ud + bukka] bolanA, khnaa| unbhAmaga puM [udbhrAmaka] pAradArika, paraubbukka na [de] pralapita, pralApa / saGkaTa / strI-lampaTa / vAyu-vizeSa / vi. paribhramaNa blaatkaar| krnevaalaa| ubbuDa aka [ud +bruD] tairnaa| umbhAmigA / strI [udghAmikA] kulaTA ubbuDa } puM [udbuDa] tairnaa| nibuDa, | ubhAmiyA ubbhAmiyA / strI, svairinnii| ubbuDDa ' degnibbuDDaNa na [nibruDa, degNa] ubbhAlaNa na [de] sUpa Adi se sApha-sutharA ubhacubha krnaa| karanA, utpavana / vi. apUrva, advitIya / ubbuDDa vi [udbuDita] unmagna, tIrNa / / ubbhAlia vi [de] sUpa Adi se sApha kiyA ubbuhuNa na [udbuDana] unmajjana / huA / ubbuha aka [ut +kSubh] saMkSubdha honaa| ubbhAva aka [ram] krIr3A karanA, khelanA / ubbUra vi [de] adhika / puM. samUha / sthapuTa, ubbhAvaNayA / strI [udbhAvanA] prabhAvanA, viSamonnata prdesh| umbhAvaNA ' gaurava, unnati / utprekSA, ubbha saka [Urdhvaya] U~cA karanA, khar3A vitarkaNA / prakAzana / krnaa| ubbhAvia na [ramaNa] surata, krIr3A, smbhog| ubbha dekho uDDha / ubbhAsa maka [ud+bhAsay] prakAzita ubbhaMDa puM [udbhANDa] utkaTa bhA~r3a, bahurUpA, nirlajja haMDA, ugra vidUSaka / na. gaalii| ubbhAsua vi [de] zobhAhIna / ubhaMta vi [de] glAna, bImAra / / ubbhi dekho ubbhiya = udbhid / ubhaMta vi [udbhrAnta] Akula, khinna / ubbhiuDi vi [uddhRkuTi] bhauMha car3hAyA huaa| mUcchita / bhrAntiyukta, bhaucakkA, cakita / | ubhijA strI [udbhedyA] eka taraha kA shaak| mArA
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ 164 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ubhida-ummattha ubbhida saka [ud +bhid] U~cA karanA, khar3A umaccha saka [abhyA + gam] sAmane aanaa| karanA / vikasita karanA / aGkurita krnaa| umA strI. gaurI, pArvatI / dvitIya vAsudeva kI kholnaa| maataa| deva-gaNikA-vizeSa / strI-vizeSa / ubbhiga dekho ubbhiya = udbhid / degsAi [degsvAti] svanAmadhanya eka prAcIna ubbhiDaNa na. [udbhedana] laga kara alaga jainAcArya aura vikhyAta grnthkaar| honA, AghAta kara pIche haTanA / umANa na [de] praveza / unbhiNNa vi [uddhinna] aGkarita / kholA umAra dekho kumAra / huaa| na. jaina sAdhuoM ke lie bhikSA kA umIsa vi [unmizra] mizrita / eka doSa, miTTI vagairaha se lipta pAtra ko umaya saka [ud+muc] chor3anA / kholakara usameM se dI jAtI bhikSA / vi ummaia vi [de] mUrkha / unmatta / U~cA huA, khar3A huaa| ummaUha vi [unmayUkha] prabhAzAlI / ubbhiya vi [udbhid] pRthvI ko phAr3akara ummaMDa puM [de] haTha / uganevAlI vanaspati / ummaMthiya vi [de] jalA huaa| ubbhiya na [udbhid] lavaNa-vizeSa / khaMjarITa, ummagga vi [unmagna] pAnI ke Upara AyA zalabha Adi praannii| huA, tINaM / na. unmajjana, tairanA / degjalA ubbhIkaya vi [UrvIkRta U~cA kiyA huA / strI. nadI-vizeSa / unbhua aka [ud+bhU] utpanna honaa| | ummagga puM [unmArga] kupatha, ulaTA rAstA / ubbhuANa vi [de] ubalatA huaa| chidra / akArya karanA / ubbhugga vi [de] cala, asthira / ummaccha na [de] krodha / vi. asambaddha / prakAubbhutta saka [ ut + kSip ] U~cA pheMkanA / rAntara se kathita / ubbhuttia vi [de] uddIpita / ummacchara vi [unmatsara] IrSyAlu / udbhaTa / ummacchavia vi [de] udbhaTa / unbhUa vi [udbhUta] utpanna / Agantuka ummacchia vi [de] ruSita / Akula / kAraNa / ubbhUiA strI [audbhUtikI] zrIkRSNa vAsu ummajja na[unmajjana] taraNa / degNimajjiyA deva kI eka bhero jo kisI Agantuka prayo strI ["nimajjikA] pAnI meM U~cA-nIcA jana ke upasthita hone para bajAI jAtI thii| honaa| unbhea ' [udbheda] udgama / ummajjaga vi [unmajjaka] unmajjana karaneunbheima vi [ubhedima] svayaM utpanna hone- vAlA, gotA lagAnevAlA / unmajjana se hI vAlA / snAna karanevAle tApasoM kI eka jAti / ubha puM. donoN| / ummaDDA strI [de] jabaradastI / niSedha / ubhao a [ubhayatas] dvidhA, donoM taraha se| ummaNa vi [unmanas] utkaNThita-utsuka / ubhajjAyaNa dekho omajjAyaNa / / ummatta puM [de] dhatUrA / eraNDa, vRkSa-vizeSa / ubhaya vi. donoM / degttha a [degtra] donoM jgh| ummatta vi [unmatta] uddhata, unmAda-yukta / loga puM [degloka] yaha aura para janma / hA pAgala, bhUtAviSTa / degjalA strI. nadI-vizeSa / __ a ["thA] donoM tarapha se, dvidhA / ummattha saka [abhyA+gam] sAmane AnA / umaccha saka [ vaJc ] tthgnaa| / ummattha vi [de] adho-mukha, viparIta / |
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ ummara - umhAa ummara puM [de] dehalI, dvAra ke nIce kI saMkSipta prAta-hindI koSa ummaria vi [de] utkhAta, unmUlita / ummala vi [de] styAna, kaThina, ghaTTa / ummalaNa na [ unmardana] masalanA / ummalla puM . [ de] rAjA / balAtkAra | vi. pIvara, puSTa / ummallA strI [de] tRSNA / mhaNa va [ unmathana] nAzaka / megha, bAriza / ummAia vi [ unmAdita] unmatta kiyA huA / ummADiyana [de] ulmuka, jalatA kASTha | ummANa na [ unmAna ] mApa / jo taulA jAtA hai vaha ummAya aka [ ud + mad ] unmAda karanA / ummAya puM [ unmAda ] citta-vibhrama | kAmA dhInatA | AliGgana / ummAla dekho omAla / ummAliya va [ unmAlita ] suzobhita / ummAha puM [unmAtha ] vinAza | umAvi [unmAyaka ] vinAzaka / ummi puMstrI [Urmi] kallola, taraGga / bhIr3a / mAliNI strI [ mAlinI ] nadI - vizeSa | ummaTha va [] mahAvata rahita, niraGkuza / ummiNa ka [ ud + mI] taulanA / ummiya vi [ unmita ] pramita / ummilira vi [ unmIlitR] vikAsI / ummilla aka [ ud + mIl ] vikasita honA / prakAzita honA / ullasita honA / ummilliya vi [unmIlita ] vikasita, ullasita / khulA huA / prakAzita, bahiSkRta, na vikAsa / ummAda dekho ummAya / unmAdaittaa (zau) vi [ unmAdayitR] unmAda ummuggA karAnevAlA / ummu ummuTu vi [ unmRSTa] spRSTa / ummisa aka [ ud + miS] khulanA, vikasanA / ummasi vi [ unmiSita ] vikasita, praphulla | na. vikAsa, unmeSa / ummissa dekho ummIsa / ummIlaNa dekho ummillaNa / ummIlaNA strI [unmIlanA] prabhava, utpatti / ummIliya dekho ummilliya / ummIsa va [ unmizra ] mizrita, yukta / ummu dekho u | ummua na [ ulmuka] alAta, lUkA / ummuca saka [ ud + muc ] parityAga karanA / ummukka vi [ unmukta ] vimukta, rahita / utkSipta / parityakta | ummuggavi [ unmagna] jala ke Upara tairA huA / na. tairanA / nimuggiyA strI [deg nimagnatA] ubhacubha karanA / strI. dekho ummagga = unmagna / 165 ummuddi udghATita / [ unmudrita ] vikasita, praphulla / ummuyaNa va [unmocana ] parityAga | ummuyaNA strI [ unmocanA ] tyAga, ujjhana / ummuhavi [de] dRpta, abhimAnI / vi [unmukha ] sammukha / Urdhva-mukha | ummUDha vi [unmUDha] atyanta mugdha / visUiyA strI [visUcikA ] roga-vizeSa, haijA / ummUla vi [ unmUla] unmUlana karanevAlA, vinAzaka / ummUla saka [ud + mUlay ] mUla se ukhAr3a pheMkanA / ummeMTha [de] dekho ummiTha / ummesa puM [ unmeSa] unmIlana, vikAsa / ummoyaNI strI [unmocanI] vidyA-vizeSa | umha puMstrI [USman ] santApa, garamI / umhaia vi [USmAyita] santapta, garama kiyA huA / umhavi umhAa a [USmAy ] garama honA / bhApa
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa umhAla-uluMgo nikaalnaa| / urala dekho uraal| umhAla vi [USmavat garama, pritpt| vASpa- uraviya vi [de] Aropita / khaNDita, chinna / yukt| urasija puM [urasija] stana / umhAvia na [de] surata, sambhoga / urassa vi [urasya] sntaan| hArdika uyaciya vi [de] dekho uvia - parikarmita / aabhyntr| uyaTTa dekho uvvaTTa = ud + vRt / uddhRtta / urAla vi [udAra] prabala / mukhya / sundara, uyatta aka [apa + vRt] haTanA / zreSTha / adbhata / vizAla, vistiirnn| na. uyara vi [udAra] zreSTha / zarIra-vizeSa, manuSya aura tiryaJca (pazu-pakSI) uyariyA strI [apavarikA] choTA kamarA / ina donoM kA shriir| uyaviya dekho uvia% (de)| urAla vi [udAra] sthUla, mottaa| uyAiya na [upayAcita] manautI / urAla vi [de] bhayaMkara / uyAya vi [upayAta] upagata / urAliya na [audArika] zarIra-vizeSa / uyAraNa na [avatAraNa] nichAvara, utArA, uriA strI [uDrikA] lipi-vizeSa / harSadAna / uritiya na [de. urasi-trika] tIna saravAlA uyAhu dekho udaahu| haar| uyyakia vi [de] ikaTThA kiyA huaa| degurisa dekho purisa / uyyala vi [de] adhyAsita, ArUr3ha / uru vi [uru] vizAla, vistIrNa / ura puMna [uras] chaatii| dega, degga puMstrI | urupulla puM [de] apUpa, puuaa| khicar3I / [ga] sarpa / degtava puM [tapas] tapa-vizeSa / | urumalla / ttha na [degAstra] astra-vizeSa, jisake pheMkane | urumilla vi [de] prerita / se zatru sarpo se veSTita hotA hai| parisappa | urusolla) puMstrI [[parisarpa] peTa se calanevAlA prANI / | uroruha puM. stana / na. jaina sAdhviyoM kA degsuttiyA strI [sUtrikA] motiyoM kI hAra / / upakaraNa-vizeSa / ura na [de] Arambha / degula dekho kul| uranaMreNa a [de] sAkSAt / ulaya } puna [ulapa] tRNa-vizeSa / uratta vi [de] khaNDita / ulava urattha vi [uraHstha] chAtI meM sthita / chAtI | ulavI strI [ulapI] tRNa-vizeSa / meM pahanane kA AbhUSaNa / ulia vi [deM] asaGkucita njrvaalaa| uratthaya na [de] varma, bakhtara, kavaca / ulitta na [de] U~cA kuaa| urabbha puMstrI [urabhra] meSa, bher3a / deguloNa dekho kuliinn| urabbhia vi [aurabhrika] bher3a craanevaalaa| uluuDia vi [de] praluThita, virecita / urambhijja / vi [urabhrIya] mess-smbndhii| uluosia vi [de] romAJcita / urabbhiya , uttarAdhyayana sUtra kA eka | ulukasia vi [de] Upara dekho| adhyayana / ulukhaMDa puM [de] ulmuka, alAta, lUkA / uraya puM [uraja] vanaspati vizeSa / | uluga puM[ulUka ullU, peck| deza-vizeSa / urari pu [de] pazu, bkraa| | ulugI strI [aulUkI] vidyA-vizeSa /
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ 167 ulugga-ullica saMkSipta prAkRta-hindI koSa ulugga vi [avarugNa] bImAra / ullaraya na [de] kaur3iyoM kA AbhUSaNa / ulugga vi [de] dekho olugga / ullala aka [ut + lal] caJcala honA / uluphuTia vi [de] vinipAtita, vinAzita / U~cA calanA / utpanna honA / prazAnta / ullalia vi [de] zithila / uluya dekho uluua| ullava saka [ut + lap] kahanA / bakavAda uluhaMta puM [de] kauA / karanA, kharAba zabda bolnaa| uluhalia vi [de] atRpt| ullava saka [ud+lU] unmUlana karanA / uluhulaa vi [de] tRptirahita / ullaviya vi [ullapita] kathita, ukta / na, ulUa puM [ulUka] ullU, pecaka / vaizeSika mata ukti-vcn| kA pravartaka kaNAda muni / ullasa aka [ut + las] vikasita honaa| ulUkhala dekho uuukhl| khuza honaa| ulUlu puM [ulUlu] maGgala-dhvani / ullasa dekho ullAsa / ulahala dekho uUkhala / ullasia vi [de. ullasita] pulakita, ulla saka [Ardraya] gIlA karanA, Ardra krnaa| romAJcita / aka. Ardra honA / gaccha puM [deggaccha] jaina | ullAya vi [de] lAta mAranA / muniyoM kA gaNa-vizeSa / ullAya vi [ullApa] vakra-vacana / kathana / ulla na [de] RNa / ullAla saka [ut + namaya] UMcA karanA / ullaaNa na [ullayana] arpaNa, smrpnn| Upara pheNknaa| ullaMka puM [ullaGka] kASTha-maya bAraka / ullAla saka [ ut + lAlaya] tADana karanA, ullaMgha saka [ut + la ] ullaGghana karanA / bajAnA / ullaMghaNa na [ullaGghana] atikramaNa,utplavana / ullAla puna [ullAla] chanda-vizeSa / vi. atikramaNa karanevAlA / ullAva saka [ut + lap, lApay] kahanA, ullaMTha vi [ullaNTha] uddhata / bolanA / bakavAda karanA / bulavAnA / bakaullaMDaga puM [ullaNDaka] choTA mRdaGga / vAda kraanaa| ullaMDia vi de] bahiSkRta / ullAva puM [ullApa] zabda, AvAja / ullaMbaNa na [ullambana] udbandhana, phA~sI | uttr| bakavAda, vikRta-vacana / ukti, lagAkara lttknaa| kathana / sambhASaNa / ullakka vi [de] bhagna / stabdha / ullAsaga vi [ullAsaka] vikasita honedegullaTTa dekho uvvaTTa =ud-vRt / vAlA / Anandajanaka / ullaTTa vi [de] ulluNThita, khAlI kiyA huaa| ullAsaNa na [ullAsana] vikAsa / ullaNa vi [ulbaNa] utkaTa / ullAha saka [ut + lAghaya] kama karanA, ullaNa na [de] khAdya vastu-vizeSa, osAmana / hIna krnaa| ullaNiyA strI [AdrayaNikA] jala poMchane | ullia vi [de] upasarpita, upAgata / kA gamachA, TopiyA / ullia vi [de] cIrA huA, phAr3A huaa| ulladiya vide] bhArAkAnta, jisapara bojhA | upAlabdha, ulAhanA diyA huA / lAdA gayA ho vaha / ullica saka [ud + ric] khAlI krnaa|
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ 168 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ullikka-uvaiNNa ullikka na [de] kharAba ceSTA / ulluha aka [nis + sa] nikalanA / ulligaNa vi [ulliGgana] upadarzaka / ulluiMDia vi [de] unnata, ucchrita / ullipaNa na [upalepana] upalepa / ullUDha vi [de] aaruuddh'| aGkurita / ulliyA strI [de] rAdhA-vedha kA nizAnA / ullUDha saka [A + ruha.] car3hanA / ullira vi [Ardra] gIlA / ullUra saka [tuD] tor3anA / nAza karanA / ulliha saka [ud+liha] cATanA / bhakSaNa ullUraNa na [toDana] chedana, khaNDana / krnaa| ullUha vi [de] zuSka / ulliha saka [ud + likha] rekhA karanA / ulleva puM de] hAsya / likhanA / ghisanA / chilanA / ullehaDa vi [de] lampaTa, lubdha / ullI strI [de] cUlhA / dA~ta kA maila / ulloiya na [de] potanA / vi, potA huA / ullINa vi [upalIna] pracchanna, gupta / ulloka vi [de] truTita, chinna / ullua vi [de] puraskRta, Age kiyA huaa| ulloca puM [ de. ulloca] cA~danI / raMgA huaa| ulloDha saka [ullodhraya] lodhra Adi se ullua vi [de. udgata] udaya-prApta / ghisnaa| ullua vi [ullUna] unmalita / na. unma- | ulloya puM [ulloka] agAsI, chata / thor3I der| ulluMcia vi [ulluJcita] ukhAr3A huA, | ulloya dekho ulloca / unmlit| ullola aka [ut + lula] luThanA, leTanA / ulluMTia vi [de] saMcUrNita, Tukar3A-Tukar3A | puM. zokAkula-strI-rudana-zabda / kiyA huaa| ullola saka [ud + lolaya] poMchanA / ullaMTha vi [ulluNTha] ullaNTha, uddhata / ullola puM [de] zatru / kolAhala / ulluMDa aka [vi+ recaya] jharanA, bAhara | ullola puM. prabandha / vi. udbhaTa, uddhata / vi. niklnaa| utsuka / ullukka vi [de] TUTA huaa| ullova (apa) dekho ulloc| ullukka saka [tuD] todd'naa| ulhava saka [vi + dhmApaya] ThaNDhA karanA, ullugadeg ) strI [ullukA] nadI-vizeSa / | Aga ko bujhAnA / zAnta krnaa| ullugA ) ullukA nadI ke kinAre kA / | ulhasia vi [de] udbhaTa, uddhata / pradeza / 'tIra na. ullukA nadI ke kinAre ulhA aka [vi + dhmA] bujha jAnA / basA huA eka ngr| uva a [upa] ina arthoM kA sUcaka avyayaullujjhaNa na [de] punarutthAna, kaTe hue hAtha samIpatA / sadRzatA / samastapana / ekabAra / pA~va kI phira se utpatti / bhiitr| ulluTTa aka [ut + luT] naSTa honaa| uva na [uda] paanii| ulluTTa vi [de] mithyA, asatya / uvaaMTha vi [upakaNTha] samIpa kA / ulluruha puM [de] choTA zaGkha / | uvaiTTa vi [upadiSTa] kathita, pratipAdita, ullulia vi [ullulita] calita / zikSita / ulluva dekho ullava = ud + lU / / uvaiNNa vi [upacIrNa] sevita /
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ uvaiya-uvakkhaDiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 169 uvaiya vi [upacita] mAMsala / unnata / | uvakasa saka [upa-+ kaS] prApta honA / uvaiya puMstrI [de] trIndriya jIva-vizeSa, dekho uvakasia vi [de] sannihita / parisevita / oviy| sarjita, utpAdita / uvaisa saka [upa+ diza] upadeza denA, uvakAra dekho uvgaar| sikhAnA / pratipAdana karanA ukAriyA dekho uvagAriyA / uvauMja saka [upa + yuj] upayoga karanA / uvakii / strI [upakRti] upakAra / uvaujja puM [de] upakAra / vi. upakAraka / uvakidi / uvautta vi [upayukta] nyAyya / apramatta / uvakula na [upakula] nakSatra-vizeSa, zravaNa uvaUDha vi [upagUDha] AliGgita / Adi bAraha / uvaUha saka [upa+ gRha ] AliGgana krnaa| uvakula puna [upakula] kula nakSatra ke pAsa kA uvaeiA strI [de] zarAba parosane kA pAtra / nksstr| uvaesa puM [upadeza] bodha / kathana, pratipA- uvakosA strI [upakozA] eka gaNikA, kozA dana / zAstra, siddhAnta / upadezya / / vezyA kI choTI bahana / uvaesaga vi [upadezaka] upadeza dene vaalaa| uvakkaMta vi [upakrAnta] samIpa meM AnIta / uvaoga puM upayoga] jJAna, caitanya / dhyAna, prArabdha, prastAvita / sAvadhAnI / prayojana, AvazyakatA / uvakkama saka [upa + kram] zurU karanA / uvaogi vi [upayogin] upayukta, yogya, prApta karanA / jaannaa| samIpa meM laanaa| saMskAra karanA / anusaraNa karanA / prayojanIya / uvakkama puM [upakrama] Arambha / prApti kA uvaMga puna [upAGga] choTA avayava, kSudra bhaag| prayatna / karmoM ke phala kA anubhava / karmoM kI mala-grantha ke aMza-vizeSa ko lekara usakA pariNati kA kAraNa-bhUta jIva kA prayatnavistAra se varNana karanevAlA grantha, TIkA / vizeSa / maraNa, vinAza / dUrasthita ko samIpa 'aupapAtika' sUtra vagairaha bAraha jaina grantha / meM laanaa| AyuSya-vighAtaka vastu / zastra / urvajaNa na [upAJjana] mAliza / upacAra / jJAna, nizcaya / anuvartana, anukUlauvakaMTha dekho uvaNtth| pravRtti / saMskAra, parikarma / uvakaMTha na [upakaNTha] samIpa / uvakkama puM [upakrama] anudita karmoM ko udaya uvakadua (zau) a [upakRtya] upakAra / / __ meM laanaa| krke| uvakkamiya vi [aupakramika] upakrama se sambandha uvakappa saka [upa + kla] upasthita krnaa| rkhnevaalaa| krnaa| uvakkAma saka [upa + kram] dIrghakAla meM bhogane uvakappa puM [upakalpa] sAdhu ko dI jAne vAlI yogya karmoM ko alpa samaya meM hI bhoganA / bhikSA, annapAna vgairh| uvakkAmaNa na [upakramaNa] upakrama kraanaa| uvakaya vi [upakRta] anugRhIta / uvakkesa puM[upakleza] bAdhA / zoka / uvakaya vi [de sajjita, praguNa, taiyAra / uvakkhaDa saka [upa + skR] pakAnA, rasoI uvakara dekho uvayara = upa + kR / karanA / pAka ko masAle se saMskArita krnaa| uvakara saka [ava+ka] vyApta krnaa| uvakkhaDa / vi [upaskRta] pakAyA huaa| uvakaraNa dekho uvagaraNa / / uvakkhaDiya , masAlA vagairaha se saMskAra-yukta 22
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ 170 saMkSipta prAkRta-hindI koSa uvakkhaDiya-uvadhAya pakAyA huaa| puna. rasoI, pAka / degAma vi / bAhya indriyavizeSa / [Tma] pakAne para bhI jo kaccA raha jAtA | uvagasa saka [upa+kas] samIpa aanaa| haiM vaha, mUMga vagairaha anna-vizeSa / uvagA saka [upa +gai] varNana karanA / guNagAna uvakkhara puM [upaskara] sNskaar| jisase | karanA / saMskAra kiyA jAya vaha / uvagAra dekho uvayAra - upakAra / uvakkhara puM [upaskara] ghara kA upakaraNa / | uvagAraga vi [upakAraka] upakAra karanevAlA / saadhn| uvagAriyA strI [upakArikA] prAsAda Adi uvakkharaNa na [upaskaraNa] Upara dekho| kI piitthikaa| degsAlA strI [degzAlA] rasoI-ghara / uvagia na [upakRta] upakAra / vi. jisapara uvakkhA saka [upA+ khyA] khnaa| upakAra kiyA gayA ho vaha / uvakkhA strI [upAkhyA] upanAma / uvagiNha saka [upa+ graha] upakAra karanA / uvakkhAittu vi [upakhyApayitu] prasiddhi puSTi karanA / grahaNa karanA / kraanevaalaa| uvagIya vi [upagIta] vaNita, zlAdhita / na. uvakkhAiyA strI [upAkhyAyikA] upakathA / saMgIta, gIta / uvakkhANa na [upAkhyAna] kathA / uvagUDha vi[upagUDha]AliGgita / na. AliGgana / uvakkhitta vi [upakSipta] prArabdha, zurU kiyA | uvagaha saka [upa+ guha.] AliGgana krnaa| huaa| gupta rIti se rakSaNa karanA / racanA karanA / uvakkhiva saka [upa + kSip] sthApana karanA / uvagga na [upAgra] agra ke samIpa / ASAr3ha prayatna karanA / prArambha karanA / mAsa / uvakkhINa vi [upakSINa] kSaya-prApta / | uvaggaha puM [upagraha] puSTi / upakAra / grahaNa, uvakkhea puM [upakSepa] prayatna / upAya / utpAdana / upadhi, upakaraNa / uvakkheva puMde. upakSepa] muNDana / uvaggaha puM [upagraha] sAmIpya-sambandha / uvaga vi [upaga] anusaraNa karanevAlA / samIpa | | uvaggahia na [upagRhIta] upakAra / meM jAnevAlA / uvaggahia vi [upagRhita] upasthApita / uvagaccha saka [upa + gam] samIpa meM aanaa| AliMganAdi ceSTA / upakRta / upaSTambhita / prApta karanA / jAnanA / svIkAra krnaa| uvaggahia dekho ovaggahia / uvagaNiya vi [upagaNita] ginA huaa| uvaggAhi vi [upagrAhin] sambandhI, sambandha uvagappiya vi [upakalpita] viracita / rkhnevaalaa| uvagama dekho uvgcch| uvagghAya puM[upodghAta] grantha ke Arambha kA uvagaya vi [upagata] pAsa AyA huA / jJAta / vaktavya / yukta / prApta / prakarSa-prApta / svIkRta / uvaghAi vi [upaghAtin] upaghAta karanevAlA / antarbhUta / uvaghAiya vi [upaghAtika] upaghAtakAraka / uvagaya vi [upakRta] jisapara upakAra kiyA hisA se sambandha rakhanevAlA / gayA ho vaha / | uvaghAya puM [upaghAta] virAdhanA, AghAta / uvagara saka [upa+ka] hita krnaa| azuddhatA / vinAza / upadrava / dUsare kA azubha uvagaraNa na [upakaraNa] sAdhana, sAdhaka vastu / / cintana / 'nAma na [degnAman] karma-vizeSa /
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ uvadhAyaga-uvaThAvaNA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 171 uvadhAyaga vi [upaghAtaka] vinAzaka / uvajiNa saka [upa+arja ] upArjana karanA / uvacaya puM [upacaya] vRddhi / samUha / zarIra / uvajjhaya / puM / upAdhyAya ] adhyApaka / indriya-paryApti / puSTi / uvajjhAya / sUtrAdhyApaka jaina muni ko dI uvacara saka [upa+ cara] sevA karanA / samIpa | __ jAtI eka pdvii| meM ghUmanA-phiranA / Aropa karanA / samIpa meM | uvajjhiya vi [de] AkArita, bulAyA huaa| khaanaa| upadrava krnaa| upAsanA karanA, uvajhAya dekho uvajjhAya / upacAra krnaa| uvaTTaNa dekho uvvttttnn| uvacara saka [upa+ car ] vyavahAra krnaa| uvaTTaNA dekho uvvaTTaNA / uvacaraya vi [upacaraka]sevA ke bahAne se dUsare | uvaTTha vi [upsth| eka sthAna meM satata ava kA ahita karane kA maukA dekhnevaalaa| puM. sthita / degkAla puM. Ane kI velA / jAsUsa / uvaTuMbha puM [upaSTambha] avasthAna / anukampA / uvacariya vi [upacarita] kalpita / uvaTuppa vi [ upasthApya ] upasthita karane uvaci saka [upa + ci] ikaTThA karanA / puSTa __ yogya / vrata-dIkSA ke yogya / krnaa| uvaTThava saka [ upa + sthApay ] yukti se uvaciTTa saka [upa+ sthA] upasthita honA, saMsthApita karanA / upasthita karanA / vratoM samIpa aanaa| kA AropaNa karanA, dIkSA denaa| uvaciNiya / vi [ upacita ] puSTa, pIna / uvaTThavaNA strI [upasthApanA] cAritra-vizeSa, uvaciya " sthApita, nivezita / unnati / eka prakAra kI jaina dIkSA / ziSya meM vrata kI vyApta / bar3hA huA / sthaapnaa| uvaccayA strI [upatyakA] parvata ke pAsa kI | | uvaTThavaNIya vi [upasthApanIya] dekho nIcI jmiin| upttupp| uvacchaMdida (zau) vi [ upacchandita ] uvar3hA saka [upa+sthA] upasthita honaa| abhyathita / uvaTThANa na [upasthAna] baiThanA, vrata-sthApana / uvajaMgala vi [de] dIrgha / eka hI sthAna meM vizeSa kAla taka rahanA, uvajA aka [upa+jan] utpanna honaa| anuSThAna, AcAra / 'dosa puM [degdoSa] uvajAi strI [upajAti] chanda-vizeSa / nityavAsa doSa / degsAlA strI [degzAlA] uvajAiya dekho uvyaaiy| sabhA-sthAna / uvajAya vi [upajAta] utpanna / uvaTThANA strI [upasthAnA] jisameM jaina sAdhuuvajIva saka [ upa + jIva ] Azraya lenaa| loga eka bAra Thahara kara phira bhI zAstrauvajIvaga vi [upajIvaka] Azrita / niSiddha-avadhi ke pahale hI Akara ThahareM vaha uvajIvi vi [upajIvin] Azraya lenevaalaa| sthaan| upkaark| uvaTThAva dekho uvtttthv| uvajoiya vi [upajyotiSka] agni ke samIpa | uvaTThAvaNA dekho uvtttthvnnaa| meM rahanevAlA / pAka-sthAna meM sthita / na / samIpa sthita uvana aka [ut + pad] utpanna honaa| taiyAra / Azrita / mumukSu / uvajaNa na [upArjana kmaanaa| uvaThAvaNA dekho uvtttthvnnaa|
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ 172 saMkSipta prAkRta-hindI koSa uvaDahittu-uvadesaga uvaDahittu vi [upadahita] jlaanevaalaa| uvaNIa na [upanIta] upanayana / vayaNa na uvaDia vi [de] avanata / | [degvacana] prazaMsA-vacana / uvaNagara na [upanagara] zAkhA-nagara / uvaNIya vi [upanIta] samIpa meM lAyA huaa| uvaNacca saka [ upa+ narttaya ] nacAnA / arpita, upaDhaukita / upanayayukta, upasaMhRta / uvaNaddha vi [upanaddha] ghaTita / prazasta, zlASita / degcaraya puM [degcaraka] uvaNama saka [upa+nam] upasthita karanA, lA | abhigraha-vizeSa ko dhAraNa karanevAlA sAdhu / rakhanA, prApta karanA / uvaNNattha vi [upanyasta] upanyasta, upauvaNaya vi [upanata] upasthita / Dhaukita / uvaNaya puM[upanaya ] upasaMhAra, dRSTAnta ke uvaNNAsa puM [upanyAsa] vAkyopakrama, artha ko prakRta meM jor3anA, hetu kA pakSa meM | prastAvanA / dRSTAnta-vizeSa / rcnaa| chalaupasaMhAra / stuti, zlAghA / avAntara naya / / pryog| yajJopavIta saMskAra, upahAra, bheNtt| uvatala na [utapala] hasta-tala kI cAroM ora uvaNayaNa na [upanayana] upavIta-saMskAra, yajJa- kA paarshvbhaag| suutr-dhaarnn-sNskaar| uvatAva puM [upatApa] santApa, garama / uvaNia dekho uvaNIya / uvatta vi [upAtta] gRhIta / uvaNikkhitta vi [upanikSipta] vyavasthApita / | uvatthaDa vi [upastRta] Upara-Upara AcchAuvaNikkheva puM [upanikSepa] dharohara, rakSA ke / | dita / lie dUsare ke pAsa rakhA dhana / / uvatthANa dekho uvtttthaann| uvaNiggama [upanirgama] dvAra / upavana / uvatthANA dekho uvaTThANA / uvaNiggaya vi [upanirgata] samIpa meM nikalA uvatthiya dekho uvaTThiya / huaa| uvatthu saka [upa + stu] stuti karanA, uvaNimaMta saka [upani + mantraya] nimantraNa | | zlAghA krnaa| denaa| . uvadaMsa saka [upa+ darzaya] dikhlaanaa| uvaNivAya puM [upanipAta] sambandha / uvadaMsa puM [upadaMza] roga-vizeSa, garmI, uNiviTTha vi [upaniviSTa] samIpa sthita / sujAka / caattnaa| uvaNisaA strI [upaniSat] vedAnta-zAstra / uvadaMsaNa na [upadarzana] dikhlaanaa| kUDa uvaNihA strI [upanidhA] mArgaNa, maargnnaa| puM[degkUTa] nIlavanta nAmaka parvata kA eka uvaNihi puMstrI [upanidhi] samIpa meM | zikhara / AnIta / viracanA / upasthApana, amAnata / uvadaMsettu vi [upadarzayita] dikhalAnevAlA / uvaNihia vi [aupanidhika] upanidhi | uvadava puM [upadrava] Udhama, upasarga / / sambandhI / degA strI [degkI] krama-vizeSa / uvadA strI [upadA] bheTa / uvaNihiya vi [upanihita] samIpa meM sthA- | uvadAI strI [udakadAyikA] pAnI denepita / Asanna-sthita / degya puM [ka] niyama- vaalii| vizeSa ko dhAraNa karanevAlA bhikSu / uvadisa saka [upa + diz] upadeza denaa| uvaNI saka [upa + nI] samIpa meM lAnA / | uvadIva na [de] dvIpAntara / arpaNa karanA / ikaTThA karanA / | uvadesaga vi [upadezaka] vyAkhyAtA /
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ uvadesi uvayAria uvadesi vi [upadezin ] upadezaka / dehI strI [upadehikA ] kSudra jantu - vizeSa, dImaka saMkSipta prAkRta-hindI koSa uddava saka [upa + dru] pIDita karanA / upadrava karanA, Udhama macAnA / uvaddava dekho uvadava | uvaduavi [upadruta ] hairAna kiyA huA / uvadhAu puM [ upadhAtu] nikRSTa dhAtu / uvadhAraNayA strI [upadhAraNA ] avagraha- jJAna / dhAraNa karanA / uvadhArayavi [ upadhArita ] dhAraNa kiyA huA / uvanaMda puM [ upananda] svanAma - khyAta eka jaina muni / uvanaMda saka [upa + nand] abhinandana karanA / nikkheva sa [ upani + kSepay ] dharohara rakhanA | sthApana karanA / uvanibaMdhaNa na [ upanibandhana ] sambandha / vi. sambandha-hetu / uvanivi vi [ upaniviSTa ] samIpa sthita / uvanihi vi[ aupanidhika ] dekho uvaNihiya / uvannattha vi [ upanyasta] sthApita / uvannAsa puM [ upanyAsa ] nivedana | uvappadANa na [ upapradAna ] nIti-vizeSa, uvappayANa dAna nIti, abhimata artha kA dAna | uaga [ upapluta] upadruta, bhaya se vyApta / vi uvabhuMja saka [ upa + bhuj ] upabhoga karanA, kAma meM lAnA / ukta vi [ upabhukta] jisakA upabhoga kiyA ha | adhikRta / 173 bhoga | dhAraNa karanA / uvabhogga ) vi [ upabhogya ] upabhoga yogya / uvabhojja uvamA strI [ upamA ] sAdRzya, dRSTAnta / satya / khAdya-padArtha- vizeSa / 'praznavyAkaraNa' sUtra kA eka lupta adhyayana | alaGkAra - vizeSa / pramANavizeSa, upamAna pramANa / uvamANa na [ upamAna ] dRSTAnta, sAdRzya / jisa padArtha se upamA dI jAya vaha / pramANavizeSa | uvamAliya vi [ upamAlita ] vibhUSita / uvamiya vi [ upamita] jisako upamA dI gaI ho vaha / na. upamA, sAdRzya / uvamea vi [ upameya] upamA ke yogya / uvaya puM [de] hAthI ko pakar3ane kA gaDDhA / uvaya dekho ovaya / uvaya (apa) dekho udaya / uvayara saka [uva + kR] upakAra karanA / uvayara saka [ upa + car] Aropa karanA / bhakti karanA / kalpanA karanA / cikitsA karanA / uvayaraNa na [ upakaraNa] sAdhana | upakAra / uvayariyA strI [ upacArikA ] dAsI / uvayA saka [ upa + yA ] samIpa meM jAnA / uvayAiyavi [upayAcita] prArthita / manautI | uvayAra puM [upakAra ] bhalAI / uvayAra puM [ upacAra ] pUjA, cikitsA | zabda- zakti - vizeSa, adhyAropa | vyavahAra | kalpanA / Adeza | uvayAragavi [ upacAraka] sevA-zuzrUSA karane Adara / vAlA / uvayAraNa na [ upakAraNa ] anya dvArA upakAra karanA / uvabhoa puM [ upabhoga ] bhojanAtirikta uvabhoga bhoga, jisakA phira-phira bhoga kiyA jAya jaise - vastra, gRhAdi / jisakA eka bAra bhoga kiyA jAya vaha azana, pAna uvayArayavi [ upakAraka ] upakAra karane vAlA / vagairaha / eka bAra bhoga, Asevana / antaraGga / uvayAria vi [ aupacArika ] upacAra se
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ 274 saMkSipta prAkRta-hindI koSa uvayAli-uvalINa sambandha rkhnevaalaa| aagrh| uvayAli puM [upajAli] eka antakRd muni, uvala puM [upala] patthara / TA~kI vagairaha ko jo vasudeva kA putra thA aura jisane bhagavAn / saMskRta karanevAlA pASANa-vizeSa / zrIneminAthajI ke pAsa dIkSA lekara zatruJjaya | uvalambaNa puM [upalambana] sA~kala vAlA eka para mukti pAI thii| rAjA zreNika kA isa prakAra kA dIpaka / nAma kA eka putra, jisane bhagavAn mahAvIra uvalaMbha saka [upa+labh] prApta karanA / ke pAsa dIkSA lekara anuttara-vimAna meM deva- jAnanA / ulAhanA denA / gati prApta kI thii| uvalaMbha puM [upalambha] lAbha / jJAna / uvarai strI [uparati] virAma / ulaahnaa| uvaraMja saka [upa + raja grasta krnaa| uvalaMbha dekho uvAlaMbha = upAlambha / uvaraga dekho oaraya / uvalakkha saka [upa + lakSay] jAnanA, pahiuvaratta vi[uparakta] anurakta / rAhu se grsit|| caannaa| mlAna / upalakkhaNa na [upalakSaNa]pahicAna / anyArthauvarama aka [upa + ram] nivRtta honA, virata bodhaka saGketa / honA / nAza honaa| uvalagga di [upalagna] lagA huaa| uvaraya vi [uparata] virata, nivRtta / mRta / / uvaladdha vi [upalabdha] prApta / vijJAta / uvaraya dekho uvrg| upAlabdha / uvarala (apa) dekho uvvariya [de| uvaladdhi strI [upalabdhi] prApti, lAbha / uvarAga / puM [uparAga] sUrya yA candra kA | jJAna / uvarAya , grahaNa, rAhu-grahaNa / uvaladhu vi [upalabdhR] grahaNa karanevAlA, uvarAya puM [uparAtra] dina / jaannevaalaa| uvari a [upari] Upara / degbhAsA strI | | uvalabha dekho uvalaMbha = upa + lam / [degbhASA] guru ke bolane ke anantara hI uvalabhattA / strI [de] kaGgana / uvalayabhaggA vizeSa bolanA / degma, maga, "maya, lla vi [degtana] Upara kaa| hutta vi [degabhimukha uvalala aka [upa + lala] krIDA karanA, Upara kI trph| vilAsa krnaa| uri Upara dekho| uvalalaya na [de] surata, maithuna / uvaritaNa dekho uvari-ma / uvalaha dekho uvalaMbha % upa + labh / uvaruMdha saka [upa+rudh] ar3acana ddaalnaa| uvalA saka [upa+lA] grahaNa karanA / Azraya roknaa| krnaa| uvarudda puM [uparudra] naraka ke jIvoM ko duHkha | uli dekho uvlli| denevAle paramAdhArmika devoM kI eka jAti / uvaliMpa saka [upa + lip] lIpanA, potanA / uvaruddha vi [uparuddha] rakSita / pratiruddha / cumbana krnaa| uvaroha saka [upa + rodhaya] ar3acana ddaalnaa| uvalitta vi [upalipta] lIpA hubhA, potA uvaroha puM [uparodha] baadhaa| pratibandha / huaa| nagara Adi kA sainya dvArA veSTana / nirbandha, ' uvalINa dekho uvallINa /
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ uvalua-uvasaMdhAriya uvalua vi [ de] lajjA-yukta / uvaleva puM [ upalepa ] lepanA / karmabandha | saMzleSa | AzleSa | saMkSipta prAkRta-hindI koSa uvalobha saka [ upa + lobhay ] lAlaca denA / uvalohiyA vi [ upalobhita] jisako lAlaca dI gaI ho vaha / uvalli saka [ upa + lI] rahanA / Azraya uvavai puM [ upapati] jAra / uvavajja aka [ upa + pad] utpanna honA / saGgata honA / uvavajjaNa na [ upavarjana ] tyAga | uvavajjha vi [upavAhya ] rAjA Adi kA vallabha - pradhAna senApati Adi / uvajjha vi [ aupavAhya ] pradhAna Adi kA, pradhAna Adi ko baiThane yogya / karanA / uvallINa vi [ upalIna ] sthita / pracchanna- uvaviTTa vi [upaviSTa ] baiThA huA / sthita | uvaTTa aka [ upa + vRt ] cyuta honA, maranA, eka gati se dUsarI gati meM jAnA / uvavaNa na [ upavana] bagIcA | uvavaNNa vi [ upapanna ] utpanna / saGgata, yukta prerita / na utpatti / uvavatti strI [ upapatti ] utpatti, janma | yukti, nyAya / viSaya | sambhava / uvavattu vi [ upapattR] utpanna honevAlA / uvavayaNa na [ upapatana] dekho uvavAya = upa pAta / uvavasaNa na [ upavasana] upavAsa / uvavAiya vi [ aupapAdika, aupapAtika ] utpanna honevAlA | devarUpa yA nAraka rUpa se utpanna honevAlA / uvavAya saka [ upa + pAday ] sampAdana karanA, siddha karanA / uvavAya puM [ upa + vAday ] vAdya bajAnA / uvavAya puM [upapAta] deva yA nAraka jIva kI 175 utpatti | sevA, Adara | vinaya / AjJA / prAdurbhAva / upasampAdana, samprApti / kappa puM [kalpa ] sAdhvAcAra- vizeSa pArzvasthoM ke sAtha rahakara saMvigna-vihAra kI samprApti / 'ya vi [ja] deva yA nAraka gati meM utpanna jIva | uvavAsa puMna [ upavAsa] anAhAra / uvavi dekho uvavIa / uvaviNiggaya vi [ upavinirgata ] satata nirgata / uvavisa aka [ upa + viz] baiThanA / uvavIa na [ upavIta ] yajJasUtra / vi. sahita / uvavIDa a [ upapIDa] upamardana / uvahasaka [ upa + bRMha ] puSTa karanA | vRddhi karanA / prazaMsA karanA / uvavUNiya vi [ upabRMhaNIya] puSTi - karttA / strI. paTTa - vizeSa, rAjA vagairaha ke bhojanasamaya meM upabhoga meM AnevAlA paTTA / uad vi [ upeta ] yukta | uvasaMkama saka [ upasaM + kram] samIpa AnA / uvasaMkhaDa saka [ upasaM + kR] rA~dhanA / uvasaMkhA strI [ upasaMkhyA] yathAvasthita padArthajJAna | uvasaMgaha saka [ upa + graha] upakAra karanA / uvasaMghara saka [ upasaM + hR] upasaMhAra karanA / uvasaMghiya vi [ upasaMhRta] jisakA upasaMhAra kiyA gayA ho vaha, samApita / uvasaMci saka [upa + ci] saJcaya karanA / uvasaMThiya vi [ upasaMsthita] samIpa meM sthita / upasthita | uvasaMta vi [ upazAnta ] krodhAdi vikArarahita / naSTa, apagata / puM. airavata kSetra ke svanAmadhanya eka tIrthaGkara-deva / moha puM. gyArahavA~ guNa-sthAnaka / uvasaMti strI [upazAnti] upazama / uvasaMdhAriya vi [ upasaMdhArita ] saGkalpita /
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ 176 uvasaMpajja [ upasaM + pad / samIpa meM jAnA / svIkAra karanA / prApta karanA / uvasaMpaNNa vi [ upasaMpanna ] prApta / samIpa-gata / uvasaMpayA strI [ upasaMpad ] jJAna vagairaha kI prApti ke lie dUsare gurvAdi ke pAsa jAnA / anya guru Adi kI sattA kA svIkAra karanA / lAbha / uvasaMhara saka [ upasaM + hR] haTAnA / saGkelanA / sameTanA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa uvasaMhAra puM [ upasaMhAra ] saGkocana, sameTa | samApti / upanaya / uvasaMhAra puM. upasaMhAra / uvasagga puM [ upasarga ] upadrava, bAdhA / avyaya - vizeSa, jo dhAtu ke pUrva meM jor3e jAne se usa dhAtu ke artha kI vizeSatA karatA hai / uvasagga vi [de] manda, AlasI / uvasajja aka [ upa + sRj ] Azraya karanA / uvasajjaNa na [ upasarjana ] gauNa / sambandha | uvasatta vi [ upasakta ] vizeSa AsaktivAlA / uvasadda puM [ upazabda ] surata samaya kA zabda / pracchanna zabda | samIpa kA zabda | uvasappa saka [ upa + sRp ] samIpa jAnA / uvasama puM [ upa + zam ] krodha-rahita honA / zAnta honA / ThaNDhA honA / naSTa honA / uvasama puM [upazama] krodha kA abhAva, kSamA / indriya - nigraha | pandrahavA~ divasa | muhUrttavizeSa / 'samma na [ samyaktva] samyaktva - vizeSa | uvasamaNA strI [ upazamanA] Atmika prayatnavizeSa, jisase karma - pudgala udaya udIraNAdi ke ayogya banAe jA~ya vaha / uvasamia puM [ aupazamika ] karmoM kA upazama / uvasamaya vi [ aupazamika ] upazama se honevAlA / upazama se sambandha rakhanevAlA / uvasAma saka [ upa + zamay ] zAnta karanA / rahita karanA / uvasAma puM [upazama] upazAnti / uvasAma dekho uvasama / uvasAmaga vi [ upazamaka] krodhAdi ko upazAnta karanevAlA / upazama se sambandha rakhane uvasaM pajja-uvaha vAlA / uvasAmaya dekho uvasAmaga / uvasAmiya vi [ aupazamika ] upazamasambandhI / puM. bhAva-vizeSa / na. vizeSa | samyaktva uvasAha saka [ upa + kath ] kahanA / uvasAhaNa vi [ upasAdhana ] niSpAdaka / uvasAyi vi [ upasAdhita] taiyAra kiyA huA / uvatti vi [ upasikta ] chir3akA huA / uvasiloa saka [ upazlokay ] varNana karanA, prazaMsA karanA / uvasuta vi [ upasupta ] soyA huA / vasuddha vi [ upazuddha] nirdoSa / vasUyavi [ upasUcita ] saMsUcita / uvasera vi [de] rati-yogya | uvasevaNa na [ upasevana ] sevA, paricaya | upasevaya vi [ upasevaka ] sevA karanevAlA, bhakta / uvasobha aka [ upa + zubh] zobhanA / uvasohA strI [ upazobhA ] zobhA / uvasohiya vi [ upazodhita] nirmala kiyA huA / uvasagga dekho uvasagga / uvasya puM [ upAzraya ] jaina sAdhuoM ke nivAsa karane kA sthAna / uvassA strI [ upazrA ] dveSa / uvasya vi [ upAzrita] dveSI / aGgIkRta samIpa meM sthita / na dveSa | uvassudi strI [ upazruti] prazna - phala ko jAnane ke lie jyotiSI ko kahA jAtA prathama vAkya / uvahasa [ ubhaya ] donoM, yugala /
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ uvaha-uvAyAya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 177 uvaha a [de] 'dekho' artha ko batalAnevAlA kArya meM lAnA / avyaya / uvahutta dekho uvbhutt| uvahaTTa saka [samA + ram] zurU krnaa| uvAikama saka [upAti + kram] ullaMghana uvahaDa vi [upahRta] upaDhaukita, upasthApita / | krnaa| bhojana-sthAna meM arpita bhojana / uvAiNa saka [upAti+nI] gujAranA / uvahaNa saka [upa+han] vinAza krnaa| uvAiNa saka [upa+yAc] manautI karanA / AghAta phuNcaanaa| uvAiNa saka [upA+dA] grahaNa karanA / uvahattha saka [samA + rac] racanA, uttejita praveza krnaa| krnaa| uvAiNAva saka [ati + kram] ullaMghana uvahammadeg dekho uvhnn| karanA / gujaarnaa| uvahaya vi [upahata] vinAzita / dUSita / / uvAiya dekho uvayAiya / uvahara saka [upa+ha] pUjA karanA / upasthita uvAI strI [ulAvakI] potAkI-nAmaka vidyA kI pratipakSabhUta eka vidyA / karanA / arpaNa krnaa| uvAejja / vi [upAdeya] grAhya / uvahasa saka [upa+has] upahAsa krnaa| uvAeya uvahA strI [upadhA] mAyA, kapaTa / uvAgaccha / saka [upA+ gam] samIpa meM uvahANa na [upadhAna] tkiyaa| tapazcaryA / uvAgama ) aanaa| upAdhi / uvAgamaNa na [upAgamana] samIpa meM Agamana / uvahAra puM [upahAra] bheMTa / vistAra / sthAna, sthiti / uvahAraNayA dekho uvdhaarnnyaa| uvAgaya vi [upAgata] samIpa meM AyA huA / uvahAria vi [upadhArita] avadhArita / prApta / nizcita / uvahAriA strI [de] dohanevAlI strii| uvADiya vi [utpATita] ukhAr3A huaa| uvahArI ) uvANayA / strI [ upAnaha ] jUtA / uvahArulla vi [upahAravat] upahAravAlA / uvANahA ) uvahAsa puM[upahAsa] hNsii| uvAdA saka [upA + dA] grahaNa karanA / uvahAsa vi [upahAsya] ha~sI ke yogya / uvAdANa na [upAdAna] grahaNa / kAryarUpa meM uvahAsaNijja vi [upahasanIya] hAsyAspada / pariNata honevAlA kAraNa / grAhya / uvahi puM [udadhi] samudra / uvAdiya vi [upajagdha] upabhukta / uvahi puMstrI [upAdhi] mAyA, kapaTa / karma / | uvAya puM [upAya] hetu, sAdhana / dRSTAnta / upakaraNa / prtiikaar| uvahiMDa saka [upa+ hiND] paryaTana karanA / uvAya saka [upa + yAca] manautI karanA / uvahiya vi [upahita] upaDhaukita, arpita / | uvAyaNa na [upAyana] bheMTa / sthApita / na. upaDhaukana, arpnn| uvAyaNAva dekho uvAiNAva / uvahiya vi [aupAdhika] mAyA se pracchanna | uvAyANa dekho uvAdANa / vicaranevAlA / uvAyAya vi [upAyAta] samIpa meM AyA uvahuMja saka [upa + bhuj] upabhoga karanA, J huA /
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ 178 uvArUDha vi [upArUDha ] ArUr3ha / uvAlaMbha saka [upA + labh] ulAhanA denA / uvAladdha vi [upAlabdha] jisako ulAhanA diyA gayA ho vaha | saMkSipta prAkRta-hindI koSa leTane se uvAlaha saka [ upA + labh] ulAhanA denA / uvAvatta puM [upAvRtta] vaha azva jo zramamukta huA ho / uvAvattida (zau) vi [ upAvRttita] azva se yukta / uparyukta uvAsa sa [ upa + As ] upAsanA karanA / uvAsa puM [ avakAza] khAlI jagaha, AkAza | uvAsaMga vi [ upAsaka ] upAsanA karane vAlA, sevaka / puM. zrAvaka, jaina yA bauddha gRhastha / 'dasA strI ['dazA] sAtavA~ jaina aMga grantha / 'paDimA strI [' pratimA] zrAvakoM ko karane yogya niyama - vizeSa | uvAsaNA strI [upAsanA ] kSaura karma; hajAmata vagairaha saphAI | sevA | uvAsaya dekho uvAsaga / uvAsaya puM [ upAzraya ] jaina muniyoM kA nivAsasthAna / uvAhaNa saka [ upA + han] vinAza karanA, mAranA / uvAhaNA dekho uvANahA | vAhi puMstrI [upAdhi] karma-janita vizeSaNa | sAmIpya, asvAbhAvika dharma / uvi saka [ upa + i] samIpa AnA / svIkAra karanA / prApta karanA / uvi dekho avia = api ca / uvi vi [ upeta ] yukta | uvi na [de] zIghra | vi. parikarmita | uviMda puM [ upendra ] kRSNa, eka devavimAna | ' vajjA strI ['vajrA ] gyAraha akSaroM ke pAdavAlA eka chanda / uvikkha sa [ upa + IkS] upekSA karanA / anAdara karanA / uvArUDha -uvvaTTaNa uvikkheva puM [udvikSepa ] hajAmata, muNDana / uviyaggavi [udvigna] khinna | uvIva aka [ ud + vic ] udvega karanA / ve dekho uvi / uvekkha dekho uvikkha / uveya vi [ upeta ] samIpa gata / yukta | uve vi [upeya] upAya - sAdhya / uvella aka [pra + sR] phailanA / usa aka [upa + viz] baiThanA / uveha saka [ upa + IkS] upekSA karanA, udAsIna rahanA / uveha saka [ ut + IkS] jAnanA / nizcaya karanA | kalpanA karanA / 'uvva dekho puvva / uvvaMta vi [ udvAnta ] vamana kiyA huA / niSkrAnta | uvvaksaka [ ud + vam ] bAhara nikAlanA / vamana karanA | uvvagga dekho ovagga / uvvaTTa ubha [ ud + vRt, varttay ] calanAphiranA / maranA, eka gati se dUsarI gati meM janma lenA / pada se bhraSTa karanA / piSTikA Adi se zarIra ke mala ko dUra karanA / karma-paramANuoM kI laghu sthiti ko haTAkara lambI sthiti karanA / pArzva ko calAnA - phirAnA / utpanna honA, udita honA / dekho uvvayi / u vi [] rAga-rahita / galita / uTTaNa na [ udvattana ] zarIra para se mala vagairaha ko dUra karanA / zarIra ko nirmala karanevAlA dravya - - sugandhita vastu / dUsare janma meM jAnA, maraNa / pArzva kA parivartana | karma-paramANuoM kI hrasva sthiti ko dIrgha karanA /
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ uvvaTTaNa - ubvijja uTTaNa na [ udvattaMna] tule se usake bIja ko alaga karanA | uvvaTTaNa na [ apavartana ] dekho uvvaTTaNA : apavarttanA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa uvvaTTaNA strI [apavarttanA ] jIva kA eka prayatna jisase karmoM kI dIrgha sthiti kA hrAsa hotA hai / uvvaTTi va [udvavartita ] sApha kiyA huA / uvvaDTha vi [ udvRddha] vRddhi prApta / uvvaNa vi [ ulbaNa] pracaNDa, udbhaTa / uvvatta dekho uvvaTTa = ud + vRt / uvvatta dekho uvvaTTa uvatta saka [ ud + vartay ] khar3A karanA / ulaTA karanA / uvatta vi[ udvartta] khar3A karanevAlA / uvatta vi[ udvRtta] uttAna, citta / ullasita | jisane pArzva ko ghumAyA ho vaha / Urdhva sthita | ghumAyA huA / uThavatta vi[ apavRtta ] ulaTA rahA huA, viparIta sthita | uvvattaNa na [ udvarttana] pArzva kA parivartana / U~cA rahanA, Urdhva - varttana / uvattiya vi [ udvattita] parivartita cakrA kAra ghumA huA / uvvaddha dekho uvvaDDha / uvvama saka [ ud + vam ] ulaTI karanA / uvvara aka [ud + vR] zeSa rahanA / uvvara puM [de] dharma, tApa / uvari vi [] adhika, bacA huA / anIpsita / nizcita | agaNita / na garamI / vi. atikrAnta | uvvaria na [apavarikA ] choTA ghara / uvvala saka [ ud + val] mAliza karanA / upalepana karanA / pIche lauTanA / uvvala saka [ ud + valay ] unmUlana karanA / uvvalaNA strI [ udbalanA] unmUlana / udbalana yogya karma - prakRti | uvvasa vi [ udvasa] vasati-rahita / uvvasI strI [ urvazI ] eka apsarA / rAvaNa kI eka svanAma - khyAta patnI / ubvaha saka [ ud + vaha ] dhAraNa karanA / uThAnA / uvvaNana [de] mahAn Aveza / uvvA strI [de] dharma, tApa / uvvA aka [ud + vA] sUkhanA / uvvAa uvvAa vi [ de] khinna, parizrAnta / uvvAia uvvAula na [de] gIta / upavana / uvvADulana [de] viparIta surata / maryAdArahita maithuna / uvADha va [] vistIrNa / duHkharahita / uvvANa dekho uvvAa = udvAta / uvvAya dekho uvAya = upAya | uvvAra (apa) saka [ ud + vartay ] tyAga karanA / uvvAla saka [kath] kahanA | 179 ubvAsa saka [ ud + vAsay ] dUra karanA / dezanikAlA karanA / ujAr3a karanA / vAha puM [de] dharma, tApa / vaha [udvAha] vivAha | uvvAha saka [ ud + bAdhay ] vizeSa prakAra se pIr3ita karanA / uvvAhi vi [deM] utkSipta, pheMkA huA / ubvAhula na [ de] utsukatA, utkaNThA / vi. dveSya, aprItikara / ubviAia vi [ udvedita] utpIDita / uvvakkana [de] pralapita, pralApa / uvigga vi [udvigna] khinna / bhIta | uvviggira vi [ udvegazIla ] vAlA / uvija dekho ubviya / udvega karane -
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ 180 uDi vi [de] cakita bhIta / klAnta | kleza-yukta | uvviDima vi [de] adhika pramANa vAlA / maryAdA -rahita, nirlajja / ubviNNa dekho ubvigga / saMkSipta prAkRta-hindI koSa uvvaddha vi [ udviddha] U~cA gayA huA / jisakI U~cAI kA mApa kiyA gayA ho vaha / gambhIra, gaharA, viddha / ubvinna dekho ubvigga / ubviya aka [ ud + vij] udvega karanA, udAsIna honA / ubviyaNinna vi [ udvejanIya] udvega- prada / uvvireNa na [ udvirecana] khAlI karanA / uvvilla aka [ ud + vel ] calanA, kA~panA / saka. veSTana karanA / tar3aphar3AnA | uThivalla aka [ pra + sR] phailanA / ubvilla vi [ udvela ] caJcala / ubviva aka [ ud + vij] udvega karanA, khinna honA / uSvivva dekho ubviva / uvvea ubvIDha dekho ubvUDha | uvvoDha vi [de] khodA huA / uvvIDha vi [udviddha] utkSipta / ubvIla saka [ava + pIDay ] pIr3A pahu~cAnA, mAra-pITa karanA / uvvIlaya vi [ apavrIDaka ] lajjA - rahita karanevAlA, ziSya ko prAyazcitta lene meM zarama ko dUra karane kA upadeza denevAlA / uago [] udvigna / utsikta / zUnya / udbhaTa, ulbaNa | uvUDha vi [ udvyUDha] dhAraNa kiyA huA / pariNIta / uvveaNIa vi [ udvejanIya] udvega-kAraka | ubvega puM [udvega] zoka, dilagIrI / vyAkulatA / uvveDha saka [ud + veST ] bA~dhanA ubviDa - usaDha pariveSTita karanA | pRthak karanA, bandhana mukta karanA / uttAla na [de] nirantara rodana / uvveya dekho uvvega / uvveyagavi [ udvejaka ] udvega-kAraka / uvveyaNaga vi [udvejanaka] udvega-janaka | ubveyaNaya uvveyaNaya puMna [ uddejanaka] eka naraka-sthAna | ubvela aka [ pra + sR] phailanA / uvvela vi [udvela] ucchalita / ubvella dekho uvveda | uvvella saka [ud + vell ] satvara jAnA / tyAga karanA / U~cA ur3anA, U~cA jAnA / aka phailanA / ubvella vi[ udvela ] ucchalita, huA / prasRta, phailA huA / udbhinna / uvvellia vi [ udvellita ] uvvva va [] kruddha / udbhaTa veza vAlA | uhi saka [ ut + vyadh] U~cA pheMkanA / U~cA jAnA, ur3anA / uvviha puM [ uhi ] svanAma - khyAta AjIvika mata kA upAsaka / ubvI puM [urvI] pRthivI / degsa puM ['za] uvvevaga vi [ udvejaka ] udvega-kAraka / rAjA / uvvevaNaya vi [ udvejanaka] udvega-janaka | uvveva dekho uvvevaga | utsArita / prasArita / eka ubveva dekho ugviva / uvveva dekho uvvega / uchalA uDDa vi [de] U~cA / usaDha dekho Usada | ubvesara puM [uvvezvara ] isa nAma kA ekarAjA / uvveha puM [ udvedha] U~cAI / gaharAI / jamIna kA avagAha / kampita / uvvehaliyA strI [ udvedhalikA ] vanaspativizeSa |
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ usaNa-ussappaNA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 181 usaNa puM [uzanas] graha-vizeSa, zukra / / usua puM [de] doSa, dUSaNa / usaNaseNa puM [de] balabhadra / / usua na [iSuka] bANa ke AkAra kA eka usatta vi [utsata] Upara ba~dhA huaa| AbhUSaNa / tilaka / usanna puM [utsanna] bhraSTa yati-vizeSa kI eka | usua vi [utsuka] utkaNThita / jAti / usuyAla na [de] udukhala / usappiNI dekho ussppinnii| usUlaga puM [de] parikhA, zatru-sainya kA nAza usabha puMna [vRSabha] eka deva-vimAna / karane ke lie Upara se AcchAdita gartausabha puM [RSabha, vRSabha] svanAmakhyAta prathama | vishess| jinadeva / baila / vessttn-ptttt| deva-vizeSa / ussa puM [de] hima, osa / brAhmaNa-vizeSa / 'kaMTha puM [degkaNTha] baila kA | ussaMkalia vi [utsaMkalita] nisRSTa, galA / ratna-vizeSa / kUDa puM ["kUTa] parvata- pritykt| vizeSa / degNArAya na [degnArAca] saMhanana- ussaMkhalaa vi [ucchRGkhalaka niraGkuza / vizeSa, zarIra-bandha-vizeSa / 'datta puM. brAhmaNa- ussaMga puM [utsaGga) kroDa, kolA / kuNDa grAma kA rahanevAlA eka brAhmaNa, ussaMghaTTa vi [ utsaMghaTTa ] zarIra-sparza se jisake ghara bhagavAn mahAvIra avatare the| rahita / degpura na. nagara-vizeSa / purI strI. eka rAja- ussaka aka [ut + SvaSk] utkaNThita honA / dhAnI / degseNa puM [degsena] bhagavAn RSabhadeva pIche haTanA / saka sthagita krnaa| ke prathama gaNadhara / ussaka saka [ut + vaSk] pradIpta karanA, usara (pai) puMstrI [uSTra] U~Ta / uttejita krnaa| usalia vi [de] romAJcita / ussakkaNa na [utvaSkaNa] utsarpaNa / usaha dekho usbh| ussagga puM [utsarga] tyAga / sAmAnya vidhi / usahaseNa puM [vRSabhasena] tIrthaGkara-vizeSa / ussaggi vi [utsargin] utsarga-sAmAnya jinadeva kI eka zAzvatI prtimaa| niyama-kA jAnakAra / usA a [uSas] prabhAta-kAla / ussaNNa vi [avasanna] nimagna / usiNa vi [uSNa] garama / puna. garama sparza / ussaNNa a [de] prAyaH / grmii| ussaNhasaNhiA strI [utralakSNazlakSNikA] usiya vi [utsRta] vyApta / parimANa-vizeSa, Urdhva-reNu kA 64vA~ hissaa| usiya vi [uSita] nivasita / ussanna dekho ussaNNa = de| degbhAva puM. usira ) na [uzIra] sugandhi tRNa vizeSa / baahulybhaav| usIra / ussanna vi [utsanna] nija dharma meM AlasI usIra na [de] kamala-daNDa / sAdhu / usa puM [iSu] bANa / dhanurAkAra kSetra kA ussappaNa na [utsarpaNa] unnati, poSaNa / vi. bANasthAnIya kSetra-parimANa / degkAra, gAra, | unnata karanevAlA / pyAra puM. parvata-vizeSa / isa nAma kA eka ussappaNA strI [utsarpaNA] unnati, raajaa| svanAma-khyAta eka purohita / vi. | prbhaavnaa| bANa banAnevAlA / svanAma-khyAta eka ngr| | ussappaNA strI [utsarpaNA] vikhyAta karanA /
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ 182 ussappiNI-uha se jala vagairaha ko bAhara ko khIMcanA | siMcana ke upakaraNa / ussappiNI strI [ utsarpiNI] unnata kAla vizeSa, daza koTAkoTi-sAgaropama-parimita kAla- vizeSa, jisameM saba padArthoM kI kramazaH unnati hotI hai / ussikka dekho ussakka / usikka saka [muc ] tyAga karanA / ussaya puM [ucchraya] unnati, uccatA / ahiMsA / ustikka saka [ ut + kSip] U~cA pheMkanA / zarIra / usikkima vi [ utkSipta ] U~cA pheMkA huA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa ussayaNa na [ ucchrayaNa] abhimAna / ussara aka [ut + sR] dUra jAnA / ussava saka [ut + zri] U~cA karanA / khar3A karanA / huA / ussava puM [ utsava ] utsava | usavaNayA strI [ ucchrayaNatA] U~cA Dhera | ussiya vi [ utsRta ] vyApta / U~cA kiyA kiyA huA / ahaMkArI / karanA / ussasa aka [ ut + zvas] ucchvAsa lenA, ussIsa na [ ucchIrSa ] takiyA / zvAsa lenA / ullasita honA / ussA strI [ usrA ] gaiyA, gau / ussA [de] dekho osA / cAraNa puM. osa ke avalambana se gati karane kA sAmarthyavAlA muni / ussAra saka [ ut + sAray ] dUra karanA / bahuta dina meM paThanIya grantha ko eka hI dina meM par3hAnA | kappa puM [kalpa ] pAThana sambandhI AcAra-vizeSa | ussAraMga vi [utsAraka ] dUra karanevAlA / utsAra kalpa ke yogya / ussAsa puM [ucchvAsa ] U~cA zvAsa / prabala zvAsa / 'nAm na ["nAman ] usA~sa-hetuka karma - vizeSa / Upara rakhA huA / ussinna vi [utsvinna ] vikArAnta ko prApta, acitta kiyA huA / ussiya vi [ ucchrita] unnata / U~cA kiyA ussAsaya vi [ucchvAsaka ] usA~sa lenevAlA / ussAha dekho ucchAha / ussikhala vi [ucchRGkhala ] svecchAcArI / ussaghiya [] sUMghA huA / ussica saka [ ut + sic] siMcanA, seka krnaa| Upara sicanA / AkSepa karanA / khAlI karanA / ussiMcaNa na [ utsecana ] siJcana / kUpAdi ussuAva saka [utsukay ] utkaNThita karanA / vi [ ucchulka ] zulka-rahita, kararahita / ussuka ussukka ussukka vi [ utsuka ] utkaNThita / na [ autsukya] utsukatA / ussukka ussuga ussukkAva vi [ utsukay ] utkaNThita karanA / ussugavi [ utsUtra ] sUtra -viruddha, siddhAntaviparIta | ussu dekho ussu / ussu na [ autsukya ] utkaNThA / 'kara vi. utkaNThA janaka 1 ussUNa vi [ ucchUna ] sUjA huA / ussUra na [ utsUra] sandhyA / ussea puM [utseka] siMcana / unnati / garva / usseima vi [utsvedima ] ATA se mizrita pAnI | usseha puM abhyudaya / utsedha ] U~cAI / zikhara / ussehaM gula na [ utsedhAGgula] eka prakAra kA parimANa / uha sa [bha] donoM, yugma, yugala /
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ uhaTTha- Usattha [+] naSTa honA / uhaTTu = uvvaTTa kA saMkR. / uha sa [ ubhaya] donoM / uhara na [ upagRha] choTA ghara / uhasa saka [upa+has] upahAsa karanA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa U puM. prAkRta varNamAlA kA SaSTha svaravarNa / OM a [deM] ina arthoM kA sUcaka avyaya - nindA | AkSepa | prastuta vAkya ke viparIta artha kI AzaMkA se use ulaTAnA / vismaya / sUcanA / aTTha vi [ avavRSTa ] vRSTi se naSTa | UA strI [de] yUkA, jUM / UAsa puM [ upavAsa] bhojanAbhAva / Ugiya vi [de] alaMkRta | UjjhAa dekho uvajjhAya / 'UDa dekho kUDa / UDha vi. vahana kiyA huA, dhAraNa kiyA huA / pariNIta / Udiaya vi [de] prAvRta, AcchAdita / na. UNa na [RNa] RNa / Udia vi [de] Anandita / UNimA strI [pUrNimA] pUrNimA | UNiya va [Unita ] kama kiyA huA / UNiya paM [UNika] sevaka - vizeSa / UNoriA strI [UnodaritA ] kama AhAra karanA, tapa- vizeSa / UtAlIsa 'Ura puM [de] grAma / saMgha 'Ura dekho tUra / Ura dekho pUra / UraNa puM. meSa / UraNI strI [] meSa, bher3a / UraNIa vi [ auraNika] bher3I carAnevAlA / 'ravi [pUraka] pUti karanevAlA / Urasa vi [ aurasa ] sva-putra | UrisaMkia vi [de] rokA huA / UrI a. aGgIkAra / [kRta] aMgIkRta | vistAra / kaya vi Uru puM. jA~gha / jAla na. jAMgha taka laTakanevAlA eka AbhUSaNa / AcchAdana, prAvaraNa | Urudaggha vi [Urudana] jaMghA - pramANa | UNa vi [Una] nyUna, hIna / 'vIsaima vi Uruddaasa vi [Urudrayasa] Upara dekho / [viMzatitama] unnIsavA~ / Urumetta vi [ UrumAtra ] Upara dekho / Ula puM [] gati bhaGga 'Ula dekho kUla / Usa puM [ usra] kiraNa | mAli puM [mAlin ] sUrya Usa puM [USa ] kSAra-bhUmi kI miTTI / Usaa na [de] takiyA / UsaDha vi [ utsRSTa ] parityakta / na utsarjana / malAdi kA tyAga | 2 Usa va [de. ucchrita] ucca zreSTha / tAjA / UsaNa na [de] gati-bhaGga / } strI na [ ekonacatvAriMzat ] unacAlIsa / UyAla UmiNaNa na [ de] proMkhaNaka, cumanA / UmiNiya vi [de] jisane snAna ke J zarIra poMchA ho vaha / Umitti na [] donoM pArzvo meM AghAta karanA / uhAra puM. matsya - vizeSa / uhijala puM [de] caturindriya jantu- vizeSa / hiMjali strI [] Upara dekho | uhu (apa) dekho aho = aho / uravi [] avAGmukha, adhomukha / U bAda UsanhasahiyA dekho ussaNhasahiyA / Usatta dekho usatta / Usattha puM [de] jambhAI / vi. Akula / 183
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ huaa| 184 saMkSipta prAkRta-hindI koSa Usara-e Usara aka [ut + sa] khisakanA / dUra honaa| karanA / saka, tyaagnaa| Usikka saka [ut + 'vaSka] U~cA karanA / Usara na [USara] kSAra-bhUmi / Usikkia vi [de] pradIpta, zobhAyamAna / UsaraNa na [utsaraNa] ArohaNa / Usitta vi [utsikta] garvita / uddhata / bar3hA Usaya puM[ucchya ] utsedha, U~cAI / utse huaa| atizAyita / dhaaNgul| Usitta vi [avasikta] upalipta / Usala aka [ut + las] ullasita honA / usiya dekho ussiya = ucchita / prAdurbhUta honaa| UsIsa Usala vi de] pIna, puSTa / Usosaga | na [ucchISaM, 'ka] usIsA / Usalia vi [de] romAJcita / | UsIsaya Usava dekho ussava % utsava / Usaa vi [utsuka] utkaNThita / Usava dekho ussava = ut + zri / Usavia vi [de] udbhrAnta / U~cA kiyA | Usua vi [ucchuka] jahA~ se zuka udgata huA ho vaha / Usasa saka [ut + zvas] U~cA sA~sa lenA / UsuMbha aka [ut + las] ullasita honA / vikasita honA / pulakita honaa| UmuMbhia na [de] galA baiTha jAya aisA rudana / UsasaNa na [ucchavasana usA~sa / laddhi Usukkia vi [de] vimukta / / strI [deglabdhi] zvAsocchvAsa kI zakti / Usuga dekho Usua = utsuka / UsAaMta vi [de] kheda hone para zithila / / Usuga na [de] madhya bhAga / UsAia vi [de] vikSipta / utkSipta / Usummia vi [de] usIsA kiyA huA / UsAra saka [ut + sAraya] dUra karanA, Usura na [de] tAmbUla / tyaagnaa| UsurusuMbhia [de] dekho UsuMbhia / UsAra puMde] gartta-vizeSa / Uha saka [Uha ] tarka karanA / vicAranA / UsAra puM [AsAra] vega vAlI vRSTi / Uha na [Udhas] stana / UsAri vi [AsArin] vega se brsnevaalaa| Uha puM. vicAra, viveka-buddhi / tarka / saMkhyAUsAsa puM [ucchvAsa] U~cA zvAsa / maraNa / vizeSa / odha-saMjJA, avyakta jJAna / degNAma na [degnAmana] karma-vizeSa / / UhaMga na [UhAGga] saMkhyA-vizeSa / UsAsaya vi [ucchvAsaka] usA~sa lenevaalaa| UsAsia vi [ucchvAsita] bAdhA-rahita Uhasiya vi [upahasita] jisakA upahAsa kiyA huaa| kiyA gayA ho vaha / UsAha puM [utsAha] utsAha, uchAha / | UhApoha puM. soca-vicAra / Usi saka [ut + zri] U~cA karanA, unnata ahia vi [Uhita] anumAna se jJAta / e puM svara varNa-vizeSa / / AmantraNa, sambodhana / vAkyAlaMkAra / smae a [e, ai] ina arthoM kA sUcaka avyaya-! raNa / asUyA / anukampA / AhvAna /
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ e-ekkUNa e saka [ A + i] Agamana karanA / avi [ e ] AyA huA / asa [ etat ] yaha / risa vi [dRza ] aisA / rUva vi [rUpa] isa prakAra kA ea dekho eg| 'Ai vi [ kin] akelA | raha tri. ba. [ dazan ] gyAraha kI saMkhyA / rahama vi [daza] gyArahavA~ | ea dekho eva = eva / dekho evaM / ea eaM } saMkSipta prAkRta-hindI koSa aMta dekho ekkata | eAIsa (apa) puM. ba. [ ekaviMzati] ekkIsa | eyAricchavi [etAdRza ] aisA / eivi [ ejita ] kampita / isa dekho eIsa / eIsa vi [ etAdRza] aisA euMji (apa) a [ evameva ] yahI / eUNa dekho egUNa I eka dekho eka tathA eg| iA a [deg dA] eka samaya meM / 'la (apa) vi [ka] ekAkI / liya vi [n]i ekAkI | strI [navati ] ekAnabe / ekUNa dekho auNa = ekona | ekka dekho eka tathA ega / 'vae dekho egae / saNiya vi [zanika ] eka hI bAra bhojana karanevAlA | sattari strI [ saptati] ekahattara | saraga, saraya [saraka, deg sarga] eka samAna / degsi a [s] eka bAra | deg sa a [] eka ( kisI eka ) meM / si, siaM a [dA ] koI eka samaya meM / si a [s] eka bAra / ivi [T] akelA | puM [da] svanAma - khyAta eka mANDalika / Naya vi [navata ] 91 vA~ / i rasama 24 isI taraha / 185 vi [ daza ] gyArahavA~ / degraha tri. ba. [da] gyAraha | sIi strI [zIti] ekAsI / sIiviha vi [zItividha ] ekAsI taraha kA sIya vi [ zIta ] ekAsIvA~ nettarasya vi [ttarazatatama ] eka sau eka vA~ / yara puM [dara ] sagA bhAI / yasa strI [ darA ] sagI bahina | ekkavi [eka] akelA | ekka va [ ] prema-tatpara / ekkaI (apa) vi [ ekAkin ] ekAkI / ekkaMga na [de] candana ! ekkaMta puM [ ekAnta ] sarvathA / tattva, prameya / jarUra / asAdhAraNatA / nirjana, nirAlA / dekho egaMta / ekkaT fa [ ekai] pratyeka / ekkakkama [de] dekho ekkekkama | ekkAsittha na [ ekasiktha ] tapo vizeSa | ekkagga dekho ega-gga = eka ka / ekkarilla puM [de] devara | ekkaDa puM [de] kathA kahanevAlA / ekkamuha vi [] dharma-rahita / daridra / priya / ekmekka vi [ekair] pratyeka / ekkala va [] prabala / ekkallapuDiMga na [ de] alpa binduvAlI bAriza | ekasari a [] zIghra / samprati, Ajakala / ekkasiriA a [] zIghra / ekkasAhila vi [de ] eka sthAna meM rahane vAlA / ekkasiMbalI strI [ de] zAlmalI - puSpoM se nUtana phalavAlI / eksesa dekho ega sesa / ekaha dekho ega / ekkAra dekhI ekkA raha / ekkAra puM [ayaskAra ] lohAra | ekUNa dekho au /
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ 186 ekkella dekho eg| saMkSipta prAkRta-hindI koSa ekkekkama-ega ekkekama vi [de] paraspara / [bhUta] ekIbhUta / samAna / degmaNa vi [degmanas] ekAgracitta / mega vi [degeka] ekkolla / pratyeka / degya vi [ka] ekAkI / degya vi [ga] akelA jAnevAlA / degyara vi [degtara] ega sa [eka] eka, prathama-saMkhyA / ekAkI / do meM se koI bhI eka / degyA a [degdA] advitIya / asahAya / anya / samAna / "iya dekho ega / degiya vi[ka]akelA / kkhariya eka samaya meM / degrAiya vi [degrAtrika] ekavi [degAkSarika] eka akssrvaalaa| khaMdhI strI rAtri-sambandhI / degrAya na [ rAtra] eka [degskandha] eka skandhavAlA (vRkSa vagairaha) / rAtra / 'lla vi [eka] ekaakii| viha vi degkhura vi. eka khuravAlA ( gau vagairaha pazu ) / [vidha] eka prakAra kaa| vihAri vi degga vi [ka] ekaakii| deggga vi [degAgra] [vihArin] ekl-vihaarii| degvIsaima vi tallIna, tatpara / degcavatru vi [degcakSuSka] [viMzatitama] ekkIsavA~ / degvIsA strI eka A~khavAlA / degcattAla vi [catvAriMza] [viMzati] ekkIsa / degsaTa vi [degSaSTa] ekatAlIsavA~ / degcara vi. ekAkI viharane ekasaThavA~ / degsaTThi strI [degSaSTi] ekasaTha / vAlA / degcariyA strI [caryA] ekAkI sattara vi [degsaptata] ekahataravA~ / degsamaiya viharanA / degcAri vi [degcArin] akela vi [degsAmayika] eka samaya meM honevAlA / vihaarii| degcUDa puM. vidyAdhara vaMza kA eka degsariyA strI [degsarikA] ekAvalI, hArarAjA / degcchatta vi [degcchatra] pUrNa prabhutva vizeSa / sADiya vi [degzATika] eka vstrvaalaa| advitIya / degjaDi vi [degjaTin] vAlA / degsiaM a [degdA] eka samaya meM / mahAgraha-vizeSa / degjAya vi [degjAta] akelA, degsela puM [zaila] parvata-vizeSa / degselakUDa nissahAya / "TTa vi [degstha] ikaTThA / 8 vi puMna [degzailakUTa] eka zaila parvata kA zikhara[degArtha] eka arthavAlA, paryAya-zabda / Tu, vizeSa / degsesa puM [zeSa] vyAkaraNa-prasiddha "Tu a [degtra] eka sthAna meN| degTTiya vi samAsa-vizeSa / hA a [degdhA] eka prakAra [degrthika] eka hI arthavAlA, paryAya-zabda / kA / hutta a [degsakRt] eka bAra / degANia dviya vi [degsthika] jisake phala meM eka hI vi [degkin] akelaa| dasa tri. ba. bIja hotA hai aisA Ama vagairaha kA per3a / [dazan] gyAraha / dasuttarasaya vi degNAsA strI [degnAsA] eka dikkumArI / [dazottarazatatama] eka sau gyArahavA~ / degtta na [5] eka hI sthAna meM / "ttha dekho bhoga puM [degbhoga] ekatra-bandhana / degAmosa 'Tu / degpae a [degpade] yugapat / degpakkha vi vi [degTmarza] pratyupekSaNA kA eka doSa, vastra [degpakSa] asahAya / aikAntika, aviruddha / ko madhya meM grahaNa kara donoM A~caloM ko hAtha degpannAsa strIna [degpaJcAzat] ekAvana / se ghasITa kara uThAnA / degAyaya vi [degAyata] pannAsaima vi [ paJcAzattama] ekAvanavA~ / ekatra sambaddha / parasa dekho [degAdasa] / degpAia vi [degpAdika] eka pA~va U~cA TrasI strI [dazI] ekaadshii| gavaNNa rakhanevAlA / degpAsaga vi [degpArzvaka] eka | strIna [degpaJcAzat] ekAvana / degAvali, lI hI pArzva kI bhUmi se sambandha rkhnevaalaa| strI [vali, lI] vividha prakAra kI maNiyoM degpAsiya vi [pAzvika] dekho pUrvokta artha / se grathita haar| valIpavibhatti na bhatta na [ bhakta] ekAsana vrata / bhUya vi | [valIpravibhakti] nATaka-vizeSa / degvAi
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ egaMta - eNejja puM [vAdin] eka hI AtmA vagairaha padArtha ko mAnanevAlA darzana, vedAnta darzana / vIsa strIna [ 'viMzati ] ekkIsa | saNa na [zana, sana] ekAzana | hi puMna [ha] eka dina / ca vi [hatya ] eka hI prahAra se naSTa ho jAnevAlA / hiya vi [hika ] eka dina kA utpanna / puM. ekAntara jvara / yi vi [dhika] eka se jyAdA | dekho ea, eka aura ekka / egaMta dekho ekkaMMta / deg diTThi strI [deg dRSTi ] z2ainetara darzana | vi. jainetara darzana ko mAnanevAlA / strI nizcita samyaktva, nizcala satya-zraddhA | dUsamA strI ['duSSamA ] avasarpiNI-kAla kA chaThavA~ aura utsarpiNI-kAla kA pahalA ArA / paMDiya puM [paNDita ] sAdhu, saMyata / bAla puM. jainetara darzana ko mAnanevAlA / asaMyata jIva | [vAdin ] jainetara darzana kA anuyAyI / degvAya puM [degvAda] jainetara darzana / strI [suSamA ] avasarpiNI kAla kA prathama aura utsarpiNI kAla kA chaThavA~ ArA / etiya vi [ aikAntika ] avazyambhAvI / advitIya / na. mithyAtva kA eka bheda - vastu ko sarvathA kSaNika Adi eka hI dRSTi se dekhanA | jainevara darzana / 'vAi vi susamA gaTTi dekho egga-saTTi | gaTTiyA strI [] naukA | saMkSipta prAkRta-hindI koSa egaThANa na [ ekasthAna ] eka prakAra kA tapa 1 egiMdi vi [ ekendriya ] kevala sparzendriya vAlA / 187 strI [triMzat ] unatIsa | 'tIsaima vi [triMzattama] unatIsavA~ / 'naui dekho u | nauvi ['navata ] navAsIvA~ / panna, pannAsa strIna [paJcAzat ] unacAsa | pannAsa vi [ 'paJcAza] unapacAsavA~ | pannAsaima vi [ paJcAzattama ] unapacAsavA~ | 'vIsa strIna ['viMzati] unnIsa | ans strI [viMzati] unnIsa / 'vIsaima, vasaIma, vIsama vi[viMzatitama] unnIsavA~ / savi [ SaSTa] unasaThavA~ | 'sattara vi ['saptata] unasattaravA~ / sI, sI strI [zIti] unnAsI / sIya vi [[zIta ] unnAsIvA~ | dekho auNa | egUruya puM [ ekoruka ] isa nAma kA eka antarddhapi / vi. usakA nivAsI / egga (apa) dekho ega / eja puM. vAyu / ejaNayA strI [ ejanA ] kampa, ejja dekho eya = ej / ejjaNa na [Ayana ] Agamana / eDa saka [ eD ] tyAga karanA / eDa saka [eDay ] dUra karanA / eDakka puM [eDaka] meSa, bher3a / eDA strI [eDakA ] bher3I / eNa puM. kRSNa mRga / kastUrI | bhUta va [ ekIbhUta] milA huA / egUNa dekho auNa / cattAla vi [ catvA - riMza ] unacAlIsavA~ / cattAlIsa strIna [ catvAriMzat] unacAlIsa | 'cattAlIsa - imavi [ catvAriMzattama ] unacAlIsavA~ / ui strI [navati] navAsI / 'tIsa | eNejja dekho eNijja / kA~panA | NAhi strI [nAbhi ] eka puM [eNAGka] candra / eNijja vi [ eNeya] hariNa sambandhI | eNijaya puM [ eNeyaka ] svanAma - khyAta eka rAjA, jisane bhagavAn mahAvIra ke pAsa dIkSA lI thI / eNisa puM. vRkSa - vizeSa / | eNI strI [ eNo] hariNI / yAra puM [cAra] hariNI ko carAnevAlA / eNuvAsiya puM [ de] bheka, mer3haka
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ eraMDaya / 188 saMkSipta prAkRta-hindI koSa eNha-elagaccha eNhaM ) a [idAnIm] adhunA / eya aka [ej] kA~panA, hilanA / calanA / ehi / / eya puM [eja gati / etAva dekho ettia - etAvat / eyaMta dekho ekvNt| ettaa vi [iyat, etAvat] itanA / / eyANi dekho iyaanni| ettahi (apa) a [itas] yahA~ se / eyAvaMta vi [etAvat] itanA / ettahe dekho itthe| eraMDa puM [eraNDa] eraNDa kA per3a / tRNaettAhe dekho ittaahe| vizeSa / mijiyA strI [miJjikA] ettia / vi [ iyat, etAvat ] itnaa| eraNDa-phala / ettila , matta, metta vi [degmAtra] itanA eraMDa vi [airaNDa] eraNDa-vRkSa-sambandhI / hii| eraMDaiya / puM [de] pAgala kuttaa| ettika (zau) dekho ettia = etAvat / ettula (apa) Upara dekho| eraNNavaya na [airaNyavata] kSetra-vizeSa / vi. ettUNa a [de] adhunaa| usa kSetra meM rhnevaalaa| etto dekho io| | eravaI strI [airAvatI, ajiravatI] nadIettoa a [de] yahA~ se lekara / vizeSa / ettha a [atra] yahA~, yahA~ para / eravaya na [airavata] kSetra-vizeSa / puM. parvataetthI dekho itthii| vizeSa / degkUDa na [degkUTa] parvata vizeSa kA etthu (apa) dekho etth| zikhara-vizeSa / edaMpajja na [aidaMparya] tAtparya / erANI strI [de] indrANI vrata kA sevana karane edihAsia (zau) vi aitihAsika] itihAsa vAlI strii| smbndhii| erAvaI strI [airAvatI] nadI-vizeSa / edaha dekho ettia| erAvaNa puM [airAvaNa] indra kA hAthI / ema (apa) a [evaM] isa ta ha / / "vAhaNa puM [degvAhana] indravAhana / emai (apa) a [evameva] aisA hii| erAvaya puM[airAvata] hrada-vizeSa / hrada-vizeSa emAi / vi [evamAdi] ityAdi / kA adhiSThAtA deva / chandaH-zAstra-prasiddha paJcaemAiya / kalA-prastAra meM Adi ke hrasva aura anta ke emANa vi [de] praveza karatA huaa| do guru akSaroM kA saMketa / lakuca vRkSa / sarala emiNiA strI [de] vaha strI, jisake zarIra | aura lambA indradhanuSa / irAvatI nadI kA ko kisI deza ke rivAja ke anusAra sUta ke / samIpavartI deza / indra kA hAthI / dhAge se mApa kara usa dhAge ko pheMka diyA erisa vi [IdRza] isa taraha kA / jAtA hai| erisia (apa) Upara dekho| emea ) a [evameva] isI prakAra / ela vi [de] nipuNa / emeva / | ela ) puM [eDa, ela] mRgoM kI eka emba (apa) a [evam] isa taraha / / elaga jAti / meSa, bher3a / degmUa, degmUga vi emvai (apa) a [evameva] isI trh| [mUka] bher3a kI taraha avyakta bolanevAlA / emvahiM (apa) a [idaaniim| isa samaya / elagaccha na [elakAkSa] svanAma-khyAta nagara
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ 189 kaal| elaya-ehima saMkSipta prAkRta-hindI koSa vizeSa / evameva , dekho emeva / elaya dekho el| evAmeva / elavila vide] dhanADhya / puM. vRSabha / evvaM dekho evaM / elA strI [elA] ilAyacI kA per3a / ilA- | evva dekho eva = eva / yacI-phala / degrasa puM. ilAyacI kA rs| / evvahi (apa) a [idAnIm] isa samaya / elAluya puna [elAluka] AlU ko eka | evvAru puM [irvAru] kkdd'ii| jAti / esa saka [iS] icchA krnaa| khojanA / elAvacca na [elApatya] mANDavya gotra kA eka prakAzita krnaa| zAkhA-gotra / esa saka [A + iS] karanA / khojanA, zuddha elAvacca vi [ailApatya] elApatya-gotra kaa| bhikSA kI khoja krnaa| nirdoSa bhikSA kA elAvaccA strI [elApatyA] pakSa kI tIsarI grahaNa krnaa| rAta / elikkha vi [IdRkSa] aisaa| esa vi [eSya] bhAvI pdaarth| puM. bhaviSya eliMgha puM [eliGga] dhAnya-vizeSa / / degesa dekho des| eliyA strI [eDikA,elikA] eka jAti kI | | esaga vi [eSaka] anveSaka / mRgI / bhedd'iyaa| esajja na [aizvarya] vaibhava, prabhutva / elisa dekho eris| elu puM. vRkSa-vizeSa / esaNA strI [eSaNA] anveSaNa / prApti / prArthanA / nirdoSa AhAra kI khoja krnaa| eluga) puMna [eluka] dvAra ke nIce kI nirdoSa bhikSA / icchA / bhikSA kA grahaNa / eluya / lkdd'ii| degsamii strI [degsamiti] nirdoSa bhikSA kA ella vi[de] daridra / grahaNa karanA / degsamiya vi [degsamita] eva a. ina arthoM kA sUcaka avyaya- ava- | nirdoSa bhikSA ko grahaNa karanevAlA / dhAraNa / sAdRzya / caar-niyog| nigraha / esaNijja vi [eSaNIya] grahaNa-yogya / paribhava / alpa / esiya vi [eSika] khoja karanevAlA / puM. eva dekho evN| vyAdha / pAkhaNDi-vizeSa / manuSyoM kI eka evai vi [iyat, etAvat] itnaa| khutto a | nIca jAti / [kRtvas] itanI baar| esiya vi [eSita] bhikSA-caryA kI vidhi se evaM a [evam] isa taraha / bhUa puM [bhUta] | prApta / vyutpatti ke anusAra usa kriyA se viziSTa artha essariya dekho esajja / ko hI zabda kA abhidheya mAnAnevAlA pakSa / eha aka [e] bar3hanA / unnata honaa| vi. isa taraha kA / viha vi [degvidha] isa eha (apa) vi [ IdRk ] isake jaisA / prakAra kaa| ehattari (apa) strI [ekasaptati] saMkhyAevaMhAsa puM. itihAsa / vizeSa, 71 / evaDa (apa) vi [iyat] itnaa| ehA strI [ edhas ] samidha / evamAi dekho emaai| ehia vi [aihika] isa janma-sambandhI /
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ 190 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ai-oAhima ai a [ayi] ina arthoM kA sUcaka avyaya- smbhaavnaa| AmantraNa, sambodhana / prazna / anurAga / anunaya / o o puM. svara varNa-vizeSa / oaraNa na [upakaraNa] sAdhana / o dekho ava% apa / oaraya puM [apavaraka] kamarA, koTharI / o dekho av| oaria vi [audarika] peTU, udara bharane o dekho uva / mAtra kI cintA karanevAlA / o dekho ua = uta / oariyA strI [apavarikA] koTharI, choTA o a. ina arthoM kA sUcaka avyy-vitrk| kamarA / prakopa, vismaya / sUcanA / pazcAttApa / sambo- oalla dekho ovaTa = apa+ vRt / dhana / AmantraNa / pAdapUrti meM prayukta kiyA oalla ake [ava + cal] clnaa| jAtA avyaya / oalla puM [de] kharAba AcaraNa / kA~panA / oa na [de] vaartaa| gauoM kA bAr3A / vi. paryasta, prakSipta / lambaoaa vi [apagata] apasRta / mAna / jisakI A~kheM nimIlita hotI hoM vaha / oaMka puM [de] gajita, garjanA / oallaa vi [de] vipralabdha, pratArita / oaMda saka [A+chid] balAtkAra se chIna oava saka [sAdhay] sAdhanA / vaza meM krnaa| lenA / nAza krnaa| jiitnaa| oaMdaNA strI [AcchedanA] nAza / jabara- oAa puM de] grAmAdhIza / AjJA / hasti dastI chiinnaa| vagairaha ko pakar3ane kA garta / vi. apahRta / oakkha saka [dRza] dekhanA / oAava puM [de] asta-samaya / oagga saka [vi + Ap] vyApta krnaa| oAra saka [apa+vAraya] DhA~kanA / oaggia vi [de] abhibhUta / na. keza vagairaha oAra puM [apakAra] aniSTa, kSati / ko ekatrita karanA / oAra puM [avatAra] avatAraNa / dehAntaraoagghia / vi [de] sUMghA huA / dhAraNa / utpatti / praveza / utAranA / oaghiaU oAra dekho uvyaar| oaNNa vi [avanata] namA huaa| oAla puM [de] choTA pravAha / oatta vi [apavRtta ulaTA kiyA huA / oAlI strI [de] khaDga kA doSa / paMkti / oattaa vi [apattitavya] apavartana- oAvala puM [de] subaha kA sUryatApa / yogya / tyAgane yogya / oAsa dekho avgaas| oammaa vi [de] abhibhUta / oAsa dekho uvvaas| oara saka [ava + tu] janma-grahaNa karanA / | oAhia vi [avagAhita] jisakA avanIce utrnaa| / gAhana kiyA gayA ho vaha /
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ oiMdha - oguTTi oiMdha saka [ A + muc ] chor3a denA | pheMka denA / utAra kara rakha denA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa oiNNa vi [avatIrNa] utarA huA / oitta na [] paridhAna | vastra | oittaNa oilla vi [] ArUDha / ouMThaNa na [ avaguNThana] ghUMghaTa | oulliya vi [de] puraskRta, Age kiyA huA / oUla na [ avacUla ] laTakatA huA vastrAJcala / dekho ocUla | a a [om ] praNava / mukhya mantrAkSara / oMkAra puM [oGkAra] 'oM' akSara / gaNa aka [kvaN ] avyakta AvAja karanA / agha dekho uMgha | oMDala na [ de] keza-gumpha / keza racanA | adura dekho uMdura / abAla saka [chAday ] DhakanA / oMbAla saka [ plAvay ] DubAnA | vyApta karanA / okaMbaNa dekho ukkaMbaNa / okacchiyA dekho ukkacchiA / okaDDha va [apakRSTa] khIMcA huA / na. apakarSaNa | okaDDhaga dekho ukkaDDhaga | okaraga puM [avakaraka] viSThA / okkasa saka [ ava + kRS ] nimagna honA / khIMcanA / baha jAnA / vamana / okkhaMca saka [ A + kRS] khIMcanA / okkhaMDa saka [ava + khaNDay ] tor3anA / okkhaMDia vi [de] AkrAnta | okkhaMda dekho avakkhaMda | okkhala dekho uUkhala / okkhalI [de] dekho ukkhalI / okkhamANa (zau) vi [ bhaviSyat ] bhAvI / okkhaNa vi [] avakIrNa / khaNDita / DhakA huA / pArzva meM zithila / okkhitta vi [ avakSipta ] pheMkA huA / okhaMca dekho okkhaMca | ogama dekho avagama / ogaya vi [ upagata ] prApta / ogara dekho oggara / 191 olia vi [ avagalita ] girA huA, khisakA huA / ogasaNa na [ apakasana] hrAsa | ohi vi [ avagRhIta] upAtta, gRhIta | ogADha vi [ avagADha] Azrita / adhiSThita / vyApta / nimagna / gaharA / okkaMta vi [ avakrAnta ] nirAkRta / parAjita | okkaMdo dekho ukkaMdI | okkaNI strI [] yUkA / ovikaa na [de] vAsa, vasana, avasthAna / ogiNhaNayA strI [avagrahaNatA] Upara dekho / mana se jAnanA / ogAsa puM [avakAza ] jagaha | mArga | gAha ka [a + gAha, ] pA~va se calanA / avagAhana karanA / agAhaNA strI [ avagAhanA ] AdhAra-bhUta, AkAza-kSetra | zarIra / zarIra-parimANa / avasthAna, avasthiti / NAma na ['nAman ] karma- vizeSa / NAma puM [nAma] avagAhanAtmaka pariNAma / karanA / ogAhima vi [ avagAhima ] pakvAnna / ogijjha saka [ava + graha ] Azraya lenA / ofro anujJA-pUrvaka grahaNa jAnanA | uddeza karanA | lakSya kara kahanA / ogiNhaNa na [ avagrahaNa ] sAmAnya jJAna - vizeSa, avagraha | His a [ avaguNDita] lipta / oTTha strI [apakRSTa] apakarSa, halakAI /
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ huaa| 192 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ogUhiya-ojjharia ogahiya vi [avagahita] AliGgita / ocala / dekho oUla / mukha se haTA oggara puM [ogara] vrIhivizeSa / oculaga / zithila (vstr)| oggaha dekho uggh| occaya dekho avcy| oggaha saka [prati+iS] grahaNa karanA / / occiyA strI [avacAyikA] tor3a kara (phUloM oggahaNa dekho oginnhnn| degpaTTaga puna | ko) ikaTThA krnevaalii| [paTTaka] jaina sAdhviyoM ke pahanane kA eka | occellara na [de] USara-bhUmi / jaghana ke roma / guhyAcchAdaka vstr| occhaa / vi [avastRta] AcchAdita / oggahiya vi [avagRhIta] avagraha kA viSaya / occhaiya , niruddha / anujJA se gRhIta / baddha / dene ke lie uThAyA occhadia vi [de] apahRta / vyathita / occhaNNa vi avacchanna] AcchAdita / oggAraNa na [udgAraNa] udgAra / avaSTabdha, AkrAnta / dekho occhanna / oggAla puMde] choTA pravAha / occhatta na [de] danta dhAvana, datavana / oggAla saka [romanthAy] cabAI huI vastu occhara (zau) saka [ava+stR] bichAnA / ko punaH cabAnA / AcchAdita krnaa| oggAha dekho uggAha = ud + grAhaya / occhaviya / vi [avacchAdita] AcchAoggia vi [de] abhibhUta / occhAiya / dita / oggIa puM [de] hima / occhAya saka [ava+ chAdaya] AcchAdana oggha dekho ugghdd| krnaa| ogdhasiya vi [avagharSita] pramArjita / occhAhiya dekho ucchAhiya / ogha puM. samUha / saMsAra / aviccheda / sAmAnya / | occhia na [de] keza-vivaraNa / degsaNNA strI [degsaMjJA] sAmAnya jJAna / desa occhiNNa vi [avacchinna] AcchAdita / puM [degAdeza] sAmAnya vivakSA / dekho oha = | occhaMda saka [A + kram] AkramaNa karanA / ogha / gamana krnaa| oghaTTida (zau) vi [avaghaTTita] Ahata / occhuNNa vi [AkrAnta] dabAyA huA / oghasara [de] ghara kA jala-pravAha / anartha / / ullaMdhita / kharAbI, nukasAna / occhoaa na [de] ghara kI chata ke prAnta bhAga oghasiya dekho ogghasiya / se giratA paanii| oghAyayaNa na [oghAyatana] paramparA se pUjA ojimha aka [dhrA] tRpta honA / jAnevAlA sthAna / talAba meM pAnI jAne kA ojara vi [de] bhIru / sAdhAraNa raastaa| ojala dekho ujjl| oghettavva ogiNha kA kR.| ojalla vi [de] balavAn / ocAra puM [de. apacAra] dhAnya rakhane kI bar3I | ojjAa puM [de] gajita / gariva / koThI / miTTI kA pAtra-vizeSa / ojjha vi de] mailA / ocidI (zau) strI [aucitI] ucittaa| ojjhamaNa na [de] palAyana / ocuMba saka [ava = cumba] cumbana krnaa| ojjhara puM [nijhara] jharanA / oculla na [de] cUlhA kA eka bhAga / ojjharia [de] dekho ujjharia /
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ ojjharI-oiMpia saMkSipta prAkRta-hindo koSa 193 ojjharI strI [de] A~ta kA AvaraNa / : oNaNaa vi de] abhibhUta / ojjhA saka [apa+ dhyA] kharAba cintana oNNidda na [aunnidraya] nidrA kA abhAva / krnaa| oNNiya vi [auNika] Una kA banA huA / ojjhA dekho aujjhaa| oNeja vi [upaneya] sA~ce meM DhAla kara banA ojjhAya dekho uvajjhAya / huA phUla Adi, sA~ce se banatA moma kA ojjhAya vi [de] dUsare ko preraNA kara hAtha ! putlaa| se liyA huaa| ottalahaa puM [de] vittp| ojjhAvaga dekho uvajjhAya / ottANa dekho uttANa / oTTha puM [oSTha] adhara / ottha saka [sthag] DhakanA / odviya vi [auSTrika] uSTra-sambandhI, uSTra ke otthaa vi [avastRta] phailA huA / AcchAbAloM se banA huaa| dita / oDaDDha vi [de] raagii| otthaa vi [de] avasanna, khinna / oDDa puM [oDra] utkala deza / vi. utkala deza otthaia dekho occhaiya / kA nivAsI / otthara dekho occhara / oDDia vi [oDrIya] utkaladezIya / otthara puM [de] utsAha / oDDhaNa na [de] or3hana, uttarIya / / ottharia vi [de] AkrAnta / jo AkramaNa oDDhigA strI [de] or3hanI / karatA ho vh| oDhaNa na [de] avaguNThana / / otthalla dekho utthalla= ut + stu / oNa dekho UNa = Una / otthallapatthallA dekho utthallapatthallA / oNaMda saka [ava + nand] abhinandana krnaa| otthADiya vi [avastRta] bichAyA huaa| oNama aka [ava+nam] nIce namanA / otthAra saka [ava+stAraya] AcchAdita oNaya vi[avanatAnamA haa| n.nmskaar| krnaa| oNalla aka [ava+lamb] lttknaa| | odaiga / puna [audayika] udaya, karmaoNaviya vi avanamita namAyA haa| odaiya } vipAka / vi. udaya niSpanna / oNAma saka [ava+namaya] nIce nmaanaa| puM karmodaya rUpa bhAva / vi. udaya hone para oNAmaNI strI [avanAmano] eka vidyA, honevaalaa| jisake prabhAva se vRkSa vagairaha svayaM phalAdi odacca na [audAtya] udAttatA / zreSThatA / dene ke lie avanata hote haiN| odaja na [audArya] udAratA / oNiatta aka [apani + vRt] pIche httnaa| odaNa na [odana] bhAta / vApisa aanaa| odariya vi [audarika] peTa bharA, peTa bharane oNimilla vi [avanimIlita] mudrita / ke lie hI jo sAdhu huA ho vaha / / mUMdA huaa| odahaNa na [avadahana] tapta kiye huye lohe ke oNiyaTTa dekho oNiatta / koza vagairaha se daagnaa| oNiyavva puM [de] valmIka, cIMTiyoM kA khudA odAriya na [audArya] udAratA / huA miTTI kA ddher| odda vi [Ardra] gIlA / oNIvI strI de] nIvI, kaTi-sUtra / oiMpia vi [de] AkrAnta / naSTa / 25
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ 194 oddhasa-omIsa osa ka [ ava + dhvaMs] girAnA / haTAnA / harAnA / adhAvaka [ava + dhAv ] pIche daur3anA / oNa dekho avaNa | aura malina vastra dhAraNa karanevAlA / ratta puM [ rAtra] jyotiSa kI ginatI ke anusAra jisa tithi kA kSaya hotA hai vaha / ahorAtra / omailla vi [ avamalina] malina / omaMtha [] dekho omattha / oa vi [ avadhUta ] kampita / vAlA, halakA pIlA raMgavAlA / odhUsaria vi [ avadhUsarita ] dhUsara raMga omaMthiya vi [ avamastika ] zIrSAsana se sthita / omaMsa vi[] apasRta, apagata / omajjaNa na [ avamajjana ] snAna- kriyA / omajjAyaNa puM [ avamajjAyana ] RSi- vizeSa / oma jjaa vi [ avamArjita] sparzita / oma [ avamRSTa] spRSTa / oppA strI [de] zANa Adi para maNi vagairaha omattha vi [ de] nata, adhomukha / oppa vi [] sRSTa, opa diyA huA / oppa a [ arpay ] arpaNa karanA / omalla na [ nirmAlya ] nirmAlya, devocchiSTa kA gharSaNa karanA / oppAiya vi [ autpAtika ] utpAta -sambandhI / opi vi [de] zANa para ghisA huA / ona Divi [avanaTita ] avagaNita tiraskRta / opalla va [de] apadIrNa, kuNThita / opIla puM [de] samUha | oppuMsia oppusia } dekho uppusa / saMkSipta prAkRta-hindI koSa dravya | omalla vi [de] ghanIbhUta / kaThina, jamA huA / omANa puM [apamAna] apamAna, tiraskAra / omANa na [ avamAna ] jisase kSetra vagairaha kA mApa kiyA jAtA hai vaha, hasta, daNDa vagairaha mAna | jisakA mApa kiyA jAtA hai vaha kSetrAdi / omAya vi [ avamita] parimita, mApA huA / omAla dekho omalla = nirmAlya / omAla aka [ upa + mAl ] zobhanA / saka. sevA karanA / pUjA karanA / omAlia dekho omalla = nirmAlya / | omAliA strI [avamAlikA ] cimar3I yA murajhAI huI mAlA | obaddha vi [ avabaddha ] ba~dhA huA / avasanna / obujha saka [a + budh ] jAnanA / obbhAlaNa dekho ubbhAlaNa / obhagga vi [avabhagna] bhagna, naSTa / obhAvaNA strI [apabhrAjanA ] loka- nindA | obhAsa aka [ ava + bhAs] prakAzanA / obhAsa saka [ava + bhAS] yAcanA karanA / abhAsa puM [ avabhAsa] prakAza / mahAgraha vizeSa | obhAsaNa na [ avabhAsana] prakAzana, udyo- omAsa puM [ avamarza ] sparza / tana / AvirbhAva / prApti / omiNa saka [ ava + mA] maapnaa| mAna karanA / obhuggavi [avabhugna ] vakra / obheDiya vi [avamukta ] chur3AyA huA / rahita omiNaNa na [ de] proMkhanaka / vara ke lie kiyA huA / sAsU kI ora se kiyA huA nyochAvara / omiva [ amita ] paricchinna, parimita / omIla aka [ ava + mIl ] mudrita honA, banda honA / oma vi [avama] asAra / omIsa vi [ avamizra ] mizrita / samIpastha / oma va [avama] kama / laghu / na durbhikSa 1 vi[koSTha ] jisane kama khAyA ho vaha / 'celaga, 'celaya vi ['celaka] jIrNa |
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ omukka-orubhiyaM saMkSipta prAkRta-hindI koSa 195 na. sAmIpya / oyAra saka [ava+ tAraya] nIce utAramA / omukta vi [avamukta] parityakta / oyAra puM [avatAra] ghATa, tiirth|| omugga dekho ummugg| oyAraMga vi [avatAraka] utAranevAlA / omucchia vi [avamUcchita] mahA-mUrchA ko | pravRtti karanevAlA / prApta / oyAraNa dekho uyAraNa / omuddhaga vi [avamUrdhaka] adhomukha / oyAvaittA a[ojayitvA] bala dikhA kara / omuya saka [ava + muc] pahananA / camatkAra dikhA kara / vidyA Adi kA omoya puM [omoka] AbharaNa / sAmarthya dikhA kara / omoyara vi [avamodara]bhUkha kI apekSA nyUna ora vi [de] sundara / samIpa / bhojana karanevAlA / oraMpia vi [de] AkrAnta / naSTa / patalA omoyariya na [avamodarika] nyUna bhoja- kiyA huA, chilA huA / natva / durbhikSa, akAla / oratta vi [de] garviSTha / kusumbha se rakta / ommAya puM[unmAda] unmtttaa| vidaarit| oya na [ojas] viSama saMkhyA-jaise eka, | oraddha dekho avaraddha - aparAddha / tIna, pA~ca Adi / AhAra-vizeSa, apanI | orama aka [upa+ram] nivRtta honA / utpatti ke samaya jIva prathama jo AhAra letA orallI strI [de] lambI aura madhura AvAja / hai vh| bala prakAza / utpatti-sthAna meM Ahata orasa saka [ ava + ta ] nIce utrnaa| pudgaloM kA samUha / Artava, Rtu-dharma / orasa vi [uparasa] sneha-yukta / oya |v [okas] gRha / orasa vi [aurasa] sva-putra / hRdayotpanna / oya vi [oja] eka, asahAya / madhyastha, orassa vi [aurasya] hRdayotpanna, AbhyaudAsIna / puM. viSama rAzi / ntarika / oyaMsi vi [ojasvin] balavAn / tejsvii| | orAla dekho uraal| oyaTTaNa na [apavattaMna] pIche httnaa| orAla na [audAra] nIce dekho / oyaDDha saka [apa + kRS] khiiNcnaa| orAliya na [audArika] zarIra-vizeSa, oyaDDhiyA / strI [de] oddh'nii| cAdara, | manuSya aura pazuoM kA zarIra / vi. zobhAyaoyaDDhI , dupttttaa| mAna / audArika zarIravAlA / degNAma na oyaNa dekho odaNa / [degnAman] audArika zarIra kA hetubhUta karma / oyatta vi [avavRtta] avanata, adhomukha / orAliya vi [de] vyApta / upalipta / poMchA oyatta saka [apa + vartaya] khAlI karane ke | huA / prasArita / lie nmaanaa| orAlI dekho orllii| oyattaNa na [apavataMna] khiskaanaa| orikiya na [avariGkita] mahiSa kI oyaviya vi [de] parikarmita / AvAja / oyA strI [ojas] zakti / prakAza / mAtA | orilla puM [de] dIrgha kAla / kA zukra-zoNita / orI [de] samIpa / oyAia dekho uvyaaiy|| oraMja na [de] krIDA-vizeSa / oyAya vi [upayAta] samIpa pahu~cA huaa| / olaMbhiya vi [uparuddha] AvRtta /
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ 196 aruNa vi [ avarudita] rogA huA / oruddha vi [ avaruddha ] rukA huA, banda kiyA huaa| orubha saka [ ava + ruh 1 utAranA / orummA aka [ ud + vA ] sukhanA / o dekho oru | orodha dekho oroha = avarodha | oroha dekho orubha | saMkSipta prAkRta-hindI koSa oroha puM [ avarodha ] antaHpura kI strI / nagara ke daravAjA kA avAntara dvAra / saMghAta / oli saka [de] kholanA / [ ? lippa ] / oliMpa saka [ ava + lip] lIpanA / oliMbhA strI [de] upadehikA, dImaka / utaranA / olitta vi [ avalipta, upalipta ] lIpA olaa puM [de] bAja pakSI / apalApa, nihnava / olaaNI strI [de] navoDhA / olaia vi [de. avalagita ] zarIra meM saTA oruNNa - ollaTTeNa alagga vi [ avarugNa] glAna, bImAra / durbala alagga vi [ avalagna ] pIche lagA huA / alagga [de] dekho olugga / olAvaa puM [de] bAja pakSI / oli dekho olI = AlI / oliMda puM [alindaka] bAhara ke daravAje kA prakoSTha / huA / olittI strI [de] khaDga Adi kA eka doSa / olippa na [ de] hAsa, ha~sI / olippatI strI [de] khaDga Adi kA eka doSa | oliha saka [ ava + lihU ] AsvAdana huA, parihita / lagA huA / olaiNI strI [de] priyA, strI / olaMDa saka [ut + laGgha] ullaMghana karanA / oluMDa saka [vi + recay ] jharanA, TapakanA, olaMba puM [ avalamba] nIce laTakanA / bAhara nikalanA / karanA / olI saka [ ava + lo] Agamana karanA / nIce AnA / pIche AnA / olI strI [AlI] zreNI / olI strI [de] kulAcAra | oluMkI strI [] bAlakoM kI eka prakAra kI krIr3A | oluMpa puM [avalopa] masalanA / olaMbaNa na [avalambana] sahArA / dIva puM | oluMpaa puM [de] tavA kA hAthA / sahArA / [pa] zRGkhalAbaddha dIpaka / 1 olaMbiya vi [ ullaMbita ] laTakAyA huA olaMbha puM [ upAlambha ] ulAhanA / olakkhi vi [upalakSita] pahicAnA huA / olagi (apa) dekho olaggi / alagga saka [ ava + laga ] pIche laganA / sevA karanA / olugga vi [ avarugNa ] rogo / bhagna, naSTa | oluggavi [de] sevaka / bala-hIna / nisteja / oluggAviya vi [de] bImAra | viraha, pIr3ita / oTTa va [de] asaMghaTamAna / mithyA / oleDa vi [ de] anyAsakta | pravRddha / oloa dekho avaloa / oloTTa saka [apa + luTh ] pIche lauTanA / oloyaNa na [ avalokana ] dekhanA | gavAkSa / khoja, dRSTi / tRSNA-para / olla puM [de] pati / svAmI / daNDapratinidhi puruSa, rAjapuruSa - vizeSa / olla dekho ulla - Ardra / Ardray / ollaTTaNa puM [avalaTana] eka naraka-sthAna /
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ ollaNI-ovara saMkSipta prAkRta-hindI koSa ollaNI strI [de] mArjitA, ilAyacI, dAla- ovaTTa puM [apavartta) hrAsa, hAni / bhaagaakaar| cInI Adi masAlA se saMskRta dadhi / ovaTTia na [de] cATu, khuzAmada / ollaraNa na [de] svApa sonA / ovaTa vi [anavRSTa] jisane vRSTi kI ho ollaria vi [de] supta / vaha / ollavida (zau) nIce dekho| ovaTTha puM [de. avavarSa] vRSTi / ollia vi [Adita] Ardra kiyA huA / ovadiia vi [aupasthitika] upasthiti ke ollI strI [de] panaka, kAI / yogya, naukara / olhava saka [vi +dhyApaya] bujhAnA / ThaNDhA ovaDa aka [ava -- pat] giranA / krnaa| / ovaDaNa na [avapatana adhaHpAta / jhampApAta / ova na [de] hAthI vagairaha ko bA~dhane ke lie ovaDDha vi [upAdha] Adhe ke karIba / kiyA huA garta / __ moyariyA strI [degvamodarikA] bAraha kavala kA ho AhAra karanA, tapa-vizeSa / ovaaNa na [avapatana] nIce giranA / ovaDDhi vi [apavRddhi] hrAsa / ovaiNI strI [avapAtinI] vidyA-vizeSa, ovaDDhA strI [de] or3hanI kA eka bhAga / jisake prabhAva se svayaM nIce AtA hai yA ovaNa na [upavana] bagIcA, ArAma / dUsare ko nIce utAratA hai| ovaNihiya puM[aupanihita, aupanidhika] Avazya vi avapAtI nAca AyA huaa| samIpastha bhikSA ko lenevAlA sAdhu / A par3A huA, A DaTA huaa| na. patana / ovaNihiyA strI [aupanidhikI] AnupUrvIovaiya puMstrI [de] tIna indriyavAlA eka vizeSa / kSudra jntu| ovatta saka [apa + vartaya] ulaTA karanA / ovaiya vi [aupacayika] upacita, paripuSTa / phirAnA / pheNknaa| ovagAriya vi [aupakArika] upakAra karane | ovatta vi [apavRtta] phirAyA huaa| vAlA upakArArthaka / ovatthANiya vi [aupasthAnika] sabhA kA ovagga saka [apa+kram] vyApta karanA / kArya karanevAlA nokara / ddhknaa| ovagga saka [upa + valg, A + kram] ovama dekho ovmm| AkramaNa karanA / parAbhava karanA / ovamiya vi [aupamika] upamA-sambandhI / ovaggahiya vi [aupagrahika] jaina sAdhuoM ovamiya / na [aupamya] upamA / upamAna, kA eka prakAra kA upakaraNa, jo kAraNa-vizeSa | ovamma pramANa / se thor3e samaya ke lie liyA jAtA hai| ovaya saka [ava + pat] nIce utrnaa| A ovaggia vi [de. upavalgita] abhibhUta / pdd'naa| AkrAnta / ovayaNa na [de. avapadana] proGkhaNaka, cumanA / ovaghAiya vi [aupaghAtika] upaghAta karane | | ovayAiyaya vi [aupayAcitaka] manautI se vAlA, pIr3A utpanna krnevaalaa| prApta kiyA huaa| ovacca saka [upa +vaj] pAsa jaanaa| ovayAriya vi [aupacArika] upacAraovaTTa aka [apa + vRt] pIche haTanA / kama smbndhii| honA, hrAsa-prApta honA / | ovara puM [de] samUha /
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ 198 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ovavAiya-osa Dhi ovavAiya vi [aupapAtika] eka janma se / ovAsa puM [upavAsa] upavAsa / dUsare janma meM jAne vaalaa| jisakI utpatti / ovAsaMtara puna [avakAzAntara] AkAza / hotI ho vaha / puM. saMsArI, prANI / deva yA | ovAha saka [ava + gAha.] avagAhanA / nAraka jIva kA zarIra / jaina Agama grantha ovAhia vi [apavAhita] nIce girAyA vizeSa, aupapAtika sUtra / / huA / ghumAkara nIce DAlA huaa| ovasaggiya vi [aupasargika] upasarga se ovia vi [de] Aropita / mukt| chonA sambandha rakhane vAlA, upadrava-samartha rogaadi| huA / na, khuzAmada / rodana / vi. parikarmita / zabda-vizeSa, pra, parA Adi avyaya rUpa shbd| khacita, vyApta / ujjvAlita, zRGgArita / ovasamia puna [aupazamika] upazama / vi. dekho uviy| upazama se utpanna / oviddha vi [apaviddha] prerita, Ahata / nIce ovasera na [de] candana / vi. rati-yogya / / girAyA huaa| ovassaya dekho uvssy| ovIla saka [ava + pIDaya] pIr3A pahu~cAnA, ovaha saka[ ava + vaha ]baha jAnA / DUbanA / mAra-pITa krnaa| ovahAria vi [aupahArika] upahAra ovIlaya dekho udhvIlaya / smbndhii| ovubbhamANa dekho ovaha kA kavakR. / ovahiya vi [aupadhika] mAyA se gupta vica ovehA strI [upekSA] upadarzana / avadhIraNa / rnevaalaa| degovvaNa dekho jovnn| ovAaa paM [de] jala-samUha kI garamI / ovvatta aka [apa+ vRt] pIche phiranA / ovAiya dekho ovvaaiy| lauTanA / avanata honaa| ovAiya dekho uvayAiya / ovvatta vi [apavRtta] pIche phirA huaa| ovAiya vi [AvapAtika sevA karanevAlA / namA huaa| ovADaNa na [avapATana] vidAraNa / nAza / onvevva dekho unveva / ovADiya vi [avapATita vidaarit| osa dekho Usa = USa / ovAya saka [upa+yAc] manautI karanA / osa puMde] dekho osaa| degcAraNa puM. hima ovAya avapAtI sevaa| bhaktiI garna / ke avalambana se jAnevAlA sAdhu / gaDDhA / nIce girnaa| osakka saka [ava + Svak] kama karanA / pIche ovAya vi [aupAya] upAya janya / upAya- haTanA, apasaraNa krnaa| palAyana karanA / smbndhii| udIraNa karanA, uttejita karanA / niyata kAla ovAra saka [apa+vAraya] ddhknaa| se pahale krnaa| ovAri na [de] dhAnya bharane kA eka prakAra osakka vi [de. avaSvaSkita] apasRta, pIche kA lambA koThA, godAma / haTA huaa| ovAria vi [de] rAzikRta / osaTTa aka [vi + sRp] phailanA / ovAsa aka [ava+kAz] zobhanA / jagaha osaTTa vi [de] vikasita, praphullita / milnaa| osaDia vi [de] AkIrNa, vyApta / ovAsa puM [avakAza] avakAza, khAlI | osaDha na [auSadha] davA, ilaaj| jgh| | osaDhia vi [auSadhika] vaidya, cikitsaka /
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ osaNa-osiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 199 osaNa na [de] udvega, kheda / nagarI-vizeSa / mahihara puM [ mahidhara] osaNNa vi [avasanna] khinn| zithila, parvata vizeSa / / DhIlA / nimagna / na. ekAnta / osahia vi [Avasathika] candrArgha-dAnAdi osaNNa vi de] aTita, khaNDita / vrata ko krnevaalaa| osaNNaM a [de] prAyaH / osA strI [de] osa / hima / osatta vi [avasakta] sambaddha, sNyukt| osAa puM]de] prahAra kI pIr3A / osadhi dekho oshi| osAa puM [avazyAya] hima, osa / osaddha vi [de] girAyA huaa| osAaMta vi [de] a~bhAI khAtA huA aalsii| osappiNI strI [avasarpiNI] daza koTA- baiThatA / vedanA-yukta ! koTi sAgaropamaparimita kAla-vizeSa, jisameM osAaNa vi [de] jamIna kA mAlika / sarva padArthoM ke guNoM kI kramazaH hAni hotI ApozAna / jAtI hai| osANa na [avasAna] anta / samIpatA / guru osama saka [upa + zamaya] upazAnta krnaa| ke samIpa sthAna, guru ke pAsa nivAsa / osara aka [ava+ta] nIce aanaa| ava- osANihANa vide] vidhi-pUrvaka anuSThita / trnaa| osAya puM[avazyAya] osa / osara aka [apa + sa] apasaraNa karanA, poche osAyaNa na [avasAdana] parizATana, nAza / haTanA / sarakanA, khisakanA, phislnaa| osAra saka [apa + sAraya] dUra karanA / osara saka [ava + sR] AnA, tIrthakara Adi osAra puMde] go-vATa, go-baadd'aa| mahApuruSa kA padhAranA / osAra dekho UsAra = utsAra / osara puM [avasara] avasara, samaya / antara / osAra puM [avasAra] kavaca, bakhtara / osaraNa na [avasaraNa] jina-deva kA upadeza osAria vi [avasArita] avalambita, sthAna / sAdhuoM kA ekatrita honaa| laTakAyA huaa| osaraNa na [apasaraNa] haTanA, dUra honaa| osAsa (apa) dekho ovAsa = avakAza / vi. dUra krnevaalaa| osia vi [de] abala / apUrva ! osaria vi [de] AkIrNa, vyApta / A~kha ke osia vi [uSita] basA huA, rahA huaa| izAre se saMketita yA iMgita / adhomukha / na. vyavasthita / A~kha kA ishaaraa| osiaMta vakR. [avasIdatpIr3A pAtA huA / osaria vi [upasata] sammukhAgata / | osiMghia vi [de] sUMghA huA / osariA strI [de] alindaka, bAhara ke dara- osiMcittu vi [apasecayitu] apaseka karanevAje kA prakoSTha / vaalaa| osava puM [utsava] utsava, aannd-kssnn| osikkhia na [de] gati-vyAghAta / aratiosava dekho osm| nihita / osaviya vi [ucchayita] UMcA kiyA huaa| ositta vi [avasikta] bhigoyA huA, sikt| osabia vi[de]zobhA-rahita / na. avasAda / / ositta vi [de] upalipta / osaha na [auSadha] davAI, bhaiSaja / osiya vi [avasita] paryavasita / upazAnta / osahi', hI strI [oSadhi] vanaspati / jIta, parAbhUta /
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ 200 saMkSipta prAkRta-hindI koSa osiraNa-ohAia osiraNa na [de] vyutsarjana, parityAga / jAtA hai vaha shilaa| osIa vi [de] adho-mukha / | ohaTTa aka [apa + ghaTTa ] kama honA, hrAsa osIra dekho usiir| pAnA / pIche haTanA / saka. haTAnA, nivRtta osIsa aka [apa+ vRt] pIche haTanA / karanA / niSedha karanA / ghUmanA, phirnaa| ohaTTa puM [de] avaguNThana / nIvI, kaTi-vastra / osIsa vi [apa + vRtta] apavRtta / vi. apasRta, pIche haTA huA / osua vi [utsuka] utkaNThita / ohaTTa / vi [apaghaTTaka] nivAraka, haTAneosaMkhia vi [de] utprekSita, kalpita / ohaTTaya ) vAlA, niSedhaka / osaMbha saka [ava+pAtay] girA denA / ohaTTia vi [de] dUsare ko dabAkara hAtha se naSTa krnaa| gRhIta / osukka saka [tija] tIkSNa karanA, teja ohaTTa puM[de] hAsa, hNsii| krnaa| ohaTTa vi [avaghRSTa] ghisA huaa| osukka vi [avazuSka] sUkhA huA / ohaDa vi [apahRta] nIce lAyA huaa| osukkha aka [ava+ zuS] suukhnaa| ohaDaNI strI [de] arglaa| osuddha vi [de] vinipatita / vinAzita / ohatta vi [de] avanata / osuya na [autsukya] utsukatA / ohatthia vi [apahastita] parityakta, dUra osoyaNI strI [avasvApanI] vidyA- kiyA huaa| osovaNiyA vizeSa, jisake prabhAva se dUsare | ohaya vi [upahata] upaghAta-prApta / osovaNI ko gAr3ha nidrAdhIna kiyA jA | ohaya vi [avahata] vinAzita / sakatA hai| ohara saka [apa+ha] apaharaNa krnaa| ossakka puM [avaSvaSka] apasarpaNa, pIche ohara aka [ava+ha] Ter3hA honA, vakra httnaa| honA / saka. ulaTA karanA / phiraanaa| ossA [de] dekho osaa| ohara na [upagRha] choTA gRha / koTharI / ossADa puM [avazATa] nAza / oharaNa na [de] vinAzana, hiMsA / asambhava oha dekho ogha / artha kI sambhAvanA / astra / vi. AghrAta / oha saka [ava+tR] nIce utrnaa| oharia vi [de. apahRta] pheMkA huA / nIce oha puna [ogha] utsarga, sAmAnya niyama / girAyA huA / utArA huA / apanIta / sAmAnya / pravAha / salila praveza / Amrava- | oharisa vi [de] AghrAta / puM. candana ghisane dvAra / saMsAra / 'sUya na [degzruta] zAstra- kI shilaa| vizeSa / ohala dekho uuukhl| ohaMka puM [de] hAsa, hNsii|| ohala saka [ava + khal] ghisanA / ohaMjaliyA strI [de] kSudra jantu-vizeSa, | ohalI strI [de] ogha, samUha / caturindriya jIva-vizeSa / ohasa saka [upa + has] upahAsa karanA / ohaMtara vi [oghatara] saMsAra pAra karane- ohasia na [de] vastra / vi. dhUta, kampita / vaalaa| ohAia vi [de] adho-mukha / ohaMsa puM [de] candana / jisapara candana ghisA | ohAia vi [avadhAvita] caritra se bhraSTa /
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ ohADaNa-ohUya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 201 ohADaNa na [avaghATana] praayshcitt-vishess| padArtha kA atIndriya jJAna-vizeSa / jiNa puM DhakanA, pidhAna / [degjina] avadhijJAnavAlA sAdhu / degNANa na ohADaNI strI [de. avaghATano] pidhaanii| [jJAna] avadhijJAna / degNANAvaraNa na eka prakAra kI oddh'nii| [degjJAnAvaraNa] avadhijJAna kA pratibandhaka ohADiya vi [avaghATita] pihita / sthgit| karma / degdasaNa na [degdarzana] rUpI vastu kA ohANa na [upadhAna] sthagana, ddhknaa| atIndriya sAmAnya jJAna / degdasaNAvaraNa na ohANa na [avadhAna] upayoga, khyAla / [darzanAvaraNa] avadhidarzana kA AvAraka ohANa na [avadhAvana] avakramaNa, pIche karma / degmaraNa na. maraNa-vizeSa / httnaa| ohia vi [avatIrNa] utarA huaa| ohAma saka [tulaya] taulanA, tulanA karanA / ohia vi [audhika] autsargika, sAmAnya ohAmiya vi [de] abhibhUta / tiraskRta / banda rUpa se ukta / kiyA huA, sthagita / ohiNNa vi [apabhinna] rokA huaa| ohAra saka [ava + dhAraya] nizcaya karanA / ohittha na [de] viSAda / rabhasa, vega / vi. degva vi [degvat] nizcayavAlA / niyama krnaa| vicaarit| ohAra puM [de] kacchapa / nadI vagairaha ke bIca ohira dekho ohIra / kI zuSka jagaha, dvIpa / aMza, vibhaag| jala- ohira dekho ohara = apa +ha / cr-jntu-vishess| ohIaMta vi [avahIyamAna] kramazaH kama ohAraitta vi [avahArayitu] nizcaya karane- hotA huaa| vaalaa| ohINa vi [avahIna] pIche rahA huA / oharaittu vi [avahArayitu] dUsare para mithyA- gujarA huaa| bhiyoga lagAnevAlA / ohIra aka [ni + drA] nidrA lenaa| ohAraNI strI [avadhAraNI] nizcayAtmaka ohIra aka [sad] khinna honA / bhaassaa| ohIria vi [ avadhIrita ] tiraskRta, ohAriNI strI [avadhAriNI] Upara dekho| pribhuut| ohAva saka [A + kram] AkramaNa karanA / ohIria vi [de] udgIta / avasanna, khinna / ohAva aka [ava + dhAva] pIche httnaa| ohua vi [de] abhibhUta / dIkSA ko chor3a denaa| ohuMja dekho uvahuMja / ohAvaNa na [avabhAvana] apamAna, apkiirti| ohuDa vi [de] viphala / ohAvaNA strI [apahApanA] lAghava / ohuppaMta vi [AkramyamANa] jisapara AkramaNa ohAvaNA strI [apabhAvanA] tiraskAra / / kiyA jAtA ho vaha / ohAvia vi[apabhAvita] tiraskRta / glAna / ohura vi [de] avanata, avAGmukha / khinna / ohAsa puM [avahAsa, upahAsa] hNsii| srasta, dhvasta / ohAsaNa na [avabhASaNa] yaacnaa| viziSTa ohulla vi [de] khinna / avanata / bhikssaa| ohUNaNa na [avadhUnana] kampa / ullaGghana / ohAsiya vi [avabhASita] yaacit| apUrva karaNa se bhinna granthi kA bheda karanA / ohi puMstrI [avadhi] maryAdA, sImA / rUpI- ohUya vi [avadhUta] ullavita /
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ 202 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ka-kaurava ka [ka]prAkRta varNa-mAlA kA prathama vyaJjanA- kevAMca, kauMcha, kavAcha / kSara, jisakA uccAraNa-sthAna kaNTha hai| kaigaI strI [kaikayI] rAjA dazaratha kI eka brahmA / kiye huye pApa kA svIkAra / na. rAnI / pAnI / sukha / dekho 'a = ka / kaittha puM[kapittha] kaitha kA per3a / phala-vizeSa / ka dekho ki| kaima vi [katama] bahuta meM se kauna sA ? kaavaMta dekho kaya-va = kRtavat / kaiyavva dekho kiav| kai vi. ba. [kati] kitanA / dega vi [degka] kaiyahA (apa) a [kadA] kaba, kisa samaya ? katipaya / ava vi [degpaya] katipaya / degi a| kaiyAi a [kadAcit kisI samaya meM / [degcit] kiiek| 'ttha vi [degtha] kauna | kaira dekho kayara = katara / saMkhyA kA ? / degvaiya, vaya, vAha vi[degpaya] | kaira puM [kadara] vRkSa-vizeSa / kiiek| "vi a [degapi] kaIeka / viha | kairava na [kairava] kamala / kumuda / vi [degvidha] kitane prakAra kA / kairaviNI strI [ kairaviNI ] kumudinI, kai vi [kRtin] vidvAn / puNyavAn / kamalinI / kai a [kacit] kahIM, kisI jagaha meN| kailAsa puM [kailAsa, za] svanAma-khyAta kai a [kadA] kaba, kisa samaya ? | parvata-vizeSa / meru parvata / deva-vizeSa, eka kai puM [kapi] bandara / degdIva puM [degdvIpa] nAga-rAja / degsaya puM[degzaya] mahAdeva / dekho dvIpa-vizeSa, vAnara-dvIpa / degddhaya, dhaya puM kelAsa / [dhvaja] vAnara-dvIpa ke eka rAjA kA nAma / kailAsA strI [kailAsA, degzA] deva-vizeSa kI arjuna / hasia na [deghasita] svaccha AkAza | eka raajdhaanii| meM acAnaka bijalI kA darzana / vAnara ke | kaillabailla puM [de] svacchanda-cArI baila / samAna vikRta muMha kA haMsanA / | kaiviyA strI [de] baratana-vizeSa, pIkadAna / kai dekho kavi = kavi / degara (apa) puM | kaisa (apa) vi [kIdaza] kaisA / [kavi] zreSTha kavi / mA strI [tv]kvitv| | kaIyA (apa) dekho kiaa| rAya puM [ rAja] zreSTha kavi / 'gauDavaho' | kaIvaya dekho kaivaya / nAmaka prAkRta kAvya ke kartA vAkpatirAja- | kaIsa puM [kavIza] zreSTha kavi / nAmaka kvi| kaIsara puM [kavIzvara] uttama kavi / kaia vi [krayikA kharIdane vaalaa| kau puM [kratu] yajJa / kaiaMka puM [de] nikara / | kau (apa) a [kutaH] kahA~ se / kaiaMkasai) kaua vi [de] mukhya / puMna. cihna / kaiava na [kaitava] kapaTa, dambha / kauccheaya puM [kaukSeyaka] peTa para ba~dhI huI kaiA a [kadA] kaba, kisa samaya ? talavAra / kaiulla vi [de] thodd'aa| | kauDa na [de. kakuda] dekho kauha - kakuda / kaiMda puM [kavIndra] zreSTha kavi / | kauraa / puM [kaurava] kuru deza kA rAjA / kaikacchu strI [ kapikacchu ] vRkSa-vizeSa, ' kaurava , puMstrI. kuru vaMza meM utpanna / vi.
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaula - kaMgaNI kuru (deza yA vaMza) se sambandha rakhanevAlA / kuru deza meM utpanna / kaula na [ de] karISa, goi~ThA kA cUrNa / kaula na [ kaula] tAntrika mata kA pravarttaka grantha, kaulopaniSad vagairaha / vi. zakti kA upAsaka / tAntrika mata ko jAnanevAlA / tAntrika mata kA anuyAyI / devatA-vizeSa | ka ulava dekho kaurava / kausala puMna [ kauzala ] caturAI | kuzalatA, dakSatA / uha na [de] nitya / kauha puMna [kakuda ] baila ke kandhe kA kubbar3a / sapheda chatra vagairaha rAja-cihna | parvata kA agrabhAga, ToMca / vi. pradhAna, mukhya / kauhA strI [kakubh ] dizA / zobhA, kAnti / campA ke puSpoM kI mAlA / isa nAma kI eka rAgiNI | zAstra / vikIrNa keza / uhi vi [kakudin] vRSabha / kae kaNaM saMkSipta prAkRta-hindI koSa a [kRte] nimitta lie / kaeNa ella vi [kRta ] kiyA huA / o a [kuta: ] kahA~ se ? / hutta krivi [] kisa tarapha / kao a [ka] kahA~, kisa sthAna meM / oha va [kaduSNa] thor3A garama / kaola dekho kavola / kaM a [ka] udaka | is a [] kisase / kaMka paM [kaGka] pakSi-vizeSa / eka prakAra kA majabUta aura tIkSNa lohA | vRkSa - vizeSa | 'pattana [patra] eka prakAra kA bANa, jo ur3atA hai| loha puMna. eka prakAra kA lohA / 'vatta dekho 'patta | kaMkai puM [kati] vRkSa - vizeSa, nAgabalAnAmaka oSadhi / 203 kaMkaDa puM [kaGkaTa] varma, kavaca | kaMkaDua puM [kA] durbhedya mASa, urada kI eka jAti, jo kabhI pakatI ho kaMkaDuga nahIM / kaMkaNa na [kaGkaNa] ka~gana / kaMkaNa puM [de] caturindriya jantu kI eka jAti / kaMkaNI strI [kaGkaNa] hAtha kA AbharaNavizeSa | kati puM [kaGkati] grAma-vizeSa | kaMkatija puMstrI [kAkatIya] mAgharAja vaMza meM utpanna / nAgabalA - nAmaka oSadhi / kaMkaya puM [kaGkata ] sarpa kI eka jAti / puMstrI. kaMghA / kaMkalAsa puM [kRkalAsa] karkoTa, sA~pa kI eka jAti / kaMkasI strI [] kaMghI / kaMkAla na [kaGkAla] camar3I aura mAMsa rahita asthipaJjara | kaMkAvaMsa puM [kaGkAvaMza ] vanaspati- vizeSa | kaMkilli dekho kaMkelli / kaMkuNa dekho kaMkaNa = de | kaMkeli puM [kaGkeli] azoka vRkSa / kaMkelli puM [de. kaGkelli] azoka vRkSa / kaMkoDa na [ de. karkoTa ] kakaraila, eka prakAra kI sabjI / puM. eka nAgarAja / sA~pa kI eka jAti / kaMkola puM [kaGkola] zItala-cInI ke vRkSa kA eka bheda / na usa vRkSa kA phala | dekho kakkola | kaMkha saka [kAGkSa ] vAJchanA / kaMkhA strI [kAGkSA ] abhilApa | Asakti / anya dharma kI cAha athavA usameM Asakti rUpa samyaktva kA eka aticAra / 'mohaNijja na ['mohanoya] karma - vizeSa / kaMgaNI strI [de] vallI - vizeSa, kAMganI /
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ 204 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kaMga-kaMTI kaMgu strIna [kaGga] dhAnya-vizeSa, kaaNgn| kavaca / vRkSa-vizeSa / vastra / vallI-vizeSa / kaMcui puM [kaJcukin] antaHpura kA pratIhAra / kaMgaliyA strI [de. kaGgalikA] jina-mandira | sA~pa / java / cnaa| juAra, jonharI / vi. kI eka bar3I AzAtanA, jina-mandira meM yA | jisane kavaca dhAraNa kiyA ho vaha / usake najadIka laghu yA vRddha nIti kA krnaa| kaMcuia vi [kaJcakita] knyckvaalaa| kaMcaNa puMna[kAJcana]eka deva-vimAna / vi.suvarNa | kaMcuijja puM [kaJcukIya] antaHpura kA kaa| paha na [prabha] ratna vizeSa / vi. ratna- pratIhAra / vizeSa kA banA huaa| degpAyava puM [degpAdapa] | kaMcuijjata vi [kaJcukAyamAna] kaJcuka kI vRkSa-vizeSa / taraha AcaraNa krtaa| kaMcaNa puM [kAJcana] vRkSa-vizeSa / svanAma- | kaMcuga dekho kNcua| khyAta eka zreSThI / na. suvarNa / degura na[degpura] | kaMcugi dekho degkNcui| kaliMga deza kA eka mukhya nagara / kUDa na | kaMculiA strI [kaJculika] colI / ["kUTa] saumanasa-nAmaka vakSaskAra parvata kA | kaMchullI strI [de] kaNThAbharaNa / eka zikhara / devavimAna-vizeSa / rucaka parvata | kaMjia na [kAJjika] kAJjika / kA eka zikhara / degkeaI strI [ ketakI] | kaMTa dekho kNttg| latA-vizeSa / tilaya na [tilaka] isa | kaMTaaMta vi [kaNTakAyamAna] kaNTaka jaisA / nAma kA vidyAdharoM kA eka nagara / sthala na | pulakita hotaa| [degsthala] svanAmakhyAta eka nagara / degvalA- kaMTaia vi [kaNTakita] knnttkvaalaa| romANaga na [degbalAnaka] caurAsI tIrthoM meM eka | cita, pulakita / tIrtha kA nAma / degsela puM [zaila] meruparvata / | kaMTaijjata dekho kaMTaaMta / kaMcaNaga puM [kAJcanaka] parvata-vizeSa / kAJca / kaMTaila puM [kaNTakila] eka jAti kA bA~sa / naka parvata kA nivAsI deva / vi. kaNTakoM se vyApta / kaMcaNA strI [ kaJcanA ] svanAmakhyAta eka kaMTaucci vi [de] kaNTa prota / strii| kaMTakilla dekho kaMTaia / kaMcaNAra puM [kaJcanAra] vRkSa-vizeSa / kaMTaga / puM [kaNTaka] kaaNttaa| romAJca / kaMcaNiyA strI [kAJcanikA] rudraakss-maalaa| kaMTaya , zatru / vRzcika kI pUMcha / zalya / kaMcA (pa) dekho knnnnaa| duHkhotpAdaka vastu / jyotiSa zAstra-prasiddha kaMci / strI [kAJci, degzcI] svanAma-khyAta eka kuyoga / degboMdiyA strI [degde] kaNTakakaMcI / eka deza / ktti-mekhlaa| svanAma- shaakhaa| khyAta eka ngr| kaMTAlI strI [de] vanaspati-vizeSa, kaNTakArikA, kaMcI strI [de] muzala ke muMha meM rakkhI jAtI bhaTakaTayA / lohe kI eka valayAkAra cIja / kaMTiya vi [kaNTika] kaNTakavAlA / vRkSakaMcIraya na [de] puSpa-vizeSa / vizeSa / kaMcIraya na [kAJcIrata] surata-vizeSa / kaMTiyA strI [kaNTikA] vanaspati-vizeSa / kaMcu / puM [kaJcaka] strI kA stanAcchAdaka | kaMTI strI [de] kaNThikA, parvata ke najadIka kI kaMcua / vastra / sA~pa kI keNclii| varma, | bhUmi /
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaMTulla - kaMDiyAyaNa kaMTulla kaMTola } saMkSipta prAkRta-hindI kauSa [de] dekho kaMkoDa = (de) / kaMTha puM [de] sUkara / maryAdA | kaMTha puM [kaNTha] galA, ghA~TI / samIpa / aJcala 'dakhalaa vi ["daraskhalita ] gadgad / "murayana ['muraja ] AbharaNa- vizeSa | 'muravI strI. gale kA eka AbharaNa | muhI strI ['mukhI] gale kA eka AbhUSaNa / na [degsUtra] surata-bandha-vizeSa | gale kA eka AbhUSaNa 1 t kaMTha vi [ kaNThya ] kaNTha se utpanna / sarala | kaMThakuMcI strI [de] vastra vagairaha ke aJcala meM ba~dhI huI gA~Tha / gale meM laTakatI huI lambI nADI-granthi / kaMThadINAra puM [de] chidra / vivara / kaMThamalla na [de] ThaTharI, mRta-zivikA / yAnapAtra, vAhana | kaMThamAla puMstrI [kaNThamAla ] roga - vizeSa / kaMThaya puM [ kaNThaka ] svanAma - khyAta eka caura nAyaka / kaMThAkaMTha a [kaNThAkaNThi ] gale gale meM grahaNa kara 1 kaMThAla vi [ kaNThavat ] bar3A galAvAlA / kaMThia puM [de] caparAsI, pratIhAra / kaMTha strI[kaNThikA ] gale kA eka AbhUSaNa | kaMThIraa puM [ kaNThIrava] siMha / zArdUla / } kaMThIrava kaMDaka [kaND ] brIhi vagairaha kA chilakA alaga karanA / khIMcanA / khujavAnA | sAphasutharA karanA / kaMDa na [kANDa ] aMgula kA asaMkhyAtavA~ bhAga / kaMDa puMna [kANDa ] lAThI / nindita samudAya / pAnI | parva | vRkSa kA skandha / vRkSa kI zAkhA / vRkSa kA vaha eka bhAga, jahA~ se zAkhAe~ nikalatI haiM / grantha kA eka bhAga guccha / azva | preta, pitR aura devatA ke yajJa 205 kA eka hissA / rIr3ha, pRSTha bhAga kI lambI haDDI | khuzAmada | prazaMsA / guptatA / ekAnta / tRNa- vizeSa / nirjana pRthvI / avasara, prastAva / samUha | bANa | deva -vimAna- vizeSa / parvata vagairaha kA eka bhAga / khaNDa / avayava | cchAriya puM [chArika ] isa nAma kA eka grAma ! eka grAmanAyaka | dekho kaMDaga, kaMDaya | kaMDa puM [de] phena, phona / vi. durbala / vipanna | kaMDaia dekho kaMTaia / kaMDaijjata dekho kaMTaijjata | kaMDaga na [ kaNDaka] saMkhyAtIta saMyama-sthAnasamudAya | vibhAga, parvata Adi kA eka bhAga / kaMDaga puMna [ kANDaka] dekho kaMDa = kANDa | saMyama zreNi-vizeSa / isa nAma kA eka grAma / dekho kaMDaya | kaMDaNa na [ kaNDana] hi vagairaha ko sApha karanA / kaMDapaMDavA strI [de] paradA / kANDa tathA kaMDa puMna [kANDaka] dekho kaMDa kaMDaga / rAkSasoM kA caitya vRkSa / tAvIz2a, gaNDA, yantra | kaMDarIya puM [ kaNDarIka ] mahApadma rAjA kA eka putra, puNDarIka kA choTA bhAI, jisane varSoM taka jainI dIkSA kA pAlana kara anta meM usakA tyAga kara diyA thA / - kaMDarIya vi [ kaNDarIka] azobhana / apradhAna / kaMDali strI [kandarikA] guphA / kaMDaliA kaMDavA strI [kaNDavA ] vAdya-vizeSa | kaMDAra saka [ ut + kR] khudanA, chIla- chAla kara ThIka karanA / kaMDAvellI strI [ kANDavallI ] vanaspativizeSa | kaMDiyAyaNa na [ kaNDikAyana] vaizAlI ( bihAra ) kA eka caitya |
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaMDaga ) 206 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kaDilla-kaMdala kaMDilla puM [kANDilya] kANDilya gotra kA ! kati strI [krAnti] parivartana / gamana / pravartaka RSi-vizeSa / puMstrI. kANDilya gotra kaMtu puM [de] kAma, kAmadeva / meM utpanna ! na. gotra-vizeSa, jo mANDavya gotra kaMthaka puM [kanthaka] azva kI eka jAti / kI eka zAkhA hai| degAyaNa puM [yana] kaMthA strI [kathA] kathar3I, gudar3I, purAne vastra svanAma-khyAta RSi-vizeSa / se banA huA oddh'naa| kaMDu dekho kNdduu| kaMthAra puM [kanthAra] vRkSa-vizeSa / kaMDu dekho kNdu| kathAriyA ) strI [kanthArikA, degrI] vRkSakaMDua saka [kaNDUy] khujavAnA / kathArI vizeSa / degvaNa na [degvana] kaMDua puM [kAndavika] hlvaaii| ujjaina ke samIpa kA eka jaMgala, jahA~ avantIkaMDua / puM [kanduka] geMda / sukumAra-nAmaka jaina muni ne anazana vrata kiyA thaa| kaMDujjuya vi [kANDarju] bANa kI taraha siidhaa| kathera puM [kanthera] vRkSa-vizeSa / kaMDuyaga vi [kaNDUyaka] khujAnevAlA / kantherI strI [kantherI] kaNTakamaya vRkSa-vizeSa / kaMDuyaNa na [kaNDUyana] khujalI / khujavAnA / kaMda aka [krand] kA~danA, ronA / kaMDuyaya dekho kNdduyg| kaMda vi [de] dRr3ha / matta / na. AcchAdana / kaMDuru puM [kaNDuru] svanAma-khyAta eka rAjA, kaMda puM [kranda, krandita] vyantara devoM ko eka jirAne rAmacandra ke bhAI bharata ke sAtha jainI jAti / dIkSA lI thii| kaMda puM [kanda] jamIkanda, sUrana, zakarakanda, kaMDU strI [kaNDU] khujavAnA / roga-vizeSa / bilArIkanda, ola, gAjara, lahasuna vagairaha / kaMDUi strI [kaNDUti] Upara dekho| mUla / chanda-vizeSa / kaMDUya dekho kaMDua = kaNDUy / kaMDUyai / kaMda puM[skanda] kAttikeya / kaMDUra puM [de] baka, bgulaa| kaMdaNayA strI [kandanatA] moTe svara se kaMDUla vikaNDUla] khAjavAlA, kaNDU-yukta / / cillaanaa| kaMta saka [kRt] kATanA, chednaa| kAtanA / kaMdappa puM [kandarpa] kAmadeva / kAmoddIpaka kaMta vi [kAnta] manohara / abhilaSita / puM. haasyaadi| deva-vizeSa / kAma-sambandhI pati / deva-vizeSa / na. kAnti / kaSAya / vi. kaamii| kaMta vi [krAnta] gt| kaMdappa vi [kAndarpa] kaandrp-smbndhii| kaMtA strI [kAntA] strI / rAvaNa kI eka kaMdappiya puM [kAndarSika ] majAka karanevAlA patnI kA nAma / eka yogadRSTi / bhANDa vgairh| bhANDa-prAya devoM kI eka katAra na [kAntAra] jaMgala ! duSTa, dUSita / jAti / hAsya vagairaha bhANDa karma se AjInirAzraya / paagl| jala-phalAdi-rahita araNya / vikA calAnevAlA / vi. kaam-smbndhii| kaMti strI [kAnti] teja / zobhA, saundarya / kaMdara na [kandara] randhra / guhA / guphA / isa nAma kI rAvaNa kI eka patnI / ahiNsaa| kaMdarA / strI [kandarA] guhA, guphA / icchaa| candra kI eka klaa| purI strI. kaMdarI / nagarI-vizeSa / degma, deglla vi ["mat] kAnti- kaMdala puM [kandala] aMkura / latA-vizeSa / kanda vizeSa / yukt|
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaMdala - kaMsAlA kaMdala na [ de] kapAla / kaMdalaga puM [kandalaka] eka khuravAlA jAnavara vizeSa | vi [kandalita] aMkurita / kaMdalia kaMda lilla kaMdalI strI [kandalI] latA-vizeSa | aMkura / kaMdalI strI [kandalI ] kanda - vizeSa / kaMdavipuM [kAndavika] halavAI | saMkSipta prAkRta-hindI koSa kaMdiMda puM [kandendra kranditendra ] krandita-nAmaka deva - nikAya kA indra kaMdiya puM [krandita] vANavyantara devoM kI eka jAti / na rodana, Akranda kaMdI strI [] mUlA / kaMdu puMstrI [kandu ] eka prakAra kA baratana, jisameM mANDa vagairaha pakAyA jAtA hai, hA~DA / kaMdua [kanduka] geMda / vanaspati- vizeSa | kaMduia puM [kAndavika] halavAI | kaMduka dekho kaMdu | kaMdu dekho kaMdua / kaMdu [] dekhI kaMdoTTa | kaMdubva puMna [] kanda- vizeSa | kaMdu dekho kaMduia / kaMdoiya dekho kaMduia / kaMdo na [de] nIla kamala / kaMdha dekho khaMdha = skandha | kaMdharA strI [kandarA] grIvA / kaMdhAra puM [de] grIvA kA pichalA bhAga / kaMpa aka [kamp] kA~panA / kaMpa puM [kampa ] asthairya, calana, hilana / kaMpaDa [] pathika / kaMpaNa na [ kampana] kampa, hilana / roga vizeSa / 'vAia [ vAtika ] kampa vAyu nAmaka rogavAlA / kaMpilla vi [kampavat ] kA~panevAlA, asthira / kaMpalli puM [kAmpilya] yaduvaMzIya rAjA andhakavRSNi ke eka putra kA nAma / na paMjAba deza kA eka nagara / 'pura na. nagara - vizeSa / kaMba vi [ka] kAmuka / sundara / kaMba dekho kaMbA | 207 kaMbara puM [de] vijJAna | kaMbala puMna [ kambala ] kAmarI / puM. svanAmakhyAta eka balIvarda / gau ke gale kA camar3A, sAsnA, galakambala, lahara / kaMbA strI [kambA ] yaSTi, lakar3I / kaMbi kaMbo strI [afmba, bI] dava, kar3achI / lIlA yaSTi, char3I / kaMbiyA strI [afmbakA ] pustaka kA puTThA / kaMbu [kambu ] zaGkha / isa nAma kA eka dvIpa | parvata - vizeSa / na. eka deva -vimAna / gavana [grIva] eka deva - vimAna | kaMbopuM [ kamboja ] deza-vizeSa | kaMbo[ikAmboja ] kamboja deza meM utpanna / kaMbhAra puM. ba. [ kazmIra ] isa nAma kA eka prasiddha deza | jamma na [ janman ] kuMkuma, kesara | dekho kamhAra / kaMbhUra (apa) Upara dekho / kaMsa puM. rAjA ugrasena kA eka putra, zrIkRSNa kA mAtula / mahAgraha - vizeSa / kA~sA / NAbha puM [nAbha] graha-vizeSa | vaNNa puM [varNa] graha - vizeSa / vaNNAbha puM [varNAbha ] grahavizeSa | saMhAraNa puM. kRSNa, viSNu / kaMsana [ kAMsya ] kAMsA / vAdya vizeSa / parimANa-vizeSa | pyAlA / 'tAla na. vAdyavizeSa / pattI, pAI strI ['pAtrI ] kAMsA kA banA huA pAtra - vizeSa | pAya na [pAtra] kAMsA kA banA huA pAtra / kaMsArapuM [deM] kasAra, eka prakAra kI miThAI / kaMsArI strI [de] trIndriya kSudra jantu kI eka jAti / kaMsAla puM [kAMsyAla] vAdya vizeSa / kaMsAlA strI [kaMsatAlA, kAMsyatAlA] vAdya kA eka prakAra kA nirghoSa /
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ kakubha , 208 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kaMsAliyA-kavakhala kaMsAliyA strI [kAMsyatAlikA] eka prakAra kakkarAiya na [karkarAyita] karkara kI taraha kA vaady| | Acarita / doSoccAraNa / kaMsia puM [kAMsyika] kaserA, kasArI, kAMsya- kakkasa vi [karkaza] kaThora / prakhara, caNDa / kAra / vAdya-vizeSa / tIvra, pragADha / aniSTa / niSThura / cabA-cabA kaMsiA strI [kasikA] tAla / vAdya- kara kahA huA vacana / vishess| kakkasa , puMde] dadhyodana, daramba / kakANi puMstrI [de] marma sthAna / kakkasAra kakudha / dekho kauha - kakuda / kakkaseNa puM [karkasena] atIta utsarpiNIkAla meM utpanna eka svanAmakhyAta kulakara puruSa / kakuha dekho kauha = kakuda / harivaMza kA eka | kakkAluA strI [karkArukA] kUSmANDavallI, rAjA kohar3A kA gaach| kakuhA dekho kuhaa| | kakkiDa puM [de] kRkalAsa, giragiTa / kakka puM [kalka] udvartana-dravya / na. pApa / | kakki puM [kalkina] bhaviSya meM honevAlA pATamAyA, kapaTa / deggaruga na [degguruka] mAyA, liputra kA eka raajaa| kapaTa / kakkiya na [kalkika] mAMsa / kakka puMna [kalkacandana Adi udvartana dravya / kakveaNa puna (karketana] ratna kI eka jAti / prasUti-roga Adi meM kiyA jAtA kSAra kakkeraa puM [karkeraka] maNi-vizeSa kI eka pAtana / lodhra Adi se udvartana / 'kuruyA jAti / strI [degkarukA] mAyA, kptt| kakkoDa na [karkoTa] kaka raila, kkkoddaa| dekho kakka puM [karka] cakravartI kA eka deva-kRta | kkkoddy| prAsAda / karka raashi| kakkoDaI strI [karkoTako] kakoDe kA vRkSa, kakkaMdha puM [karkandha] grahAdhiSThAyaka deva-vizeSa / kakaraila kA gAcha / kakkaMdhu strI [karkandhu] baira kA vRkSa / kakkoDaya na [karkoTaka] dekho kakkoDa / puM. kakkaDa puM [karkaTa] karkarAzi / na. jalajantu- anuvelandhara-nAmaka eka nAga-rAja / usakA vizeSa, kulIra / kkdd'ii| hRdaya kI eka AvAsa parvata / prakAra kI vAyu / kakkola puM [kaGkola] zItala-cInI ke vRkSa kakkaDaccha puM [karkaTAkSa] kakar3I, khIrA / / kA eka bheda / na . phala-vizeSa, jo sugandhita kakkaDiyA ) strI [karkaTikA, degTI] kakar3I | hotA hai / dekho kNkol| kakkaDI ) (khIrA) kA gAcha / kakkolI strI [kakolI] vRkSa-vizeSa / kakkaNA strI [kalkanA] pApa / maayaa| kakkha dekho kaccha = kakSa / kakkaba puM [de] gur3a banAte samaya kI ikSu-rasa kakkhaga vi [kakSAga] kakSA-prApta / puM. kakSA kI eka avsthaa| kA keza / kakkara puM [karkara] kaMkara, patthara / vi. kaThina / kakkhaDa dekho kkks| karkara aavaajvaalaa| kakkhaDa vi [de] pIna, puSTa / kakkaraNayA strI [karkaraNatA] doSodbhAvana, kakkhaDaMgI strI [de] skhii| doSodbhAvanagarbhita pralApa / kakkhala [de] dekho kkks|
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ kakkhA - kacchA kakkhA dekho kacchA = kakSA | kagghADa puM [de] apAmArga, ciracirA, laTajIrA / kilATa, dUdha kI malAI / kaghAyala puM [de] kilATa, dUdha kA vikAra, dUdha kI malAI / kaccana [ de. kRtya ] kArya / kacca (pai) dekho kajja / kacca na [kAca] kAca, zIzA / kaccaMta vi [kRtyamAna ] pIr3ita kiyA jAtA / kaccarA strI [ de] kacarA, kaccA kharabUjA / kacarA ko sUkhAkara, talakara aura masAlA DAlakara banAyA huA khAdya-vizeSa / kaccabAra puM [de] katavAra, kUr3A / kaccAiNI strI [kAtyAyanI ] devI vizeSa, caNDI / saMkSipta prAkRta-hindI koSa svanAma khyAta kaccAyaNa puM [ kAtyAyana] RSi - vizeSa / na kauzika gotra kI zAkhArUpa eka gotr| puMstrI. usa gotra meM utpanna / kaccAyaNI strI [kAtyAyanI ] pArvatI / kacci a [kaccit ] ina arthoM kA sUcaka avyaya -- prazna / maNDala | abhilApa / harSa / kaccu (apa) Upara dekho / kaccUra puM [karcUra] vanaspati- vizeSa, kacUra, kAlI haladI / kacola ) puMna [kaJcolaka] pAtra vizeSa, kaccolaya pyAlA / kacchapuM [kakSa] kA~kha, kakharI / vana / tRNa / zuSka tRNa / vallI / zuSka kASThoM vAlA jaMgala | rAjA vagairaha kA janAnakhAnA / hAthI ko bA~dhane kI Dora / pArzva bAjU / grahabhramaNa | kakSA / dvAra | gUgala / vibhItaka vRkSa / ghara kI bhIta | spardhA kA sthAna / jala-prAya deza | kaccha puM. ba. svanAma -khyAta deza / jalaprAya deza / kacchA, la~goTa / ikSu vagairaha kI vATikA / mahAvideha varSa meM sthita eka vijaya pradeza | 27 209 taTa / nadI ke jala se veSTita vana / bhagavAn RSabhadeva kA eka putra / kaccha-vijaya kA eka rAjA / kaccha - vijaya kA adhiSThAyaka deva / pArzvavartI pradeza / rAjA vagairaha ke udyAna ke samIpa kA pradeza / dodhaka chaMda kA eka bheda / 'kUDa na [deg kUTa ] mAlyavanta nAmaka vakSaskAra parvata kA eka zikhara kaccha - vijaya ke vibhAjaka vaitADhya parvata ke dakSiNottara pArzvavarttI do zikhara / citrakUTa parvata kA eka zikhara / vipuM [pa] kaccha deza kA rAjA / vipuM [dhipati] kaccha deza kA rAjA / kaccha puna nadI ke pAsa kI nIcI jamIna / mUlA Adi kI bAr3I / kacchakara puM [de] kAchiA, sabjI becane vAlA / kacchagAvaI strI [kacchakAvatI ] mahAvideha varSa kA eka vijaya pradeza | kacchaTTI strI [] kachauTI, la~goTI / kacchabha puM [kacchapa ] kUrma / rAhu / 'riMgiya na [riGgita ] guru-vandana kA eka doSa, kachue kI taraha calate hue vandana karanA / kacchabhANiyA strI [ de] jala meM honevAlI vanaspati- vizeSa | kacchabhI strI [kacchapI ] kUrmI / vAdya vizeSa / nArada kI vINA / pustaka - vizeSa / kacchara puM [de] paGka | kaccharI strI [kaccharI ] guccha - vizeSa | kacchava (apa) puM [ kaccha ] svanAma - prasiddha dezavizeSa | kacchada dekho kacchabha / kacchavI dekho kacchabhI / kacchaha dekho kacchabha / kacchA strI [ kakSA ] vibhAga / uro bandhana, hAthI ke peTa para bA~dhane kI rajju / kA~kha / zreNI | kamara para bA~dhane kA vastra / janAna
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ 210 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kacchA-kaTTa khAnA / saMzaya-koTi / spardhA-sthAna / ghara kI kajalA strI. isa nAma kI eka puSkariNI / bhIta / prakoSTha / kajalAva aka [vuDa dduubnaa| kacchA strI. kaTi-mekhalA / vaI strI [degvatI] kajalia dekho kajjalaia / dekho kcchgaavii| degvaIkUDa na [degvatIkUTa] kajava puMde] viSThA, mailA / tRNa vagairaha mahAvideha varSa meM sthita brahmakUTa parvata kA eka : kajjavaya kA samUha , kuudd'aa| zikhara / kajjiya vi [kAryika] kAryArthI, prayojanArthI / kacchAdabbha puMde. kakSAdarbha] roga-vizeSa / kajovaga paM [kAryopaga] aThAsI mahAgrahoM meM kacchu strI [kacchU] khujalI, khAja / khAja ko eka graha kA nAma / utpanna karanevAlI auSadhi, kapikacchu / degla, kajjhAla na [de] sevAla / lla vi [mat] khAja rogvaalaa| kaTari (apa) a [kaTare] ina arthoM kA dyotaka kacchuTTiyA strI [de. kacchapaTikA] kachauTI / avyaya-Azcarya / prazaMsA / lNgottii| kaTAra (apa) na [de] churii| karia vi [de] irSita / na. IrSyA / / kaTTa saka [kRt] kATanA, chedanA / kacchuria vi [kacchurita] vyApta, khacita / kaTTa vi [kRtta] kATA huA, chinna / kacchurI strI [de] kapikaccha , kevAca / | kadra na [kaSTa] duHkha / vi. kaSTa-kAraka / kacchula puM. gulma-vizeSa / kaTTara paMna [de] kar3hI meM DAlA huA ghI kA kacchulla puM. svanAmakhyAta eka nArada-muni / bdd'aa| kacchU dekho kcchu| kaTTara na [de] khaNDa, aMza, Tukar3A / kacchoTI strI [de] kachauTI, lNgottii| kaTTarAya na [de] churii| kaja vi [kArya] jo kiyA jAya vaha / karane- kaTArI strI de] charI / yogya / na. prayojana / kAraNa / kAma / jANa kaTria vi [ttita] kATA huA, chedita / vi [degjJa] kArya ko jAnanevAlA / degseNa puM kaTu vi [kata] kartA / [degsena] atIta utsarpiNIkAla meM utpanna | kaTTu a [kRtvA] karake / svanAmakhyAta eka kulakara puruSa / kaTToraga puM [de] kaTorA / pyAlA, pAtra vizeSa / kanjaA (zau) strI [kanyakA] kanyA / kaTTha na [kaSTa] duHkha, pIr3A / pApa / vi. kaSTakajauDa puM[de] anartha / dAyaka / deghara na [deggRha] kaThagharA / kanjamANa vi [kriyamANa] jo kiyA jAtA kaTTha na [kASTha] kATha, lkdd'ii| puM. rAjagRha ho vaha / nagara kA nivAsI eka svanAma-khyAta zreSThI / kajala na. kAjala / suramA / degppabhA strI degkammata na [degkarmAnta] lakar3I kA kAra[prabhA] sudarzanA-nAmaka jambU-vRkSa kI uttara khAnA / karaNa na. zyAmaka-nAmaka gRhastha ke dizA meM sthita eka pusskrinnii| eka kheta kA nAma / degkAra puM. kASTha-karma se kajalaia vi [kajalita] kAjalavAlA / jIvikA claanevaalaa| kolaMba puM zyAma / [degkolamba] vRkSa kI zAkhA ke nIce jhukatA kanjalaMgI strI [kajalAGgI] kajjala-gRha, huA agra-bhAga / "khAya puM ["khAda] kITa. dIpa ke Upara rakhA jAtA pAtra, jisameM kAjala | vizeSa, ghuNa / 'dala na. rahara kI dAla / ikaTThA hotA hai| degpAuyA strI [degpAdukA] khdd'aauuN| putta
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaTuM-kaDaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 211 liyA strI [puttalikA] kaThaputalI / "pejjA | puM [vAdin] jagatkartutvavAdI / "Ai puM strI [degpeyA] mUga vagairaha kA kvAtha / ghRta [degAdi] dekho jogi / dekho kaya = kRta / se talI huI taNDula kI rAba / 'maha na | kaDaalla puM [de] dauvArika / ["madhu] puSpa-makaranda / degmUla na. dvidala | kaDaallI strI [de kaNTha, galA / dhAnya / hAra puM. trIndriya jantu-vizeSa / kaDaia puMde] sthapati / "hAraya puM [hAraka] kaThaharA / kaDaia vi [kaTakita]valaya kI taraha sthita / kaTTa vi [kRSTa] vilikhita, cAsA huaa| kaDailla puMde] dAvArika / kaTThaNa na [karSaNa] AkarSaNa / kaDaMgara na [kaDaGgara] tuSa, chilakA, bhUsA / kaTTahAra puM [kASThahAra] kaThaharA / kaDaMta na [de] mUlI / musala / kaTThA strI [kASThA] dishaa| hada / aThAraha kaDaMtara na [de] purAnA sUrpa Adi upakaraNa / nimeSa / prakarSa / kaDaMtaria vi [de] vidArita, vinAzita / kaTTia puM [de] caparAsI, pratIhAra / kaDaMba puM [kaDamba] vAdya-vizeSa / kaTThia vi [kASThita] kATha se saMskRta bhIta kaDaMbA puMstrI [kadambA] vAdya-vizeSa / vagairaha / kaDabhua na [de] kumbhagrIva-nAmaka pAtra-vizeSa / kaTThiNa dekho kddhinn| ghar3e kA kaNTha-bhAga / kaTTea vi [kASTheya] dekho kaTThia-kASThita / | kaDaka dekho kaDaga / kaTThola dekho kaTTa = kRSTa / / kaDakaDA strI. anukaraNa zabda-vizeSa, kar3a-kar3a kaDa vi [de] kSINa / mRta, vinaSTa / AvAja / kaDa puM [kaTa] gaNDa-sthala, gAla / tRNa / | kaDakaDia vi [kaDakaDita] jisane kar3a-kar3a caTAI / lakar3I / bAMsa / tRNa-vizeSa / chilA ___ AvAja kiyA ho vaha, jIrNa / huA kASTha / 'ccheja na [degcchedya] kalA- kaDakaDira vi kaDakaDAyitu] kar3a-kar3a vizeSa / degtaDa na [degtaTa] kaTaka kA eka | AvAja krnevaalaa| bhAga / gaNDa-tala / pUyaNA strI [pUtanA] | kaDakkiya na kaDakkita] kar3akar3a AvAja / vyantarI-vizeSa / kaDakkha puM [kaTAkSa | kaTAkSa, bhAva-yukta dRSTi, kaDa vi [kRta] kiyA huaa| racita / puna. | A~kha kA saMketa / satyayuga / cAra kI saMkhyA / "juga na [yugakaDakkha saka [kaTAkSaya] kaTAkSa karanA / satya-yuga, 1728000 varSoM kA yaha yuga | kaDaga puMna [kaTaka] kar3A, valaya / yavanikA / hotA hai| degjumma pu [degyugma] sama rAzi parvata kA mUla bhAga / parvata kA madhya bhAga / vizeSa, cAra se bhAga dene para jisameM kucha bhI parvata kI sama bhUmi / parvata kA eka bhAga / zeSa na bace eso rAzi / jummakaDajumma puN| zivira, senA ke rahane kA sthAna / puM. deza['yugmakRtayugma] rAzi-vizeSa / "jummaka- | vizeSa / dekho kdd'y| lioya [yugmakalyoja] rAzi-vizeSa / | kaDacchu strI [de] kI, camacI, ddoii|| jammataAga pu [yugmatryAja] rAzi- | kaDaNa na [kadana] mAra DAlanA / nAza vizeSa / jammadAvarajumma puM.[ jugmadvApara- karanA / mardana / pApa / yuddha / vihvltaa| yugma] rAzi-vizeSa / degjogi vi [yogin] | kaDaNa na [kaTana] ghara kI chata / ghara para chata kRta-kriya / gItArtha, jnyaanii| tapasvI / degvAi ddaalnaa| caTAI Adi se ghara ke pArzva
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ 212 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kaDaNA-kaDucchu bhAgoM kA kiyA jAtA AcchAdana / bhaag| 'taDa na [degtaTa] kaTi-taTa / madhya kaDaNA strI [kaTanA] ghara kA avayava-vizeSa / / bhAga / degpaTTaya na [degpaTTaka] dhoto| degpatta na kaDaNI strI [kaTanI] mekhalA / [degpatra] sargAdi vRkSa kI pttii| patalI kaDatalA strI [de] lohe kA eka prakAra kA kamara / degyala na[degtala] kaTi-pradeza / deglla na hathiyAra, jo eka dhAravAlA aura vakra hotA [degTIya] dekho kaDilla (de) kA dUsarA artha / vaTTI strI [ degpaTTI ] kamara kA paTTA, kaDattaria vi [de] dekho kddtria| kmr-pttttaa| vattha na [degvastra] dhotI, kaDaddaria vi [de] chinna, kATA huaa| na. kamara meM pahanane kA kpdd'aa| degsutta na chidrtaa| [degsUtra] kamara kA AbhUSaNa, mekhalA / hattha kaDappa puM [de. kaTapra] samUha, kalApa / vastra kA | ___puM [deghasta] kamara para rakhA huA hAtha / eka bhAga / | kaDi vi [kaTin] cttaaiivaalaa| kaDamaDa puMna [de] udvega / kaDia vi [kaTita] kaTa-caTAI se AcchAkaDaya na [kaTaka] Ukha Adi kI yaSTi / | dita / kaTa se saMskRta / eka dUsare meM milA kaDaya dekho kaDaga lazkara / puM. kAzI deza huaa| kA eka rAjA / gavaI strI [vatI] rAjA | kaDia vi [de] proNita / kaTaka kI eka kanyA / | kaDikhaMbha puM [de] kamara para rakhA huA hAtha, kaDayaDa puM [kaDakaDa] kar3a-kar3a AvAja / | kamara meM kiyA huA AghAta / kaDayaDiya vi [de] parAvartita, phirAyA huaa| | kaDiNa puMna [de] tRNa-vizeSa / kaDasakkarA strI [de] bA~sa kI slaaii| kaDitta dekho kalitta / kaDasAra na [kaTasAra] muni kA eka upa- kaDibhilla na [de] zarIra ke eka bhAga meM karaNa, Asana / honevAlA kusstth-vishess| kaDasI strI [de] zmazAna / kaDilla vi [de] chidra-rahita / na. kaTi-vastra, kaDaha paMkaTabhU] vRkSa-vizeSa / dhotI vagairaha / vana / vi. gahana / AzIrvAda / kaDA strI [de] kar3I, sikar3o, jaMjIra kI | puM. pratIhAra / vipakSa, zatru / kttaah| upldd'ii| karaNa-vizeSa / kaDAra na [de] nArikela / kaDI dekho kddi| kaDAra puM. tAmar3A varNa, bhUrA raMga / vi. kapila kaDu / puM [kaTuka] kaDuA, tikta / vi. vrnnvaalaa| kaDua ) tiitaa| aniSTa / bhayaMkara / kaDAlI strI [de. kaTAlikA] ghor3e ke muMha para __ niSThura / strI. kuTako / bAMdhane kA eka upakaraNa / kaDua (zau) a [kRtvA] karake / kaDAha puM [kaTAha] lohe kA pAtra, lohe kI | kar3aAla puM[de] ghaNTA, ghaNTa / choTI machalI / bar3I kar3AhI / vRkSa-vizeSa / pA~jara kI haDDI | kaDuiya vi [kaTukita] kar3aA kiyA huA / zarIra kA eka avayava / duussit| kaDAhapalhatthia na [de] donoM pAvoM ko | kaDuiyA strI [kaTukI] vallI-vizeSa, kuTakI / ghumaanaa-phiraanaa| kaDucchaya / puMstrI [de] dekho kaDacchu / kaDi strI [kaTi] kamara / vRkSAdi kA madhya | kaDucchu ,
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaDuyAvi kaNaga 213 DuyAvi [] prahRta, jisa para prahAra kiyA gayA ho vaha / vyathita, pIr3ita / parAbhUta / bhArI vipad meM pha~sA huA / kaDUida (zau ) vi [ kaTUkRta ] kaTuka kiyA huA / RSi / "vitti strI [vRtti ] bhikSA | viyAga puM [ "vitAnaka] dekho kaNagaviyAga | saMtANaya puM [deg saMtAnaka ] dekho kaNaga-saMtAya / da puM. vaizeSika mata kA pravartaka RSi / yaNNa vi [[karNa] binduvAlA | kaDevara na [kalevara] zarIra 1 kaDDha saka [kRS] khIMcanA / cAsa karanA / rekhA karanA / par3hanA / uccAraNa karanA / kaDDha puM [karSa] AkarSaNa / kaNa puM [ka] zabda, AvAja / kaike puM [kanakiketu] isa nAma kA eka rAjA / kaDDhaNa na [karSaNa] khoMcAva | vi. khIMcane- kaNaipura na [ kanakapura ] nagara- vizeSa / vAlA, AkarSaka / kaNaira puM [karNikAra ] kaNera / kaNailla puM [de] totA, suggA, suA / kaI strI [] vallI / kaDDhAviya vi [karSita ] khIMcavAyA huA, bAhara nikalavAyA huA / for a [] bAhara nikalA huA / kaDDhokaDDha na [karSApakarSa ] khIMcAtAna | kaDha saka [ kath ] kvAtha karanA / ubAlanA / garama karanA / kaDhakaDhakaDheMta vi[kaDakaDAyamAna ] kar3akar3a AvAja karatA / kaDhi na [ de] kar3hI | kaDhi strI [de] kar3hI, bhojana - vizeSa / kaThiNa vi [kaThina] kaThina, karkaza, paruSa / na. tRNa - vizeSa / parNa | kaDhora vi [kaThora] kaThina, niSThura / puM. isa nAma kA eka rAjA / kaNa saka [kvaNa] AvAja karanA / kaNa saka [kaN] AvAja karanA / kaNa puM. leza / vikIrNa dAnA / vanaspati- vizeSa / puM. eka mleccha deza / graha-vizeSa, grahAdhiSThAyaka deva - vizeSa | odana / kanika | bindu | "ia vi ['vat ] binduvAlA | kuMDaga puM [deg kuNDaka] odana kI banI huI eka bhakSya vastu / pUpaliyA strI [ pUpalikA ] bhojana- vizeSa, kaNika (ATA) kI banAI huI eka khAdya vastu / bhavakha puM ['bhakSa] vaizeSika mata kA pravarttaka eka saMkSipta prAkRta-hindI koSa kaNaMgara na [kanaGgara ] pASANa kA eka prakAra kA hathiyAra / kaNakaNakaNa aka [de] kaNa-kaNa AvAja karanA / kaNakaNaga puM [ kanakanaka ] graha-vizeSa, grahAdhiSThAyaka deva - vizeSa | kaNakkaNiavi [kaNakaNita] kaNa-kaNa AvAjavAlA / kaNakhala na [de] udyAna - vizeSa / kaNaga vi [ kAnaka] suvarNa-rasa pAyA huA ( kapar3A) / 'paTTa vi. sone kA paTTAvAlA / kaNaga dekho kaNa / kaNaga [de] dekho kaNaya = (de) / kaNaga puM [ kanaka] graha - vizeSa, grahAdhiSThAyaka deva - vizeSa | rekhA sahita jyotiH piNDa, jo AkAza se giratA hai / bindu / zalAkA / ghRtavara dvIpa kA adhipati deva / bilva vRkSa | na. suvarNa | kaMta vi ['kAnta ] kanaka kI taraha camakatA / puM. deva - vizeSa / 'kuDa na [ " kUTa ] parvata vizeSa kA eka zikhara / puM. svarNamaya zikharavAlA parvata / 'keu puM [degketu] isa nAma kA eka rAjA / giri puM. meru parvata / svarNa- pracura parvata / jjhaya puM [deg dhvaja ] isa
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ 214 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kaNagasattari-kaNiAria nAma kA eka rAjA / degpura na. nagara-vizeSa / / mahAvara puM [valivarAvabhAsamahAvara] ppabha puM [prabha] deva-vizeSa / 'ppabhA strI kanakAvalivarAvabhAsa-samudra kA eka adhiSThAtA [prabhA] devI-vizeSa / 'jJAtA-dharmasUtra' kA deva / valivarobhAsavara puM [degAvalivarAva. eka adhyayana / degphullia na [degpuSpita] jisameM bhAsavara] kanakAvalivarAvabhAsa-samudra kA eka sone ke phUla lagAye gaye hoM aisA vastra / adhiSThAtA deva / degAvalI strI. dekho degAvali degmAlA strI. eka vidyAdhara kI putrii| eka kA pahalA aura dUsarA artha / dekho kaNaya = kanaka / svanAmakhyAta sAdhvI / degraha puM [degratha] isa nAma kA eka rAjA / 'lathA strI [deglatA] | kaNagasattari strI [kanakasaptati] eka prAcIna camarendra ke soma-nAmaka lokapAladeva kI eka | janetara zAstra / agrmhissii| "viyANaga paM [vitAnaka] kaNagA strI [kanakA] bhIma-nAmaka rAkSasendra graha-vizeSa, grahAdhiSThAyaka deva-vizeSa / degsaMtA- kI eka agramahiSI / camarendra ke soma-nAmaka Naga puM [degsantAnaka] graha-vizeSa, grahAdhiSThAyaka lokapAla kI eka agra-mahiSI / 'NAyAdhammadeva-vizeSa / vali strI. suvarNa kI maNiyoM kahA' sUtra kA eka adhyayana / caturindriya se banA AbhUSaNa / tapa-vizeSa / puM. dvIpa- | jIva-vizeSa / vizeSa / smudr-vishess| valipavibhatti | kaNaguttama puM [kanakottama] isa nAma kA eka strI [vilipravibhakti] nATya kA eka | dev| prakAra / valibhadda puM [degAvalibhadra] kanakA- kaNaya puM [de] phUloM ko ikaTThA karanA, bANa / vali dvIpa kA eka adhiSThAyaka deva / degvali- | kaNaya puna [kanaka] eka deva-vimAna / mahAbhadda puM [degvalimahAbhadra] kanakAvalivara kaNaya dekho kaNaga = kanaka / puM. rAjA janaka nAmaka samudra kA eka adhiSThAyaka deva / ke eka bhAI kA nAma / rAvaNa kA isa nAma valimahAvara puM. kanakAvalivara nAmaka kA subhaTa / dhturaa| vRkSa-vizeSa / na. chandasamudra kA eka adhiSThAtA deva / valivara . | vizeSa / pavvaya paM parvatA dekho kA isa nAma kA eka dvIpa / isa nAma kA eka giri| "maya vi. suvarNa kA banA huA / smudr| kanakAvalivara samudra kA adhiSThAtA | bhi na. vidyAdharoM kA eka nagara / lI deva-vizeSa / valivarabhadda [ [valivara- strI. ghara kA eka bhAga / valI strI. dekho bhadra] kanakAvalivara nAmaka dvIpa kA eka kaNagAvalI / eka rAja-patnI / adhipati dev| valibaramahAbhadda puN| kaNayaMdo strI (de] vRkSa-vizeSa, pAurI, [vilivaramahAbhadra] kanakAvalivara nAmaka | pADhala / dvIpa kA eka adhiSThAtA deva / valivarA- | kaNaviANaya puM [kaNavitAnaka] dekho bhAsa puM [valivarAvabhAsa| isa nAma kA knngviyaanng| eka dvIpa / isa nAma kA eka samudra / vali- | kaNavI strI [de] kanyA / varobhAsabhadda puM [valivarAvabhAsabhadra] kaNavIra puM karavIra] kanera / na. kaNera kA kanakAvalivarAvabhAsa dvIpa kA eka adhiSThAtA phala / deva / valivarobhAsamahAbhadda puM [valiva- kaNi puMstrI [de] sphuraNa, sphUti / rAvabhAsamahAbhadra] kanakAvalivarAvabhAsa dvIpa | kaNiAra dekho knnnniaar|| kA eka adhiSThAtA deva / valivarobhAsa- | kaNiAria vi [de] kAnI A~kha se jo dekhA
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaNikA-kaNNassariya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 215 gayA ho vaha / na. kAnI najara se dekhnaa| isa nAma kA eka rAjA, yudhiSThira kA bar3A kaNikA strI roTI ke lie pAnI se bhijAyA bhaaii| kAnA, vastu ke chora kA eka aMza / huA aattaa| ura, Ura na [pUra] kAna kA AbhUSaNa / kaNikka vi. matsya-vizeSa / deggai strI [deggati] meru-sambandhI eka DArI / kaNikkA dekho kaNikA / degjayasiMhadeva puM. gujarAta deza kA bArahavIM kaNi? vi [kaniSTha] choTA, laghu / nikRSTa, zatAbdI kA eka yazasvI rAjA / degdeva puM. jghny| vikrama kI terahavIM zatAbdI kA saurASTra-dezIya kaNiya na [kaNita] Arta svara / AvAja, eka raajaa| degdhAra puM. nAvika, niryAmaka / dhvni| degpAuraNa puM [prAvaraNa] isa nAma kA eka kaNiya' ) dekho knnikaa| kaNikA, antrviip| usa antarvIpa kA nivAsI / kaNiyA / cAvala kA ttukdd'aa| kuMDaya degpAvaraNa dekho degpaaurnn| degpIDha na [degpITha] dekho knn-kuNddg| kAna kA eka prakAra kA AbhUSaNa / 'pUra kaNiyA strI [kaNitA] vINA-vizeSa / dekho deguur| degravA strI. nadI-vizeSa / kaNilla na [kanilya] nakSatra vizeSa kA gotra / vAliyA strI [degvAlikA] kAna ke Upara kaNillikA strI [kaniSThikA] choTI aMgulI / bhAga meM pahanA jAtA eka prakAra kA aabhuussnn| kaNisa na [kaNiza] dhAnya kA agr-bhaag| degvehaNaga na [degvedhanaka] utsava-vizeSa, karNakaNisa na de] kiMzAru, sasya-zUka, sasya kA vedhotsava / sakkulI strI [degzaSkulI] kAna tIkSNa agra bhaag| kA chidra / kAna kI lambAI / sohaNa na kaNIa / vi [kanIyas] choTA, laghu / [degzodhana] kAna kA maila nikAlane kA eka kaNIasa ) upakaraNa / deghAra puM [ dhAra] dekho degdhAra / kaNINigA strI [kanInikA] A~kha kA taaraa| dekho knn| choTI uNglii| kaNNadhAra dekho kaNNiAra / kaNIra dekho knner| kaNNa ujja puM [kAnyakubja] deza-vizeSa / na. kaNuya na [kaNuka] tvag vagairaha kA avayava / usa deza kA pradhAna nagara / kaNUyA dekho kaNiyA = kaNikA / kaNNabAla na [de] kuNDala / kaNNagA dekho knngaa| kaNeDDhiA strI [de] guJjA, ghughcii| kaNera dekho kaNNiAra / kaNNacchurI strI [de] gRha-godhA, chipklii| kaNeru / strI [kareNu] hastinI / kaNNaDaya (apa) dekho kaNNa / kaNeruyA kaNNala (apa) vi [karNATa] karNATaka / vi. kaNovaa na [de] garama kiyA huA jala, tela | usa deza kA nivaasii| vgairh| kaNNaloyaNa puMna [karNalocana] dekho kaNNikaNNa puM [kanyA] kanyA-rAzi / laaynn| kaNNa puM [kaNva] isa nAma kA eka parivrAjaka, kaNNalla puMna [karNala] Upara dekho / RSi-vizeSa / kaNNasa vi [kanyasa] adhama, jaghanya / kaNNa puM [kaNaM] koTi bhAga, agrAMza / eka | kaNNassariya vi [de] kAnI najara se dekhA mleccha-jAti / puna. kAna / puM. aGga deza kA / huA / na. kAnI najara se dekhanA /
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ 216 kaNNA strI [kanyA ] jyotiSa zAstra - prasiddha eka rAzi / kumArI / 'colaya na [deg colaka ] dhAnyavizeSa, javanAla / Naya na [naya ] cola deza kA eka pradhAna nagara / degliya na [deglIka] kanyA ke viSaya meM bolA jAtA jhUTha / kaNNAAsa na [de] kAna kA AbhUSaNa / kaNNAdhaNa na [ de] kuNDala | saMkSipta prAkRta-hindI koSa kaNNA puM [karNATa] deza - vizeSa / vi. usa deza meM utpanna, vahA~ kA nivAsI / kaNNAsa puM [de] paryanta, anta-bhAga / for puM [karNa] eka naraka-sthAna / kaNNiA strI [karNikA ] padma-udara, kamala kA bIja - koSa / koNa, astra / zAli vagairaha ke bIja kA mukha-mUla, tuSa- mukha / kaNNiAra puM [kaNNikAra] kanera kA gAcha / gozAlaka kA eka bhakta / na. kanera kA phUla / kaNNilAyaNa na [ kaNilAyana] nakSatra vizeSa kA eka gotra / kaNNIraha dekho kannIraha / kaNNuppala na [karNotpala ] kAna kA AbhUSaNavizeSa | kaNera dekho kaNNiAra / kaNNocchaDiA strI [de] dUsare kI bAta gupacupa sunanevAlI strI / kaNNoDha ) strI [de] strI ko pahanane kA } A kaNNoDhattI [de] dekho kaNNocchaDiA / kaNNoppala dekho kaNNuppala kaNNollI strI [de] caJca, pakSI kA Thora, ThoMTha / avataMsa, zekhara, bhUSaNa - vizeSa / kaNNovagaNNiA strI [karNopakaNikA] karNA karNI, kAnAkAnI / koria [] dekho kaNNassariya | kaNha puM [kRSNa] kanda- vizeSa | zrIkRSNa / pA~cavA~ vAsudeva aura baladeva ke pUrvajanma ke guru kA nAma / dezAvakAzika vrata ko ati kaNNA - kaNhA carita karanevAlA eka upAsaka / vikrama kI tRtIya zatAbdI kA eka prasiddha jainAcArya, digambara jaina mata ke pravartaka zivabhUti muni ke guru / kAlA varNa / isa nAma kA eka parivrAjaka, tApasa / vi zyAma varNa / 'orAla puM. vanaspati- vizeSa | kaMda puM [ kanda] vanaspati- vizeSa, kanda- vizeSa | kaNNayAra puM [karNikAra ] kAlI kanera kA gAcha / " kumAra puM. rAjA zreNika kA eka putra / 'gomI strI ['gomin ] kAlA zRgAla | 'NAma na [nAman ] karma-vizeSa, jisake udaya se jIva kA zarIra kAlA hotA hai / pakkhiya vi [ pAkSika ] krUra karma karanevAlA / bahuta kAla taka saMsAra meM bhramaNa karanevAlA (jIva ) / baMdhujIva puM [' bandhujIva] vRkSa - vizeSa, zyAma puSpavAlA dupahariyA | 'bhUma, bhoma puM [bhUma ] kAlI jamIna / 'rAi, rAI strI [deg rAji, 'jI] kAlI rekhA | eka indrANI, IzAnendra kI eka agra mahiSI / ' jJAtAdharmakathA' sUtra kA eka adhyayana-pariccheda / risi puM [RSi] isa nAma kA eka RSi, jisakA janma zaMkhAvatI nagarI meM huA thA / lesa, lessa vi [deglezya] kRSNa-legyAvAlA / 'lesA, 'lessA strI [ 'lezyA ] jIva kA ati nikRSTa mana:pariNAma, jaghanya - vRtti / vaDisaya, 'vaDeMsaya na [vataMsaka ] eka deva- vimAna / valli, 'vallI strI. vallI-vizeSa, nAgadamanI latA / 'sappa [sarpa ] kAlA saaNp| rAhu / saha na jaina sAdhuoM kA eka kula 1. kaNhaI a kaNhui / [kutazcit ] kisI se| dekho kaNhA strI [kRSNA ] eka indrANI, IzAnendra kI eka agra mahiSI / eka antakRt strI / draupadI / rAjA zreNika kI eka rAnI / brahma deza kI eka nadI /
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaNhui-kannolo saMkSipta prAkRta-hindo koSa 217 kaNhui , a [kacit] kvacit, kahIM bhii| kattha a [kutaH] kahA~ se ? kaNhuI / kahA~ se| kattha a [ka, kutra] kahA~ ? degi a [degcit] katavAra puM[de] kuudd'aa| kahIM, kisI jagaha / kati dekho kaI = kati / kattha vi [kathya] kathanIya / na. kAvya kA eka katu dekho kau = katu / bheda / vanaspati-vizeSa / katta saka [kRt] chedanA / kataranA / kaatnaa| katthabhANI strI [kastabhAnI] pAnI meM honekatta vi [klapta] nirmita / vAlI vanaspati-vizeSa / katta na [de] kalatra strii| katthUriyA / strI kastUrI] hariNa kI nAbhi kattaNayA strI [kartanatA] lavana, katarAI / | katthUrI meM honevAlI sugandhita vastu / kattara puM [de] katavAra, kuudd'aa| katha vi [de] uparata, mRta / kSINa / kattaria vi [kRtta, kattita] katarA huA, | kada (mA) dekho kaDa = kRta / kATA huA, lUna / kadaga dekho kyg| kattarI strI [kartarI] kaiNcii| kadaNa dekho kaDaNa = kadana / kattavIria puM [kAttavIrya] nRpa-vizeSa / kadalI dekho kylo| kattavva vi [kartavya] karane yogya / na. kAma / | kadu dekho kau = Rtu / kattA strI [de] andhikA-dyUta kI kapadikA, kadua (zau) a [kRtvA] karake / kaudd'ii| kaduiyA strI [de] vallI-vizeSa, kaddU / katti strI [kRtti] carma / kaduzaNa (mA) vi [kaduSNa] thor3A garama / katti vi [ka] karanevAlA / kaddama puna [kardama] kIcar3a / degla vi. kattikea puM [kAttikeya] mahAdeva kA eka | __ kiicdd'vaalaa| putra / kaddama puM [kardama] kiic| deva-vizeSa, eka kattigI strI [kAttikI] kAttika mAsa kI | nAgarAja / pUrNimA / kaddamia puM [de] mahiSa / kattima vi [kRtrima] banAvaTI / kanna dekho kaNNa = karNa / ayaMsa puM[degAvataMsa] kattiya puM [kAttika] kArtika mAsa / isa | kAna kA AbhUSaNa / nAma kA eka shresstthii| bharata kSetra ke eka bhAvI | kanna dekho kaNNa / degeva dekho kaNNadeva / tIrthaGkara ke pUrva bhava kA nAma / degvaTTi, degAvaTTi strI [degvRtti] kinArA, agna kattiyA strI [kRttikA] nakSatra-vizeSa / bhaag| kattiyA strI [kattikA] kataranI / kannagA strI [kanyakA] kanyA / kattiyA strI [kAttikI] kAttika mAsa kI | kannasa vi [kanIyas] kaniSTha, jaghanya / pUrNimA yA amAvAsyA / kannAriya vi [de] vibhUSita / kattivaviya vi [de] kRtrima, dikhAU / kannIraha puM [karNIratha] eka prakAra kI kattu vi [kartR] karanevAlA / zivikA, dhanADhya kA eka prakAra kA vAhana / katto a [kutaH] kahA~ se, kisase ? degccaya vi kannullaDa (apa) puM [karNa] zravaNendriya / [degtya] kahA~ se utpanna ? kanneraya dekho knnnniaar| kattha saka [ katth ] zlAghA karanA / kannolI [de] dekho knnnnollii| pilaauu|
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ 218 kapaMdha dekho kamandha | kapiMjala puM. cAtaka / gaurA pakSI / kapUra dekho kappUra | saMkSipta prAkRta-hindI koSa kappa aka [kRp] samartha honA / kalpanA, meM AnA / saka. kATanA / kAma kappa saka [ kalpay ] karanA, banAnA / varNana karanA / kalpanA karanA / kappa vi [ kalpya ] grahaNa-yogya | kappa puM [kalpa ] prakSAlana | AcAra, vyavahAra / dazAzrutaskandhasUtra | kalpasUtra | vyavahArasUtra | vi. ucita | deg kAla puM. prabhUta kAla | 'dhara vi. kalpa tathA vyavahAra sUtra kA jAna kAra / kappa puM [kalpa ] kAla- vizeSa, devoM ke do hajAra yuga parimita samaya / zAstrokta vidhi, anuSThAna | zAstra - vizeSa / kambala - pramukha upakaraNa | devoM kA sthAna, bAraha devaloka / bAraha devaloka / nivAsI deva, vaimAnika deva | kalpavRkSa | zastra - vizeSa | adhivAsa sthAna / rAjA nanda kA eka mantrI | vi. samartha, zaktimAn / sadRza / degTTha puM [degstha] bAlaka / "ThThi strI [sthiti] sAdhuoM kA zAstrokta anuSThAna | degTTiyA strI [sthikA ] bAlikA | taruNa strI / "TThI strI [sthA ] lar3akI | kula-vadhU | 'taru puM. kalpavRkSa / 'tthI strI ['strI] devI / dumaduma [ma] kalpa vRkSa | 'pAyava puM [deg pAdapa] kalpavRkSa | 'pAhuDa na[ prAbhRta] jaina grantha-vizeSa | 'rukkha puM | 'vRkSa ] kalpa vRkSa | ' vaDisaya na [vitaMsaka) vimAna vizeSa / vimAnavAsI deva - vizeSa / ' vaDisayA strI [rai sikA] jaina grantha-vizeSa, jisameM kalpAvataMsaka deva- vimAnoM kA varNana hai / vivi puM [vipin] kalpa vRkSa / 'sAla puM ['zAla ] kalpa vRkSa / sAhi puM [zAkhin ] kalpa vRkSa | 'suta na [sUtra ] zrIbhadrabAhu svAmi-viracita eka jaina grantha / kapaMdha- kappovaga suya [ zruta] jJAna - vizeSa | grantha - vizeSa | apuM [tI] uttama jAti ke devavizeSa, graiveyaka aura anuttara vimAna ke nivAsI deva | ga puM [ka] vidhi ko jAnanevAlA / ya puM. cuGgI, rAja-deya bhAga / kappaMta puM [kalpAnta ] pralaya-kAla / kappaDa puM [karpaTa] vastra / jIrNa vastra, kAra kapar3A / kapaDi mAyAvI / lakuTA vi [kATika] bhikSuka, kapaTI, kappaNA strI [kalpanA ] racanA, nirmANa / prarUpaNa nirUpaNa / kalpanA vikalpa | kappaNI strI [kalpanI] kaiMcI / kappara puM [karpara] khappara, sira kI khopar3I / dekho kuppara = karpara / paria vi [de] dArita | kappAsa puM [ kArpAsa] kapAsa, ruI, Una 1 kappAsatthi puM [ kArpAsAsthi] trIndiya jIvavizeSa, kSudra jantu vizeSa | kappAsia vi [kArpAsika ] kapAsa becanevAlA | na. jainetara zAstra - vizeSa / kapAsa kA banA huA, sUtI vagairaha / kappAsI strI [karpAsI] ruI kA gAcha / kapiAkappiana [kalpAkalpa ] eka jaina zAstra / kappiya vi [kalpita ] racita, nirmita / sthApita, samIpa meM rakhA huA / kalpanAnirmita, vikalpita / vyavasthita | chinna kATA huA / kappiya vi [kalpika] anumata, aniSiddha | yogya / puM. gItArtha, jJAnI sAdhu / kappiyA strI [kalpikA ] jaina grantha- vizeSa, eka upAGga-grantha | kapUra [karpUra] kapUra / kappovaga puM [kalpopaka] kalpa-yukta / bAraha
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ 219 kappovavaNNa-kamala saMkSipta prAkRta-hindI koSa deva loka-vAsI deva / sthAlo / baladeva ! mukha / kappovavaNNa puM [kalpopapanna] Upara dekho| kamaDha pu [kamaTha tApasa-vizeSa, jisako kappovavattiA strI [kalpopapattikA] deva- bhagavAna pArzvanAtha ne vAda meM jItA thA aura loka-vizeSa meM utpatti / jo marakara daitya huA thA / kacchapa / bA~sa / kapphala na kaTaphala] isa nAma kI eka vana- zallakI vRkSa / na. maila / sAdhviyoM kA eka spati, kAyaphala / pAtra / sAdhviyoM ko pahanane kA eka vastra / kapphADa dekho kavADa - kapATa / kamaNa na [kramaNa] gati, cAla / pravRtti / kappADa [de] dekho kaphADa / kamaNiyA strI [kramaNikA] jUtA / kapha puM. zarIra-sthita dhAtu-vizeSa / kamaNilla vi [kramaNIvat] jUtAvAlA, jUtA kaphADa puM [de] guphA / pahanA huaa| kabaMdha (zau) dekho kamaMdha / kamaNI strI [kramaNa jatA / kabbaTTI strI [de] choTI lar3akI / kamaNI strI [de] sii|| kabbaDa puMna [karbaTa] kutsita zahara / puM. graha- | kamaNIya vi kamanIya] sundara, manohara / vizeSa, grahAdhiSThAyaka deva-vizeSa / vi. kuna- kamala puM de] sthAlI / paTaha / muMha / mRga / gara kA nivaasii| kalaha / kabbara dekho kbbur| kamala puMna. eka deva-vimAna / na. padma / kamakabbADabhayaya puM [de] ThIkA para jamIna khodane lAkhya indrANI kA siMhAsana / saMkhyA-vizeSa, kA kAma karanevAlA majadUra / 'kamalAMga' ko caurAsI lAkha se guNane para jo kabbura / vi [karbura] citakabarA / puM. saMkhyA labdha ho vaha / chanda-vizeSa / puM. kabburaya / graha-vizeSa, grahAdhiSThAyaka deva kamalAkhya indrANI ke pUrvajanma kA pitA / vizeSa / zreSTivizeSa / piMga 3-prasiddha eka gaNa, antya kabha (apa) dekho kapha / akSara jisameM guru ho vaha gaNa / eka jAti kabhalla na [de] kapAla / kA cAvala, kalama / degkkha puM [degkSa] isa kama saka [kram] calanA, pA~va uThAnA / nAma kA eka yakSa / jaya na. vidyAdharoM kA ullaMghana krnaa| aka. phailanA, psrnaa| eka nagara / degjoNi puM [yoni] vidhAtA / honaa| degNaaNa puM [degnayana | viSNu, nArAyaNa / degpura kama saka [kam] vAJchanA / na. vidyAdharoM kA ka nagara / degppabhA strI kama aka [kram] yukta honA, ghaTanA / adhika [degprabhA] kAla-nAmaka pizAcendra kI agrrhnaa| mahiSI / 'jJAtAdharmakathA' sUtra kA eka adhyakama puM [kram] pA~va / paramparA / paripATI / yana / 'bandhu puM ["bandhu] sUrya / isa nAma kA maryAdA, sImA / nyAya, phaisalA / niyama / / eka raajaa| degmAlA strI. potanapura nagara ke kama puM [klama] thakAvaTa / rAjA Ananda kii| ka rAnI, bhagavAn ajitakamaMDalu puna. saMnyAsiyoM kA eka miTTI yA nAtha kI daadii| 'raya puM[ "rajas ] kamala kASTha kA pAtra / kA parAga / vaDisa ya na [degAvataMsaka] kamalA kamaMdha puMna [kabandha] mastakahIna shriir| nAmaka indrANI kA prAsAda / degsirI strI kamaDha puM de] dahI kI klshii| piThara, [zrI kamalA-nAmaka indrANI kI pUrva janma
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ 220 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kamalaMga-kamma kI mAtA kA nAma / degsuMdarI strI [degsundarI] [kilviSa] kharAba kAma karanevAlA / isa nAma kI eka raanii| degseNA strI kkhaMdha puM [degskandha]karma-pudgaloM kA piNDa / [degsenA] eka raaj-putrii| ara, agara puM . gara dekho kr| deggAra pu [degkAra] [degkara] kamaloM kA samUha / sarovara, hrada kArIgara, zilpI / dekho kr| degjoga puM vagairaha jalAzaya / poDa, mela puM: ["yoga] zAstrokta anuSThAna / 'TThANa na [degpIDa] bharata cakravartI kA azva-ratna / [degsthAna] kArakhAnA / Tii strI[degsthiti] saNa puM[degAsana] brahmA / karma-pudgaloM kA avasthAna-samaya / vi. saMsArI kamalaMga na [kamalAGga] saMkhyA-vizeSa, caurAsI jIva / degNisega pu [degniSeka] karma-pudgaloM lAkha mahApada kI saMkhyA / kI racanA-vizeSa / degdhAraya pu [degdhAraya] kamalA strI [de] hariNI / vyAkaraNa-prasiddha eka samAsa / degparisADaNA kamalA strI. lakSmI / rAvaNa kI eka ptnii|| strI [degparizATanA] karma-pudgaloM kA jIvakAla nAmaka pizAcendra kI eka agra-mahiSI, pradezoM se pRthakkaraNa / 'purisa pu ["puruSa] indrANI-vizeSa / 'jJAtAdharmakathA' satra kA karma-pradhAna puruSa, kArIgara, zilpI / mahArambha eka adhyayana / chanda-vizeSa / degara puM [kara] | karanevAle vAsudeva vagairaha rAjA loga / dhanADhya / ppavAya na [pravAda] jaina granthAMza-vizeSa, kamaliNI strI [kamalinI] padminI, kamala | AThavA~ pUrva / "baMdha pu[degbandha] karma-pudgaloM kA gaach| kA AtmA meM laganA, karmoM se AtmA kA kamalubbhava puM [kamalodbhava] brahmA / bandhana / bhUbhaga vi [ bhUmika] karma bhUmi meM kamava / aka [svap] so jaanaa| utpanna / bhUmi strI. karma-pradhAna bhUmi, bharata kSetra vgairh| bhUmiga dekho bhUmaga / kamaso a [kramazaH] krama se. eka-eka karake / degbhUmiya vi [bhUmija] karma-bhUmi meM utpanna / kamia vi [de] pAsa AyA huA / degmAsa puM. zrAvaNa maas| degmAsaga pu[degmASaka] kamelaga, puMstrI [kramelaka U~Ta / mAsa-vizeSa, pAMca guJjA, pA~ca rattI / degya kamelaya vi [degja] karma se utpanna honevaalaa| karmakamma saka [kR] kSaura-karma karanA / pudgaloM kA banA huA kArmaNa-zarIra / kamma saka [bhuja] bhojana krnaa| 'yA strI [degjA] abhyAsa se utpanna honevAlI kamma dekho kama % kam / buddhi, anubhava / deglessA strI ["lezyA] karma kamma puMna [karman] jIva dvArA grahaNa kiyA | dvArA honevAlA jIva kA pariNAma / degvaggaNA jAtA atyanta sUkSma pudgala / kAma, kriyA.. strI ["vargaNA] karmarUpa meM pariNata honevAlA karanI, vyApAra / jo kiyA jAya vh| pudgala-samUha / degvAi vi [degvAdina] bhAgya vyAkaraNa-prasiddha kAraka-vizeSa / vaha sthAna, ko hI saba kucha mAnanevAlA / degvivAga puM jahA~ para cUnA vagairaha pakAyA jAtA hai| .. [degvipAka] karma-pariNAma, karma-phala / krmbhaagy| kaarmnn-shriir| kArmaNa-zarIra nAmakarma, vipAka kA pratipAdaka grantha / degsaMvacchara puM karmavizeSa / degkara vi. cAkara / dekho deggaar| [degsaMvatsara] laukika varSa / 'sAlA strI degkaraNa na. karma-viSayaka bandhana, jIva-parAkrama- [degzAlA] kaarkhaanaa| kumbhakAra kA ghaTAdi vizeSa / degkAra vi. naukara / kibbisa vi banAne kA sthaan| siddha puM.kArIgara, zilpI / kamavasa
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ kamma-kaye saMkSipta prAkRta-hindI koSa 221 jIva kArIgara / kArIgarI kA koI kammAra vi [karmakAra] naukara / kArIgara, bhI kAma batalAkara bhikSAdi prApta karane- zilpI / vAlA sAdhu / degAdANa na [TdAna] jisase kammAriyA strI [karmakArikA] strI-naukara, bhArI pApa ho aisA vyApAra / degAyariya puM dAsI / [[ya] nirdoSa vyApAra karanevAlA / degvAi kammi vi [kamin] karma karanevAlA, dekho vaai| abhyAsI, pApa karma krnevaalaa| kamma vi [kArmaNa] karma-sambandhI, karmajanya, kammiyA strI [kamikA, kAmikA] abhyAsa karma-nirmita, karma-maya / na. karma-pudgaloM kA se utpanna honevAlI buddhi / avaziSTa karma / hI banA huA eka atyanta sUkSma zarIra, jo kamhala na [kazmala] pApa / bhavAntara meM bhI AtmA ke sAtha hI rahatA; kamhA a [kasmAta kyoM, kisa kAraNa se / hai| karma-vizeSa, kArmaNa-zarIra kA hetu-bhUta / kamhAra dekho kabhAra / degja na. kesara, kuMkuma / karma / karmaNa-zarIra kA eka vyApAra / kamhia puM [de] mAlI / kammaiya na [karmacita, kArmaNa] Upara dekho| kamhIra dekho kaMbhAra / kammata puM [de. karmAnta] karma-bandhana kA kaya pukaca] kesh| kAraNa / karmasthAna, kArakhAnA / kaya puM [kraya] khriidnaa| kambhaMta vi [kurvat] hajAmata karatA huA / kaya dekho kaDa = kRta / deguNNa vi [ puNya] nApita / degsAlA strI [zAlA] jahA~ para puNyazAlI, bhAgyazAlI / degka dekho degga / uttarA-bAla banAne kA churA Adi sajAyA degkajja vi [degkAya] kRtArtha, saphala-manoratha / jAtA ho vaha sthAna / karaNa vi. abhyAsI, kRtAbhyAsa / degkicca kammakkara dekho kmm-kr|| vi [kRtya] saphala-manoratha / degga vi [ka] kammaga na [karmaka, kArmaka, kArmaNa] dekho apanI utpatti meM dUsare kI apekSA karane kamma = kArmaNa / vAlA, prayatna-janya / puM. dAsa-vizeSa, kammaNa na [kAmaNa] karma-maya zarIra / auSadha, gulAma / na. suvarNa / ggha vi [degna] mantra Adi ke dvArA mohana, vazIkaraNa, kRtaghna / degjANua vi [degjJAyaka] kRtajJa / uccATana Adi karma / deggAri vi [degkArin] degNa, degNNu vi ["jJa] kiye huye upakAra kI kArmaNa karanevAlA / joya puM [degyoga] kadara karanevAlA / degNNuyA strI [jJatA] kaarmnn-pryog| ehasAnamandI / 'ttha vi [degArtha] kRtakRtya / kammaNa na [bhojana] bhojana / 'nAsi vi [nAzin] kRtaghna / kammaya dekho kmmg| paMjali vi [prAJjali] namaskAra ke lie kammava saka [upa + bhuj] upabhoga krnaa| jisane hAtha U~cA kiyA ho vaha / paDikai kammavaNa na [upabhoga] upabhoga, kAma meM / strI [ pratikRti] pratyupakAra, vinaya-vizeSa / laanaa| degpaDikaiyA strI [pratikRtitA] pratyupakAra / kammasa vi [kalmaSa] malina / na. paap| vinaya kA eka bheda / degbalikamma vi [degbali. kammA strI [karman] kriyA, vyApAra / karman] jisane devatA kI pUjA kI hai vaha / kammAra puM [karmAra] lohAra, lohkaar| maMgalA strI [ maGgalA] isa nAma kI eka grAma-vizeSa / nagarI / degmAla vi [degmAla] jisane mAlA
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ 222 maTakA / nAI ho vaha / puM. vRkSa - vizeSa, kanera kA gAcha / tamisrA nAmaka guphA kA adhiSThAyaka deva | lakkhaNa vi [lakSaNa] jisane apane zarIra-cinha ko saphala kiyA ho vaha / "vavi [[vat ] jisane kiyA ho vaha / "vaNamAlapiya puM [ vanamAlapriya ) isa nAma kA eka yakSa / vamma puM. ['varman ] nRpa-vizeSa, bhagavAn vimalanAtha kA pitA / ' vIriva puM [vIrya ] kArtavIrya ke pitA kA nAma / kayali, deglI strI [kadali, "lI] kelA kA gAcha / samAgama puM. isa nAma kA eka gA~va / 'hara na [gRha] kadalI-stambha se banAyA huA ghara / kayallaya dekho kaya = kRta / kayaM a [kRtam] alam, basa / kayavara puM [de] kUr3A, mailA, viSThA / kayaMgalA strI [kRtaGgalA ] zrAvastI nagarI ke kayavarujjhiyA strI [de. kacavarojjhikA ] samIpa kI eka nagarI / kUr3A sApha karanevAlI dAsI / kayavAu puM [kRkavAku] kukar3A, murgA / kayavAya puM [kRkavAka] kukkuTa | kayasaNa na [kadazana] kharAba bhojana / kayasehara puM [de] murgA | kayA a [kadA] kaba, kisa samaya ? kAi a [ kadApi ] kabhI bhI, kisI samaya bhI / kayAiM a [kadAcit ] kisI samaya, kabhI / vitarka dyotaka avyaya / saMkSipta prAkRta-hindI koSa kayaMta puM [kRtAnta ] yama, mRtyu | zAstra, siddhAnta / rAvaNa kA isa nAma kA eka subhaTa / 'muha puM [degmukha] rAmacandra ke eka senApati kA nAma / "vayaNa puM [ "vadana] rAma kA eka senApati / kasaMdha dekho kamaMdha / kaba dekho kalaMba | kayaMba [kadamba] samUha | kabiya vi[kadambita ] alaMkRta / kayaMbua dekho kalaMbua / kavi [kRta ] prayatna - janya | kayaga vi [krAyaka] kharIdanevAlA / kayaga puM [kataka] vRkSa- vizeSa nirmalI / na. kataka - phala, nirmalI - phala, pAyapasArI / yajjavi [kadarya ] kaMjUsa / DDa puM [padan] isa nAma kA eka yazna devatA / kayaNa na [kadana] hiMsA, mAra DAlanA | kattha saka [kadarthay ] hairAna karanA, pIr3A karanA / kayanna vi [ kadanna ] kharAba anna / kavi [katama ] bahuta meM se kauna ? na. karIra kA phala / kayala puM [kadala ] kelA kA gAcha / na. kelA / kayala na [de] aliJjara, bar3A gagarA, jhaMjhara, kayaM - karaarI kyAi kayAI kayANa na [krayANaka] becane yogya vastu, kariyAnA / kayAra puM [de] kUr3A | kavi dekho kayAi = kadApi / yoga puM. bahurUpiyA / kara saka [kR] karanA, banAnA / karaaDI kara vi [tara] do meM se kauna ? kayara puM [krakara] vRkSa-vizeSa, karIra, karIla / karaarI kara puM. eka mahAgraha | hAtha | mahasUla / kiraNa | hAthI kI sUMDa / karakA, zilA-vRSTi, olA / ha puM [graha ] hAtha se grahaNa karanA / zAdI | ya puM [ja] nakha / ruha puMna [" kararuh] nakha / puM. nRpa - vizeSa / lAghava na kalA-vizeSa, hastalAghava / vaMdaNa na [vandana] vandana kA eka doSa / strI [de ] moTA kapar3A /
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ karaA-karamarI saMkSipta prAkRta-hindo koSa 223 karaA strI [karakA] olA / karacchoDiyA strI de] tAlI, tAla / karaillI strI [de] sUkhA pedd'| karaTTa puM [de] apavitra anna ko khAnevAlA karaMka puM [de. karaGka] bhikSA-pAtra / azoka __ brAhmaNa / vRkSa / karaDa puMkaraTa] kauA / hAthI kA gaNDakaraMka puMna. hddddii| asthi-paJjara / pAnadAna / __ sthala / vAdya-vizeSa / kusumbha-vRkSa / karIrahaDDiyoM kA Dhera / vRkSa / giragiTa, bharaTa / nAstika / zrAddhakaraMja saka [bhaJj] tor3anA, phor3anA / vizeSa / karaMja puM. vRkSa-vizeSa, krinyjaa| karaDa puMde] vyAghra, zera / vi. kabarA / karaMja puMde] sUkhI tvcaa| karaDA strI (de] laravA---eka prakAra kA karaJja karaMDa puMna. vaMzAkAra hddddii| vakSa / pakSi-vizeSa, caTaka / bhramara / vAdyakaraMDa puM [karaNDa] DibbA / vishess| karaMDiyA strI [karaNDikA choTA DibbA / karaDi puM [karaTin ] hAthI / karaMDI strI. peTikA, kuNddii| karaDI strI [de. karaTI] vAdya-vizeSa / karaMDaya na [de] pITha ke pAsa kI hdd'ii| karaDuyabhatta na [de| zrAddha-vizeSa / karaMba puM. dadhyodana / karaNa na. indriya / Asana, padmAsana vagairaha / karaMbiya vi [karambita] vyApta, khacita / / Azraya / kriyA, vidhAna / kAraka-vizeSa, karakaMTa puM [karakaNTa] isa nAma kA eka sAdhakatama / upAdhi, upakaraNa / nyAyAlaya / parivrAjaka / viiry-sphurnn| jyotiHzAstra-prasiddha bavakarakaMDu puM. eka jaina maharSi / bAlavAdi karaNa / prayojana / jela / vi. jo karakaciya vi [krakacita] karavata Adi se | kiyA jAya vaha / karanevAlA / hivai puM phAr3A huaa| [degAdhipati] jela kA adhyakSa / degsAlA strI karakaDa vi [ de. karkara, karkaTa] paruSa / [degzAlA nyAyAlaya / karakaDI strI [de. karakaTI] cithar3A, ninda karaNayA strI [karaNatA] anuSThAna, kriyaa| nIya vastra-vizeSa, jo prAcIna kAla meM vadhya saMyamAnuSThAna / puruSa ko pahanAyA jAtA thaa| karaNi strI [de] kriyaa| karakaya puM [krakaca] karapatra, aaraa| karaNi strI de] rUpa, AkAra / sAdRzya / karakara puM. 'kara-kara' AvAja / degsuMTha puna __ anukaraNa / svIkAra / [degzuNTha] tRNa-vizeSa / karaNilla vi [de] gamAna, sadRza / karakariga puM [karakarika] graha-vizeSa, grahA karapatta na [karapatra] krakaca / dhiSThAyaka deva-vizeSa / | karabha puM. U~Ta / karaga dekho kAraga = kAraka / karabhI strI. U~TanI / dhAnya bharane kA bar3A karaga puM [karaka] olA / pAnI kI klshii| pAtra ! dekho krhii| dekho karaya = karaka / karama vi [de] kSINa, durbala / karagaya dekho krky| karamaMda puM. phalavAlA vRkSa-vizeSa / karaggaha dekho kara-gaha / | karamadda puM [karamada] vRkSa-vizeSa, karauMdA / karaghAyala puM [de] dUdha kI malAI / karamarI strI [de] haTha-hata strI, bA~dI /
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ 224 saMkSipta prAkRta-hindI koSa karaya-kareDu karaya dekho karaga / pakSi-vizeSa / nirmApana / karayaMdI strI [de] mallikA, belA kA gAcha / / karAviya vi [kArita] karAyA huaa| karayara aka [karakarAya] 'kara-kara' AvAja kari puM [karin] haathii| degdharaNaTThANa na krnaa| [degdharaNasthAna] hAthI ko bA~dhane kI Dorakararudda puM [kararudra] chanda-vizeSa / rajju / 'nAha puM [degnAtha] airAvaNa, indra kA karali / strI kadali, deglI] patAkA / | hAthI / uttama hstii| degbaMdhaNa na [degbandhana] karalI , hariNa kI eka jAti / hAthI kA | hAthI pakar3ane kA garta / degmayara puM [makara] eka AbharaNa / jl-hstii| karava puMna [de. karaka] jala-pAtra / karia puM [karika] eka mahAgraha / karavaMdI strI [karamandI] latA-vizeSa, eka | kariA strI [de] madirA parosane kA pAtra / jAti kA per3a / kariNiyA / strI [kariNI] hathinI / karavattiA strI [karapAtrikA] jala pAtra- | kariNI / vizeSa / kariNa puM [karin] hstii| karavAla puM. talavAra / karimarI [de] dekho karamarI / karaviyA strI [de. karakikA] pAna pAtra karilla na de] vaMzAMkura, bAMsa kA kopar3a, vizeSa / retIlI bhUmi meM utpanna honevAlA vRkSa-vizeSa, karavIra puM. kanera kA gAcha / jise U~Ta khAte haiM / karailA, tarakArI-vizeSa / karasI [de] dekho kddso| aMkura, kandala / puM. karIla vRkSa, karIla / karaha puM [karabha] uSTra / sugaMdhI dravya-vizeSa / vi. vaMzAMkura ke samAna / karahaMca na [karahaJca] chaMda-vizeSa / / karisa dekho kaDDha = kRS / karahADa puM [karahATa] vRkSa-vizeSa, karahAra, | karisa puM [karSa] AkarSaNa / vilekhana, rekhAziphA kanda, mainaphala / karaNa / pala kA cauthA hissA / karahADaya puM [karahATaka] Upara dekho / deza karisa dekho kriis| vizeSa / karisaga vi [karSaka] kRSIvala / karahI dekho krbhii| isa nAma kA eka chanda / karisaNa na [karSaNa] khIMcAva / khetI krnaa| __ ruha vi [degroha] U~Ta-savAra / kRSi / karAiNI strI [de] zAlmalI vRkSa / karisaya dekho krisg| karAdalla puM. svanAmakhyAta eka rAjA / karisAvaNa puMna [kArSApaNa] sikkA-vizeSa / karAla vi unnt| danturita / bhayaMkara / phAr3ane karisiya vi [kRzita] durbala kiyA huaa| vAlA / vikasita / vyavahita / vi. isa nAma | karIra pu. vRkSa-vizeSa / kA videha-deza kA rAjA / karIsa puM [karISa] jalAne ke lie sukhAyA karAla saka [karAlaya] phAr3anA, chidra karanA / huA gobara, kaNDA, goiThA / vikasita krnaa| karuNa dekho kaluNa / karalo strI [de] datavana, dAMta zuddha karane kA | karuNA strI dyaa| kASTha / kare saka [kAraya] karAnA / karAvaNa na [kAraNa] karavAnA, banavAnA, | kareDu puM [de] kRkalAsa, giragiTa, saraTa /
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ kareNu -kalaNA kareNu puM. hAthI / kanera kA gAcha / strI. hastinI / dattA strI. brahmadatta cakravartI kI eka strI / degseNA strI. [degsenA] dekho pUrvokta artha / kareNuA strI [kareNu] hathinI / saMkSipta prAkRta-hindI koSa kalaMtara na [ kalAntara ] byAja, sUda | pIr3ita / karevAhivi [karabAdhita] rAja-kara se kalaMda puM [ kalanda] kuNDa, kuNDA raGgapAtra / jAti se Arya eka prakAra ke manuSya / kalaMba puM [ kadamba] vRkSa - vizeSa, nIpa kadama kA gAcha / 'cIra na. zastra vizeSa / 'cIriyA strI ['corikA ] tRNa - vizeSa, jisakA agra bhAga ati tIkSNa hotA hai / 'vAluyA strI [ vAlukA] kadamba ke puSpa ke AkAravAlI dhUlI / naraka kI nadI / kalaMbu strI [de] vallI-vizeSa, nAlikA / kalaMbuana [kadambaka] kadamba vRkSa evaM usakA puSpa / karoDa puM [de] nArikela | kAka 1 vRSabha / karoDaga puM [de] kaTorA / karoDa strI [karoTi] sira kI haDDI / karoDiya puM [karoTika ] kApAlika, bhikSukavizeSa | karoDiyA strI [karoTikA, degTo] kuNDA, bar3e mu~ha kA eka pAtra, karoDI kAMsya pAtra vizeSa | sthagikA, pAnadAna / miTTI kA eka taraha kA pAtra / kapAla, bhikSA pAtra / parosane kA eka upakaraNa / karoDI strI [ de] eka prakAra kI cIMTI, jantu - vizeSa / karoDI strI [] muradA, zava / kala saka [ kalay ] saMkhyA karanA | AvAja karanA / jAnanA / pahicAnanA / sambandha karanA / kala vi [kala] madhura, manohara / puM. avyakta madhura zabda / kolAhala, kalakala / kardama / dhAnya- vizeSa, gola canA, mttr| kaMThI strI [kaNThI] koyala / 'maMjula vi [ vi [*maJjula] zabda se madhura / yaMTha puM [ kaNTha] kokila / 'yaMThI dekho 'kaNThI | haMsa puM. rAja-haMsa | kalaMka puM [kalaGka] doSa / lAJchana, cihna | kalaMka saka [kalaMGkay ] kalaGkita karanA / kalaMka puM [de] bA~sa, vaMza / bA~sa kI banAI kSudra huI bAr3a | kalaMkala vi. asamaMjasa, azubha | kalaMkalIbhAgi vi [kalaGkalIbhAgin] duHkhavyAkula / 29 225 kalaMkalIbhAva puM [kalaGkalIbhAva] duHkha se vyAkulatA | saMsAra - paribhramaNa | kalaMkavaI strI [ de] kA~Te Adi se paricchanna sthAna- paridhi / kalaMbuA [de] dekho kalaMbu / kalaMbuA strI [ kalambukA ] kadamba puSpa ke samAna mAMsa- golaka / eka gA~va kA nAma, jahA~ para bhagavAn mahAvIra ko kAlahastI ne satAyA thA / kalaMbugA strI [lambukA ] jala meM hone vAlI vanaspati kI eka jAti / kalakala puM. kolAhala, kala-kalarava / spaSTa AvAja | cUnA Adi se mizrita jala / kalakala aka [kalakalAy ] 'kala-kala' AvAja karanA / kolAhala karanA / kalakkha dekho kaDakkha = kaTAkSa | kalaculi puM [karaculi ] kSatriya - vizeSa / isa nAma kA eka kSatriya vaMza | kalaNa dekho karaNa / kalaNa na [kalana] zabda, AvAja / saMkhyAna, ginatI / dhAraNa karanA / jAnanA / prApti, grahaNa | kalaNA strI [kalanA ] kRti, karaNa / dhAraNa karanA, lagAnA /
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ 226 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kalatta-kalia kalatta na [kalatra] bhAryA / kalahoya na [kaladhauta] suvarNa / cA~dI / kaladhoya dekho klhoy| kalA strI. aMza, bhAga, mAtrA / samaya kA sUkSma kalabha puMstrI. hAthI kA baccA / bccaa|| bhAga / candramA kA solahavAM hissaa| kalA, kalabhiA strI [kalabhikA] hAthI kA strI / vidyA, vijJAna / puruSa-yogya kalA ke mukhya baccA / bahattara aura strI-yogya kalA ke mukhya causaTha kalama puM [de. kalama cora / eka prakAra kA bheda haiM / degguru puM [guru] kalAcArya / yariya uttama cAvala / puM [degcArya] dekho pUrvokta artha / degvaI strI kalamala paM. peTa kA mala / vi. durgandhi, durgandha- [vatI] kalAvAlI strii| eka pativratA vaalaa| strI / degsavaNNa na [degsavarNa] saMkhyA-vizeSa / kalamala puna [de] madana-vedana / kampana, kalAiA strI [kalAcikA] konI se lekara tharatharAhaTa, ghRNA / | maNibandha taka kA hastAvayava / kalaya dekho kaaly| kalAya puM [kalAda] suvarNakAra / kalaya puM[de] arjuna vRkSa / sonAra / kalAya puM. gola canA, maTara / kalaya puM kalAda] suvarNakAra / kalAva puM [kalApa] samUha, jtthaa| mayUrakalayaMdi vi [de] vikhyAta / strI vRkSa-vizeSa, piccha / zaradhi, tUNa, jisameM bANa rakhe pADarI, pADhala / jAte haiM / kaNTha kA AbhUSaNa / kalayajala na [de] oSTha-lepa, hoTha para lagAyA | kalAvaga na [kalApaka] cAra zlokoM kI ekajAtA lepa-vizeSa / vAkyatA / grIvA kA eka AbharaNa / kalayala dekho klkl| kalAvaya na [kalApaka] cAra padyoM kI ekakalaruddANI strI [kalarudrANI] isa nAma kA vaakytaa| chanda / kalAvi puMstrI [kalApin] mayUra / kalala na. vIrya aura zoNita kA samudAya / | kali puM. eka narakAvAsa / garbhaveSTana carma / garbha ke avayava rUpa reta kali puM. jhgdd'aa| kaliyuga / parvata-vizeSa / vikAra / kardama / prathama bheda / eka, akelA / duSTa puruSa / kalavika puM. caTaka, gauriyA pakSI, gauraiyaa|| degoga, oya puM [ oja] yugma-rAzikalavU strI [de] tumbI-pAtra / vizeSa / oyakaDajumma pu [degojakRtakalasa puM [kalaza] ghdd'aa| skandhaka chanda kA yugma] yugma-rAzi-vizeSa / "oyakalioya eka bheda / puna. eka devavimAna / vaady-vishess| pu [degojakalyoja ] yugma-rAzi-vizeSa / kalasiyA strI [kalazikA] choTA ghaa| degojateoya pu[ ojanyoja] yugma-rAzivAdya-vizeSa / vizeSa / oyadAvaraz2amma pu[degojadvAparakalaha puM. jhgdd'aa| yugma] yugma-rAzi-vizeSa / 'kuMDa na [degkuNDa] kalaha dekho kalabha / tIrtha-vizeSa / degjuga na [degyuga] kaliyuga / kalaha na [de] talavAra kI myAna / kali pude] zatru / kalaha aka [kalahAya] jhagar3A karanA, lar3AI | kalia vi [kalita] sahita / gRhiit| vidita / krnaa| kalia dekho kala = kalay / / kalahAa dekho kalaha - kalahAya / | kalia pu[de] nakula / vi. garvita /
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaliA--kavaDa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 227 kaliA strI [de] skhii| kallANa na [kalyANa] suvarNa / kaliA strI [kalikA] klii| kallANa puMna [kalyANa] sukha, maMgala, kSema / kaliMga pu [kaliGga] deza-vizeSa / kaliGga nirvANa / vivAha / jina bhagavAn kA pUrva bhava deza kA rAjA / kaliMga puM. bhagavAn AdinAtha se cyavana, janma, dIkSA, kevala-jJAna tathA kA eka putra / mokSa-prApti rUpa avasara / vaibhava / vRkSakaliMca dekho kiliNc| vizeSa / tapa-vizeSa / deza-vizeSa / nagarakaliMja pu[kaliJja] caTAI / vizeSa / puNya / vi, hita-kAraka, sukh-kaark| kaliMja na [de] choTI lakar3I / kaDaya na [kRtaka] nagara-vizeSa / kaliMba puna. bA~sa kA pAtra-vizeSa / sUkhI kallANI strI [kalyANI] kalyANa karanevAlI lkdd'ii| strI / do varSa kI bchiyaa| kalitta na [kaTitra] kamara kA pahanA jAtA kallAla puMkalyapAla] kalAla / eka prakAra kA carmamaya kavaca / kalli a [kalye] kala dina, kala ko / kalima na [de] kamala / kalluga puM [kalluka] dvIndriya jIva-vizeSa, kalimala dekho kalamala = kalakala / / kITa kI eka jAti / kalila vi. gahana, ghanA, durbhedya / kalluya puM [kalluka] dvIndriya jantu kI eka jAti / kaluNa vi [karuNa] dIna, dayA-janaka, kRpA kalluriyA [de] dekho kullariyA / pAtra / pu. sAhityazAstra-prasiddha nava rasoM kalleuya puMna [de] kalevA, prAtarAza / meM eka rasa / kalloDaya puM [de] damanIya baila / kaluNA dekho krunnaa| kalloDiA [de] dekhA klhoddii| kalusa vi [kaluSa] asvaccha / na. pApa, doSa, kallola puM. taraMga, mi / mail| kallola vi [de. kallola] duzmana / kalera pu [de] kaGkAla, asthi-paJjara / vi. kalloliNo strI [kallolinI] ndii| bhayAnaka / kalhAra na [kalAra sapheda kamala / kalevara na. deha / kalhi dekho klli| kalesuya na [kalesuka] tRNa-vizeSa / kalovAi strI [de] pAtra-vizeSa / / kalhoDa puM de] bchdd'aa| kava aka [ku] AvAja karanA / kalla na [kalya] kala, gayA huA yA AgAmI dina / zabda, AvAja / saMkhyA, gintii| kavaiya vi [kavacita] bakhtaravAlA / Arogya / subaha / vi. niroga / kavaMdha dekho kmNdh| kallavatta puM [kalyavartta]prAtarbhojana, jalapAna / kavagga puM [kavarga] 'ka' se 'Ga' taka ke pA~ca kallavAla puM [kalyapAla] zarAba becnevaalaa| akSara / kallavia vi [de] tImita, Adita / kavacia dekho kavaiya / vistArita / . kavaciyA strI [kavacikA] kalAcikA, kallA strI [de] dArU / prakoSTha / kallAkalli / a [kalyAkalya] pratidina / / kavaTTia vi [karthita] pIr3ita / kallAkalli / roja-subaha / kavaDa na [kapaTa] mAyA, chadma, zAbya /
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ 228 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kaveDi-kasa kavaDi dekho kavaDDi / kavilaDolA strI [de. kapilaDolA] kSudra kavaDDa puM [kapadaM] bar3I kaudd'ii| jntu-vishess| kavaDDi puM [kapardin] yakSa-vizeSa / ziva / / kavilAsa dekho kailAsa / kavaDDiyA strI [kapadikA] kaudd'ii| kavilluya na [de] kdd'aahii| kavaNa vi [kim] kauna ? kavisa puM [kapiza] kRSNa-pIta-mizrita varNa / kavaya puMna [kavaca] bakhtara / vi. kapiza vrnnvaalaa| kavaya na [de] vanaspati-vizeSa, bhUmicchatra / kavisa na [de] mdiraa| kavarI strI [kabarI] ke za-pAza / kavisA strI [de] ardhajaGghA / kavala saka [kavalaya] grasanA / kavisAyaNa puMna [kapizAyana] gur3a kI dArU / kavaliA strI [de] jJAna kA eka upakaraNa / kavisIsaga / puna [kapizIrSaka] prAkAra kA kavalla puM [de] lohe kA kar3Aha / kavisIsaya agr-bhaag| kavalli / strI [de] gur3a vagairaha pakAne kA kavihasiya puMna [kapihasita] AkAza meM kavallI bhAjana, kar3Aha / akasmAt honevAlI bhayaMkara AvAja karatI kavAla / puM [kapATa] kivAr3a, kivaadd'ii| jvaalaa| kavADa kavelluya dekho kavilluya / kavAla na [kapAla] khopar3I / bhikSA-pAtra / | kavoDa) puM [kapota] kabUtara / mleccha-dezakavAsa puM [de] eka prakAra kA jUtA, ardhjngghaa| kavoya / vizeSa / na. kUSmANDa, kohdd'aa| kavi dekho kaI = kapi / kavola puM [kapola] gAla / kavi puM. kavitA karanevAlA / zukra graha / degtta kavozaNa (mA) vi [kaduSNa] thor3A garama / na [tva] kavitA, kavitta / dekho kaI = kavva na [kAvya] kavitA, kavitva / graha-vizeSa, kavi / zukra / vi. varNanoya, zlAghanIya / degitta vi kavia na [kavika] lagAma / [vat] kaavyvaalaa| kaviMjala dekho kapijala / kavva na [kravya] mAMsa / kavikacchu / dekho kaikacchu / kavvaTTha puM [de] bAlaka / kavigaccha kavvaDa dekho kabbaDa / kaviTTha dekho kitth| kavvA strI [kravyA] mAyA / kaviDa na de] ghara kA pichalA A~gana / kavvADa puM [de] dAhinA hAtha / kavittha dekho kitth| kavvADia vi [de] kA~vara uThAnevAlA, baha~gI kaviyacchu dekho kaikacchu / se mAla ddhonevaalaa| kavila puM [de] kuttaa| kavvAya puM [kravyAda] rAkSasa, pizAca / vi. kavila puM [kapila] bhUrA raMga, tAmar3A vrnn| kaccA mA~sa khAnevAlA / mAMsa khAnevAlA / pakSi-vizeSa / sAMkhya mata kA pravartaka muni- kavvAla na [de] kAryAlaya / ghara / vizeSa / eka brAhmaNa maharSi / isa nAma kA | kasa saka [kaS] ThAra maarnaa| kasanA, eka vAsudeva / rAhu kA pudgala-vizeSa / vi. ghisanA / malina karanA / vinAza karanA / bhUrA raMga kA, maTamailA raMga kA / strI. eka | kasa puM [kaga] cAbuka / brAhmaNI kA nAma / kasa puM [kaSa] ksauttii| kasauTI kA patthara /
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasaI-kahiM saMkSipta prAkRta-hindI koSa 229 vi. hiMsaka, mAra ddaalnevaalaa| puMna. saMsAra, kaseruga puna [kazeruka] jala meM honevAlI bhava / na. karma, karma-pudgala / degpaTTa, vaTTa puM| vanaspati kI eka jAti / [degpaTTa] kasauTI kA patthara / deghi puMstrI. sarpa | kasoti strI [de] khAdya-vizeSa / kI eka jAti / kassa puMde] kardama / kasaI strI [de]araNyacArI vanaspati kA phala / | kassaya na [de] bheTa / kasaTa (1) dekho kaTTha = kaSTa / kassava puM [kAzyapa] vaMza-vizeSa / RSikasaTTa puM [de] katavAra / vizeSa / kasaNa puM [kRSNa] varNa-vizeSa / vi zyAma | kaha saka [kathaya] kahanA, bolanA / vrnnvaalaa| degpakkha puM [ pakSa] kRSNapakSa / kaha saka [kath] kvAtha karanA, ubAlanA / degsAra puM. vRkSa-vizeSa / hariNa kI eka jAti / kaha puM [kapha] kph| kasaNa vi [kRtsna] sakala / kaha dekho khN| kahavi dekho kh-khNpi| kasaNasia puM de] balabhadra / vi dekho khN-pi| kasamIra dekho kmhiir| kahaA a [kathaMvA] vitarka aura Azraya artha kasara puM [de] adhama baila / ko batalAnevAlA avyaya / kasara puMna [de. kasara] roga-vizeSa, kaNDU- | kahaM a [katham] kaise, kisa taraha ? kyoM, kisa vizeSa / lie ? degkahaMpi a [degkathamapi] kisI taraha / kasarakka puMna [de. kasaratka] carvaNa-zabda, khAte kahA strI [kathA] rAga-dveSa ko utpanna samaya jo zabda hotA hai vaha / phUla kI klii| karanevAlI kathA, vikathA / degci, degcI a kasavva na [de] vASpa / vi. alpa / pracura, / [degcit] kisI taraha, kisI prakAra se / "pi vyApta / Ardra / karkaza / a [degapi] kisI trh| kasA strI [kazA, kasA] carma-yaSTi , kodd'aa| kahakaha aka [kahakahaya] khuzI kA zora kasA dekho kaasaa| macAnA / kasAya saka [kazAya] tAr3ana karanA, mAranA / kahakkaha puM [kathaMkathA] bAtacIta / kasAya puM [ kaSAya ] krodha, mAna, mAyA kahaga vi [kathaka] kahanevAlA, puM. kathA-kAra / aura lobha / rasa-vizeSa, kaSailA / lAla-pIlA | kahaNa na [kathana] kathana, ukti / raMga / kvAtha, kAr3hA / vi. kaSailA svaadvaalaa| kahaNA strI [kathanA] Upara dekho| kaSAya raMgavAlA / khuzabUdAra / kahaya dekho khaa| kasAra [de] dekho kNsaar| kahalla puna [de] khappara / kasia na [kazikA] cAbuka / kahA strI [kathA] kathA, vArtA, hakIkata / kasiA strI [de] araNyacArI nAmaka vanaspati | kahANaga ) na [kathAnaka] kathA, vArtA kA phala / kahANaya prasaMga, prastAva / prayojana, kArya / kasiTa (pai) dekho kaTTha - kRSTa / kahAva saka [kathaya] kahalAnA, bulavAnA / kasiNa dekho kasaNa = kRSNa, kRtsna / kahAvaNa puM [kArSApaNa] sikkA-vizeSa / kasumIrA strI [kazmIra] eka uttara bhAratIya | kahi / a kva, kutra] kahA~, kisa sthAna desh| kahiA meM ? kaseru puna [kazeru] jalIya kanda-vizeSa / kahiM .
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAiMcI 230 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kahittu-kAgI . kahittu vi [kathayita] kahanevAlA, bhaassk| kAolI strI [kAkolI] kanda-vizeSa, kahiyA strI [kathikA] kathA, khaanii| vanaspati vizeSa / kahu (apa) a [kutaH] kahA~ se / kAovaga puM [kAyopaga] saMsArI AtmA / kaheDa vi [de] javAna / kAosagga dekho kAusagga / kahettu dekho kahittu / kAka puM. kauA / graha-vizeSa, grahAdhiSThAyaka devkaaaiNcii| strI [kAciJcI] gunA / vizeSa / degjaMghA strI [degjakA] vanaspati vizeSa, cakasenI, dhuNghcii| dekho kAga, kAia vi [kAyika] zarIra-sambandhI / kAya = kaak| kAiA / strI [kAyiko] zarIra-sambandhI kAkaMdaga puM [kAkandaka] eka jaina maharSi / kAigA kriyA / zauca-kriyA / pezAba / kAdiya puM [kAkandika] eka jaina maharSi / kAiMdI strI [kAkandI] bihAra kI eka kAkaMdiyA strI [kAkandikA] jaina muniyoM kI ngrii| eka zAkhA / kAiNI strI [de] lAla rattI / kAkaMdI dekho kaaiNdo| kAI strI [kAkI] kaue kI maadaa| kAkaNi dekho kaagnni| kAu strI [kApotI] lezyA-vizeSa / lesA kAkali dekho kaagli| strI [deglezyA] Atma-pariNAma-vizeSa / deglessa kAga dekho kAka / tAlasaMjIvaganAya paM vi [deglezya] kApota lezyAvAlA / "lessA ["tAlasaMjIvakanyAya] kAkatAlIyanyAya / dekho deglesA / degtAlijja, tAlIa na [degtAlIya] kAuMbara , puM [kAkodumbara] oSadhi-vizeSa / akasmAt kisI kArya kA honA / thala kaauNbrii| na [degsthala] deza-vizeSa / pAla puM kAukAma vi [kartukAma] karane ko cAhane- [pAla] kuSTha-vizeSa / piMDI strI [degpiNDI] vaalaa| agra-piNDa dekho| kAya = kAka / kAuDDAvaNa na [kAyoDDAvana] uccATana, dUra, kAgadI dekho kaaiNdii| sthita dUsare ke zarIra kA AkarSaNa krnaa| kAgaNi strI [de] rAjya / mAMsa kA choTA kAudara puM [kAkodara] sA~pa kI eka jAti / ttukdd'aa| kAumaNa vi [kartumanas] karane kI cAha- kAgaNI dekho kaaginnii| vaalaa| kAgaNI strI [kAkiNI] savA guJjA kA eka kAurisa puM [kApuruSa] nIca puruSa / Darapoka puruSa / kAgala puM [kAkala] grIvAstha unnata pradeza / kAulla puM de] baka / kAgali / strI [kAkali, lI] sUkSma kAusagga / puM [kAyotsarga] zarIra para ke ! kAgalo / gati-dhvani, svara-vizeSa / bhagavAn kAussagga , mamatva kA tyAga / kAyika-kriyA abhinandana kI zAsana-devI / kA tyAga / dhyAna ke lie zarIra kI | kAgiNI strI [kAkiNo] kaudd'ii| bIsa kaur3I nishcltaa| ke mUlya kA eka sikkA / ratna-vizeSa / kAU dekho kaau| kAgI strI [kAkI] kaue kI mAdA / vidyAkAodara dekho kAudara / vizeSa /
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ kA koNaMda- kAmaM duhA kAkoNaMda puM [kAkonanda ] isa nAma kI eka mleccha jAti / saMkSipta prAkRta-hindI koSa kAThiNNa na [kAThinya ] kaThinatA / kADha puM [ kvAtha ] kAr3hA | kANa vi. ekAkSa / kANa vi [de] sacchidra / curAyA huA / kkaya puM [kraya] curAI huI cIja ko kharIdanA / kANacchi strI [de] Ter3hI najara se kANacchiyA dekhanA | kANaNa na [kAnana] vana / bagIcA / kattheva puM [de] bUMda-bUMda barasanA / kANaddhI strI [] parihAsa | kANikkA strI [de] bar3I IMTa | kANiTTA strI [kASTA ] lohe kI IMTa | kANiAra dekho kaNNiAra / kAyi na [ kANya] A~kha kA roga | kANIM [kAnIna] ku~ArI kanyA utpanna putra / kAdaMba dekho kAryaba | kAdaMbarI dekho kAyaMbarI / kAdUsaNa vi [ kadUSaNa ] AtmA ko dUSita karanevAlA | kApurisa dekho kAurisa / kAma puM bImArI / evadekho kAmadeva / ggha na [na] AyaMbila tapa | 'haNa puM [ 'dahana ] mahAdeva | 'ruya dekho kAmarUa / kAma saka [kAmay ] cAhanA / kAma puM [ kAma ] icchA / sundara zabda, rUpa vagairaha viSaya | viSaya kA abhilASa / madana | indriya-prIti / maithuna / chanda vizeSa | kaMta na [kAnta ] deva-vimAna- vizeSa / 'kama na. lAntaka deva-loka ke indra kA eka yAtrA - vimAna | kAma vi. viSaya kI cAhavAlA / kAmi vi [' kAmin ] viSayAbhilASI / 'kUDa na [kUTa ] deva -vimAna- vizeSa / gama vi. svecchAcArI / na dekho kama / gAmi 231 strI [gAmI ] vidyA - vizeSa / 'guNa na. maithuna / zabda- pramukha viSaya | deg ghaDa puM [ghaTa] Ipsita cIja ko denevAlA divya kalaza / 'jala na. snAna pITha | juga [ 'yuga ] pakSi-vizeSa | jhaya na [ dhvaja ] deva -vimAna- vizeSa / 'jjhayA strI ['dhvajA ] isa nAma kI eka vezyA / vi [T] viSayAbhilASI / DDhiya [] jaina sAdhuoM kA eka gaNa / na. jaina muniyoM kA eka kula / 'nayara na ['nagara] vidyAdharoM kA eka nagara / 'dAiNI strI [ 'dAyinI ] Ipsita phala ko denevAlI vidyA - vizeSa | 'dahA strI ['dudhA] kAmadhenu / 'dea, 'deva' [deva] anaMga | eka jaina zrAvaka kA nAma / 'dheNu strI ['dhenu ] p phala denevAlI gau / pAla puM. deva vizeSa / baladeva | pipAsaya vi [pipAsaka] viSayAbhilASI / pura na. isa nAma kA eka vidyAdhara-nagara / vabha na [prabha] devavimAnavizeSa | phAsa pu [sparza ] graha-vizeSa / grahAdhiSThAtA deva - vizeSa / mahAvaNa na [ mahAvana ] banArasa ke samIpa kA eka caitya / apuM [rUpa] deza - vizeSa / 'lessa ['lezya] deva -vimAna- vizeSa / 'vaNNa na [varNa] eka [' zAstra ] rati-zAstra | [samanojJa ] [zRGgAra] deva-vimAna- vizeSa / deg siSTa na [ziSTa ] eka deva-vimAna- vizeSa / vaTTa na [va] deva-vimAna-vizeSa | vasAitta strI [vazAyitA ] yogI kA eka tarahakA aizvarya | sA strI [zaMsA] viSayAbhilASa / kAmaM a. ina arthoM kA sUcaka avyaya - avadhAraNa | sammati / svIkAra | atizaya / kAmaMga na [kAmAGga ] kandarpa kA uttejaka snAna vagairaha / deva - vimAna / sattha na samaNuNNa vi kAmAndha / siMgAra na kAmaduhA strI [kAkadudhA ] kAmadhenu /
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ 232 saMkSipta prAkRta-hindo kASa kAmaMdha-kAyariyA kAmaMdha pu [kAmAndha] viSayAtura / zarIraroga kI prtikriyaa| usakA pratipAdaka kAmakisora de] gardabha / zAstra / bhavattha vi [bhavastha] mAtA ke kAmaga vi [kAmaka] abhilaSaNIya / icchuka / udara meM sthita / degvaMjha puM vandhya] grahaH kAmaNa na [kAmana] abhilASa / vizeSa / degsamia vi [ samita] zarIra kI kAmaya dekho kaamg| nirdoSa pravRtti karanevAlA / degsamii strI kAmi vi [kAmin] vissyaabhilaassii| [degsamiti] zarIra kI nirdoSa pravRtti / abhilaassii| kAya puM [kAka] vAyasa / kAlA umbara / dekho kAmia vi [kAmika] kAma-sambandhI, viSaya- kAka, kaag| sambandhI / na. tIrtha-vizeSa / sarovara-vizeSa / kAya puM [kAca] zIzA / vi. icchA pUrNa karanevAlA / vi. sAbhilASa / | kAya puM [de] kA~vara, bojha Dhone ke lie tarAkAmiA strI [kAmikA] icchA / jUnumA eka vastu / koDiya puM [koTika] kAmiMjula pu [kAmiz2ula] pakSi-vizeSa / kA~vara se bhAra DhonevAlA / dekho kAva / kAmiDDhi puM [kAddhi] eka jaina muni, Arya | kAya puM [de] lakSya, nizAnA / upamAna / suhastisUri kA eka ziSya / / kAyaMcula puM[de] kAmiJjula jala-pakSI / kAmiDDhiya na [kAmaddhika] jaina muniyoM kA kAyaMdI strI [de] upahAsa / eka kula / kAyaMdI dekho kaaiNdii| kAmiNI strI [kAminI] strii| kAyaMdhua puM [de] kAmiJjula jala-pakSI / kAmiya vi [kAmita] yatheSTa / kAyaMba puM[kAdamba] haMsa-pakSI / gandharva-vizeSa / kAmua / vi [kAmuka] kAmI / degsattha na kadamba-vRkSa / vi. kadamba-vRkSa-sambandhI / kAmuga / [degzAstra] rati-zAstra / kAyaMbara na [kAdambara] gur3a kI dArU / kAmuttaravaLisaga na [kAmottarAvataMsaka] kAyaMbarI strI [kAdambaro] eka guhA kA devavimAna-vizeSa / kAya pu. vanaspati kI eka jAti / eka mahA. kAyaMbarI strI [kAdambarI] dArU / aTavI vizeSa / graha / puna. jIva-nikAya / degmaMta vi [degvat] bar3A zarIravAlA / degvaha pu [degvadha] jIva | kAyaka na[de. kAyaka] hare raMga kI rUI se hiNsaa| banA huA vastra / kAya pu [kAya] zarIra / samUha / deza-vizeSa / kAyastha puM [kAyastha] kAyastha jAti, kAyastha vi. usa deza meM rahanevAlA / deggutta vi | nAma se prasiddha jAti, lekhaka, likhane kA [deggapta] zarIra ko vaza meM rkhnevaalaa| kAma karanevAlI manuSya-jAti / gutti strI ["gupti] jitendriyatA / degjoa, | kAyapiucchA / strI [de] koyala / joga pu ["yoga ] zArIrika kriyaa| kAyapiulA / degjogi vi [degyogin ] zarIra-janya | kAyara vi [kAtara] adhIra, Darapoka / kriyAvAlA / Tii strI [sthiti] mara kara kAyara vi [de] priya / phira usI zarIra meM utpanna hokara rahanA / kAyariya vi [kAtara] bhayabhIta / puM. gozAlaka degNiroha puM [degnirodha] zarIra-vyApAra kA | kA eka bhakta / parityAga / tigicchA strI [degcikitsA] ) kAyariyA strI [kAtarikA] mAyA / naam|
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ / kAyala-kAla saMkSipta prAkRta-hindI koSa 233 233 kAyala puM[de] kAka, vi. sneha-pAtra / yk| kAyali dekho kAgali / kArikA dekho kaariyaa| kAyavaMjha [kAyavandhya] graha-vizeSa, grahAdhi- | kArima vi [de] nklii| SThAyaka deva-vizeSa / kAriya dekho kajja = kArya / kAyaha vi [kAyaha] deza-videza meM banA huA kAriyallaI strI [de] vallI-vizeSa, karelA (vstr)| kA gAcha / kAyA strI. deha / kAriyA strI [kArikA] kI / kAra saka [kAraya] karavAnA, banavAnA / kArillI strI [de] karailA kA gAcha / kAra vi [de] kar3avA, tItA / kArIsa puMkArISa] goiThA kI agni / kAra puMna. dekho kArA = kaaraa| kAru puM. kArIgara, zilpI / nava prakAra ke kAru kAra puM. kriyA, kRti, vyApAra / rUpa, AkRti / carmakara aadi| saMgha kA madhya bhaag| kAruijja vi [kArukIya] kArIgara se sambandha 'kAra vi. krnevaalaa| rakhanevAlA / kAraMkaDa vi [de] kaThina / kAruNiya vi [kAruNika] kRpAlu / kAraMDa [kAraNDa] pakSi-vizeSa / kAruNNa na [kAruNya] dayA / kAraMDaga kArellaya na [de] krailaa| kAraMDava kAroDiya puM [kAroTika] kApAlika, bhikSukakAraga vi [kAraka] karanevAlA / karAnevAlA / | vizeSa / tAmbUla-vAhaka, sthagIdhara / na. vyAkaraNaprasiddha kAraka / kAraNa, hetu / kAla na [de] andhakAra / udAharaNa / puMna. samyakatva-vizeSa / kAraNa na. hetu / prayojana / apavAda / kAla puM. samaya / mRtyu / prastAva, prasaMga / kAraNija vi [kAraNIya] prayojanIya / vilamba / umara / Rtu / graha-vizeSa, grahA dhiSThAyaka deva-vizeSa / jyotiH-zAstra prasiddha kAraNiya vi [kAraNika] prayojana se kiyA eka kuyog| sAtavIM narakapRthvI kA eka jAtA / kAraNa se pravRtta / puM. nyAyAdhIza / narakAvAsa / naraka ke jIvoM ko duHkha denekAraya dekho kaarg| vAle paramAdhArmika devoM kI eka jAti / kArava saka [kAraya] karavAnA, bnvaanaa| velamba indra kA eka lokapAla / prabhajana kAravasa puMkAravaza] deza-vizeSa / indra kA eka lokapAla / pizAca-nikAya kA karavAhiya vi [kArabAdhita] dekho kare dakSiNa dizA kA indra / pUrvIya lavaNa samudra ke vAhiya / pAtAla-kalazoM kA adhiSThAtA deva / rAjA kAraha vi [kArabha] karabha-sambandhI / zreNika kA eka putra / isa nAma kA eka gRhakArA strI. kaidakhAnA / gAra puna. jela / degghara / pati / abhAva / pizAca devoM kI eka jAti / na [deggRha] kaidkhaanaa| maMdira na. jelkhaanaa| nidhi-vizeSa / zyAmavarNa / na. deva-vimAnakArA strI [de] lekhA, rekhaa| vizeSa / 'nirayAvalI' sUtra kA eka adhyayana / kArAyaNI strI [de] zAlmali-vRkSa / / kAlI devI kA siMhAsana / vi.kAlA raMga kA / kArAva dekho kaarv| 'kakhi vi [ kAGkSin] samaya kI apekSA kArAvaya vi [kAraka] karAnevAlA, vidhA- | krne-vaalaa| avasara kA jnyaataa| kappa puM
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ 234 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kAlaMjara-kAliMjara [degkalpa] samaya-sambandhI zAstrIya vidhAna / vizeSa / dekho kAliMjara / usakA pratipAdaka zAstra / kAla puM. mRtyu-smy| kAlakkhara saka [de] nirbhartsanA karanA, phaTakUDa na [degkUTa] utkaTa viSa-vizeSa / degkkheva kAranA / nirvAsita karanA, bAhara nikAla puM[degkSepa] vilamba / deggaya vi [deggata] mRta / denA / degcakka na [degcakra] vIsa sAgaropama parimita kAlakkhara puMna [kAlAkSara] alpa-jJAna, alpasamaya / eka bhayaMkara zastra / degcUlA strI shikssaa| vi. alpa-zikSita / [degcUDA]adhika-mAsa vagairaha kA adhika smy| kAlakkharia vi [kAlAkSarika] derI se degNNa, degNNu vi [degjJa] avasara kA jaankaar| akSara jAnanevAlA, ashikssit| degdaTU vi [daSTa] mauta se marA huA / deva puM. kAlaga / pu [kAlaka] prasiddha jainAcArya / deva-vizeSa / 'dhamma puM [degdharma] maraNa / kAlaya J bhramara / dekho kAla / degpariyAya pu [degparyAya] mRtyu-samaya / pari- kAlaya vi [de] dhUrta / hINa na [parihIna] vilamba / degpAla pu. | kAlava? na [de. kAlapRSTha] dhanuSa / deva-vizeSa, dharaNendra kA eka lokapAla / | kAlavesiya pu [kAlavaizika] eka vezyAdegpAsa [pAza] jyotiH-zAstra prasiddha eka putra / kuyoga / degpiTU, pRTTa puna [degpRSTha] dhanuSa / kAlA strI. shyaam-vrnnvaalii| tiraskAra karanekarNa kA dhanuSa / kAlA hariNa / krauJca pkssii| vAlI / eka indrANI, camarendra kI eka paTa purisa pu[puruSa] jo veda karma kA anubhava | raanii| vezyA-vizeSa / karatA ho vaha / degppabha pu[prabha] isa nAma | kAlAikkamaya na kAlAtikramaka] tapakA eka parvata / degphoDaya puMstrI [degsphoTaka] / vizeSa / prANahara phodd'aa| degmAsa pu. mRtyu-samaya / kAlAkoNa puna [kAlalavaNa] kAlA nona yA degmAsiNI strI [degmAsinI] gabhiNI / degmiga | namaka / maga] kRSNa mRga kI eka jAti / ratti strI | kAli pu [kAlina] bihAra kA eka parvata / [ rAtri] pralaya-rAtri, pralaya-kAla / degvaDi- kAliasUri pu [kAlikasUri] eka prasiddha saga na [degAvataMsaka kAlI devI kA vimAna / prAcIna jaina AcArya / vAi vi [degvAdina] jagat ko kAlakRta kAliA strI [de] deha / kAlAntara / bAriza / mAnanevAlA / degvAsi pu [degvarSin] avasara meghasamUha / / para barasanevAlA megha / saMdIva pu kAliA strI [kAlikA] devI-vizeSa / eka [degsaMdIpa] tripurAsura / degsamaya pu. vakta / prakAra kA tUphAnI pavana / degsamA strI. Araka rUpa samaya / degsAra pu. | kAliMga pu [kAliGga] deza-vizeSa / vi. kAlAmRga / soariyapu[saukarika svanAmakhyAta eka kasAI / garu, guru, yaru kAliGgI strI [kAlinI] tarabUja kA gAcha / na ["guru] sugandhi dravya-vizeSa / yasa, | vidyA-vizeSa / degAsa na [yasa] lohe kI eka jAti / | kAliMjaNa [de] zyAma tamAla kA per3a / degAsavesiyaputta pu [degAsyavaizikaputra] isa | kAliMjara pu [kAliJjara] deza-vizeSa / parvatanAma kA eka jaina muni / vizeSa / na. jaMgala-vizeSa / tIrtha sthAnakAlaMjara pu [kAlaJjara] deza vizeSa / parvata- / vizeSa /
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAliMdI-kAsa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 235 kAliMdo strI [kAlindI] yamunA nadI / kAloda dekho kaloya / zakrandra kI eka pttraanii| kAlodadhi puM [kAlodadhi] samudra-vizeSa / kAliMba pu [de] zarIra / megha, bAriza / kAlodAi puM [kAlodAyin] isa nAma kA kAliga dekho kAliya = kAlika / eka dArzanika vidvAn / kAligI strI [kAlikI] saMjJA-vizeSa, bahuta | kAloya puM [kAloda] samudra-vizeSa jo ghAtakIsamaya pahale gujarI huI cIja kA bhI jisase | khaNDa dvIpa ko cAroM tarapha ghera kara sthita hai| smaraNa ho sake vh| kAva / puM[de] kA~vara, bojha Dhone ke lie kAlijja na [kAleya] hRdaya kA gUDha mAMsa- | kAvaDa ) tarAjUnumA eka vastu / 'koDiya puM vizeSa / rdegkoTika] kA~vara se bhAra DhonevAlA / dekho kAlima pustrI [kAliman]zyAmatA, dAgIpana / | kAya = (de) / kAAlaya pu [kAliya] isa nAma kA eka sarpa / | kAvaDi / strI di] kA~vara / kAliya vi [kAlika] kAla meM utpanna, kAla kAvoDi sambandhI / anizcita, avyavasthita / vaha zAstra, | kAvaDia puM [de] vaivadhika, kA~vara se bhAra jisako amuka samaya meM hI par3hane kI zAstrIya DhonevAlA / AjJA hai / degdIva pu ["dvIpa] dvIpa-vizeSa / kAvadha puM [kAvadhya] eka mahAgraha, grahAdhi putta pu[putra] eka jaina muni jo bhagavAn ___SThAyaka deva-vizeSa / pArzvanAtha kI paramparA meM se the| degsaNNi vi | kAvalia vi [de] asahiSNu / [saMjJin] kAlikI saMjJAvAlA / degsuya na | kAvalia vi [kAvalika] kavala-prakSepa rUpa [degzruta] vaha zAstra jo amuka samaya meM hI par3hA / AhAra / jA sake / degANuoga pu [degAnuyoga] dekho | kAvAlia puM [kApAlika] vAma-mArgI, aghora pUrvokta arth| sampradAya kA manuSya / kAlo strI.vidyA-devI-vizeSa / camarendra kI eka | kAviTTa na [kApiSTha] deva-vimAna-vizeSa / pttraanii| vanaspati-vizeSa, kAkajaGghA / kAvila na [kApila] sAMkhya-darzana / vi. zyAmavarNavAlI strii| rAjA zreNika kI eka sAMkhya mata kA anuyaayii| rAnI / cauthI jaina zAsana-devI / pArvatI / isa kAviliya vi [kApilIya] kapila muninAma kA eka chanda / sambandhI / na. kapila-muni ke vRttAntavAlA kAluNa na [kAruNya] dyaa| degvaDiyA strI eka granthAMza / 'uttarAdhyayana' sUtra kA AThavA~ [degvRtti bhIkha mA~ga kara AjIvikA karanA / adhyayana / kAluNiya ) dekho kAruNiya / kAvisAyaNa dekho kavisAyaNa / kAluNIya / kAvI strI [de] nIlavarNavAlI, hare raMga kI kAlaya pu [de] azva kI eka uttama jAti / cIja / kAlusiya na [kAluSya] malinatA / kAvurisa dekho kApurisa / kAlussa na [kAluSya] kaluSapana / kAvea na [kApeya] vAnarapana, cnycltaa| kAleja na [de] tApiccha / kAvoya vi [de] kA~vara vahana karanevAlA / kAleya na. kAlI devI kA apatya / sugandhi dravya- | kAsa dekho kaDDha = kRSa / vizeSa, kAlAcandana / kalejA / kAsa aka [kAs] roga-vizeSa se kharAba
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ 236 kAsava saMkSipta prAkRta-hindI koSa kAsa-kAhI AvAja krnaa| khA~sI kI AvAja krnaa|| sthAna / bhUmi strI. nitamba-pradeza / khokhAra karanA / chIMka khAnA / kAsAra na [de] dhAtu-vizeSa, sIsapatraka / kAsa puM [kAza, degsa] roga-vizeSa, khA~sI / / kAsi puM [kAzI] kAzI deza / kAzI deza kA tRNa-vizeSa / usakA phUla jo sapheda aura rAjA / strI. banArasa zahara / degpura na. kAzI zobhAyamAna hotA hai| graha-vizeSa, graha-deva ngrii| degrAya puM [rAja] kAzI deza kA vizeSa / rasa / jagat / raajaa| degva puM [4] kAzI deza kA rAjA / kAsa dekho kaMsa = kAMsya / degvaDDhaNa pu [degvardhana] isa nAma kA eka kAsaMkasa vi [kAsaGkaSa] pramAdI, saMsAra meM rAjA, jisane bhagavAn mahAvIra ke pAsa dIkSA aaskt| lI thii| kAsaga dekho kaasy| kAsia na [de] bArIka kpdd'aa| sapheda vastra / kAsamaddaga puM [kAsamardaka] vanaspati-vizeSa, kAsia na [kAsita] chIMka / / guccha-vizeSa / / kAsijja na [de] kAkasthala-nAmaka deza / kAsaya / puM [karSaka] kisAna / kAsilla vi [kAsika] khA~sI rogavAlA / kAsI strI [kAzI] kaashii| rAya pu kAsava puM [kazyapa] isa nAma kA eka RSi / / [degrAja] kAzI kA raajaa| degsa pu [za] hariNa kI eka jAti / eka jAti kI machalI / kAzI kA rAjA / degsara pu [degzvara] kAzI dakSa prajApati kA jaamaataa| vi. dArU pIne kA raajaa| vaalaa| kAha saka [ kathay ] kahanA / kAsava na [kAzyapa] isa nAma kA eka gotra / kAhara dekho kaahaar| puM. bhagavAn RSabhadeva kA eka pUrva puruSa / vi. kAhala vi [de] komala / kAzyapa gotra meM utpanna / puM. nApita / isa kAhala vi [kAtara] Darapoka, adhIra / nAma kA eka gRhastha / na. isa nAma kA eka kAhala na. vAdya-vizeSa / avyakta aavaaj| 'aMtagaDadasA' sUtra kA adhyayana / kAhalA strI. vAdya-vizeSa, mahADhakkA / kAsavanAliyA strI [kAzyapanAlikA] zrI kAhaliyA strI [kAhalikA] AbhUSaNa-vizeSa / parNIphala / kAhalI strI [de] yuvtii| kAsavijayA strI [kAzyapoyA] jaina muniyoM kAhallo strI [de] kharca karane kA dhAnyAdi / kI eka shaakhaa| tavA / kAsavI strI [kAzyapI] pRthivI / Rzyapa | kAhAra puM [de] kahAra, eka jAti jo pAnI gotrIyA strii| 'rai strI [degrati] bhagavAn bharane aura DolI vagairaha Dhone kA kAma sumatinAtha kI prathama ziSyA / karatI hai| kAsA strI [kRzA] durbala strii| kAhAra puMna [de] kA~vara / kAsAiyA) strI [kASAyI] kaSAya-raMga se | kAhAvaNa puM [kArSApaNa] sikkA-vizeSa / kAsAI raMgI huI sAr3I, lAla saadd'ii|| kAhiya vi [kAthika] kathA-kAra / kAsAya vi [kASAya] kaSAya-raMga se raMgA huA kAhila puM[de] gvaalaa| vstraadi| kAhilliA strI [de] tavA / kAsAra na. talAba / ka~sAra / puM. samUha / / kAhIa dekho kAhiya /
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAhIidANa-kipurisa kAhIidANa na [kAriSyatidAna ] pratyupakAra kI AzA se diyA jAtA dAna | kAhe a [kA] kaba, kisa samaya ? kAheNu strI [] guJjA ki dekho ki / ki saka [kR] karanA, banAnA / kia dekho kaya = kRta / kia dekho kiva = kRpa / kiaMta vi [ kiyat] kitanA / kiaMta dekho kayaMta / kiADiA strI [kRkATikA] galA kA unnata saMkSipta prAkRta-hindI kauSa dUsarA bhI / kiMcaNa na [kiJcana ] corI | a. kucha / kiMcaNa na [ kiJcana ] dravya, vastu / kicahiya va [ kiJcidadhika] kucha jyAdA | kiMci a [ kiJcit ] alpa | kiMcimmatta vi[kiJcinmAtra ] bahuta thor3A / kiMcUNa vi [ kiJcidUna ] kucha kama, pUrNa prAya / kiMjakka puM [kiJjalka] puSpa - reNu, parAga / kiMjakkha puM [de] zirISa-vRkSa | kiNedaM (zau ) / a [ kimidam kimetat ] yaha kyA ? kiMtu a [ kintu ] parantu / kiyuggha dekho kiMsuggha / bhAga / kii strI [kRti ] kriyA, vidhAna / 'kamma na [karman] vandana / kArya-karaNa | vizrAmaNA / kisa [[ka] kauna, kyA, kyoM, nindA, prazna, atizaya alpatA aura sAdRzya ko batalAnevAlA zabda | deg uNa a [punaH ] taba phira, phira kyA ? kikattavvayA dekho kiMkAyavvayA / kiMkamma puM [kikarman] isa nAma kA eka gRhastha 1 kiMkara puM. naukara, dAsa | sacca puM [ 'satya ] paramAtmA / viSNu | kiMkAia dekho kekAiya | kiMkAyavyA strI [[kaMkarttavyatA ] kyA karanA hai yaha jAnanA / mUDha vi. hakkA bakkA | kiMkAra puna [kreGkAra ] avyakta zabda- vizeSa | kikia vi [de] sapheda / kikiJcajaDa vi [kiMkRtyajaDa] hakkA bakkA | fifafa strI [GkiNikA ] kSudra ghaNTikA, karadhanI / fifaNI strI [ofGkaNI] Upara dekho / kiMkilli dekho kaMkilli | fogiriDa puM [ kiGkiri ] kSudra kITa - vizeSa, trIndriya jIva kI eka jAti / kiMca a. samuccaya- dyotaka avyaya, aura bhI, kiMdiya na [kendra ] varttula kA madhya-sthala | jyotiSa meM iSTa lagna se pahalA, cauthA, sAtavA~ aura dasavA~ sthAna | kiM puM [kanduka] geMda / kidhara puM [de] choTI machalI / 237 kinara [ kinnara ] vyantara devoM kI eka jAti / bhagavAn dharmanAtha jI ke zAsanadeva kA nAma / camarendra kI ratha- senA kA adhipati deva | eka indra | deva- gandharva, deva- gAyaka / deg kaMTha puM [deg kaNTha] kinnara ke kaNTha jitanA bar3A eka maNi / kinarI strI [ kinnarI] kinnara deva kI strI / kiMnu a [[kaMnu ] pUrvapakSa, AkSepa, AzaGkA kA sUcaka avyaya / kaMpaya vi [de] kRpaNa / kiMpAga puM [ kimpAka ] vRkSa - vizeSa / na. usakA phala, jo dekhane meM aura svAda meM sundara, parantu khAne se prANa kA nAza karatA hai / kiMpi a [ kimapi ] kucha bhI / kiMpurisa puM [ kiMpuruSa ] vyantara devoM kI eka jAti / kinnara - nikAya ke uttara dizA kA indra | vairocana balIndra kI rathasenA kA adhipati deva | kaMTha puM [ kaNTha] maNi kI eka
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ 238 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kiMboDa-kiDibha jAti, jo kimpuruSa ke kaNTha jitanA bar3A karanA / varNana karanA / khnaa| pratipAdana hotA hai| karanA / bolanA / kiMboDa vi [de] skhalita, girA huA, bhUlA kiTTa strIna. dhAtu kA mala, maila / raGga-vizeSa / haa| tela, ghI vagairaha kA maila / kimajjha vi [kiMmadhya] niHsAra / kiTTi strI. alpIkaraNa-vizeSa, vibhAga-vizeSa / kiMvayaMtI strI [kiMvadanto] janazruti / kiTriyA strI kITikA] vanaspati-vizeSa / kiMsAru puM [kiMzAru] sasya kA tIkSNa agra | kiTTisa na. khalI, sarasoM, tila Adi kA tela bhaag| __ rahita cUrNa / eka prakAra kA sUta, sRtaa| kiMsua puM [kiMzuka] palAza kA per3a, TesU / kiTTisa na. Una Adi kA bAkI bacA huA na. palAza kA puSpa / aMza / usase banA huA suutaa| Una, U~Ta ke kisuggha puM [kiMstughna] jyotiSa-prasiddha eka | bAla Adi kI milAvaTa kA sUtA / sthirakaraNa / kiTTI dekho kiTTa = kiTTa / kikkiMDi puM [de] saaNp| kiTTIkaya vi [kiTTIkRta] Apasa meM milA kikkiMdhA strI [kiSkindhA] nagarI-vizeSa / | huA, ekAkAra, jaise suvarNa Adi kA kiTTa kikkiMdhi pu [kiSkindhi] parvata-vizeSa / usameM mila jAtA hai usa taraha milA huaa| isa nAma kA eka rAjA / pura na.nagara-vizeSa / kiTTa vi [kliSTa] kleza-yukta / baadhaa-yukt| kicca vi [kRtya] karane-yogya, pharaja / pUja- | kiTTha vi [kRSTa] jotA huA, hala-vidArita / noya / pu. gRhastha / na. zAstrokta anuSThAna, | na. deva-vimAna-vizeSa / kriyA, kRti / kiTTi strI [kRSTi] karSaNa / khiiNcaav| devakiccaMta vi [kRtyamAna] kATA jAtA / satAyA | vimAna-vizeSa / kUDa na [degkUTa] devavimAnajAtA / vizeSa / degghosa na [degghoSa] vimAna-vizeSa / kiccaNa na [de] prakSAlana / jutta na [yukta] vimAna-vizeSa / jjhaya na kiccA strI [kRtyA] karttana / kriyA, kAma / [dhvaja] vimAna-vizeSa / degppabha na [prabha] deva vagairaha kI mUrti kA eka bheda / jAdU / / devavimAnavizeSa / degvaNNa na [degvarNa] vimAnamahAmArI kA rog| vizeSa / siMga na [zRGga] vimAna-vizeSa / kiccA dekho kara = kR kA sNkR.| degsiTu na [degziSTa] eka deva-vimAna / kicci strI [kRtti mRga vagairaha kA camar3A / kiTTiyAvatta na [kRSTayAvattaM] devavimAnacamar3e kA vastra / bhUrjapatra / kRttikA nakSatra / / vizeSa / degpAuraNa pu [prAvaraNa] mahAdeva / deghara kiThuttaraDisaga na [kRSTyattarAvataMsaka] pu[dhara] ziva / isa nAma kA eka devavimAna / kicciraM a [kiyacciram] kaba taka ? | kiDaga vi [krIDaka] krIr3A karanevAlA / kiccha na [kRcch] duHkha / vi. kaSTa-sAdhya / kiDi pu [kiri] sUkara / krivi. duHkha se, muzkila se / / kiDikiDiyA strI [kiTikiTikA] sUkhI kijja vi [kraya] kharIdane-yogya / haDDI kI AvAja / kijjaa vi [kRta kiyA gayA, nirmita / kiDibha pu [kiTibha] eka prakAra kA kSudra kiTTa saka [kIrtaya] zlAghA karanA, stuti / koddh'|
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ kiDiyA-kibbisiya saMkSipta prAkRta-hindo koSa 239 kiDiyA strI [de] khidd'kii| kiNha dekho knnh| kiDDa aka [ krIr3a ] khelanA / kiNha na [de] bArIka kapar3A / sapheda kpdd'aa| kiDakara vi [krIDAkara] krIr3A-kAraka / kiNhaga puM [de] varSAkAla meM ghar3A Adi meM kiDA strI [krIDA] khela / baalyaavsthaa| honevAlI eka taraha kI kAI / kiDDAviyA strI [kroDikA] bAlaka ko khela / kUda karAnevAlI daaii| / kitava puM. juuaarii| kiDhi vi [de] sambhoga ke lie jisako ekAnta kitta dekho kicc| sthAna meM lAyA jAya vaha / kitta dekho kiTTa == kIrttaya / kiDhiNa na [kiThina]saMnyAsiyoM kA eka paatr| kittaya vi [kIrtaka] kIrtana-kartA / kiNa saka [krI] kharIdanA / kittavoria dekho kattavIria / kiNa pu. ghrssnn-cihn| mAMsa-granthi / sUkhA- kittA dekho kiccA = kRtyA / ghaav| kitti strI [kotti yaza / eka vidyA-devI / kiNaiya vi[de] zobhita / kesari-draha kI adhiSThAtrI devI / deva-pratimAkiNA dekho kinnnnaa| vizeSa prshNsaa| nIlavanta parvata kA eka kiNi vi krayin] kharIdanevAlA / zikhara / saudharma devaloka kI eka devii| puM. kiNikiNa aka [kiNikiNaya] kiNakiNa isa nAma kA eka jaina muni, jisake pAsa AvAja krnaa| pA~caveM baladeva ne dIkSA lI thii| degkara vi. kiNiya pu [kiNika] manuSya kI eka jAti, yazaskara / puM. bhagavAn AdinAtha ke eka putra jo bAjA banAtI aura bajAtI hai| rassI | kA nAma | degcaMda puM [degcandra] napa-vizeSa / banAne kA kAma karanevAlI manuSya jAti / / dhamma puM [degdharma] isa nAma kA eka raajaa| kiNiya na [kiNita] vAdya-vizeSa / degdhara puM. nRpa-vizeSa / eka jaina muni, dUsare kiNiyA strI [kiNikA]choTA phor3A, phunsii| baladeva ke guru / purisa puM [degpuruSa] kortikiNisa saka [zANay ] tIkSNa karanA, teja pradhAna puruSa, vAsudeva vagairaha / degma vi [degmat] krnaa| kIti yukta / degmaI strI [matI] eka jaina kiNo a [kimiti] kyoM, kisalie ? sAdhvI / brahmadatta cakravartI kI eka strI / ya kiNNa vi [kIrNa] utkINaM / kSipta / vi [degda] kIrtikara / kiNNa puM [kiNva] phalavAlA vRkSa-vizeSa, | kitti strI [kRtti cmdd'aa| jisase dArU banatA hai / na. surA bIja, kiNva- kittima vi [kRtrima] bnaavttii| vRkSa ke bIja, jisakA dArU banatA hai / surA | kittiya vi [kiyat] kitnaa| strI. kiNva-vRkSa ke phala se banI huI mdiraa| kinna vi [klinna] gIlA / kiNNa vi [de] zobhamAna / kinha dekho kaNha / kiNNa a [kinam] praznArthaka avyaya / kipADa vi [de] skhalita, girA huaa| kiNNara dekho kinr| kibbisa na [kilbiSa] pApa / mAMsa / puM. kiNNA a [katham] kyoM, kaise ? cANDAla-sthAnIya deva-jAti / vi. malina / kiNNu a [kinu] ina arthoM kA sUcaka avyaya- adhama, nIca / pApI, duSTa / citakabarA / prazna / vitarka / sAdRzya / sthAna / vikalpa / / kibbisiya puM [kilbiSika] cANDAla-sthAnIya
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ 240 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kibbisiyA-kirIya deva-jAti / kevala veSadhArI sAdhu / vi. adhama, kira pu[de] sara / nIca / pApaphala ko bhoganevAlA daridra, paMgu kira a [kila] ina arthoM kA sUcaka avyayavagairaha / bhANDa-ceSTA krnevaalaa| sambhAvanA / nizcaya / hetu, nizcita kAraNa / kibbisiyA strI (kailbiSikI] bhAvanA- vArtA-prasiddha artha / aruci / asatya / saMzaya / vizeSa, dharma guru vagairaha kI nindA karane kI pAda pUrti meM bhI isakA prayoga hotA hai / Adata / kevala veSa-dhArI sAdhu kI vRtti / / kira saka [kR] pheMkanA / pasAranA / bikheranA / kima (apa) a [katham] kyoM, kaise ? kiraNa puna. kiraNa, razmi prabhA / kimaNa dekho kivnn| / kiraNilla vi [kiraNavat] kiraNavAlA, kimassa puM [kimazca] nRpa-vizeSa / / tejsvii| kimI puM [kRmi] kSudra jIva, kITa-vizeSa / peTa kirADa / pu [kirAta] anArya deza-videza / meM, phunasI meM aura bavAsIra meM utpanna hone- kirAya , bhIla, eka jaMgalI jAti / vAlA jantu-vizeSa / dvaundriya kITa-vizeSa / kirAta (zau) dekho kirAya / degya na rdegja] kRmi-tantu se utpanna vastra / kiri dekho kira - kila / rAga, degrAya puM[rAga] kiramijI kA rNg| kiri pu. bhAlU kI AvAja / rAsi pu[ rAzi] vanaspati vizeSa / kiri puM. skr| kimigharavasaNa [de] dekho kimihrvsnn| / kiriANa dekho kayANa / kimicchaya na[kimicchaka] icchAnusAra daan| kiriiriyA / strI [de] karNopakaNikA, kimiNa vi [kRmimat] kRmi-yukta / kirikiriA , gapa / kutUhala / kimirAya vi [de] lAkSA se rakta / kirikiriyA strI [de] vAdya-vizeSa, bA~sa kimiharavasaNa na [de] rezamI vastra / / Adi kI kambA-lakar3I se banA huA eka kimu a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-prazna / prakAra kA baajaa| vitakaM / nindA / niSedha / kiritta dekho kitt| kimaya a [kimuta] ina arthoM kA sUcaka kiriyA strI [kriyA] kriyA kRti, vyApAra, avyaya-prazna / vikalpa / vitarka / atizaya / / prayatna / zAstrokta anuSThAna, dharmAnuSThAna / kimmiya na [de. kimmita] jdd'taa| sAvadha vyApAra / TThANa na [degsthAna] karmabandha kimmIra vi [kirmIra] karbura / pu. rAkSasa- kA kAraNa / degvara vi [degpara] anuSThAna-kuzala / vizeSa / vAi vi [degvAdina] Astika, jIvAdi kA kiya dekho kiiy| astitva maannevaalaa| kevala kriyA se hI kiyaMta vi [kiyat] kitanA / mokSa hotA hai aisA mAnanevAlA / visAla na kiyattha dekho kayattha / [vizAla] eka jaina granthAMza, terahavAM pUrvakiyavva dekho kaiava / grantha / kiyA dekho kiriyaa| kiroDa pu [kirITa] mukuTa / kiyADiyA strI [de] kAna kA UparI bhAga / | kirIDi pu [kirITin] arjuna / kiyANaM dekho kara = kR kA sNkR.| kirIta vi [krIta] kharIdA huaa| kiyANaga na [krayANaka] kirAnA, namaka, kirIya pu. eka mleccha deza / usameM utpanna masAlA Adi becane yogya cIjeM / mleccha jAti /
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ 241 kirolaya-kisara saMkSipta prAkRta-hindI koSa kirolaya na [kirolaka] phala-vizeSa, kiro- | kilimma dekho kilamma / likA vallI kA phala / kilimmia vi [de] kathita / kila dekho kira = kila / kiliva dekho kIva / kilaMta vi [klAnta] khinna, zrAnta / / kilisa aka [kliz] thaka jAnA, duHkhI kilaMja na [kiliJja] bA~sa kA eka pAtra, honaa| jisameM gaiyA vagairaha ko khAnA khilAyA jAtA kilisa dekho kiles| hai| tRNa-vizeSa / kilissa dekho kilisa - kliz / kilakila aka [kilakilAya] 'kilakila' kilINa dekho kilinna / AvAja karanA, ha~sanA / kilIva dekho kIva / kilaNI strI [de] rathyA, glii| | kilesa aka [kliz] kleza pAnA, hairAna kilamma aka [klam] klAnta honA, khinna honaa| honA / kilesa puM [kleza] kheda, thakAvaTa / duHkha, kilAcakka na [krIDAcakra] isa nAma kA eka pIr3A, bAdhA / duHkha kA kAraNa / karma, zubhAchanda / zubha-karma / degyara vi [kara klezajanaka / kilADa pu [kilATa] dUdha kA vikAra-vizeSa | killA dekho kiDDA / mlaaii| | kiva puMzakRpa] kRpAcArya / kilAma saka [klamaya] klAnta karanA, khinna kivaM (apa) dekho kh| karanA, glAni utpanna karanA / hairAna karanA / kivaNa vi [kRpaNa] garIba / nirdhana / kaMjUsa / pIr3A karanA / kavaka kilAmIamANa / kaayr| kiliMca na [de] choTI lakar3I kA ttukdd'aa| kivA strI [kRpA] dayA, meharabAnI / degvanna kiliMcia na [de] Upara dekho| vi [patra] kRpA-prApta, dayAlu / kilita dekho kilNt| kivANa puMna [kRpANa] khaDga / kilikica aka [ram] ramaNa karanA, krIr3A | kivAlu vi [kRpAlu] dayAlu / krnaa| kiviDa na [de] khalihAna, anna sApha karane kA kilikila aka [kilakilAya] 'kila-kila' | sthAna / vi. khalihAna meM jo huA ho vaha / AvAja krnaa| kiviDI strI [de] kivAr3a, pArzva-dvAra / ghara kilikili na [kilakili] isa nAma kA kA pichalA A~gana / eka vidyaadhrngr| kiviNa dekho kivnn| kili kilikila dekho kilkil| kivoDajoNi puM [kRpITayoni] agni / kiligiliya na [kilikilita] 'kila-kila' kisa saka [krazaya] apacita karanA / AvAja karanA, harSa-dyotaka dhvani-vizeSa / / kisa vi [kRza] nirbala / patalA / kiliTTha vi [kliSTa] klesh-yukt| kaThina kisaMga vi [kRzAGga] durbala shriirvaalaa| viSama / kleza-janaka / / kisara puM kRzara] pakvAnna-vizeSa, tila, kiliNNa dekho kilinna / cAvala aura dUdha kI banI huI eka khAdya kilitta vi [klapta] kalpita, racita / cIja / khicdd'ii| kilinna vi [klinna] AI / kisara dekho kesr|
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ 242 yuvtii| saMkSipta prAkRta-hindI koSa kisarA-kIlia kisarA strI [kRzarA] khicar3I / kIya vi [krIta] kharIdA huA, mola liyA kisala dekho kisly| huA / jaina sAdhuoM ke lie bhikSA kA eka kisalaya puMna [kisalaya] nUtana aMkura / komala doSa / na. kharIda / degkaDa, gaDa vi [kRta] pattA / degmAlA strI. chanda-vizeSa / malya dekara liyA huA / sAdhu ke lie mola kisA dekho kaasaa| se kharIdA huA, jaina sAdhu ke lie bhikSAkisANu puM [kazAnu] agni / citraka vRkSa / doSayukta vastu / tIna kI saMkhyA / kIyaga puMkIcaka] virATa deza ke rAjA kA kisi strI [kaSi] khetii| saalaa| kisia vi [kaSita] vilakhita, rekhA kiyA koyA strI [kIkA] nayana-tArA / huA / jotA huA, kRSTa ! khIMcA huaa| kIra puM [de. kIra] zuka / kisIvala puM [kRSIvala] kisAna / kIra pu. kAzmIra deza / vi. kAzmIra deza kisora paM [kizora] bAlyAvasthA ke bAda kii| sambandhI / vi. kAzmIra deza meM utpanna / avasthAvAlA bAlaka / kIrala pu. deza-vizeSa / kisorI strI [kizorI] kumArI, avivAhitA kIrisa dekho keris| kIrI strI. kIra deza kI lipi / kissa dekho kilisa = kliz / kIla aka [krID] khelanA / kiha / dekho khN| kIla vi [de] alp| kola dekho khol| kIa dekho kIva / koisa vi [kIdRza] kaisA, kisa taraha kaa| kIla puMna [de. kola] galA / kIlaNa na [kIlana] khIle meM niyantraNa / kIkasa pu [kIkaza] kRmi-jantu-vizeSa / na. kIlaNa na [krIDana] khel| dhAI strI haDDI, hAr3a / vi. kaThina, kaThora / koca dekho kiiyg| [ dhAtrI] bAlaka ko khela-kUda karAnevAlI kIDa dekho kiDDu = krID / daaii| kIDa pu[kITa] kIr3A, kSudra-jantu / kITa-vizeSa, / kolaNaa na [krIDanaka] khilaunA / . caturindriya jantu kI eka jAti / kolaNiA / strI [de] rathyA, galI / kIDailla vikITavata kiidd'aavaalaa,kiittkykt|| kaalnnaa| kIDaya na [kITaja] kIr3e ke tantu se utpanna kolA strI [de] nava-vadhU / honevAlA vstr| kIlA strI. surata samaya meM kiyA jAtA hRdayakIDA dekho kiddddaa| tAr3ana-vizeSa / kIDAviyA dekho kiddddaaviyaa| kIlA strI. [krIDA] krIDana / degvAsa pu. krIr3A kIDiyA strI kITikA] pipIlikA / karane kA sthAna / kIDI strI [koTI] Upara dekho / kIlAla na. rudhira / kINa saka [krI] mola lenaa| kIlAvaNa na [krIDana] khela kraanaa| kINAsa pAkInAza] yama / 'giha [gaha] kIlAvaNaya na [krIDanaka] khilaunA / maut| kIlia na [krIDita] krIr3A, ramaNa / kIdisa (zau) dekho kIrisa / kolia vi [kolita] khUTA ThokA huaa| kihaM )
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ koliA-kuUla saMkSipta prAkRta-hindI koSa kIliA strI kIlikA] khuuttii| zarIra- kSudra jantu / vi. kutIrthika, dUSita dharma kA saMhanana-vizeSa, zarIra kA eka prakAra kA anuyaayii| degliMgi pu [liGgin] kITa bA~dhA, jisameM haDDiyA~ kevala khUTI se baMdhI huI vagairaha kSudra jantu / vi. kutIrthika, asatya dharma hoM aisA zarIra-bandhana / kA anuyaayii| vaya na [degpada] kharAba zabda / kIva pu [klIba] napuMsaka / vi. kAtara, degviyappa pu[vikalpa] kutsita vicAra / adhIra / degvurisa dekho degurisa / saMsaggapu[degsaMsagaM] kova pu [de. kIva] pakSi-vizeSa / durjana-saMgati / sattha puna [degzAstra] kIsa vi [kIdRza] kaisA, kisa taraha kaa| kutsita zAstra, anApta-praNIta siddhAnta / kIsa vi [kisva] kaise svabhAva kA / degsamaya pu. anApta praNIta zAstra / vi. kutIkIsa a [kasmAt] kyoM, kisa kAraNa se ? thika, kuzAstra kA praNetA aura anuyaayii| kosa dekho kiliss| degsalliya vi [degzalyika] jisake bhItara ku a. thor3A / niSiddha, nivArita / kutsita / kharAba zalya ghusa gayA ho yaha / degsIla na vizeSa, jyAdA / degurisa pu [puruSa] [degzIla] kharAba svabhAva / vyabhicAra / vi. duraacaarii| abrhaacaarii| degssUmiNa puna durjana / 'cara vi. kharAba cAla-calanavAlA, sadAcAra-rahita / degDaMDa puM [degdaNDa] jisakA [degsvapna] kharAba svapna / deghaNa vi [degdhana] prAnta bhAga kASTha kA hotA hai aisA rajju-pAza / alpa dhnvaalaa| DaMDima vi [degdaNDima] daNDa dekara chInA ku strI. pRthivI, bhUmi / degttia na [trika] huA dravya / 'tittha na [degtIrtha] jalAzaya svarga, martya aura pAtAla loka / tIna jagat meM utarane kA kharAba maarg| dUSita darzana / meM sthita padArtha / "ttia vi ["trija] tInoM 'tithi vi ["tIthin] dUSita mata kA jagat meM utpanna vastu / degttiAvaNa puna anuyAyI / daMDima dekho degddNddim| degdasaNa [degtrikApaNa] tIno jagat ke padArtha jahA~ mila na ["darzana] duSTa mata, dUSita dharma / degdaMsaNi sakeM aisI dUkAna / 'valaya na. pRthvI-maNDala / vi [degdarzanin] duSTa dArzanika / dUSita mata kuarI dekho kuaaNrii| kA anuyaayii| diTThi strI [degdRSTi] kutsita kualaa dekho kuvly| darzana / dUSita mata kA anuyaayii| degdiTThiya kuA~rI dekho kumaaro| vi [ dRSTika] duSTa darzana kA anuyAyI, | kuia vi [kucita] sakucA huA / mithyAtvI / ppavayaNa na [pravacana] dUSita kuimANa vi [de] mAna, zuSka / zAstra / vi. dUSita siddhAnta ko mAnane- kuiya vi [kucita avasyandrita, kSarita / vaalaa| degppAvayaNiya vi [prAvanikA kuiya vi [kupita] kruddha / dUSita siddhAnta kA anusaraNa krnevaalaa| kuiyaNNa pu [kuvikarNa] isa nAma kA eka dUSita Agamana-sambandhI (anusstthaan)| bhatta | gRhapati, eka gRhastha / na [bhakta] kharAba bhojana / "mAra pu. kuua puMna [kutupa ghI-taila vagairaha bharane kA kutsita mAra / mRta-prAya karanevAlA tAr3ana / camar3e kA pAtra-vizeSa / dekho kutuva / raMDA strI [ raNDA] vidhavA / 'ruva, rUva kuuA strI [de] tumbI-pAtra, tumbA / na [degrUpa] kharAba rUpa / mAyA-vizeSa / liMga kuuva dekho kuua| na [degliGga] kutsita bhess| pu. kITa vgairh| kuUla na [de] nIvI / nArA / aJcala /
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ 244 saMkSipta prAkRta-hindo koSa kuUhala-kuMDala kuUhala na [kutUhala] apUrva vastu dekhane kI / pAkhaNDa-vizeSa / vi. mantratantrAdi se AjIlAlasA / kautuka, parihAsa / vikA claanevaalaa| kuo a [kutaH] kahA~ se ? degi a [degcit] kaMTAra vi [de] mlAna, sUkhA, malina / kahIM se, kisI se / degvi a [degapi] kahIM kaMTi strI [de] gaTharI, gaaNtth| zastra-vizeSa, se bhii| eka prakAra kA aujAra / kuMArI strI [kumArI] vanaspati-vizeSa, kaMTha vi [kuNTha] manda, AlasI / mUrkha / anikuvArapAThA, ghIkuvAra, ghIguvAra / puNa / kuMkaNa na [de] rakta-kamala / pu. kSudra jantu- kuMTho strI [de] sa~r3asI, cImaTA / vizeSa, caturindriya kIr3e kI eka jAti / / kaMDa na. kuMDA, pAtra-vizeSa / jalAzaya-vizeSa / kuMkaNa pu [koGkaNa] deza-vizeSa / isa nAma kA eka sarovara / AjJA, Adeza / kuMkuNa dekho kuNknn| "koliya pu [degkolika] eka jaina upAsaka / kuMkuma na. kesara, sugandhI dravya-vizeSa / ggAma pu [deggrAma] magadha deza kA eka kuMga pu. deza-vizeSa / gA~va / dhAri vi [degdhArin] AjJAkArI / kuMca saka [kuJca] jAnA, calanA / aka. saMku- para na. grAma-vizeSa / cita honA / Ter3hA clnaa| kaMDa na [de] Ukha perane kA jIrNa kANDa, jo kuMca pu [krauJca] pakSi-vizeSa / isa nAma kA | bA~sa kA banA haA hotA hai / eka asura / isa nAma kA eka anArya desh| kuMDaga puna [kuNDaka] anna kA chilakA / vi. usake nivAsI loga / degravA strI. daNDa- | cAvala se mizrita bhUsA / kAraNya kI isa nAma kI eka nadI / degvIraga| kuMDabhI strI [de. kuTabhI] choTI patAkA / na [degvIraka] eka prakAra kA jahAja / degAri kuMDamoa puna [kuNDamoda] hAthI ke paira kI pu. skanda / dekho koNc| AkRtivAlA miTTI kA eka taraha kA pAtra / kuMcala na [de] klii| kuMci vi [kuJcin] kuTila / kapaTI / kuMDala puMna [kuNDala] eka deva-viAmana / tapakuMcigA dekho koNcigaa| vizeSa, 'purimaDDha' yA nirvikRtika tapa / kAna kuMciya vi [kuJcita] saMkucita / kuNDala ke kA AbhUSaNa / pu. vidarbha deza ke eka rAjA kA nAma / dvIpa-vizeSa / samudra-vizeSa / devaAkAravAlA, golAkRti / vakra / vizeSa / parvata-vizeSa / gola AkAra / bhadda kuMciya pu [kuzcika] isa nAma kA eka jaina pu[bhadra] kuNDala dvIpa kA eka adhiSThAyaka upaask| deva / maMDia vi [degmaNDita] kuNDala se kuMciyA dekho koNcigaa| rUI se bharA huA vibhUSita / vidarbha deza kA isa nAma kA eka pahanane kA eka prakAra kA kpdd'aa| raajaa| mahAbhadda pu [degmahAbhadra] devakuMciyA strI [kuJcikA] kuJjI, taalii| vizeSa / degmahAvara pu. kuNDalavara samudra kA kaMjara pu.hastI / degpura na. hastinApura / degseNA adhiSThAtA deva / degvara pu. dvIpa-vizeSa / samudra strI [degsenA] brahmadatta cakravartI kI eka vizeSa / parvata-vizeSa / degvarabhadda pu [degvara rAnI / vitta na [degAvarta] nagara-vizeSa / bhadra] kuNDalavara dvIpa kA eka adhiSThAyaka kuMTa vi [kuNTa] kubja, vAmana / hAtha-rahita / deva / degvaramahAbhadda pu [degvaramahAbhadra] kuMTalaviMTala na [de] mantra-tantrAdi kA prayoga, ' kuNDalavara dvIpa kA eka adhiSThAtA deva /
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuMDalA-kuMbha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 245 degvarobhAsa pu [degvarAvabhAsa] dvIpa-vizeSa / kuMtAkuMti na [kuntAkunti] barcha kI lar3AI / samudra-vizeSa / degvarobhAsabha6 pu [degvarAva- | kaMtI strI [de] maMjarI, baura / bhAsabhadra] kuNDalavarAvabhAsa dvIpa kA adhi- | kuMtI strI [kuntI] pANDavoM kI mAtA kA SThAtA deva / degvarobhAsamahAbhadda pu[degvarAva- | nAma / degvihAra pu. nAsika-nagara kA eka bhAsamahAbhadra] dekho pUrvokta artha / degvaro jaina mandira / bhAsamahAvara pu [degvarAvabhAsamahAvara] | kuMtIpoTTalaya vi [de] catuSkoNa, cArakoNakuNDalavarAvabhAsa samudra kA adhiSThAyaka deva vAlA, caukora / vizeSa / degvarobhAsavara pu[degvarAvabhAsavara] kathu pu [kunthu] eka jina-deva, isa avasamudra-vizeSa kA adhipati deva-vizeSa / / sarpiNI kAla meM utpanna sattarahavA~ tIrthaGkara kuMDalA strI [kuNDalA] videhavarSa-sthita nagarI aura chaThavA~ cakravartI raajaa| harivaMza kA vizeSa / eka rAjA / camarendra kI hasti-senA kA kuMDaliA vi [kuNDalikA] chanda-vizeSa / / adhipati deva-vizeSa / eka kSudra jantu, trIndriya kuMDaloda pu [kuNDaloda] isa nAma kA eka jantu kI eka jAti / rAmudra / kuMDAga pu [kuNDAka] sanniveza-vizeSa, grAma kuMda pu [kunda] puSpa-vRkSa vizeSa / na. puSpavizeSa / vizeSa, kunda kA phUla / vidyAdharoM kA eka nagara / na. chanda-vizeSa / kuMDi dekho kuddii| kuMdaya vi [de] kRza, durbala / kuMDia puM[de] gA~va kA mukhiyA / kuMDiapesaNa na [de] brAhmaNa viSTi, brAhmaNa kuMdA strI kundA] mAnibhadra indra kI paTa raanii| kI naukarI, brAhmaNa kI sevA / kuMdIra na [de] bimbI-phala, kundraruna kA phala / kuDigA) strI [kuNDikA] nIce dekho| kuDiyA kuMdukka pu [kundukka] vanaspati-vizeSa / kuDiNa na [kuNDina] vidarbha daMza kA eka kundurukka pu [kunduruka] sugandhi padArtha vizeSa / kuMdullua paM [de] ulUka / nagara / kuDI strI [kuNDI] kuNDA, pAtra-vizeSa / kuMdhara puM [de] choTI mchlii| kuMDha dekho kuNtth| kuMpaya puna [kUpaka] taila vagairaha rakhane kAkuMDhaya na [de] cUlhA / choTA baratana / pAtra-vizeSa / kuMta pu [de] totaa| kuMpala puMna [kuTmala, kuDmala] isa nAma kA kuMta pu [kunta] bhAlA / rAma ke eka subhaTa eka naraka / klii| kA nAma / kuMbara [de] dekho kuNdhr| kuMtala pu [kuntala] keza / deza-vizeSa / | kuMbha puM. sATha, assI aura eka sau Ar3haka kI hAra pu. dhammila, bA~dhe hue bAla / nApa / jyotiSa-prasiddha eka rAzi / eka baajaa| kutala pu [de] sAtavAhana / nRpa-vizeSa / bhagavAn mallinAtha kA pitA / svanAma-khyAta kuMtalA strI [kuntalA] eka raanii| jaina maharSi, aThArahaveM tIrthaGkara ke prathama ziSya / kuMtalI strI [de] karoTikA / kumbhakarNa kA eka putra / eka vidyAdhara subhaTa kutalI strI [kuntalI] kuntala deza kI rahane kA nAma / paramAdhArmika devoM kI eka jAti / vAlI strii| kalaza / hAthI kA gaNDa-sthala / dhAnya mApane
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ 246 | vAya puM kA eka parimANa / tarane kA upakaraNa / lATa | aNa puM [karNa] rAvaNa ke choTe bhAI kA nAma / 'Ara puM [ 'kAra ] kumhAra / ura na [deg pura] nagara vizeSa / 'gAra dekho [aar]| 'ggana [[]] magadha deza-prasiddha eka parimANa | seNa puM | sena] utsarpiNI kAla ke prathama tIrthaGkara ke prathama ziSya kA nAma kuMbhaMDa na [ kUSmANDa ] kohar3A, kumhar3e kA phala | kuMbhAra puM [kumbhakAra ] kumhAra | [ THE ] kumhAra kA baratana pakAne kA sthAna / kuMbhi puM [kumbhin ] hAthI / napuMsaka - vizeSa | kuMbhakka dekho kuMbha | kuMbhaNI strI [ ] jala kA garta / kuMbhiyavi [kumbhika ] kumbha- parimANavAlA / kuMbhila [ de. kumbhila ] cora | durjana / kaMbhilla va [] khodane- yogya | kuMbhI strI [kumbho] ghar3e ke AkAravAlA choTA koSTha / ghar3A | degpAga pu N ['pAka ] kumbhI meM pakanA / naraka kI eka prakAra kI yAtanA / kuMbhI strI [kUSmANDo] koha~r3A kA gAcha / kuMbhI strI [de] kezaracanA, keza-saMyama | kuMbhIla puM [kumbhIla] magara / kuMbhubbhava puM [kumbhodbhava] agastya RSi / kukammivi [kukarmin] kharAba karma karane vAlA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa kuMbhaMDa- kuccaMdharA ke avayavoM kI kuceSTA karanevAlA / kukkua na [ kaukucya ] kuceSTA, kAmotpAdaka aGga-vikAra / kukkuavi [ kukUja ] Akrandana karanevAlA | kukkuA strI [kucakucA ] avasyandana, rasa rasa kara cUnA / kukkuia vi [kaukucika ] bhA~r3a kI taraha kuceSTA karanevAlA, kAma- ceSTA karanevAlA / kukkuia na [ kaukucya ] kAma-kuceSTA / [ kurkuTa ] caturindriya jantu kI eka kukkuDa jAti / kukkuDa [ kukkuTa ] murgA | vanaspati- vizeSa | vidyA dvArA kiyA jAtA hasta-prayAga vizeSa / 'maMsaya na [ mAMsaka ] murgA kA mAMsa / bIjapUraka vanaspati kA gudA / kukkuDa va [de] matta, unmatta / kukkuDaya na [ kukkuTaka ] dekho kukkayaya / kukkur3iyA strI [kukkuTikA ] murgI / kukkuDI strI [kukkuTI ] kapaTa | kukkuDesara na [kukkuTezvara ] tIrtha vizeSa / kukkura . zvAna | kukkuruDa [ ] samUha | kukkusa ' [ de] dhAnya Adi kA chilakA / kukkuha pu' [kukkubha] pakSi-vizeSa / kukkuhAia na [de] calate samaya kA azva kA zabda - vizeSa | kukulA strI [ de] navor3hA | kukusa [de] dekho kukkusa / afra [de. kukSi ] dekho kucchi / kukuhAiya na [kukuhAyita ] calate samaya kA | kukkhiMbhari dekho kucchibhari / zabda - vizeSa | kukkheaa dekho kuccheaya / kuggAha [kugrAha] haTha / jalajantu vizeSa / kuca pu. stana / kucojja na [kucodya] kutarka / kukUla pu. kaNDe kI Aga / kukka dekho kokka / kukka puM [de] kuttA, kukkura / kukkayaya na [de] AbharaNa-vizeSa | dekho kukku | kucca puM N [kUrca] ka~dhI / Daya / kucca na [kUrca ] dAr3hI-mUMcha / tRNa-vizeSa dekho kukkI strI [de] kuttI, kukkurI / kukkuavi [kutkuca] bhA~Da kI taraha zarIra | kuccaMdharA strI [ kUrcadharA ] dAr3hI-mUMcha dhAraNa kuccaga /
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuccaga-kuDia saMkSipta prAkRta-hindI koSa 247 krnevaalii| kuTTaNA strI [kuTTanA] zArIrika piidd'aa| kuccaga vi [kaurcaka] zara-nAmaka gAcha kA banA kuTTaNI strI [kuTTanI] mUsala / dUtI / huaa| kuTTayarI strI [de] caNDI, pArvatI / kuccaga ) dekho kucca / kU~cI, tRNa-nirmita | kuTTA strI [de] paarvtii| kuccaya / tuulikaa| kuTTAya pu[de] mocii| kucciya vi [kucika] daaddh'ii-muuNchvaalaa| kuTTitiyA dekho kottttNtiyaa| kuccha saka [kuts] nindA karanA, dhikkAranA / | kuTTiba [de] dekho koTTiba / kuccha pu [kutsa] RSi-vizeSa / gotra-vizeSa / | kuTTiNI strI [kuTTinI] dUtI / kucchaga pu [kutsaka] vanaspati-vizeSa / / kuTTima dekho koTTima = kuTTima / kucchA strI [kutsA] nindA, ghRNA / kuTTa puna [kuSTha] paMsArI ke yahA~ becI jAtI kucchi puMstrI [kukSi] pett| ar3atAlIsa kuTha / kor3ha / aMgula kA mAna / degkimi pu[kRmi] udara meM kuTu pu [koSTa] udara / koThA, kuzUla, dhAnya utpanna honevAlA kIr3A dvIndriya jantu-vizeSa / bharane kA bar3AbhAjana / buddhi vi. eka bAra dhAra pu jahAja kA kAma karanevAlA naukr| jAnane para nahIM bhUlanevAlA / dekho koTa, eka prakAra kA jahAja kA vyaapaarii| pUra | koTraga / / pu. udara-pUrti / veyaNA strI [degvedanA] | kuTa vi [kruSTa]abhizapta / na. abhizApa-zabda / udara kA roga-vizeSa / degsUla puna [degzUla] | kuTuga puna [koSThaka] zUnya ghara / roga-vizeSa / kuTThA strI [kuSThA] imlii| kucchibhari vi [kukSimbhari] peTU. svArthI / kuDa pu [kuTa] ghar3A, kalaza / parvata / hAthI kucchimaI strI [de. kukSimatI] grbhinnii| vagairaha kA bandhana-sthAna / per3a / kaMTha pu. kucchimaddikA (mA) dekho kucchimaI / / ghar3A ke jaisA pAtra / 'dohiNI strI kucchiya vi [kutsita] kharAba, nindita / [degdohinI] ghar3A bhara dUdha denevaalii| kucchilla na [de] bAr3a kA chidra / vivara / kuDaMga puna [kuTaGka kuJja / vana / bA~sa kI kuccheaya pu kaukSeyaka] talavAra / __ jAlI, bA~sa kI banI huI chata / koTara / kuja pu. vRkSa / vaMzagahana / kujaya pu. juuaarii| kuDaMga puMna [de. kuTaGka] latA-gRha / kujja vi [kubja] kubja, vAmana / puna. puSpa- | kuDaMgA strI [kuTaGkA] latA-vizeSa / vizeSa / kuDaMgI strI [de. kuTakI] bA~sa ko jAlI / kujaya pu [kubjaka] zatapatrikA vRkSa / na. kuDaMba dekho kudduNb| usa vRkSa kA puSpa / kuDabhI strI [kuTabhI] choTI patAkA / kujjha saka [krudh] gussA krnaa| kuDaya na [de] latA-gRha, kuTIra / kuTTa saka [ku] kUTanA, pITanA / kATanA, | kuDaya puna [kuTaja] kuraiyA vRkSa / chedanA / garama karanA / upAlambha denaa| kuDava pu [kuDava] anAja yA anna nApane kA kuTTa pu [kuTa] ghdd'aa| eka mApa / kuTTa puna [de] koTa, kilA / nagara / degvAla pu | kuDAla dekho kuDDAla / [degpAla] kotavAla / | kuDia vi [de] vAmana /
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ 248 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kuDiA-kutthuha kuDiA strI [de] bAr3a kA vivara / / kuNakka pu [kuNaka] vanaspati-vizeSa / kuDiccha na [de] bAr3a kA chidra / jhoMpar3I / vi. | kuNava na [kuNapa] mRta-zarIra / vi. durgndhii| truTita, chinna / kuNAla puM. ba. deza-vizeSa / prasiddha mahArAja kuDila vi [kuTila] Ter3hA / azoka kA eka putra / 'nayara na [degnagara] kuDilaviDala na [de. kuTilaviTala] hasta- ujjaina / shikssaa| kUNAlA strI. isa nAma kI eka nagarI / kuDilla na de] vivara / vi. kubja / kuNi / pu [kuNi] hAtha-kaTA manuSya / kuDillaya vi [de. kuTilaka] kuTila, Ter3hA / kuNia ) janma se hI jisakA eka pAMva kUDibbaya dekho kUlivvaya / choTA ho vaha / jisakA eka pA~va choTA ho kuDI strI [kuTI] kuTIra / vaha, khaJja / kuDIra na [kuTIra] kuttii| kuNiA strI [de] bAr3a kA chidr| kuDIra na [de] bAr3a kA chidr| kuNima puMna [de. kuNapa] muradA / mAMsa / kuDaMga pu[de] latAgRha / narakAvAsa-vizeSa / zava kA rudhira, vasA kuDuba na [kuTumba] parijana, parivAra / vgairh| kuDuMbaya pu [kustumbaka] dhniyaaN| kanda- | kuNakuNa aka [kuNukuNAya] zIta se kampa hone vizeSa / para 'kar3akar3a' AvAja karanA / kuDubi vi [kuTumbin] gRhastha / karSaka / | | kuNhariyA strI [de] vanaspati-vizeSa / smbndhii| kutattI strI [de] manoratha / kuDuMbIa na de] maithuna / kutuMba pu [kustumba] vAdya-vizeSa / kuDuMbhaga pu [de] pAnI kA meDhaka / kutuMbara pu [kustumbara] vAdya-vizeSa / kuDukka pu[de] latA-gRha / kutuva puna [kutupa] tela vagairaha bharane kA kuDuccia na [de] saMbhoga / camar3e kA pAtra / dekho kuua / kuDullI (apa) strI [kuTI] kuTiyA / | kutta pu[de] kuttaa| kuDDa puna [kuDya] bhitti / kutta na [de. kutaka] ThekA, ijArA / kuDDa na [de] Azcarya / kuttAra vi [kutAra] ayogya tAraka / kuDDagiloI [de] chipklii| kuttiya pustrI [de] eka taraha kA kIr3A, catukuDalevaNI strI [de. kuDhayalepanI]sudhA, cuunaa| rindriya jantu-vizeSa / kuDDAla na [de] hala ke Upara kA vistRta aMza / kuttha a [kutra] kahA~ ? kuDha puna [de] curAI huI vastu kI khoja meM | kuttha saka [kothaya] sar3AnA / jaanaa| chInI huI cIja ko chur3AnevAlA, / kuttha dekho kaDha / vApasa lenevaalaa| | kutthara na [de] vijJAna / koTara / sarpa vagairaha kA kuDhAra pu[kuThAra] pharasA / bil| kuDhAvaya na [de] anugamana / kutthala dekho kotthl| kuDhiya vi [de] mUrkha, jisake mAla kI corI | kutdhuMba pu [kustumba] vAdya-vizeSa / ho gaI ho vaha / kutthaMbharI strI [kustumbarI] vanaspati-vizeSa / kuNa saka [ka] karanA, banAnA / kutthuha puMna [kaustubha] maNi-vizeSa, jo viSNu
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ kutthuhavastha-kumua saMkSipta prAkRta-hindI koSa 249 kI chAtI para rahatI hai| kubbara puM [kUbara] vaizramaNa ke eka putra kA kutthuhavattha na [de] nIvI, ijArabanda / nAma / kudo dekho kuo| kabhaMDa puM [kubhANDa] deva-vizeSa kI jAti / kudda vi [de] prabhUta / kubhaMDiMda puM [kubhANDendra] indra-vizeSa, kuddaNa puM [de] rAsaka / kubhANDa devoM kA svAmI / kuddava puM [kodrava] dhAnya-vizeSa, kodoM, kumara dekho kumAra / / kodava / kumAra puM. prathama-vaya kA bAlaka, pA~ca varSa taka kuddAla puM. kudArI / vRkSa-vizeSa / kA ldd'kaa| yuvarAja, rAjyAha puruSa / kuddha vi [kraddha] kupita / bhagavAn vAsupUjya kA zAsanAdhiSThAtA yakSa / kupaci (pai) a [kvacit] kisI jagaha meM / lohAra / kaattikey| zuka / ghur3asavAra / kuppa saka [kup] gussA karanA / sindhu nada / varuNa-vRkSa / avivAhita / kuppa saka [bhAS] khnaa| _ 'ggAma puM [deggrAma] grAma-vizeSa / degNaMdi puM kappa na [kupya] suvarNa aura cA~dI ko chor3a [nandina] isa nAma kA eka sonaar| kara anya dhAtu aura miTTI vagairaha ke bane dhamma puM [degdharma] eka jaina sAdhu / degvAla puM hue gRha-upakaraNa / [pAla] vikrama kI bArahavIM zatAbdI kA kuppaDha puMde] ghara kA rivAja / gujarAta kA eka suprasiddha jaina rAjA / kuppara na [deM] surata ke samaya kiyA jAtA | kumAra puM [de] kuAra kA mahInA, Azvina mAsa / hRdaya-tAr3ana-vizeSa / samudAcAra / narma, tthtttthaa| kuppara puM [kUrpara] hAtha kA madhya bhAga / jAnu / kumArA strI. eka sanniveza / kumAriya puM [kumArika] kasAI, saunika / ratha kA avayava-vizeSa / kuppara puM [kapara] dekho kappara / bhIta kA kumAriyA strI [kumArikA] dekho kumaarii| jIrNa-zIrNa thara / kumArI strI. prathama vaya kI lar3akI / avivAhita kuppala dekho kuNpl| kanyA / ghIkuArI vanaspati / navamallikA / kuppAsa puM [kUsi] kaJcuka, janAnI kuratI / nadI-vizeSa / jambU-dvIpa kA eka bhAga / apakuppisa dekho kuppaas| rAjitA / sItA / bar3I ilaacii| vandhyA kubara puM [kUbara] bhagavAn mallinAtha kA kakar3I kI ltaa| pakSi-vizeSa / zAsanAdhiSThAyaka ykss| kumArI strI [de. kumArI] pArvatI / kubera puM.bhagavAn kunthunAtha ke prathama zrAvaka kA kumua puM [kumuda] eka vAnara / mahAvideha-varSa nAma / yakSa-rAja, dhaneza / bhagavAn mallinAtha kA eka vijaya-yugala, bhUmi pradeza-vizeSa / kA zAsanAdhiSThAtA yakSa-vizeSa / kAJcanapura na. candra-vikAsI kml| kumudAGga ko ke eka rAjA kA nAma / isa nAma kA caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha eka shresstthii| eka jaina muni / degdisA puM ho vaha / zikhara-vizeSa / vi. pRthvI meM Ananda [degdiz] uttara dishaa| nayarI strI paanevaalaa| kharAba priitivaalaa| dekho [degnagarI] kubera kI rAjadhAnI, alakA / kumud| kuberA strI. jaina sAdhu-gaNa kI eka shaakhaa| kumua puM [kumuda] deva-vizeSa / degcaMda puM kubbaDa vi [de] kubar3A / candra] AcArya siddhasena divAkara kI muni
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ 250 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kumuaMga-kurucilla avasthA kA nAma / | kuraMTaya puM [kuraNTaka] vRkSa-vizeSa, piyavA~sA / kumuaMga na [kumudAGga] 'mahAkAla' ko kurakura dekho kurukuru / caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha kuraya puM. [kuraka] vanaspati-vizeSa / ho vaha saMkhyA / kuraya na [kurabaka] puSpa-vizeSa / kumaA strI [kumudA] isa nAma kI eka | | kurara puM. kurara pakSI, utkroza / puSkariNI / eka ngrii| kurarI strI [de] pazu / kumuiNI strI [kumudinI] candra-vikAsI kamala kurarI strI. kurara pakSI kI mAdA / gAthA chanda kA per3a / isa nAma kI eka raanii| kA eka bheda / meddh'ii| kumuda dekho kumua| deva-vimAna-vizeSa / kurala puM. keza / pakSi-vizeSa / deggumma na [gulma] deva-vimAna-vizeSa / degpura kuralI strI. kezoM kI vakra saTA / kuralana. nagara-vizeSa / 'ppabhA strI [prabhA] isa pkssinnii| nAma kI eka puSkariNI / degvaNa na [degvana] kuravaya puM [kurabaka] vRkSa-vizeSa, kaTasaraiyA / mathurA nagarI ke samIpa kA eka jaGgala / kurA strI. varSa-vizeSa, akarma bhUmi-vizeSa / deggara puM [degkara] kumuda-SaNDa, kumudoM se bharA kuriNa na [de] bar3A jaMgala, bhayaMkara attvii| huA vana / kuru puM. ba. Arya deza-vizeSa / bhagavAn AdikumudaMga dekho kumuaNg| nAtha kA isa nAma kA eka putra / akarma-bhUmi kumudaga na [kumudaka] taNa-vizeSa / vizeSa / isa nAma kA eka vaMza / puMstrI. kuru kumulI strI [de] cUlhA / vaMza meM utpanna / arA, degarI dekho nIce kumma puM [kUrma] kacchapa / 'ggAma puM [deggrAma] degcarA, degcrii| khetta kkhetta na ["kSetra] magadha deza ke eka gA~va kA nAma / dillI ke pAsa kA eka maidAna, jahA~ kaurava kummaNa vi [de] mlAna, zuSka / / aura pANDavoM kI lar3AI huI thii| kuru deza kummAra puM [kUrmAra] magadha deza ke eka gA~va kI rAjadhAnI, hastinApura nagara / degcaMda paM kA naam| [degcandra] isa nAma kA eka rAjA / degcara vi. kummAsa puM [kulmASa] anna-vizeSa, urada / / kuru deza kA rahanevAlA / strI. carA, carI / thor3A bhIjA huA mUMga vagairaha dhaany| degjaMgala na [degjaGgala] kuru-bhUmi / degNAha kummI strI [kUrmI]kachuI, kacchapI / nArada kI puM [degnAtha] duryodhana / datta puM. isa nAma kA mAtA kA nAma / putta puM [putra] do hAtha eka zreSThI aura jaina maharSi / degmaI strI U~cA isa nAma kA eka puruSa, jisane mukti | [degmatI] brahmadatta cakravartI kI pttraanii| pAI thii| rAya pu [rAja] kuru deza kA rAjA / "vai kumha puMba. [kuzman] deza-vizeSa / puM[degpati] kuru deza kA raajaa| kumhaDa dekho kohNdd| kurukuyA strI [kurukucA] pA~va kA prakSAlana / kumhaMDI dekho kohNddii| kurukuru aka [kurukurAya] 'kura-kura' AvAja kUya puMkuca] stana / vi. zithila | asthir| karanA, kulakulAnA, bdd'bdd'aanaa| kuyavA strI [de] vallI-vizeSa / | kurukuria na [de] raNaraNaka, autsukya / kuraMga puM. mRga kI eka jAti / hariNa / degcchI | kurugura dekho kurukuru / strI [degAkSI] mRganayanI strii| kurucilla puM [de] kulIra, jala-jantu-vizeSa /
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 kurucca-kulakkha saMkSipta prAkRta-hindo koSa na. grahaNa, upAdAna / dekho kuruvilla / nAma / taMtu puM [tantu] kula-santati / kurucca vi [de] apriya / degtilaga puna [degtilaka] kula meM zreSTha / degstha kuruDa vi [de] nirdaya / nipuNa, catura / vi [ stha] kulIna / degtthera dhuM [degsthavira] kuruNa na [de] rAjA kA yA dUsare kA dhana / / zreSTha sAdhu / degdiNayara puM [degdinakara] kula meM kurumAla saka de] TaTolanA, dhIre-dhIre hAtha zreSTha / degdIva puM / degdIpa] kula prakAzaka / phernaa| degdeva puM [degdeva] gotra-devatA / 'devayA strI kuruya na [de. kuruka] kapaTa / [degdevatA] gotr-devtaa| devI strI. gotrakuruyA strI [de. kurukA] snAna / devI / dhamma puM ["dharma] kulAcAra / pavvaya kurura dekho kurr| puM [degparvata] parvata-vizeSa / degputta puM [putra kurula { [de] kuTila kesh| vi. nirdaya / vaMza-rakSaka putra / 'bAliyA strI [degbAlikA] nipuNa, catura / kulIna kanyA / "bhUsaNa na [bhUSaNa] vaMza ko kurula aka [ku] AvAja karanA, kaue kA dipAne yA camakAne vaalaa| puM. eka kevalI bolnaa| bhagavAn / maya puM [ mada] kula kA abhimAna / kuruva dekho kuru| degmayahariyA, mahattariyA strI [degmahattakuruvaga dekho kurvy| rikA] kuTumba kI mukhiyA / degya dekho "ja / kuruviMda puM. maNi-vizeSa, ratna kI eka jAti / | roga puM. kula vyApaka roga / vai puMpati] pradhAna saMnyAsI / degvaMsa puM [degvaMza] kula rUpa tRNa-vizeSa / kuTilika-nAmaka roga, eka vaMza / degvaMsa paM | vaMzya] kula meM utpanna / prakAra kA jaMghA roga / vitta puMna [varta] vaDisaya puM [vitaMsaka] kula-bhUSaNa, kulabhUSaNa-vizeSa / kuruviMdA strI [kuruvindA] isa nAma kI eka dIpaka / vahU strI [degvadhU] kulIna strii| degsaMpaNNa vi [degsampanna] kulIna / degsamaya puM. vaNigbhAryA / kulAcAra / degsela puM [zaila] kula-parvata / kuruvilla [de] dekho kurucilla / degselayA strI [zailajA] kula-parvata se kula puMna. vaMza, jAti / paitRka vaMza / kuTumba / / nikalI huI nadI / 'hara na [gRha] pitRgRha / sajAtIya samUha / gotra / eka AcArya kI jIva vi. apane kula kI bar3AI batalA kara santati / ghara / sAnnidhya, sAmIpya / jyotiSa AjIvikA prApta karanevAlA / "ya na. nIr3a / zAstra-prasiddha nakSatra-saMjJA / deguvva puM[degpUrva] | yAra puM [degAcAra] vaMza-paramparA se calA pUrvaja / degkama puM [krama] kulAcAra / kara AtA rivAja / degAriya puM [degArya] pitR-pakSa dekho nIce gara / koDi strI [degkoTi] kI apekSA se Arya / degAlaya vi. gRhasthoM ke jAti-vizeSa / "kkama dekho kama / deggara puM| ghara bhIkha maaNgnevaalaa| [degkara] kula kI sthApanA karanevAlA, yuga ke prArambha meM nIti vagairaha kI vyavasthA karane kulaMkara puM [kulaGkara] isa nAma kA eka rAjA / vAlA mahApuruSa / geha na [deggRha] pitR-gRha / 'ghara na [deggRha] pitR gRha / degja vi [ja] | kulapa puM[kulampa] isa nAma kA eka anArya kulIna / degjAya vi [degjAta] khAnadAnI kUla deza / usameM rahanevAlI jAti / kA / "jua vi [degyuta] kulIna / degNAma na | kulakula dekho kurakura / [nAman] kula ke anusAra kiyA jAtA | kulakkha puM [kulakSa] eka mleccha deza / usameM
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ 252 saMkSipta prAkRta-hindI koSa rahanevAlI jAti / kulAggha puM [kulA] eka anArya deza / kulaDA strI [kulaTA] vyabhicAriNI strI / kulattha puMstrI. kulathI / kulaphaMsaNa puM [de] kula kA dAga / kulaya dekho kuDava / kulaya na [kulaka] tIna yA cAra se jyAdA paraspara sApekSa padya | kulala puM. gRddha pakSI / kurara pakSI / mArjAra / kulalaya puMna [] gaMDUSa / kulava dekho kuDava / kulasaMtai strI [] cUlhA | kulAala puM [kulAcala ] kulaparvata / kulANa dekho kuNAla | kulAla puM. kumbhakAra / kulAla puM [kulATa] bilAr3a | brAhmaNa | kuliMgAla puM [kulAGgAra] kula meM kalaMka lagAnevAlA, durAcArI / kulia na [kulika ] kheta meM ghAsa kATane kA choTA kASTha vizeSa / kulika } puM [kulika] jyotiSa-zAstra meM kuliya prasiddha eka kuyoga / na. eka prakAra kA hala | huI bhiit| kuliyA strI [kulikA ] bhoMta / kulira puM. meSa vagairaha bAraha rAzi meM caturtha rAzi | kulivvaya puM [ kuTivrata ] parivrAjaka kA eka bheda, tApasa - vizeSa, ghara meM hI rahakara krodhAdi kA vijaya karanevAlA | kulisa puMna [ kuliza ] vajra | niNAya puM [ninAda ] rAvaNa kA isa nAma kA eka subhaTa | majjhana [ madhya] eka prakAra kI tapazcaryA / kulIkosa puM [kuTIkroza ] pakSi- vizeSa / kulAggha - kuvva kulINa vi [kulIna ] uttama kula meM utpanna | kulIra puM. jantu - vizeSa | kuluMca saka [ daha, mlai] jalAnA / mlAna karanA / kulukkiya vi [de] jalA huA / kulokula puM [kulopakula ] ye cAra nakSatra - abhijit, zatabhiSA ArdrA aura anurAdhA / vi. asamartha / kulla puM [de] grIvA, kaNTha | chinnapuccha kuliyana [kuDya ] bhitti / miTTI kI banAI kulha puM [de] zRgAla | kulla puMna [] cUtar3a | kulla aka [kU" ] kUdanA / kullaura na [kulyapura] nagara- vizeSa / kullaDa na [de] cullI / choTA pAtra, pur3avA / kullaria puM [de] halavAI / kullariyA strI [de] halavAI kI dUkAna / kullA strI [kulyA ] jala kI nAlI / kRtrima nadI / kullAga puM [ kulyAka ] magadha deza kA eka gA~va / kullI dekho kullA / kulluDiyA strI [kulluDikA ] ghar3I | kullurI strI [ de] khAdya-vizeSa | kullUri [ ] dekho kullaria / kuvaNaya na. [ de] yaSTi, char3I / kuvalaya na. nIlotpala, harA raMga kA kamala / kuvalI strI [ de] vRkSa-vizeSa | kuviMda puM [ kuvinda] kapar3A bunane vAlA | 'vallI strI. vallI - vizeSa | kuvi vi [ kupita ] kruddha / kuviya dekho kuppa = kupya / 'sAlA strI ['zAlA ] bichaunA Adi gRhopakaraNa rakhane kI kuTiyA / kuveNI strI. eka prakAra kA hathiyAra / kuvera dekho kubera / kuvva ka [kR, kurva] karanA, banAnA /
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ kusa-kuhara saMkSipta prAkRta-hindI koSa 253 kusa puMna [kuza] drbh| puM. dAzarathI rAma ke kAmadeva / raa puM [rajas] makaranda / degrada eka putra kA nAma / deggga [degTI] darbha kaa| puM. dekho degdNt| deglayA strI [deglatA] chndagr-bhaag| gganayara na [granagara] rAja- vizeSa / saMbhava puM. madhumAsa / degsara puM gRha, nagara / degggapura na [degnapura] dekho [degzara] kAmadeva / degara puM. [degkara] isa pUrvokta artha / 'Tra puM [vattaM] Arya deza- | nAma kA eka chanda / uha puM [degAyudha] vizeSa / 'TTha puM [degArya] Arya deza-vizeSa / | kAmadeva / degAvaI strI [degAvatI] isa nAma tta na [kta, degkta] AstaraNa-vizeSa / kI eka nagarI / sava puM. praag| tthalapura na [ sthalapura] nagara-vizeSa / kusumasaMbhava puM [kusumasambhava] vaizAkha mAsa degmaTTiyA strI [ mRttikA] DAbha ke sAtha kUTI kA lokottara nAma / jAtI miTTI / degvara puM. dvIpa-vizeSa / kusumAla vi [kusumavat] phUlavAlA / kusa vi [kauza] darbha kA banA huaa| kusumAla puM [de] cora / kusaNa na [de] Ardra karanA / gorasa / kusumAlia vi [de] zUnya-manaska / kusaNiya vi [de] gorasa se banA huA karambA | kusumilla vi [kusumavat] Upara dekho / Adi khAdya / kusura [de] dekho jhsur| kusala vi [kuzala] nipuNa, catura, abhijJa / kusUla puM [kuzUla] koSTha / na. sukha, hita / puNya / kussumiNa puM [kusvapna] duSTa svapna / kusalA strI [kuzalA] ayodhyA / kuha aka [kuth] sar3a jAnA, durgandhI honaa| kusAra dekho kuusaar| kuha puM. vRkSa / kusI strI [kuzI] lohe kA banA huA eka | kuha dekho kahaM / hathiyAra / kuhaMDa puM [kUSmANDa] vyantara devoM kI eka kusIlava puM [kuzIlava] abhinayakartA naTa / jAti / na. kumhar3A, petthaa| kusuMbha puMna [kusumbha] vRkSa-vizeSa, kusuma, braiN| kuhaMDiyA strI [kUSmANDI] kohar3A kA gAcha / eka-puSpa / raMga-vizeSa / kuruka / dekho kuhaya / kusuMbhila puM [de] durjana, cugalakhora / kusuMbhI strI, kusuma kA per3a / kuhaga puM [kuhaka] kanda-vizeSa / kusuma aka [ kusumaya ] phUla AnA / kuhaDa vi [de] kUbar3A / kusuma na. phUla / puM. isa nAma kA bhagavAn | kuhaNa puM [kuhana] vRkSoM kI eka jAti / padmanAbha kA zAsanAdhiSThAyaka yakSa / degkeu puM | vanaspati-vizeSa / bhUmi-sphoTa / deza-vizeSa / [degketu] aruNavara dvIpa kA adhiSThAyaka deva / isameM rahanevAlI jAti / degcAya, degcAva puM [degcApa] kAmadeva / degjjhaya | kuhaNa vi [krodhana] krodhI / puM [dhvaja]vasanta Rtu / degNayara na [degnagara] kuhaNI strI [de] hAtha kA madhya-bhAga / pATaliputra / degdaMta puM [degdanta] eka tIrthaGkara | kuhaya puMna [kuhaka daur3ate huye azva ke udaradeva kA nAma, isa avasarpiNI kAla ke navaveM | pradeza ke samIpa utpanna hotA eka prakAra kI jinadeva, zrI suvidhinAtha / degdAma na[ dAman] vAyu / indrajAlAdi kautuka / phUloM kI mAlA / dhaNu na [degdhanuS]kAmadeva / kuhara na. parvata kA antarAla / vivara / puM. dezadegpura na. dekho Upara degNayara / degbANa puM. / vizeSa /
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ 254 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kuhADa-kUya kuhADa puM[kuThAra] phrsaa| janaka sthAna / zikhara / parvata kA madhya bhAga / kuhADI strI [kuThArI] kulhAr3I / pASANamaya yantra-vizeSa / samUha / degkAri vi kuhAvaNA strI [kuhanA] Azcarya-janaka, dambha- [degkArin] dagAkhora / ggAha puM [deggrAha] kriyaa| logoM se dravya hAsila karane ke lie dhokhe se jIvoM ko phaMsAnevAlA / degjAla na. kiyA huA kapaTa-bheSa / dhokhe kA jAla, phaaNsii| degtulA strI. jhUThI kuhia vi [de] lipta / nApa / degpAsa na [degpAza] eka prakAra kI kuhia vi [kuthita] thor3I durgandhavAlA / sar3A | machalI pakar3ane kA jAla / degppaoga paM huA / vinaSTa / 'pUiya vi [pUtika] atyanta / [prayoga] pracchanna pApa / degleha puM[deglekha] sar3A huaa| dUsare ke hastAkSara-tulya akSara banA kara dhokhekuhiNI strI [de] kUrpara / rathyA, mahallA / bAjI karanA / dUsare ke nAma se jhUThI ciTThI kuhila puMstrI [kuhumat] koyala pakSo / vagairaha likhanA / 'vAhi puM ["vAhin] baila / kuha strI. kokila pakSI kI AvAja / degsakkha na [degsAkSya] jhUThI gavAhI / degsakkhi kuhuNa dekho kuhaNa = kuhana / vi [degsAkSin] jhUThI sAkSo denevAlA / kuhuvvaya puM [kuhuvrata] kanda-vizeSa / degsakkhijja na [degsAkSya] jhUThI gavAhI / kuheDa puM [de] oSadhI-vizeSa, gureTaka, eka degsAmali strI [degzAlmali] vRkSa-vizeSa ke prakAra kA hara kA gAcha / AkAra kA eka sthAna, jahA~ garuDa-jAtIya devoM kA nivAsa hai| naraka-sthita vRkSakuheDa / puM [kuheTa, degka] camatkAra upakuheDaa ) jAnevAlA mantra-tantrAdi jJAna / vizeSa / gAra na. zikhara ke AkAravAlA ghara / parvata para banA huA ghara / parvata meM aabhaannk| kuheDaga puMna [de] ajmaa| khudA huA ghara / hiMsA-sthAna / deggArasAlA kuheDagA strI [kuheTakA] piNDAlu / strI [deggArazAlA] SaDyantra vAlA ghara, SaDyantra karane ke lie banAyA huA ghara / kUa dekho kUva = kUpa / pahacca na [hitya] pASANa-maya yantra kI kUaNa na [kUjana] avyakta zabda / vi. aisI | taraha mAranA, kucala DAlanA / AvAja karanevAlA / kUiA strI [kUpikA] choTA kUpa / / lagAtAra 27 dina kA upavAsa / kUiya na [kUjita] avyakta AvAja / kUiyA strI [kUjikA] kivAr3a Adi kA | kUDaga dekho kuudd| avyakta AvAja / kUNa aka [kUNaya] saMkucita honA / kUciA strI [kUcikA] dAr3hI-mUMcha kA bAla / kUNia vi [de] ISad vikasita / kUciyA strI [kUcikA] bubuda, bulbulaa| kUNia ' [kUNika] rAjA zreNika kA putra / kUja aka [kUj] avyakta zabda karanA / kUNiya vi [kUNita] sar3A huaa| kUDa saka [kUTaya] jhUThA ThaharAnA / anyathA / kUya aka [kUj] avyakta AvAja karanA / krnaa| kUya puM [kUpa] kuMA / ghI, tela vagairaha rakhane kUDa puM [de. kUTa] phA~sI, jAla / kA pAtra / dadura puM ["dardura] kUpa kA kUDa puMna [kUTa] asatya, chala-yukta / bhrAnti- mer3haka / vaha manuSya jo apanA ghara chor3a janaka vastu / kapaTa / dhokhA / naraka / pIr3A- bAhara na gayA ho, alpajJa / dekho kUva /
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ kUra-keUra saMkSipta prAkRta-hindI koSa 255 kUra vi [krUra] nirdaya, hiMsaka / bhayaMkara / puM. kUhaMDa puM [kUSmANDa] vyantara devoM kI eka rAvaNa kA isa nAma kA eka subhaTa / jAti / kUra puMna. vanaspati-vizeSa / na.odana / 'gaDua, | ke saka [krI] kharIdanA / gaDDua puM [gaDuka] eka jaina maharSi / ke vi [kiyat] kitanA ? degcireNa a. kitane kara a [ISat] alpa / samaya meM ? degciraM a. kitane samaya taka / karapiuDa na [de] khAdya-vizeSa / degcireNa dekho cireNa / "dUra na. kitanA kUri vi [rin] nirdyo| nirdaya parivAra- dUra ? degmahAlaya vi. kitanA bar3A ? degmahA liya vi [degmahat] kitanA bar3A ? degmhivaalaa| kUla na [de] sainya kA pichalA bhAga / DDhiya vi [mahaddhika] kitanI bar3I RddhikUla na taTa / dhamaga puM [ mAyaka] eka prakAra | vaalaa| kA vAnaprastha jo kinAre para khar3A ho AvAja keai puM [kekaya) deza-vizeSa / kara bhojana karatA hai| vAlaga, vAlaya puM keaI strI [ketakI] kevar3A kA vRkSa / [bAlaka] eka jaina muni / / keaga) ketaka] kevar3A kA gAcha / na. kUlakaMsA strI [kUlaGkaSA] tIra ko tor3ane keaya | ketakI puSpa / cihna / vAlI ndii| keagI strI [ketakI] kevar3A kA gAcha yA kUva puMna [de] curAI cIja kI khoja meM jAnA / / curAI cIja ko chudd'aanevaalaa| keala dekho kevl| kUva [kUpa,degka] kuMA, garta / sneha pAtra / / | keava dekho kaiava = kaitava / kUvaga jahAja kA madhya stambha / tulA strI. | keA strI [de] rajju / kUvaya DhekuvA / maMDukka puM [degmaNDUka] kUpa keAra puM [kedAra] kheta / kyArI / kA meDhaka / alpajJa manuSya, jo apanA ghara keAravANa puM [de] palAza kA per3a / chor3a bAhara na jAtA ho| keAriA strI kedArikA]pAsavAlI jamIna, kUvaya puM [kUpaka] dekho kUva = kUpa / svanAma- gocara bhUmi / prasiddha eka jaina muni / keu puM [ketu] patAkA / graha-vizeSa / nizAna / kUvara puna.jahAja kA mukha-bhAga / ratha yA gAr3I rUI kA sUtA / degkhetta na [degkSetra] megha-vRSTi vagairaha kA eka avayava, yugandhara / se hI jisameM anna paidA ho sakatA ho aisA kUvala na [de] jvn-vstr| kSetra-vizeSa / degmaI strI [degmatI] kinnarendra kaviya na [kUjita] avyakta zabda / aura kiMpuruSendra ko agra-mahiSI kA nAma / kaviya puMkUpika] isa nAma kA eka sanniveza degmAla na. vaitATya parvata para sthita isa nAma -gA~va / kA eka vidyAdhara-nagara / kRviya vi [de] curAI huI cIja kI khoja kara keu puM [de] kA~dA / use lAnevAlA / cora kI khoja karanevAlA / keu puMna [ketu] eka devavimAna / kUviyA strI [kUpikA] choTA kUpa / choTA keuga } [ketuka] pAtAla-kalaza vizeSa / sneha-pAtra / keuya / kUvI strI [kUpI] Upara dekho / keUra puna [keyUra] aGgada, bAjUbanda / dakSiNa kusAra puM de] gataM jaisA sthAna, khaDDA / / samudra kA paataal-klsh|
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ 256 keUraputta puM [de] gAya tathA bhaiMsa kA baccA / keUva puM [keyUpa] dakSiNa samudra kA eka saMkSipta prAkRta-hindI koSa pAtAla-kalaza / kAya aka [ keGkAy ] 'keM keM' AvAja karanA / keMsua dekho kiM / kekaI strI [kaikayI] rAnI, kekaya deza ke vAsudeva kI mAtA / vAsudeva kI mAtA / kekaya puM. deza-vizeSa | isa deza kA rahanevAlA / kekaya deza kA rAjA / kekasiyA strI [kaikasikA ] rAvaNa kI mAtA rAjA dazaratha kI eka rAjA kI kanyA / AThaveM apara - videha ke vibhISaNa kAiyana [kekAyita ] mayUra kA zabda | kkaI dekho ke kaI / kka dekho keka | kekkasI strI [kaikasI] rAvaNa kI mAtA / kvAiya dekho kAiya | gaI dekho kaI / gAiya dekho kekAiya / kejja vi [kreya ] becane kI cIja / keTa keDhava kA nAma / kekA strI. mayUra vANI / rava puM. mayUra kI kelAya saka [samA + racaya ] sApha kara ThIka huA / AvAja / karanA / kelAsa puM [kailAsa ] rAhu kA kRSNa pudgalavizeSa | svanAma - prasiddha parvatavizeSa / isa nAma puM [ kaiTabha ] isa nAma kA eka prati vAsudeva rAjA / daitya- vizeSa / riu puM [degripu ] zrIkRSNa / } ketta dekho kettia / kettia / vi [ kiyat ] kitanA ? kettila kettula (apa) Upara dekho / ketthu (apa) a [ kutra ] kahA~ / keddaha dekho ketti | kema kemva haa [a] gRha | nizAnI / (apa) dekho kahaM / Uraputta - kelI gila keyaNa na [ketana ] vakra-vastu / caMgerI kA hAthA | saMketa, saMketa sthAna / dhanuSa kI mUTha | machalI pakar3ane kA jAla / jagaha / keyaya dekho kekaya / hear a [ kretavya] kharIdane yogya vastu | kera vi [de sambandhin ] sambandhI vastu | keraya kerava na [ kairava ] sapheda kamala / kapaTa | kericchavi [kIdRkSa] kaisA, kisa taraha kA ? risa vi [kIdRza] kaisA, kisa taraha kA ? kerI strI [krakaTI ] karIra kA gAcha / kela dekho kayala = kadala | kelAiya vi[samAracita] sAphasutharA kiyA kA eka nAga rAja / isa nAgarAja kA AvAsa parvata / miTTI kA eka taraha kA pAtra / dekho kailAsa / ho dekho kali / keli strI [] kanda- vizeSa | keli) strI [keli, deglI] khela, majAka 1 kelI / parihAsa, kAmakrIr3A / 'Ara [ kAra ] krIr3A karanevAlA, vinodI | 'kANaNa na [' kAnana] krIr3odyAna / degkila, "gila vi [ 'kila] vinodI, krIr3A priya / puM. vyantara-jAtIya devavizeSa / puMna. sthAnavizeSa | bhavaNa na [bhavana] krIr3A-gRha vimANa na [ 'vimAna ] vilAsa mahala | 'aNa na [ 'zayana ] kAma - zayyA | degsejjA strI [ zayyA ] kAma zayyA | kelI dekho kayalI / kelI strI [de] kulaTA / kelIgila vi [kailI kila] kelIkila sthAna meM
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ keva - koilA saMkSipta prAkRta-hindI koSa utpanna / ha" dekho ke / ha (apa) dekho kahaM / hasa [kiyat ] kitanA ? vapuM [va] machalImAra / has (apa) dekho ke ttia / kevala vi. akelA, asahAya / advitIya / zuddha / sampUrNa / ananta / na sarvazreSTha jJAna, sarvajJatA / kappa vi [kalpa ] paripUrNa / NANa na ['jJAna] sarvazreSTha jJAna, sampUrNa jJAna / NANi vi [jJAnin ] kevala - jJAnavAlA, sarvajJa / puM. isa nAma ke eka arhan deva, atIta utsapiNI - kAla ke prathama tIrthaMkara / NNANa, "nA dekho NANa | 'daMsaNa na [deg darzana] paripUrNa sAmAnya bodha | kevalaM a [kevalam ] sirpha / kevalAa saka [samA + rabh] zurU karanA / kevala vi [ kevalin ] kevala jJAnavAlA, sarvajJa / kkhi va [ 'pAkSika ] svayaM buddha | puM. jinadeva, tIrthaMkara / kevalia vi [kevalika ] kevalajJAnavAlA / sampUrNa / kevalia vi [kevalaka] kevala - jJAna se sambandha rakhanevAlA / kevaliprokta / kevala-jJAnasambandhI / na kevala jJAna, sampUrNa jJAna / kevaliana [kaivalya] kevala jJAna / kevalI strI. jyotiSa vidyA - vizeSa / kesa puM [keza] bAla | pura na vaitADhya para sthita eka vidyAdhara nagara / degloa puM [degloca] kezoM kA unmUlana / 'vANijja na [ vANijya ] kezavAle jIvoM kA vyApAra / hattha puM [hasta ] kezapAza, samAracita keza / kesa dekho risa | kesa dekho kilesa | kesara puM [ kavIzvara ] zreSTha kavi | 33 257 kesara puMna. eka devavimAna / parAga siMha vagairaha ke kaMdhA kA bAla / puM. bakula vRkSa / na. kAmpilya nagara kA eka upavana / phalavizeSa | suvarNa / chanda - vizeSa | | puSpa - vizeSa | kesarA strI. siMha vagairaha ke skandha para ke bAloM kI saTA / kesari [kesarin ] siMha, kaNThIrava / nIlavanta parvata para sthita eka hRda / nRpa vizeSa, bharatakSetra ke caturthaM prativAsudeva / 6ha puM [ha] draha - vizeSa | kesariA strI [kesarikA ] sApha karane kA kapar3e kA Tukar3A / kesarilla vi [kesaravat ] kesaravAlA | kesarI strI [kesarI] dekho kesariA / kesava puM [kezava ] ardha cakravartI rAjA / zrIkRSNa vAsudeva / sivi [klezin ] kleza-yukta, kliSTa | kesi puM [kezi ] eka jaina muni, bhagavAn pArzvanAtha ke ziSya / azva ke rUpa ko dhAraNa karanevAlA eka daitya | kesi puM [kezin] dekho kesava | kesia vi [kezika] kezavAlA / kesI strI [kezI] sAtaveM vAsudeva kI mAtA | 'kesI strI [' kezI] kezavAlI strI / dekho kiM / keha (apa) vi [ kIdRz ] kaisA, kisa taraha kA ? kehi (apa) a. vAste / kaiava na [kaitava] kapaTa, dambha / koa dekho koka / ko dekho ko | koaMDa dekho kodaMDa | A a [fa + s ] vikasanA, khilanA / koila puM [kokila ] koyala / chanda kA eka bheda / cchyapuM [degcchada] talakaNTaka / koilA strI [kokilA ] strI - koyala |
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ 258 koilA strI [de] koyalA, kASTha ke aMgAra / kouA strI [de] goiThA kI agni, karI - SAgni / kouga 1 na [kautuka ] kutUhala, apUrvaM vastu kouya dekhane kA abhilASa / Azcarya / utsava / utsukatA, utkaNThA / dRSTi-doSAdi se rakSA ke lie kiyA jAtA kAjala kA tilaka, rakSA bandhanAdi prayoga / saubhAgya Adi ke lie kiyA jAtA snapana, vismApana, dhUpa, homa vagairaha karma / koMDhullu puM [de] ulUka | | koMta dekho kuMta / koMtala dekho kuMtala = kuntala / tI dekho kuMtI / kabhI dekho kuMbhI / koka puM. cakravAka pakSI / bher3iyA / kohavi [kaduSNa] thor3A garama / ko uhala ko uhalla dekho kuUhala | kohala koU halla dekho kuUhala | koMkaNa puM [koGkaNa] deza - vizeSa / anArya deza-vizeSa | vi. usa deza meM rahanevAlA / koMca puM [krauJca] isa nAma kA eka anArya deza | pakSi - vizeSa / dvIpa - vizeSa / isa nAma kA eka asura / vi. krauJca deza kA nivAsI / degripuM [degfry] kArttikeya / deg vara puM. isa nAma kA eka dvIpa / vIraga puna ['vIraka] eka prakAra kA jahAja / dekho kuMca / safair strI [kuJcikA ] tAlI, kuMjI / civi [kuJcita] AkuJcita, saMkucita / koMTalaya na [ de] jyotiSa sambandhI sUcanA / zakunAdi nimitta sambandhI sUcanA / koMTha dekho kuMTha | dekho kuMDa his j [ kauNDa, gauDa] deza-vizeSa / saMkSipta prAkRta-hindI koSa koilA kojaria karAkara chala se gA~va kA mAlika bana baiThanevAlA / aisiya a [ kauNDinapura ] nagara - vizeSa / koMDiNNa dekho koDiNNa / koMDiyA dekho kuMDiyA | koMDha dekho kuMDha / kokaMtiya puMstrI [de] jantu-vizeSa, lomar3I, lokhariA / kokaNada dekho kokaNaya / kokaNaya na [ kokanada] lAla kamala 1 kokAsa [de] dekho kokkAsiya / ko kuiya dekho kukkuia / kokka saka [ vyA + hR] bulAnA, AhvAna karanA / kokkAsa puM. isa nAma kA eka vardhaki, bar3haI / kokkA siya [de] vikasita / kokkuiya dekho kakkuia / kokhubbha dekho khokhubbha / koccappa na [de] jhUThI bhalAI / kocci puMstrI [] mayA ziSya / koccha na [ kautsa ] gotra - vizeSa / puMstrI kautsa gotra meM utpanna / kocchavi [kaukSa ] kukSi sambandhI / na. udarapradeza | koMDala dekho kuNddl| 'mettaga puM [degmitraka ] | kocchabhAsa puM [ de. kutsabhASa ] kauA / eka vyantara deva kA nAma / koccheaya dekho kuccheaya / koMDalaga puM [kuNDalaka] pakSi-vizeSa / koMDaliA strI [de] zvApada jantu- vizeSa, ko dekho kujja / kojjappa na [ de] strI- rahasya | kojjaya dekho kujjaya / sAhI, zvAvit / krIr3A, kITa / koMDia puM [3] grAma-nivAsI logoM meM phUTa kojjaria vi [de] pUrNa kiyA huA, bharA
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ kojjharia-koDiNNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 259 huaa| koTTa puM [koSTha] dhAraNA, avadhArita artha kA kojjharia vi [de] Upara dekho| kAlAntara meM smaraNa-yogya avasthAna / sugandhI koTara dekho kottttr| dravya-vizeSa / koTiMba puM [de] gau| koTa / dekho kuTu = koSTha / Azraya-vizeSa, koTuMbha puMna [de] hAtha se Ahata jala / dekho koTaga | AvAsa-vizeSa / apavaraka, koTharI / kottuNbh| | koTTaya / caitya-vizeSa / gAra na. dhAnya bharane koTIvarisa a [koTIvarSa] lATa deza kI kA ghara / bhaNDAra / prAcIna raajdhaanii| koThAra puna [koSThAgAra] bhaannddaagaar| koTTa dekho kuTTa = kuTTa / koThThiyA strI [koSThikA choTA koSTha, laghu koTTa na [de] nagara / durga / degvAla puM [degpAla] ! kushuul| ngr-rkssk| koThTha [kroSTa] siyAra / koTTaMtiyA strI [kuTTayantikA] tila vagairaha koDaMDa dekho kodaMDa / ko cUrane kA upakaraNa / koDaMDiya dekho kodNddiy| koTTakiriyA strI [koTTakriyA] devI-vizeSa, koDaMba na [de] kArya / durgA Adi rudra rUpavAlI devI / koDaya [de] dekho koDia / koTTaNa dekho kuttttnn| koDara na [koTara] gahvara, vRkSa kA pola bhAga, koTTara dekho koddr| vivr| koTTavIra puM. isa nAma kA eka muni, AcArya koDala puM [koTara] pakSi-vizeSa / zivabhUti kA eka ziSya / koDAkoDi strI [koTAkoTi] karor3a ko koTTA strI [de] pArvatI / gardana / / karor3a se gunane para jo saMkhyA labdha ho vaha / koTTAga puM [koTTAka] bddh'ii| na. hare phaloM koDAla puM. gotra-vizeSa kA pravartaka puruSa / na. ko sukhAne kA sthAna-vizeSa / gotra-vizeSa / koTTiba puM [de] droNI, naukA, jhaaj| koDi strI [koTi] dhanuSa kA agra bhAga / koTTima puMna[kuTTima] ratnamaya bhUmi / pharasa- prakAra / saMkhyA-vizeSa, karor3a / agra-bhAga / bandha jamIna / bhUmi-tala / eka yA aneka | aMza, vibhaag| koDi dekho koDA-koDi / talAvAlA ghara / mddh'ii| ratna kI khAna / degbaddha vi. karor3a sNkhyaavaalaa| bhUmi strI. anAra kA pedd'| eka jaina tIrtha / degsilA strI [degzilA] eka koTTima vi [kRtrima] banAvaTI, banAyA huaa| jaina tIrtha / degso a [degzas] aneka karor3a / koTila / puM [kauTTika] mugdara, mugarI, dekho koddo| koTTilla / mugarA, jodd'ii| koDia na [de] skoraa| puM. darjana, cugalakoTTI strI [de] dohana / viSama skhlnaa| khora / koTuMbha puMna [de] hAtha se Ahata jl| koDia puM. [koTika] eka jaina muni / eka koTuma aka [ram] krIr3A karanA / jaina-muni-gaNa / koTuvANI strI [kroTuvANI] jaina munigaNa koDia vi [koTita] saMkocita / kI eka shaakhaa| koDiNNa na [kauDinya] isa nAma kA eka koTTa dekho kuTTha = kuSTha / nagara / vAziSTha gotra kI zAkhA rUpa eka
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ 260 saMkSipta prAkRta-hindo koSa koDinnA-kodaMDiya gotra / puM. kauDinya gotra kA pravartaka puruss| koDDiya vi [de] vinoda-zIla, utkaNThita / vi. kauDinya-gotrIya / puM. eka muni jo ziva- | koDDha , vi [kuSThi] kuSTha-roga / bhUti kA ziSya thA! mahAgiri-sUri kA | koDha / ziSya / gotama-svAmI ke pAsa dIkSA lenevAle koNa vi [de] zyAma varNavAlA / puM. lkdd'ii| pA~ca sau tApasoM kA guru / vINA vagairaha bajAne kI lkdd'ii| koDinnA strI kauNDinyA] kauDinya gotrIya | koNa / paMna koNa] kona. astra koNa / puna [koNa] kona, astra, ghara kA strii| koNaga ) eka bhaag| koDilla puM [de] pizuna / koNava puM [kauNapa] rAkSasa / koDilla dekho kottttill| koNAyala puM [koNAcala] bhagavAn zAntikoDilla puM [kauTilya] isa nAma kA eka | nAtha ke prathama zrAvaka kA nAma / / RSi, cANakya muni / / koNAlaga puM [konAlaka] jalacara pakSikoDillaya na [kauTilyaka] cANakya-praNIta vishess| niiti-shaastr| koNAlI strI [de] goSThI, goTha / koDisAhiya na [koTisahita] pratyAkhyAna koNia | puM [koNika] rAjA zreNika kA vizeSa, pahale dina upavAsa karake dUsare dina koNiga / putra / bhI upavAsa kI lI jAtI pratijJA / koNu strI [de] rekhaa| koDI dekho koDi / karaNa na. vibhAga / | koNeTThiyA strI [de] guJjA dekho, caNoTThiyA / degNAra na [ nAra] isa nAma kA soraTha deza koNNa puM [de. koNa] ghara kA eka bhAga, kA eka nagara / degmAtasA strI. gAndhAra grAma konaa| kI eka muurcchnaa| varisa na [degvarSa] lATa kotava na [kautava] mUSaka ke roma se niSpanna deza kI rAjadhAnI, nagara-vizeSa / 'varisiyA strI [degvarSikA] jaina muni-gaNa kI eka kotuhala dekho kuuuhl| kottalaMkA strI [de] dArU parosane kA bhANDa / zAkhA / degsara puM["zvara] karor3apati / / koDINa na [koDIna] isa nAma kA eka gotra, kottia vi [kautukika] kutUhalI / jo kautsa gotra kI eka zAkhA rUpa hai| vi. kotti puM [kotrika] bhUmi-zayana karanevAlA isa gotra meM utpanna / vAnaprastha / na. eka prakAra kA madhu / koDuMba na [de] kArya / kottha dekho koccha = kaukSa / / koDubi dekho kudduNbi| kotthara na [de] vijJAna / koTara / koDuMbiya puM [kauTumbika] kuTumba kA svaamii| kotthala puM [de] kuzala / kothalI, thailA / grAma-pradhAna, gA~va kA AdamI / vi. kuTumba meM | degkArA strI [degkArI] bhauNrii| utpanna, kuttumb-smbndhii| kotthubha / puM [kaustubha] vAsudeva ke vakSaHkoDUsaga puM [kodUSaka] anna-vizeSa, kodoM kI | kotthuha sthala kI maNi / eka jAti / kothuma , koDa de] dekho kudddd| kodaMDa puM. dhanuSa / koDDama dekho koTTuma / kodaMDima / koDDamia na [rata] rti-kriidd'aa-vishess| kodaMDiya suutaa|
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ kodUsaga-kolaMba saMkSipta prAkRta-hindI koSa 261 kodUsaga dekho kodduusg| | koraMga puM [koraGka] pakSi-vizeSa / koddava dekho kuddava / koraMTa ) puM [koraNTa,degka] vRkSa-vizeSa / koddaviyA strI [de] mAtRvAhA, kSudra kITa- | koraMTaga ) na. isa nAma kA bhRgukaccha vizeSa / (bhaDauMca) zahara kA eka upavana / koraNTaka kodAla dekho kuddaal| vRkSa kA puSpa / koddAliyA strI [kuddAlikA] kudaarii| koraa (zau) dekhA kaurava / kodha puM. isa nAma kA eka raajaa| koraya / puMna [koraka] phalotpAdaka mukula, koppa dekho kuppa = kup / korava , phala kI klii| koppa puM [de] aparAdha / korava dekho kaurava / koppa vi [kopya] dveSya, aprItikara / koraviA strI kauravyA]dekho koravvIyA / koppara puM [kUrpara] hAtha kA madhya bhAga / nadI koravva puMstrI [kauravya] kuru-vaMza meM utpanna / kA taTa / kauravya-gotrIya / puM. AThavA~ cakravartI rAjA koberI strI [kauberI] vidyA-vizeSa / brahmadatta / kobhaga puM [kobhaka] pakSi-vizeSa / korabbIyA strI [kauravIyA] isa nAma kI komala vi. mRdu| SaDja grAma kI eka mUrcchanA / komAra vi [kaumAra] kumAra-sambandhI / | koriTa kumArI-sambandhI / kumArI meM utpanna / strI. koriTaya / dekho korNtt| degriyA, degrii| degbhicca na [degbhRtya] vaidyaka | koreMTa / zAstra-vizeSa / kola puMde] griivaa| komArI strI [kaumArI] vidyA-vizeSa / / kola puM [kroDa] sUara / goda / komuiyA strI [kaumudikA] zrIkRSNa vAsudeva | kola puM.deza-vizeSa / kASTha-kITa / zUkara / mUSika kI eka bherii| ke AkAra kA eka jantu / astra-vizeSa / komuI strI [de] puurnnimaa| manuSya kI eka nIca jAti / badarI-vRkSa / na. komuI strI [kaumudI] zarad Rtu kI puurnnimaa| badarI-phala / 'pAga na [degpAka] ngrcaaNdnii| isa nAma kI eka ngrii| kAttika vizeSa jahA~ zrIRSabhadeva bhagavAn kA mandira ko pUrNimA / 'nAha puM [degnAtha] candramA / hai, yaha nagara dakSiNa meM hai| degpAla puM. mahUsava puM [degmahotsava] utsava-vizeSa / / dharaNendra kA lokapAla / degsuNaya, suNaha komudiyA dekho komuiyaa| puMstrI [degzunaka] bar3A zUkara, sUara kI eka komudI dekho komuI = kaumudI / jAti, jaGgalI varAha / zikArI kuttA / koyava vi [kautava cUhe ke romoM se banA | stro. degnniyaa| AvAsa puMna. kASTha / huA (vstr)| kola vi [kaula] zakti kA upAsaka, tAntrika koyava vi [kauyava] 'koyava' deza meM niSpanna / mata kA anuyaayii| tAntrika mata se sambandha dekho koyvg| rakhanevAlA / na. badara-phalasambandhI / degcuNNa koyavaga / puM [de] rajAI / na [degcUrNa]vera kA cUrNa / TThiya na [degAsthika] koyavaya / bera kI guThiyA yA guThalI / koyavI strI [de] rUI se bharA huA kpdd'aa| | kolaMba puM [de] sthAlI / ghara /
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ 262 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kolaMba-kosa kolaMba puM [kolamba] vRkSa kI zAkhA kA nmaa| koleya puM [kauleyaka] zvAna / huA agrbhaag| kolla puMna [de] koylaa| kolagiNI strI [kolI, kolakI] kola- kollaira na [kollakira] nagara-vizeSa / jAtIya strii| kollapAga na [kollapAka] dakSiNa deza kA kolaghariya vi [kaulagRhika]kulagRha-sambandhI, | eka nagara, jahA~ zrIRSabhadeva kA mandira hai / pitRgRha-sambandhI / | kollara puM [de] thAlI, thariyA / kolajjA strI [de] dhAnya rakhane kA eka taraha | kollA dekho kullaa| kA garta / kollAga dekho kullaag| kolara dekho kottr| kollApura na [kollApura] dakSiNa ,deza kA kolava na [kaulava] jyotipa-zAstra meM prasiddha eka nagara, mahAlakSmI kA sthAna / eka karaNa / kollAsura puM [kollAsura] isa nAma kA eka kolAla vi [kaulAla] kumbhkaar-smbndhii| daitya / na. miTTI kA pAtra / kolluga [de] dekho kolhua / kolAliya puM [kaulAlika] miTTI kA pAtra | | kolhAhala na [de] bimbI-phala / becnevaalaa| kolhua puM [de] zRgAla / carakhI, Ukha se rasa kolAha puM[kolAbha] sA~pa kI eka jAti / nikAlane kA kl| kolAhala puM [de] pakSI kI AvAja / kova saka [ kopay ] dUSita karanA / kupita kolAhala puM. zoragula, hallA / karanA / kolAhaliya vi [kolAhalika] kolAhala- kova puM [kopa] gussaa| vAlA, shorgulvaalaa| kovaNa vi [kopana] krodhI / kolia ' [de] eka adhama manuSya-jAti / kovAya puM [korpaka] anArya deza-vizeSa / kolia pu [de] kolI, julAhA / jAla kA | kAvAsa dekho koAsa / kIr3A, mkdd'aa| kovia vi [kovida] nipuNa, vidvAn / kolitta na [de] ulmuka, lUkA / koviA strI [de] siyArina / kolinna na [kaulInya] kulInatA / koviAra puM [kovidAra] vRkSa-vizeSa / kolIkaya vi [kroDIkRta] svIkRta / koviNI strI [kopinI] kopa-yukta strii| kolINa na [kaulIna] jana-zruti / vi. vaMza kozaNa (mA) vi [kaduSNa] thor3A garama / paramparAgata / uttama kula meM utpanna / tAntrika kosa puM [de] kusumbha raMga se raMgA huA rakta mata kA anuyaayii| vastra / samudra / kolIra na de] lAla raMga kA eka padArtha, | kosa puM [kroza] mArga kI lambAI kA parikuruvinda / mANa, do miil| koluNNa na [kAruNya] dyaa| degpaDiyA, kosa puM [koza, Sa] khjaanaa| talavAra kI degvaDiyA strI [degpratijJA] anukampA kI | myAna / kuDamala / gola / divya-bheda, tapta pratijJA / lohe kA sparza vagairaha zapatha / abhidhaanshaastr| koleja puM [de] nIce gola aura Upara khAIM | puMna. caSaka / na. nagara-vizeSa / 'pANa na ke AkAra kA dhAnya Adi bharane kA koThA / / [degpAna] zapatha / 'hiva puM [degAdhipa]
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ kosaMbiyA-kohallI saMkSipta prAkRta-hindo koSa 263 bhaNDArI / kosaMba puM [kozAmra] phala-vRkSa- nAma kA eka tApasa / puMstrI. kauzikavizeSa / gaMDiyA strI [gaNDikA] khaDga- gotrIya / vizeSa / kosiyA strI [kozikA] bhAratavarSa kI eka kosaMbiyA strI [kauzAmbikA] janamunigaNa | nadI / isa nAma kI eka vidyAdhara raajknyaa| kI eka shaakhaa| camar3e kA jUtA / dekho kosii| kosaMbI strI kauzAmbI] vatsa deza kI mukhya- kosiyAra puM [kozikAra] rezama kA kIr3A / ngrii| na. rezamI vastra / kosaga puM [kozaka] sAdhuoM kA eka carmamaya | kosI strI [kozI] chImI, phlii| talavAra upakaraNa, camar3e kI eka prakAra kI thailI / / ko myAna / dekho kosiyaa| golAkAra eka kosaTTairiA strI[de] caNDI, pArvatI / vastu / kosaya na [de. kozaka] choTA pAna-pAtra / / kosumbha vi[kausumbha] kusumbha-sambandhI (rNg)| kosala na [kauzala] nipuNatA, caaturii|| kosuMma vi [kausuma] phUla-sambandhI, phUla kA kosala na [de] niivii| banA huaa| kosala / [kosala, degka] deza-vizeSa / | kosumha dekho kusuMbha / kosalaga eka jaina maharSi / kosala deza kA kosea / na [kauzeya] rezamI vastra / tasara rAjA / vi. kozala deza meM utpanna / degpura na. | koseja kA banA huA vastra / ayodhyA ngrii| koha puM [krodha] gussA / muMDa vi. krodharahita / kosalA strI. ayodhyA-nagarI / kosala-deza / koha puM [kotha] zIrNatA / kosalia na [de. kozalika] upahAra / / koha puM [de. kotha] kothalI, thailA / kosaliA strI[de. kauzalikA] Upara dekho| koha vi [krodhavat] krodha-yukta / kosalla na [kauzalya] nipuNatA / kohaMgaka puM [kobhaGgaka] pakSi-vizeSa / kosalla na [de] bheTa / kohaMjhANa na [krodhadhyAna] krodha-yukta cintana / kosallayA strI [kauzalya] cturaaii| kohaMDa na [kUSmANDa] kuSmANDI-phala / na. kosallA strI [kauzalyA] dAzarathi rAma kI deva-vimAna-vizeSa / puM. vyantarazreNIya devmaataa| jAti-vizeSa / kosallia na [de. kauzalika] bheNtt| kohaMDI strI [kUSmANDI] koha~r3e kA gAcha / kosA strI [kozA] isa nAma kI eka prasiddha | kohaNa vi [krodhana] krodhI / puM. isa nAma kA vezyA / rAvaNa kA eka subhaTa / kosiNa vi [koSNa] thor3A garama / kohala dekho kuuuhl| kosiya na [kauzika] manuSya kA gotra-vizeSa / | kohalia vi [kutUhalin] kutUhalI, kutUhalabIsaveM nakSatra kA gotra / puM. ullU / caNDa- | premI / kozika-nAmaka dRSTi-viSa sarpa jisako bhagavAn | kohaliA strI [kUSmANDikA] koha~r3A kA zrImahAvIra ne prabodhita kiyA thaa| vRkSa- gAcha / vizeSa / indra / nakula / khajAnacI, anuraag| kohalI dekho kohNddii| isa nAma kA eka raajaa| isa nAma kA eka | kohalla dekho kohala / asura / saperA / mjjaa| zRMgArarasa / isa / kohallI strI [de] tavA /
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ kohallo-khaMgAra 264 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kohallI dekho kohNddii| kkhaMbha dekho khNbh| kohi / vi [krodhin] gussAkhora / / kkhama dekho khm| kohilla degkkhalaNa dekho khalaNa / degkkhiMsA dekho khisaa| degkkhu dekho khu| degkkisiya dekho kisiya = kRSita / degkkhutta dekho khutta / degkkUra dekho kUra = kuur| degvakheDDu dekho kheDDa / kkara dekho ker| kkheva dekho kheva / degkkhaMDa dekho khNdd| kkhoDI dekho khoddii| kaurava / dekho kaurava kaulava / dekho ka urv| kha pu. vyaMjana-varNa-vizeSa / na. AkAza / | khauDa puM [khapuTa] svanAma-prasiddha eka jainAindriya / degga pu[ga] pakSI / manuSya kI eka cArya / jAti jo vidyA ke bala se AkAza meM gamana | khaura aka [ kSubh ] Dara se vihvala honaa| karatI hai, vidyAdhara loka / dekho khaya = | saka. kaluSita krnaa| khaga / deggai strI [gati] AkAza gati / khaura vi [de] kaluSita / karma-vizeSa / deggAmiNI strI [gAminI] khaura na [kSaura] hajAmata / vidyA-vizeSa / puppha na [degpuSpa] AkAza- khaura puna [khapura] khaira vagairaha kA cikanA kusuma, asambhAvita vastu / rasa, goMda / kaDhiNaya na [degkaThinaka] khaa / saka [khava] sampatti-yukta karanA / tApasoM kA eka prakAra kA pAtra / khaura khauria vi [kSubdha] kaluSita / khai vi [kSayin] nAzavAlA / kssy-rogii| khauria vi [kSaurita] muNDita luJcita, kezakhaia vi [kSapita] nAzita / rahita kiyA huaa| khaia vi [khacita] vyApta / vibhUSita / khaia vi [khAdita] bhukta, grasta / AkrAnta / khauria vi [khapurita] kharaNTita, cipakAyA khaia vi [kSayita] kSINa / huA / khaia ' [de] hevAka, svabhAva / khaurIkaya vi [khapurIkRta] goMda vagairaha kI taraha cikanA kiyA huA / khaia ) pu [kSAyika] vinAza / vi. kSaya khaovasama 5 kSiyopazama] kucha bhAga kA khaiga se utpanna, kSaya-sambandhI / karma-nAza vinAza aura kucha kA dabanA / se utpanna / khaovasamiya vi [kSayopazamika] kSayopazama khaitta na [kSetra] khetoM kA samUha / se utpanna / puMna. kSayopazama / khaiyA strI [khadikA]sekA huA vrIhi-dhAna / khaMkhara pude] palAza-vRkSa / khaira pu[khadira] khaira kA gAcha / khaMgAra pu [khaGgAra] rAjA khegAra, saurASTra khaira vi [khAdira] khdir-vRkss-smbndhii| deza kA eka bhUpati / deggaDha puM. saurASTra kA khaiva [de] dekho khi| / eka nagara, juunaagddh'|
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaMca-khaMdaya khaMca saka [ kRS ] khIMcanA / vaza meM karanA / khaMja aka [ khac ] laMgar3A honA / khaMja [kha] paMgu, lUlA / na gAr3I meM lohe ke DaMDe ke pAsa bA~dhA jAtA saNa Adi kA saMkSipta prAkRta-hindI koSa gola kapar3A / khaMjaNa [khaJjana] rAhu kA kRSNa pudgalavizeSa / khaJjarITa / vRkSa - vizeSa | khaMjaNa puM [de] kIcar3a / pahie ke bhItara kA kAlA kIca / khaMjarapuM [de] sUkhA huA per3a / khaMjA strI. chanda - vizeSa | kAjala / gAr3I ke khaMDa saka [ khaNDay ] tor3anA, Tukar3A karanA, viccheda karanA / khaMDa puM [ khaNDa ] eka naraka-sthAna / 'kavva na ['kAvya] choTA kAvyagrantha | khaMDa (apa) dekho khagga / | khaMDa puMna [khaNDa] Tukar3A, aMza / cInI / pRthvI kA eka hissA / 'ghaDaga [ ghaTaka ] bhikSuka kA jala - pAtra / * pAyA strI [prapAtA] vaitADhya parvata kI eka guphA / bheya [bheda] viccheda - vizeSa padArtha kA eka taraha kA pRthakkaraNa, paTake hue ghar3e kI taraha pRthagbhAva / mallaya puMna [ mallaka] bhikSApAtra / so a [degzas ] Tukar3A Tukar3A / The dekho 'bheya | khaMDa na [] mastaka / dArU kA baratana / khaMDaI strI [de] kulaTA / khaMDaga puMna [ khaNDaka] cauthA hissA / khaMDaga na. zikhara - vizeSa | khaMDaNa na [ khaNDana] viccheda, bhaJjana, nAza / kaNDana, dhAnya vagairaha kA chilakA alaga karanA / vi. nAzaka / khaMDapaTTe ' [ khaNDapaTTa] jUArI / dhUrtta / anyAya se vyavahAra karanevAlA / khaMDava na [ khANDava] indra kA vana - vizeSa | khaMDa strI. [khaNDa ] zakkara / khaMDA strI. isa nAma kI eka vidyAdhara - kanyA / khaMDAkhaMDi a [ khaNDazas ] Tukar3A Tukar3A / 'Dokaya vi [kRta ] Tukar3A Tukar3A kiyA huaa| khaMDAmaNikaMcaNa na [ khaNDAmaNikAJcana] isa nAma kA eka vidyAdhara nagara / khaMDAvattana [ khaNDAvartta ] isa nAma kA eka vidyAdharanagara / khaMDAhaMDa vi [ khaNDakhaNDa ] Tukar3e-Tukar3A kiyA huA / khaMDi khaMDa khaMDa khaMDa ' [ khaNDika] vidyArthI / [] bhATa / vi. anivArya / 265 strI [khaNDikA] khaNDa, Tukar3A / strI [] bIsa mana kI nApa / khaMDI strI [de] choTA gupta dvAra / kile kA chidra | khaMDu (apa) dekho khagga | khaMDua na [deM] bAjUbanda / khaMDuya dekho khaMDaga / khaMta puM [de] pitA / khaMta vi [kSAnta ] kSamA-zIla | tavva vi [ kSantavya ] kSamA-yogya / khaMdaga khaMDarakkha puM [ khaNDarakSa ] kotavAla / cuGgI khaMdaya vasUla karanevAlA | 34 khaMti strI [kSAnti [ kSamA, krodha kA abhAva | khaMtiyA strI [de] mAtA | } khaMtI khaMda [ skanda ] kArttikeya / rAma kA skanda nAma kA eka subhaTa / kumAra pu. eka jaina hi [graha] skandakRta upadrava | jvara - vizeSa / maha puM. skanda kA utsava | sarI strI [zrI] eka cora senApati kI bhAryA kA nAma / puM [ skandaka ] Upara dekho / eka jaina muni / eka parivrAjaka, jisane bhagavAn mahAvIra ke pAsa pIche se jaina dIkSA
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ 266 saMkSipta prAkRta-hindI koSa lI thI / khaMdarudda na [skandarudra ] zAstra vizeSa / khaMdila puM [skandila] eka prakhyAta jainAcArya, jisane mathurA meM jainAgamoM ko lipibaddha kiyA / [skandha] bhiit| pudgaloM kA piNDa | samUha / kandhA / per3a kA dhar3a / chanda-vizeSa | 'karaNI strI. sAdhviyoM ko pahanane kA upakaraNa - vizeSa / 'maMta va [ mat ] skandha | 'vI' [deg bIja] skandha ho jisakA bIja hotA hai aisA kadalI vagairaha kA gAcha / 'sAli puM ['zAlin ] vyantara devoM kI eka jAti / khaMdhaggi puM [de. skandhAgni] sthUla kASThoM kI Aga / khaMdhamaMsa puM' [de] hAtha / bAhu | khaMdhamasI strI [de] skanda-yaSTi, hAtha | khaMdhaya dekho khaMdha | khaMTThi strI [de. skandharyASTa] hAtha | khaMdhara puM [kandhara] garadana / khaMdhalaTTha strI [de. skandhayaSTi ] hAtha / khaMdhavAra dekho saMdhAvAra / khaMdhAAra dekho khaMdhAvAra / khaMdhAra puMba. [ skandhAra] deza-vizeSa | khaMdhAra dekho khaMdhAvAra / dhAvi [ skandhavat ] skandhavAlA | khaMdhAvAra puM [skandhAvAra ] sainya kA par3Ava / zivira | dhIdhAra [] bahuta garama pAnI kI dhArA / khaMpa saka [ sic ] chir3akanA / khaMpaNaya na [de] kapar3A 1 khaMdarudda - khaTTa khaMbhAvattana [ stambhAditya ] gUrjara deza kA prAcIna nagara khambhAta / khaMbhAlaNa na [ stambhAlagana] khambhe se bAMdhanA | khakkharaga puMna [de] sUkhI roTI / . khagga pu [ khaDga ] geMr3A / puMna talavAra | degNuA strI [deg dhenu ] chUrI / 'purA strI. videha varSa kI svanAma - prasiddha nagarI / puro strI. pUrvokta hI artha | khaggAkhagi na [ khaDgAkhaDgi ] talavAra kI lar3AI / khagga puM [ khaDgin ] geMDA / khaggia puM [de] gA~va kA mukhiyA / khaggI strI [ khaGgI] videha varSa kI nagarIvizeSa | khaggUDa vi [ de] dhUrta - sadRza / dharmarahita, nAstikaprAya / nidrAlu / rasalampaTa / khaca saka [ khac ] pAvana karanA / kasakara bA~dhanA | khacia dekho khaia = khacita / piJjarita / khaccala puM [de] bhAlU / khaccola puM [de] vyAghra / khajja puM [kharja] vRkSa - vizeSa / khajjavi [ khAdya] khAne yogya vastu / na. khAdya - vizeSa | khajja vi [kSayya ] jisakA kSaya kiyA jA sake vaha / khajjia vi [de] jIrNa, sar3A huA / upAlabdha / khajjira (apa) vi [ khAdyamAna] jo khAyA gayA ho vaha / khajjU strI [kharjU] khujalI / khajjUra puM [kharjUra] khajUra kA per3a / na khajUra kA phala | khaMbha puM [ stambha ] thambhA / khaMbha sa [ skabh ] kSubdha honA / khaMbhatittha na [ stambhatIrtha ] eka jaina tIrtha, khajjoa puM [de] nakSatra / gujarAta kA prAcIna 'khaMbhaNA' gA~va | khaMbhallia vi [ stambha ] khambhe se bAMdhA huA / khajjUrI strI [kharjUrI] khajUra kA gAcha / khajjoa puM [khadyota] juganU / khaTTana [] kar3hI | vi. amla / 'meha puM
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaTuMga-khaNNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 267 [degmegha] khaTTe jala kI varSA / khaDia puMde] syAhI kA pAtra / khaTTaMga na [de] chaayaa| khaDiA strI [khaTikA] lar3akoM ko likhane khaTTaMga na [khaTvAGga] ziva kA eka Ayudha / kI khar3I yA khaDiyA / cArapAI kA pAyA yA pATI / prAyazcittAtmaka khaDI strI [khaTI] Upara dekho| bhikSA mA~gane kA eka pAtra / tAntrika mudrA- khaDuA strI [de] motii| vizeSa / | khaDukka aka [Avis +bhU] prakaTa honA, khaTTakkhaDa puM [khaTvAkSaka] ratnaprabhA nAmaka utpanna honA / pRthivI kA eka narakAvAsa / khaDukka / puMstrI [de] muNDa sira para u~galI khaTTA strI [khaTvA] palaMga / malla puM. bImArI khaDuka / kA AghAta / kI prabalatA se jo khATa se uTha na sakatA ho khaDu saka [ mRd ] mardana karanA / vh| khaDDa / na [de] dAr3hI-mUMcha / bar3A mahAn / khaTTia [de. khaTTika] kasAI / khaDga ) gata ke AkAravAlA / khaTTikka / khaDDA strI [de] Akara / parvata kA garta / khaDa puM [de] eka mleccha jAti / na. tRnn| gaDDhA / khaDaia vi [de] saGkucita / khaDDuyA strI [de] Thokara / khaDaMga na [SaDaGga] cha: aMga, veda ke ye cha: khaDDolaya puM [de] gaDDhA / aMga-zikSA, kalpa, vyAkaraNa, jyotiSa, khaNa saka [khan] khodanA / chanda, nirukta / degvi vi [vit] chaho aMgoM khaNa puM [kSaNa] bahuta thor3A samaya / degjoi vi kA jAnakAra / ["yogin] kSaNamAtra rhnevaalaa| bhaMgura vi khaDakya puna khaTatkRta] AhaTa denA, sikar3I [degbhaGgura] kSaNika / degyA strI [degdA] rAtri / vagairaha kI AvAja / khaNakkhaNa / aka [khaNayaNAya] khaNakhaNa khaDakkAra puM [khaTatkAra] Upara dekho| khaNakhaNakhaNa ) AvAja karanA / khaDakkiA / strI [de] khidd'kii| khaNaga vi [khanaka] khodnevaalaa| khaDakkI khaNaNa na [khanana] khodanA / khaDakkiya dekho khddkky| khaNaya dekho khaNa = kSaNa / khaDakkhaDa puM [khaTakhaTa] khaTa-khaTa AvAja / khaNi strI [khani] khAna / khaDakkhara dekho chaDakkhara / khaNikka , dekho khaNiya = kSaNika / khaDakhaDa puM. dekho khADakhaDa / khaNiga / khaDakhaDaga vi [de] choTA aura lambA / khaNitta ya [khanitra] khodane kA astra / khaDaTTobila puMde] eka mleccha jAti / khaNiya vi [kSaNika] kSaNa-vinazvara / vi. khaDaNA strI [de] gau| phurasata vAlA, kAma-dhandhA se rahita / degvAi khaDahaDa [khaTakhaTa]sA~kala vagairaha kI AvAja / vi [degvAdina] sarva padArtha ko kSaNa-vinazvara khaDahaDI strI [de] jantu-vizeSa, gilaharI mAnanevAlA, bauddhamata kA anuyAyI / gillii| khaNo dekho khaNi / khaDia dekho khttttim| khaNusA strI [de] mAnasika pIr3A / khaDia dekho khlia| khaNNa na [de] khodA huaa|
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ 268 saMkSipta prAkRta-hindI koSa khaNNa-khare khaNNa vi [khanya] khodane-yogya / khamA strI [kSamA] pRthivI / krodha kA abhAva / khaNNu dekho khaannu| vai pu [degpati] raajaa| degsamaNa pu khaNNua pu [de. sthANuka] kIlaka, khUTA / / [zramaNa] RSi / deghara pu[ dhara] parvata / khatta na [de] khAta / zastra se tor3A huaa| sAdhu / seMdha / gobara / degkhaNaga pu [degkhanaka] seMdha | khamAvaNayA / strI kSamaNA] mAphI lagAkara corI krnevaalaa| khaNaNa na / khamAvaNA , maaNgnaa| [degkhanana] seMdha lgaanaa| degmeha ' [degmegha] khamma dekho khaNa = khan / karISa ke samAna rasavAlA megha / khammakkhama puM [de] saMgrAma / mana kA duHkha / khatta pu kSatra] kSatriya / pazcAttApa kA niHzvAsa / khatta vi[kssaatr]ksstriy-smbndhii| na. ksstriytv| khaya dekho khaca / khattaya pu[de] kheta khodanevAlA / seMdha lagA- khaya aka [kSi] naSTa honA / kara corI karanevAlA / rAhugraha / khaya dekho khg| AkAza taka U~cA pahuMcA khatti puM [A] eka mleccha-jAti / / huaa| degrAya puM [degrAja] garuDa-pakSI / degvai khatti puMstrI [kSatrin] nIce dekho| puM [ pati] garur3a pkssii| khatti puMstrI [kSatriya rAjanya / degkuMDaggAma khaya na [kSata] dhAva / vi. vaNita / "yAra puM [kuNDagrAma] nagara-vizeSa / degkuMDapura na | strI. pu [degAcAra] zithilAcArI sAdhu yA [kuNDapura] pUrvokta hI artha / vijjA strI | saadhvii| [vidyA] dhanurvidyA / khaya vi [khAta] khodA huaa| khattiNI / strI [kSatrivANI] kSatriya jAti khaya pu [kSaya] pralaya, vinAza / rAja-yakSmA / khattiyANI kI strii| degkAri vi [degkArin] nAza-kAraka / kAla khadda na [de] prabhUta lAbha / deggAla pu [ kAla] pralaya-kAla / degggi puM khaddha vi [de] bhukt| bahuta / vizAla / a. [degAgni] pralaya-kAla kI aag| nANi puM zIghra / dANia vi. [dAnika] samRddha / / [degjJAnin] kevl-jnyaanii| samaya pu. pralayakhapusA strI [de] eka prakAra kA juutaa| kaal| khappara puM [karpara]manuSya-jAti-vizeSa / bhikSA khayaMkara vi [kSayakara] nAza-kAraka / pAtra / khopar3I / ghaTa vagairaha kA ttukdd'aa| khayaMtakara vi [kSayAntakara] nAza-kAraka / khappara ! vi [de] rUkSa, niSThura / khayara puMstrI [khacara] AkAza meM calanevAlA, pkssii| vidyAdhara / prAya pu [ rAja] khama saka [kSam] mApha karanA / sahana karanA / vidyAdharoM kA raajaa| khama vi [kSama] ucita / samartha / khayara dekho khaira = khdir| . khamaga puM [kSamaka, kSapaka] tapasvI jaina sAdhu / khayarakka vi [khAdiraka] khadira-sambandhI / khamaNa na [kSapaNa] tapazcaryA, belA, telA Adi | khayAla puMna [de] bA~sa kA vana / tp| khara aka [kSara] jharanA / naSTa honA / khamaNa na [kSapaNa, kSamaNa upavAsa / pu. khara vi. niSThura, paruSa ! puMstrI. gardabha / pu. tapasvI jaina sAdhu / chanda-vizeSa / na. tila kA tela / degkaMTa na khamaya dekho khmg| [degkaNTa] babUla vagairaha kI zAkhA / degkaMDa na khappura
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ khara-khaliNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa [degkANDa] ratnaprabhA pRthivI kA prathama kANDa- kharahara aka [kharakharAya] 'khara-khara' AvAja aMza-vizeSa / 'kamma na [degkarman] jisameM | karanA / aneka jIvoM kI hAni hotI ho aisA kAma / kharahia puM [de] pautra / kammia vi [degkamin] niSThura karma karane- kharA strI. nevalA kI taraha bhuja se calanevAlA vAlA / pu. kotavAla / degkiraNa puM. sUraja / jantu-vizeSa / degdUsaNa puM [degdUSaNa] isa nAma kA eka vidyA- kharia vi [de] bhukta / dhara raajaa| nahara pu [degnakhara] zvApada / khariA strI [de] dAsI / jantu, hiMsaka praannii| nissaNa pu khariMsua pu [de. kharizuka] kanda-vizeSa / [degniHsvana] isa nAma kA rAvaNa kA eka kharuTTI strI [kharoSTro] eka prAcIna lipi / subhaTa / "muha puM [degmukha] anArya-deza-vizeSa / / gAMdhAra lipi / anArya deza-vizeSa kA nivAsI / degmuhI strI kharulla vi [de] kaThina, kaThora / sthapuTa, viSama [degmukhI] vAdya-vizeSa / napuMsaka dAsI / yara aura uuNcaa| vi [degtara] vizeSa kaThora / pu. isa nAma kA kharoTTiA strI [kharoSTrikA] lipi-vizeSa / eka jaina gaccha / "sannaya na [degsaMjJaka] tila khala aka [skhala] giranA / bhUlanA / rukanA / kA tela / degsAviA strI [degzAvikA] | apasaraNa krnaa| lipi-vizeSa / ssara pu [ svara] paramA- | khala a. [khalu] pAdapUrti meM prayukta hotA dhArmika devoM kI eka jAti / avyaya / khara vi [kSara] vinazvara / khala vi. durjana / na. dhAna sApha karane kA kharaMTa saka [kharaNTaya] nirbhartsanA karanA / lepa | sthAna / pU vi. khalihAna yA khaliyAna ko krnaa| sApha krnevaalaa| kharaMTa vi [kharaNTa] dhUtkAranevAlA / upalipta khalaia vi [de] khaalii| karanevAlA / azuci padArtha / khalakkhala aka [khalakhalAya] 'khala-khala' kharaMTaNa na [kharaNTana] nirbhartsana / preraNA / AvAja karanA / kharaMsUyA strI [de] vanaspati-vizeSa / khalagaMDia vi [de] unmatta / kharaDa pu [de] hAthI kI pITha para bichAyA khalaNA strI [skhalanA] nipatana / virAdhanA / aTakAyata / jAtA AstaraNa / kharaDa saka [lip] lepanA, potanA / khalabhaliya vi [de] kSubdha / kharaDa pu [kharaTa] eka jaghanya manuSya jAti / khalahara / pu[khalakhala] nadI ke pravAha kI kharaDia vi [de] rUkhA / bhagna, naSTa / khalahala , AvAja / kharaNa na [de] babUla vagairaha kI kaNTaka-maya | khalA aka [de]kharAba karanA, nukasAna krnaa| ddaalii| khalia vi [skhalita] rukA huaa| girA kharapharusa pu [kharaparuSa] eka naraka sthAna / huA, patita / na. aparAdha, bhUla / kharaya pu [kharaka] bhagavAn mahAvIra ke kAna khalia vi [khalika] khala se vyApta, khalimeM se khIlA (mAMsa kIla) nikAlanevAlA eka khacita / vaidy| khaliNa puna [khalina] lagAma / kAyotsarga kA kharaya pu [de] naukara / rAhu / eka doSa /
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ 270 khaliyA strI [ khalikA ] tila vagairaha kA tailarahita cUrNa, khalI / khaliyAra saka [khalI + kR] tiraskAra karanA / dhUtkAranA / ThaganA / upadrava karanA / khalI strI [de. khalI ] tila- piNDikA, tila vagairaha kA sneharahita cUrNa | khalINa na [ khalIna] dekho khaliNa / nadI kA kinArA | saMkSipta prAkRta-hindI kauSa khalu a [khalu] ina arthoM kA sUcaka avyaya -- avadhAraNa, nizcaya / punaH / vizeSa pAdapUrti aura vAkya kI zobhA ke lie bhI isakA prayoga hotA hai / khitta na [deg kSetra ] jahA~ para jarUrI cIja mile vaha kSetra / khaluMka [de] galI baila, avinIta baila, kuziSya / khaluMkijja puM [ de] galI baila sambandhI / na. uttarAdhyayana sUtra kA isa nAma kA eka adhyayana | khaluga na [ khaluka ] gulpha, pA~va kA maNi bandha | khaluya khalla na [de] bAr3a kA chidra / vilAsa / vi. rikta / khalla vi[ ] jisakA madhya bhAga nIcA ho vaha | khallaia vi [de] saMkucita, saMkoca-yukta | harSayukta khallaga puMna [ de] pattA | patra-puTa | khallaya khallaga na [de] pA~va kA rakSaNa karanekhallaya vAlA camar3A, eka prakAra kA jUtA / thailA / khallA strI [de] carma / khAla | khallADa dekho khallIDa / khaliyA - kheha khallIDa puM [ khalvATa] gaMjA, caMdalA / khallUDa puM' [khallUTa] kanda-vizeSa | khava saka [ kSapay ] nAza krnaa| DAlanA, prakSepa karanA / ullaMghana karanA / khava puM [de] bAyA~ hAtha / gardabha / khavaga vi [kSapaka] nAza karanevAlA / puM. tapasvI - vi. kSaNa meM ArUr3ha / degse strI [zreNi] kSapaNa karmoM ke nAza kI paripATI / khavaNa khavaNaya khavaDia vi [de] skhalita, skhalana prApta / na [ kSapaNa ] kSaya / DAlanA, prakSepa / puM. jaina muni / khavaNa dekho khamaNa / khavaNA strI [ kSapaNA ] adhyayana, zAstra prakaraNa / khavaya [de] kandhA / khavaya dekho khavaga | khavalia vi [de] kupita | khavalla puM. matsya - vizeSa | khavA strI [kSapA] rAtri / jala na. AvazyAya, hima | khavi vi [kSapita] vinAzita / udvejita / khavva [de] vAyA~ hAtha / rAsabha / khavva vi [kharva] vAmana / laghu, thor3A / khavvura dekho kabbura / khavvulana [deM] mukha / khasa aka [de] khisakanA, gira par3anA / khasa pu. ba. anArya deza - vizeSa / puMstrI. khasa deza meM rahanevAlA manuSya / khasakhasa puM. postA kA dAnA, uzIra, khasa / khasaphasa aka [de] khisakanA, gira par3anA / khasaphasi vi [] adhIra / khallirA strI [de] saMketa / khallihaDa (apa) dekho khallIDa | khallI strI [de] sira kA vaha camar3A, jisameM khasu puM [de] roga-vizeSa, pAmA / khasara dekho kasara = de kasara / khasia dekho khaia = khacita / keza paidA na hotA ho / khaha puna [kha] AkAza /
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaha-khArAyaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 271 khaha dekho kh| | khANa na [khyAna] kathana / khahayara dekho khyr| khANi strI [khAni khAna / khahayarI strI[khacaro]mAdA pakSI / vidyaadhrii| khANia vi [khAnita] khudavAyA huA / khA / saka [ khAd ] bhojana karanA, bhakSaNa | khANI dekho khANi / khAa ) krnaa| khANu ) puM [sthANu] TUThA vakSa, acala / khAa vi [khyAta] prasiddha, vizruta / kittIya | khANuya / vi [degkItika] yshsvii| degjasa vi | khAdi dekho khAi = khyAti / [ yazas ] vahI artha / khAma saka [kSamay ] mAphI mAMganA / khAa vi [khAdita] bhukta, bhakSita / khAma vi [kSAma] durbala / kSINa, azakta / khAa vi [khAta khudA haa| na. khudA haA | khAmaNa na [kSamaNa] khamAnA / jalAzaya / Upara meM vistAravAlI aura nIce | khAmiya vi [kSamita] khamAyA haa| sahana meM saMkucita aisI prikhaa| Upara aura nIce | kiyA huA / vilambita / samAna rUpa se khudI haI parikhA / khaaii| khAya pu [khAda] pA~cavI naraka-bhUmi kA eka khAi strI [khAti] prikhaa| naraka-sthAna / khAi strI [khyAti] prasiddha / khAyara dekho khaair| khAi [de] dekho khaaii| khAra pu [kSAra] eka naraka-sthAna / bhujaparikhAia dekho khaia = kSAyika / sarpa kI eka jAti / duzmanI / degDAha puna khAiA strI [de. khAtikA] khAI / [degdAha] kSAra pakAne kI bhttttii| 'taMta puna khAI a [de] vAkya kI zobhA aura punaH zabda [tantra] Ayurveda kA eka bheda, vAjIkaraNa / ke artha kA sUcaka avyaya / khAra pu [kSAra] kSaraNa, jharanA, saMcalana / khAiga dekho khAia = kSAyika / bhasma / khAra / lavaNa-vizeSa / lavaNa / jAnakhAima na [khAdima] anna-vajita phala, auSadha vara-vizeSa / sjjii| vi. kaTu yA caraparA vagairaha khAdya ciij| svAdavAlA, kaTu cIja / khArI cIja, namakIna khAira vi [khAdira] khadira-vRkSa-sambandhI, khaira svAdavAlI vastu / 'tausI [trapuSI] kaTu kA, katthaI / trapuSI, vanaspati vizeSa / tilla na ["taila] khAuya na [khAdyaka khAdyapadArtha / khAre se saMskRta taila / degmeha puM [megha] kSAra rasavAle pAnI ko varSA / degvattiya vi khAovasamia ( dekho khaovasamiya / [degpAtrika] kSAra-pAtra meM jimAyA huA / khAovasamiga) kSAra-pAtra kA AdhAra-bhUta / vittiya vi khADaia vi [de] pratiphalita, pratibimbita / [degvRttika] khAra meM pheMkA huA, khAra se khADakhaDa puM cauthI naraka-pRthivI kA eka | sIMcA huA / degvAvI strI [degvApI] kSAra se nrkaavaas| bharI huI vApI, kuNaa| khADahilA strI [de] eka prakAra kA jAnavara, | khAraMphiDI strI [de] godhA, goha / gilaharI / khAradUsaNa vi. kharadUSaNa kaa| khANa pu[de] eka mlecchajAti / khAraya na [de] klii| khANa na [khAdana] bhojana / / khArAyaNa puM [kSArAyaNa] RSi-vizeSa / khAovasama
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ 272 saMkSipta prAkRta-hindI koSa khAri - khippa mANDavyagotra ke zAkhAbhUta eka gotra / khikhiNI strI [ofGkaNI] Upara dekho / khAri strI [khArI] eka prakAra kI nApa, sera khikhiNI strI [de] zRgAlI | kI taula | khiMga puM. vyabhicArI / khAribharI strI [khArimbharo] khArI-parimita vastu jisameM aTa sake aisA pAtra bhara dUdha denevAlI / khiMsa saka [ khis ] nindA karanA / khikkhiMDa puM [de] giragiTa, saraTa / khikkhiyaMta vi [khikhIyamAna] 'khi-khi' khArikka na [de] phala- vizeSa, chuhArA / AvAja karatA / khArayavi [kSArita ] srAvita / pAnI meM ghisA | khikkhirI strI [de] Doma vagairaha kA sparza rokane kI lakar3I / huA / khArI dekho khAri / khArugaNiya puM [kSArugaNika] mleccha dezavizeSa | usameM rahanevAlI mleccha jAti / khArodA strI [kSArodA] nadI - vizeSa / khAla saka [ kSAlay ] dhonA / khAla strIna [de] morI / khAvaNa na [ khyApana] pratipAdana | khAvaNA strI [ khyApanA] prasiddhi / khAviyaMta vi [ khAdyamAna ] jisako khilAyA jAtA ho vaha / khAviyagavi [khAditaka ] jisako khilAyA gayA ho vaha / khAveMta vi [ khyApayat ] prakhyAti karatA huA / khAsa aka [ kAs ] khA~sanA / khAsa [kAsa] khA~sI kI bImArI / khAsia [khAsika ] mleccha deza vizeSa / usameM rahanevAlI mleccha jAti / khi aka [kSi] kSINa honA / khis strI [kSiti] pRthivI / goyara puM [' gocara ] manuSya / paTu na [ 'pratiSTha nagara - vizeSa / paTTiya na [ pratiSThita ] isa nAma kA eka nagara / rAjagRha nAma kA nagara / sAra puM. isa nAma kA eka durga / khiikha aka [ siGkhay ] khikhi AvAja karanA / khikhiNiyA strI [ kiGkiNikA ] kSudra ] ghaNTikA / khica puMna [] khIcar3I, kRsarA / khijja aka [khid ] aphasosa karanA / udvigna honA, thaka jAtA / khijjaNiyA strI [khedanikA] kheda kriyA, aphasosa / khijjia na [ de] upAlambha | khijjia vi [ khinna ] kheda prApta / na kheda / praNaya-janya roSa | khijjiaya na [ kheditaka ] chanda - vizeSa / khiDDa na [ khela ] krIr3A, majAka / khiNNa vi [ khinna ] khedaprApta / zrAnta / khioNa dekho khINa | vitta vi[kSipta ] pheMkA huA / prerita / itta, deg citta va [citta ] bhrAnta-citta, pAgala | maNa vi [ manas ] citta-bhramavAlA / khitta dekho khetta / devayA strI [' devatA] kSetra kA adhiSThAyaka deva / vAla puM [pAla ] deva - vizeSa, kSetra-rakSaka deva / khittaja puM [ kSetraja ] goda liyA huA lar3akA | khittaya na [ kSiptaka ] chanda- vizeSa / khittaya na [ de] anartha nukasAna | vi. prajjvalita / khittaa vi [kSaitrika ] kSetra sambandhI / puM. vyAdhi-vizeSa | khippa aka [ kRp ] samartha honA / durbala honA / khappa vi [ kSipra ] zIghra / 'gai vi [' gati ]
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ khippaM-khu saMkSipta prAkRta-hindI koSa 273 zIghra gativAlA / puM. amitagati indra kA eka , vanaspati-vizeSa, khiirvidaarii| jala puM. lokapAla / kSIra-samudra / degjalanihi pu [jalanidhi] khippaM a [ kSipram ] turanta / vahI pUrvokta artha / 'duma, degma pu [degdruma] khippAmeva a [kSiprameva] zIghra hI, turanta / dUdhavAlA per3a, jisameM dUdha nikalatA hai aise khimA strI [kSmA] pRthivI / vRkSa kI jAti / degdhAI strI [dhAtrI] dUdha khira aka [kSara] giranA, gira par3anA / | pilAnevAlI dAI / pUra pu. ubalatA huA ttpknaa| dUdha / degppabha pu[prabha] kSIravara dvIpa kA khila na [khila] Usara jamIna / eka adhiSThAtA deva / degmeha pu[ megha] dUdhakhilIkaraNa ba [khilIkaraNa] khAlI karanA / samAna svAdavAle pAnI kI varSA / degvaI strI khilla saka [ kIlay ] rokanA / ddaalnaa| [degvatI] prabhUta dUdha denevAlI / degvara puM. dvIpakhilla aka [khela ] krIr3A karanA, tamAzA vizeSa / 'vAri na. kSIra samudra kA jala / krnaa| hara puM [deggRha, dhara] kSIra-sAgara / degsava khilla pu [de] phor3A, phunsii| [degzrava] labdhi-vizeSa, jisake prabhAva se khillaNa na khelana] khilaunA / vacana dUdha kI taraha madhura mAlUma ho / aisI khillahaDa ) [de. khillahaDa] kanda-vizeSa / labdhivAlA jIva / khillahala ) khIraiya vi [kSIrakita] saJjAta-kSIra / khilluhaDA strI [de] kanda-vizeSa / khIriNI strI [kSIriNI] duudhvaalii| vRkSakhiva saka [kSipa] pheMkanA / preranA / DAlanA / vizeSa / idhara-udhara claanaa| khIrI strI [kSareyI] khIra / khivva dekho khiv| khIroa pu [kSIroda] kSIrasAgara / khisa aka [de] sarakanA, khisakanA / khIroA strI [kSIrodA] isa nAma kI eka khINa dekho khiNNa % khinna / ndii| khINa vi [kSiNa] naSTa, vicchinna / kRza / duha, khIroda dekho khIroa / vi [ duHkha] duHkharahita / degmoha vi. jisakA khIrodA dekho khiiroaa| moha naSTa ho gayA ho vh| na. bArahavA~ khIla puM [kIla, degka] khIlA, khUTa / guNa-sthAnaka / rAga vi. viitraag| puM. kholaga degmagga pu [degmArga] mArga-vizeSa, tIrthaGkara deva / | khIlava , jahA~ dhUlI jyAdA rahane se khUTe ke khIyamANa vi [kSIyamANa] jisakA kSaya hotA | nizAna banAye gaye hoN| jAtA ho vaha / khIlAvaNa na [krIDana] khela karAnA, krIr3A khIra na [kSIra] belA, do dina kA upvaas| kraanaa| degdhAI strI [ dhAtrI] khelakUda DiDira puM.deva-vizeSa / DiDirA strI.devI- karAnevAlI dAI / vizeSa / degvara puM. samudra-vizeSa / dvIpa-vizeSa / | | khIliyA dekho kiiliaa| khIra na [kSIra] dUdha / paanii| puM. kSIravara khIliyA strI kIlikA] choTI khuuttii| samudra kA adhiSThAyaka deva / kSIra-samudra / | khIva pu [kSIba] madonmatta, masta / kayaMba puM [kadamba] isa nAma kA eka khu a [khalu] ina arthoM kA sUcaka avyybraahmnn-upaadhyaay| kAolI-strI[degkAkolI] | nizcaya / vitarka, vicAra / sandeha / sambhA 35
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ 274 saMkSipta prAkRta-hindI koSa khuM-khura vanA / vismaya / dhAraNa karanevAlA / strI. degaa| khu dekho khuhaa| khuDDu / vide. kSudra, kSullaka] laghu, chottaa| khai strI [kSuti] chIMka, chIMka kA nizAna / | khuDuga , adhama duSTa / pu. choTA sAdhu, laghu khuiya vi de] vicchinna / vidhyAta / zAnta / | ziSya / puna. aNguutthii| khuMkhuNaya pu [de] nAka kA chidra / | khuDumaDDA a [de] atyanta / phira-phira / khuMgvuNI strI [de] rathyA, muhallA / | khuDDaya dekho khudddd| khuMgAha pu [de] azva kI eka uttama jAti / khuDDAga / dekho khuddg| 'NiyaMTha na khuMTa pu [de] khUTa, khNttii| degmoDaya vi | khuDDAya / [degnaigraMntha] uttarAdhyayana sUtra kA [degmoTaka] khUTe ko mor3ane vAlA, usase chUTa- chaThavA~ adhyayana / kara bhAga jAnevAlA / pu. isa nAma kA eka | khuDDia na [de] maithuna / hAthI / khuDDiA strI [de. kSudrikA] choTI / DAbara, khuMDaya vi [de] skhalita / nahIM khudA huA choTA talAva / khuMda (zau) saka kSud] jAnA / piisnaa,kuuttnaa| khuNukkhuDiA strI [de] nAsikA / khaMda aka [ kSudh ] bhUkha laganA / khuNNa vi [kSuNNa] mardita / cUrNita / magna / khuMpA strI [de] vRSTi rokane ke lie banAyA | khuNNa vi de] pariveSTita / jAtA eka tRNamaya upakaraNa / khutta vi [de] nimagna, DUbA huaa| khaMbhaNa vi [kSobhaNa] kSobha upajAnevAlA / khutto a [ degkRtvas ] bAra, daphA / khujja aka [pari + as] pheNknaa| nirAsa | khudda vi. kSudra] tuccha, nIca, duSTa / krnaa| khudda na [kSIdraya] kSudratA, tucchtaa| khujja / vi [kubja] kUbar3A / vAmana / khuddimA strI [kSudrimA] gAndhAra grAma kI eka khajjaya ) Ter3hA / eka pArzva se hIna / na. muurcchnaa| saMsthAna-vizeSa, zarIra kA vAmana aakaar| khuddha vi [kSabdha] kSobha-prApta / khujiya vi [kubjin] kubdd'aa| khudhA strI [kSudh ] bhUkha / khuTTa saka [tuDa] tor3anA, khaNDita, Tukar3A | khudhiya vi [kSudhita] bhUkhA / karanA / aka. khUTanA, kSINa honaa| TUTanA, khuppa saka [ pluSa ] jalAnA / truTita honaa| khuppa aka [ masj ] DUbanA / khuTTa vi [de] truTita, khaNDita, chinna / khuppivAsA strI [kSutpipAsA] bhUkha aura khuDa dekho khuTTa = tudd| pyaas| khuDakka dekho khuDukka - (de)| khubbha aka [ kSubh ] kSobha pAnA, nIce DUbanA / khuDia vi [khaNDita] truTita, khaNDita, khubha aka [kSam ] DaranA, ghabar3AnA / vicchinna / khubhiya vi[kSubhita]kSobha-yukta / na, ghabar3AhaTa / khuDukka saka [ apa+ kramaya ] dUra krnaa| | kalaha / khaDakka aka [de] nIce utaranA / skhlithonaa| | khumma aka [kSudha ] bhUkha laganA / zalya kI taraha cubhanA / gussA se mauna rhnaa| khummiya vi [de] namita / khuDukkia vi [de] zalya kI taraha cubhA huA, | khuya na [kSuta] chIMka / kharakA huaa| roSamUka, gussA se mauna / khura pu. jAnavara ke pA~va kA nakha / .
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ khura-kheDDaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa khura pu [kSara] ustarA / degpatta na [patra] ko zAnti se sahana karanA / chU raa| khUNa na [kSaNa] nukasAna / aparAdha / nyUnatA / khurappa puMna [kSurapra] eka taraha kA jahAja / puM. khea saka [khedaya] khinna krnaa| kheda upaghAsa kATane kA astra-vizeSa / zara-vizeSa / / jAnA / khurasANa pu [khurazAna] deza-vizeSa / khurazAna khea puM [kheda] udvega / takalIpha, parizrama / deza kA raajaa| saMyama / thakAvaTa / degNa vi [degjJa] nipuNa jaankaar| khurahakhuDI strI [de] praNaya-kopa / khurAsANa dekho khurasANa / khea dekho khetta / khuri vi [khurin] khuravAlA jAnavara / khea puMkSepa] tyAga, mocana / khuru pu khuru] Ayudha-vizeSa / / kheaNa na [khedana] kheda, udvega / vi. kheda churuDukkhuDI strI [de] praNaya-kopa / upjaanevaalaa| khuruppa dekho khurappa / kheara dekho khayara / hiva puM [degAdhipa] khula ka [de] vaha gA~va jahA~ sAdhuoM ko bhikSA | vidyAdharoM kA raajaa| hivai. puM kama milatI ho yA bhikSA meM ghRta Adi na | [degAdhipati vidyAdharoM kA rAjA / milatA ho| kheariMda puMkhecarendra] khecaroM kA rAjA / khula dekho khumm| khearI dekho khhyrii| khulia dekho khuDia / kheAlu vi [de] manda, AlasI / asahiSNu, khaluha pu[de] gulpha, phIlI / iirssyaalu| khulla na [de] kuttii| khecara dekho khear| khulla vi [kSulla] choTA, laghu, kSudra / pu. khejaNA strI [khedanA] kheda-sUcaka vANI, dvIndriya jIva-vizeSa / kheda / khullaga dekho khuDDaga / kheDa saka [kRS] khetI krnaa| khullaNa (apa) dekho khudddd| kheDa saka [kheTaya] hA~kanA / khullaya vi [kSullaka] kSudra , chottaa| kadarpaka- kheDa na [kheTa] dhUlI kA prAkAravAlA nagara / vizeSa, kaudd'ii| nadI aura parvatoM se veSTita nagara / puM. mRgayA / khullAsaya pu [de] khalAsI, jahAja kA karma- kheDaga na [kheTaka] phalaka, DhAla / cArI-vizeSa / kheDaNa na [kheTana] khader3anA, pIche httaanaa| khullirI strI [de] saGketa / kheDaNaa na [khelanaka] khilaunA / khuva puM [kSupa] jisakI zAkhA aura mUla choTe | kheDaya puM [kSveTaka] viSa / jvara-vizeSa / hote haiM aisA vRkSa / kheDaya vi [spheTaka] nAzaka / khuvaya puM [de] kaiMTIlA ghAsa / kheDaya na [kheTaka] choTA-gA~va / khuvva dekho khubha / kheDAvaga vi [khelaka tamAsagira / khuvvaya na [de] patte kA pur3avA, donaa| kheDia ' [spheTika] nazvara / anAdaravAlA / khuha dekho khubha / kheDDa aka [ram] krIr3A krnaa| khuhA strI [kSudha] bubhukSA / degparisaha, degparI- kheDDa / na [khela] khela, tamAzA, majAka / saha puM[degpariSaha parISaha] bhUkha kI vedanA | kheDDaya ) bahAnA /
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ 276 saMkSipta prAkRta-hindI koSa kheDDA-khokhunbha kheDDA strI [krIDA] khela, tmaashaa| khela vi [khela] khela karanevAlA, nATaka kA kheDDiyA strI de] baarii| paatr| khetta puMna [kSetra]AkAza / kheta / jamIna / deza, | khela pu [zleSman] kph| gA~va, nagara vagairaha sthAna / bhAryA / kappa | khelaNa / na [khelana, ka] krIr3A / [degkalpa] deza kA rivAja / kSetra-sambandhI | khelaNaya , khilaunA / anuSThAna / grantha-vizeSa, jisameM kSetra-viSayaka khelosahi strI [zleSmauSadhi] labdhi-vizeSa, AcAra kA pratipAdana ho / 'paliovama na jisase zleSma oSadhi kA kAma dene lge| Apalyopama] kAla kI nApa-vizeSa / riya | vi. aisI lbdhivaalaa| pu [degArya] Arya bhUmi meM utpanna manuSya / dekho khella dekho khela = khela / khitta =kSetra / khella dekho khela - zleSmana / khettaya puM [kSetraka] rAhu / khellaNa dekho khelnn| khema na [kSema] kuzala, kalyANa / prApta vastu | khellAvaNa / na [khelanaka] krIr3A karAnA / kA paripAlana / vi. kuzalatA-yukta, hitakara, | khellAvaNaya | na. khilaunaa| degdhAI strI upadrava-rahita / pu. pATaliputra ke rAjA jita- [degdhAtrI] khela karAnevAlI dAI / zatru kA eka amAtya / degpurI strI. nagarI- | khellia na [de] hasita / vizeSa / khelluDa dekho khlluudd| khemaMkara puM. kulakara puruSa-vizeSa / airavata / kSatra | kheva paM [kSepa] pheMkanA / sthaapnaa| saMkhyAke caturtha kulakara-puruSa / graha-vizeSa, grahA- vizeSa / dhiSThAyaka deva-vizeSa / ravanAma-prasiddha eka | | kheva puMkSepa] derii| jaina muni / vi. kalyANa-kAraka / kheva puM kheda] kheda, kleza / khemaMdhara pu [kSemandhara] kulakara puruSa-vizeSa / | khevaNa na [kSepaNa] preraNa / airavata kSetra kA pA~cavA~ kulakara puruSa-vizeSa / | khevaya vi [kSepaka] pheNknevaalaa| vi. kSema-dhAraka, upadrava-rahita / kheha puna [de] raja / khemaya pu [kSemaka] svanAma-prasiddha eka anta- | khoa pu[kSoda] ikSu / ikSuvara dvIpa / ikSurasa kRd jainamuni / smudr| khemarAya pu kSemarAja] rAjA kumArapAla kA | khoiya vi [de] vicchedita / eka pUrva-puruSa / khoudaya pu kSododaka] samudra-vizeSa / khemalijiyA strI [kSemaliyA] jainamuni-gaNa | | khooda dekho khodod| kI eka shaakhaa| khoMTaga / [de] khUTI, khUTA / khemA strI [kSemA] videha varSa kI eka ngrii| | khoTaya / kSemapurI-nAmaka nagarI-vizeSa / khokkha aka [khokh] bandara kI AvAja khera puM [de] eka mleccha jAti / krnaa| kheri strI [de] parizATana, nAza / udvega / | khokkhA / strI [khokhA] vAnara kI AvAja / utsuktaa| khokhA / khela aka [khela] khelanA, tamAzA karanA / / | khokhubbha aka [cokSubhya] atyanta bhayabhIta khela pu[de] jahAja kA karmacArI-vizeSa / honA /
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ khoja - gai saMkSipta prAkRta-hindI koSa 277 khoja puna [de] maarg-cihn| | madhura hai| madhura pAnIvAlI vApI / na. ikSukhoTa saka [de] khttkhttaanaa| ThakaThakAnA / rasa ke samAna mIThA jala / tthoknaa| khodda na [kSaudra] zahada / khoTTiya [de] banAvaTI lkdd'ii| khobha saka [kSobhaya] vicalita krnaa| khoTTI strI [de] caakraanii| dhairya se cyuta krnaa| Azcarya upjaanaa| khoDa pu[sphoTa] phodd'aa| raMja paidA krnaa| khoDa pu[de] sImA-nirdhAraka kASTha, khUTA / khobha pu[kSobha] sambhrama / isa nAma kA eka vi. dhArmika, dharmiSTha / lNgdd'aa| siyAra / rAvaNa kA subhaTa / jagaha / prasphoTana, pramArjana / na. rAjakula meM khobhaNa na [kSobhaNa] kSobha upjaanaa| dene yogya suvarNa vagairaha dravya / / khoDapajjAli pu [de] sthUla kASTha kI agni / khoma / na [kSoma] kapAsa kA banA huA khoDaya pu [voTaka] nakha se carma kA khomaga , vastra / sana kA banA huA vastra / niSpIr3ana / rezamIvastra |vi.atsii-smbndhii,sn-smbndhii| khoDaya pu [sphoTaka] phusii| degpasiNa na [prazna] vidyA-vizeSa, jisase vastra meM devatA kA AhvAna kiyA jAtA hai / khoDiya pu [khoTika] giranAra parvata kA | khomiya na [kSaumika] kapAsa kA vastra / sana kSetrapAla devtaa| khoDI strI [de] bar3A kASTha / kASTha kI eka __ kA vastra / rezama-sambandhI, sn-smbndhii| khoya dekho khod| prakAra kI peTI / nakalI lkdd'ii| khoNi strI [kSoNi] pRthivI / degvaI pu khora / na [de] kaTorA / [pati] rAjA / khoNida puM [kSoNIndra] bhUmipati / khola puM [de] choTA gadhA / vastra kA eka deza / khoNI dekho khonni| madya kA nicalA kITa-kardama / khoda kSoda] cUrNana, vidAraNa / ikSu-rasa / khola [de] guptacara / rasa puM. samudra-vizeSa / 'vara puM. dvIpa-vizeSa / kholla na [de] koTara / khoda pu [kSoda] cUrNa, buknii| khosalaya vi [de] dantula / khodoa , pu [kSododa] samudra-vizeSa / khosiya vi [de] jIrNa-prAya kiyA huaa| khododa , jisakA pAnI ikSu-rasa ke tulya khoha dekho khobha = kSobhaya / khoraya / ga [ga]vyaJjana-varNa-vizeSa, isakA sthAna knntthhai| tiryaJca, naraka aura mukta jIva kI avasthA, degga vi [ga] jAnevAlA / prApta honevAlA / devAdi-yoni / tasa puM [trasa] agni aura gaavaMta vi [gatavat] gayA huaa| vAyu ke jIva / nAma na [degnAman] devAdigai strI [gati] jJAna / bheda / calana, dezA- gati kA kAraNabhUta krm| pavAya puM ntara-prApti, janmAntara-prApti / deva, manuSya, / ['prapAta] gati kI niyttaa| granthAMza
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ 278 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vizeSa | gaiMda puM [gajendra ] airAvaNa hAthI / zreSTha hAthI / payana [pada] giranAra parvata kA eka jala- tIrtha / gau puM [go] baila, sAMr3a | "puccha puMna. gaua baila kI pU~cha / bANa - vizeSa | gaua puM [gavaya ] go-tulya AkRtivAlA jaMgalI pazu- vizeSa, nIla gAya | gauA strI [go] gayA / gauDa puM [gauDa] baMgAla kA pUrvI bhAga / gaur3a deza kA nivAsI / gaur3a deza kA rAjA / "vaha puM [vadha ] vAkpatirAja kA banAyA huA prAkRta bhASA kA eka kAvya-grantha / gaNa va [gauNa] apradhAna / gauNI strI [gauNI] zabda kI eka zakti / gaurava dekho gArava / gaurI strI [gaurI] pArvatI / gaura varNavAlI strI | strI- vizeSa | 'putta puM [putra ] kArtikeya | gaMa dekho gaya = gata | gaMga puM [ga] muni-vizeSa, dvikriya mata kA pravartaka AcArya | datta puM. eka jaina muni, jo SaSTha vAsudeva ke pUrvajanma ke gurU 1 navaveM vAsudeva ke pUrvajanma kA nAma / isa nAma kA eka jaina zreSThI / 'dattA strI eka sArthavAha kI strI kA nAma / gaMga dekho gaMgA |ppvaay puM ['prapAta] himAcala parvata para kA eka mahAn hrada, jahA~ se gaMgA nikalatI hai / degsoa puM [srotas ] gaMgA nadI kA pravAha / gaMgalI strI [de] mauna / gaMgA strI [gaGgA ] svanAma - prasiddha nadI / strIvizeSa / gozAlaka ke mata se kAla-parimANa - vizeSa | gaMgA nadI kI adhiSThAyikA devI / bhISmapitAmaha kI mAtA kA nAma / kuMDa na [ kuNDa ] himAcala parvata para sthita hRdavizeSa, jahA~ se gaMgA nikalatI hai / 'kUDa na iMda-gaMThi [ kUTa] himAcala parvata kA eka zikhara / dIpa [ dvIpa ] dvIpa - vizeSa, jahA~ gaMgA devI kA bhavana hai / 'devI strI. gaMgA kI adhiSThAyikA devI / 'vatta [vartta] Avartta-vizeSa | * saya na [ 'zata] gozAlaka ke mata meM eka prakAra kA kAla-parimANa / 'sAgara puM. prasiddha tIrtha-vizeSa, jahA~ gaMgA samudra meM milatI hai / gaMgepuM [gAGgeya] gaMgA kA putra, bhISma pitAmaha / dvaikriya mata kA pravarttaka AcArya / eka jaina muni, jo bhagavAn pArzvanAtha ke vaMza ke the / gaMcha ' [ de] varur3a, isa nAma kI eka mleccha jAti / gaMchaya gaMchiya puM [de] telI / ghA~cI / gaMja saka [gaJja ] tiraskAra karanA / ullaMghana karanA / mardana karanA | parAbhava karanA / mAranA, pIDita karanA / gaMja pu [de] gAla | gaMja puM [ga] eka prakAra kI khAdya vastu | 'sAlA strI ['zAlA ] tRNa, lakar3I vagairaha Indhana rakhane kA sthAna / gaMjaNa na [gaJjana] apamAna / gaMjaNa vi [gaJjana] mardanakartA / gaMjA strI [ gallA ] madya kI dUkAna / gaMjia puM [gAJjika ] dArU becane vAlA kalAla | gaMjilla vi [ de] viyoga prApta, viyukta / pAgala / gaMjulliya vi [de] romAJcita / gaMjola vi [de] vyAkula / gaMjollia vi [de] romAJcita / gudagudI / gaMTha saka [ graMtha ] gaThanA, gUMthanA / pironA, banAnA / gaMTha dekho gaMtha | gaMThi strI [gRSTi ] ekabAra vyAyI huI gau / gaMThi puMstrI [granthi] gA~Tha, jor3a / bA~sa Adi kI giraha, parva / gaTharI / roga vizeSa / rAga
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaMThima - gaMdilA saMkSipta prAkRta-hindI koSa dveSa kA nibir3a pariNAma vizeSa / chea | gaMDAga puM [gaNDaka] hajAma | [ ccheda ] gA~Tha tor3anevAlA, jebakatarA / bheya puM [degbheda ] granthi kA bhedana | 'bhega vi [bhedaka ] granthi ko bhedanevAlA | pu. cora - vizeSa | 'vaNNa puM [varNa] sugandhi gAcha- vizeSa / sahiya vi [sahita] gA~Thayukta / na pratyAkhyAna - vizeSa, gaThima na [granthima ] granthana se banI huI mAlA vrata- vizeSa / vagairaha / gulma- vizeSa / gaThiya vi [ granthika] gA~ThavAlA / gaMThilla vi [ granthimat] granthi-yukta, gA~Tha vAlA / gaMDa pu] [de] jaGgala | kotavAla / choTA mRga / nAI / na. guccha, samUha | gaMDa puna [gaNDa ] kapola / gaNDamAlA, roga / hAthI kA kumbhasthala / stana | ikSu samUha | chanda - vizeSa / sphoTaka | granthi / deg bhea, aa ' [bhedaka] jebakatarA / 'mANiyA ['mANikA ] dhAnya kI eka prakAra kI nApa / mAlA strI roga vizeSa / yala na [degtala] kapola-tala / 'lehA strI [deglekhA ] kapola-pAlI, gAla para lagAI huI kastUrI vagairaha kI chaTA / vacchA strI [deg vakSaskA] pIna stanoM se yukta chAtIvAlI strI ! vANiyA strI [pANikA ] bA~sa kA pAtra vizeSa | 'vAsa' [degpArzva ] gAla kA pArzva bhAga / gaMDa na [gaNDa] doSa, nAga / 'mANiyA strI ['mAnikA ] pAtravizeSa / vizvAya puM [vyatipAta] jyotiSa zAstra - prasiddha eka yoga | iss strI [gaNDakakA ] nadI - vizeSa / gaMDa puM [gaNDaka] geMDA / udghoSaNA karane vAlA puruSa / gaMDalI strI [] gaeNDerI / gaMDA dekho gaMThi = granthi | gaMDa puM [gaNDi ] jantu - vizeSa / gaMDiyA strI [gaNDikA ] Ukha kA Tukar3A / sonAra kA eka upakaraNa / eka artha ke adhikAravAlI grantha-paddhati / gaMDila dekho gaMdhila | gaMDilAvaI debho gaMdhilAvaI / gaMDI strI [gaNDI] sonAra kA eka upakaraNa / kamala kI kaNikA / tidugana [ degtinduka ] yakSa - vizeSa / paya puM [pada ] hAthI vagairaha catuSpada jAnavara | potthaya puMna [' pustaka ] pustaka vizeSa | gaMDorI strI [de] gaNDerI / gaMDIva na [gANDIva] arjuna kA dhanuSa / gaMDIva na [ de. gANDIva] kArmuka / istfa puM [gANDIvin ] arjuna | gaMDua na [gaNDu ] sirahAnA | gaMDua na [gaNDut ] tRNa- vizeSa / gaMDula puM [ gaNDola ] kRmi - vizeSa / 279 gaMDuvahANa na [gaNDopadhAna] gAla kA takiyA / gaMDUpaya pu [ gaNDUpada ] jantu-vizeSa | gaMDUla dekho gaMDula | gaMDUsa puM [gaNDUSa ] pAnI kA kullma tina [gantRka ] tRNa-vizeSa | gaMtI strI [gantrI ] zakaTa / gaMtuMpaccAgayA strI [gatvApratyAgatA ] jaina muniyoM kI bhikSA kA eka prakAra / gaMtha dekho gaMTha-grantha | gaMtha puM [grantha] zAstra, sUtra, pustaka / dhanadhAnya vagairaha bAhya mithyAtva, krodha, mAna Adi Abhyantara parigraha | dhana / svajana, loga / [tI] jaina sAdhu / gaMthi vi [ granthin ] racanA - kartA / gaMthi dekho gaMThi / gaMthima dekho gaMThima / dilA strI [gandilA ] dekho gaMdhila /
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ 280 saMkSipta prAkRta-hindI koSa gaMdINI-gaMdhilAvaI gaMdINI strI [de] A~kha-micaunI / | gaMdhavva pu [gandharva] svarga-gAyaka / vyantara devoM gaMdua dekho geNdua| kI eka jAti / bhagavAn kunthunAtha kA gaMdha pu [gandha] mahaka / leza / cUrNa-vizeSa / zAsanAdhiSThAyaka / na. muhUrta vizeSa / nRtyavAnavyantara devoM kI eka jAti / na. deva- yukta gAna / degkaMTha na [degkaNTha] ratna kI eka vimAna-vizeSa / vi. gandhayukta padArtha / deguDI jAti / degghara na [gRha] saMgIta-gRha / degNagara strI ["kuTI] gandha-dravya kA ghara / degkAsA- na [degnagara] sandhyA ke samaya meM AkAza meM iyA strI [degkASAyikA] sugandhi kaSAya dikhatA mithyA-nagara, jo bhAvI utpAta kA raMga kI saadd'ii| degguNa pu. gandharUpa guNa / sUcaka hai / degpura na. dekho degNagara / livi 'Traya na[deggaTTaka]gandha-dravya kA cuurnn| degDDa vi strI [deglipi] lipi-vizeSa / degvivAha puM. [TDhaya] gandhapUrNa, sugandhapUrNa / degNAma na strI-puruSa kI icchA ke anusAra vivAha / [degnAman] gandha kA hetubhUta karma-vizeSa / degsAlA strI [degzAlA] saMgItAlaya / tella na [degtaila] sugandhita taila / degdavva na gaMdhavva vi [gandharva] gandharva-sambandhI / puM. [degdravya] sugandhita vastu, suvAsita dravya / utsava-hIna vivAha / na, gAna / devI strI. saudharma devaloka kI eka devii| gaMdhavvia vi [gAndharvika] gandharva-vidyA meM degddhaNi strI [dhrANi] gandha-tRpti / degmaya kuzala / | nagarI-vizeSa / puM [ mRga] kastUrI mRga / degmaMta vi [degvat] sugandhita, sugandha-yukta / atizaya gndhvaalaa| gaMdhANa na [gandhAna] chanda-vizeSa / degmAdaNa, 'mAyaNa puM [degmAdana] prvt-vishess| | gaMdhAra pugandhAra] kandhAra deza / parvatapuna. parvata-vizeSa kA eka zikhara / na. nagara vizeSa / na. nagara-vizeSa / vizeSa / degvaI strI [degvatI] bhUtAnanda-nAmaka gaMdhAra pu [gAndhAra, rAginI-vizeSa / nAgendra kA - AvAsa-sthAna / degvaTTaya na gaMdhArI strI [gAndhArI] satI-vizeSa, kRSNa [degvartaka] sugandhita lepa-dravya / vadi strI vAsudeva kI eka strI / vidyAdevI-vizeSa / [degvatti] gandha-dravya kI banAI haI golii| bhagavAn naminAtha kI shaasndevii| degvaha pu. pavana / vAsa puM. sugandhita vastu kA | gaMdhArI strI [gAndhArI] vidyA-vizeSa / puTa / cUrNa-vizeSa / degsamiddha vi [degsamRddha] gaMdhAvai ) pu [gandhApAtin] svanAmasugandha pUrNa / na. nagara-vizeSa / degsAli pu gaMdhAvAi prasiddha eka vRtta, vaitADhya parvata / [degzAli] sugandhita vrIhi / hatthi puM gaMdhia vi [de] durgandha, kharAba gndhvaalaa| [hastin] uttama hastI / hariNa pu. kastu- gaMdhi pu [gAndhika] gandha-dravya becanevAlA, riyA hirana / hAraga pu [hAraka] isa pasArI / nAma kA eka mleccha deza / gandhahAraka deza kA gaMdhia vi [gandhika] gandha-yukta / degsAlA strI nivaasii| [degzAlA] dArU vagairaha gandhavAlI cIja kI gaMdhaNa pu [gandhana] eka sarpa jAti / dUkAna / gaMdhapisAya puM[de] gandhika, psaarii| gaMdhila pu [gandhila] varSa-vizeSa, vijaya-kSetragaMdhaya dekho gaMdha / vizeSa / gaMdhalayA strI [de] naasikaa| gaMdhilAvaI strI [gandhilAvatI] kSetra-vizeSa / gaMdhavAha pu [gandhavAha] pavana / vijayavarSa-vizeSa / nagarI-vizeSa / kUDa na
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaMdhillI-gaTTiyA saMkSipta prAkRta-hindI koSa [kUTa ] gandhamAdana parvata kA eka zikhara | | gaggira dekho gaggara / vaitADhya parvata kA zikhara - vizeSa / gaMdhillI strI [de] chAyA / gaMdhuttamA strI [gandhottamA] madirA / gaMdhellI strI [] chA~ha / madhu makSikA / gaMdhodaga na [gandhodaka] sugandhita jala, gaMdhodaya sugandhavAsita pAnI | gaMdhollI strI [de] icchA / rajanI / gaMbhIra na [gAmbhIrya ] gambhIratA / anauddhatya / gaMbhIra vi [ gambhIra ] astAva atuccha, gaharA / puMna. gahana-sthAna / puM. rAvaNa kA eka subhaTa | yaduvaMza ke rAjA andhakavRSNi kA eka putra / na samudra ke kinAre para sthita isa nAma kA eka nagara / poya na [deg pota] nagara- vizeSa / 'mAliNI strI [mAlinI] mahAvideha varSa kI eka nagarI / 281 gaccha saka [gam ] jAnA / jAnanA / prApta karanA / gaccha puna [gaccha ] samUha, sArthaM / eka AcArya kA parivAra / guru- parivAra / 'vAsa pu. gurukula meM rahanA / 'vihAra puM gaccha kA AcAra | sAraNA strI gaccha kA rakSaNa | gacchAgaccha a. gaccha gaccha se hokara / gacchilla vi [ gacchavat ] gaccha meM rahane vAlA | gaja dekho gaya = gaja / sAra puM. eka jaina muni daNDa-grantha kA kartA / gajjapuM [de] java, anna- vizeSa / gajjana [gadya ] chanda-rahita vAkya, prabandha | gajja aka [garja ] garajanA, gar3agar3AnA / gajjaNa na [garjana] garjana, bhayAnaka dhvani, megha yA siMha kA nAda | nagara - vizeSa | gajjaNasadda puM [de. garjanazabda ] pazu aura hAthI kI AvAja / gajjaphala vi [ de] deza-vizeSa meM utpanna (vastra) / gajjala gajjabha puM [garjabha ] pazcimottara dizA kA pavana / gaMbhIrA strI [gambhIrA ] gambhIra - hRdayA strI / mAtrA chanda kA eka bheda / kSudra jantu vizeSa / caturindriya jIva - vizeSa / gajjara ' [ de] gAjara / gaMbhIria na [gAmbhIyaM ] gambhIratA / gaMbhIrima puMstrI [gAmbhIyaM] Upara dekho / gagaNa na [gagana] AkAza | NaMdaNa na ['nandana] vaitADhya parvata para kA eka nagara / 'vallabha, vallaha na ['vallabha] vaivADhya parvata para kA eka nagara / gagaNaMga puMna [gaganAGga] chanda-vizeSa | gagga puM' [ga] RSi - vizeSa / gotra - vizeSa / gautama gotra kI eka zAkhA / gajjala va [gajala ] garjana karanevAlA / gajjaha dekho gajjabha / ganji strI [gaji] garjana, hAthI vagairaha kI AvAja / gagga puM [garga] eka jaina maharSi / vikrama kI gajjittu vi [ garjitR] garjana karanevAlA | bArahavIM zatAbdI kA eka zreSThI / garajane vAlA | gagga pu [gArgya ] gagaM gotra meM utpanna RSi- gajjillia na [ de] gudagudAhaTa / aMga- sparza se vizeSa | honevAlA romAMca | gajjha vi [ grAhya] grahaNa - yogya | gaggara vi [ gadgad ] gadgada AvAjavAlA, ati aspaSTa vaktA / Ananda yA duHkha se avyakta kathana | gaNa [gaTTana] dharaNendra kI nATya-senA kA adhipati / gagarI strI [gargarI] choTA ghar3A / yA strI [] guThalI / 36
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ gar3aa gama = gam kA saMkR / gaDariA / 282 saMkSipta prAkRta-hindo koSa gaDa-gaNiyA gaDa na. moTA patthara / khaaii| svAmI / gaNeza / degsAmi puM ["svAmin] gaDa (mA) dekho gaya = gata / gaNa kA mukhiyA / hara puM [degdhara] jinadeva gaDayaDa aka [de]garjana karanA, bhayAnaka AvAja kA pradhAna ziSya / anupama jJAnAdiguNa-samUha krnaa| ko dhAraNa karanevAlA jaina sAdhu, AcArya gaDayaDI strI [de] vajra nirghoSa, gar3agar3a vagairaha / harida [dharendra] pradhAna gaNaAvAja megh-dhvni| ghara / deghAri pu [dhArin] dekho deghara / gaDavaDa na [de] golamAla / jIva pu. gaNa ke nAma se nirvAha karanegaDia ) vAlA / vaccheiya, vicchedaya, vicche yaya pu[vacchedaka] sAdhu-gaNa ke kArya kI gaDula na [de] cAvala Adi kA dhovana / cintA karanevAlA sAdhu / degAhivai pu gaDDa puMstrI [gata] gaDDhA / / [dhipati] gajAnana / jinadeva kA pradhAnagaDDa na [de] gaadd'ii| ziSya / gaDDarigA / strI de] meSI / gaNaga pu[gaNaka] jyotiSI, daivajJa / bhaNDArI / gaNaNAiA strI [de. gaNa-nAyikA] paarvtii| gaDDarI strI [de] bakarI / bhedd'ii| gaNaya dekho gnng| gaDDaha puMstrI [gardabha] gdhaa| degvAhaNa | gaNasama vi [de] goTha meM lIna / [degvAhana] rAvaNa / gaNAyamaha pu [de] vivAha-gaNaka / gaDDiA , strI [de] zakaTa / gaNAvia vi [gaNita] ginatI karAyA huaa| gaNi vi [gaNin] gaNa kA mukhiyA / pu. gaDDha na de] bichaunaa| AcArya, gacchanAyaka / jinadeva kA pradhAna gaDha dekho ghaDa = ghaT / sAdhuziSya / pariccheda, nizcaya, siddhAnta / gaDha puMstrI de] durga, koTa / degpiDaga na [piTaka] bAraha mukhya jaina gaDhia vi [ghaTita] gar3hA huA, jaTita / Agama grantha, dvAdazAGgI / niyukti vagairaha se gaDhia vi [grathita] gaMthA haA, nibaddha / yukta jaina Agama / puM. yakSa-vizeSa, jinazAsana gumphita, nirmita / gRddha, Asakta / kA adhiSThAyaka deva / nizcaya-samUha, siddhAntagaNa saka [gaNaya] ginatI karanA / saMkhyA samUha / vijjA strI [degvidyA] zAstra-vizeSa / karanA / Adara krnaa| AvRtti karanA / jyotiSa aura nimittazAstra kA jJAna / paryAlocana krnaa| gaNi puMstrI. prakaraNa / gaNa puM. samudAya / samAna AcAra-vyavahAravAle / gaNima na. saMkhyA para jisakA bhAva ho vaha / sAdhuoM kA samUha / chandaHzAstra prasiddha | ginatI / vi. saMkhyeya / mAtrA-samUha / ziva kA anucara / malloM kA gaNiya vi [gaNita] ginA huA / na. saMkhyA / samudAya / o a [degtas] anekazaH / nAyaga jaina sAdhuoM kA eka kula / aMkagaNita, puM [degnAyaka] gaNa kA mukhiyA / 'nAha puM| gaNita-zAstra / deglivi strI [lipi] aMka[degnAtha] gaNa kA svAmI / gaNadhara / degbhAva | lipi / puM. viveka-vizeSa / rAya puM[rAja] sAmanta gaNiya puM [gaNika gaNita-zAstra kA jJAtA / rAjA / senApati / degvai puM["pati] gaNa kA | gaNiyA strI [gaNikA] vezyA / gaDDI
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaNettiA-gamaNiyA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 283 gaNettiA , strI [de] rudrAkSa kA banA huA / gaddia vi [de] garvita / gaNettI / hAtha kA eka AbhUSaNa-vizeSa / | gaddha pu [gRdhra] gIdha / akss-maalaa| gabbha pu [ga] kukSi / utpatti-sthAna / gaNesara pu [gaNezvara] gaNa kA nAyaka / chanda- bhrUNa / bhItara kaa| deggarA strI [degkarI] vizeSa / garbhAdhAna karanevAlI vidyA-vizeSa / ghara na gaNNa vi [gaNya] gaNanIya, saMkhyeya / mAnanIya / [deggRha]bhItara kA ghara, ghara kA bhItarI bhAga / gaNNA (mA) strI [gaNanA] gintii| degja vi. garbha meM utpanna honevAlA prANI, gatta na [gAtra] zarIra / manuSya, pazu vagairaha / 'ttha vi [degstha] garbha gatta dekho gdddd| meM rahanevAlA / garbha se utpanna honevAlA gatta na [de] ISA, caupAI yA cArapAI kI manuSya vagairaha / 'mAsa pu. kAttika se lekara lakar3I-vizeSa / kardama / vi. gata, gayA huaa| mAgha taka kA mahInA / degya dekho ja / vaI deggattaNa vi [kartana] chedaka / / strI [degvatI] garbhiNI strii| degvakkaMti strI gattaDi / strI [de] gocara-bhUmi / [degvyutkrAnti] garbhAzaya meM utpatti / gattADI. gaayikaa| degvakkaMtia vi [degvyutkrAntika] garbhAzaya gattha vi [grasta kavalita / meM jisakI utpatti hotI hai vaha / deghara dekho gada saka [gad] bolanA, kahanA / ghr| gadi dekho gai = gati / gabbhara na [gahvara] koTara / gahana, viSama gadua (zau) a [gatvA] jAkara / sthaan| gaha dekho gajja - gdy| gabbhara dekho ghr| gaddatoya pu [gadatoya] lokAntika devoM kI | gabbhAhANa na [garbhAdhAna] saMskAra-vizeSa / eka jAti / ganbhijja pu [de. garbhaja] jahAja kA nimna gaddabbha pu[de] kaTu-dhvani / zreNI kA naukara / gaddabha dekho gaddaha = gardabha / gabbhiNa / vi [garbhita] garbha-yukta / sahita / gaddabhaya dekho gaddahaya / | gabbhiya / gahabhAla pu [gardabhAla] svanAma-prasiddha eka | gambhilla dekho gambhijja / privraajk| gama saka [gam] calanA / jAnanA, samajhanA / gaddabhAli pu [gardabhAli] eka jaina muni / prApta krnaa| gaddabhilla pu [gardabhilla] ujjayinI kA eka | gama saka [gamaya] le jAnA / vyatIta karanA / raajaa| gama pu. gamana, gati, cAla / praveza / zAstra kA gaddabhI strI [gardabhI] gadahI / vidyA-vizeSa / | tulya pATha / vyAkhyA, TIkA / jJAna, samajha / gaddaha pu [gardabha] khara / isa nAma kA eka mArga / prakAra / vi. jaMgama / mantriputra / gamaga vi [gamaka] bodhaka, nizcAyaka / gaddaha na [de] candra-vikAsI kamala / gamaNa na [gamana] gati / bodha / vyAkhyAna, gaddahaya pu [gardabhaka] kSudra jantu-vizeSa / dekho TIkA / puSya vagairaha nava nakSatra / gddh| gamaNiyA strI [gamanikA] saMkSipta, vyAkhyAna, gaddahI dekho gddbhii| dig-darzana / gujAranA, atikramaNa /
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ 284 saMkSipta prAkRta-hindI koSa gamaNI-deggaraNa gamaNI strI [gamanI] vidyA-vizeSa, jisake / hstii| degvai puM [pati] gajendra / vara puM. prabhAva se AkAza meM gamana kiyA jA sktaa| pradhAna hAthI / varAri puM [degvarAri] vanahai / juutaa| rAja / 'vahU strI [degvadhU] hastinI / vIhI gamaya dekho gamaga / strI [degvIthI] zukra vagairaha mahAgrahoM kA cAragamAra vi [de, grAmya] avidagdha, mUrkha / kSetra-vizeSa / degsasaNa puM [degzvasana] hAthI gamAva dekho gama = gamaya / suudd'| "sukumAla puM. eka prasiddha jaina muni, gamia vi [gamika] prakAravAlA / usI bhava meM mukti-gata jaina sAdhu-vizeSa / gamida vi [de] apUrNa / gur3ha / skhalita / degri puM. siMha, paJcAnana / Aroha puM. mahAvata / gamiya vi [gamika] sadA pAThavAlA zAstra / gaya puM [gada] biimaarii| gamera dekho gmaar| gayaMka puM [gajAGka] dikkumAra deva / gamesa dekho gves| gayaMda puM [gajendra zreSTha hAthI / gamma vi [gamya] jAnana-yogya / jo jAnA gayakaMTha puM [gajakaNTha] ratna-vizeSa / jA ske| harAne yogya, AkramaNIya / gayakanna puM [gajakarNa] anArya deza-vizeSa / jAne-yogya / bhogane-yogya-svapatnI vagairaha / gayaggapaya na [gajAgrapada] dazArNakUTa kA eka gamma na [gamya] gamana / tiirth| gaya vi [de] dhUNita / nirjIva / gayaNa na [gagana] 'ha'akSara / degmaNi pu. sUrya / gayaNa na [gagana] AkAza / deggai puM [gati] gaya vi[gata]gayA huA / atikrAnta / vijJAta / ___ eka rAjakumAra / cara vi. AkAza meM calanenaSTa / prApta / sthita / praviSTa / pravRtta / / vyavasthita / na. gamana / degpANa vi ['prANa] vAlA, pakSI, vidyAdhara vgairh| maMDala puM [maNDala] eka raajaa| mRta / 'rAya vi [ rAga] vItarAga, nirIha / degvaiyA, degvaI strI [patikA] vidhavA / gayaNarai puM [de] bAdala / proSita-bhartRkA / degvaya vi [degvayas] vRddha / gayANadu pu [gaganandu] vidyAdhara vaza ke eka degNugaia vi [degnugatika] andha, paramparA rAjA kA nAma / kA anuyAyI, andhazraddhAlu / / gayanimIliyA strI [gajanimolikA] upekSA, udaasiintaa| gaya puM [gaja] hAthI / eka antakRt jainamuni, gaja sukumAla muni / isa nAma kA eka setth| gayamuha pu [gajamukha] anArya deza-vizeSa / rAvaNa kA eka subhaTa / 'ura na [degpUra] gayasAula / vi [de] vairAgI / hastinApura / degkaNNa puMkaNaM] dvIpa-vizeSa / gayasAulla usameM rahanevAlA / 'kalabha puM. hAthI kA gayA strI[gadA] lohe yA pASANa kA astrbccaa| gaya vi [deggata] hAthI ke Upara vizeSa / eka deva-vimAna / hara puM ['dhara] aaruuddh'| degggapaya puM [Ayapada] parvata-vizeSa / vAsudeva / ttha vi [degstha] hAthI ke Upara sthita / degpUra gayA strI. svanAma-prasiddha nagara vizeSa / dekho degura / degbaMdhaya puM| bandhaka] hAthI ko deggara vi [degkara] kartA / pakar3anevAlI jAti / degmAriNI strI. vanaspati- gara puM. eka prakAra kA jahara / jyotiSa zAstravizeSa, guccha-vizeSa / degmuha puM [degmukha gaNa- prasiddha bavAdi karaNoM meM se eka / pati / yakSa-vizeSa / prAya puM [degrAja] zreSTha | 'garaNa dekho krnn|
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ garala-galla saMkSipta prAkRta-hindI koSa 285 garala na, viSa / rahasya / vi. avykt| gala aka [ gala ] gala jAnA, sdd'naa| khatama garaligAbaddha vi [garalikAbaddha] nikSipta, honA / jharanA / pighalanA / saka. girAnA / upanyasta / gala / pu [gala] galA, kaNTha / vaMzI, garaha saka[ garha, nindA karanA, ghRNA krnaa| galaa / machalI pakar3ane kA kAMTA / gajji garia vi [kRta] kiyA huA, nirmita / strI [gaji] gale kI garjanA / deggajjiya na gariTa vi [gariSTha] bar3A bhArI / [gajita] gala-garjana / 'lAya vi [deglAta] garima puMstrI [gariman] gurutva, gaurava / kaNTha nyasta / gariha dekho grh| galaI strI [galakI] vanaspati-vizeSa / garu dekho guru| galaga dekho gla| garua vi [guruka] guru, bar3A, mahAn / / galattha dekho khiva / garua saka [ gurukAraya / guru karanA, bar3A galatthalia vi[de] kSipta, pheMkA huA / prerita / bnaanaa| galatthalla pu[de] hAtha se galA pakar3anA / garuA / aka [ gurukAray ] bar3e kI | galatthallia [de] dekho galatyalia / garuAa ) taraha AcaraNa krnaa| galatthA strI [de] prernnaa| . garuI / strI [gurvI] bar3I, jyeSThA, mhtii| galatthia vi [kSipta] prerita, pheMkA huaa| garugI) bAhara nikAlA huaa| garukka dekho grua| galaddhaa pude] prerita, kSipta / garuDa dekho grul| chanda-vizeSa / 'ttha na galahatthia vi [galahastita] galA pakar3akara [kha] uragAstra kA pratipakSI astra / degddhaya bAhara nikAlA huaa| galANa dekho gilaann| pu ["dhvaja] viSNu, vAsudeva / degvUha pu ["vyUha] senA kI eka prakAra kI racanA / / gali dekho gala = gala / garuDaMka pu [garuDAGka viSNu, vAsudeva / gali vi [gali, ka] durdama / deggaddaha pu ikSvAku vaMza ke eka rAjA kA nAma / galia / [gardabha] avinIta,gadahA / degbailla garula pu [garuDa] eka deva-vimAna / pu["balIvarda] duvinIta baila / degssa pu garula pugaruDa] pakSi-rAja / bhagavAn zAnti- | [degAzva] durdama ghodd'aa| nAtha kA zAsana yakSa / bhavanapati devoM ko eka | galia vi [galita] galA huaa| prakSAlita / jAti, suparNakumAra deva / suparNakumAra devoM | skhalita / naSTa / kA indra / degkeu pu [ketu] dekho jjhaya / | galia vi [de] smRta / degjjhaya, 'ddhaya pu [dhvaja] garur3a pakSI ke | galicca vi [galIya, galya] gale kA piNDa / citra vAlI dhvajA / kRSNa / deva-jAti-vizeSa, | | galira vi [galita] nirantara pighalatA / suparNakumAra deva / degbvUha dekho garuDa-vUha / | galula dekho grul| 'sattha na [degzastra] garur3Astra / saNa na | galoI / strI [guDUcI] vallI-vizeSa, ["sana] Asana-vizeSa / vivAya na | galoyA ) giloya, guruca / [papAta] zAstra-vizeSa, jisako yAda karane | galla pu. kapola / hAthI kA gaNDasthala, kumbhase garur3adeva pratyakSa hote haiM / dekho garuDa / sthala / degmasUriyA strI [degmasUrikA] gAla garuvI dekho gruii| kA upadhAna /
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ 286 saMkSipta prAkRta-hindI koSa gallakka-gahaNaM gallakka puna [de] sphaTika maNi / grahaNa / gallattha dekho galattha / gavesAviya vi [gaveSita] dUsare dvArA khoja gallapphoDa pu[de] Damaruka / kiyA gayA / anvessit| gallUraNa na [de] mAMsa khAte hue kupita zera gavva pu [garva] abhimAna / kI grjnaa| gavvara na [gahvara] guhA / gallolla na [de] gaDuka / gaviTTha vi [gaviTTa] vizeSa abhimaanii| gava puMstrI [go] jAnavara / gasa saka [grasa ] khAnA, nigalanA, bhakSaNa gavakkha pu [gavAkSa] jhrokhaa| gavAkSa ke | krnaa| AkRti kA ratna-vizeSa / degjAla na. ratna- gaha saka [ gratha ] gUMthanA, gaThanA / vizeSa kA Dhera / jAlIvAlA vAtAyana / gaha saka [ graha. ] lenaa| gavaccha pu[de] AcchAdana / gaha pu [graha] grahaNa, svIkAra / sUrya, candra, gavacchiya vi [de] AcchAdita, DhakA huA / vagairaha jyotiSka-deva / karma kA bandha / bhUta gavatta na [de] ghAsa / vagairaha kA AkramaNa / Asakti, tallInatA / gavatthiya dekho gavacchiya / saMgIta kA rasa-vizeSa / 'khobha pu [degkSobha] gavaya puM.go kI AkRti kA jaMgalI pazu-vizeSa, rAkSasa vaMza ke eka rAjA kA nAma, eka nIla gAya / laMkeza / deggajiya na [deggajita] grahoM ke gavara pu [de] vanaspati-vizeSa / saMcAra se honevAlI AvAja / gahiya vi gavala pu. jaMgalI mahiSa / na. mahipa kA siMga / ["gRhIta] bhUtAdi se AkrAnta, pAgala / gavA strI [go] gAya / degcariya na [degcarita] jyotiSa zAstra kA gavAdaNI / strI [gavAdanI] gocara-bhUmi / parijJAna / 'daMDa pu. daNDAkAra graha-paMkti / gavAyaNI degnAha pu [degnAtha] sUraja / candra / degmusala gavAra vi [de] ga~vAra, choTe gA~va kA nivaasii| na. masalAkAra graha-paMkti / siMghADaga na gavAliya na [gavAlIka] gau ke viSaya meM / [degzRGgATaka] pAnI-phala ke AkAravAlI anuta bhASaNa / grahapaMkti / graha-yugma / hiva pu [degAdhipa] gavia vi [de] nizcita / sUrya / gaviTTha vi [gaveSita] khojA huaa| gaha puM [graha] sambandha / pakar3a / grahaNa, jJAna / gavila na de] zRddha misrI / degbhinna na. jisake bIca se graha kA gamana ho vaha gavedhuA strI [gavedhukA] jainamuni-gaNa kI eka | nakSatra / degsama na, geya kAvya kA eka bheda / gavelaga puMstrI [gavelaka] meSa / gau aura bher3a / gaha na [gRha makAna / vai pu["pati]gRhastha, gavesa saka [gaveSaya ] gaveSaNA karanA / saMsArI / degvaiNI strI [degpatnI] gRhiNI / gavesaittu vi [goSayitu] gaveSaka / gahakallola puM [de. grahakallola] rAhu / gavesaga vi [gaveSaka] Upara dekho| gahagaha aka [de] AnandapUrNa honA / gaveSaNayA strI [ gaveSaNA] IhA-jJAna, gahaNa na [grahaNa] AdAna / Adara, sammAna / smbhaavnaa-jnyaan| jnyaan| zabda, AvAja / vi. grahaNa krnevaalaa| gavesaNayA / strI [gaveSaNA] khoja / zuddha na. indriya / candra-sUrya kA uparAga-grahaNa / gavesaNA bhikSA kI yAcanA / bhikSA kA / vi. grAhya / na. zikSA-vizeSa / AdAna kA shaakhaa|
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ gahaNa - gAma kAraNa / AkSepaka / gahaNa na [grAhaNa] aGgIkAra karAnA / nibir3a, durbhedya / vana, gahaNa vi [ gahana ] jhAr3I / vRkSa kA koTara / araNya kSetra / * viduggana [vidugaM] parvata ke eka pradeza meM sthita vRkSa vallI samudAya / gahaNa na [ de] nirjala-sthAna / bandhaka | gahaNaya na [de] AbhUSaNa / gahaNayA strI [grahaNa ] grahaNa, upAdAna | gahaNI strI [grahaNI] gudAzaya / gahaNI strI [grahaNI] peTa / gahaNI strI [de] jabaradastI haraNa kI huI strI, bAMdI | saMkSipta prAkRta-hindI koSa gahatthi puM [gabhasti | kiraNa | harapuM [] gR / hara puMna [gara] nikuJja / jaGgala / dambha, kapaTa | viSama sthAna / rodana / guphA / anarthoM kA saGkaTa | aneka gahavara puM [gRhapati ] kRSaka / gavaI va [] grAmINa / puM. candramA / gahi vi [de] mor3A huA, Ter3hA / gahi vi [ gRhota] svIkRta | pakar3A huA / jJAta, upalabdha | avi [gRddha] Asakta, tallIna / hi strI [] kAma-bhoga ke lie jisakI prArthanA kI jAtI ho vaha strI / grahaNa karane yogya strI / gahira vi [gabhIra] gaharA, gambhIra, astAgha / gahila vi [ grahila ] bhUtAdi se AviSTa, pAgala / gahiliya vi [ de. grahila ] Aveza-yukta, gahilla pAgala, bhrAnta-citta / gahIa dekho gahia = gRhIta | gahIra dekho gabhIra | haria na [gAbhIrya ] gaharAI | gahIrima puMstrI [gabhIriman ] gambhIratA / gata (apa) dekho gaha = graha / gahu i 287 saka [] gAnA | varNana karanA / zlAghA karanA / gA gAa gAa puM [go] baila, vRSabha, sA~r3a / gAa na [gAtra ] zarIra / zarIra kA avayava / gAa vi [ gAyaka ] gAnevAlA / gAaMka puM [gavAGka] mahAdeva / gAaNa vi [ gAyana] gavaiyA | gAia vi [ gota] gAyA huA / na. gIta / gAiA strI [gAyikA ] gAnevAlI strI / gAI strI [go] gayA / gAu na [gavyUta ] kosa, kroza, do hajAra dhanuSa - pramANa jamIna / do kosa / gAua gAUa gAgara puM [de] strI ko pahanane kA vastra - vizeSa, laha~gA, ghA~gharA / matsya - vizeSa / gAgarI [de] dekho gAyarI | gAli puM. eka jainamuni / gAgejja vi [] mathita / gAgejjA strI [de] dulahina / gADi vi [] vidhura, viyukta / gADha vi. nivir3a | majabUta | gANa na [gAna] gIta | gANa vi [ gAyana] gavaiyA | - gANaMgaNi puM [gANaGgaNika] chaH hI mAsa ke bhItara eka sAdhu-gaNa se dUsare gaNa meM jAnevAlA sAdhu | gANI strI [de] gocara bhUmi / gAthA dekho gAhA / gAdha vi. kama gaharA / gAma puM [grAma ] samUha / prANi-samUha, jantunikara / gA~va, vasati / indriya-samUha | kaMDaga, kaMDaya puM [ kaNTaka] indriyasamUha rUpa kA~TA / durjanoM kA rukSa AlApa, gAlI | ghAya vi [deg ghAtaka ] gA~va kA nAza karanevAlA / NiddhamaNa na [degnirdhamana ] nAlA | dhamma ' [ dharma] viSayAbhilASa | indriyoM kA svabhAva / viSaya-pravRtti / maithuna /
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ 288 saMkSipta prAkRta-hindI koSa gAmauDa-gArulla zabda, rUpa vagairaha indriyoM kA viSaya / gA~va | vAlI strii| kA dharma , gA~va kA kartavya / degddha puMna [degrdha] | gAmilla , vi [grAmINa] gA~va kA AdhA gA~va / uttara bhArata, bhArata kA uttara- | gAmillua / nivAsI, ga~vAra / pradeza / degmArI strI. gA~va bhara meM phailI huI | gAmINa / bImArI-vizeSa / roga pu. grAma-vyApaka | gAmua vi [gAmuka] jAnevAlA / biimaarii| vai [pati] gA~va kA | gAmeiA strI [grAmayikA] gA~va kI rahanemukhiyA / TNuggAma na [degAnugrAma] eka gA~va vAlI strI, gaMvAra strii| se dUsare gA~va / degryAra pu[degAcAra] viSaya / gAmeNI strI [de] bkrii| gAmauDa / pu [de] gA~va kA mukhiyaa| | gAmeya / vi [grAmeyaka] grAma kA nivAsI, gAmaUDa gAmeyaga / ga~vAra / gAmaMtiya na [grAmAntika] gA~va kI sImA / | gAmereDa [de] dekho gAmaroDa / vi. gA~va kI sImA meM rahanevAlA / puM. jainetara | gAmelua / dekho gAmilla / dArzanika-vizeSa / gAmella , gAmagoha pu [de] gA~va kA mukhiyA / gAmesa puM [grAmeza] gA~va kA adhipati / gAmaDa pu [grAmaka] choTA gA~va / / gAyaNa vi [gAyana] gAyaka / gAmaNa na[de. gamana]bhUmi meM gamana, bhU-sarpaNa / / gAdaro strI [de] gagarI, choTA ghdd'aa| gAmaNaha na [de] grAma-sthAna, grAma-pradeza / "gAra vi [degkAra] kartA / gAmaNi dekho gaamnno| gAra puM [de. grAvan] patthara, kaGkar3a / gAmaNisua pu [de] gA~va kA mukhiyA / gAra na [agAra] makAna / 'tya puMstrI gAmaNI pu [de] gA~va kA mukhiyA / [stha] gRhii| degtthiya puMstrI [degsthita sNsaarii| gAmaNI vi [grAmaNo] zreSTha, nAyaka / pu. tRNa-vizeSa / gAraya vi [kAraka] karanevAlA / gAmapiMDolaga pu [de] bhIkha se peTa bharane ke gArava puMna [gaurava] abhimAna / abhilASa / lie gA~va kA Azraya lenevAlA bhikhaarii| mahatva, gurutva, prabhAva / Adara / gAmaroDa ] chala se gAMva kA makhiyA gAravita vi [gauravita] gauravAnvita, mahattvabana baitthnevaalaa| zAlI / abhimAnI / abhilASI / gAmahaNa na [de] grAma-sthAna, gA~va kA pradeza / gAravilla vi [gauravavat] Upara dekho| choTA gA~va / gArahattha vi [gArhastha] gRhastha-sambandhI / gAmAga pu [grAmAka] grAma-vizeSa, isa nAma gAri puMstrI [agArin] saMsArI, gRhastha / kA eka snnivesh| gArihatthiya strIna [gArhasthya] gRhasthagAmAra vi [de. grAmINa] grAmINa, choTe gA~va sambandhI / kA rhnevaalaa| gAruDa / vi [deggAruDa] garur3a-sambandhI / gAmi vi [gAmina] jAnevAlA / gArulla , sarpa-viSa ko dUra karanevAlA / pu. gAmi vi [grAmika] dekho gAmilla / grAma | sarpa-viSa ko dUra karanevAlA mantra / na. mantrakA mukhiyA / vissyaabhilaassii| zAstra-vizeSa / degmaMta pu[degmantra] sarpa-viSa gAmiNiA strI [gAminikA] gamana karane-1 kA nAzaka mandha / viu vi [vit] gAruDa
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ - gi saMkSipta prAkRta-hindI koSa zAstra kA jAnakAra / jantu - vizeSa gAla saka [gAlay ] gAlanA, chAnanA / nAza gAhAvaI strI [grAhAvatI ] nadI - vizeSa / dvIpakaranA / ullaMghana karanA / vizeSa | hRda - vizeSa / gAlaNA strI [gAlanA ] gAlanA, chAnanA / gAhiNI strI [gAhinI] gAhane vAlI strI / giravAnA | pighalavAnA | gAvAhiyA strI [] choTI naukA / chanda - vizeSa | gAli strI. apazabda, asabhya vacana | gAliya vi [ gAlita ] chAnA huaa| atikrAnta / vinAzita / kSipta / gAlI strI. dekho gAli / gAla-1 gAva (apa) dekho gA / gAva (apa) dekho gavva / gAva vi [de] gata, gujarA huA / gAva puM [ grAvan ] patthara | pahAr3a | gAvANa gAvi (apa dekho gavviya / gAvI strI [go] gau / gAsa puM [grAsa] kavala / bhojana / gAha dekho gaha = graha / gAha ka [grAhay ] grahaNa karAnA / gAha saka [gAha ] DhUMr3hanA / par3hanA | anubhava karanA | Toha lagAnA / gAha puM [gAdha] astAgha- rahita, thAha / gAha puM [grAha] magara / Agraha / grahaNa | rose | strI ['vatI ] nadI - vizeSa | gAhaga vi [ grAhaka ] grahaNa karanevAlA samajhanevAlA, jAnanevAlA / guru / bodhaka | prApti karanevAlA | gAhaNa na [grAhaNa] grahaNa karAnA / AdAna / zAstra siddhAnta / upadeza / gAhA strI [gAthA ] grantha prakaraNa | AryA, gItichanda | pratiSThA / nizcaya / 'sUtrakRtAMga' sUtra kA solahavA~ adhyayana | gAhA strI [de] makAna | vai puMstrI [ pati ] gRhastha, saMsArI / dhanI / bhANDAgArika / gAhAla puM [grAhAla] koTa-vizeSa, zrIndriya 37 gAhapura na [gAdhipura ] nagara- vizeSa / gAhiya vi [grAhita] jisako grahaNa karAyA gayA ho vaha / bhrAmita, ukasAyA huA / gAya vi [gIkRta ] ekatrita / gahu strI [gAhu] chanda - vizeSa / gAli puMstrI [] magara / gAliyA dekho gAhA = gAthA / 289 fifTha [gRSTi ] eka bAra byAyI huI / eka bAra a / vyAyI huI gAya / gaMdhu [] dekho gidhulla [de] dekho Thulla / gibha (apa) dekho hmi / giha dekho hmi / gijjha aka [gRdha ] Asakta honA / gijjha vi [gRhya, grAhya ] grahaNa karane yogya | apanI tarapha meM kiyA jA sake aisA / giTTi dekho gaThi / gir3iyA strI [] geMda khelane kI lakar3I / giNa dekho gaNa = gaNay / giNha dekho gaha graha / giNhaNA strI [grahaNa] upAdAna, AdAna / giNhAvia vi [ grAhita] grahaNa karAyA huA / giddha puM [] gIdha | giddha vi [gRddha] lolupa | giddhapiTTha na [gRddha spRSTa, gRdhapRSTha ] maraNavizeSa, AtmahatyA ke abhiprAya se gIdha Adi ko apanA zarIra khilA denA / giddhi strI [gRddhi] eka deva - vimAna / giddha strI [gRddhi] Asakti, lampaTatA / giA puM [ grISma ] Rtu- vizeSa /
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ / giloI ) 290 saMkSipta prAkRta-hindo koSa gihmA-gIya gihmA strI. dekho gihm| gilAyaya vi [glAyaka] glAni yukta, glAna / gira saka [yai] uccAraNa karanA / niglnaa| | gilAsi puMstrI [grAsin] bhasmaka rog|| girA strI [gira] vANI, bhASA / giliavaMta vi [gilitavat] jisane bhakSaNa giri puM. parvata / degaDI strI [ taTI] parvatIya kiyA ho vaha / ndii| kaNNaI, kaNNI strI [karNI] | giloiyA / strI [de] gRha-godhA / latA-vizeSa / kUDa na [ kUTa] parvata kA zikhara / puM. rAmacandra kA mahala / 'jaNNa pu gilli strI [de] hAthI kI pITha para kasA jAtA [yajJa] koMkaNa deza meM varSAkAla meM kiyA haudA, haudA / ddolii| jAtA eka prakAra kA utsava : degNaI strI givvANa puM [gIrvANa] deva / / [degnadI] parvatIya ndii| NAla puM [degnAra] giha na [gRha] ghara / 'ttha puMstrI [stha] prasiddha parvata-vizeSa / dAriNI strI. vidyA- saMsArI / nAha puM[nAtha] ghara kA mAlika / vizeSa / pakkhaMdaNa na [praskandana] pahAr3a liMgi puMstrI [liGgin] gRhI, saMsArI / para se giranA / yaDaya na ["kaTaka]parvata kA degvai puMstrI [degpati] gRhastha / ghara kA madhya bhAga / degpanbhAra puM [prArabhAra] parvata. mAlika / degvAsa puM. ghara meM nivAsa / dvitIyAnitamba / degrAya puM [rAja] meru parvata / "vara zrama / viTTa puM [degAvarta] saMsAripana / degAsama puM. pradhAna parvata, uttama phaadd'| variMda puM puM[degzrama] dvitIyAzrama / [degvarendra] meru parvata / suA strI [degsutA] gihikoilA strI [gRhakokilA] chipklii| paarvto| gihamehi puM [gRhamedhina] gRhastha / giri puM[de] bIja-koza / gihavai puM [gRhapati] deza kA adhipati, sUbegiriMda puM [girIndra] zreSTha parvata / meru parvata / dAra / himAcala / gihi puM [gRhin] saMsArI, gRhastha / dhamma puM giriDI strI [de] pazuoM ke dA~ta ko bA~dhane / [degdharma] gRhastha-dharma, zrAvaka-dharma / degliMga na kA upakaraNa vizeSa / [degliGga] gRhastha kA veza / girinayara na [girinagara] giranAra parvata ke gihiNI strI [gRhiNI] bhAryA / nIce kA nagara / gihIa vi [gRhIta] Atta, upAtta, grahaNa giriphulliya na [giripuSpita] nagara-vizeSa / kiyA huaa| girisa puM [giriza] ziva / 'vAsa paM. kailAza giheluga / puM [gRhailuka] dehlii| parvata / giheluya / girIsa puM [girIza] himAlaya parvata / mahAdeva / gI strI [gira] vaannii| gila saka [ga] gilanA, nigalanA, bhakSaNa / gIA strI [gItA] zrImadbhagavadgItA, jJAnamaya krnaa| upadeza, chanda-vizeSa / gilA / aka [galai] glAna honA, bImAra gIi strI [gIti] AryA-vRtta kA eka bheda / gilAa / honA / khinna honA, thaka jaanaa| gAna / udAsIna honA / asamartha honaa| gIiyA strI [gItikA] Upara dekho| gilANi strI [glAni] palAni, kheda, gIya vi [gIta] padya-maya vAkya, geya, jo gAyA thkaavtt| jAya vaha / kathita, pratipAdita / prasiddha / na.
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ guNpaa| govA-gujjhaga saMkSipta prAkRta-hindI koSa 291 tAla aura bAje ke anusAra gaanaa| saMgIta- guMDa na [de] mustA se utpanna honevAlA tRNakalA, gAna-kalA, saMgIta-zAstra kA parijJAna / vizeSa / puM. gItArtha, utsarga aura apavAda vagairaha kA guMDaNa na [guNDana] dhUli kA lepa / jAnakAra jaina sAdhu, vidvAn jaina muni / jasa | guMDia vi [guNDita] dhUliyukta / lipta / ghirA paM[yazas] gandharva devoM kA eka indra / ttha huA / AcchAdita / prerita / puM [TthaM] vidvAn jaina muni| saMgIta-rahasya / guMthaNa na [granthana guuNthnaa| 'pura na. nagara-vizeSa / 'rai strI [rati] | guMda puM [gundra] vRkSa-vizeSa / sNgiit-kriidd'aa| puM. gandharva devoM kA eka indra / guMdala na [de. gundala] Ananda-dhvani / khuzI gandharva-senA kA adhipati deva-vizeSa / vi ___ kI vRddhi, khuzI meM lIna / saMgIta-priya / guMdavaDaya na [de] eka prakAra kI miThAI / govA strI [grIvA] garadana / guMdA / strI [de] bindu / adhama / gaMcha dekho guccha / guMchA strI [de] bindu / dAr3hI-mUMcha / adhama / guMdha saka [granth] gtthnaa| guMja aka [has] ha~sanA / guMpha saka [gumph] gUMthanA, gaThanA / racanA / guMja aka [guj] guna-guna karanA, bhramara Adi guMpha puM [gumpha] / kA AvAja karanA / grjnaa| guMpha puMde] kArAgAra / guMja puM. gujArava karatA vAyu / parvata-vizeSa / guMphaNa na [de] gophana / guMjA strI. latA-vizeSa / phala-vizeSa, ghughcii| guMphI strI [de] gojara, kanakhajUrA / bhambhA / pariNAma-vizeSa / guJjArava / guJjArava guggula puM. gUgala / karanevAlA vAyu / degphala, hala na ["phala] guggulI strI [guggula] gUgala kA per3a / ghughcii| guggulu dekho guggula / guMjAliA strI [guJjAlikA] gambhIra tathA Ter3hI vApI--bAvalI yA baavdd'ii| . guccha / puM [guccha] stabaka / vRkSoM ko eka guMjAliyA strI [gujAlikA] Ter3hI kiyArI / gucchaya , jAti / pattoM kA samUha / gola puSkariNI / vakra ndii| gucchaya dekho gocchy| guMjulla dekho guMjolla / gucchiya vi [gucchita] gucchA vAlA / gaMjellia vi [de] ikaTThA kiyA huaa| gujja dekho gojja / guMjolla saka [vi + lul] bikheranA / gujjara puM[gUrjara] gujarAta deza / vi. gujarAta guMjolla aka [ut + las] ullAsa pAnA, __ kA nivAsI / vikasita honaa| gujarattA strI [gUrjaratrA] gujarAta deza / guMTha saka [ud +dhUlaya, guNTha] dhUsarita gujjalia vi [de] saMghaTita / krnaa| gujjha puM[guhya] eka deva-jAti / guMTha puM[de] adhama azva / vi. mAyAvI, kpttii| gujjha / vi [guhya] gopanIya / na. rahasya / guMThA strI [de] dambha, chala / gujjhaa liMga / yoni / sambhoga / hara vi guMThia vi [ guNThita ] dhUsarita / vyApta / gujjhaga / [degdhara] gupta bAta ko prakaTa nahIM AcchAdita / | karanevAlA / hara vi. gupta bAta ko prasiddha guMThI strI [de] nIraMgI, strI kA vastra-vizeSa / / karanevAlA / puM [guhyaka devoM kI eka jAti /
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ 292 saMkSipta prAkRta-hindI koSa guTTha-guttaNhANa guTTa na [de] stamba / guNI puruSa / degmaMta vi [vat] gunn-yukt| guTTha dekho goTa / degrayaNasaMvacchara na [ratnasaMvatsara] tapaguTThI dekho godii| zvaryA-vizeSa / degva, degvaMta vi [degvat] guNaguDa saka [guDa] hAthI ko kavaca vagairaha se yukt| vvaya na [vrata] jaina gahastha ko sajAnA / lar3AI ke lie taiyAra karanA, pAlane-yogya vrata-vizeSa / silaya na sjaanaa| [degzilaka] rAjagRha nagara kA eka caitya / guDa saka [guD] niyantraNa karanA / degseDhi strI [degzreNi] karma-pudgaloM kI racanAguDa puM. gur3a lAla zakkara / eka prakAra kA vizeSa / degseNa puM [degsena] isa nAma kA eka kavaca / sattha na [degsArtha ngr-vishess| / prasiddha raajaa| hara vi [degdhara] guNI / guDadAlia vi. [de] piNDIkRta / tantu-dhAraka / degAyara puM [degkara] guNoM kI guDA strI. hAthI kA kavaca / azva kA kavaca / khAna, aneka gunnvaalaa| guDia vi [guDita] kavacita, varmita, kRta guNa dekho eguunn| sNnaah| "guNa vi. gunA, AvRtta / guDiA strI [guTikA] gAlI / guNaNa na [guNana] guNakAra / grantha-parAvartana, guDoladdhiA strI [de] cumbana / Avatti / guDDara puMna [de] tambU, vastra-gRha / guNayAlIsa strIna [ ekonacatvAriMzat ] guNa saka [guNaya] ginnaa| AvRtti karanA, unacAlIsa / yAda krnaa| guNavuDDhi strI [guNavRddhi] lagAtAra ATha guNa puM uccAraNa / rasanA, mekhalA / puna. guNa, dinoM kA upavAsa / paryAya, svabhAva, dharma / jJAna, sukha vagairaha eka | guNaseNa puM [guNasena] eka jaina AcArya jo hI sAtha rahanevAlA dharma / jJAna, vinaya, dAna. suprasiddha hemAcArya ke praguru the| zaurya, sadAcAra vagairaha doSa-pratipakSI padArtha / / guNA strI [de] miSTAnna-vizeSa / laabh| prshNsaa| rajjU, DorA / vyAkaraNa-prasiddha guNAviya vi [guNita] pAThita / e, A aura ar rUpa svara-vikAra / jaina guNia vi [guNita] jisakA guNA kiyA gayA gRhastha ko pAlane kA vrata-vizeSa / rUpa, rasa, ho vaha / ciMtita, yAda kiyA huA / paThita / gandha vagairaha dravyAzrita dharma / pratyaJcA / kArya, jisa pATha kI AvRtti kI gaI ho vaha, parAprayojana / gauNa / aMza, vibhaag| upakAra / vattita / kara vi.lAbha-kAraka / kAra puM.guNA karanA, | guNilla vi [guNavat] guNI / abhyAsa-rAzi / degcaMda puM [degcandra] eka guNNa dekho goNNa / rAjakumAra / eka jaina muni aura granthakAra / guNha (apa) dekho giNha / zreSThi-vizeSa / 'TThANa na [ sthAna] guNoM kA gutta na [gotra] sAdhupana / svarUpa-vizeSa, mithyAdRSTi vagairaha caudaha guNa- gutta vi [gupta] pracchanna / rakSita / sva-para kI sthAnaka / degBia puM [Arthika] guNa ko pradhAna | rakSA karanevAlA, mana vagairaha kI nirdoSa mAnanevAlA mata, naya-vizeSa / degDDha vi pravRttivAlA / eka svanAma-prasiddha jainAcArya / [ya] guNavAn / degNa, 'NNu vi [jJa] | gutta dekho gott| guNa kA jAnakAra / degpurisa puM [degpuruSa] [ guttaNhANa na [de] pitR-tarpaNa /
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ gutti-garu saMkSipta prAkRta-hindI koSa 293 gutti strI [gupti] jel| ktthghraa| mana, | lila / bharapUra / vacana aura kAyA kI azubha pravRtti ko | gumugumuguma dekho gumgum| roknaa| mana vagairaha kI nirdoSa pravRtti / gumma aka [ muha ] mugdha honA, ghabar3AnA / 'gutta vi [deggupta] mana vagairaha kI nirdoSa | gumma puM [gulma] parivAra, parikara / pravRttivAlA, saMyata / pAla paM. kaidakhAnA kA | gumma puMna [gulma vallI, vanaspati-vizeSa / adhyakSa / seNa puM [degsena] airavata kSetra meM jhaadd'ii| senA-vizeSa, jisameM 27 hAthI, utpanna eka jinadeva / 27 ratha, 81 ghor3A aura 135 pyAdA hoM gutti strI [gupti] gopana, rakSaNa / aisI senA / samUha / gaccha kA eka hissA, gutti strI [de] bandhana / abhilASA / vacana, jainamuni-samAja kA eka aMza / jagaha / AvAja / ltaa| sira para pahanI jAtI phUla | gummaia vi [de] mUrkha / apUrita / pUrita / kI mAlA / skhalita / saMcalita, mUla se uccalita / guttidiya vi [guptendriya] saMyatedriya / vighaTita, viyukta / guttiya vi [gauptika] rakSaka / gummaDa dekho gumma / guttiya vi [gautrika] samAna gotravAlA / gummaDia vi [mohita] moha-yukta, mugdha kiyA guttivAla dekho gutti-pAla / huaa| guttha vi [grathita] gumphita / gummAgummi a. jatthAbandha hokara / gutthaMDa puM [de] bhaas-pkssii| gummia vi [mugdha] moha-prApta, mUr3ha / ghUNita, guda puMstrI. gudaa| mada se ghUmatA huaa| guddaha na [godraha] nagara-vizeSa / gammia puM [gaulmika] kotavAla, nagararakSaka / guppa aka [ gup ] vyAkula honaa| gummia vi [de] unmUlita / guppa vi [gopya] chipAne-yogya / na. ekAnta, gummI strI [de] icchaa| vijana / gummI strI [gulmI] khaTamala, juuN| guppaI strI [goSpadI] gau kA paira DUba utanA | gumha (zau) saka [gumph] gUMthanA, gaThanA / ghraa| guhya dekho gujjh| guppaMta na [de] zayanIya, zayyA / vi. gopita, | gurava dekho guru| rakSita / saMmUr3ha, mugdha, vyAkula / guru |puN [guru] zikSaka / dharmopadezaka / guppaya dekho go-paya / gurua mAtA, pitA vagairaha pUjya loga / guppha puM [gulpha] phIlI, paira kI gA~Tha / bRhaspati / svara-vizeSa, do mAtrAvAlA A, guphagumia.vi [de] sugandhI, sugandha-yukta / I vagairaha svara, jisake pIche anusvAra yA gubbha dekho gupph| saMyukta vyaJjana ho aisA bhI svara vrnn| vi. gubha saka [guph] gUMthanA, gaThanA / bar3A, mahAn / bhaarii| utkRSTa, uttama / guma saka [bhram] ghUmanA, paryaTana krnaa| kamma vi [degkarman] karmoM kA bojhavAlA gumaguma / aka [ gumagumAy ] 'gumaguma' paapii| degkula na. dharmAcArya kA sAmIpya / gumagumAa , AvAja krnaa| madhura avyakta guruparivAra / deggai strI [deggati] gati-vizeSa, dhvani krnaa| bhArIpana se U~cA-nIcA gamana / lAghava na. gumila vi [de] mUr3ha, mugdha / gahana / praskha- / sArAsAra, acchA aura burApana / degsajjhi
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ 294 saMkSipta prAkRta-hindI koSa guruI-gevejjaya llaga puM [degsahAdhyAyika] guru ke bhAI / jaMgala / guruI dekho gruii| guvila vi [de] cInI kA banA huA miSTAnna / guruNI strI [gurvI] guru-sthAnIya strii| dharmo- gumviNI strI [gurviNI] garbhavatI strii| padezikA, saadhvii| guha dekho gubh| gureDa na [gureTa] tRNa-vizeSa / guha puM. kAttikeya / gula dekho guDa = guDa / guhA strI. kndraa| gula na [de] cumbana / guhira vi [de] gambhIra, gaharA / gulaguMcha saka [ut + kSip] U~cA pheNknaa| gUDha vi. pracchanna / daMta pu. eka antarvIpa / gulaguMcha dekho guluguMcha = ud + namaya / dvIpa-vizeSa kA nivaasii| eka jaina muni / gulagula aka [gulagulAm] 'gulagula' AvAja 'anuttaropapAtika dazA' sUtra kA eka bhAvI karanA, hAthI kA harSa se cidhAr3anA yA bolnaa| cakravattA raajaa| gulagulAia ) na [gulagulAyita] hAthI kI gUha saka [guha, ] chipAnA, gupta rkhnaa| gulaguliya / grjnaa| gUha na [gUtha] viSThA / gulala saka [cATau kR] khuzAmada krnaa| | gRNha / (apa) dekho giNha / gulalAvaNiyA strI [guDalAvaNikA] golapApar3I / gudd'dhaanaa| gea vi [geya] gAne-yogya / na. gIta / gulahANiyA strI [guDadhAnikA] khaady-vishess| geMThua na [de] stanoM ke Upara kI vastra-granthi / gulia vi [de] vilor3ita / puM. geMda / | geMThulla na [de] kaJcuka / guliA strI [de] busikA / geMda / stabaka / | geMDa na [de] dekho geMThua / guliA strI [gulikA golii| varNaka dravya | geMDuI strI [de] krIr3A, vinoda / vizeSa, sugandhita dravya-vizeSa / geMdua pu [kanduka] geNd| guluiya vi [de] latA samUhavAlA / gejja vi [de] mathita / guluMcha puM [guluJcha] gucchA / gejjala na [de] grIvA kA AbharaNa / guluguMcha dekho gulaguMcha = ut + kSip / gejjha vi [grAhya] grahaNa-yogya / gulugucha saka [ut + namaya] unnata karanA / geDaNa na [3] pheMkanA / de denaa| guluguchia vi [de] bAr3a se antarita / geDDa na [de] pakva / yava / gulugula dekho gulagula / geDDI strI [de] gedd'ii| guluccha vide] bhramita / geNha dekho giNha / guluccha puM. stabaka / geNhia na [de] uraH-sUtra, stanAcchAdaka vastra / gullaiya vi [gulmavat] latA-samUhavAlA, gulma geddha dekho giddh| geria) puna [gairika] geru / maNi-vizeSa, vi. yukt| guva dekho gupta - gup / gerua / geru raMga kA / puM. tridaNDI sAdhu / degguvalaya dekho kuvly| gelaNNa na [glAnya] bImArI, glAni / guvAliyA [de] dekho goaaliaa| gevijja na [graiveyaka]grIvA kA AbhUSaNa / guvia vi [gupta] vyAkula, kSubdha / gevejja aveyaka devoM kA vimAna / puM. guvila vi [gupila] gaharA, nibir3a / na. jhAr3I, | gevejjaya | uttamazreNIke devoM kI eka jAti /
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ 295 geveya-goura saMkSipta prAkRta-hindI koSa geveya dekho gevejj| | [pada] gau kA khura DUbe utanA gaharA / geha puna. ghara / "jAmAuya puM [jAmAtRka] | gopada-parimita bhUmi / gau kA khura / bhadda puM ghara-jamAI / degAgAra vi [degkAra] ghara ke | [bhadra] zAlibhadra ke pitA kA nAma / bhUmi aakaarvaalaa| puM kalpavRkSa kI eka jAti / | strI. gauoM ko carane kI jagaha / degma vi deglu vi [degvat] gRhI, sNsaarii| degsama puM | [degmat] gauvaalaa| maDa na [ mRta] gau kA [zrama] gRhasthAzrama / zava / degmaya na. go-viSThA / degmuttiyA strI gehi vi [gRddha] atyaaskt| [degmUtrikA] gomUtra / gomUtra ke AkAravAlI gehi strI [gRddhi] lAlaca / gRhapaMkti / muhia na [degmukhita] gau ke mukha gehi vi [gehin] nIce dekho| kI AkAravAlI DhAla / prahaga puM[degrathaka] gehia vi [gehika] gRhI / puM. pati / tIna varSa kA baila / royaNa strIna [degrocana] gehia [gRddhika] lolupa / svanAmakhyAta pIta-varNa dravya-vizeSa, gomastakagehiNI strI [gehinI] gRhiNI, strii| sthita zuSka-pitta ! deglehaNiyA strI [deglehago puM. raajaa| 'mAhisakka na [degmAhiSaka] nikA] Upara bhUmi / degloma puM. gau kA gau aura bhaiMsa kA jhuMDa yA samUha / roma / dvondriya jantu-vizeSa / degvai puM go puM. kiraNa / svarga / baila / pazu / strI. gaiyA [pati] indra / suury| raajaa| mahAdeva / vANI / bhUmi / Ala dekho degvAla / illa vi | baila / degvaiya puM [degvatika] gauoM kI caryA [degmat] jisake pAsa aneka gau hoM vaha / degula kA anukaraNa karanevAlA eka prakAra kA na [degkula] gauoM kA samUha / goSTha, gobAr3A, | tpsvii| vaya dekho degpaya / degvADa puM deguliya vi [degkulika] govAlA / degkilaM- [degvATa] gauoM kA baadd'aa| vvaiya dekho jaya na [kilaJjaka] pAtra-vizeSa / kIDa / degviy| degsAlA strI [zAlA] gauoM kA puM [degkITa] pazuoM kI makkhI / degkkhIra, | bAr3A / deghaNa na [degdhana] gauoM kA samUha / khIra na [degkSIra] gaiyA kA dUdha / 'gaha puM | goa dekho gova = gopay / [deggraha] gAya kI corii| gahaNa na | goaMTa puM [de] gau kA caraNa / sthala meM hone[deggrahaNa] go-grahaNa / degNisajA strI vAlA zRGgATa yA siMghAr3A kA per3a / [niSadyA] Asana-vizeSa, go kI taraha goaggA strI [de] rathyA, muhllaa| baiThanA / tittha na [ tIrthaM] gauoM kA tAlAba goara puM [gocara] chAtrAlaya / Adi meM utarane kA rAstA, krama se nIcI | goaliNI strI [gopAlinI] gvAlina / jamIna / lavaNa samudra vagairaha kI eka jagaha / goallA strI [de] dUdha becanevAlI strii| 'ttAsa vi ["trAsa] gauoM ko trAsa | goA strI [godA] godAvarI nadI / denevaalaa| puM. eka kUTagrAha kA putra / goA strI [de] kalazI, choTA ghdd'aa| degdAsa paM. eka jainamani, bhadrabAha svAmI kA | goAarI strI [godAvarI nadI-vizeSa / prathama ziSya / eka jainamunigaNa / 'dohiyA | goAliA strI [de] varSA Rtu meM utpanna strI [degdohikA] gau kA dohana / gau duhane | honevAlA kITa-vizeSa / kA Asana-vizeSa / degduha vi [ duha.] gau ko | goAvarI dekho goaaarii| dohnevaalaa| dhUliA strI [degdhUlikA] | goura na [ gopura ] nagara yA kile kA daralagna-vizeSa, saayNkaal| degpaya degppaya na | vaajaa|
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ 296 saMkSipta prAkRta-hindI koSa gouliya-gotti gouliya vi [gokulika] gokula-rakSaka / / nivaasii| goMjI / strI [de] maMjarI , baura / goDa puM [de] gor3a, paira / goMThI / goDA strI [golA] godAvarI / goMDa dekho koMDa - kauNDa / goDI strI [gauDI] gur3a kI dArU / goMDa na [de] jaMgala / goDDa vi [gauDa] gur3a kA banA huA / madhura / goMDI strI [de] maMjarI, baura / goDa [de] dekho godd| goMdala dekho gNdl| goNa puM (de] sAkSI / balIvarda / deginna vi goMdINa na [de] mora kA pitta / [degvat] gauoM kA mAlika / vai paMstrI goMpha puM [galpha] pAda-pranthi, paira kI gaaNtth| [degpati] gau vaalaa| gokaNNa puMgokarNa] gau kA kAna / do khura goNa (zau) puMna [go] baila / vAlA catuSpada vizeSa / eka antarvIpa / go goNa vi [gauNa] guNa-niSpanna, guNa-yukta, karNa-dvIpa kA nivAsI manuSya / _ yathArtha / amukhya / gokiliMja dekho go-kaliMjaya / goNaMgaNA strI [gavAGganA] gAya / gokkhuraya puM [gokSuraka] gokharU / goNatta / puna. [de] vaidya kA aujAra goNattaya ) rakhane kA thailA / goccaya puMde] cAbuka / goccha dekho gucch| goNasa puM [gonama] sarpa kI eka jAti, phaNagocchaa / puna [gocchaka] pAtra vagairaha rahita sA~pa kI eka jAti / gocchaga 5 sApha karane kA vastra-khaNDa / goNA strI [de] gAya / gocchaDa na [de] gomaya / goNikka puM de] gauoM kA samUha / gocchA strI [de] maJjarI, baura / goNiya vi [de] gauoM kA vyApArI / goNI strI de] gyaa| gocchiya dekho gucchiy| goNNa dekho goNa = gauNa / gochaDa dekho gocchdd| | gotihANI strI [de. gotrihAyaNI] gau kI gojaloyA strI [gojalaukA kSudra kITa-vizeSa, dvIndriya jantu-vizeSa / bchdd'ii| goja puM [de] zArIrika doSavAlA bail| gotta puM [gotra] parvata / na. nAma / karma-vizeSa, gavaiyA / jisake prabhAva se prANI ucca yA nIca jAti goTTha puM [goSTha] gobaadd'aa| kA kahalAtA hai| puMna. gotra, vaMza, kula, goTThAmAhila puM [goSThAmAhila] karmapudgaloM jAti / degkkhaliya na [degskhalita] eka ke ko jIva-pradeza se abaddha mAnanevAlA eka badale dUsare ke nAma kA uccAraNa / degdevayA jainAbhAsa AcArya / strI [degdevatA] kuladevI / "phussiyA strI goTi dekho godii| ["sparzikA vallI-vizeSa / goTila puM [gauSThIka] eka maNDalI ke sadasya, gotta puMna [gotra] pUrvaja puruSa ke nAma se prasiddha mitra / apatya-saMtati / vi. vANI kA rakSaka / godI strI [goSThI] maNDalo, samAna vayavAloM gotti vi [gotrin] samAna gotravAlA, kaTambI. kI sabhA / vArtAlApa, parAmarza / svjn| goDa puM [gauDa] deza-vizeSa / vi. gaur3a deza kA | gotti dekho gutti /
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ gottia - gora gottia vi [ gotrika ] svajana, bhAI-baMda | gothubha dekho gothubha / gobhA dekho gobhA / gothubha puM [gostUpa ] gyArahaveM jinadeva kA gobha prathama- ziSya / velandhara nAgarAja kA eka AvAsa parvata / na mAnuSottara parvata kA eka zikhara | kaustubharatna / gothUbhA strI [gostUpA ] vApI - vizeSa, aMjana parvata para ko eka vApI / zakrendra kI eka agramahiSI ko rAjadhAnI / godA strI [de. godA] godAvarI nadI / godha puM. mleccha deza / godha deza kA nivAsI / godhA strI. goha, hAtha se calanevAlI eka sA~pa kI jAti / gopura dekho goura / goppaheliyA strI [goprahelikA ] gauoM ko carane kI jagaha 1 gophaNA strI [de] gophana | gomaddA strI [de] rathyA, muhallA / gomA puM [gomAyu] siyAra, gIdar3a / } gomAu gomAsiyA strI [gomAnasikA ] zayyAkAra sthAna- vizeSa / saMkSipta prAkRta-hindI koSa gomANasI strI [gomAnasI ] Upara dekho / gomi vi [gomin] jisake pAsa aneka gomia gau hoM vaha / gomia dekho gommia / gomiA [de] dekho gomI / gomika (mA) [gauravita ] sammAnita / gomI strI [] kanakhajUrA, trIndriya jantu - vizeSa 1 gomuha puM [ gomukha ] bhagavAn RSabhadeva kA zAsana-yakSa / eka antadvIpa / gomukha dvIpa kA nivAsI / na upalepana / gohI strI [gomukhI] vAdya-vizeSa | gomea gomeja 38 } puM [gomeda ] ratna kI eka jAti, rAhuratna / 297 gomeha puM [gomedha ] yakSa-vizeSa, bhagavAn neminAtha kA zAsana - deva / yajJa-vizeSa, jisameM gau kA vadha kiyA jAtA hai / gommia puM [gaulmika ] kotavAla / gomhI dekho gomI / goya dekho gotta / vAi vi ['vAdin ] apane kula ko uttama mAnanevAlA, vaMzAbhimAnI / goya na [ de] udumbara - gUlara vagairaha kA phala | goya na [gotra ] mauna, vAk-saMyama / 'vAya puM ['vAda] gotra sUcaka vacana / goyama puM [ gotama] RSi - vizeSa | baila | na. gotra - vizeSa | choTA goyama vi [ gautama] gotama gotrIya / puM. bhagavAn mahAvIra kA pradhAna-ziSya / rAjA andhakavRSNi kA eka putra / eka manuSya jAti, jo baila dvArA bhikSA mA~ga kara apanA nirvAha calAtI hai / eka brAhmaNa / dvIpa vizeSa / 'kesijjana [deg kezIya] 'uttarAdhyayana' sUtra kA eka adhyayana / sagutta vi[deg sagotra ] gotama gotrIya | sAmi puM ['svAmin ] bhagavAn mahAvIra ke sarva-pradhAna ziSya kA nAma / goyamajjiyA) strI [gautamAryikA ] jainamuni| goyamejjiyA / gaNa kI eka zAkhA / goyara puM [gocara] gauoM ko carane kI jagaha | viSaya / indriya kA viSaya, pratyakSa / bhikSATana | mAdhukarI | vi. bhUmi meM vicaranevAlA | 'cariA strI ['caryA] bhikSA ke lie bhramaNa | bhUmi strI. pazuoM ko carane kI jagaha / bhikSA - bhramaNa kI jagaha / vatti vi [vartin ] bhikSA ke lie bhramaNa karanevAlA / goyarI strI [gaucarI] bhikSA | gora puM [gaura] zukla varNa / vi. gaura varNavAlA | nirmala / kharapuM gardabha kI eka jAti / giri pu. himAcala | miga puM [ mRga ]
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ 298 hariNa kI eka jAti / na usa hariNa ke camar3e kA banA huA vastra / goraa dekho gorava / saMkSipta prAkRta-hindI koSa goraMga vi [gaurAGga] gorA zarIravAlA / goraMphiDI strI [de] godhA, goha, jantu vizeSa / golhA strI [de] bimbI, kundaruna kI latA / gova ka [gopay ] chipAnA / rakSaNa karanA / puM [ gopa] gvAlA | degjiri puM [ giri] parvata - vizeSa / goraDita vi [de] trasta, dhvasta / gorava na [gaurava ] mahatva, gurutva | Adara / gova gamana / govaa goravva vi [gauravya ] gaurava - yogya | govaDDhaNa dekho govaddhana / gorasa puMna. gorasa, dUdha, dahI, maTThA yA chAcha govadvaNa puM [ govardhana] parvata- vizeSa | grAma vagairaha / puM. vANI kA Ananda / vizeSa | goraha puM [de] hala meM jotane-yogya baila | gorA strI [de] hala - rekhA / A~kha / grIvA / 'gori dekho gorI / goraa - govI golI strI [de] dahI mathane kI lakar3I | gola na [de] bimbI-phala, kundaruna kA phala | golla puM [gaulya ] deza-vizeSa | na. gotravizeSa | vi. gaulya gotra meM utpanna / gola puMstrI [de] golA, jAra se utpanna / golavvAyaNa na [gaulavyAyana] gotra - vizeSa | golA strI [de] gau / nadI / sakhI / godAvarI nadI | goliya ' [gauDika] gur3a banAnevAlA / goliyA strI [] guTikA / geMda | bar3A kuNDA, bar3I thAlI / degliMcha, degliccha na. cullI, cUlhA | agni- vizeSa / goliyAyaNa na [golikAyana] gotra - vizeSa, jo kauzika gotra kI eka zAkhA hai / vi. golikAyana - gotrIya | goriana [gaurika] vidyAdhara kA nagara vizeSa / gorI strI [gaurI] zukla varNA strI / pArvatI / zrIkRSNa kI eka strI kA nAma / isa nAma kI eka vidyA devI / 'kUDa na [deg kUTa] vidyAghara - nagara - vizeSa | gorI strI [gaurI] vidyA - vizeSa | goruva na [gorUpa] prazasta gAya / gola [de] sAkSI | puruSa kA nindA garbha govA puM [gopA] gvAlA | AmantraNa | kaThoratA / gola pu. vRkSa - vizeSa / golAkAra vastu | kuMDA / geMda govayava [ gopaka] chipAnevAlA, DhA~kanevAlA / govara puMna [de] gobara / govara puM. magadha dezakA eka gA~va, gautama svAmI kI janmabhUmi / vaNig - vizeSa / govala na [gobala ] godhana / gotra - vizeSa | govalAyaNa dekho govallAyaNa / govaliya puM [ gobalika] ahIra | govalla puMna [govala ] gotra - vizeSa / govallAyaNa vi [ govalAyana] govala gotra meM utpanna | na. gotra - vizeSa | govA saka[gopAya ] chipAnA / rakSaNa karanA / govAla puM [gopAla] ahIra | 'gujjarI strI [deg gurjarI] bhairava rAgavAlI bhASA - vizeSa, gujarAta ke ahIroM kA gIta / govAlI strI [gopAlI ] vallI - vizeSa | govia vi [de] nahIM bolanevAlA / goviA strI [gopikA ] gopAMganA / goviMda puM [gopendra ] svanAma -khyAta eka yogaviSayaka granthakAra / eka jainamuni / [ govinda ] viSNu, kRSNa / eka jaina muni / Nijjutti strI [degniyukti ] isa nAma kA eka jaina dArzanika grantha | govilla na [ de] kaJcuka | govI strI [de] kanyA /
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ govI-ghaTTaNaga govI strI [gopI] ahIrina / govvara [de] dekho govara / gosa puMna [ de] prAtaHkAla / gosaMdhiya puM [gosaMdhita] gopAla | gosagga puMna [ de. gosarga] prabhAta / gosa [] mUrkha | gosAla gosAlaga puM. ba. [ gozAla] deza-vizeSa / puM. bhagavAn mahAvIra kA eka zivya, jisane pIche apanA AjIvika mata saMkSipta prAkRta-hindI koSa calAyA thA / gosAviA strI [de ] vArAMganA / mUrkha jananI / gosiya vi [] prAtaH kAla - sambandhI / gosIsa na [gozIrSa ] candana- vizeSa | gha puM. kaNTha- sthAnIya vyaJjana varNa-vizeSa | ghaaaMda na [de] mukura, darpaNa / ghaI (apa) a. pAda- pUraka aura anarthaka avyaya / oa puM [ghRtoda ] samudra - vizeSa / meghaghaoda vizeSa | vi. jisakA pAnI ghI ke samAna madhura ho aisA jalAzaya / ghaMgha puM [de] ghara | sAlA strI [ 'zAlA ] anAtha maNDapa, bhikSuoM kA Azraya sthAna | ghaMghala (apa) na [jhakaTa] kalaha | moha, ghaba rAhaTa / lia vi [de] ghabar3AyA huA / ghora vi [ de] bhramaNa - zIla / ghaMciya puM [de] telI, ghAMcI / ghaMTa puMstrI. ghaNTA, kAMsya - nirmita vAdya - vizeSa / ghaMTiya puM [ghaNTika ] cANDAla kA kula devatA, yakSa - vizeSa / gha ghaMTiya puM [ghANTika ] ghaNTA bajAnevAlA / ghaMTiyA strI [ghaNTikA ] choTI ghaNTI | fifaNI, ghuMgharU | AbharaNa-vizeSa / dhaM puM [gha] gharSaNa, ghisana / 299 goha [] gA~va kA mukhiyA | yoddhA / jAra / sipAhI, pulisa / manuSya | kotavAla Adi krUra manuSya | vi. dehAtI / gohA dekho godhA / gohiyA strI [godhikA ] godhA, jala-jantu - vizeSa | sA~pa kI eka jAti / vAdya vizeSa | gohura na [ de] gon2aya | gohUma puM [godhUma ] gehU~ / gohera puM [ godhera ] jantu - vizeSa, kI taraha kA jAnavara | goraya 'gaha dekho gaha = graha | gahaNa dekho gahaNa = grahaNa | gahaNa dekho gahaNa = grahANa | sA~pa cakkUNa dekho ghe kA saMkR. 1 ghagghara na [de] ghavarA, laha~gA / ghagghara puM [ gharghara] zabda - vizeSa / khokhalA galA | khokhalI AvAja / na zyAdvala, zaivAla yA sevAra vagairaha kA samUha ghaTTa saka. chUnA / hilanA, calanA | saMgharSa karanA / Ahata karanA / ghaTTa ka [ghaTTay ] hilAnA, prerita karanA / ghaTTa a [bhraMz] bhraSTa honA / ghaTTa puM [de] kusumbha raMga se raMgA huA vastra | nadI kA ghATa | veNu, bA~sa / ghaTTa puM. zarkarAprabhA nAmaka naraka-bhUmi kA eka narakAvAsa / puMna. jamAva / samUha, jatthA / vi. nibiDa | ghaTTasua na [ de. ghaTayaMzuka ] bUTedAra kausumbha vastra / ghaTTa va [ghaTTa] cAlAka, hilA denevAlA / vi na. sparza karanA | calAnA, hilAnA / ghaTTaNa puM [ghaTTanaka] pAtra vagairaha ko cikanA karane ke lie usa para ghisA jAtA eka
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ 300 saMkSipta prAkRta-hindo koSa ghaTTaNayA-ghaNA prakAra kA ptthr| / ghaDukkaya puM [ghaTotkaca] bhIma kA putra / ghaTTaNayA / strI [ghaTTanA] AghAta / calana, | ghaDubbhava vi [ghaTodbhava] ghaTa se utpanna / puM. ghaTTaNA hiln| vicAra / pRcchA / / ___ agastya muni / pIr3A / sparza / ghaDha na [de] thUhA, TIlA, stUpa / ghaTTaya dekho ghtttt| ghaNa puM [ghana] bAdala / hathaur3A / gaNita-vizeSa, ghaTTa vi [ghRSTa] ghisA huaa| tIna aMkoM kA pUraNa karanA, jaise do kA ghaDa saka [ghaTa] ceSTA karanA / karanA, banAnA / dhana ATha hotA hai| vAdya kA zabda-vizeSa / aka. parizrama karanA / saMgata honA / kAMsyatAla vagairaha / vi. dRr3ha, Thosa / ghaDa saka [ghaTaya] jodd'naa| nirmANa krnaa| avirala, nibir3a, nizchidra, sAndra / saMcAlana krnaa| prgaaddh'| adhik| kaThina, taralatA-rahita, ghaDa puM [ghaTa] kumbha / kAra puM. kumbhakAra / styAna / na. devavimAna-vizeSa / piNDa / degceDiyA strI [degceTikA] pAnI bharanevAlI vAdya-vizeSa / degudahi dekho ghaNodahi / dAsI, panahArina / degdAsa puM. pAnI bharanevAlA degNiciya vi [degnicita] atyanta nibir3a / naukara, panihArA / degdAsI strI. pnihaarii| degtava na [ tapas] tapazcaryA-vizeSa / daMta puM ghaDa vi [de] banAyA huaa| ['danta] isa nAma kA eka antarvIpa / usakA ghaDaia vi [de] saMkucita / nivAsI manuSya / degmAla na. vaitADhya parvata para ghaDaga puM [ghaTaka] choTA ghar3A / sthita vidyAdhara-nagara-vizeSa / muiMga puM ghaDagAra dekho ghaDa-kAra / [mRdaGga] megha kI taraha gambhIra AvAjavAlA ghaDacaDaga puM [ghaTacaTaka] eka hiMsA-pradhAna vAdya-vizeSa / raha puM [degratha] eka jaina sampradAya / muni / degvAu pu [degvAyu] styAna vAyu, jo naraka pRthivI ke nIce hai| degvAya puM [degvAta] ghaDaNa strIna [ghaTana] ghaTanA / sambandha / ghaDaNA strI [ghaTanA] saMyoga / dekho degvAu / degvAhaNa puM [degvAhana] vidyAghaDaya dekho ghddg| dharoM ke rAjA kA nAma / degvijjuA strI ghaDA strI [ghaTA] samuha / [vidyutA] dikkumArI devI / degsamaya puM. ghaDAghaDI strI [de] goSThI, sabhA, mnnddlii| varSA Rtu / ghaDAva saka [ghaTaya] banAnA / banavAnA / saMyukta ghaNaMgula puMna [ghanAGgula] parimANa-vizeSa / krnaa| sUcI se gunA huA pratarAMgula / ghaDi strI [ghaTI] dekho ghaDiA = ghaTikA / ghaNaghaNAiya na [dhanadhanAyita] ratha kI dhana maMtaya, degmattaya na [ mAtraka] choTe ghar3e ke | ghanAhaTa yA gar3agar3AhaTa, avyakta zabda-vizeSa / AkAra kA pAtra-vizeSa / jaMta na [yantra] | ghaNavAhi puM [de] indra / rehaTa / ghaNasaMmadda puM [dhanasaMmarda] jyotiSa-prasiddha yoga ghaDiaghaDA strI [de] goSThI, mnnddlii| vizeSa / ghaDiA strI [ghaTikA] choTA ghdd'aa| ghar3I, ghaNasAra pu [dhanasAra] kapUra / maMjarI strI. muhUrta / deglaya na. ghaNTAgRha / eka strI kA nAma / ghaDiA, strI [de] goSThI, maNDalI / ghaNA strI [ghanA] dharaNendra kI eka agra-mahiSI / ghaDI | ghaNA strI [ghRNA] ghRNA, gare /
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghaNiya-gharillA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 301 ghaNiya na [ghanita] grjnaa| degsAgara puM. samudra-vizeSa / ghaNodahi puM [ghanodadhi] patthara kI taraha | ghayaNa puM [de] bhANDa / kaThina jala-samUha / degvalaya na. valayAkAra ghayapUsa pu [ghRtapuSya] eka jaina maharSi / kaThina jl-smuuh| ghara puMna [gRha] makAna / kuDI strI ["kuTI] ghaNNa pu [de] ura / vi. raMgA huaa| mAra ghara ke bAhara kI koTharI / cauka ke bhItara kI DAlane-yogya / ... kuTiyA / strI kA zarIra / degkoilA, degkoighatta saka [kSip] pheMkanA, DAlanA / prernnaa| liA strI ['kokilA] chipakalI / golI ghatta saka [graha.] grahaNa karanA / strI. gRha-godhA / gohiA strI [deggodhikA] ghatta saka [gaveSaya] DhUMr3hanA, anusandhAna karanA / chipakalI, jantu-vizeSa / degjAmAuya puM ghatta saka [yat] yatna karanA / [jAmAtRka ghara-jamAI / 'ttha pu [ stha] ghatta vi [ghAtya] mAra DAlane-yogya / sNsaarii| nAma na [degnAman] asalI nAma, ghattA strI [ghattA] chanda-vizeSa / vAstavika nAma / degvADaya na [pATaka] Dhako ghattANaMda na [ghattAnanda] chanda-vizeSa / huI jamIna vAlA ghara / degvAra na [ dvAra] ghatti a [de] shiighr| ghara kA daravAjA / degsauNi puM [degzakuni] ghattu vi [ghAtuka] ghAtaka, jallAda / pAlatU jAnavara / degsamudANiya pu [samudAghattha vi [grasta] gRhIta, pakar3A huA / bhakSita, nika] AjIvika mata kA anuyAyI sAdhu / nigalA huA, kavalita / AkrAnta, abhibhUta / degsAmi [degsvAmin] ghara kA mAlika / ghamma pu [gharma] garamI, santApa / psiinaa| degsAmiNI strI [svAminI] gRhiNI, strI / ghammA strI [gharmA] pahalI naraka-pRthivI / sUra [degzUra] jhUThA zUra, ghara meM hI bahAdurI ghammoI strI [de] tRNa-vizeSa / dikhAnevAlA / ghammoDI strI [de] madhyAhna kAla / macchara / gharaMgaNa na [gRhAGgaNa] cauka / grAmaNI nAmaka-tRNa / gharakUDI strI [gRhakUTI] strI-zarIra / ghaya na [ghRta] ghii| Asava puM [ va] | gharaga dekho ghr| jisakA vacana ghI kI taraha madhura lage aisA | gharaghaMTa pu [de] caTaka, gauraiyA pakSI / labdhimAn puruSa / degkiTTa na. ghI kA maila / gharagharaga puM [de] galA kA AbhUSaNa-vizeSa / kiTTiyA strI [degkiTTikA] ghI kA maila / gharaTTa pu. jA~tA, ckkii| deggola na [deggaula] ghI aura gur3a kI banI | gharaTTa pu [de] pAnI kA carakhA / huI eka prakAra kI miThAI, miSTAnna vizeSa / gharaTTI strI. topa / degghaTTa pu. ghI kA maila / degpunna pu [ pUrNa] gharaNI dekho ghariNI / ghevara / 'pUra puM. ghevara miSTAnna vizeSa / 'pUsa- gharayaMda pu [de] darpaNa, zIzA / mitta pu ["puSyamitra] eka jaina muni, Arya- | gharasa pu [de. gRhavAsa] gRhasthAzrama / rakSita sUri kA eka shissy| maMDa pu gharasaNa dekho ghaMsaNa / [degmaNDa] Upara kA ghI, ghRtasAra / milliyA gharita vi [gRhavat] gharavAlA / strI [ilikA] ghI kA kITa, kSudra jantu- | ghariNI strI [gRhiNI] bhAryA / vizeSa / degmeha puM[ megha] dhI ke tulya pAnI | gharilla pu [gRhin] gharabArI / barasanevAlI varSA / degvara pu. dvIpa-vizeSa / / gharillA strI [gRhiNI] patnI / -
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ 302 saMkSipta prAkRta-hindI koSa gharillI-ghi gharillI strI [de. gRhiNI] gRhiNI / | ghADa aka [bhraMz] cyuta honA / gharisa puM [gharSa gharSaNa, ragar3a / ghADa puM [ghATa] mitrtaa| mastaka ke nIce kA gharoilA strI [de] chipklii| bhaag| gharola na [de] gRha-bhojana-vizeSa / ghADiya vi [ghATika] mitra / gharoliyA / strI [de] gRhagodhikA, chipklii| ghADeruya puM [de] kharagoza kI eka jAti / gharolI | ghANa puM [de] ghAnI, kolhU / dhAna, cakkI Adi ghalaghala pu. 'ghala-ghala' AvAja / meM eka bAra DAlane kA parimANa / ghalla saka [kSip] pheMkanA, DAlanA, ghaalnaa| ghANa puMna [ghrANa] naasikaa| degArisa puna ghalla vi de] anurakta, premI / [zas] pInasa rog| ghallaya / puM [de] dvIndriya jIva kI eka | ghANidiya na [ghrANendriya] nAsikA / ghalloya jAti / ghAya saka [hana] mAranA, vinAza krnaa| ghallia vi [de] ghaTita, nirmita / ghAya saka [ghAtay] maravAnA, dUsare dvArA mAra ghasa saka [ghaSa] ghisanA, rgdd'naa| mArjana DAlanA, vinAza krvaanaa| karanA, saphA krnaa| ghAya puM [ghAta] gamana, prahAra, vAra / naraka / ghasa strIna [de] phATavAlI bhUmi / zuSira bhUmi, / hatyA, vinAza / saMsAra / kSAra bhUmi / ghAyaga vi [ghAtaka] mAra DAlanevAlA, vinAghasaNia vi [de] gaveSita / shk| ghasaNI strI [gharSaNI] Ter3hI lakIra / ghAyaNa puMde] gAyaka / ghasA strI [de] polo jamIna / bhUmi-rekhA / / ghAyaNA strI [hanana] mAranA, hiMsA, vadha / ghasira vi [grasitR] bahuta khAnevAlA / ghAyaya puM [ghAtaka] naraka-sthAna-vizeSa / ghamI strI de] bhami-rAji. lkiir| nIce ghAyAvaNA strI [ghAtanA] maravAnA, dUsare utaranA, avataraNa / [de] jamIna kA utAra, dvArA mAranA / lUTapATa macavAnA / DhAla / | ghAra aka [ghAraya] viSa kA phailanA, viSa ke ghasumara vi [ghasmara] khAne kI aadtvaalaa| asara se becaina honaa| saka. viSa se becaina ghAi vi [ghAtin] nAzaka, hiMsaka / kamma na | karanA / viSa se mAranA / [degkarman] jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya ghAra puMde] durg| aura antarAya ye cAra karma / degcaukka na ghAraMta puMde] ghevr| [catuSka] pUrvokta cAra karma / ghAriyA strI [de] miSTAnna-vizeSa, ghArI / ghAia vi [ghAtita] mArita, vinAzita / ghArI strI [de] pakSi-vizeSa / chanda-vizeSa / ghavAyA huaa| sAmarthyarahita / | ghAsa saka [ghRS] ghisanA / pIr3A karanA / ghAiA strI [ghAtikA] vinAza karanevAlI | ghAsa puM. tRNa / strI, mAranevAlI strii| ghAta, hatyA / ghAva ghAsa puM [grAsa] kavala / AhAra / krnaa| ghAsa puM [gharSa] gharSaNa, ragar3a / ghAira vi [ghrAyin] ghnevaalaa| ghAsaMsaNA strI [grAsaiSaNA] AhAra-viSayaka ghAukAma vi [hantukAma] mArane kI icchA- zuddhi-azuddhi kA paryAlocana / vaalaa| | ghi dekho dhe|
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghia-dhusirasAra saMkSipta prAkRta-hindI koSa 303 ghuma ghia na [ghRta] ghii| dhuNiya vi [dhuNita]dhuNoM se viddha, ghunA huA / ghia vi [de] tiraskRta, avdhiirit|| ghuNNa dekho ghumm| ghideg , puM [grISma] grISma-kAla / garamI, ghuttia vi [de] gvessit| priMsu / abhitApa / ghunna) dekho ghumma / ciTTha vi [de] kuubdd'aa| ghiTTa vi [ghRSTa] ghisA huA, ragar3A huaa| ghumaghumiya vi [ghumaghumita] jisane 'ghumaghuma ghiNA strI [ghRNA] jugupsA, aruci / dyaa| AvAja kiyA ho vaha / na. 'dhuma-ghuma' dhvani / ghiNilla vi [ghRNAvat] ghRNAvAlA, napharata : ghumma aka [dhuNaM ] ghUmanA, cakrAkAra phiranA / krnevaalaa| bhttknaa| ghitta (apa) vi [kSipta] pheMkA huA, ddaalaa| ghuyaga pu[de] eka taraha kA patthara, jo pAtra huaa| vagairaha ko cikanA karane ke lie usa para cittumaNa vi [grahItumanas] grahaNa karane kI ghisA jAtA hai, kharAda yA crkho| icchaavaalaa| ghurahura dekho ghurughur| ghisa saka [gras] prasanA, nigalanA, bhakSaNa ghurukka aka [de] grjnaa| krnaa| dhurukkAra pu [ghurutkAra] sUara Adi kI ghisarA strI [de] machalI pakar3ane kA jAla aavaaj| vizeSa / ghurughura aka [ghurucurAya] dhuraghurAnA / vyAghra ghughuruDa pu[de] Dhera, smuuh| vagairaha kA bolnaa| ghuTa pu[de] cUMTa / ghurughuri [de] maNDUka / ghuggha / (apa) puMna [ghugghikA] bandara kI | ghurudhuru / dekho ghurudhur| ghugghia / ceSTA / ghugghucchaNa na [de] kheda, takalIpha, parizrama / ghula dekho ghumma / ghugghuri pu [de] mer3haka / ghulaghula aka [ghulaghulAya] 'ghula-ghula' AvAja ghugghussua vi [de] niHzaMka hokara gayA huaa| ghugghussusaya na [de] AzaMkAyukta vaannii| ghuliki strI [de] hAthI kI AvAja / ghughughughughugha aka [ghughughughAya] 'ghughu' AvAja ghullA strI [de] kITa-vizeSa, dvIndriya jantu kI karanA, ghUka yA ullU kA bolanA / eka jAti / ghughuya aka [ghughUya] Upara dekho| ghusaNa dekho ghusinn| ghuTaga pu [ghaSTaka] lipe hue pAtra ko ghisane ghusala saka [math | mathanA, vilodd'naa| kA patthara / ghusiNa na [ghusRNa] kuMkuma, kesara / ghuTTadhuNia na [de] pahAr3a kI bar3I shilaa|| ghusiNalla vi [ghusRNavat] kuMkumavAlA / ghuTTha vi [ghuSTa] ghoSita / ghusiNia vi [de] gaveSita / ghuDukka aka [ garja ] garjArava krnaa| ghusima na [de] ghusRNa, kuMkuma / ghuNa pu. kASTha-bhakSaka kITa, ghuna / ghusirasAra na [de] avasnAna, vivAha ke avaghuNahuNiA, strI [de] karNopakaNikA, sara meM snAna ke pahale lagAyA jAtA masUrAdi ghuNAhuNI kaanaakaanii| kA pisAna, ubaTana / ghuruhura) krnaa|
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghusula-ca huaa| 304 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ghusula dekho ghusl| ghora vi. bhayaMkara, vikaTa / nirdaya / ghUa puMstrI [ghUka]ulUka / strI. dhUI / degAri puM. ghori puM[de] zalabha-pazu kI eka jAti / kauaa| ghola dekho ghumma / ghRNAga puM [ghUNAka] svanAma-khyAta sanniveza- ghola saka [gholaya] ghisanA, rgdd'naa| vizeSa, grAma-vizeSa / milAnA / mardana krnaa| ghurA strI [de] jaMghA / khalakA, zarIra kA ghola na [de] kapar3e se chAnA huA dahI / avayava vizeSa / | gholaNA strI [gholanA] patthara vagairaha kA pAnI ghe dekho gaha = graha / kI ragar3a se golAkAra honA / gheura puna [de] ghevara, ghRtapUra, miSTAnna-vizeSa / gholavaDa na [de] dhiibdd'aa| ghekkUNa ghe kA sNkR.| gholAvia vi [gholita] mizrita kiyA huaa| ghettumaNa vi [grahItumanas] grahaNa karane kI gholia na [de] zilAtala / haTha-kRta / icchaavaalaa| gholia vi [pUrNita] ghumAyA huaa| atyanta gheppa lIna / gheppaMta ghekA vkR.| gholia vi [gholita] Ama kI taraha gholA gheppamANa ghevara [de] dekho gheur| ghosa saka [ghoSaya] ghoSaNA karanA / ghokhnaa| ghoTTa |sk [pA] pInA, pAna krnaa|| jora-jora se bola kara par3hanA yA raTanA / ghoTTaya ) ghoDa dekho ghumm| ghosa puM [ghoSa] U~cI AvAja / ahIroM kA ghoDa puMstrI [ghoTa, ka] azva / puM. mahallA, ahIra ttolii| goSTha, gauoM kA ghoDhaga kAyotsarga kA eka doSa / 'rakkhaga | bAr3A / stanitakumAra devoM kI dakSiNa dizA kA indra / udAtta Adi svara-vizeSa / anughoDaya Dj [rakSaka] azvapAla / ggIva [deggrIva] azvagrIva nAmaka prativAsudeva, nRpa nAda / na, deva-vimAna-vizeSa / degseNa pu vizeSa / degmuha na [degmukha] jainetara zAstra [degsena] sAtaveM vAsudeva kA pUrvajanma kA dharmavizeSa / guru, eka jaina muni / ghoDiya [de] mitra / ghosa na [ghoSa] lagAtAra gyAraha dinoM kA upaghoDI strI [ghoTI] ghor3I / vRkSa-vizeSa / vaas| ghoNa na [ghoNa] ghor3e kI nAka / ghosaya na [de] darpaNa rakhane kA upakaraNaghoNasa puM [ghonasa] eka prakAra kA sA~pa / vizeSa / ghoNA strI. nAka / ghor3e kI nAka / sUara kA / ghosADaI strI [ghoSAtakI] latA-vizeSa / mukha-pradeza / ghosADiyA dekho ghosaaddii| ghora aka [ghur] nidrA meM 'dhura-dhura' AvAja ghosAlaI / strI [de] zarad Rtu meM honekrnaa| ghosAlI / vAlI latA-vizeSa / ghora vi [de] vinAzita / pu. godha / ghosAvaNa na [ghoSaNa] ghossnnaa| ca puM. tAlu-sthAnIya vyaJjana varNa-vizeSa / / ca a, ina arthoM kA sUcaka avyaya-aura, tathA /
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ caia caya = tyaj kA saMkR. / caiaca kA sakR. / caA-cau saMkSipta prAkRta-hindI koSa 305 punH| nizcaya / bheda, vizeSa / atizaya, cauthaa| puMna. upavAsa / tthaMca uttha puna Adhikya / sammati / pAda-pUtti / athavA / [degthacaturthaM] eka-eka upavAsa / 'tthabhatta na caA strI [tvak] cmdd'ii| [degthabhakta] eka dina kA upavAsa / tthabhacaia vi [zakita] jo samartha huA ho / ttiya vi [degthabhaktika] jisane eka upavAsa caia dekho cvia| kiyA ho vaha / degtthimaMgala na [degthImaGgala] caia vi [tyakta] mukta, parityakta / vadhU-vara ke samAgama kA caturtha dina, jisake caia vi [tyAjita] chur3avAyA huA / bAda jAmAtA akelA apane ghara jAtA hai, cauThArI / degtthI strI [degthI] cauthI / sampra daan-vibhkti| tithi-vizeSa / daMta dekho caiia dekho ceia| "daMta / 'dasa tri. ba. [dazan] caudaha / caitta dekho ceia| degdasavvi puM [degdazapUrvin] caudaha pUrva granthoM caitta puM[caitra] caitra mAsa / kA jJAnavAlA muni / degdasama vi. dekho caida (zau) vi [cakita] bhIta, zaMkita / 'ism| dasahA a [degdazadhA] caudaha prakAra se / dasI strI [degdazI] caturdazIcau vi [catura] cAra, saMkhyA-vizeSa / AlIsa tithi / degiMta puM [danta] indra kA hAthI / strIna [degcatvAriMzat] cauAlIsa / degkaTThaH dasa dekho degdasa / dasapuvi dekho dasana [ 'kASThA ] cAroM dizA / degkaTThI strI [degkASThI] cokaThA / dvAra kA DhA~cA / "kkoNa puvi / isama vi [degdaza] caudahavA~ / puMna. vi [degkoNa] cAra koNavAlA, caturasra / degga lagAtAra chaH dinoM kA upavAsa / 6sI dekho na. dekho caukka = catuSka / deggai strI[deggati] degdsii| suttarasaya vi [degdazottarazatatama] naraka, tiryag, manuSya aura deva kI yoni / eka sau caudahavA~ 1 deg6ha dekho dasa / dahI gaia vi [gatika] cAroM gati meM bhramaNa dekho degdsii| disaM, ddisi a [degdiz] krnevaalaa| gamaNa na [gamana] cAroM cAroM dizAoM kI tarapha, cAroM dizAoM meM / dizAe~ / guNa, guNa vi [degguNa] caugunA / degddhA a [degdhA] cAra prakAra se / nANa na degcattA strI degcatvAriMzat] cauAlIsa / [degjJAna] mati, zruta, avadhi aura manaHparyava degcaraNa puM. caupAyA, cAra paira ke jantu, pazu / jJAna / degnANi vi [degjJAnin] mati vagairaha degcUDa puM. vidyAdhara vaMza ke eka rAjA kA cAra jJAnavAlA / degpaNNaima vi [degpaJcAza] nAma / 'Tu dekho degttha / 'TANavaDia vi cauvanavA~ / na, lagAtAra chabbIsa dinoM kA [degsthAnapatita] cAra prakAra kA / degNaui upavAsa / degpanna, pannAsa strIna [degpaJcAstrI [degnavati] cauraanbe| degNauya vi zat] cauvana / pannAsaima vi [[paJcA[degnavata]caurAnabevA~ / degNavai dekho degNaui / zattama] cauvanavA~ / degpaya dekho degppaya / degNNa dekho degpanna / degtisa, tIsa na pAla na. sUryAbha deva kA praharaNa-koza / [degtriMzat] cautIsa / tIsaima dekho degttIsa- degpaiyA, degppaiyA strI [degpadikA] chandaima / tIsA strI. dekho tIsa / ttAlosa vizeSa / jantu-vizeSa kI eka jAti / degppaI vi [degcatvAriMza] cauAlIsavA~ / degttIsaima strI [degpadI] dekho degpaiyA / degppanna dekho vi [triMza] cautIsavA~ / na. solaha dinoM degpanna / degppaya puMstrI [degpada] caupAyA prANI, kA lagAtAra upvaas| ttha vi [degtha] | pazu / na. jyotiSa prasiddha eka sthirakaraNa /
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ 306 saMkSipta prAkRta-hindI koSa cakka-caurAsIi ce [patha ] caurAhA / puDa vi | caukkiA strI [de. catuSkikA ] A~gana, [puTa ] cAra puTavAlA, causara, caupar3a | choTA cauka / phAla vi[deg phAla] dekho puDa / 'bbAhu vi [degbAhu] cAra hAthavAlA / puM. caturbhuja, zrIkRSNa / bhua [bhuja ] dekho 'bAhu | "bhaMga puMna. cAra prakAra, cAra vibhAga | 'bhaMgI strI [bhaGgI] cAra prakAra, cAra vibhAga / 'bhAiyA strI [bhAgikA ] causaTha pala kA eka nApa / maTTiyA strI [degmRttikA ] kapar3e ke sAtha kUTI huI miTTI | maMDalaga na [ maNDalaka] lagna maNDapa | 'mAsia dekho cAumAsia | muha muha puM [mukha ] brahmA, vidhAtA | vi. cAra mu~havAlA, cAra dvAravAlA / 'vagga puMna [varga] cAra vastuoM kA samudAya / vaNNa strIna [paJcAzat ] cauvana / 'vAra vi [degdvAra] cAra daravAjevAlA (gRha) | viha vi [vidha ] cAra prakAra kA / vIsa strI [viMzati ] caubIsa | 'das (apa) / strI [vizati ] caubIsa | 'vIsaima vi [ viMzatitama] caubIsavA~ / na gyAraha dinoM kA lagAtAra upavAsa | 'vagga dekho 'vagga | 'vvAra puna [vAra] cAra daphA | vviha dekho vaha / 'vvIsa dekho 'vIsa / vvIsaima dekho vIsama | saTTa strI [ SaSTi ] causaTha | off [STatama] causaThavA~ / ssaTTi | dekho 'saTThi | 'ssAla na ['zAla ] cAra zAlAoM se yukta ghara / 'haTTa puMna ['haTTa ] bAjAra | hattara vi ['saptata] cauhattaravA~ / 'hattara strI ['saptati] cauhattara | deg hA a [T] cAra prakAra se | dekho co' / cakka na [catuSka] caukar3I, cAra vastuoM kA samUha cakka [de. catuSka] cauka, caurAhA / A~gana / cakkara [] kArtikeya / caukkara vi [catuSkara ] caturbhuja / caujjhAiyA strI [de] nApa - vizeSa / cauDa puM [coDa] deza-vizeSa / cauda dekho cau-dasa / cauddaha vi [caturdaza] caudahavA~ / caupaMcama vi [catuSpaJca] cAra yA pA~ca | caupADiyana [ catuSpratipat] cAra paDavA yA parivA tithiyA~ | cauppAya puM [ catuSpAda ] eka dina kA upa vAsa / caupphala vi [catuSphala ] caugunA / caubola strIna [ caubola] chanda - vizeSa | caummuha puM [ caturmukha] do dina kA upavAsa / caura vi [ catura ] nipuNa, hoziyAra / cauraMga vi [caturaGga] cAra aMgavAlA, cAra vibhAgavAlA (sainya vagairaha ) / na. cAra aMga, cAra prakAra / cauraMgaya na [ caturaGgaka] eka taraha kA juA / cauraMgi vi [caturaGgin ] cAra vibhAgavAlA ( sainya vagairaha ) / strI. 'NI / cauraMta vi [caturanta ] cAra sImAoMvAlA / puM. saMsAra / strI. tA [degtA] pRthivI / cauraMtana [ caturanta ] pahiyA / cauraMsa vi [caturasra] catuSkoNa, cAra koNa vAlA / cauraMsA strI [ caturaMsA ] chanda - vizeSa / cauraciMdha puM [de] sAtavAhana rAjA zAlivAhana / cauraya puM [de] cabUtarA, gA~va kA sabhA sthAna / caurassa dekho cauraMsa | caurANaNa vi [caturAnana] cAra mu~havAlA | puM. brahmA, vidhAtA / caurAsI strI [ caturazIti] saMkhyA - vizeSa, caurAsIi caurAsI kI saMkhyA /
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ caurAsIima-caMDa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 307 caurAsIima va[caturazItitama] caurAsIvA~ / | caMga krivi [de] acchA, ThIka / caurAsIya strIna [caturazIti] cauraasii| caMgadeva puM [caGgadeva] hemAcArya kA gRhasthAcaridiya vi [caturindriya] tvak , jihvA, | vasthA kA nAma / nAka aura cakSu ina cAra indriyvaalaa| caMgavera puna [de] kATha kA takhtA / puM. kATha kA caurimA strI [caturiman] caturAI, nipu- banA huA choTA pAtra vizeSa / nntaa| | caMgima puMstrI [de. caGgiman] saundarya, zreSThatA / cauriyA / strI [de] lagna-maNDapa / caMgerI strI [de] TokarI, caMgelI, DaliyA, caurI / kaThArI, tRNa Adi kA banA pAtra-vizeSa / cauruttarasaya vi [caturuttarazatatama] eka | caMca dekho caMcha / sau caarvaaN| caMca puM [caJca] paGkaprabhA naraka-pRthivI kA cauvIsa vi [caturviza] caubIsavA~ / / eka narakAvArA / na. devavimAna-vizeSa / cauvIsigA strI [caturvizikA] samaya-mAna- | caMcapuDa puMna [de] AghAta, abhighAta / vizeSa, caubIsa tIrthaGkara jitane samaya meM / caMcappara na [de] asatya / hote haiM utanA kAla-eka utsarpiNI yA eka | caMcarIa ' [caJcarIka] bhramara / - avasarpiNI-kAla / caMcala vi [caJcala] capala, caJcala / puM. cauveda vi [caturveda] cAroM vedoM kA | rAvaNa ke eka subhaTa kA nAma / cauveya jJAtA, caube / caMcalA strI [caJcalA] caJcala strii| chanda vizeSa / causaTriA strI [catuHSaSTikA] rasavAlI | caMcA stro [caJcA] naravaTa kI caTAI / cIja taulane kA eka nApa, cAra pala kA eka camarendra kI rAjadhAnI, svarga-nagarI-vizeSa / maap| ghAsa kA putlaa| causara vi [de] cauMsara, cAra sarA (lar3I) caMcAla (apa) dekho caMcala / vAlA (hAra aadi)| caMcu strI [caJcu] coMca, pakSI kA Thora / cauhattha puM [caturhasta] zrIkRSNa / / caMcucciya na [de. caJcurita, caJcUccita] cauhAra puM [caturAhAra] cAra prakAra kA kuTila gamana, Ter3hI cAla / caMcumAla iya vi [de] romAJcita / AhAra, azana, pAna, khAdima aura svAdima / caora puna [de] pAtra-vizeSa / caMcuya puM [caJcuka] anArya deza-vizeSa / usa caora } puMstrI. [cakora] pakSi-vizeSa / deza kA nivAsI manuSya / caoraga caMcura vi [caJcura] capala, caJcala / caovacaiya vi [cayopacayika] vRddhi hAni caMcha saka [takSa] chilanA / vaalaa| caMDa saka [piS] piisnaa| caMkama ) aka [cakram] bAra-bAra clnaa| caMDa dekho caMda / caMkamma | idhara-udhara ghUmanA / bahuta bhttknaa| | caMDa vi [caNDa] prabala, ugra, prakhara, tIvra / Ter3hA calanA / calanA-phiranA / bhayAnaka / ati krodhI, krodha-svabhAvI / caMkAra puM [cakAra] ca varNa, 'ca' akSara / / tejsvii| puM. rAkSasa vaMza ke eka rAjA kA caMga vi [de. caGga] sundara / | nAma / krodha / kiraNa puM. sUrya / degkosiya caugveda
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa caMDaMsu-caMda puM [degkauzika] eka sarpa, jisane bhagavAn | rAma / rAma ke eka subhaTa kA nAma / rAvaNa mahAvIra ko satAyA thA / degdIva puM[degdvIpa] | kA eka subhaTa / rAzi-vizeSa / AhlAdaka dvIpa-vizeSa / degpajoa ' [degpradyota] ujja- vastu / kapUra / svarNa / paanii| eka jaina yinI ke eka prAcIna rAjA kA nAma / bhANu AcArya / dvIpa-vizeSa / rAdhAvedha kI putalI puM[ bhAnu] sUraja / degrudda puM [degrudra] prakRti- kA bAyA~ nayana, A~kha kA golA / na. devakrodhI eka jaina AcArya / vaDisaya puM vimAna-vizeSa / rucaka parvata kA eka zikhara / [vataMsaka] napa-vizeSa / degvAla puM [degpAla] aMta dekho kNt| degutta dekho gatta / napa vizeSa / degseNa [ sena] eka rAjA kA | degkaMta puM [degkAnta] maNi-vizeSa / na. devanAma / degliya na [degAlIka] krodha-vaza kahA vimAna vizeSa / vi. candra kI taraha AhlAdaka / huA jhuutth| degkaMtA strI [degkAntA] nagarI-vizeSa / eka caMDaMsu puM[caNDAMzu] sUrya / kulakara-puruSa kI patnI / kUDa na [degkUTa] caMDaNa dekho cNdnn| devavimAna-vizeSa / rucaka parvata kA eka caMDamA puM [candramas] cA~da / zikhara / deggutta puM[deggupta] mauryavaMza kA eka caMDA strI. camarAdi indroM kI madhyama pariSad / svanAma-vikhyAta raajaa| degcAra puM. candra kI bhagavAn vAsupUjya kI zAsanadevI / gati / degcUDa, degcUla puM [degcUDa] vidyAdhara caMDAtaka na [caNDAtaka] colI, lhNgaa| vaMza kA eka svanAma-prasiddha rAjA / caMDAra puMna [de] bhaNDAra / / degcchAya puM. aGga deza kA eka rAjA, jisane caMDAla puM [caNDAla] varNasaGkara jAti-vizeSa / bhagavAn mallinAtha ke sAtha dIkSA lI thii| ddom| degjasA strI [degyazas] eka kulakara puruSa kI caMDAliya vi [cANDAlika]cANDAla-sambandhI, ptnii| degjjhaya na [dhvaja] devavimAnacaNDAla jAti meM utpanna / vizeSa / degNakkhA strI [degnakhA] rAvaNa kI caMDAlI strI [caNDAlI] caNDAla-jAtIya strii| bahina kA nAma / degNaha puM[degnakha] rAvaNa vidyA-vizeSa / kA eka subhaTa / degNahI dekho degNakkhA / caMDia vi [de] kRta, chinna, kATA huaa| degNAgarI strI [ nAgarI] jaina muni-gaNa kI caMDikka puMna [de. cANDikya] roSa, krodha, | eka zAkhA / darisaNiyA strI[degdarzanikA] raudrtaa| utsava-vizeSa, bacce ke pahalI bAra ke candracaMDijja puM [de] kopa, gussA / vi. pizuna, darzana ke upalakSya meM kiyA jAtA utsava / khala, durjana / degdiNa na [dina] pratipadAdi tithi / degdIva caMDima puMstrI [caNDiman] caNDatA, pracaNDatA / puM [degdvIpa] dvIpa-vizeSa / degddha na [degrdha] AdhA caMDiyA strI [caNDikA] dekhA cNddii| candra, aSTamI tithi kA candra / degpaDimA caMDila vi [de] pIna, puSTa / strI ["pratimA] tapa-vizeSa / pannatti strI caMDila puM caNDila] hajAma / [prajJapti] eka jaina upAGga grantha / degpavvaya caMDI strI [caNDI] krodha-yukta strI, karkazA | pu [parvata] vakSaskAra parvata-vizeSa / degpura aura ugra strii| paarvtii| vanaspati-vizeSa / na. vaitADhya parvata para sthita eka vidyAdharadegdevaga vi [degdevaka] caNDI kA bhakta / nagara / degpurI strI. nagarI vizeSa, bhagavAn caMda puM [candra] candramA / nRpa-vizeSa / dAzarathI | candraprabha kI janmabhUmi / degppabha vi [prabha]
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ caMda-caMdaNa ' candra ke tulya kAntivAlA / puM. AThaveM jinadeva kA nAma | candrakAnta maNi / eka jaina muni / na. devavimAna vizeSa | candra kA siMhAsana | pabhA strI [ prabhA ] candra kI eka agra-mahiSI / madirA - vizeSa / isa nAma kI eka rAja kanyA / isa nAma kI eka zivikA jisameM baiThakara bhagavAn zItalanAtha aura mahAvIra svAmI dIkSA ke lie bAhara nikale the / paha dekho pbha | bhAgA strI. ekanadI | 'maMDala puna [ " maNDala ] candra kA maNDala, candra kA vimAna | candra kA bimba / magga [mArga ] canda kA maNDala - gati se paribhramaNa | candra kA maNDala maNi puM. maNivizeSa | mAlA strI. candrAkAra hAra, candrahAra | chanda - vizeSa | 'mAliyAstrI ['mAlikA ] vahI pUrvokta artha | muhI strI [ mukhI] candra ke samAna AhlAdaka mukhavAlI strI / sItAputra kuza kI patnI / 'raha puM [deg ratha] vidyAdhara vaMza kA eka rAjA / degrisi pu[RSi] eka jaina granthakAra muni / 'lesa na [deglezya ] devavimAna - vizeSa | lehA strI [deglekhA ] candrakalA | eka rAja - patnI / ' vaDiMga na [vataMsaka] candra ke vimAna kA nAma / dekho caMDavaDasaga / 'vaNNa na ['varNa] eka devavimAna | 'vayaNa vi [' vadana] candra ke tulya AhlAdajanaka mu~havAlA / puM. rAkSasa-vaMza kA eka rAjA / vikaMpa [vikampa] candra kA vikampa - kSetra / 'vimANa na [vimAna] candra kA vimAna / vilAsi vi [degvilAsin ] candra ke tulya manohara / " vega puM. eka vidyAdhara- nareza / ' saMvacchara puM [ saMvatsara] cAndramAsoM se niSpanna saMvatsara / 'sAlA strI [ 'zAlA ] aTArI / 'sAliyA strI [zAlikA ] aTTAlikA | siMga na ['zRGgaH] deva-vimAna- vizeSa / [ziSTa ] eka devavimAna | puMna sirI strI saMkSipta prAkRta * hindI koSa 309 [zrI] dvitIya kulakara puruSa kI mA~ kA nAma / sihara puM [deg zikhara ] vidyAdhara vaMza kA eka rAjA / 'sUrasAvaNiyA, sUrapAsaNiyA strI [ sUradarzanikA] bAlaka kA janma hone para tIsare dina usako karAyA jAtA candra aura sUrya kA darzana aura usake upalakSya meM kiyA jAtA utsava | sUri puM. svanAmavikhyAta eka jaina AcArya / degseNa puM [ sena] bhagavAn AdinAtha kA eka putra / eka vidyAdhara rAja kumAra / sehara puM [zekhara ] bhUpa-vizeSa | mahAdeva | 'hAsa puM. khaDgavizeSa | caMda puM [ candra ] jisameM adhika mAsa na ho vaha varSa / 'uDu puM [Rtu] kucha adhika unasaTha dinoM kI eka Rtu / parivesa puM [' pariveSa ] candra-paridhi | pahA strI ['prabhA ] dekho caMdappA | vadI strI [tI] eka nagarI / caMda vi[ cAndra ] candra-sambandhI / 'kula na. jaina muniyoM kA eka kula / caMdaa dekho caMda = candra / caMdailla puM [de] mora / caMdaMka puM [candrAGka] vidyAdhara vaMza kA eka svanAma - prasiddha rAjA / caMdaga [ candraka] dekho caMda / vijjha, 'vejjha na] [vedhya] rAdhAvedha | caMdaTTiA strI [ de] bhuja, zikhara, kandhA / gucchA / caMdaNa puM [ candana] eka devavimAna / ratna kI eka jAti / puM. dvIndriya jIva- vizeSa, akSa kA jIva / caMdaNa puMna [ candana] candana kA per3a / na. candana kI lakar3I / ghisA huA candana / chanda - vizeSa | rucaka parvata kA eka zikhara / 'kalasa puM [deg kalaza ] candana- carcita kumbha, mAGgalika ghaTa | deg ghaDa puM [ ghaTa ] maMgala
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa caMdaNaga-caMpayavaDisaya kAraka ghar3A / degbAlA strI. eka sAdhvI strI, | caMdAvijjhaya dekho caMdaga-vijjha / bhagavAn mahAvIra ko prathama shissyaa| vai puM. | caMdiA strI [candrikA] candra kI prabhA / [degpati] svanAma-khyAta eka raajaa| caMdikojalIya vi [de. candrikojjvalita] caMdaNaga puna [candanaka] Upara dekho| puM. candrakAnti se ujjvala banA huaa| dvIndriya jantu-vizeSa, jisake kalevara ko jaina | caMdiNa nade] candraprabhA / sAdhu loga sthApanAcArya meM rakhate haiN| caMdima dekho caMdama eka jaina muni / caMdaNA strI [candanA] bhagavAn mahAvIra kI caMdimA strI [candrikA] jyotsnA / prathama ziSyA, candanabAlA / caMdimAiya na [cAndrika] 'jJAtAdharmakathA' sUtra caMdaNi strI [de] Acamana, kullA / "uyaya | kA eka adhyayana / na [degudaka] kullA pheMkane kI jagaha / caMdila pu [candila] nApita / caMdaNI strI [de] candra kI patnI, rohinnii| caMduttaraDisaga na [candrottarAvataMsaka] eka caMdama pu [candramas] cA~da / devavimAna / caMdarudda dekho cNdd-rudd| caMderI strI [de] nagarI-vizeSa / caMdavaDAyA strI [de] jisakA AdhA zarIra ra caMdoja / na [de] kumuda, candra-vikAsI DhakA aura AdhA naMgA ho aisI strii| caMdojaya , kamala / caMdA strI [candrA] candra-dvIpa kI raajdhaanii| | caMdottaraNa na [candrottaraNa] kauzAmbI nagarI caMdAava puM [candrAtapa] cA~danI / dekho | | kA eka udyAna / cNdaayy| caMdoyara pu [candrodara] eka rAja-kumAra / caMdANaNa pu [candrAnana] eravata kSetra ke prathama caMdovaga na [candropaka] saMnyAsI kA eka jinadeva / upakaraNa / caMdANaNA strI [candrAnanA] candra ke tulya | caMdovarAga pu [candroparAga] candra grahaNa / AhlAda utpanna karanevAlI, candramukhI / / caMdra dekho cNd| zAzvatI jina-pratimA-vizeSa / caMpa saka [de] cA~panA, dabAnA / caMdAbha vi [candrAbha] candra ke tulya AhlAda- | caMpa saka [carca ] carcA krnaa| janaka / pu. AThavA~ jinadeva, candraprabha svaamii| caMpa saka [A+ruha.] cddh'naa| isa nAma kA eka rAja-kumAra / na. eka deva- caMpa dekho caMpaya / / vimAna / | caMpaga puna [campaka] eka devavimAna / caMdAyaNa na [cAndrAyaNa] tapa-vizeSa, jisameM caMpaga dekho caMpaya / / candramA ke ghaTane-bar3hane ke anusAra bhojana ke | caMpaDaNa na [de] prahAra, AghAta / kaura ghaTAne-bar3hAne par3ate haiN| caMpaya pu [caMpaka] campA kA per3a / deva-vizeSa / caMdAyaNa na [candrAyaNa] candra kA chaH-chaH | na. campA kA phUla / degmAlA strI. chandamAsa para dakSiNa aura uttara dizA meM gamana / / vizeSa / campA ke phUloM kA hAra / 'layA caMdAyaya dekho caMdAava / AcchAdana-vizeSa, strI [deglatA] latAkAra campaka vRkSa / campaka vitAna, ceNdvaa| vRkSa kI zAkhA / degvaNa na [degvana] campaka caMdAlaga na [de] tAmra kA bhAjana-vizeSa / vRkSoM kI pradhAnatAvAlA vana / caMdAvatta na [candrAvata] eka devavimAna / caMpayavaDisaya pu [campakAvataMsaka] saudharma
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ caMpA-cakkAra saMkSipta prAkRta-hindo koSa 311 devaloka meM sthita eka vimAna / strI [degzAlA] tailika gRha / degsuha pu[degzubha, caMpA strI [campA] aMga deza kI rAjadhAnI, | "sukha] mAnuSottara parvata kA adhipati deva / nagarI-vizeSa / 'purI strI. vahI arth| seNa pu[degsena] svanAma-khyAta eka rAjA / caMpA strI. dekho caMpaya / kusuma na. campA kA hara pu [degdhara] cakravartI rAjA, samrAT / phUla / degvaNNa vi [degvaNaM] campA ke phUla ke | vAsudeva, ardha-cakro raajaa| tulya raMgavAlA, suvarNa-varNa / cakkaAa dekho cakkavAya / caMpAraNa (apa) pu [campAraNya] deza-vizeSa, cakkaMga pu [cakrAGga] pakSi-vizeSa / caMpArana, tirahuta kamiznarI (bihAra) kA eka cakkaNabhaya na [de] nAraMgI kA phala / jilA / caMpArana kA nivaasii| cakkaNAhaya na [de] taraGga, kallola / caMpia na [de] AkramaNa, dabAva / cakkama / aka [bhram] ghUmanA, bhaTakanA / caMpijiyA strI [campIyA] jaina munigaNa kI | cakkamma) eka shaakhaa| cakkammavia vi [bhramita] ghumAyA huA, caMbha pu[de] hala se vidArita bhuumi-rekhaa| phirAyA huaa| cakappA strI [de] tvcaa| cakkaya dekho ckk| cakida dekho cid| cakkala na [de] kuNDala / hiMDolA kA paTiyA / cakora puMstrI. cakora pakSI / vi. vartula, golAkAra padArtha / vizAla, cakka puM [cakra] cakravAka pakSI, na. gAr3I kA | vistIrNa / pahiyA / samUha / astra-vizeSa / cakrAkAra | cakkalia vi [de] cakrAkAra kiyA huA / AbhUSaNa, mastaka kA AbharaNa-vizeSa / vyUha- bhiNNa vi [bhinna] golAkAra khaNDa, gola vizeSa, sainya kI cakrAkAra racanA-vizeSa / na. | ttukdd'aa| eka devavimAna / degkaMta pu[kAnta] svayaM- | cakkavA kI] ckvii| bhUramaNa samudra kA adhiSThAtA deva / degjohi pu cakkavAga / pu[cakravAka] cakavA / [yodhin] cakra se lar3anevAlA yoddhA / cakkavAya / vAsudeva, tIna khaNDa pRthivI kA rAjA / jjhaya cakkavAla na [cakravAla] cakrAkAra bhramaNa / [dhvaja] cakra ke nizAnavAlI dhvajA / / maNDala, cakrAkAra padArtha, gola vastu / gola degpahu pu[prabhu] cakravartI rAjA / pANi pu. | jalAzaya / gola jala-samUha, jala-rAzi / cakravartI rAjA, samrAT / vAsudeva, ardha-cakravartI Avazyaka kArya, nitya-karma / samUha, rAzi, rAjA / degpurA, degpurI strI [degpurI] videha ddher| puM. parvata-vizeSa / vikkhaMbha pu varSa kI eka nagarI / degppahu dekho degpahu / yara [viSkambha] cakrAkAra gherA, gola paridhi / [cara] bhikSuka / degrayaNa na [degratna] | degsAmAyArI strI [degsAmAcArI] nitya-karmacakravartI rAjA kA mukhya Ayudha / degvai pu | vizeSa / [degpati] samrAT / degvai,degvaTTi pu [degvartin] | cakkavAlA strI [cakravAlA] gola paMkti, chaH khaNDa bhUmi kA adhipati rAjA, samrAT / cakrAkAra shrennii| vaTTitta na [degvartitva] samrATapana, saamraajy| | cakkAa dekho cakkavAya / vatti dekho degvaTTi / degvijaya pu. cakravartI | cakkAga na [cakraka] cakrAkAra vastu / rAjA se jItane-yogya kSetra-vizeSa / degsAlA cakkAra pu [cakrAra] rAkSasa vaMza kA eka - - - -
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ 312 saMkSipta prAkRta-hindI koSa cakkAvAya-caccA rAjA, eka laMkApati / baddhana. zakaTa / kA niyama, nayanendriya kA saMyama / degdaya vi. cakkAvAya puMna. dekho cakkavAya / jJAnadAtA / paDilehA strI[pratilekhA]A~kha cakkAha pu [cakrAbha] solahaveM jina-deva kA se dekhnaa| paritrANa na [degparijJAna] rUpaprathama shissy| viSayaka jJAna / degpaha puM [patha] netra-mArga, cakkAhiva pu [cakrAdhipa] cakravartI rAjA, nayanagocara / degphAsa pu [sparza] darzana, samrATa / avalokana / degbhIya vi [degbhIta] avalokana cakkAhivai pu [cakrAdhipati] Upara dekho| mAtra se hI DarA huA / degma, degmaMta vi [degmat] cakki vi [cakrin, cakrika] cakravAlA, locana yukta, A~khavAlA / pu. eka kulakara cakkiya ) cakra-viziSTa / pu. cakravartI rAjA, puruSa kA nAma / deglola vi.dekhane kA zaukIna, samrAT / telii| kumbhAra / degsAlA strI jisakI nayanendriya saMyata na ho vaha / loluya zAlI] tela becane kI dUkAna / vi [deglolupa] vahI pUrvokta artha / 'lloyaNacakkiya vi [cakita] bhayabhIta / lessa vi[deglokanalezya] surUpa / vittihaya cakkiya pu [cAkrika] cakra se lar3anevAlA vi[degvRttihata] dRSTi se aparicita / ssava yoddhA / bhikSuka kI eka jAti / [degzravasa] sA~pa / cakkiyA kri [zaknuyAt] kara sake, samartha ho cakkhuDDaNa na [de] tamAzA / ske| cakkhuya dekho cakkhusa / cakkI strI [cakrA] chanda-vizeSa / cakkhurakkhaNI strI [de] lajjA / cakkulaMDA strI [de] sarpa kI eka jAti / |cakkhusa bi [cAkSuSa] A~kha se dekhane yogya cakkesara puM [cakrezvara] cakravartI raajaa| vastu, nayana-grAhya / vikrama kI terahavIM zatAbdI kA eka jaina grantha cakvuhara vi [cakSuhara] darzanIya / kAra muni / cagora dekho cuor| cakkesarI strI [cakrezvarI] bhagavAn Adi- cacca saka [ carca ] candana Adi kA vilepana nAtha kI zAsanadevI / eka vidyaa-devii|| krnaa| cakkoDA strI [de] agni-bheda, agni-vizeSa / | cacca puM [carca] hemAcArya ke pitA kA nAma / cakkha (apa) saka [A + cakS] kahanA / samAlambhana, candana vagairaha kA zarIra meM upalepa / cakkha saka [A + svAday] cakhanA / cakkhaDia na [de] jIvitavya, jIvana / caccara na [catvara caurAstA, caurAhA, cauka / cakkhiMdiya na [cakSurindriya] A~kha / caccaria pu[de. cazcarIka] bhauMrA / cakkha paMna [cakSaSa] netra / pu. isa nAma kA caccariyA strI [carcarikA] nRtya-vizeSa / dekho eka kulakara puruSa / na. dekho nIce degdasaNa / cccrii| jJAna, bodha / darzana, avalokana / caccarI strI [carcarI] gIta-vizeSa, eka prakAra degkaMta pu [kAnta] kuNDaloda samudra kA kA gAna / gAnevAlI TolI / chanda-vizeSa / adhiSThAtA deva / degkaMtA strI [degkAntA] eka | hAtha kI tAlI kI AvAja / kulakara puruSa ko patnI / degdasaNa na [degdarzana] | caccasA strI [de] vAdya-vizeSa / cakSu se vastu kA sAmAnya jJAna / degdasaNa-caccA strI [de] zarIra para sugandhi padArtha kA vaDiyA strI [degdarzanapratijJA] A~kha se dekhane / lagAnA, vilepana / tala-prahAra, hAtha kI
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ caccAra-caNayaggAma saMkSipta prAkRta-hindI koSa 313 tAlI / / caDAviya vi [Arohita] car3hAyA huA, Upara caccAra saka [upA + labh] upAlambha denA, | sthApita / ulAhanA denaa| caDAviya vi [de] preSita / caccikka vi [de] maNDita, vibhUSita / puna. caDiAra puM. [de] ADambara / vilepana, candanAdi sugandhi vastu kA zarIra | caDu pu [caTu] priya vacana / vratI kA eka para mslnaa| Asana / udara / puna. khuzAmada / degAra vi caccuppa saka [apaMya] arpaNa karanA, denaa| [degkAra] khuzAmada karanevAlA, khuzAmadI / caccha saka [ takS ] chilanA, kATanA / degAraa vi [degkAraka] khuzAmadI / caja saka [ dRz ] dekhanA, avalokana krnaa| | caDukAri vi [caTukArin] khushaamdii| cajjA strI [caryA] AcaraNa, vartana / calana, caDuttariyA strI [de] utaracar3ha / vAda-vivAda / gamana / paribhASA, saMketa / caDuyAri dekho cddukaari| caTua dekho cttttua| caDula vi [caTula] caMcala, capala / kaMpavAlA, caTTa saka [de] caattnaa| hilatA huaa| caTa paMna de] bhakha / pu. vidyArthI / degsAlA caDalaga vide. caTalaka] khaNDa-khaNDa kiyA strI [degzAlA] caTazAlA, caTasAra, choTe huaa| bAlakoM kI paatthshaalaa| caDulA strI [de] ratna-tilaka, sone kI mekhalA caTu / ' [de] dAru-hasta, kATha kI meM laTakatA huA ratna-nirmita tilaka / caTua / kalachI, parosane kA pAtra-vizeSa / | caDulAtilaya na [de] Upara dekho| caTula caDuliyA strI [de] anta bhAga meM jalA huA caDa saka [A + ruha ] car3hanA, Upara baiThanA / ghAsa kA pUlA, pAsa kI A~TI / caDa pu[de] shikhaa| caDDu saka [mRd] mardana karanA, masalanA / caDakka puMna [de] caTakA / zastra-vizeSa / caDDa saka [ piS ] pIsanA / caDakkAri vi [caTatkArin] 'caTat' zabda caDDa saka [ bhuj ] bhojana karanA / karanevAlA (pavana aadi)| caDDu na [de] taila-pAtra, jisameM dIpaka kiyA caDaga dekho cddy| jAtA hai| caDagara pu[de] samUha, jatthA / aaddmbr|| caDDaNa na [bhojana] bhojana / khAne kI vastu / caDacaDa puM. 'caDa-caDa' aavaaj| caDDAvallI strI. isa nAma kI eka nagarI / caDacaDacaDa aka [caDacaDAya] 'caDa-caDa' caDha dekho caDa = A + ruha / AvAja krnaa| caDha dekho cdd| caDaDa pu [caTaTa] bijalI ke girane kI caNa / puM [caNaka] canA / aavaaj| caNaa caDapaDa aka [de] caTapaTAnA, chaTapaTAnA, kleza caNaiyA strI [caNakikA] masUra / paanaa| caNaga dekho caNaa / deggAma puM [deggrAma] gaur3a caDaya puMstrI [caTaka] gauraiyA pakSI / deza kA eka grAma / degpura na. nagara-vizeSa, caDavelA strI. dekho cveddaa| rAjagRha-nagara kA asalI nAma / caDAvaNa na [ArohaNa] car3hanA / caNayaggAma dekho caNaga-gAma /
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa caNoTThiyA-cammaTThia caNoTiyA strI [de]guJjA / dekho konnettiyaa| camara puM. pazu-vizeSa, jisake bAloM kA cAmara catta puMna [de] tklii| yA caeNvara banatA hai| puM. pA~caveM jinadeva kA catta vi [ tyakta ] chor3A huaa| sata kI prathama ziSya / dakSiNa dizA ke asurakumAroM aaNttii| kA indra / degcaMca puM [degcaJca] camarendra kA cattara dekho cccr| AvAsa-parvata / degcaMcA strI [degcaJcA ] camacattA dekho cttaaliisaa| rendra kI rAjadhAnI, svargapurI-vizeSa / degpura na. cattA strI [carcA] zarIra para sugandhI vastu vidyAdharoM kA nagara-vizeSa / kA vilepana / vicAra, carcA / camara puna [cAmara] caMvara, bAlavyajana / cattAla vi [catvAriMza] cAlIsA / degdhArI, hArI strI [degghAriNI] cAmara cattAlIsa na catvAriMzata] cAlIsa / vi. bIjane yA DolAnevAlI strii| cAlIsa varSa kI umravAlI / camarI strI. camara-pazu kI mAdA, surahI gAya / cattAlIsA strI [catvAriMzat caaliis|| | camasa puMna. camacA, kalachI, darvI / catthari puMstrI [de. castari] hAsya / camukkAra puM [camatkAra] Azcarya, vismaya / capeTA strI [de. capeTA] tamAcA / bijalI kA prkaash| cappa saka [A + kram] AkramaNa karanA, camU strI. sainya / senA-vizeSa, jisameM 729 dbaanaa| hAthI, 729 ratha, 2187 ghor3e aura 3645 cappa saka [ carca ] adhyayana karanA / khnaa| paidala hoM aisA lazkara / bhartsanA karanA / candana Adi se vilepana camma na [carman ] chAla, tvaka, cmdd'aa| krnaa| degkiDa vi [degkiTa] camar3e se sIA huA / cappaDaga nade] kASTha-yantra-vizeSa / degkosa, degkosaya puM [degkoza, degka] camar3e kA capparaNa na [de] tiraskAra, nirAsa / banA huA thailA / eka taraha kA camar3e kA cappalaa vi [de] asatya / bahuta jhUTha bolane / jUtA / kosiyA strI [degkozikA] camar3e kI vAlA / banI huI thailii| khaMDiya vi [degkhaNDika] cappuDiyA) strI [cappuTikA] capaTI, cuTakI, camar3e kA paridhAnavAlA / saba upakaraNa camar3e cappuDI / aMguSTha ke sAtha aMgulI kI tAlI / kA hI rakhanevAlA / degga vi [ka] camar3e kA capphala na [de] zekhara-vizeSa, eka taraha kA / banA huA carmamaya / degpakkhi puM[degpakSin ] zirobhUSaNa / vi. asatya, mithyaabhaassii| camar3e kI pA~khavAlA pkssii| degpaTTa pu. camar3e camakka puM [camatkAra] vismaya, Azcarya / / kA paTTA, vadhaM / degpAya na [degpAtra] camar3e kA camakka / saka [camat + kR] vismita / paatr| degyara pu[degkara] mocii| degrayaNa na camakkara | karanA, AzcaryAnvita krnaa| [ratna] cakravartI kA ratna-vizeSa, jisase camakkAra puM [camatkAra] Azcarya, vismy| subaha meM boye hue zAli vagairaha usI dina paka camaDa / saka [bhuj] bhojana karanA, khAnA / kara khAne-yogya ho jAte haiN| rukkha puM camaDha / [vRkSa] vRkSa-vizeSa / camaDha saka [de] mardana karanA, masalanA / prahAra cammaTThi strI [carmayaSTi] carmadaNDa, camar3A krnaa| piidd'naa| nindA karanA / AkramaNa lagI huI chdd'ii| krnaa| udvigna krnaa| cammaTTia aka [ carmayaSTIya ] carma-yaSTi kI
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ cammaTThila-cariyA saMkSipta prAkRta-hindo koSa 315 taraha AcaraNa krnaa| kA mUla aura uttara guNa / degkaraNANuoga puM cammaTila pu [carmAsthila] pakSi-vizeSa / [karaNAnuyoga] saMyama ke mUla aura uttara cammAra pu [carmakAra] camAra / guNoM kI vyAkhyA / kusIla puM [ kuzIla cammiya vi [carmita] carma meM ba~dhA huA / zithilAcArI sAdhu / degNaya [degnaya] kriyA cammer3ha pu [carmeSTa] camar3e se veSTita pASANa ko mukhya mAnanevAlA mata / moha puma. vAlA Ayudha / cAritra kA AvAraka karma-vizeSa / cammeDhaga pustrI [carmeSTaka] zastra-vizeSa / carama vi. antima, anta kA, paryantavartI / caya saka [ tyaj ] tyAga karanA / jisakA vidyamAna bhava antima ho vaha / caya saka [ zak ] sakanA, samartha honaa| degkAla pu. maraNasamaya / degjalahi pu caya aka [cyu] maranA, eka janma se dUsare [degjaladhi] antima samudra, svayaMbhUramaNa janma meM jaanaa| smudr| caya pu [caya] deha / samUha / ikaTThA honA / caramaMta puM [caramAnta] saba se antima, saba vRddhi / IToM kI racanA-vizeSa / se praant-vrtii| caya pu [cyava] janmAntara-gamana / caraya dekho crg| cayaNa n[cyn]iktttthaakrnaa| grahaNa, upAdAna / | cari puMstrI. pazuoM ke carane kI jagaha / cayaNa na [tyajana] parityAga / caaraa| cayaNa na [cyavana] maraNa, janmAntara-gamana / | carigA dekho cariyA = carikA / patana, gira jAnA / degkappa pu [degkalpa] | caritta na [caritra] carita, AcaraNa / cAritra vagairaha se girane kA prakAra / zithila | vyavahAra / svabhAva, prakRti / sAdhuoM kA vihAra / caritta na [caritra] jIvana-kathA, khaanii| cayaNa na [cyavana] cyuti, bhraMza, kSaya / caritta na [cAritra] saMyama, virati, vrata, cara saka [ car ] calanA, jAnA / bhakSaNa | niyama / kappa puM [degkalpa] saMyamAnuSThAna kA karanA / sevanA / jAnanA / pratipAdaka grantha / degmoha puna. saMyama kA cara pu. gamana, gati / vartana / jaGgama prANI / AvAraka karma / 'mohaNijja na [degmohanIya] degcara vi. clnevaalaa| vahI pUrvokta artha / caritta na [degAcAritra] caraMtI strI. jisa dizA meM bhagavAn jinadeva | AMzika saMyama, zrAvaka-dharma / yAra puM vagairaha jJAnI puruSa vicarate hoM vaha / . rcAra] saMyama kA anuSThAna / riya puM caraga pu [caraka] dekho cara = cara / yUthabandha | [degArya] cAritra se Arya, vizuddha cAritravAlA, ghUmane vAle tridaNDiyoM kI eka jAti / daMza- sAdhu, muni / mazakAdi jantu / carima dekho crm| caracarA strI. 'cara-cara' AvAja / cariya pu [caraka] jAsUsa, dUta / caraDa pu [caraTa] luTere kI eka jAti / | cariya na [carita] ceSTita, AcaraNa / jIvanacaraNa puna. saMyama, cAritra / AcaraNa / na. vrata, carita / caritra-grantha / sevita, Azrita / niyama / caranA, pazuoM kA tRNAdi-bhakSaNa / cariyA strI [carikA] parivAjikA, saMnyApadya kA cauthA hissA / gamana, vihAra / sinI / kilA aura nagara ke bIca kA mArga / sevana, Adara / pAda, pA~va / karaNa na. saMyama | cariyA strI [caryA] AcaraNa, anuSThAna /
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ 316 caviDA cavelA saMkSipta prAkRta-hindI koSa carIyA-cAI gamana, gati, vihAra / gaadd'ii| cava saka [kathaya] kahanA, bolnaa| carIyA dekho cariyA = caryA / cava aka [cyu] maranA, janmAntara meM jAnA / caru puM. sthAlI-vizeSa / pAtra-vizeSa / gira jAnA, patana honaa| carugiNaya dekho cAruiNaya / cava pu [cyava] mauta / carulleva na [de] nAma, aakhyaa| cavacava pu. 'cava-cava' AvAja / cala saka [cal] calanA, gamana karanA / aka. cavala vi [capala] caMcala, asthira / Akula, kAMpanA, hilnaa| vyAkula / puM. rAvaNa kA eka subhaTa / cala vi. caMcala / pu. rAvaNa kA eka subhaTa / cavala pu[de] anna-vizeSa, bodd'aa| calacala vi. asthir| puM. ghI meM talI jAtI | cavalaya puMde] dhAnya-vizeSa / huI cIja kA pahalA tIna ghAna / cavalA strI [capalA] bijalI / calaNa pu [caraNa] pA~va, pAda / degmAliyA | caviA strI [cavikA] vanaspati-vizeSa / strI [degmAlikA] paira kA AbhUSaNa-vizeSa / degvaMdaNa na [degvandana] paira para sira jhukA kara | cavilA strI [capeTA] tamAcA, thappar3a / prnnaam| calaNa na [calana] calanA, gati, cAla, prathA, | caveDI strI [de] zliSTa kara-saMpuTa / saMpuTa, rivAja / samudra, DibbA / calaNAuha pu [caraNAyudha] kukkuTa / caveNa na [de] vacanIya, lokApavAda / calaNAoha pu [de. caraNAyudha] Upara dekho| cavelA dekho cviddaa| calaNiyA / strI [calanikA, no] jaina | cavva saka [carva ] cbaanaa| calaNI sAdhviyoM ko pahanane kA kaTi-cavva (zau) dekho cacca = carca / vstr| cavvakkia vi [de] dhavalita, cUne se potA calaNI strI [calanI] sAdhviyoM kA eka | huaa| upakaraNa / paira taka kA koca / cavvAi dekho cvvaagi| calavalaNa na [de] caTapaTAI, cNcltaa| cavvAka | puM [cArvAka] nAstika, bRhacalAcala vi. caMcala, asthira / cavvAga ) spati kA ziSya, lokAyatika / caliMdiya vi [calendriya] indriya-nigraha karane | cavvAgi vi [cArvAkin] cabAnevAlA / meM asamartha, jisakI indriyA~ kAbU meM na hoN| duvyvhaarii|| bh| casa saka [caS] ckhnaa| calia na [calita] vikalatA, asthairya, | casaga / pu[caSaka] dArU pIne kA pyaalaa| caMcalatA / vi. calA huA, kampita / pravRtta / | casaya ) pyAlA / pakSi-vizeSa / vinaSTa / cahutiyA strI [de] cuTakI, cuTakIbhara / calla dekho cala = cala / cahuTTa aka [de] cipakanA, cipaTanA, laganA / callaNaga na [de] kaTi-vastra / caTTa vi [de] nimagna, lIna / cipakA huA / calli strI [de] nAcate samaya kI eka prakAra | cahADa pu [de] eka manuSya-jAti / kI gati / cAi vi [tyAgin] tyAga karanevAlA / dAnI, calli strI [de] madana-vedanA / | udAra / niHsaMga, nirIha, saMyamI /
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAiya-cADu saMkSipta prAkRta-hindI koSa 317 cAiya vi [tyAjita] chor3avAyA huaa| / cAummAsI strI [cAturmAsI] dekho cAummAcAiya vi [zakita] jo samartha huA ho| | sia| cAuaMgI strI [cArvaGgI] sundara aMgavAlI | cAuraMga dekho curNg| strii| cAuraMgijja vi [caturaGgIya] cAra aMgoM se cAuMDa pu [cAmuNDa] rAkSasa-vaMza kA eka sambandha rakhanevAlA / na. 'uttarAdhyayana' sUtra rAjA, eka laGkA-pati / kA eka adhyayana / cAukAla na [catuSkAla] cAra samaya / cAuraMta dekho curNt| cAukoNa vi [catuSkoNa] cAra konAvAlA, cAuraMta puM [cAturanta] cakravartI rAjA, caturasra / samrAT / na. lagna-maNDapa, caurI / cAugghaMTa ) vi [caturghaNTa] cAra ghaMTA | cAuraMta na [cAturanta] bhAratavarSa / cAughaMTa , vAlA, cAra ghaNTAoM se yukta / cAuraMta na [caturanta] cakra, pahiyA / cAujAma na [cAturyAma] cAra mahAvrata, cAurakka vi [cAturakya] cAra bAra pariNata / sAdhu-dharma-ahiMsA, satya, asteya aura apari- gokhIra na [deggokSIra] cAra bAra pariNata graha ye cAra sAdhu-vrata / kiyA huA go-dugdha, jaise katipaya gauoM kA cAujjAya na [cAturjAta] dAlacInI, tamA- | dUdha dUsarI gauoM ko pilAyA jAya, phira lapatra, ilAyacI aura naagkesr|| unakA anya gauoM ko, isa taraha cAra bAra cAutthiga / puM [cAturthika] roga-vizeSa, | pariNata kiyA huA go-dugdha / cAutthiya / cauthe-cauthe dina para honevAlA cAula vi [de] cAvala kA / puM. taNDula / jvara / cAullaga na [de] puruSa kA putalA-kRtrima cAuddasiyA strI [caturdazikA] caudasa / puruSa / cAuddasI strI [caturdazI] Upara dekho| | cAuvaNNa / vi [cAturvarNya] cAra varNavAlA, cAuddAha (apa) tri. ba. [caturdazan] caudaha / cAuvvaNNa ) cAra prakAra vaalaa| puM. sAdhu, cAuddisiM dekho cau-disi / sAdhvI, zrAvaka aura zrAvikA kA samudAya / cAuppAya na [catuSpAda] caturvidha / na. brAhmaNa, kSatriya, vaizya aura zUdra ye cAra cAumAsa , puMna [cAturmAsa] caumAsA / manuSya-jAti / cAummAsa ' ASAr3ha, kArtika aura cAugvijja / na [cAturvadya] cAra prakAra phAlguna mAsa kI zukla cturdshii| cAuvveja ) ko vidyA-nyAya, vyAcAummAsia vi [cAturmAsika] cAra mAsa karaNa, sAhitya aura dharma-zAstra / puM. caube, sambandhI, jaise ASAr3ha se lekara kArtika taka | brAhmaNoM kA eka alla-upagotra yA vrg| ke cAra mahIne se sambandha rakhanevAlA / na. cAussAlA strI [catuzzAlA] cAroM tarapha ASAr3ha, kArtika aura phAlguna mAsa kI zukla ke kamaroM se yukta ghara / caturdazI tithi, parva-vizeSa / cA~uMDA strI [cAmuNDA] svanAma-khyAta devI / cAummAsI strI [cAturmAsI] cAra mAsa, kAua puM [ kAmuka] mahAdeva / caumAsA, ASAr3ha se kArtika, kArtika se | cAga dekho cAya = tyAga / phAlguna aura phAlguna se ASAr3ha taka ke cAra | cADa vi [de] mAyAvI, kapaTI / mahIne / / cADu puna [cATu] priyavAkya / khuzAmada /
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ 318 saMkSipta prAkRta-hindI koSa cANakka-cAlaNa pyAra vi [degkAra] khushaamdii| cAraNa [de] anthi-cchedaka, pAkeTamAra / cANakka puM [cANakya] rAjA candragupta kA | cAraNa puM. AkAza meM gamana karane kI zakti svanAma-prasiddha mantrI / eka manuSya-jAti / rakhanevAle jaina muniyoM kI eka jAti / stuti cANakkI strI [cANakyI] lipi-vizeSa / karanevAlI bhATa jAti / eka jaina muni-gaNa / cANikka dekho caannkk| cAraNiA strI [cAraNikA) gaNita-vizeSa / cANUra puM. malla-vizeSa / cArabhaDa puM [cArabhaTa] zUra puruSa, lar3avaiyA / cAmara puna. bAla-vyajana / chanda-vizeSa / gAhi | cArabhaDa pu [cArabhaTa] lutteraa| vi [grAhina cAmara bIjanevAlA naukara / / cAraya dekho caarg| degchAyaNa na [degcchAyana] svAti nakSatra kA | cAravAya puM [de] grISma Rtu kA pavana / gotr| jjhaya puM [dhvaja] cAmara-yukta | cArahaDa dekho cArabhaDa / patAkA / degdhAra vi ['dhAra] cAmara bIjane- cArahaDI strI [cArabhaTI] zauryavRtti, sainikavAlA / vRtti / cAmaraccha na [cAmarathya] gotra-vizeSa / | cArAgAra na. kaidakhAnA / cAmIara na [cAmIkara] suvarNa / cAri strI. caaraa| cAmuMDarAya puM [cAmuNDarAja] gujarAta kA | cAri vi [ cArin ] pravRtti karanevAlA / calanevAlA, gamana-zIla / cAlukya vaMza kA eka rAjA / cAmuMDA dekho caaNuNddaa| cAria vi [cArita] jisako khilAyA gayA ho vaha / vijJApita, jatAyA huA / cAya dekho caya - zaka / cAya dekho caav| cAria puM [cArika] cara-puruSa / paMcAyata kA cAya puM [tyAga] chor3anA, parityAga / dAna / / mukhiyA puruSa, samudAya kA aguaa| cAyaga / cAtaka cAtakapakSI / | cAritta dekho caritta = cAritra / cAyava / cAritti dekho caritti / cAra saka [cAraya] carAnA, khilaanaa| cAriyA strI [caryA] AcaraNa, idhara-udhara cAra puM. gati, gamana, bhramaNa, paribhramaNa / | ___ gamana, jIvikA / ceSTA / jAsUsa / kArAgAra / saMcAra, saMcaraNa / anu- | cArI strI. dekho cAri = cAri / ThAna, AcaraNa / jyotiSa-kSetra, aakaash| cAru vi. sundara, pravara / puM. tIsare jinadeva kA cAra pu [de] piyAla vRkSa, cirauMjI kA per3a / / prathama ziSya / na. zastra-vizeSa / bandhana sthAna / icchA, abhilASa / na. phala cAruiNaya [cArukinaka] deza-vizeSa / vi. vizeSa, mevA-vizeSa / degvakaya puM [kraya] | usa deza kA nivaasii| becanevAle kI icchAnusAra dAma dekara cAruNaya pu [cArunaka] Upara dekho / khriidnaa| cAruvacchi pu. ba. [cAruvatsi] deza-vizeSa / cAraga de [cAraka] dekho cAra / ["pAla] puM. | cAruseNI strI [cArusenI] chanda-vizeSa / [pAla] jelakhAnA kA adhyakSa / degpAlaga | cAla saka [cAlay | calAnA, hilAnA, paanaa| puM [degpAlaka] jelara / bhaMDa na [ bhANDa] | vinAza krnaa| kaidI ko zikSA karane kA upakaraNa / 'pahiva | cAlaNa na [cAlana] calAnA, hilAnA / puM [dhipa] kaidakhAnA kA adhyakSa / vicAra / zaMkA, prazna, pUrvapakSa /
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAlaNA - ciciNI cAlaNA strI [ cAlanA ] zaMkA, pUrvapakSa, AkSepa | cAlaNiyA ) strI [ cAlanikA] / cAlaNI strI [ cAlanI] AkhA, chAnane kA pAtra calanI yA chalanI / cAlavAsa ' [ de] sira kA bhUSaNa - vizeSa / cAlira vi [cAlayitR ] calAnevAlA / calanevAlA | saMkSipta prAkRta-hindI koSa cAlI strI [catvAriMzat ] cAlIsa / cAlIsa strIna [ catvAriMzat ] cAlosa / cAlukka puMstrI [caulukya ] cAlukya vaMza meM utpanna / puM. gujarAta kA prasiddha rAjA kumAra cAsa puM [de] hala - vidArita bhUmi- rekhA, khetI / cAha saka [vAJch ] cAhanA / apekSA karanA / 319 cia a [ iva] upamA aura utprekSA kA sUcaka avyaya / cia vi [cita ] ikaTThA kiyA huA / vyApta / puSTa, mAMsala / cia na [ cita] IMTa Adi kA Dhera / cia dekho citta = citta / ciA strI [ tviS ] kAnti, teja / ciA dekho ciyagA / pAla / cAva saka [ carva ] cabAnA | cAva ' [ cApa] dhanuSa / cAvala na [ cApala] caMcalatA / cAvalla na [ cApalya] Upara dekho / cAvAlI strI. grAma- vizeSa | cAvi vi [cyAvita ] maravAyA huA / cAveDI strI [cApeTI] vidyA-vizeSa, jisase dUsare ko tamAcA mArane para bImAra AdamI kA roga calA jAtA hai / ciMca cAvoNaya na [cAponnata] vimAna vizeSa, cicaa eka deva vimAna / cAsa puM [ cASa] svarNa cAtaka, papIhA, laha- cicaNiA ToravA | cicaNigA yAcanA / cAhiNI strI [ cAhinI] hemAcArya kI mAtA kA nAma / cii strI [citi] upacaya, puSTi, vRddhi | ikaTTA karanA / buddhi / bhIta vagairaha banAnA / citA / kammana [ 'karman ] vandana, praNAma - vizeSa | cii dekho ceia | ciigA dekho ciyA / ciiccha saka [ cikits ] davA karanA, ilAja karanA / saMzaya karanA / ciicchavi [cikitsaka ] davA karanevAlA, ilAja karanevAlA / puM. vaidya / ciiyacita kA bhU. kR. / ciura puM [cikura ] keza / pIta raMga kA gandhadravya-vizeSa | [maNDa ] vibhUSita karanA / ciMcaNI ciMcaNI strI [] anna pIsane kI cakkI | ciMcA strI [caJcA] tRNa kI banAI huI caTAI vagairaha / purisapuM [puruSa] tRNa kA manuSya, jo pazu, pakSI Adi ko DarAne ke lie khetoM meM gAr3A jAtA hai / cAhuANa pu[cAhuyAna] cauhAna vaMza / puMstrI. cauhAna vaMza meM utpanna / cicA strI [de. ciJcA]] imalI kA per3a / ciciNiA ci dekho ciNa / cia a [ eva] nizcaya ko batalAnevAlA ciMciNicicA - strI [de] imalI kA per3a / avyaya / ciciNI } cicaia vi [] calita, calA huA / strI [de] dekho ciciNI /
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ 320 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ciMcilla-ciTTiya ciMcilla saka [ maNDaya ] alaMkRta krnaa| | cikkA strI [de] thor3I cIja / sUkSma chIMTA / ciMta saka [ cintaya ] cintA karanA, vicAra | cikkAra puM [cItkAra] cillAhaTa, ciNghaadd'| karanA / yAda krnaa| dhyAna krnaa| apha- | cikkiNa dekho cikkaNa / sosa krnaa| cikkhaaNa vi [de] sahiSNu / ciMta vicintya] cintanIya, vicAraNIya / / cikkhalla puM [de] kIca / / ciMtaga vi [cintaka] cintA karanevAlA, | cikkhallaya na [cikkhallaka] kAThiyAvAr3a vicaark| kA eka nagara / ciMtaNa na [cintana] vicAra, paryAlocana / cikkhilla / smaraNa, smRti / cikhalla [de] dekho cikkhalla / ciMtaNiyA strI [cintanikA] yAda karanA, | cikhilla , cintana krnaa| cigicigAya aka [ cikacikAya ] cakaciMtaya vi [cintaka] cintA krnevaalaa| cakATa karanA, camakanA / citava dekho ciMta = citam / cigicchaga dekho ciicchaa / ciMtA strI. vicAra, paryAlocana / aphasosa, | cigicchaNa na [cikitsana]cikitsA, ilaaj| shok| dhyAna / smRti / iSTa-prApti kA sandeha / / cigicchaya dekho ciicchaa / degura vi[degtura] zoka se vyAkula / degdiTTha vi cigicchA strI [cikitsA] davA, pratIkAra, [dRSTa] vicAra-pUrvaka dekhA huaa| degmaia vi | ilAja / "saMhiyA strI [degsaMhitA] vaidyaka[degmaya] cintA-yukta / maNi puM. manovAJchita | zAstra / artha ko denevAlA ratna-vizeSa, divyamaNi / cicca vi [de] cipaTI naasikaavaalaa| na. vItazoka nagarI kA eka rAjA / degvara vi | sambhoga / [degpara] cintA-magna / cicca vi [tyAjya] chor3ane-yogya / citAyaga / vi [cintaka] cintA karane- ciccara vi [de] cipaTI naasikaavaalaa| citAvaga ) vaalaa| | ciccA dekho caya = tyaja / ciMdha na [cihna] lAJchana, nizAnI / dhvjaa| cicci puM.cItkAra, cillAhaTa,bhayaMkara aavaaj| degpaTTa puM. nizAnI rUpa vastra khaNDa / degpurisa | cicci puM [de] agni / puM [puruSa] dAr3hI-mUMcha vagairaha puruSa kI ciTTha a [de] atyanta / nizAnI vAlA napuMsaka, hiMjar3A / puruSa kA veSa | ciTTha aka [sthA] baiThanA, sthiti karanA / dhAraNa karanevAlI strI vgairh| ciTTha dekho cecha / cidhAla vi [cihnavat] cihna-yukta / ciTThaittu vi[sthAtRbaiThanevAlA, ThaharanevAlA / ciMdhAla vi [de] sundara / mukhya, pravara / ciTThaNa na [sthAna] khar3A rahanA / ciphullaNI strI [de] lhNgaa| ciTThaNa na [ceSTana] ceSTA, prayatna / cikiccha dekho ciicch| ciTThaNA strI[sthAna]sthiti,baiThanA,avasthAna / cikura dekho ciur| ciTThA dekho cettaa| cikka vi [de] alpa / na. choNk| | ciTriya vi [ceSTita] jisane ceSTA kI ho cikkaNa vi [cikkaNa] cikanA, snigdha / vaha / na. ceSTA, prayatna / nibiDa / durbhedya, duHkha se chUTane-yogya / ciTThiya vi [sthita] avasthita, rahA huaa|
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ ciDiga-cittA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 321 na. avasthAna, sthiti / eka lokapAla, deva-vizeSa / kSudra jantu-vizeSa, ciDiga puM [ciTika pakSi-vizeSa / caturindriya kITa-vizeSa / degphala, degphalaga, ciNa saka [ci] ikaTThA krnaa| degphalaya na [degphalaka] tasavIravAlA takhtA / ciNa dekho cnn| degbhitti strI. citravAlI bhIta / strI kI ciNa dekho citt| tasavIra / yara dekho deggara / degrasa puM. bhojana ciNoTThI strI [de] gunyjaa| denevAlI kalpavRkSoM kI eka jAti / deglehA ciNNa vi [cIrNa] Acarita, anuSThita / aMgI- strI [deglekhA] chanda-vizeSa / degsaMbhUiya na kRta, AdRta / vihita / [degsaMbhUtIya] 'uttarAdhyayana' sUtra kA eka ciNha na [cihna] nishaanii| adhyayana / degsabhA strI. tasavIravAlA gRha / citta saka [citraya] citra banAnA, tasavIra | degsAlA strI [degzAlA] citra-gRha / / khiiNcnaa| cittaMga puM [citrAGga] puSpa denevAle kalpavRkSoM citta na. mana, antaHkaraNa, hRdaya / jJAna, | kI eka jAti / cetanA / buddhi / abhiprAya, Azaya / upayoga, | cittaga dekho citta = citra / khyAla / degNNu vi [degjJa] dila kA jAnakAra / cittajANua dekho citt-nnnnu| degnivAi vi [ nipAtin ] abhiprAya ke | | cittaThia vi [de] paritoSita, khuza kiyA anusAra baratanevAlA / degmaMta vi [degvat] huaa| sajIva vastu / | cittaNa na [citraNa] citra-karma / citta dekho caitta = caitra / cittadAu puM [de] mdhpudd'aa| citta na [citra] Alekhya, tasavIra / Azcarya / | cittapattaya puM [citrapatraka] caturindriya jIva kASTha-vizeSa / vi. vilakSaNa, vicitra / nAnA- kI eka jAti / vidha / adbhata / citkbraa| paM. eka loka- | cittapariccheya vi [de] laghu, chottaa| pAla / parvata-vizeSa / citraka, cItA, zvApada | cittaya dekho citta = citra / vizeSa / citrA nakSatra / utta puM [deggupta] cittayalayA strI [citrakalatA] vallIbharata kSetra ke eka bhAvI jinadeva / kaNagA | vizeSa / strI [ kanakA] eka vidyutkumArI devii| cittala vi [de] vibhUSita / ramaNIya / kamma na [karman ] Alekhya, chavi / cittala vi [citrala] kabarA / puM. jaMgalI degkara dekho deggara / degkaha vi [degkatha] nAnA pazu-vizeSa / prakAra kI kathAe~ kahanevAlA / kUDa [degkUTa] | cittali puMstrI [citralin] sA~pa kI eka sItAnadI ke uttara kinAre para sthita eka jAti / vakSaskAra-parvata / parvata-vizeSa / na. nagara- cittalia vi [citralita, citrita] citravizeSa |shikhr-vishess / degkkharA strI[degAkSarA] yukta kiyA huaa| chanda-vizeSa / gara puM[degkara] citrakAra / guttA | cittaviaa vi [de] paritoSita / strI guptA] devI-vizeSa, somanAmaka lokapAla | cittavINA strI [citravINA] vAdya-vizeSa / kI eka agra-mahiSI / dakSiNa rucaka parvata para cittA strI [citrA] nakSatra-vizeSa / eka basanevAlI eka dikkumArI, devI-vizeSa / vidyutkumArI devii| zakrendra ke eka lokadegpakkha puM [degpakSa] veNu-deva nAmaka indra kA / pAla kI strI, devI-vizeSa / auSadhi-vizeSa /
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ 322 saMkSipta prAkRta-hindI koSa cittAcillaDaya-cilAa cittAcillaDaya , puM [de] jaMgalI pazu- ciraM a [ciram] dIrgha kAla taka / taNa vi cittAcellaraya vizeSa / degtanA puraanaa| cittAvaDI strI [citrapaTI] vastra-vizeSa, chIMTa cira na. dIrgha kAla / vilamba / vi. dIrgha kAla (bUTIdAra) Adi kpdd'aa| taka rahanevAlA / degAraa vi [kAraka] cittiyA strI [citrikA] strI-cItA, zvApada- vilamba karanevAlA / degjIvi vi [jovin] vizeSa kI maadaa| dIrgha kAla taka jiinevaalaa| jIvia vi cittI dekho cettii| [jIvita] vRddha / degdii degTTiiya, 'TTiIya cittI strI [caitrI] caitra mAsa kI puurnnimaa|| vi [sthitika] lambA AyuSyavAlA, dIrgha ciddavia / vi [de] nirNAzita, vinA. kAla taka rahanevAlA / 'rAa puM [rAtra ciddAvia / shit| bahu kAla, dIrgha kAla / cippa saka [de] kUTanA / dbaanaa| cira aka [ciraya] vilamba krnaa| Alasa cippaga puMna [de] kUTI huI chAla / krnaa| cippaDa dekho cividd| ciracciya vi [ciracita] cirakAla se upacippaya dekho cippg| cita-ikaTThA kiyA huA yA bar3hA huaa| cippia puM [de] napuMsaka-vizeSa, janma ke ciraDI strI [de] varNa-mAlA / samaya meM aMgUThe se mardana kara jisakA aMDakoza ciraDDihilla [de] dekho ciriDihilla / dabA diyA gayA ho vaha / ciramAla saka [prati + pAlaya] paripAlana cippiDaya puM[de] anna-vizeSa / krnaa| cibua na [cibuka] hoTha ke nIce kA ava- cirayA strI [de] kuttii-jhopdd'ii| yava, tthoddh'ii| cirassa a [cirasya] bahuta kAla taka / cibbhaDa na [cibhiTa] khIrA, kakar3I kA phl| cirAa dekho cira = ciram / cibbhaDiyA strI [cibhiTikA] kakar3I kA cirAiya vi (cirAdika] puraanaa| gAcha / matsya kI eka jAti / cirAIya vi [cirAtIta] prAcIna / cibbhiDa dekho cibbhaDa / cirANaya (apa) vi [cirantana] purAtana / cimiTTa / vi [cipiTa] cipaTA, baiThA cirAdaNa vi [cirantana] Upara dekho| cimiDha ) huA, dabA huA (naak)| cirAva aka [ciraya] vilamba karanA / Alasa cimiNa vi [de] romAJcita, gadgada / / karanA / saka. vilamba karAnA, roka rkhnaa| ciya dekho ceia = caitya / / ciricirA strI [de] jaladhArA, vRSTi / ciyakA / strI [citA] murde ko phUMkane ke cirikkA strI [de] mazaka / alpa vRSTi / prAtaH ciyagA / lie cunI huI lakar3iyoM kA Dhera / kAla / ciyatta dekho ctt| ! ciricirA [de] dekho ciriciraa| ciyatta vi [de] sammata / priitikr| prIti, ciriDI dekho cirddii| ruci| ciriDDihilla na [de] dhii| ciyayA dekho ciygaa| cirihiTTI strI [de] guJjA, dhuMdhacI, lAlarattI / ciyAga / dekho cAya = tyAga / cilAa puM [kirAta] anArya deza-vizeSa / ciyAya / / kirAta deza meM rahanevAlo mleccha-jAti,
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ cilAiyA - cIhADI bhilla, puliMda / dhana sArthavAha kA eka dAsa naukara | saMkSipta prAkRta-hindI koSa cilAiyA strI [ kirAtikA] kirAta deza kI cilhaya puM [de] cakra-mArga | rahanevAlI strI / cilAI strI [kirAtI] Upara dekho / putta pu [degputra] eka dAsI putra aura jaina - maharSi / cilAda dekho cilAa / cilici liA strI [de] dhArA, vRSTi | cilici liya vi [de] bhIjA yA bhIgA huA / cilicilla cilicila >vi [de] Ardra, gIlA / cilicIla ciNi [de] dekho cilINa / cilimiNI cilimiligA | strI [de] paradA, AcchAdanacilimiliyA | paTa | cilimilI cilINa na [] azuci, mailA, mala-mUtra / cilla puM [de] bAla, lar3akA / ziSya / cilla pu. vRkSa - vizeSa / na. puSpa - vizeSa / cilla na [ de] sUrpa, chAja / cillaa na [de] dedIpyamAna | cillaga [de] dekho cilliya / cillaDa [de] dekho cillala / cillaNA strI [cillaNA ] eka satI strI, rAjA zreNika kI patnI / cillaya na [ de] kharAba A~kha | cillala puM [ cilvala ] anArya deza - vizeSa / usa deza kA nivAsI / cillala puMstrI [de] cItA / strI. degliyA / na. kA~dovAlA jalAzaya, choTA tAlAba Adi / 323 cillUra na [de ] musala | jisase cAvala Adi annakUTe jAte haiM / vi [cipiTa] cipaTA, baiThA yA dha~sA huA (nAka) | civiDA strI [cipiTA ] gandha- dravya-vizeSa | civiDha dekho civiDa / [cikura] keza dekho caiia / civiTTha civiDa cira cI cIa cIa na [citA] murde ko phUMkane ke lie cunI kar3iyoM kA Dhera | cI dekho ceia / cIDa va [de] kAle kA~ca kI maNivAlA / cINa vi [ cIna ] laghu / puM. cIna deza / cIna deza kA nivAsI / vrIhi kA bheda / paTTa pu. cIna deza meM honevAlA vastra-vizeSa | piTTha na [deg piSTa] sindUra - vizeSa / cINaMsu cIsu [cInAMzu, ka] koTa - vizeSa, jisake tantuoM se vastra banatA hai / cIna deza kA vastra - vizeSa / cIyA strI. dekho cIa = citA / cIra na. kapar3e kA Tukar3A | kaMDUsagapaTTa pu [deg kaNDUsa kapaTTa] jaina sAdhuoM kA eka upakaraNa, rajoharaNa kA bandhana- vizeSa / cIraga puM' [coraka] nIce dekho / coriya puM [corika] rAste meM par3e hue cIthar3oM ko pahananevAlA bhikSuka | phaTA-TUTA kapar3A pahananevAlI eka sAdhu-jAti / cIriyA) strI vastra khaNDa | kSudra kITa - vizeSa, corI jhIMgura | camakatA / cIvI strI [de] bhallI, bhAlA / cillA strI [] cIla, pakSi-vizeSa, zaku cIvara na saMnyAsiyoM yA bhikSuoM ke pahanane kA nikA / kapar3A / cilliya va [] lIna, Asakta / dedIpyamAna / cIhADI strI [de] cItkAra, pukAra, hAthI kI cilliripuM [de ] mazaka, macchara / garjanA |
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ 324 cIhI strI [de] mustA kA tRNa- vizeSa / cu aka [ cyu ] maranA, janmAntara meM jAnA / vinAza pAnA / giranA / bhraSTa honA / saMkSipta prAkRta-hindI kauSa cua aka [ zcut ] jharanA, TapakanA / cua saka cuccaya cucU [ tyaj ] tyAga karanA, parihAra | cucchavi [ tuccha] thor3A, halakA / jaghanya, karanA / nagaNya | cui strI [ cyuti ] cyavana, maraNa / cujjana [ de] Azcarya / cukArapura na. eka nagara / cuDaNa na [de ] jIrNatA, sar3a jAnA / cuMcua pu N [de] zekhara, avataMsa, mastaka kA cuDalia na [ de] guru-vandana kA eka doSa, rajoharaNa ko alAta (mazAla) kI taraha khar3A rakhakara vandana karanA / bhUSaNa / cuDalI [de] dekho cuDulI / fs dekho DulI | hAtha kA sampuTAkAra | cuMculia vi [de] avadhArita / na tRSNA / cuMculipUra [] culuka, pasara / cuMTa saka [ca] phUla vagairaha ko tor3akara ikaTThA karanA / cuMDhI strI [ de] thor3A pAnIvAlA akhAta jalA zaya / cuMpAlaya [de] dekho cuppAlaya / cuMbaka [ cumbU ] cumbana karanA / cuMbhala puM [de] zekhara, avataMsa, zirobhUSaNa / cukka aka [ bhraMz ] cUkanA, bhUla karanA / bhraSTa honA, rahita honA, vaJcita honA / saka. naSTa karanA, khaNDana karanA / anavadhita honA, be-khyAla honA / cukka puM [de] muTThI | cukkAra puM [de] AvAja, zabda / cukkuDa puM [de] bakarA / cukkha [de] dekho cokkha / cucuya cuMcua [ cuJcuka ] mleccha deza-vizeSa | usa deza meM rahanevAlI manuSya jAti / caMcuNa [cuJcuna] eka dhanI vaizya jAti / cuMcuNi vi [] calita, gata / cyuta, naSTa | cuMcuNiA strI [de] goSThI kI pratidhvani / sambhoga / imalI kA per3a / muSTi- dyUta / yUkA, khaTamala, kSudra kITa - vizeSa | caMcumAli vi [] alasa, dIrghasUtrI / cuMculi puM [3] coMca | culuka, pasara, eka cuNa saka [ci] cuganA, pakSiyoM kA khAnA / cIhI-cuNNA na [ cUcuka] stana kA agra bhAga / [cucUka ] stanoM kI golAI, cucI / cuDuppana [] khAla utAranA / ghAva / camar3I, tvacA / cuDuppA strI [de] tvacA, camar3I, khAla | DulI strI [] ulkA, alAta, jalatI huI lakar3I, ulmuka ! a [] cANDAla | baccA | icchA | aruci, bhojana kI aprIti / vyatikara, sambandha | vi. alpa | mukta, tyakta | sUMghA huA / cuNi vi [] vidhArita, dhAraNa kiyA huA / cuNNa saka [cUrNay ] cUranA, Tukar3A Tukar3A karanA / cuNa puMna [cUrNaM] cUra, bukanI, bArIka khaNDa | ATA / raja / gandha dravya kA raja / cUnA / vazIkaraNAdi ke lie kiyA jAtA dravyamilAna / kosaya na [kozaka] bhakSyavizeSa | cuNNa na [caurNa ] gambhIrArthaka pada, mahArthaka zabda / cuNNaia vi [de] cUrana se Ahata - jisa prakAra cUrNa pheMkA gayA ho vaha / cuNaga puM [cUrNaka] vRkSa - vizeSa cuNA strI [cUrNA] chanda- vizeSa /
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ cuNNAA-cUlA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 325 cuNNAA strI [de] kalA, vijJAna / upAsakoM meM se eka / himavaMta pu[himavat] cuNNAsI strI [de] naukraanii| choTA himavAn parvata / himavaMtakUDa na cuNNi strI [cUNi] grantha kI TIkA-vizeSa / [himavatkUTa] kSudra himavAn-parvata kA zikharacuNNia vi [cUrNita] cUra-cUra kiyA huaa| vizeSa / pu. usakA adhipati deva-vizeSa / dhUlI se vyApta / himavaMtagirikumAra pu [himavagiri cuNNiA strI [cUrNikA] bheda-vizeSa, eka | kumAra] deva-vizeSa / taraha kA pRthagbhAva, jaise pisAna kA avayava | cullaga na [de] sanduka / alaga-alaga hotA hai| cullaga [de] dekho collk| cuNNiya vi [Nika] gaNita-prasiddha sarvA- culli, strI. cUlhA / vaziSTa aMza / cullI ) cuddasa dekho cau-dasa / cullI strI [de] zilA, pASANa-khaNDa / cuppa vi [de] sasneha, snigdha / cullucchala aka [de] chalakanA, uchalanA / cuppala puM[de] zekhara, avataMsa / cUlloDaya pu [de] bar3A bhAI / cuppalia na [de] nayA ra~gA huA kpdd'aa| cUa pudi] thana kA agra bhAga, cuucii| cuppAlaya puM [de] jharokhA, gavAkSa, jaMgalA / cUa pu [cUta] Ama kA gAcha / deva vizeSa / curima na [de] khAdya-vizeSa / vaDiMsaga na [vataMsaka] saudharma vimAnaculacula aka [culaculAya] utkaNThita honA, | vizeSa / vaDisA strI [degAvataMsA] zakrendra utsuka honaa| kI eka agn-mhissii| calaNI strI calanI] dapada rAjA kI strii|| cUA strI [cUtA] zakrendra ko eka agrmhissii| brahmadatta cakravartI kI maataa| degpiya paM cUcua puna [cUcuka] stana kA ana-bhAga / [pitR] bhagavAn mahAvIra kA eka makhya | cUDa pu [da bAhu-bhUSaNa, valayAvalI / upAsaka / cUDA dekho cuulaa| culasI strI [caturazoti] caurAsI kI cUDullaa (apa) dekho cuudd| sNkhyaa| cUra saka [ cUraya, cUrNaya ] khaNDa karanA, culasIi dekho culsii| tor3anA, Tukar3A-Tukar3A karanA / culiAlA strI [culiyAlA] chanda-vizeSa / cUra (apa) puna [cUrNa] cUra, bhurabhura / culua puna [culuka] cullU / cUrima puna [de] cUrmA laDDU / culukka dekho caalukk| cUladeg dekho cuulaa| maNi na. vidyAdharoM kA culucula aka [spand] phar3akanA, pharakanA, eka nagara / thor3A hilanA, spandita honA / cUlaa [deM] dekho cuudd| culuppa puM[de] aj| cUlA strI [cUDA] sira ke bIca ko kezaculla puM [de] bAlaka / dAsa / vi. choTA, shikhaa| zikhara / mayUrazikhA / kukkutt-shikhaa| laghu / degtAya pu [degtAta] cAcA / degpiu pu zera kI kesarA / kunta vagairaha kA agra bhAga / [degpita] cAcA / mAuyA strI[degmAta] choTI | vibhUSaNa, alaMkAra / adhika mAsa / adhika mA~, sautelI mA~ / caacii| degsagaya, degsayaya | varSa / grantha kA pariziSTa / 'kamma na pu. [zataka] bhagavAna mahAvIra ke dasa mukhya | [degkarman ] saMskAra-vizeSa, muNDana / degmaNi
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ cea 326 saMkSipta prAkRta-hindI koSa cUliya-cedi puMstrI. sira kA sarvottama AbhUSaNa-vizeSa, [ yAtrA] jina-pratimA-sambandhI mahotsavamukuTa-ratna, ziro-maNi / sarvottama / vizeSa / degthUbha pu[stUpa] jina mandira ke cUliya pu [cUlika] anArya deza-vizeSa / usa samIpa kA stUpa / degdavva na [degdravya] deva-dravya, deza kA nivaasii| strIna. saMkhyA-vizeSa, jina-mandira-sambandhI sthAvara yA jaMgama cUlikAMga ko caurAsI lAkha se guNane para jo milkata / degparivADI strI [degparipATI] krama saMkhyA labdha ho vaha / se jina-mandiroM kI yaatraa| degmaha pu. caityacUliyaMga na [cUlikAGga] saMkhyA-vizeSa, prayuta sambandhI utsava / rukkha pu [degvRkSa] cabUtarA ko caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA vAlA vRkSa / jina-deva ko jisake nIce kevala labdha ho vh| jJAna utpanna hotA hai vaha vRkSa / devatAoM kA cUliyA dekho cuulaa| cihnabhUta vRkSa / deva-sabhA ke pAsa kA vRkSa / cUva (apa) dekho cuua| vandaNa na [degvandana] jina-pratimA kI mana, cUha saka [ kSip ] pheMkanA, DAlanA, preraNA / vacana aura kAyA se stuti / "vAsa puM. jinace a [ cet ] yadi, jo, agara / mandira meM yatiyoM kA nivAsa / deghara dekho ce dekho caya = tyaj / degghr| ce , dekho ci| ceia vi [cetita] kRta, vihita / ceMdha dekho cidh| cea aka [ cit ] sAvadhAna honA, khyAla ceccA ce = tyaj kA saM. kR. / rakhanA / sudha AnA, smaraNa karanA / saka. ceTa aka [ceSTa] prayatna karanA, AcaraNa jAnanA / anubhava krnaa| krnaa| cea saka [ cetay ] Upara dekho| denA, arpaNa ceTU dekho ciTTha = sthA / karanA, vitaraNa karanA / karanA, bnaanaa| ceTTaNa na [sthAna] sthiti, avasthAna / ceTTaNa dekho ciTThaNa - ceSTana / cea a [eva] avadhAraNa-sUcaka avyaya, nizcaya batAnevAlA avyaya / ceTThA strI [ceSTA] prayatna, AcaraNa / cea na [ cetas ] cetanA, jJAna / mana, citta / ceDa puM [de] bAla, kumAra / cei pu [cedi] deza-vizeSa / "vai pu[pati] ceDa puM [ceTa, degka naukara nRpa-vizeSa, cedi deza kA raajaa| ceDaga mailA devatA, deva kI eka jaghanya ceideg / puna [caitya] citA para banAyA | ceDaya jAti / ceia ) huA smAraka, stUpa, kabara yA kabra ceDiA strI [ceTikA] dAsI / vagairaha smRticihna / vyantara kA sthAna / ceDI strI ceTI] Upara dekho / . jina-mandira / iSTa deva kI mUrti, jina- ceDI strI [de] kumArI, bAlA / deva kI mUtti / udyAna / sabhA vRkSa / / cetta na caitya] caitya-vizeSa / cabUtarAvAlA vRkSa / devoM kA cihna bhUta vRkSa / cetta pucaitra] caita mAsa / jaina muniyoM kA vaha vRkSa jahA~ jinadeva ko kevala jJAna utpanna eka gcch| hotA hai| per3a / yajJa-sthAna / manuSyoM kA cettI strI [caitrI] caita mAsa kI pUrNimA yA vizrAma-sthAna / 'khaMbha puM [degstambha] stUpa / amAvasa / / degghara na [gRha] jina-mandira / jattA strI cedi dekho cei /
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ cedIsa-cora saMkSipta prAkRta-hindI koSa 327 cedIsa puM [cedIza] cedi deza kA raajaa| / saMnyAsinI / ceyaga vi [cetaka] daataa| | cojja na [de] aashcry| ceyaNa puM [cetana] AtmA, jIva, prANI / vi. | cojja na [caurya] caura-karma / cetanAvAlA, jJAnavAlA / cojja na [codya] prazna, pRcchA / Azcarya, ceyaNA strI [cetanA] jJAna, caitanya, sudha / adbhuta / vi. preraNA-yogya / ceyaNNa na [caitanya] Upara dekho| coTTI strI [de] coTI, zikhA / ceyasa dekho cea = cetas / coDa na [de] vRnta, phala aura pattI kA bandhana / ceyA dekho ceynnaa| coDha puM [de] bela kA pedd'| cela / na [cela] vastra / kaNNa na | celaya ) [degkaNaM] eka taraha kA paMkhA / | coNNa na [de] jhagar3A / kASThAnayana Adi jaghanya krm| gola na. vastra kA geMda / harana[ deggRha] tambU, cotta / puna [de] prAjana-daNDa, cAbuka / paTa-maNDapa / cottama celaya na [de] tulA-pAtra / coda [de] dekho coya / celpa na [de] musala, mUSala / codaga dekho coaa| cella / [de] dekho cilla / codaNA strI [codanA] preraNA, kisI prabhAvacellaa / zAlI vyakti kI ora se kucha kahane yA karane cellaga / [de] dekho cillaga / ke lie honevAlA saMketa / ceva a [eva, caiva] avadhAraNa-sUcaka avyaya, | coppaDa saka [mrakSa] snigdha karanA, ghI tela vagairaha lgaanaa| nizcayadarzaka zabda / pAda-pUraka avyaya / coppaDa na [mrakSaNa] ghI, tela vagairaha snigdha ceva a [iva] sAdRzya-dyotaka avyaya / co dekho cau / AlA strI [degcatvAriMzat ] vastu / cauvAlIsa / vaTTi strI [degSaSTi ] causaTha / / coppAla puM [catuSpAla] sUryAbha deva kI degvattari strI [degsaptati] cauhattara / __ aayudh-shaalaa| coa saka [ coday ] preraNA karanA / khnaa|| | coppAla na [de] mattavAraNa, varaNDA / coaa vi [codaka] preraka, praznakartA, pUrva cophucca vi [de] snigdha, prema-yukta / pkssii| coya / na [de] tvacA, chaal| Ama coaNa na [codana] preraNA / coyaga ) vagairaha kA rNchaa| gandha dravyacoia vi [codita] prerita / vizeSa / coe saka [codaya] prazna krnaa| sIkhanA, | coyaga dekho coaa / zikSaNa denaa| coyaNA strI [codanA] preraNA / cokka [de] dekho cukk| coyaya puM[de] phala-vizeSa / cokkha vi [de] cokhA, zuddha, pavitra / coyAlIsa strIna [catuzcatvAriMzat] cauvAcokkhali vi [de] cokhAI karanevAlA, zuddhatA | lIsa / / vaalaa| cora puM. taskara / kIDa puM [koTa] viSThA meM cokkhA strI [cokSA] isa nAma kI eka utpanna hotA kiitt| cellaya
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ 328 saMkSipta prAkRta-hindI koSa coraMkAra-cha coraMkAra puM [cauryakAra] cora / cola puM. deza-vizeSa / coraga vi [coraka] curaanevaalaa| puna. vana- colaa na [de] kavaca / spati-vizeSa / colaa ) na [caula, degka] saMskAra-vizeSa, coraNa na. curAnA / vi. cora / colaga / muNDana / coralI strI [de] zrAvaNa mAsa kI kRSNa colukka dekho cAlukka / cturdshii| coloyaNaga na [cUlApanayana] cUlopacorAga puM [corAka] sanniveza-vizeSa / colovaNaya nayana sNskaar| cUr3AcorAva saka [coraya] corI karanA / colovaNayaNa ) dhAraNa / corAsI / dekho curaasii| collaka [de] dekho colg| corAsIi / collaka / puna [de] bhojana / vi. kSudraka, coria na [caurya] corI, apaharaNa / collaga ) chottaa| coria vi [caurika] corI karanevAlA / paM. collaya puna [de] thailA, borA / jAsUsa / coriA strI [caurya, caurikA] corI, covattari strI [catuHsaptati] cauhattara / apaharaNa / covAlaya puna [catura] covArA, Upara kA corikka na [caurikya] Upara dekho / zayana-gRha / corI strI [caurI] corI, apaharaNa / covvaDa dekho coppaDa = mrakS / cola vi de] vAmana, kubja / pu. puruSa cca a [eva] avadhAraNa-sUcaka avyaya / cihna / na. gandha-dravya-vizeSa, maMjiSThA / degpaTTa ccia dekho cia = eva / paM. jaina muni kA kaTi-vastra / 'ya pu [ja] ccea / dekho ceva = eva / majITha kA rNg| | ceva / cha puM. tAlu-sthAnIya vyaJjana vrnn-vishess| AcchA-1 degNNavai [degNavati] chAnabe / degttIsa strIna dana / [degtriMzat] chattIsa / degttIsaima vi [triMzacha tri. ba. [SaS] chaH / deguttarasaya vi ttama] chattIsavA~ / dasa tri. ba. [SoDazan] [deguttarazatatama] eka sau aura chaThavA~ / solaha / 'sahA a [SoDazadhA] solaha kamma na [degkarman] chaH prakAra ke karma jo | prakAra kaa| degddisi na [degdiz] cha: brAhmaNoM ke kartavya haiM, yathA-yajana, yAjana, | dizAe~-pUrva, pazcima, uttara, dakSiNa, Urdhva adhyayana, adhyApana, dAna aura pratigraha / / aura adhodishaa| degddhA a [degdhA] chaH prakAra degkkAya na [degkAya] chaH prakAra ke jIva, | kaa| navai, 'nuvai dekho degNNaui / pRthivI, agni, pAnI, vAyu, vanaspati aura | degnnauya vi [Navata] chAnabevA~ / degppaNNa trasa jIva / degguNa, guNa vi [degguNa] chagunA / | strIna [degpaJcAzat] chappana / degppanna vi degccaraNa puM [degcaraNa] bhramara / jIvanikAya | [degpaJcAza] chappanavA~ / degbbhAya puM [ bhAga] paM [jIvanikAya] dekho kkAya / degNNaui, / chaThavA~ hissaa| bhAsA strI [bhASA]
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ chai-chaTThI saMkSipta prAkRta-hindI koSa 329 prAkRta, saMskRta, mAgadhI, zaurasenI, paizAcikA / anusAra baratanA / Nuvattaya vi [nuvartaka] aura apabhraMza ye chaH bhaassaaeN| degmAsiya, marajI kA anusaraNa karanevAlA / degmmAsiya vi [SANmAsika] chaH mAsa meM chaMda puMna [chandas] svacchandatA / abhilASa / honevAlA, chaH mAsa sambandhI / varisa vi Azaya, abhiprAya / chandaH-zAstra / vRtta / vArSika] chaH varSa kI umravAlA / vIsa | degNNuya vi [degjJa] chanda kA jAnakAra / dekho vviis| vivaha vi [vidha] chaH | chaMdaNa puMna [chAdana] DhakanA, Dhakkana / prakAra kaa| vIsa strIna [viMzati] chaMdaNa na [chandana] nimantraNa, prArthanA / chabbIsa / 'vvIsaima vi [viMzatitama] chaMdaNa na [vandana] praNAma / chabbIsavA~ / lagAtAra bAraha dinoM kA upa- chaMdA strI. dIkSA kA eka bheda, apane yA dUsare ghAsa / degsaTThi strI [degSaSTi] chiyaastth| ke abhiprAya vizeSa se liyA huA saMnyAsa / degssayari strI [degsaptati] chihattara / hA chaMdodeg dekho chaMda = chandas / dekho ddhaa| chakka vi [SaTka] chakkA, chaH kA samUha / chai dekho chavi = chavi / chaga dekhI cha = SaS / chaia vi [sthagita] AcchAdita, tirohita / / chaga na [de] purISa, viSThA / chaila / vi [de] vidagdha, catura / chaga dekho chakka / chailla chagaNa na [sthagana] pidhAna, DhakanA / chaua vi [de] kRza / chagaNa na [de] gobara / chauma puna [chadman] kapaTa, mAyA / bahAnA / chagaNiyA strI [de] goiMThA, kaNDA / AcchAdana / na. jJAnAvaraNIya Adi cAra ghAtI chagala pustrI. bakarA / "pura na. nagara-vizeSa / krm| chagga dekho chakka / chaumattha vi [chadmastha] asarvajJa, sampUrNa jJAna chagguru puM [SaDguru] eka sau aura assI dinoM se vaJcita / rAga-sahita / kA upavAsa / tIna dinoM kA upavAsa / chaulUa dekho chalUa / chacchaMdara puna [de] mUse yA cUhe kI eka jAti / chaMkuI strI [de] kapikacchU, vRkSa-vizeSa, kevAMca, chajja aka [ rAj ] zobhanA, camakanA / kvaach| chajiA strI [de] puSpa-pAtra, caMgerI / chaMTa puM [de] jala kA chIMTA, jalacchaTA / vi. chaTTA [de] dekho chNttaa| zIghra, jaldI karanevAlA / cha? vi [SaSTha] chaThavA~ / na. lagAtAra do dinoM chaMTa saka [sic] siiNcnaa| kA upavAsa / degkkhamaNa na[degkSamaNa, kSapaNa] chaMDa dekho chaDDa % muc / lagAtAra do dinoM kA upavAsa / degkkhamaya chaMDia vi [de] channa, gupta / puM [kSamaka, degkSapaka]do-do dinoM kA barAbara chaMda saka [chand] cAhanA, anujJA denA, sammati upavAsa karanevAlA tpsvii| bhatta na denA / nimantraNa denaa| [degbhakta] lagAtAra do dinoM kA upavAsa / chaMda puna [chanda] icchA, abhilASA / abhiprAya, bhattiya vi [degbhaktika] lagAtAra do dinoM Azaya / vazatA, adhiintaa| cAri vi kA upavAsa krnevaalaa| [cArin ] svacchandI / itta vi [degvat] chaTThI strI [SaSThI] tithi-vizeSa / sambandhasvairI / NuvattaNa na [degAnuvartana] marajI ke vibhakti / janma ke bAda kiyA jAtA utsava
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ 330 vizeSa | chaDa saka [ A + ruh ] ArUr3ha honA, car3hanA / chaDakkhara puM [de] kArttikeya / chaDachaDA strI [chaTacchaTA ] sUrpa (sUpa) vagairaha se anna ko jhAr3ate samaya hotI eka prakAra ko avyakta AvAja / saMkSipta prAkRta-hindI koSa chaDA strI [] vidyut | chaDA strI [chaTA ] samUha, paramparA / chIMTA, pAnI kI bUMda / chaDAla vi[chaTAvat ] chaTAvAlA / chaDiya vi [chaTita ] sUpa Adi se cha~TA yA phaTakA huA / chaDDu saka [charday, muc ] vamana karanA / chor3anA, tyAga karanA / DAlanA, girAnA / chaDDaya vi [chardaka] chor3anevAlA / puM. eka seTha chattaMtiyA strI [chatrAntikA ] pariSad - vizeSa, kA nAma / sabhA - vizeSa / chaDuvaNa na [chardana, mocana ] chur3avAnA, mukta karavAnA / vamana karAnA / vi. vamana karAnevAlA | chur3AnevAlA / chaDuva vi[chardaka, mocaka ] tyAga karAnevAlA / chaDDAvaNa dekho chaDuvaNa / chaDDAviya vi [chardita, mocita ] vamana karAyA huA / chur3avAyA huA / chaDDi strI [chadi] damana kA roga / chaDi strI [chardis] chidra, dUpaNa / | chaNa saka [ kSaN ] hiMsA karanA, chedana karanA / chaNa puM [kSaNa] utsava | hiMsA | caMda puM [degcandra] zarad Rtu kI pUrNimA kA candramA / | 'sasi puM [ " zazin ] vahI pUrvokta artha / chaNidu puM [kSaNendu ] zarad Rtu kI pUrNimA kA candra / chavi [channa] gupta, chipAyA huA / AcchA dita / na mAyA, kapaTa / nirjana, rahas / chaNNAlaya na [ de. SaNNAlaka] trikASThika, tipAI, saMnyAsiyoM kA eka upakaraNa / chatta na [ chatra] chAtA, AtapAtra / lagAtAra chaDa - chappaMtI taiMtIsa dinoM kA upavAsa / puMna. eka devavimAna / puM. jyotiSa prasiddha eka yoga jisameM candra Adi graha chatra ke AkAra se rahate haiM / 'ila va [vat ] chAtAvAlA / deg kAra vi. chAtA banAnevAlA zilpI / ga puMna [ka] vanaspati- vizeSa | dhAra puM. chAtA dhAraNa karanevAlA naukara | 'paDAgA strI ['patAkA ] chatrayukta dhvaja / chatra ke Upara kI patAkA / palAsayana [deg palAzaka] kRtamaMgalA nagarI kA eka caitya | bhaMga puM' [ "bhaGga ] rAjanAza, nRpamaraNa / hAra dekho dhAra | icchatta na [ticchatra ] chatra ke Upara kA chAtA / puM. jyotiSa zAstra - prasiddha yoga - vizeSa / chatta puM [ chAtra ] vidyArthI, abhyAsI / chattacchaya (apa) puM [ saptacchada ] sataunA kA pakSa / chattadhana na [ de] ghAsa / chattavaNNa dekho chattivaNNa / chattA strI [chatrA ] nagarI - vizeSa / chattAra puM [ chatrakAra ] chAtA banAnevAlA kArIgara / chattAha puM [chatrAbha] vRkSa-vizeSa | chattivaNNa puM [saptaparNaM ] chativana / chattoya puM [chatrauka] vanaspati- vizeSa, vizeSa | chattova puM [chatropa] vRkSa- vizeSa / chattoha puM [chatraugha] vRkSa - vizeSa / chadamattha dekho chaumattha | chaddavaNa dekho chaDDavaNa / chasama vi [ SaDdaza] chaH yA daza / chaddI strI [de] bichaunA / channa vi [kSaNa] hiMsA pradhAna, hiMsA - janaka | chappaigilla vi [SaTpadikAvat ] yUkA-yukta / chappaiyA strI [ SaTpadikA ] jU~ / chappatI strI [de] niyama- vizeSa, jisameM padya vRkSa
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ 331 chappaNNa-chAI saMkSipta prAkRta-hindI koSa likhA jAtA hai / | chalasIa strIna [SaDazIti] chiyAsI / chappaNNa ) vi de. SaTprajJaka] vidagdha, chalasIi strI. Upara dekho| chappaNNaya citura / chalia vi [chalita] vipratArita, ThagA huA / chappattiA strI [de] thappar3a / rottii| zRGgAra-kAvya / taskara-saMjJA / chappaya pu [SaTpada] bhauNraa| vi. chaH sthAna- | chalia vi [de] vidagdha, catura / vAlA / chaH prakAra kA / chanda-vizeSa / chalia na [chalika] nATya-vizeSa / chabba puna [de] pAtra-vizeSa / chalia vi [skhalita] skhalana-prApta / chabbaga ) chaliyA dekho chaaliyaa| chabbaya na [de] vaMza-piTaka, ghI vagairaha ko chalua | pu SaDulUka] vaizeSika-mata-pravartaka chAnane kA upakaraNa-vizeSa / chalaga kaNAda RSi / chanbhAmarI strI [SabhrAmarI] eka prakAra kI chalaa / viinnaa| challo strI [de] tvacA, chAla / chamacchama aka [chamacchamAya] garama cIja para challuya dekho chlua| dI jAtI pAnI ko AvAja / chava dekho chiv| chama dekho kssmaa| ruha puM. per3a, darakhta / chavaDI strI [de] carma / chamalaya pudi] saptacchada kA vRkSa / chavi strI. kAnti, teja / aMga / cmdd'ii| avachamA strI [kSamA, kSmA] pRthivI, bhUmi / "hara yava / aMgI, shriirii| alaGkAra-vizeSa / pu[dhara] parvata, dekho chama / degcchea pu [ccheda] aGga kA viccheda / chamI strI [zamI] agni-garbha vRkSa / degccheyaNa na [degcchedana] aMgaccheda / degttANa chamma dekho chum| na ["trANa] camar3I kA AcchAdana, kavaca / chammuha pu [SaNmukha] kArtikeya / bhagavAn | chavia vi [spRSTa] chUA huaa| vimalanAtha kA adhiSThAyaka deva / chavipavva na [chaviparvan] audArika zarIra / chaya na [chada] parNa, patra, AvaraNa, AcchAdana / / chavIiya vi [chavimat] kaantivaalaa| ghana, chaya na [kSata] ghAva / pIr3ita, vraNita / nibidd'| chayalla [de] dekho chill| chavvaga [de dekho chbby| charu putsaru] khaDga-muSTi, talavAra kA hAthA / | chavia vi [de] AcchAdita / degppavAya na [degpravAda] khaDga-zikSA-zAstra / chaha (apa) dekho cha (ssss)| chaladeg dekho cha = SaS / chahattara vi [SaTsaptata] chi hattaravA~ / chala saka [chalaya] ThaganA, vnycnaa| chahattari strI [SaTsaptati] chihattara / chala na. kapaTa, mAyA / bhaanaa| arthavighAta, chAa dekho chaav| vacana-vighAta, eka taraha kA vacana-yuddha / chAilla vi [chAyAvat chAyAvAlA, kAntiyayaNa na [yatana] chala / yukt| chalaMsa vi [SaDasra] SaTkoNa / chAilla pu [de] pradIpa, vi. sadRza, tulya / chalaMsia vi SaDasrika] chaH koNavAlA / Una, adhUrA / surUpa, suDaula / chalaNa na [chalana] pheMkanA / chAI dekho chaayaa| chalattha vi [SaDartha] chaH arthvaalaa| chAI strI [de] mAtA, devI, devtaa|
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ 332 chAumattha na [chAdmasthya ] chadmastha avasthA | chAumatthiya vi [chAdmasthika] kevalajJAna utpanna hone ke pahale kI avasthA meM utpanna, sarvajJatA kI pUrvAvasthA se sambandha rakhane saMkSipta prAkRta-hindI koSa chAumattha-chiMda khArA / puM. lavaNa / sjjiikhaar| gur3a / bhasma, bhUti / mAtsarya, asahiSNutA / chAra puM [de] acchabhalla, bhAlUka / chAraya dekho chAra / chArayana [de] Ukha kI chAla / kalI / chAriyavi [chArika ] kSAra-sambandhI / chAla puM [ chAga] aja / chAliyA strI [chAgikA] ajA / chAva puM [zAva ] baccA / ajA-pAlaka / kA manA / chAvaTThi strI [ SaTSaSTi] chiyAsaTha / chAvaNa dekho chAyaNa / vAlA / chAovaga vi [chAyopaga] chAyAvAlA ( vRkSAdi ) | pu . sevanIya puruSa, mAnanIya puruSa / chAgala vi. aja - sambandhI | bakarA | [chAgalika ] chAgaliya pu chANa na [ de] dhAnya vagairaha gobara / vastra / chANaNa na [ de] chAnanA, gAlana / chANavaI (apa) dekho chaNNavai / chANI strI [de] dhAnya vagairaha kA malana / kapar3A / gomaya / chANI strI [de] gobara kA indhana / chAyavi [chAta] ghAvavAlA / chAya saka [chAday ] AcchAdana DhakanA / karanA, chAyavi [de. chAta] bubhukSita | DhakanA / chAyaMsi vi [ chAyAvat ] kAntimAn, tejasvI / chAyaNa na [chAdana] ghara kI chata, chAjana Dhakkana, AvaraNa | kapar3A / chAyaNiyA chAyaNI chAyA strI. chA~ha / kAnti, dIpti / zobhA / pratibimba, parachAIM / dhUpa-rahita sthAna / 'gai strI ['gati ] chAyA ke avalambana se gati / degpAsa puM [degpArzva] himAcala para sthita bhagavAn pArzvanAtha kI mUrti / chAyA strI [de] yaza, khyAti / bhramarI / chAyAittaya vi [ chAyAvat ] chAyA-yukta | chAyAlA strI [SaTcatvAriMzat ] chiyAlIsa / chAyAlIsa strIna. Upara dekho / chAyAlIsa vi [SaTcatvAriMza ] chiyAlIsavA~ / chAra vi [kSAra] pighalanevAlA, jharanevAlA / strI [de] DerA, par3Ava, chAvanI / chAvattari strI [ SaTsaptati] chihattara / 'ma vi [ma] chihattaravA~ / chAvaliya vi [ SaDAvalika ] chaH AvalikAparimita samayavAlA / chATTha vi [ SaTSaSTa] chiyAsaThavA~ / chAsI strI [de] chAcha, takra / chAsIi strI [ SaDazIti] chiyAsI / ma vi ['tama] chiyAsIvA~ | chAhattara (apa) dekho chAvatari / chAhattara dekho chAvattari / chAhA strI [chAyA ] Atapa kA abhAva / chAyA pratibimba, parachAI / chAhI chAhI strI [] gagana | 'maNi puM. sUraja | chia dekho chI / chichaI strI [] asatI, kulaTA 1 chichaTaramaNa na [ de] cakSusthagana kI krIr3A / chichaya puM [de] zarIra / upapati / na zalATu phala / chicholI strI [de] choTA jala-pravAha / chiDa na [de] cUr3A, coTI / chatra, chAtA / dhUpa yantra / chiDiA strI [] bAr3a kA chidra / apavAda | chiDI strI [de] bAr3a kA chidra / chiMda saka [chid] chedanA, viccheda karanA /
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3 chidAvaNa-chippAlua saMkSipta prAkRta-hindo koSa khaNDana krnaa| chiNNacchoDaNa na [de] zIghra / chidAvaNa na [chedana] kaTavAnA, chedana kraanaa| chiNNayaDa vi [de] TaGka se chinna / chipaya puM [chimpaka] kapar3A chApane kA kAma | chiNNA strI [de] asatI / __ karanevAlA / chiNNAla puMde] upapati / chikka na [de] chIMka / chiNNAliA / strI [de] kulaTA, puMzcalI, chikka vi [de. chupta] spRSTa / degparoiyA strI chiNNAlI chinArI / [prarodikA] vanaspati-vizeSa / chiNNobbhavA strI de] dUba (ghAsa), dAbha / chikka vi[chotkRta]chI-chI AvAja se Ahata / chitta dekho khitta kSetra / chikkaMta vi [de] chIMka karatA huaa| chitta vi [A] chUA huA / chikkA jI [de] chIMka / chittara [de] dekho chettr| chikkAria vi [chItkArita chI chI AvAja | chitti strI. viccheda, khaNDana / se AhUta, avyakta AvAja se bulAyA haa| chittu vi [chetR] chedanevAlA / chikkiya na [de] chiiNknaa| chidda dekho chidddd| chikkoaNa vi [de] asahiSNu / chidda puM [de] choTI mchlii| chikkoTTalI strI [de] paira kI AvAja / pA~va chinna vi. khaNDita, cheda-yukta / nirdhArita, se dhAnya kA malanA / gobara-khaNDa / nizcita / na. cheda, khaNDana / ggaMtha vi chikkolia vi de] patalA / [deggrantha] sneha-rahita / puM. tyAgI, muni, chikkovaNa [de] dekho chikkoaNa / nirgrantha / degccheya puM [degccheda] naya-vizeSa, chigga (zau) saka [ chup ] chUnA / / pratyeka sUtra ko dUsare sUtra kI apekSA se rahita chiccolaya puM [de] dekho chivvolla / mAnanevAlA mata / degddhANaMtara vi [dhvAntara] chicchaI dekho chichii| jahA~ gA~va, nagara vagairaha kucha bhI na ho aisA chicchaya dekho chichy| rAstA / maDaMba vi [degmaDamba] jisa gA~va chicchikAra puM. nivAraNa-sUcaka yA ghRNA-sUcaka yA zahara ke samIpa meM dUsarA gA~va vagairaha na zabda, chiH, chi| ho| ruha vi. kATa kara bone para bhI paidA chichi a [ de. dhikadhik ] chi-chi, dhik honevAlI vanaspati / dhik, aneka dhikkAra / chinnAla vi [de] hala kI jAta kA bela Adi / chijja dekho chida - chid / chinnAliMgA strI [de] sthalacara pakSi-vizeSa / chinna vi [chedya] khaNDita kiyA jA sake / dekho chinnnnaaliaa| chedane-yogya / na. cheda, viccheda / chippa na [kSipra] jaldI / tUra na [degtUrya] chijaMta vikSiIyamANa] kSaya pAtA, durbala hotaa| zIghra bajAyA jAtA eka bAjA, turhii| chiDDa na [chidra] vivara / avakAza, avasara / chippa na [de] bhikSA, bhIkha / puccha / dUSaNa, dASa / degpANi puM. eka prakAra kA jaina | chippaMtI strI [de] vrata-vizeSa / utsava-vizeSa / sAdhu / chippaMdUra na [de] gomaya-khaNDa / vi. viSama, chiDDu puna [chidra] AkAza / kaThina / chiNNa dekho chinna / chippAla puM [de] khAne meM lagA huA baila / chiNNa puM [de] jAra / chippAlua na [de] pUMcha /
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ 334 saMkSipta prAkRta-hindI koSa chippia-chuddha chippia vi [de] kSarita, TapakA huaa| chIa strIna [kSuta] chIMka / chippiMDI strI [de]vrata-vizeSa / utsava-vizeSa / chINa vi [kSINa] kSaya-prApta, kRza / piSTa, pisAna / chIra na [kSIra] pAnI / dUdha / degbirAlI strI chippIra na [de] palAla, taNa / / [viDAlI] vanaspati-vizeSa, bhUmi-kUSmANDa / chippollI strI [de] ajAdi kI viSThA / / chIrala puM kSIrala] hAtha se calanevAlA eka chibbha saka [ kSip ] pheNknaa| taraha kA jantu, sA~pa kI eka jAti / chimichimichima aka [chimichimAya ] | chIvollaa [de] dekho chivvolla / 'chima-chima' AvAja krnaa| chu saka [kSud] pIsanA / pIlanA / chirA strI [zirA] nasa, naadd'ii| chua dekho chiia| chiri puM [de] bhAlU kI AvAja / chua dekho chuva / chilla na [de] chidra / kuTiyA, choTA ghr|| chuI strI [de] bkpNkti| bAr3a kA chidra / palAza kA per3a / chaMchuI strI [de] kapikacchu, kevA~ca kA per3a / chillara na [de] choTA tlaav| chuchumusaya na [de] raNaraNaka, utsukatA, chillara vi [de] asAra, chicharu, khaaliiN| utkaNThA / chillI strI [de] zikhA, cottii| chaMda vi [ A + kram ] AkramaNa karanA / chiva saka [ spRz ] sparza karanA / chaMda saka [de] bahu, prabhUta / chivaTTha [de] dekho chevtttth| chukkAraNa na [dhikkAraNa] dhikkAranA, chivA strI [de] cikanA cAbuka / nindA / chivADiA / strI [de] valli vagairaha kI chuccha vi [tuccha] kSudra, halakA / chivADI ) phalI, sIma yA sema / patale chucchukkara saka [chucchu + kR] zvAnAdi ko pannevAlI U~cI pustaka, jisake panne vizeSa bulAne kI AvAja karanA / lambe aura kama caur3e hoM aisI pustaka / chuTTa aka [ chuT ] chUTanA, bandhana-mukta honA / chivia na [de] Ikha kA ttukdd'aa| chuTTa vi [chuTita] chUTA huA, bandhana-mukta / chivollaa [de dekho chinyolla / chuTTa vi [de] choTA, laghu / chivva vi [de] kRtrima / chuTu vi [de] lipta / kSipta / chinvolla na [de] nindArthaka mukha-vikUNana, chuDu a [de] yadi / zIghra / aruci-prakAzaka mukha-vikAra-vizeSa / vikU- chuDa vi [kSudra] tuccha, halakA, laghu / Nita mukha / chuDDiyA strI [kSudrikA] AbharaNa-vizeSa / chiha saka [spRz] sparza karanA / chuNNa vi [kSuNNa] cUra-cUra kiyA huaa| chihaMDa na [zikhaNDa] mayUra kI zikhA / vihata, vinAzita / abhyasta / chihaMDaa pu [de] dahI kA banA huA miSTAnna / / chatta vichipta] spaSTa / chihaMDi puM [zikhaNDin ] mora / vi. chutti strI [de] chUta, azauca / mayUrapiccha ko dhAraNa karanevAlA / | chuddahIra puM[de] bAlaka / chihalI strI [de] cottii| chuddiyA dekho chuddddiyaa| chihA strI [spRhA] abhilApa / chuddha dekho khuddha / chihiMDibhilla na [de] dahI / chuddha vi [de] kSipta, prerita /
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ 335 chadha-cheda saMkSipta prAkRta-hindI koSa chudha vi [kSudha] bhuukhaa| | chea puM [de] anta, prAnta, paryanta / devara / chunna puMna [kSuNNa] napuMsaka / eka deza, eka bhAga / nivibhAga aMza / chuppaMta chuva kA vkR.| chea vi [cheka nipuNa / degAyariya puM[cArya] chubbha aka [kSubh kSubdha honA, vicalita honA / zilpAcArya, klaacaary| chubbhattha [de] dekho chobbhattha / chea vi [de. cheka] vizuddha, nirmala / na. chubha dekho chuha / kAlocita hita / chumA dekho chmaa| chea puM [cheda] vinAza / khaNDa, vibhAga / chedana, chura saka [ chur ] lepa karanA, lIpanA / chedana | kartana / chaH jaina Agama-grantha, ve ye haiMkaranA / vyApta krnaa| nizIthasUtra, mahAnizIthasUtra, dazA-zrutaskandha, chura pu [kSura] churA, nApita kA astra / pazu bRhatkalpa, vyavahArasUtra, paJcakalpasUtra / alaga kA nakha, khura / gokharU kA vRkSa / bANa / na. kiyA huA aMza / kamI / prAyazcitta-vizeSa / tRNa-vizeSa / deggharaya na [deggRhaka] nApita ke zuddhi-parIkSA kA eka aMga, dharma-zuddhi jAnane churA vagairaha rakhane kI thailI / kA eka lakSaNa, nirdoSa bAhya AcaraNa / churamaDDi pu [de] nApita / riha na [ha] praayshcitt-vishess| / churahattha puM [de. kSurahasta] hajAma / | cheaa , vi [chedaka] chedana karanevAlA, churiA strI [de]| cheaga kaattnevaalaa| churiA / strI [kSurikA] churI, cAkU / / cheaNa na [chedana] khaNDana, kartana, dvidhAkaraNa / nyUnatA, hrAsa / hathiyAra / nizcAyaka vacana / churI strI [kSurI] churI, cAkU / sUkSma avayava / jala-jIva-vizeSa / chulla dekho chudddd| cheovaDhAvaNa / na [chedopasthApanIya] chullucchula dekho cullucchala / cheovaTThAvaNiya jaina saMyama vizeSa, bar3I chuva saka [ chup ] sparza krnaa| diikssaa| chuha saka [ kSip ] pheMkanA, ddaalnaa| chechaI [de] dekho chichii| chuhA strI [sudhA] amRta / khar3I, cUnA / degara cheDa [de] dekho chidd| puM[degkara] candra / jeMDA strI [de] zikhA / navamAlikA latA / chuhA strI [kSudh] bubhukssaa| cheDI strI [de] choTI galI, choTA rAstA / chega dekho chea = cheka / chuhAia vi [kSudhita] bhUkhA / chenja dekho chijj| chuhAula - vi [kSudhAkula] chedn-kriyaa| chuhAluva [kSudhAlu] cheNa puM [de] cora / chuhia ) vi [kSudhita] chetta dekho khett| chuhia vi [de] lipta, potA huA / chettara na [de] sUpa vagairaha purAnA gRhopakaraNa / chUDha vi [kSipta] kSipta, prerita / chettasovaNaya na [de] kheta meM jAganA / chUhia na [de] pArzva kA parivartana / chettu vi [chetR] chedanevAlA, kATanevAlA / chea saka [chedaya] chinna karanA / tor3avAnA, | cheda dekho chea = chedaya / chedvaanaa| | cheda dekho chea = cheda / churigA /
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ 336 cheda vi[chedaka] chedanevAlA / chedaNa vi [chedana] chedana kartA / chedovadvAvaNiya dekho cheovaTThAvaNiya / chedha puM [de] sthAsaka, candanAdi sugandhi vastu kA vilepana | cora | saMkSipta prAkRta-hindI koSa cheppa na [de. zepa] puMcha / chebhaya puM [de] candana Adi kA vilepana, choDia dekho phoDia / sthAsaka / chela chelaga chelaya chelAvaNa na [ de] utkRSTa harSa - dhvani / bAlakrIDana | cItkAra, dhvani vizeSa | cheliyana [de] seNTita, nAka choMkane kA zabda, avyakta dhvani vizeSa / chelI strI [de] thor3e phUlavAlI mAlA / chevaga na [ de] mahAmArI yA mArI vagairaha phailI bImArI | chedaa-jaala choDa saka [choTay ] chor3anA, bandhana se mukta karanA / choDaya vi [de] choTA, laghu / ! choDi strI [de] choTI, ladhvI, kSudra / puMstrI [] bakarA | strI. liA, choDhUNa 'lI / choDia vi [ choTita ] chor3A huA, bandhana mukta kiyA huA / ghaTTita, Ahata / ja puM. tAlu sthAnIya vyaMjana varNa - vizeSa / jasa [ yat ] jo, jo koI / 'ja vi. utpanna / choDhUNa vi [] chor3akara / chANaM chuha kA saMkR. / choppa vi[spRzya ] sparza-yogya | chobbha puM [de] pizuna, durjana | dekho chobha / chobbhavi [chobhya] kSobha - yogya, kSobhaNIya / chotthavi [] apriya, aniSTa / cho bhAitI strI [de ] aspRzyA / dveSyA, aprItikara strI / chevaTTana [ de. sevArtta, chedavRtta] saMhananachevaTTa / vizeSa, jisameM markaTa-bandha, beThana aura khIlA na hokara yoM hI haDDiyA~ Apasa jur3I hoM aisI zarIra racanA | karma - vizeSa | chevAr3I [de] dekho chivADI / cheha puM [de. kSepa] preraNa, kSepaNa | chehattara (apa) dekho chAhatari / choa puM [de] chilakA / choia puM [de] dAsa, naukara 1 choiA strI [] chilakA Ikha vagairaha kI choha puM [kSepa ] pheMkanA / chAla / chokkarI strI [] lar3akI / choTTi strI [de] ucchiSTatA, jUThAI / chobha [de] dekho chobbha / nissahAya, dIna / na. doSAropa / do khamAsamaNa-rUpa AghAta / vandana / choma dekho chauma / choyara puM [de] chorA, chokarA / cholia dekho choDia = choTita / cholla saka [ takS ] chIlanA, chAla utAranA / choha puM [de] samUha, yUtha, jatthA | vikSepa | AghAta / chohara [de] dekho choyara / chohiya va [kSobhita] ghabar3AyA huA, vyAkula kiyA gayA / ja jaakkAra puM [ jayakAra ] jIta, abhyudaya / jaaDa aka [ tvar ] tvarA karanA / jaala vi [de] AcchAdita /
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ nA / jai-jaMta saMkSipta prAkRta-hindI koSa 337 jai paM [yati]jitendriya, saMnyAsI / chanda-zAstra | jaMgama vi. jo eka sthAna se dUsare sthAna meM jA meM prasiddha vizrAma-sthAna / vi. jitanA / sakatA ho vaha chanda-vizeSa / jai a [yadA] jisa samaya / jaMgala puM [jaGgala] sapAdalakSa deza / nirjala jai a [yadi] yadi, jo / vi a [degapi] jo pradeza / na. mA~sa / bhii| jaMgA strI [de] gocara-bhUmi / jai a [yatra] jahA~ / jaMgia vi [jAGgamika] jNgm-smbndhii| na. jai vi [jayin] vijayI / jaMgama jIvoM ke roma kA banA huA kpdd'aa| jaiA a [yadA] jisa samaya / jaMguli strI [jAGgali] viSa utArane kA jaicchA strI [yadRcchA] svatantratA / svecchA mantra / cAra / jaMguliya pu [jAGgulika] gArur3ika / jaiNa vi [jaina] jindhrmii| jina deva se | jaMgola strIna [jAGgala] viSa-vighAtaka tantra, sambandha rkhnevaalaa| Ayurveda kA eka vibhAga jisameM viSa kI jaiNa vi [jayin] jItanevAlA / cikitsA kA pratipAdana hai| jaiNa vi [javin] vega-yukta, tvraa-yukt| jaMghA strI [janA] jA~gha / degcara vi. paira se jaitta vi [jaitra] vijayI / puM. nRpa vizeSa / calanevAlA / degcAraNa puM. eka prakAra ke jaina jaiya vi [jayika] vijayI / muni, jo apane tapobala se AkAza meM gamana jaiya vi [yaSTa] yAga karanevAlA / kara sakate hai| degsantArima vi [degsaMtArya] jaivA a [yadi vA] athvaa| jA~gha taka pAnIvAlA jalAzaya / jaisa (apa) vi yAdRza] jaisA / jaMghAcchea puM [de] cauka / jau na [jatu] laakssaa| jaMghAmaya / vi [de] druta-gAmI / jau puM [yadu] svanAma-khyAta eka rAjA / jaMghAluaS suprasiddha kSatriya vaMza / degNaMdaNa pu [degnandana] jaMghAla vi [jaGghAla] druta-gAmI / yaduvaMzIya / zrIkRSNa / jaMta saka [ yantr ] vaza krnaa| jakar3anA, jau puM [yajuS] yajurveda / baaNdhnaa| jauNa puM [yamuna] svanAma-prasiddha eka rAjA / jaMta na [yantra] kala, yukti-pUrvaka zilpa Adi jauNa karma karane ke lie padArtha-vizeSa, tila-yantra jauNa / strI [yamanA] jamunA nadI / Adi / vazIkaraNa, rakSA vagairaha ke lie kiyA jAtA lekha prayoga / saMyamana, niyantraNa / jauNA "patthara puM [prastara] gophaNa kA patthara / jao a [yataH] kyoMki, kAraNa ki / jisase, degpillaNakamma na [degpIDanakarman] yantra jahA~ se| dvArA tila, Ikha Adi pIlane yA perane kA jaM a [yat] kyoMki / vAkyAntara kA sambandha- dhaMdhA / purisa [degpuruSa] yantra-nirmita puruSa, sUcaka avyaya / kici a [degkiJcit] jo yantra se puruSa kI ceSTA karanevAlA putalA / kucha, jo koI / asambaddha, ayukta, tuccha / / degvADacullI strI [degpATacullI] ikSu-rasa jaMkayasukaya vi [de] thor3e upakAra se adhIna | pakAne kA cUlhA / deghara na [deggRha] pAnI kA honevaalaa| phavArAvAlA sthAna / a~uNA
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ 338 saMkSipta prAkRta-hindI koSa jaMtu-jakkha jaMtu puM [jantu] jIva, praannii|| [degdvIpa ] bhUkhaNDa-vizeSa, saba dvIpa aura jaMtuga na [jantuka] jalAzaya meM honevAlA samudroM ke bIca kA dvIpa / dIvaga vi tRNa-vizeSa / [degdvIpaka] jambUdvIpa-sambandhI, jambUdvIpa meM jaMtuya vi [jAntuka] jantuka nAmaka tRNa / utpanna / degdIvapaNNatti strI [degdvIpaprajJapti] jaMpa saka [jalpa] bolanA, khnaa| jaina Agama-grantha-vizeSa / degpIDha, 'peDha jaMpaNa na [jalpana] ukti, kathana / na [degpITha]sudarzanA-jambU kA adhiSThAna-pradeza / jaMpaNa na [de] apayaza / mukha / degpura na. nagara-vizeSa / mAli puM[degmAlin] jaMpaya vi [jalpaka] bolanevAlA / rAvaNa kA eka putra, rAvaNa kA eka subhaTa / jaMpANa na [jampAna] vAhana-vizeSa, sukhA- degmeghapura na. vidyAdhara-nagara-vizeSa / degsaMDa puM sana, zivikA-vizeSa / zava-yAna / [degSaNDa] grAma-vizeSa / degsAmi puM [svAjaMpicchaya vi [de] jisako dekhe usI ko min] suprasiddha jaina muni-vizeSa / caahnevaalaa| jaMbUa puM [jambUka] siyAra / jaMpekkhiramaggira : vi [de] jisako dekhe / jaMbUNaya na [jAmbUnada] suvarNa / puM. svanAmajaMpecchiramaggira / usI kI yAcanA karane- prasiddha eka rAjA / vaalaa| jaMbUlaya puMna [jambUlaka] udaka-bhAjana-vizeSa / jaMbavaI strI [jAmbavatI] zrIkRSNa kI eka jaMbha puMde] tuSa, bhuusaa| patnI / | jaMbhaga vi [jambhaka] jaMbhAI lenevaalaa| puM. jaMbavaMta puM [jAmbavat] eka vidyAdhara rAjA / vyantara-devoM kI eka jAti / jaMbAla na [de] saivAla, jalamala | jaMbhaNaMbhaNa jaMbAla puMna. [jambAla] kardama / jarAyu, garbha- jaMbhaNabhaNa vide] svcchnd-bhaassii| veSTana carma / jaMbhaNaya ) jaMbIriya (apa) na [jambIra] phala-vizeSa / jaMbhaNI strI [jambhaNI] tantra prasiddha vidyAjaMbu puM. siyaar| sudharma-svAmI ke ziSya, vizeSa / antima kevalI / puna. jambU vRkSa kA phala, | jaMbhaya dekho jaMbhaga / jAmuna / jaMbhala puM [de] jar3a, susta, manda / jaMbudeg dekho jaMbU / jaMbhA strI [jRmbhA] jaMbhAI / eka devI kA jaMbua puMde] vetasa vRkSa, beMta / pazcima dik- nAma / pAla / jaMbhA / aka [jambha] jaMbhAI lenaa| jaMbula puM [de] vAnIra vRkSa, beMta / na. madya- | jaMbhAa ) bhAjana / | jaMbhAia na [jRmbhita] jRmbhA / jaMbulla vi [de] jalpAka, bkvaadii| jaMbhiya na [jambhita] jNbhaaii| puM. grAma-vizeSa, jaMbuvaI dekho jNbvii| jahA~ bhagavAn mahAvIra ko kevalajJAna utpanna jaMbU strI.jAmuna kA per3a / jambU vakSa ke AkAra | huA thaa| kA eka ratnamaya zAzvata padArtha, sudarzanA, jakkha puM [yakSa] vyantara devoM kI eka jAti / jisake kAraNa yaha dvIpa jambUdvIpa kahalAtA hai| kubera, yakSAdhipati / eka vidyAdhara-rAjA, puM. sudharma-svAmI kA mukhya ziSya / dIva puM jo rAvaNa kA mauserA bhAI thA / dvIpa-vizeSa /
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaMkkharatti-jaguttama saMkSipta prAkRta-hindI koSa samudra-vizeSa / zvAna / kaddama puM [kardama] jakkhI strI [yAkSI] lipi-vizeSa / kesara, agara, candana, kapUra aura kastUrI kA jakkhuttama puM [yakSottama] yakSa-devoM ko eka samabhAga mizraNa / dvIpa-vizeSa / smudr-vishess| avAntara jAti / gaha puM[graha] yakSAveza, yakSakRta upadrava / jakkhesa puM [yakSeza] yakSoM kA svAmI / degNAyaga pu [degnAyaka] kubera / degditta na bhagavAn abhinandana kA zAsana-yakSa / [degdIpta] dekho nIce degditty| degdinnA jaga na [yakRt] peTa ko dakSiNa-granthi / strI [degdattA] maharSi sthUlabhadra kI bahina, jaga puM [de] jantu. jIva, praannii| eka jaina sAdhvI / bhaddapu [degbhadra] yakSadvIpa jaga puMna [jagat] jIva / na. duniyA / guru puM. kA adhipati deva-vizeSa / maMDalapa-vibhatti / jagat meM sarvazreSTha puruSa / jagat kA pUjya / strI [degmaNDalapravibhakti] eka taraha kA | jina-deva, tIrthakara / jIvaNa vi [degjIvana] nATya / degmaha puM. yakSa ke lie kiyA jAtA | jagat ko jilAnevAlA / puM. jina-deva / NAha mahotsava / degmahAbhadda puM [degmahAbhadra] yakSa | puM. [degnAtha] jagat kA pAlaka, paramezvara, dvIpa kA adhipati deva / degmahAvara paM. yakSa | jina-deva / degpiyAmaha puM. [ degpitAmaha ] samudra kA adhiSThAtA deva-vizeSa / 'rAya puM| brahmA, vidhaataa| jinadeva / degppagAsa vi [rAja] yakSoM kA rAjA, kubera / pradhAna [prakAza] jagat kA prakAza karanevAlA, yakSa / eka vidyAdhara raajaa| degvara puM. yakSa- | jagatprakAzaka / pahANa na [pradhAna] jagat samudra kA adhipati deva-vizeSa / degAiTTa vi | meM zreSTha / [viSTa] yakSAdhiSThita / dittaya, | jagaI strI [jagato] prAkAra, durga / pRthivI / Alittaya na [ diptaka] kabhI-kabhI kisI | jagaIpavvaya paM [jagatIparvata] parvata-vizeSa / dizA meM bijalI ke samAna jo prakAza hotA | jagajaga aka [cakAs] camakanA, diipnaa| hai vaha, AkAza meM vyantara-kRta agni-dIpana / jagaDa saka [de] kalaha karanA / kadarthana karanA, AkAza meM dIkhatA agniyukta pizAca / vesa pIr3anA / uThAnA, jAgRta karanA / puM [degAveza] yakSa kA manuSya-zarIra meM praveza / jagaDaNa vi [de] jhagar3A karAnevAlA / kadahiva puM [degAdhipa] vaizramaNa / eka vidyAdhara rthanA karAnevA raajaa| deghivai puM [dhipati] dekho | | jagaDaNA strI [de] jhagar3A, kalaha / kadarthana, pUrvokta arth| pIr3ana / jakkharatti strI [ de. yakSarAtri ] dIvAlI, jagaDia vi [de] vidrAvita, kathita / lar3AyA huaa| kAttika vadi amAvasa kA parva / jagara puM. saMnAha, kavaca / jakkhA strI [yakSA] eka prasiddha jaina sAdhvI, | jagala na [de] paGkavAlI madirA, madirA kA jo maharSi sthUlabhadra kI bahina thii| nIcalA bhaag| Ikha kI madirA kA nIcalA jakkhiMda puM [yakSendra] yakSoM kA svAmI / bhAga / bhagavAn aranAtha kA zAsanAdhiSThAyaka deva / | jagAra puMde] rAba / jakhiNI strI [yakSiNI] yakSa-yonika strI, | jagAra puM [jakAra] 'ja' varNa / deviyoM kI eka jAti / bhagavAn zrIneminAtha | jagAra puM [yatkAra] 'yat' zabda / kI prathama shissyaa| jagArI strI. eka prakAra kA kSudra anna / jakkhiNI strI [yakSiNI] dekho jakkhA / jaguttama vi [jagaduttama] jagat-zreSTha /
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ 340 saMkSipta prAkRta-hindI koSa jagga-jaDDa jagga aka [jAga] jAganA, saceta honaa| jaTTa puM [jata] deza-vizeSa / usa deza kA jaggavia vi [jAgarita]jagAyA huA, nIMda se | nivaasii| uThAyA huaa| jaTTha vi [iSTa] yAga kiyA huA / na [iSTa] jaggaha puM yadgraha] jo prApta ho use grahaNa yajana, yajJa / karane kI rAjAjJA / jaTTi strI [yaSTi] lkdd'ii| jaggAvia dekho jaggavia / jaDa vi. acetana padArtha / mUrkha, AlasI, vivekajaggAha dekho jggh| zUnya / zizira, jAr3e se ThaMDA hokara calane ko jaghaNa na [jaghana] kamara ke nIce kA bhAga, azakta / uurusthl| jaDa dekho jaDha / jacca puM [de] aadmii| jaDa / strI [jaTA] saTe hue bAla, mile hue jacca vi [jAtya] kulIna, zreSTha, sundara / svA- | jaDA) bAla / degdhara vi. jaTA ko dhAraNa bhAvika / sajAtIya, zuddha / karanevAlA / puM. jaTAdhArI tApasa / dhAri puM jaccaMjaNa na [jAtyAJjana] sundara A~jana / taila [degdhArin] dekho pUrvokta arth| vagairaha se madita aJjana / jaDahAri dekho jdd-dhaari| jaccaMdaNa na [de] agaru / kuMkuma, kesara / | jaDAu / ' [jaTAyu] svanAma-prasiddha gRddha jaccaMdha vi [jAtyandha] janmAndha / jaDAuNa , pakSi-vizeSa / jaccaNNiya vi [jAtyanvita] sukula meM utpanna / jaDAgi puM [jaTAkin] Upara dekho| jaccAsa puM [jAtyazva, jAtyAzva] uttama jAti jaDAla vi [jaTAvat] jaTAdhArI / kA ghodd'aa| jaDAsura puM [jaTAsura] asura-vizeSa / jacciya (apa) vi [jAtIya] samAna jAti kaa| jaDi vi [jaTin] jttaavaalaa| puM. jaTAdhArI jaccira na [yaccira] jahA~ taka, jitane samaya taka / jaDia vi [jaTita] DhakA huaa| jaccha saMka [yam] virAma karanA / denA, dAna jaDia vi [de. jaTita] jar3ita, jar3A huA, krnaa| khacita, saMlagna / jaccha puM yakSman] kSayaroga / jaDima puMstrI [jaDiman] jdd'taa| jacchaMda vi [de] svacchanda / jaDiyAilaga / puM [de. jaTikAdilaka] grahajaja dekho jaya = yaja / jaDiyAilaya vizeSa, grahAdhiSThAyaka devajaju dekho jau = yajuH / vizeSa / jajja vi [jayya] jItane ko zakya / jaDila vi [ jaTila ] jaTA-yukta / vyApta, jajara vi [jarjara jIrNa, sacchidra, khokhalA / khacita, jaTAdhArI taaps| . janjara saka [jarjaraya] jIrNa karanA, khokhalA jaDilaya puM[de. jaTilaka] rAhu / krnaa| jaDiliya / vi [jaTilita] jaTila kiyA jajjiga puM [jayyika] eka jaina AcArya kA jaDililla huA, jaTA-yukta kiyA huaa| nAma / jaDilla vi [jaTina] jaTAvAlA / jjjiy| na [yAvajjIva] jIvana-paryanta / jaDula dekho jddil| jajjIva jaDDa vi [de] azakta / tApasa
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaDu - -jaNNayattA jaDu na [jADya] jar3apana | dekho saMkSipta prAkRta-hindI koSa | Du puM [] hAthI | DDa strI [] jAr3A, zIta / jaDha vi [ tyakta] parityakta, varjita / jaDhara na [jaThara ] peTa | jadala jaNa saka [janay ] utpanna karanA, paidA karanA / puM [na] manuSya | loga, vyakti / dehAtI manuSya | samudAya, varga, loka | vi. utpAdaka, utpanna karanevAlA | jattA strI [yAtrA] jana-samAgama / TThANa na [sthAna ] daNDakAraNya | nAsika nagara / va puM [pati] logoM kA mukhiyA / " vaya puM ['vraja] manuSyasamUha | 'vAya puM. [vAda] jana zruti, ur3atI khabara | manuSyoM kI Apasa meM carcA | lokApavAda | istrI ['zruti] kiMvadantI / vivAya puM [pavAda ] loka meM nindA | jars strI [ janikA ] utpAdikA / utpanna karanevAlI / jaNaiu puM [ janayitR ] janaka | vi. jaNukkaliA strI [janotkalikA] manuSyoM kA jaNaittu utpAdaka / choTA samUha jaNautta puM [de] grAma kA pradhAna puruSa, gA~va jaNummi strI [janomi ] taraMga kI taraha kA mukhiyA / viTa, bhA~r3a, vidUSaka / manuSyoM kI bhIr3a / jaNaMgama puM N [janaGgama] cANDAla / jaNaga dekho jaNaya / jaNera (apa) vi [ janaka ] utpAdaka / puM. bApa | jari (apa) strI [jananI] mAtA / jaNa puM [ yajJa ] yajJa / deva pUjA / zrAddha | i, * jAi vi [ yAjan ] yajJa karanevAlA | ' ijjavi ['jJIya ] yajJa-sambandhI | na. 'uttarAdhyayana' sUtra kA eka prakaraNa / TThANa na [sthAna ] yajJa kA sthAna / nagara- vizeSa nAsika | muha na [mukha ] yajJa kA upAya | 'vADa ['vATa ] yajJa-sthAna | sepuM jaNaNa na [janana] janma denA, paidA karanA / vi. utpAdaka, janaka | jaNaNi strI [jananI, nI] mAtA / jaNaNI utpAdikA / jaNaNa puM [janArdana] zrIkRSNa, viSNu / jaNappavAda' [ janapravAda ] lokokti, apha vAha | jaNa aa [ janamejaya ] svanAma - prasiddha nRpa - vizeSa | jaNamejaya dekho jaNameaa / 341 jaNaya vi [ janaka ] utpAdaka / puM. pitA 1 | dekho jaNa = jana | mithilA kA rAjA janaka, sItA kA pitA / puMna ba. mAtA-pitA / 'taNaA strI ['tanayA ] sItA / duhiyA, dhUA [duhitR] vahI artha / nadaNa puM [" nandana] rAjA janaka kA putra, bhAmaNDala | 'naMdaNI strI [nandanI] sItA, jAnakI / diNI strI [nandinI] vahI artha | 'nivataNayA strI ['nRpatanayA ] rAjA janaka kI putrI / puttI strI [deg putrI ] vahI artha | sua [suta] janaka rAjA kA putra, bhAmaNDala / "suA strI [deg sutA ] sItA / jaNayaMgayA strI | janakAGgajA ] sItA / jaNavaya puM [ janapada ] deza, rASTra, lokAlaya | deza- nivAsI / prajA / jaNavaya vi [ jAnapada ] deza kA nivAsI / jaNassu strI [janazruti ] kiMvadantI / jaNi (apa) a [ iva] taraha, jaisA / jaNI strI [janI] mahilA / jaNu dekho jaNi / [zreSTha] uttama yAga | jaNNaya dekho jaNaya / jayattA strI | de. yajJayAtrA ] bArAta /
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ 342 saMkSipta prAkRta-hindI koSa jaNNaseNI-jamaya jaNNaseNI strI [yAjJasenI] draupdo| jantu dekho jANu / jaNNahara ' [da] nara-rAkSasa, duSTa-manuSya / / jannovaiya dekho jaNNovaIya / jaNNiya puM [yAjJika] yajJa karAnevAlA / japa dekho java = jap / jaNNovaIya / na [yajJopavIta] janeU / - jappa dekho jNp| jaNNovavIya jappa [jalpa] ukti| chala kA upAlambha jaNNohaNa puM [de] rAkSasa, pizAca / rUpa bhASaNa / jaNha nAde]choTI sthAlI / vi. kAle raMga kaa| jappa vi [yApya] gamana karane yogya / jANa jaNhaI strI [jAhnavI] gaMgA ndii| na [pyAna] zivikA / jaNhalI strI [de] nIvI, ijaarbnd| jappabhii / a [yatprabhRti] jaba se, jahA~ jaNhavI strI [jAhnavI] sagara cakravartI kI jappabhiI se lekara / eka patnI, bhagIratha kI jananI / gnggaa-ndii| jama saka [ yamay ] niyantraNa karanA / jamAnA, jaNhu puM [jahna] bharata-vaMzIya eka raajaa| sthira krnaa| jama puM [yama] ahiMsAdi pA~ca mahAvrata, sAdhu suA strI [degsutA] bhaagiirthii| kA vrata / dakSiNa dizA kA eka lokapAla, jaNhuA strI [de] ghuttnaa| deva-vizeSa, jamarAja / bharaNI nakSatra kA adhijaNhukannA strI [jahnakanyA ] gNgaa-ndii| pati deva / kiSkindhA nagarI kA eka rAjA / jatta dekho jaya = yat / tApasa-vizeSa / mRtyu / saMyamana / degkAiya puM jatta puM [yatna] udyoga, udyama, ceSTA / [degkAyika] asura-vizeSa, paramAdhArmika deva, jattA strI [yAtrA] dezAntara-gamana / gamana / / jo nArakI ke jIvoM ko duHkha dete haiM / degghosa deva-pUjA ke nimitta kiyA jAtA utsava- puM [degghoSa] airavata varSa ke eka bhAvI jinavizeSa, aSTAhikA, ratha-yAtrA Adi / tIrtha deva / "purI strI. jama kI ngro| 'pabha puM gamana / shubh-prvRtti| [prabha] yamadeva kA utpAta-parvata / degbhaDa puM jattA strI [yAtrA saMyama-nirvAha / [degbhaTa] yamarAja kA subhaTa / degmaMdira na jatti strI [de] cintA / sevA, zuzrUSA / [degmandira] yamarAja kA ghara, mRtyu-sthAna / jattia dekho ytti| laya na. pUrvokta hI artha / jattiya vi [yAvat] jitanA / | jamaga puM [yamaka] pakSi-vizeSa / deva-vizeSa / jatto dekho jo| parvata-vizeSa / draha-vizeSa / dekho jamaya / jattha a [yatra] jahA~, jisameM / jamagaM / a [de] eka sAtha, eka hI jadi dekho jai = yadi / jamagasamagaM) samaya meM / jadicchA dekho jicchaa| jamaNiyA strI [jamanikA] jaina sAdhu kA jadu dekho jau = yadu / upakaraNa-vizeSa / jaddara puna [de] vastra-vizeSa / | jamadaggi puM [jamadagni] tApasa-vizeSa, parazujadhA dekho jhaa| rAma kA pitaa| janna vi [janya] loka-hitakara / utpanna hone jamadaggijaDA strI [yamadagnijaTA] gandhayogya / dravya-vizeSa, sugndhbaalaa| jannattA 1 strI [de] bArAta / jamaya dekho jamaga / na. alaMkAra-zAstra meM jannA | prasiddha anuprAsa-vizeSa / chanda-vizeSa /
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ jamala- jayaMta jamala na[ yamala ] yugma / samAna zreNi meM sthita / sahavarttI / tulya / 'jjuNabhaMjaga puM [rjunabhaJjaka ] zrIkRSNa vAsudeva / pada, paya na [pada] prAyazcitta-vizeSa / ATha aMkoM kI saMkhyA / pANi puM. muSTi / jaliya vi [malita ] yugma rUpa se sthita / sama-zreNi rUpa se avasthita / jamaloiya vi[yamalaukika ] yamaloka - sambandhI paramAdhArmika deva, asuroM kI eka jAti / jamA strI [ yAmI] dakSiNa dizA / jamAli puM. eka rAjakumAra, jo bhagavAn mahAvIra kA jAmAtA thA, jisane bhagavAn mahAvIra ke pAsa dIkSA lI thI aura pIche se apanA alaga pantha nikAlA thA / jamAvaNa na [ yamana ] niyantraNa karanA / viSama vastu ko sama karanA / jamunA dekho ja~uNA / jamU strI. IzAnendra kI eka agramahiSI kA nAma / jamma aka [ jan ] utpanna honA / jamma saka [jam ] bhakSaNa karanA / jamma puMna [ janman ] janma, utpatti, jammaNa utpAda | jammA strI [ yAmyA ] dakSiNa dizA / jamhAa jamhAha jamhAhA } saMkSipta prAkRta-hindI koSa dekho jaMbhAa / jaya saka [ji] jItanA / akaH utkRSTapana se baratanA / jaya saka [ yaj ] pUjA karanA / yAga karanA / jaya aka [ yat ] yatna karanA, ceSTA karanA / khyAla karanA / jaya na [ jagat ] saMsAra / ' taya na [ya] svarga, martya aura pAtAla loka / nAha puM [nAtha] paramAtmA / deg pahu puM [prabhu ] paramezvara | NaMda vi[[nanda ] jagat ko Ananda denevAlA / 343 jaya vi [yata ] jitendriya | upayoga rakhane vAlA / na chaThavA~ guNasthAnaka / upayoga, sAvadhAnatA / jaya puM. [ java] vega, daur3a / jaya puM jIta / svanAma - prasiddha eka cakravartI rAjA / [ ] nagara- vizeSa / 'kammA strI [karmA ] vidyA - vizeSa | 'ghosa puM [ghoSa ] jayadhvani | svanAma - prasiddha eka jaina muni | caMda puM ['candra ] vikrama kI bArahavIM zatAbdI kA kannauja kA eka antima rAjA / pannarahavIM zatAbdI kA eka jainAcArya / ' jattA strI [yAtrA] zatru para car3hAI | 'pAyA strI [patAkA ] vijaya kA jhaNDA / degpura dekho 'ura | maMgalA strI ['maGgalA ] eka rAjakumArI / lacchI strI vijayazrI / vata vi [ 'vat ] vijayI | 'vallahapuM ['vallabha ] nRpa - vizeSa | deg saMdha puM [sandha] puNDarIka nAmaka rAjA kA eka mantrI | saMdhi [deg sandhi ] vahI pUrvokta artha | sadda puM[zabda] vijaya sUcaka AvAja / siMha puM. siMhala dvIpa kA eka rAjA / vikrama kI bArahavIM zatAbdI kA gujarAta kA eka prasiddha rAjA, jisakA dUsarA nAma 'siddharAja' thA | jainAcArya - vizeSa / degsiri strI [zrI] jayalakSmI | seNa puM [ degsena] eka rAjA | vaha vi. vijayI / vidyAdhara nagara - vizeSa / ['lakSmI] hapura na. eka vidyAdhara nagara / vAsa na. vidyAdharoM kA eka nagara / jaya puM [ya] prayatna, ceSTA / jaya puMstrI [jayA ] tRtIyA, aSTamI aura trayodazI tithi / jayadeg dekho jayA = yadA / [prabhRti] jisa samaya se / bhii a jayaMta puM [ jayanta ] indra kA putra / eka bhAvI baladeva | eka jaina muni / isa nAma ke devavimAna meM rahanevAlI eka uttama deva-jAti /
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ 344 jambUdvIpa kI jagatI ke pazcima dvAra kA eka deva-vimAna- vizeSa | pazcima dvAra / rucaka adhiSThAtA deva / na. jambUdvIpa kI jagatI kA parvata kA eka zikhara / jayaMtI strI [ jayantI ] pakSa kI navavoM rAta | bhagavAn aranAtha kI dIkSA zivikA / vallIvizeSa, araNI, varSa-gA~Tha / saptama baladeva kI mAtA / videha varSa kI eka nagarI / aMgArakanAmaka graha kI eka agra-mahiSI / jambUdvIpa ke meru se pazcima dizA meM sthita rucaka parvata para rahanevAlI eka dikkumArI devI / bhagavAn mahAvIra kI eka upAsikA / bhagavAn mahAvIra ke AThaveM gaNadhara kI mAtA / aJjanaka parvata kI eka vApI / navamI tithi / jaina muniyoM kI eka zAkhA / jayaNa na [ yajana ] yAga, pUjA / abhayadAna / jayaNa na [yatana ] yatna, ceSTA, udyama / prANI kI rakSA / jayaNa vi [javana] vega-yukta | jayaNa na [jayana] vijaya / vi. jItanevAlA / jayaNa na [de] ghor3e kA bakhtara / jayaNA strI [yatanA ] ceSTA, koziza / prANI saMkSipta prAkRta-hindI koSa kI rakSA | upayoga, kisI jIva ko duHkha na ho isa taraha pravRtti karane kA khyAla / jayaddaha puM [ jayadratha] sindhu deza kA svanAmaprasiddha eka rAjA jo duryodhana kA vahanoI thA / jayA a [ yadA] jisa samaya / jayA strI. vidyA vizeSa / caturtha cakravartI rAjA kI agramahiSI / bhagavAn vAsupUjya kI svanAmakhyAta mAtA / tRtIyA, aSTamI aura trayodazI tithi / bhagavAn pArzvanAtha ko zAsanadevI / oSadhi-vizeSa | jayAra puM [jakAra] 'ja' akSara / jakArAdi azlIla zabda | jayiNa dekho jaiNa = jayin / jayaMtI - jala jara aka [[ ] jIrNa honA, bUr3hA honA / jara puM. [jvara] bukhAra | jara puM. rAvaNa kA eka subhaTa / vi. jIrNa, purAnA | gava puM [gava] bUr3hA baila | gupuM [deg gu] bUr3hA baila | strI. bUr3hI gAya | jara dekho jarA / jaraMDa vi [de] vRddha, bUr3hA / jaraggavi [jaratka] jIrNa, purAnA / jaraTha vi. kaThina, puruSa / jIrNa, purAnA / dekho jaraDha / jaraDa vi [de] vRddha | jaraDha dekho jaraTha / prauDha, majabUta / jaraNa na. jIrNatA, hAjamA / jaraya puM [jaraka] ratnaprabhA nAmaka naraka- pRthivI kA eka narakAvAsa | majjha puM [ madhya ] narakAvAsa - vizeSa | vitta puM [degAvarta] narakAvAsa - vizeSa | | vasiTThapuM [vaziSTa ] narakAvAsa - vizeSa / jaraladdhia jalavi } vi [de] grAmINa | jarA strI. bur3hApA / vasudeva kI eka patnI / " kumAra puM. zrIkRSNa kA eka bhAI / 'saMgha puM [deg sandha] rAjagRha nagara kA eka rAjA, navavA~ prativAsudeva | sidha puM [sindha] vahI pUrvokta artha / siMdhu [ sindhu ] vahI pUrvokta artha | jarA hiraNa (apa) dekho jala-haraNa / jari vi [jvarin] jvara se pIr3ita / ravi [rin] jarA-yukta, vRddha / riavi [jvarita] jvara-yukta, bukhAravAlA / jala aka [ jvala ] dagdha honA | camakanA / jala dekho jaDa | jala na [jADya ] jar3atA, mandatA / jala puM [jvala] dedIpyamAna | jala na. vIryaM / 'kaMta puMna [kAnta] eka devavimAna / kAri puMstrI [kArin] catu
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ jala-jalaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa rindriya jantu-vizeSa / degya vi [ja] pAnI meM ruha puna. pAnI meM paidA honevAlI vanaspati / utpanna / degvAria puM[degvArika caturindriya rUva puM [rUpa] jalakAnta-nAmaka indra kA jantu kI eka jAti / / eka lokapAla / 'lillira na. pAnI meM utpanna honevAlI vastu-vizeSa / "vAyasa puMstrI. jalajala na. paanii| puM. jalakAnta-nAmaka indra kA / kauaa| 'vAsi vi [ 'vAsin ] pAnI meM eka lokapAla / degkaMta puM [degkAnta] maNi rahanevAlA / puM. tApasoM kI eka jAti, jo vizeSa, ratna kI eka jAti / udadhikumAra pAnI meM ho nimanna rahate haiM / degvAha pu. megha / nAmaka deva-jAti kA dakSiNa dizA kA indra / jantu vizeSa / vicchuya puM[vRzcika pAnI jalakAnta indra kA eka lokapAla / kA bicchU, caturindriya jantu vizeSa / vIriya karapphAla puM [degkarAsphAla] hAtha se Ahata . puM [vIrya] ikSvAku vaMza kA eka rAjA / pAno / degkari puMstrI [degkarin] pAnI kA kSudra kITa-vizeSa, caturindriya jantu kI eka hAthI, jl-jntu-vishess| kalaMba puM jAti / degsaya na [degzaya kamala / degsAlA [degkadamba] kadamba vRkSa kI eka jAti / kIDA, kolA strI [degkrIDA] pAnI meM kI strI [degzAlA] prapA, pyAU / 'sUga na - [degzUka] zaivAla / jalakAnta-nAmaka indra kA jAtI kriidd'aa| keli strI. jala-krIr3A / degcara eka lokapAla / 'sela puM [zaila] samudra ke dekho yr| "cAra puM. pAnI meM calanA / bhItara kA parvata / deghatthi puM [ hastin ] degcAraNa puM. jisake prabhAva se pAnI meM bhI bhUmi kI taraha calA jA sake aisI alaukika jalahastI, pAnI kA eka jantu / deghara puM zakti rakhanevAlA muni / degcAri [degcArin] [degdhara] abhra / eka vidyAdhara subhaTa / hara pAnI meM rahanevAlA jantu / degcAriyA strI puM [degbhara] jala samUha / hara na [deggRha] [degcArikA] kSudra jantu-vizeSa, caturindriya sAgara / haraNa na. pAnI kI kyArI / chanda vizeSa / deghi puM [degdhi] samudra / cAra kI jIva kI eka jAti / degjaMta na [yantra] saMkhyA / degsaya puMna[degAzaya] sarovara, talAva / pAnI kA yantra, pAnI kA phavArA / degNAha puM jalaiya puM [jalakita] jalakAnta-nAmaka indra [degnAtha] samudra / degNihi puM[degnidhi]sAgara / kA eka lokapAla / degNIlI strI [degnIlI] zaivAla / tusAra puM [degtuSAra] pAnI kA bindu / thaMbhiNI strI / jalaMjali puM [jalAJjali] tarpaNa, donoM hAthoM [degstambhinI] vidyA-vizeSa / degda puM. megha / meM liyA huA jala / degddA strI [TH] pAnI se bhIMjAyA huA jalaga puM [jvalaka] agni / paMkhA / degppabha puM [prabha] udadhikumAra nAmaka jalajalia vi [jalajalita] 'jala-jala' zabda deva-jAti kA uttara dizA kA indra / jala- se yukta / kAnta nAmaka indra kA eka lokapAla / degya jalajaliMta vi[jAjvalyamAna] dedIpyamAna / na [ja] kamala / degya dekho degda / degyara puMstrI jalaNa puM [jvalana] vahni / agnikumAra-nAmaka [degcara] jala meM rahanevAlA grAhAdi jantu / / deva-jAti / vi. jalatA huaa| camakatA / raMku puM [raGka] Dheka-pakSI / "rakkhasa puM jalAnevAlA / na. agni sulagAnA / jalAnA, [rAkSasa] rAkSasa kI jAti / degramaNa na.. bhasma karanA / jaDi puM [ jaTin ] vidyAjala-keli / degraya puM. jalaprabha-nAmaka indra kA dhara vaMza kA eka rAjA / degmitta puM[mitra eka lokapAla / degrAzi puM [ rAzi] samudra / / eka prAcIna kavi / |
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ 346 jalAvaNa na [jvAlana] jalAnA, dagdha karanA / avi [jvalita ] jalA huA, pradIpta | ujjvala, kAnti-yukta | jalira vi [jvalitR] jalatA, sulagatA / jalagA strI [ jalaukas ] jantu - vizeSa, joMka, jalikA, jala kA kIr3A / } jalUyA pakSi - vizeSa | saMkSipta prAkRta-hindI koSa jalUsaga puM [de] roga vizeSa / jaloyara na[jalodara ] jalandhara roga / jaTharAma / joyA dekho jalUyA / jalla puM [de. jalla] zarIra kA maila / naTa kI eka jAti, rassI para khela karanevAlA naTa / bandI, diruda pAThaka / eka mleccha deza / usa deza meM rahanevAlI mleccha jAti / jallAra puM. eka anArya deza / jallAra deza kA nivAsI / jalliya na. [ de. jallaka] zarIra kA maila | jallosahi strI [de. jalloSadhi] eka taraha kI AdhyAtmika zakti, jisake prabhAva se zarIra ke maila se roga kA nAza hotA hai / java saka [ yApay ] gamana karavAnA, bhejanA / vyavasthA karanA / java saka [ yApay ] kAla- yApana karanA / java saka [ jap ] jApa karanA, bAra-bAra mana hI mana devatA kA nAma smaraNa karanA, punaH punaH mantroccAraNa karanA / java puM [va] anna- vizeSa, java yA jau / yUkA kI nApa / puMna. eka deva - vimAna / 'NAlI strI [nAlI ] vaha nAlI jisameM jau boye jAte hoM / 'nAlaya puM ['nAlaka] kanyA kA kaJcuka / nana [[na] yava- niSpanna paramAnna, java kI khIra, jAura / majjha na [" madhya ] tapa - vizeSa / ATha yUkA kI eka nApa | majjhA strI [deg madhyA] vrata- vizeSa pratimA vizeSa | rAya puM[deg rAja] nRpa - vizeSa | * sA strI [deg vaMzA] vanaspati- vizeSa / jalAvaNa-jasa java puM. vega, daur3a, zIghra gati / javajava puM [yavayava ] eka taraha kA yava-dhAnya / javaNa na [de] hala kI zikhA / javaNa vi [javana] vega se jAnevAlA / puM. zIghra gati / javaNa puM [ yavana] mleccha deza - vizeSa / usa deza meM rahanevAlI manuSya jAti / yavana deza kA rAjA / javaNa na [ yApana ] nirvAha / javaNA strI [yApanA] Upara dekho / javaNANiyA strI [ yavanAnikA ] lipi vizeSa / javaNAliyA strI [ yavanAlikA ] kanyA kA kaJcuka | javaNi strI [ yavanikA ] paradA / javaNI strI [yavanI] paradA / saMcArikA dUtI / javaNI strI [yAvanI] yavana kI strI / yavana kI lipi / javapacamANa puM [de] jAtyazva kA vAyu- vizeSa, prANa vAyu / javaya ' [ de] java kA aGkura / javaraya javalI strI [de] vega | javavAraya [ de] dekho javaraya / javasa na [ yavasa] ghAsa | gehU~ vagairaha javA strI [japA] vallI-vizeSa, dhAnya / javA - puSpa kA vRkSa | gur3ahala kA phUla, ar3ahula kA puSpa / javAsa [yavAsa] vRkSa - vizeSa, rakta puSpavAlA vRkSa-vizeSa | vi [ javin ] vega-yukta / puM. azva / javi javiNa javi vi [japita] jisakA ho vaha ( mantra Adi) / na Adi granthAMza | javiya vi [yApita ] gamita gujarA huA / naashit| " jasa puM [ yazas ] kIrti, ijjata / saMyama, jApa kiyA gayA adhyayana, prakaraNa
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ jasaMsi - jahA tyAga | vinaya / bhagavAn anantanAtha kA prathama ziSya / bhagavAn pArzvanAtha kA AThavA~ pradhAna ziSya / kitti strI [kIrtti ] suprasiddhi / 'bhadda pu[degbhadra ] eka jaina AcArya / 'ma, maMta vi [ 'vat ] yazasvI, ijjatadAra | pu. eka kulakara puruSa / 'vaI strI [tI] dvitIya cakravarttIsagararAja kI mAtA / tRtIyA, aSTamI aura trayodazI kI rAtri / vamma puM [ 'varman ] nRpa-vizeSa | 'vAya ' ['vAda] sAdhuvAda, prazaMsA | vijaya puM. vikrama kI aThArahavIM zatAbdI ke nyAyAcArya zrImAn yazovijaya upAdhyAya / hara puM. ['dhara ] bhAratavarSa kA bhUtakAlika aThArahavA~ jinadeva / bhAratavarSa ke eka bhAvI jina deva / eka rAjakumAra / pakSa kA pA~cavA~ dina / vi. yazasvI | dekho jaso' / saMkSipta prAkRta-hindI koSa jasaMsi puM [ yazasvin ] bhagavAn mahAvIra ke pitA kA nAma / jasada puM. dhAtu- vizeSa, jastA / jasadeva puM [ yazodeva] eka prasiddha jainAcArya | bhadda puM. [ yazobhadra] pakSa kA caturtha divasa / eka rAjarSi / na. uDDuvATika gaNa kA eka kula / dauhitrI kA nAma / jasassi vi [ yazasvin ] kIrtimAn / jasahara puna [ yazodhara] eka deva-vimAna | jasA strI [yazA ] kapilamuni kI mAtA / jaso dekho jasa / A strI ['dA] nanda nAmaka gopa kI patnI / bhagavAn mahAvIra kI patnI / kAmivi [kAmin] yaza cAhanevAlA / kittinAma na ['kIrttinAman ] karma- vizeSa, jisake prabhAva se suyaza phailatA hai / 'dhara puM. dharaNendra ke azva- sainya kA adhipati deva | graiveyaka devaloka kA prastara / 'harA ['dharA ] dakSiNa rucaka parvata para rahanevAlI 347 eka dizAkumArI devI | jambU-vRkSa - vizeSa, sudarzanA / pakSa kI cauthI rAtri | jasodhara dekho jasa-hara / jasodharA dekho jaso-harA | jasoyA strI [ yazodA] bhagavAn mahAvIra kI patnI kA nAma / jaha saka [hA] chor3a denA / jaha a [ yatra ] jahA~, jisameM / jahaNU sava jasavaI strI [yazomatI ] bhagavAn mahAvIra kI jahaNUsua jaha a [ yathA] jisa taraha se / 'kamana [krama] krama ke anusAra / ' kkhAya dekho aha-khAya / dviyavi [sthita ] vAstufar | sthavi [] vAstavika / 'tthanAma vi [degrthanAman] nAma ke anusAra guNavAlA / vAivi [rthavAdin ] satya vaktA / pa [ yAthAtmya] vAstavikatA | 'riha na [] ucitatA ke anusAra | deg vaTTiya vi [ " vRtta] yathArtha | vihi puMstrI [vidhi ] vidhi ke anusAra / saMkha na [deg saMkhya] saMkhyA ke krama se / dekho jahA = yathA / jahaNa na [jaghana] kamara ke nIce kA bhAga / jahaNaroha puM [de] jA~gha / jahaNA strI [hAna ] parityAga | na [de] ardhoruka, jaghanAMzuka, strI ko pahanane kA vastra - vizeSa / jaNa va [jaghanya ] nikRSTa, nIca / jahA = dekho jaha = hA | jahA dekho jaha = yathA / jutta vi [ deg yukta ] yathocita, yogya / deg jeTu na ['jyeSTha] jyeSThatA krama se / NAmayavi [' nAmaka ] jisakA nAma na kahA gayA ho, koI / tacca na [tathya] vAstavika / taha na [' tatha] vAstavika | 'taha na [ yAthAtathya] vAstavikatA / 'sUtrakRtAGga' sUtra kA eka adhyayana / paTTakaraNa na [pravRttakaraNa ] AtmA kA pariNAma- vizeSa / bhUya vi [bhUta ] vAsta vika / 'rAiNiyA strI [rAnikatA ]
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ 348 jahi jahiaM. saMkSipta prAkRta-hindI koSa jahAjAya-jAu jyeSThatA ke krama se, bar3appana ke anusAra / / puSpa-pradhAna vRkSa, jAI kA per3a / madya-vizeSa / ruha dekho jahariha / vitta na [degvRtta jaisA degAjIva puM jAti kI samAnatA batalA kara huA ho vaisaa| degsatti strIna [zakti] bhikSA prApta karanevAlA sAdhu / thera puM zakti ke anusAra / [degsthavira] sATha varSa kI umra kA muni / jahAjAya vi [de. yathAjAta] jar3a, mUrkha / degnAma na [degnAman] karma-vizeSa / 'ppasaNNA strI [prasannA] jAti ke puSpoM se vAsita jahiM dekho jaha = yatra / madirA / phala na. vRkSa-vizeSa / jAyaphala, eka garma-masAlA / degmaMta vi [degmat] ucca jAti jahiccha na [yatheccha] icchA ke anusAra / / kA / degmaya puM['mada] jAti kA abhimAna / jahicchiya na [yathepsita] icchAnusAra / degvattiyA strI [degpatrikA] sugandhita phalajahicchiyA strI [ yadRcchA ] svecchA, vAlA vRkSa-vizeSa / phala-vizeSa, eka garma svcchndtaa| masAlA / degsara puM [smara] pUrva-janma kI jahiTThila puM [yudhiSThira] pANDu-rAjA kA jyeSTha | smRti / vi. pUrva-janma kA jJAnavAlA / degsaraNa putra, jyeSTha pANDava / na [smaraNa] pUrva-janma kI smRti / degssara jahimA strI [de] vidagdha puruSa kI banAI huI / dekho degsr| gAthA / jAi strI [jAti] nyAya-zAstra-prasiddha dUSaNAjahuTThilla dekho jahiTilla / bhAsa-asatya dUSaNa / mAtA kA vaMza / jahattu na [yathokta] kathanAnusAra / jAi dekho jaayaa| jahea a [yathaiva] jaise hii| jAi strI [de] dArU / madirA vizeSa / jaheccha dekho jhicch| jAi vi [yAjin] yajJa-kartA / jahoiya na [yathodita] kathitAnusAra / jAi vi [yAyina] jAnevAlA / jahoiya / na [yathocita] yogyatA ke | jAia vi [yAcita] prArthita, mA~gA huaa| jahocciya ) anusAra / jAia dekho jAya - jAta / jA aka [jan] utpanna honA / jAicchideg ) vi [yAdRcchika] yatheccha / jA saka [yA] jAnA / prApta karanA / jaannaa| jAicchiya / icchAnusArI / sakanA, samartha honaa| jAicchiya vi yAdRcchika] svecchA-nirmita / jA dekho jAva - yAvat / jAiNI strI [yAkinI] eka jaina sAdhvI jAa dekho jAva = jApa / jisako suprasiddha jaina granthakAra zrI haribhadra jAa dekho jaa%yaa| sUri apanI dharma-mAtA samajhate the| jAara dekho jAgara / jAiyavvaya na [yAtavya gamana, gati / jAA strI [yAta] devara-bhAryA, devraanii| jAIa vi [jAtoya] jaati-smbndhii| jAi strI [jAti] mAlatI puSpa / sAmAnya jAu na [jAyu] kSIrapeyA, yavAgU, mAMDa kI naiyAyikoM ke mata se eka dharma-vizeSa, jo kA~jI, lpsii| vyApaka ho, jaise manuSya kA manuSyatva, go kA | jAu a [jAtu] kadAcit / kisI taraha / gotva / jAta, kula, gotra, vaMza, jJAti / kaNNa puM [karNa] pUrvAbhAdrapadA nakSatra kA utpatti / kSatriya, brAhmaNa, vaizya Adi jAti / / gotra /
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAu-jAya jAu strI [yAtR] devara-patnI | vi. jAnevAlA 1 jAuyA strI [yAtRkA] devara-patnI / jAura puM [de] kapitthavRkSa, kaitha kA phala | jAula puM [jAtula] vallI-vizeSa | jAuhANa puM [ yAtudhAna] rAkSasa / jAga puM [yAga ] yajJa, homa, havana | deva pUjA | jAgara aka [ jAgR ] jAganA, nidrA tyAga saMkSipta prAkRta-hindI koSa karanA | jAgara vi. jAganevAlA, puM. jAgaraNa / jAgaraittu vi [ jAgaritR] jAganevAlA / jAgariavi [ jAgRta ] jAgA huA, nidrA rahita, prabuddha / jAgaryA] jAgariavi [ jAgarika] nidrA-rahita / jAgariyA strI [ jAgarikA, jAgaraNa, nidrA tyAga / jAgaruavi [jAgaruka ] jAgatA, jAgane ke svabhAvavAlA / jAjAvara vi [ yAyAvara] gamanazIla, vinazvara / jADI strI [deM] gulma, latA-pratAna | jANa saka [jJA] jAnanA, jJAna prApta karanA, samajhanA / jANa puMna [ yAna] rathAdi vAhana, savArI / yAnapAtra, naukA, jahAja / gamana, gati / patta, vatana [pAtra ] jahAja, naukA | 'sAlA strI ['zAlA ] astabala | vAhana banAne kA kArakhAnA / jANa na [jJAna] bodha, samajha / jANa' vi [jAnat ] jAnatA huA / jAI strI [ jAnakI] sItA / jANaa / vi [jJAyaka ] jAnakAra, jJAnI / jANaga jAgI dekho jAI / jANaNa na [ de] bArAta / jANaya dekho jANaga / jAya vi [ jJApaka] samajhAnevAlA / jANayA strI [jJAna ] samajha, jAnakArI | jANavaya vi [jAnapada] deza meM utpanna, sambandhI | jANA va saka [jJApay ] jJAna karAnA, janAnA / jANAvaNA strI [jJApanI ] vidyA - vizeSa | } jANAvaNI jANAviya vi [jJApita] janAyA, vijJApita, mAlUma karAyA, nivedita / jAna [jA] ghaTanA | jANa jANua jANe a [jAne] utprekSA-sUcaka avyaya, jAma saka [mRj] mArjana karanA / vi [jJAyaka ] jAnanevAlA, jJAtA / 349 deza jAma puM [yAma ] prahara, tIna ghaNTA kA samaya / yama, ahiMsA Adi pA~ca vrata / ATha se battIsa, battIsa se sATha aura sATha se adhika varSa kI umra | vi. yama-sambandhI / illa vi [t] praharavAlA | puM. paharedAra / disA strI [deg diz] dakSiNa dizA / 'vaI strI [tI] rAtri | jAma dekho jAva = yAvat / jAmagragahaNa na [ yAmagrahaNa ] paharedArI | jAmAi dekho jAmAu / jAyaka [yAc] mA~ganA / jAka [yAta kadarthanA karanA / mAno / | jAmAu puM [jAmAtR] dAmAda | jAmi strI [jAmi, yAmi] bahina | jAmia dekho jAmiMga / maga puM [yAmika ] prAharika, paharedAra / jAmiNI strI [ yAminI] rAtri | jAmilla dekho jAmiga / jAmea puM [yAya ] bhAnajA / pIr3anA, yantraNA karanA / jAya dekho jAga / jAya vi. [jAta] utpanna / na saMghAta / bheda | vi. pravRtta / puM. putra / na baccA, santAna / utpatti / 'kamma na [ 'karman ] prasUti karma /
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ 350 saMkSipta prAkRta-hindI koSa jAya-jAva saMskAra-vizeSa / degteya puM [tejasa] agni / , haraga dekho degghrg| degniyA strI [degnidrutA] mRtavatsA strii| jAla puM [jvAla] jvAlA, Aga kI lapaTa / degmUa vi [degmUka] janma se mUka / degrUva | jAlaMtara na [jAlAntara] sacchidra gavAkSa kA na [degrUpa] suvrnn| cA~dI / suvarNanirmita / mdhybhaag| degveya puM [degvedas] vahni / jAlaMdhara puM [jAlandhara] paMjAba kA eka zahara / jAya vi [yAta] gata / prApta / na. gamana, na. gotra-vizeSa / gati / jAlaMdharAyaNa na [jAlandharAyaNa] gotrajAya puM [jAta] gItArtha, vidvAn jaina muni| / vizeSa / jAyaga vi [yAcaka] maaNgnevaalaa| puM. jAlaga dekho jAla = jAla / bhikSuka / jAlaga puM [jAlaka] dvIndriya jIva kI eka jAyaga vi [yAjaka] yajJa karAnevAlA / jAti, mkdd'ii| jAyaNayA strI [yAcanA] yAcanA, prArthanA, | jAlaghaDiA strI [de] candrazAlA, attttaamaaNgnaa| likaa| jAyaNI strI [yAcanI] prArthanA kI bhaassaa| jAlaya dekho jAla = jAla / jAyava puMstrI [yAdava] yaduvaMzIya / jAlavaNI strI [de] saMvAda, samhAla, khabara / jAyA strI [yAtrA] nirvAha, vRtti / degmAya vi | jAlA strI [jvAlA] agni kI zikhA / [degmAtra] jitane se nirvAha ho sake utnaa| | navama cakravartI kI mAtA / bhagavAn candraprabha jAyA strI. strI, aurata / kI shaasndevii| jAyA dekho jttaa| jAlA a [yadA] jisa samaya, jisa kAla meM / jAyA strI [jAtA] camarendra Adi indroM kI | jAlAu puM [jAlAyuS] dvIndriya jantu-vizeSa bAhya pariSat / mkdd'ii| jAyAi puM [yAyAjin] yajJa karanevAlA / / jAlAva saka [jvAlaya] jalAnA, dAha denA / jAra puM. upapati / maNi kA lakSaNa-vizeSa / jAli puM. rAjA zreNika kA eka putra / zrIkRSNa jAriccha vi [yAdRkSa] Upara dekho| kA eka putra / jArisa vi [yAdRza] jaisA / jAliya puM [jAlika] jAla-jIvi, vAgurika / jArekaNNa na [jArekRSNa] vAsiSTha gotra kI | jAliya vi [jvAlita] jalAyA huA / eka zAkhA / jAliyA strI [jAlikA] kaJcaka / vRnta / jAla saka [jvAlay] jalAnA, dagdha krnaa| | jAluggAla puM [jAlodgAla] machalI pakar3ane jAla na. saMghAta / mAlA kA samUha / kArIgarI- ___ kA sAdhana-vizeSa / vAle chidroM se yukta gRhAMza, gavAkSa-vizeSa / jAva dekho jaavia| machalI vagairaha pakar3ane kA jAla, pAza-vizeSa / jAva saka [yApaya] gamana karanA, gujAranA / paira kA AbhUSaNa-vizeSa, kdd'aa| degkaDaga puM baratanA / zarIra kA pratipAlana karanA / [degkaTaka] sacchidra gavAkSoM kA samUha / | jAva a [yAvat] ina arthoM kA sUcaka avyayasacchidra gavAkSa-samUha se alaMkRta pradeza / | parimANa, mryaadaa| avadhAraNa, nizcaya / deggharaga na [gRhaka] sacchidra gavAkSavAlA jjIva strIna. jIvanaparyanta / jIviya vi makAna / degpaMjara na [paJjara] gavAkSa / / [jjIvika] yaavjjiiv-smbndhii| dekho |
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAva-jihANI saMkSipta prAkRta-hindI koSa 351 jaavN| jia na [jita] jy| gAsi vi jAva puM [jApa] mana hI mana bAra-bAra devatA [kAzin] jIta se zobhanevAlA vijetA / kA smaraNa, mantra kA uccAraNa / degsattu puM[degzatru] aMga-vidyA kA jAnakAra jAvai puM [de] vRkSa-vizeSa / dUsarA rudra -puruSa / jAvaia vi [yAvat] jitanA / jia vi [jita] parAbhUta, abhibhUta / parijAvaI strI [jAtipatrI] kanda-vizeSa / guccha cita / 'ppa vi [degAtman] jitendriya / degbhANu vanaspati kI eka jAti / jAvaIya puM [jAtipatrIka] kanda-vizeSa / puM [ bhAnu] rAkSasa vaMza kA eka rAjA, eka laMkA-pati / sattu puM [degzatru] bhagavAn jAvaM dekho jaav| 'tAva a [degtAvat] ajitanAya kA pitA / nRpa-vizeSa / degseNa puM gaNita-vizeSa / guNAkAra / [degsena] jaina AcArya-vizeSa / nRpa-vizeSa / jAvaMta dekho jAvaia / eka cakravartI raajaa| svanAmakhyAta eka jAvaga dekho jAvaya = yApaka / kulakara / degri puM. bhagavAn sambhavanAthajI jAvaNa na [yApana] bitAnA / dUra karanA / kA pitaa| jAvaNija vi [yApanIya] jo bitAyA jAya. | | jiaMtI strI [jIvantI] vallI-vizeSa / gujArane-yogya / shkti-yukt| degtaMta na jiava vi [jIvavat] jaya-prApta / [tantra] grantha-vizeSa / jiiMdiya / vi [jitendriya] indriyoM ko jAvaya vi [yApaka] bitAnevAlA / puM. tarka- jieMdiya / vaza meM rakhanevAlA, saMyamI / zAstra prasiddha kAla-kSepaka hetu / jiMgha saka [ghrA] saMghanA / jAvaya vi [jApaka] jiitnevaalaa| jiDaha ) puMde] geMda / jAvaya puM yAvaka] alaktaka / jiMDuha / jAvasiya vi [yAvasika] dhAnya se gujArA jiMDuha puM[de] kanduka / karanevAlA / ghAsa-vAhaka / jibha / dekho jaMbhAya / jAsa puMjASa] pizAca-vizeSa / jibhAa / jAsumaNa ) puM [japAsumanas] japA kA | jibhiyA strI [jRmbhA] jRmbhaNa / jAsumiNa vRkSa, puSpapradhAna / na. japA kA | jigIsA strI [jigISA] jaya kI icchA / jAsuyaNa ' phUla / jiggha dekho jiNgh| jAhaga puM [jAhaka] jantu-vizeSa, sAhI yA | jicca dekho jiNa - ji kA kR.| sAhila / jiTTa vi [jyeSTha] mahAn, vRddha, bar3A / zreSTha, jAhattha na [yAthArthya] vAstavikatA / uttama / puM. bar3A bhAI / bhUi puM [bhUti] jAhAsaMkha dekho jahA-saMkha / jaina sAdhu-vizeSa / degmUlI strI. jyeSTha mAsa kI jAhe a [yadA] jisa samaya / pUrNimA / ji (apa) dekho eva = eva / jiTTha puM [jyeSTha] jeTha mAsa / jia aka [ jIv ] jInA, prANa-dhAraNa | jiTThA strI [jyeSThA] bhagavAn mahAvIra kI krnaa| putrI / bhagavAn mahAvIra kI bhaginI / nakSatrajia paM [jIva] AtmA, prANI, cetana / loa | vizeSa / dekho jettttaa| puM [degloka] duniyaa| jiTThANI strI [jyeSThA] bar3e bhAI kI patnI /
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ 352 saMkSipta prAkRta-hindI koSa jiTTiNI-jiNuttama jetthaanii| maNDala, dundubhi nAda, chatra / degpAliya puM jiTriNI strI [jyaiSThI] jeTha mAsa kI amAvasa / [pAlita] campA nagarI kA nivAsI eka jiNa saka [ji] jItanA, vaza karanA / zreSThi-putra / degbiMba na [bimba] jinadeva kI pratimA / bhaDa puM[degbhaTa] eka jaina AcArya / jiNa puM [jina] rAga Adi antaraMga zatruoM ko bhadda puM[bhadra] jaina AcArya aura granthajItanevAlA, arhan deva / buddha bhagavAn / kevala- | kAra / degbhavaNa na [degbhavana] arhan mandira / jJAnI, sarvajJa / caudaha pUrva granthoM kA jAna- | degmaya na [degmata] jaina darzana / degmAyA strI kAra / jinakalpI muni / avadhi-jJAna Adi | [degmAta] jinadeva kI jananI / degmuddA strI atIndriya jnyaanvaalaa| vi. jItanevAlA / [degmudrA] jinadeva jisa taraha se kAyotsarga meM iMda puM [degindra] arhan deva / 'kappa puM rahate haiM usa taraha zarIra kA vinyAsa, Asana[degkalpa] eka prakAra ke jaina-muniyoM kA vizeSa / 'yaMda dekho degcaMda / degrakkhiya puM AcAra, cAritra-vizeSa / kappiya puM [rakSita] eka sArthavAha-putra / vai puM [kalpika] eka prakAra kA jaina muni / [degpati] jina-deva / degvaI strI [degvAc] degkiriyA strI [degkriyA] jinadeva kA bata jina-deva kI vaannii| vayaNa na [degvacana] lAyA huA dharmAnuSThAna / degghara na [gRha] jina deva kI vaannii| degvayaNa na [degvadana] jina-mandira / degcaMda puM [degcandra] jinadeva, jinadeva kA mukha / degvara puM. arhana deva / arhan deva / svanAma-khyAta jaina AcArya "variMda puM [degvarendra ] arhan deva / vallaha vizeSa / degjattA strI ["yAtrA] arhana deva kI puM ['vallabha] eka jaina AcArya aura prasiddha pUjA ke upalakSya meM kiyA jAtA utsava stotra-kAra / "vasaha puM [vRSabha] arhan vizeSa, ratha-yAtrA / degNAma na [nAmana] deva / degsakahA strI [degsakthi] jina-deva kI karma-vizeSa jisake prabhAva se jIva tIrthakara asthi / 'sAsaNa na [degzAsana] jaina darzana / hotA hai| datta puM. jainAcArya-vizeSa / eka deghaMsa puM. eka jaina AcArya / hara dekho 'ghr| jaina shresstthii| degdavva na [degdravya] jina-mandira harisa puM [degharSa] eka jaina muni / degAyayaNa sambandhI dhanAdi vastu / degdAsa puM eka jaina na [degAyatana] jina-deva kA mandira / upAsaka / eka jaina muni aura granthakAra, nizItha-sUtra kA cUrNikAra / degdeva puM. arhan jiNaMda dekho jinnid| deva / jainAcArya / eka jaina upAsaka / dhamma jiNakappi puM [jinakalpin] jaina muni kA puM [degdhamaM] jinadeva upadiSTa jaina dharma / 'nAha eka bheda / puM[degnAtha] arhan deva / degpaDimA strI jiNaNa na [jayana] jIta / [pratimA] arhan deva kI mUtti / degpavayaNa jiNapaha puM [jinaprabha] eka jaina AcArya / na [pravacana] jaina Agama / 'pasattha vi jiNiMda puM [jinendra] arhan deva / "giha na [ prazasta ] tiirthNkr-bhaassit| degpahu [gRha] jinamandira / degcaMda puM [candra] paM [prabhu] arhana deva / degpADihera na jina-deva / [prAtihArya] jina-deva kI arhatA-sUcaka jiNiya vi [jita] parAbhUta, vazIkRta / deva-kRta azoka vRkSa Adi ATha bAhya jiNisara dekho jiNesara / vibhUtiyA~, ve ye hai-azoka vRkSa, sura-kRta | jiNissara dekho jiNesara / puSpa-vRSTi, divyadhvani, cAmara, siMhAsana, bhA- | jiNuttama puM [jinottama] jina-deva /
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ jiNeMda-jIraNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 353 jiNeMda dekho jinnid| | se prAyaH eka varSa taka jamIna meM cikanApana jiNesa puM [jineza] jina bhagavAn, arhan dev| rahatA hai / vi. kuTila, kpttii| alasa / na. jiNesara puM [jinezvara] arhana deva / vikrama | kapaTa / kI gyArahavIM zatAbdI ke eka prasiddha jaina | jimha na [jaimha] kuTilatA, vakratA, mAyA / AcArya aura granthakAra / jiva dekho jIva / jiNNa vi[jIrNa] purAnA, jarjara / pacA huaa| | jiva / (apa) dekho jidha / vRddha / seTThi puM[ zreSThin] purAnA seTha / zreSTi pada se cyuta / jihA dekho jiihaa| jiNNa (apa) dekho jia = jita / jIa dekho jIva = jIv / jiNNAsA strI [jijJAsA] jAnane kI icchaa| jIa dekho jIva == jIva, jala / jIa dekho jIvia / jiNNIa (apa) dakhI jiaanny| jIa na { jIta ] AcAra, prathA, ruuddh'i| jiNNobbhavA strI [de] dUrvA (ghaas)| prAyazcita se sambandha rakhanevAlA eka taraha kA jiNhu vi [jiSNu] vijyii| pu. arjuna / rivAja, jana sUtroM meM ukta rIti se bhinna viSNu, zrIkRSNa / sUrya / deva-nAyaka indra / taraha ke prAyazcitoM kA paramparAgata AcAra / jitta dekho jia = jita / AcAra-vizeSa kA pratipAdaka grantha / maryAdA, jittia ) vi [ yAvat ] jitanA / sthiti, vyvsthaa| kappa puM [degkalpa ] jittila paramparA se Agata AcAra / paramparAgata jittula (apa) Upara dekho| AcAra kA pratipAdaka grantha / degkappiya vi jidha (apa) a [yathA] jaise, jisa taraha se / [degkalpika] jIta kalpavAlA / dhara vi. jinnAsiya vi [jijJAsita] jAnane ke lie AcAra-vizeSa kA jAnakAra / eka jainaacaary| cAhA huaa| degvavahAra puM[degvyavahAra] paramparA ke anusAra jinnuddhAra puM [jIrNoddhAra] purAne aura TUTe- | vyavahAra / jIaNa dekho jIvaNa / phUTe mandira Adi kA sudhAranA / jibbha pu[jihva] eka naraka sthAna / jIaba vi [jIvitavat] jIvitavAlA, zreSTha jibbhA strI [jihvA] jIbha / jiivnvaalaa| jibhiMdiya na [jihvendriya] rasanendriya / jIA strI [jyA] dhanuSa kI Dora / pRthivI / jibbhiyA strI [jibikA] jIbha / jIbha ke maataa| AkAravAlI cIja / jINa na [de. ajina] azva kI pITha para jima saka [ jim, bhuj ] bhojana krnaa| bichAyA jAtA carmamaya Asana / jima (apa) dekho jidh| jImUa puM [jImUta] megha, varSA / megha-vizeSa, jimaNa na [jemana] jimAnA / jisake barasane se jamIna dasa varSa taka cikanI jimia vi [jimita, bhukta] jisane bhojana | rahatI hai| kiyA huA ho vaha / jo khAyA gayA ho vaha / | jIra' dekho jara = >> / jimma dekho jima = jim| . jIraNa na [jIrNa] anna pAka / vi. purAnA, jimha pu[jihma megha-vizeSa, jisake barasane pacA huA /
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ 354 saMkSipta prAkRta-hindI koSa jIraya-juala jIraya na [jIraka] jIrA, masAlA-vizeSa / jIvA strI. dhanuSa kI DorI / jovana / kSetra kA jIrava saka [jIraya] pacAnA / vibhAga-vizeSa / jIva aka [ jIva ] prANa dhAraNa karanA / saka. jIvAu puM [jIvAtu] jIvanauSadha / Azraya krnaa| jIvAviya vi [jIvita] jilAyA huA / jIva paMna. AtmA, cetana, prANI / jIvana. | jIvi vi [jaavin| jInevAlA / prANa-dhAraNa / puM. bRhaspati / parAkrama / dekho jIvia vi [jIvita] jo jindA ho / na. jIa = jIva / 'kAya puM. jIva-samUha / ggAha | jiivn| "nAha puM |'naath] prANa-pati / nAgrAha jinde ko pakaDanA / NikAya paM risikA strI. vanaspati-vizeSa / P nikAya ] jIva-rAzi | tthikAya paM jIviA strI [jIvikA] AjIvikA, nirvAha[degAstikAya] jIva-samUha / degdaya vi. jIvita denevAlA / degdayA strI. praanni-dyaa| deva paM./ jIviosaviya vi [jIvitotsavika] jIvaprasiddha jaina AcArya aura grnthkaar| degpaesa | notsava ke samAna / [pradezajIva] antima pradeza meM hI jIva ko | jIviosAsiya vi [jIvitocchvAsika] sthiti ko mAnanevAlA jainAbhAsa dArzanika / jIvana ko bar3hAnevAlA / degpaesiya puM [prAdezika] dekho pUrvokta | jIvigA dekho jiiviaa| artha / degloga, loya puM [ degloka ] prANi- | jIha aka [lasj] zaramAnA / loka, jIva-samUha / degvijaya na [ degvicaya ] | jIhA strI [jihvA] jIbha / degla vi [degvat] jIva ke svarUpa kA cintana / degvibhatti strI | lambI jiibhvaalaa| [vibhakti] jIva kA bheda / degvuDhiya na jIhAvia vi [lajjita] lajAyA gayA / [degvRddhika] sammati / ju dekho juja / jIva na. sAta dina kA lagAtAra upavAsa / | judeg strI [yudha] ldd'aaii| visiTU na [degviziSTa] vahI artha / ju a [de] nizcaya-sUcaka avyaya / jIvaMjIva puM [jIvajIva ] Atma-parAkrama / | jua dekho juga / yugm| ckor-pkssii| jua vi [yut] yukta , saMlagna / jIvaMta degmukka puM[degmukta] jIvanmukta, jIvana- | jua dekho juv|| dazA meM hI saMsAra-bandhana se mukta mahAtmA / | juai strI [yuvati] taruNI / jIvaga puM [jIvaka] pakSi-vizeSa / nRpa-vizeSa / juaMjua (apa) a [yutayuta] judA-judA / jIvajIvaga puM [jIvajIvaka ckvaa| juaNa [de] dekho juala = (de)| jIvaNa na [jIvana] jindgii| aajiivikaa| juaNaddha puM [yuganaddha] jyotiSa prasiddha yoga, vi. jilAnevAlA / vitti strI [vRtti] jisameM baila ke kaMdhe para rakhe hue yuga-juA AjIvikA / yA juATha kI taraha candra aura sUrya tathA jIvamajIva puM [jIvAjIva] cetana aura jar3a nakSatra avasthita hote haiM vaha yog| padArtha / juaya na [yutaka] pRthak / jIvammutta dekho jIvaMta-mukka / juaraja na [yauvarAjya] yuvarAja kA bhAva jIvayamaI strI [de] mRgoM ke AkarSaNa ke | yA pd| sAdhana-bhUta vyaadh-mRgii| / juala na [yugala] jor3A, ubhaya / paraspara
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ juala-jujjhi saMkSipta prAkRta-hindI koSa sApekSa yA padya / rAjA / mithilA kA eka raajaa| vi. dIrghajuala puM [de] javAna / bAhu / maccha puM [degmatsya] kI eka jAti / jualia vi [de] dviguNita / saMvacchara puM [degsaMvatsara] varSa vizeSa / jualiya dekho jugaliya / jugaMtara na [yugAntara] yUpa-parimita bhUmibhAga, jualI strI [yugalI] yugma, jodd'aa| cAra hAtha jamIna / degpaloyaNA strI [pralojuANa dekho juvaann| kanA] calate samaya cAra hAtha jamIna taka juAri strI [de] juAri, anna-vizeSa / dRSTi rkhnaa| jui strI [dyuti] kAnti, prakAza / degma, maMta jugaMdhara na [yugandhara] zakaTa kA eka avayava / vi [degmat] tejasvI / prkaashshaalii| puM. videha varSa meM utpanna eka jina-deva / eka jui strI [yuti] saMyoga, yuktatA / jaina muni / eka jaina AcArya / jui puMyugin] eka jaina muni / jugala na [yugala] yugma, ubhaya / juIma vi [dyutimat] tejasvI / jugali vi [yugalin] strI-puruSa ke yugma rUpa juuccha saka [jugups] ghRNA karanA, nindA se utpanna honevaalaa| krnaa| jugaliya vi [yugalita] yugma-yukta, dvandvajugiya vi [de] jAti, karma yA zarIra se hIna sahita / yugma rUpa se sthita / jisako saMnyAsa dene kA jaina zAstroM meM niSedha | gulviyugvt| samaya ke upadrava se vAjata / hai / kATA huA / duSita / jugava / ma [yugapat] eka hI sAtha, eka hI jugavaM / samaya meN| jhuMja saka [yuj] jor3anA, yukta karanA / kisI kArya meM lgaanaa| juguccha dekho juucch| jujaNayA / strI [yojanA] Upara dekho / | jugucchaNayA / strI [jugupsA] ghRNA, juMjaNA , karaNa-vizeSa-mana, vacana aura zarIra kA vyApAra / jugga na [yugya] vAhana, gAr3I vagairaha yAna / jhuMjama [de] dekho muNjumy| zivikA, puruSa-yAna / golla deza meM prasiddha do juMjia vi [de] bhuukhaa| hAtha kA lambA-caur3A yAna-vizeSa, zivikAjujumaya na [de] eka prakAra kI harI ghAsa / vizeSa / vi. yAna-vAhaka azva Adi / bhArajujurUDa vi [de] parigraha-rahita / vAhaka / degAyariyA, riyA strI [caryA] juga puM [yuga] kAla-vizeSa-satya, tretA, dvApara | vAhana kI gati / aura kali ye cAra yuga / pA~ca varSa kA kAla || jugga vi [yogya] ucita / na. cAra hAtha kA yuup| zakaTa kA eka aMga, | jugga na [yugma] dvandva, ubhaya / dhura, gAr3I yA hala khIMcane ke samaya jo bailoM | jujja dekho juMja / ke kandhe para rakkhe jAte haiN| cAra hAtha kA | jujjha aka [yudh] lar3AI krnaa| parimANa / dekho jua = yuga / degppavara vi | jujjha na [yuddha] saMgrAma / ijuddha na [pravara] yuga-zreSTha / pahANa vi [ pradhAna] [tiyuddha] mahAyuddha, puruSoM kI bahattara yaga-zreSTha / paM. yaga-zreSTha jaina AcArya kI eka kalAoM meM eka klaa| upAdhi / 'bAhu puM. videha varSa meM utpanna eka | jujjhaNa na [yodhana] yuddha / jinadeva / videha varSa kA eka trikhaNDAdhipati | jujjhia vi [yuddha lar3A huA / saMgrAma /
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ 356 saMkSipta prAkRta-hindI koSa juTTha-jUjha juTu vi [juSTa] sevita / juvai stro [yuvati] javAna strii| juTThana [de] asatya / juvaMgava puM [yuvagava] taruNa baila / juDia vi [de] Apasa meM juTA huA, lar3ane ke | juvarajja na [yauvarAjya] yuvarAjapana / rAjA lie eka dusare se bhIr3A huaa| ke marane para jaba taka yuvarAja kA juNNa vi [de] nipuNa, dakSa / rAjyAbhiSeka na huA ho tabataka kA rAjya / juNNa vi [jIrNa] puraanaa| rAjA ke marane para aura yuvarAja ke rAjyAjuNNadugga na [jIrNadurga] nagara-vizeSa, bhiSeka ho jAne para bhI jabataka dUsare yuvarAja juunaagddh'| kI niyukti na huI ho tabataka kA rAjya / juNha dekho joNha = jyotsna / juvala dekho jugl| guNhA strI [jyotsnA] cA~danI / juvaliya dekho jugliy| jutta saka [yuktaya] jotnaa| juvANa dekho juv| jutta vi [yukta] saMgata, yogya / jor3A huA, juvANI dekho juvii| milA huA, sambaddha / udyukta / sahita, juvvaNa / dekho jovvaNa / samanvita / siMkhijja na [TsaMkhyeya] saMkhyA juvvaNata vizeSa / jusia vi [juSTa] sevita / juttANataya puMna [yuktAnantaka] gaNanA-vizeSa / | juAhaTThira / juttAsaMkhejaya dekho juttAsaMkhijja / juhiTThila / dekho jahiTThila / jatti strI [yukti] yoga, yojana, jor3a. | jumhAlla' saMyoga / upapatti / sAdhana / degNNa vijJA juhu saka hi] arpaNa karanA / homa krnaa| yukti kA jAnakAra / degsAra vi. yukta, nyAya- | jUa na [dyUta] juaa| degkara vi. juArI / saMgata, pramANa-yukta / degsuvaNNa na [degsuvarNa] | kAra vi. vahI pUrvokta artha / keli strI. banAvaTI sonA / degseNa puM [SeNa] airavata dyuut-kriidd'aa| degkhalaya na [degkhalaka] juA varSa ke aSTama jin-dev| khelane kA sthAna / keli dekho degkeli / juttiya vi [yauktika] gAr3I vagairaha meM jo | jUa pu [yUpa] dhura, gAr3I kA avayava-vizeSa jo jotA jaay| bailoM ke kandhoM para DAlA jAtA hai, juar3a / juddha dekho jujjha = yuddha / stambha-vizeSa / yajJa-stambha / eka mahApAtAlajuppa dekho juMja / klsh| jumma na [yugma] yugala, ubhaya / puM. sama raashi| | jUaa pu [de] cAtaka pakSI / degpaesiya vi [degprAdezika sama-saMkhya pradezoM jUaga pu [yUpaka] sandhyA ko prabhA aura candra se niSpanna / kI prabhA kA mishrnn| . jumma na [yugma] paraspara sApekSa do padya / / jUA strI [yUkA] jaM, cIlar3a, khaTamala, kSudra jumhadeg sa [yuSmat] dvitIya puruSa kA vAcaka | kITa-vizeSa / ATha likSA kA 'eka nApa / srvnaam| degsejjAyara vi [degzayyAtara] yUkAoM ko jurumilla vi [de] gahana, nibir3a / sthAna denevaalaa| juva puM [yuvan] taruNa / degrAa puM [degrAja] | jUAra vi [dyUtakAra] jue kA khelaadd'ii| gaddI kA vArisa / rAjakumAra / jUjha dekho jujjha = yudh /
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ jUDa-joa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 357 jUDa pu [jUTa] kesh-klaap| avyaya / jUya na [yUpa] lagAtAra chaH dinoM kA upvaas| jea vi [jeya] jItane yogya / jUyaya / pu[yUpaka] zukla pakSa kI dvitIyA jea ) vi [jetR] vijetA / javaya | Adi tIna dinoM meM hotI candra kI jeu / kalA aura sandhyA ke prakAza kA mizraNa / / jekkAra pu [jayakAra] stuti / jUra saka [gaha] nindA krnaa| je? dekho ji? - jyeSTha / jUra aka [ krudha ] gussA karanA / je? dekho jiTTha = jyeSTha / jUra aka [khida] aphasosa krnaa| jeTTA dekho jiTThA / mUla puM. jeTha mAsa / jUra aka [ jUr ] jhuranA, sUkhanA / saka. hiMsA mUlI strI. jeTha mAsa kI pUrNimA aura krnaa| amaavsyaa| jUrava saka [ vazca ] ThaganA / jeNa dekho jaiNa = jaina / jUravaNa vi [ vaJcan ] ThaganevAlA / jeNa a [yena] lakSaNa-sacaka avyaya / jUrAvaNa na [jUraNa] jhurAnA, zoSaNa / jetta vi [ yAvat ] jitnaa| jUrAvia vi [krodhita] kopita / jetta dekho jitt| jUrummilaya vi [de] nibiDa, sAndra / jettia / vi [yAvat] jitanA / jUla dekho jUra = krudh / jettila jUva dekho jUa = dyuut| jettika (zau) Upara dekho| jUva / dekho jUa = yuup| jettalla / (apa) Upara dekho| jUsa dekho jhuus| jeddaha dekho jetti| jUsa puMna [yUSa] jUsa, mUMga vagairaha kA kvAtha, | jema saka [ jim, bhuj ] bhojana karanA / kddh'ii| jema (apa) a [yathA] jaise| jUsaa vi [de] pheMkA huaa| jemaNaya na [de] dakSiNa aMga / jUsaNA strI [joSaNA] sevA / jemAvaNa na [jemana] khilAnA / jUsiya vi [juSTa] sevita / kSapita, kssiinn| jemAviya vi [jemita] jisako bhojana karAyA jUha na [yUtha] samUha / degvai pu [degpati] yUtha | gayA ho vaha / kA nAyaka / degAhiva pu [dhipa] pUrvokta hI | jeva (zau) dekho eva = eva / artha / degAhivai pu[dhipati] yUtha-nAyaka / je (apa) dekho jivN| jUha na [yUtha] yugma ! degkAma na. lagAtAra cAra jevaDa (apa) dekho jetti| dinoM kA upavAsa / jevva (zau) dekho eva = eva / jUhiya vi [yUthika] yUtha meM utpanna / jeha (apa) vi [ yAdRz ] jaisA / jUhiyaThANa na [yUthikasthAna] vivAha-maNDapa jehila puM. eka jaina muni / vAlI jgh| jo / saka [ dRz ] dekhnaa| jUhiyA strI [yUthikA] jUhI kA per3a / jUhI strI [yUthI] mAdhavI latA / joa aka [dyut prakAzita honaa| je a. pAdapUraka avyaya / avadhAraNa-sUcaka joa saka [dyotaya] prakAzita karanA / jettula / jUvaya ) joa
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ 358 saMkSipta prAkRta-hindI koSa joa-joga joa saka [yojaya] samApta karanA / krnaa| joiNI strI [yoginI] saMnyAsinI / eka jor3anA, yukta krnaa| prakAra kI devI, ye cauMsaTha haiM / joa pu [de] candramA / yugbha / joira vi [de] skhlit| joa dekho joga / vaDaya na [degvaTaka] pAcaka | joisa na [de] nakSatra / cUrNa / joisa dekho joi = jyotis / prAya pu joaMgaNa [de] dekho joiNgnn| [rAja] sUrya / candra / degAlaya puM. sUrya Adi joaga vi [dyotaka] prakAzanevAlA / na. deva / vyAkaraNa-prasiddha nipAta vagairaha pada / joisa [ jyautiSa ] devoM kI eka jAti, joaDa pu [de] juganU / sUrya, candra Adi graha / na. sUrya, Adi kA joaNa na [de] A~kha / vimAna / jyotiSa zAstra / sUrya Adi kA cakra / sUrya Adi kA mArga, AkAza / joaNa na [yojana] parimANa-vizeSa, cAra joisa puM [jyautiSa] sUrya, candra Adi devoM kI koza / saMyoga, jodd'naa| eka jAti / vi. jyotiSa zAstra kA jAnajoaNa na [yauvana] yuvAvasthA / kaar| joA strI [dyo] svarga / AkAza / joisia vi [jyotiSika] daivajJa, jyotiSI / joAvaittu vi [yojayitu] jor3anevAlA / / sUrya, candra Adi jyotiSka deva / degrAya puM joi vi [yogin] yukta, saMyogavAlA / citta- [ rAja] sUrya / candramA / nirodha krnevaalaa| pu. muni, sAdhu / joisiMda pu [jyotirindra] rvi| rAmacandra kA eka subhtt| joisiNa puM [jyotsna] zukla pakSa / joi paM[ jyotis ] prakAza / agni / pradIpa | joisiNA strI [jyotsnA] cA~danI / pakkha Adi prakAzaka vastu / agni kA kAma karane- [pakSa] zukla pakSa / bhA strI. candra kI eka vAlA kalpavRkSa / graha, nakSatra Adi prakAzaka | agra-mahiSI / padArtha / jJAna / jJAnayukta / prasiddhi-yukta / | joisiNI strI [jyautiSI] devI-vizeSa / satkarma-kAraka / svrg| graha vagairaha kA | joI strI [de] bijalI / vimAna / jyotiSa zAstra / aMga puM[aGga] joIrasa dekho joi-rasa / agni kA kAma karanevAlA kalpavRkSa-vizeSa / | joIsa puM [yogIza] yogirAja / degrasa na.ratna kI eka jAti / dekho joisa = joIsara puM [yogIzvara] Upara dekho| jyotis / joukaNNa na [yogakaNaM] gotra-vizeSa / joia puM [de] khadyota, paTabIjanA / joukaNNiya na [yogakarNika] gotra-vizeSa / joia vi [dRSTa] vilokita / jokkAra dekho jekkaar| joia vi [yojita] jor3A huaa| jokkha vi [de] apavitra / joia dekho jogiya / joga dekho jugga = yugma / joiMgaNa puM [de] kITa-vizeSa, indr-gop| joga pu [yoga] nakSatra-samUha kA krama se candra joikka puna [jyotiSka] pradIpa Adi prakAzaka | aura sUrya ke sAtha sambandha / mana, vacana aura pdaarth| zarIra kI ceSTA / cittanirodha, samAdhi / vaza joikkha puM [de. jyotiSka] prdiip| pradIpa karane ke lie yA pAgala Adi banAne ke lie Adi kA prkaash| pheMkA jAtA cUrNa-vizeSa / sambandha, saMyoga /
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ joga - johA saMkSipta prAkRta-hindI koSa Ipsita vastu kA lAbha | zabda kA avayavArtha- | joDa (apa) strI [ de] yugala / sambandha / bala, parAkrama / 'kkhema na [ kSema ] joDia puM [de] vyAdha, cir3ImAra | Ipsita vastu kA lAbha aura usakA saMrakSaNa / [na, vana] mleccha deza / "ttha vi [stha] yoga-niSTha, dhyAna-lIna / ttha joNi strI. [yoni] utpatti-sthAna / kAraNa, upAya | jIva kA utpatti-sthAna | strIcihna, bhaga / vihANa na [degvidhAna ] utpattizAstra / degsUla na[degzUla] yoni kA eka roga / joNiya vi [yonika, yavanika] anAyeM dezavizeSa se utpanna 4/ [T] vyutpatti ke anusAra zabda kA artha | 'diTThi strI [' dRSTi ] cittanirodha se utpanna honevAlA jJAna-vizeSa / 'dhara vi. samAdhi meM kuzala, yogI / ' parivvAiyA strI [pari vrAjikA ] samAdhipradhAna vratinI vizeSa / * paMDa puM [deg piNDa ] vazIkaraNa Adi ke prayoga se prApta kI huI bhikSA | muddA strI [mudrA ] hAtha kA vinyAsa - vizeSa | 'va vi [degvat ] zubha pravRttivAlA / yogI / vAhi vi [vAhin] zAstra - jJAna kI ArAdhanA ke lie zAstrokta tapazcaryA ko karanevAlA / samAdhi meM rahanevAlA / vihi puMstrI [vidhi ] zAstroM kI ArAdhanA ke lie zAstra nirdiSTa anuSThAna, tapazcaryA - vizeSa | sattha na [ zAstra ] cittanirodha kA pratipAdaka zAstra / joga dekho jogga jogi dekho joi = yogin / jogiMda pu [ yogIndra ] mahAn yogI / jogiNI dekho joiNI / garbha dhAraNa meM samartha yoni / joja dekho joa = yojay / joDa sa [ yojay ] jor3anA / joDa na [] nakSatra / roga vizeSa / joNNaliA strI [de] anna vizeSa, juAri / joNha vi [ jyotsna] zveta / puM. zukla pakSa / joNhA strI [ jyotnA ] candra- prakAza | joNhAla vi [ jyotsnAvat ] candrikAyukta | jotta dekho jutta = yukta | jotta na [ yoktra] jota, rassI yA camar3e kA 359 tasmA / jova dekho joa = dRz / jova puM [de] bindu | vi. thor3A / jovaNa na [ de] yantra, kala / dhAnya kA mardana / jovAri strI [] anna- vizeSa, juAri / jovvaNa na [ yauvana ] javAnI / madhya bhAga | jovvaNaNIra jauvvaNavea vayaH - pariNAma, na [de] bur3hApA / jovvaNiyA strI [ yauvanikA ] javAnI | jovvaNovaya na [ de] vRddhatva | josa dekho jusa == juS / josa puM [jhoSa ] anta / sivi [juSTa] sevita / josiA strI [ yoSit ] nArI / josiNI dekho joNhA / jo a [ yudh ] lar3anA / } jogiya vi [ yaugika ] do padoM ke sambandha se banA huA zabda, jaise - upa-karoti, abhi SeNayati / yantra- prayoga se banA huA / jogIsara dekho joIsara / jogesarI strI [ yogezvarI] deva - vizeSa / jogesI strI [yogezI] vidyA-vizeSa | jogga vi [ yogya ] yogya / samartha / jaggA strI [] khuzAmada | jaggA strI [ yogyA ] zAstra kA abhyAsa / joha puM [ yodha ] yoddhA / 'TThANa na [ sthAna ] subhaToM kA yuddha kAlIna zarIra - vinyAsa, aMgaracanA - vizeSa | johA dekho johA | hA strI [ yodhA | bhuja- parisarpa kI eka jAti /
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ Si 360 saMkSipta prAkRta-hindI koSa johAra-jhajjharI johAra saka [de] praNAma karanA / jia / (zau) a [de] avadhAraNa sUcaka johAra puM [de] praNAma / jjea / avyaya / johi vi [yodhin] lar3anevAlA, subhaTa / | jeva / (zau) / dekho eva = eva / johiyA strI [yodhikA] jantu-vizeSa, hAtha | se calane vAlI eka prakAra kI srp-jaani| jjhaharAvia vi [de] nivAsita / jevva jjhaDa dekho 1 jha paMjha tAla-sthAnIya vyaJjana varNa-vizeSa / jhaMTaliA strI [de] caMkramaNa, kuTila gamana / dhyAna / | jhaMTia vi [de] jisa para prahAra kiyA gayA jhaMkAra puM [jhaGkAra] nUpura vagairaha kI AvAja / ho vaha, prahRta / jhaMkAria na [de] phUla vagairaha kA AdAna yA jhaMTI strI [de] choTA kintu U~cA keza-kalApa / cunnaa| jhaMDalI strI [de] kulttaa| jhaMkha saka [de] svIkAra karanA / jhaMDua pu [de] pIlu kA per3a / jhaMkha aka [ saM+ tap] santApa krnaa| jhaMDulI strI [de] asatI / krIr3A / jhaMkha aka vi+lapa vilApa karanA. | jhaMdiya vi [de] palAyita, bhagAyA huA / bakavAda krnaa| jhaMpa saka [bhram] phirnaa| jhaMkha saka [ upA+labh ] upAlambha denA / jhaMpa saka [A + cchAdaya] jhA~panA, AcchAdana jhaMkha aka [ nir+zvas ] niHzvAsa lenaa| krnaa| jhaMkha vi [de] santuSTa, khuza / jhaMpa saka [A - krAmaya] AkramaNa karavAnA / jhaMkhara pu[de] sUkhA per3a / jhaMpaNI strI [de] pakSma, A~kha kI baraunI / jhaMkharia [de] dekho jhaMkAria / jhaMpA strI [jhampA] ekadama kUdanA / jhaMkhAvaNa vi santApaka] santApa krnevaalaa| jhaMpia vi [de] truTita, TUTA huaa| ghaTTita, jhaMjha puM kalaha / degkara vi. phUTa karAnevAlA / | Ahata / patta vi [degprApta] kleza-prApta / jhaMpia vi [AcchAdita] jhapA huA, baMda jhaMjhaNa / aka [jhaMjhaNAya] 'jhana-jhana' zabda | kiyA huA / jhaMjhaNakka krnaa| jhakkia na [de] loka-nindA / jhaMjhaNA strI [jhaJjhanA] 'jhana-jhana' zabda / jhakha dekho jhaMkha = vi + lap / . jhaMjhA strI [jhaJjhA]vAdya-vizeSa, jhA~jha, jhaal| jhagaDa pu [de] kalaha / pracaNDa vAyu-vizeSa / kleSa, jhagar3A / mAyA, jhaggulI strI [de] abhisArikA / kapaTa / krodha / tRSNA, lobha / vyAkulatA, | jhajjhara pu [jharjhara] vAdya-vizeSa, jhA~jha / paTaha, vyagratA / Dhola / kali-yuga / nanda-vizeSa / jhaMjhiya vi [jhaJjhita bhUkhA / jhajjhiriya vi [jharjharita] vAdya-vizeSa ke jhaMTa saka [bhram] ghUmanA / zabda se yukt| jhaMTa aka [guJja] guJjArava karanA / jhajjharI strI [de] dUsare ke sparza ko rokane ke
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhaDa-jhANa lie cAMDAla loga jo lakar3I apane pAsa rakhate haiM vaha / jhaDa aka [zad ] patre phala Adi kA giranA, TapakanA / hIna honA / saka. jhapaTa mAranA, girAnA / jhaDatti a [jhaTiti ] zIghra / jhaDapa a [ de] jaldI | jhaDapa saka [ A + chid] chInanA / jhaDappaDa na [ de] jhaTapaTa / jhaDa a [jhaTiti] turanta / jhaDia vi [de] zithila, susta / zrAnta, jhar3A huA, girA huA / jhaDitti dekho jhaDatti / jhaDila dekho jaDila / jhaDI strI [de] nirantara vRSTi / jhaNa saka [jugups ] ghRNA karanA / jhaNajhaNa) aka [ jhaNajhaNAy ] 'jhana-jhana' jhaNajhaNa AvAja karanA / jhaNajhaNArava puM [jhaNajhaNArava] 'jhana-jhana' AvAja ! jhaNa dekho jhuNi jhatti dekho jhaDatti / saMkSipta prAkRta-hindI koSa jhattha vi [de] gata / naSTa | jhapia vi [ de] paryasta / jhappa dekho jhaNa | jhamAla na [ de] mAyA jAla | jhaya puMstrI [ dhvaja ] patAkA / jhara aka [ kSar ] jharanA, giranA / jhara saka [smR] yAda karanA / jharaMka puM [de] tRNa kA banAyA huA puruSa, caJcA / jharaMta jharaga vi[smAraka ] cintana karanevAlA, dhyAna karanevAlA | jharajhara puM. nirjhara yA jharanA Adi kI 'jharajhara' AvAja / jharaya puM [de] suvarNakAra 46 361 jharua puM [de] mazaka / jhalakkia vi [dagdha] jalA huA, bhasmIbhUta | jhalajhala aka [jAjval] camakanA / jhalajhaliA strI [de] kothalI / jhalahala dekho jhalajhala / jhalahalaya vi [ de] kSubdha | jhalA strI [de] mRgatRSNA | jhaluMkia vi [de] dagdha | jhaluMsia jhallarI strI. valayAkAra vAdya vizeSa / huDuga bAjA, jhAla, jhAlara / jhallarI strI [de] bakarI / jhallojjhallia vi [de] paripUrNa, bharapUra | jhavaNA strI [kSapaNA ] vinAza | adhyayana | jhasa puM [jhaSa ] eka devavimAna / eka naraka sthAna | machalI | cidhaya puM [cihnaka ] kAmadeva | isa puM [] apakIti | kinArA | vi. taTastha / lambA aura gambhIra, bahuta gaharA / TaMka se china / jhasaya puM [jhaSaka ] choTA matsya / jhasara puMna [de] Ayudha - vizeSa / jhasi vi [] utkSipta / jhasiMdha puM [jhaSacihna] smara / jhasura na [ de] tAmbUla | artha | jhAsaka [dhyai ] cintA karanA, dhyAna karanA / jhAu vi [ dhyAtR] dhyAna karanevAlA, cintaka / jhADa na [de. jhATa] nikuJja, jhAr3I / vRkSa | jhADaNa na [jhATana ] jhoSa, kSaya / prasphoTana / jhADala na [de] karpAsa - phala, DoDoM, kapAsa / jhADAvaNa strIna [jhATana ] jhar3avAnA, mArjana karAnA / jhANa vi [ dhyAna ] dhyAnakartA / puMna cintA, vicAra, utkaNThA pUrvaka smaraNa / eka hI vastu meM mana kI sthiratA, lau lagAnA / mana Adi kI ceSTA kA nirodha / dRr3ha prayatna se mana
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ 362 saMkSipta prAkRta-hindI koSa jhANaMtariyA-jhusa vagairaha kA vyApAra / jhiriDa na [de] jIrNa kUpa, purAnA inArA / jhANaMtariyA strI [dhyAnAntarikA] do dhyAnoM jhilia [de] jhIlA huA, pakar3I huI vaha kA madhya bhAga / eka dhyAna samApta hone para vastu jo Upara se giratI ho| zeSa dhyAnoM meM kisI eka ko prathama prArambha jhilla aka [snA] jhIlanA, snAna karanA / karane kA vimrsh| jhilliA strI [jhillikA] kITa-vizeSa, jhAma saka [ daha, ] jalAnA / zrIndriya jIva kI eka eka jAti, jhillii| jhAma vi [de] jalA huaa| degthaMDila na jhilliriA strI [de] cIhI-nAmaka tRNa / [degsthaNDila] dagdha bhUmi / mazaka, mcchr| jhAma vi [dhyAma] anujjvala / jhillirI strI [de] machalI pakar3ane kI eka jhAmaNa na [de] jalAnA / taraha kI jaal| jhAmara vi [de] vRddha / jhillI strI [de] lhrii| jhAmala na [de] A~kha kA eka prakAra kA rog| jhillI strI [jhillI] vnspti-vishess| kITavi. jhAmara rogvaalaa| vizeSa, jhIMgura / jhAmala vi [dhyAmala] kAlA / jhoNa vi [kSINa] durbala / jhAmia vi [de] prajjvalita / zyAmalita / jhINa na [de] zarIra / kITa / kalaMkita / jhIrA strI [de] ljjaa| jhAya vi [dhmAta] bhasmIkRta, dagdha / jhuMkha puM [de] tuNaya-nAmaka vAdya / jhAruA strI [de] cIrI, kSudra jantu-vizeSa / jhujhiya vi (de] bhuukhaa| jhurA huA, murajhA jhAvaNa na [dhmApana] dekho jhAmaNa / huaa| jhAvaNA na [dhmApanA] dAha, agni-sNskaar| jhuMjhumusaya na [de] mana kA duHkha / jhAvaNA dekho ajhaavnnaa| jhuMTaNa na [de] pravAha / pazu-vizeSa / jhiMkhaNa na [de] gussA krnaa| jhupaDA strI [de] tRNanirmita ghara / jhiMkhia na [de] loka-nindA / / jhuMbaNaga na [de] prAlamba / jhiMgira ) puM [de] kSudra kITa-vizeSa, jhujjha dekho jujjha = yudh / jhiMgiraDa ) trIndriya jIva kI eka jAti, jhuTTha vi [de] jhUTha / jhIMgura yA jhillii| jhuNa saka [jugups] ghRNA karanA, nindA jhijhia vi [de] bubhukssit| krnaa| jhiMjhiNI / strI [de] eka prakAra kA per3a, ' jhuNi puM [dhvani] zabda, AvAja / jhiMjhirI , latA-vizeSa / . jhuttI strI [de] cheda, viccheda / jhijjha ) aka [kSi] kSINa honA / jhumujhumusaya na [de] mana kA duHkha / jhijja / jhulukka puM [de] akasmAt prakAza / jhijjhirI strI [de] vallI-vizeSa / jhulla aka [andol] jhUlanA, DolanA, jhiNNa dekho jhINa / lttknaa| jhimiya / na [de] zarIra ke avayavoM kI jhullaNa strIna [de] chanda-vizeSa / jhimmiya , jdd'taa| jhullurI strI [de] gulma, latA, gAcha / jhiyA dekho jhaa| jhusa dekho jhuus|
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhuMsaNA - TaMgara jhuNA dekho jhUsaNA / jhusira na [ zuSira ] jagaha / vi. polA, chUchA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa jhUjha dekho jUjha jhUra saka [smR] yAda karanA, cintana karanA / jhUra saka [ jugups ] nindA karanA, ghRNA karanA / randhra, pola, khAlI jhUra aka [kSi] jhuranA, kSINa honA / jhUra [] vakra | jheMDua puM [de] kanduka | jheya jhA kA. kR. / jhUsa saka [ juS] sevA karanA / prIti karanA / kSINa karanA, khapAnA | pheMkanA, tyAga karanA / jhUsaria vi [de] atyartha, atyanta / svaccha, nirmala / Ta puM. mUrddha- sthAnIya vyaJjana varNa-vizeSa | yA strI [de] pukArane kI AvAja / TaMka puM [TaGka] sikkA para kA citra / talavAra Adi kA agra bhAga / eka prakAra kA sikkA 1 eka dizA meM chinna parvata / patthara kATane kA astra, TA~kI, chenI | parimANa - vizeSa, cAra mAse kI taula / pakSi-vizeSa | TaMka puM [de] talavAra | khAta, khudA huA jalAzaya / jA~gha / bhoMta / kinArA / kudAla | vi. chinna, kATA huA / TaMkaNa puM [TaGkana] mleccha kI eka jAti / TaMkavatthula puM [de] kanda- vizeSa, tarakArI / TaMkA strI [de] jaMghA / eka tIrtha / TaMkAra puM [TaGkAra ] dhanuSa kA zabda | 363 jhoTTI strI [] ardha- mahiSI, bhaiMsa kI eka jAti / jhera puM [de] purAnA ghaNTA / jhala strI [] rAsa ke samAna eka jhosa puM [de] jhAr3anA, dUra karanA / prakAra kI krIr3A / jhoTiMga puM [de] deva-vizeSa | jhoDa saka [zATay ] per3a Adi se patra vagairaha ko girAnA / jhoDa na [ de] per3a Adi se patra Adi kA girAnA / jIrNa vRkSa 1 jhoDapa puM [de] canA / sUkhe cane kA zAka / jhoDia puM [de] zikArI, baheliyA / strI [de. jholikA] thailI / Ta jholiA jholliA jhosa dekho jhUsa / jhosa saka [gaveSay] khojanA, anveSaNa karanA / jhosa saka [jhoSay ] DAlanA, prakSepa karanA / jhosa puM [jhoSa ] jisake DAlane se samAna bhAgAkAra ho vaha rAzi / jhosaNA strI [joSaNA ] anta samaya kI ArAdhanA, saMlekhanA / TaMkAra puM [de] teja | TaMkia vi [de] phailA huA / TaMkia vi [TaGkita ] TA~kI se kATA huA / TaMkiyA strI [kA] patthara kATane kA astra, TA~kI / TaMbaraya vi [de] gurU, bhArI / Takka puM. deza - vizeSa | vi. Takka dezIya / puM. bhATa kI eka jAti / Takkara puM [de] Thokara, aMga se aMga kA AghAta / TakkarA strI [] Takora, muMDa - sira meM uMgalI kA AghAta / TakkArA strI [de] araNivRkSa kA phUla / Tagara puM [tagara] tagara kA vRkSa / sugandhita kASTha-vizeSa |
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ 264 saMkSipta prAkRta-hindI koSa Taccaka-Thabha Tacaka puM [de] lakar3I Adi ke AghAta kI TippaNaya na [Tippanaka] vivaraNa, choTI ttiikaa| aavaaj| TippI strI [de] tilaka / TaTTaiA strI [de] javanikA / TiriTilla saka [ bhram ] ghUmanA / Tappara vi [de] bhayaMkara kAnavAlA / Tillikkiya vi [de] vibhUSita / Tamara puM [de] bAla-samUha / TiviDikka saka [ maNDay ] maNDita karanA / Tayara dekho ttgr| TuMTa vi [de] chinna-hasta / TalaTala aka [ TalaTalAya ] 'Tala-Tala' AvAja TuMTuNNa aka [TuNTuNAya] 'Tuna-Tuna' AvAja krnaa| krnaa| Talavala aka [de] tdd'phdd'aanaa| ghbraanaa| TuMbaya puM [de] AghAta-vizeSa / Talia vi [de] TalA huA, haTA huaa| TTa aka [ truT ] TUTanA, kaTa jAnA / Tasara na [de] vimoTana, mor3anA / Tupparaga na [de] jaina sAdhu kA eka choTA paatr| Tasara puM [trasara] eka prakAra kA suutaa| TUvara puM [tUvara] jisako dAr3hI-mUMcha na ho aisA TasaroTTa na [de] zekhara / caparAsI yA pratihAra / Tahariya vi [de] UMcA kiyA huA / TeMTa puM de] madhya-sthita maNi-vizeSa / vi. TAra puM[de] adhama azva, haThI ghor3A / TaTU / / bhISaNa / TAla na [de] komala phala, guThalI utpanna hone TeMTA strI [de] juaakhaanaa| akSi-golaka / ke pahale kI avasthA vAlA phala / chAtI kA zuSka vrnn| TiMTadeg , [de] dekho tteNttaa| degsAlA strI TeMbarUya na [de] phala-vizeSa / TiTA / [zAlA] juA khelane kA aDDA / / Tekkara na [de] sthala, prdesh| TiMbaru puna [de] tendU kA per3a / / TokkaNa / na[de] dArU nApane kA baratana / TibaruNI strI de] Upara dekho| | TokkaNakhaMDa Tikka na [de] tilaka / mastaka para rakkhA jAtA TopiA strI [de] ttopii| gucchA / Toppa puM [de] zreSThi-vizeSa / Tikkida (zau) vi [de] tilaka-vibhUSita / Toppara puMna [de] zirastrANa-vizeSa, TopI / Tigghara vi [de] sthavira, vRddha / Tola puM [de] zalabha, jantu-vizeSa / pizAca / TiTibha puM. pakSi-vizeSa, TiTiharI, ttittihaa| gai strI [gati] guru-vandana kA eka doSa / jala-jantu vizeSa / gai strI [degkRti] prazasta AkAravAlA / TiTriyAva saka [de] bolane kI preraNA karanA, Tola puM [de] TiDDI / yUtha / 'Ti-Ti' AvAja karane ko sikhlaanaa| | TolaMba puM [de] mahuA kA per3a / Tha puM. mUrdha-sthAnIya vyaJjana varNa-vizeSa / / huA, rukA huaa| Thaia vi [de] utkSipta, Upara pheMkA huA / puM. Thaia dekho Thavia / avkaash| ThaMDilla dekho thNddill| Thaia vi [sthagita] AcchAdita / banda kiyA / ThaMbha dekho thaMbha = stambh /
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ 365 ThaMbha-ThAvaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa ThaMbha dekho thaMbha = stambha / / rakhA huA dravya / degmosa puM[degmoSa] nyAsa Thakura / puM [Thakkura] ThAkura, kSatriya, | kI corI, nyAsa kA apalApa / Thakkura rAjapUta / grAma vagairaha kA svaamii|| ThaviA strI [de] pratimA, mUrti, pratikRpti / ThakkAra puM [ThaHkAra] '8:' akSara / Thavira dekho thavira / Thaga / saka [sthaga] banda karanA, DhakanA / ThA aka [sthA] baiThanA, sthira honA, rahanA, gati kA rukAva krnaa| Thaga puM [Thaka] dhUrta / ThANa puM [de] mAna, abhimAna / Thagiya vi [de] vaJcita / ThANa puMna [sthAna] sthiti, avasthAna / svarUpaThagiya dekho Thaiya = sthagita / prApti / nivAsa, rahanA / kAraNa / payaMka Adi ThaTThAra puM [de] dhAtu ke bartana banAkara jIvikA Asana / bheda / pada, jagaha / guNa, paryAya, calAnevAlA, tthttheraa| dhrm| Azraya, AdhAra, vasati, makAna / ThaDDha vi [stabdha] hakkAbakkA, kuNThita, tRtIya jaina aMga grantha; 'ThANAMga' sUtra / jdd'| 'ThANAMga' sUtra kA adhyayana, pariccheda / Thappa vi [sthApya] sthApanIya / kaayotsrg| bhaTTa vi [degbhraSTa] apanI jagaha Thaya saka [ sthag ] banda karanA, roknaa| se cyuta / cAritra se patita / degAiya vi ThayaNa [sthagana] rukAva, aTakAva / vi. rokane [degtiga] kAyotsarga karanevAlA / degAyaya na [degAyata] UMcA sthAna / vaalaa| Tharia vide] gauravita / Urdhva-sthita / ThANa na [sthAna] kuMkaNa (koMkaNa) deza kA eka Thaliya vi [de] zUnya, rikta kiyA gayA / / nagara / teraha dina kA lagAtAra upavAsa / Thalla vi [de] daridra / ThANaga na [sthAnaka] zarIra kI ceSTA-vizeSa / Thava saka [ sthApay ] sthApana krnaa| ThANi vi [sthAnin] sthAnayukta / ThavaNA strI sthApanA] pratikRti, citra, mUtti, ThANijja vi [de] sammAnita / na. gaurava / AkAra / sthApana, sAMketika vastu |jain sAdhuoM ThANu dekho khaannu| khaMDa na [degkhaNDa] sthANu kI bhikSA kA eka doSa, sAdhu ko bhikSA meM | kA avayava / vi. sthANu kI taraha U~cA aura dene ke lie rakhI huI vastu / sammati / __ sthira rahA huA, stambhita zarIravAlA / paryuSaNa, ATha dinoM kA jaina parva-vizeSa / ThANukkaDiya / vi [sthAnotkaTuka] utkaTuka degkula puna. bhikSA ke lie pratiSiddha kula / | ThANukkuDaya , aasnvaalaa| na. AsanadegNaya puM [degnaya] sthApana ko hI pradhAna | vizeSa / mAnanevAlA mata / degpurisa puM [degpuruSa] puruSa | ThAma ? (apa) / dekho ThANa / kI mUrti yA citra / yariya puM [degcArya] jisa vastu meM AcArya kA saMketa kiyA jAya ThAya pu [sthAya] sthAna, Azraya / vaha / degsacca na [degsattha] sthApanA-viSayaka ThAva saka [sthApay] sthApana karanA, dhAraNa satya, jina bhagavAn kI mUrti ko jina kahanA karanA, rkhnaa| yaha sthApanA-satya hai| ThAvaNayA) dekho tthvnnaa| ThavaNA strI [sthApanA] vAsanA / ThAvaNA / ThavaNI strI [sthApanI] nyAsa, nyAsa rUpa se ThAvaya [sthApaka] sthApana krnevaalaa| / dekho| ThAya
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa ThAvara-DaDDhADI ThAvara vi sthAvara rahanevAlA, sthaayii| mita / khar3A / baiThA huaa| ThAvittu vi [sthApayitu] dekho tthaavy| Thira dekho thira / Thiaa na [de] Urdhva U~cA / Thivia na [de] Urdhva, uuNcaa| samIpa / hikkA, Thii strI [sthiti] vyavasthA, krama, maryAdA, | hickii| niyama / sthAna, avasthAna / avasthA / umra, Thivva saka [vi + ghuTa] mor3anA / kAla-maryAdA / kkhaya pu [degkSaya] maraNa / | ThoNa vi [styAna] jamA huA (ghRta aadi)| degpaDiyA dekho degvddiyaa| 'baMdha pu[degbandha] AvAja karanevAlA / na. jamAva / Alasya / karma-bandha kI kAla-maryAdA / degvaDiyA strI | pratidhvani / [degpatitA] putra-janma-sambandhI utsava-vizeSa / TheTha puMna [de] DhUMThA, sthANu / Thikka na [de] puruSa cihn| Thukka saka [hA] tyAga karanA / ThikkariA strI [de] ghar3A kA ttukdd'aa| Thera puMstrI [sthavira] vRddha / Thiya vi [sthita] avasthita / vyavasthita, niya- ThoDa pu [de] jyotiSI, devajJa / purohita / Da pu. mUrddha-sthAnIya vyaJjana varNa-vizeSa / DaMbhia vi [dAmbhika mAyAvI, kapaTI / Daoyara na [dakodara] jalodara kA rog| DaMsa saka [ daMz ] DasanA, kATanA / DaMka pu [de] DaMka, vRzcika (bicchU) Adi kA | DaMsa puM [daMza] kSudra-jantu-vizeSa, DA~sa, macchara / kA~TA / daMza-sthAna / danta-ata / sarpa Adi kA kATA huA ghAva / DaMgA strI [de] DA~ga, laatthii| doSa / khaNDana / dA~ta / kavaca / marma-sthAna / DaMDa dekho dNdd| DaMsaNa puna [daMzana] varma / DaMDa na [de] vastra ke sIye hue ttukdd'e| Dakka vi[daSTa]DasA huA, dA~ta se kATA huA / DaMDagA strI [daNDakA] dakSiNa deza kA eka Daka vi [de dAMta se upAtta / prasiddha jNgl| Dakka strIna, vAdya-vizeSa / DaMDaya pu [de] rathyA / DakkurijaMta vakR [de] pIDita hotA huA / DaMDAraNNa na [daNDAraNya] daNDakAraNya / DagaNa na [de] yAna-vizeSa / DaMDi / strI [da] sile hue vastra-khaNDa / Dagamaga aka [de] hilanA, kA~panA / DaMDoja Dagala na [de] phala kA Tukar3A / IMTa, pASANa DaMbara puM [de] garamI, prasveda / vagairaha kA ttukdd'aa| DaMbara puM [Dambara] ADambara / Daggala puM [de] chata / DaMbha dekho dNbh| Dajjha Daha kA kR.| DaMbhaNa na [dambhana] dAgane kA zastra-vizeSa / DajhaMta Daha kA kavakR. / tthgaaii| Dajjhama DaMbhaNayA, strI [dambhanA] dAganA / mAyA, | DaTTa dekho Dakka = daSTa / DaMbhaNA / kapaTa, dambha, vaJcanA / DaDDha vi [dagdha] prajjvalita / DaMbhia ' [de] juaarii| DaDDhADI strI [de] Aga kA rAstA /
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ Dappha-Dikka saMkSipta prAkRta-hindI koSa 367 Dappha na [de] sela, kunta, bhAlA, brchii| / mantara jAnanevAlI strii| Dabbha puM [darbha] DAbha, kuza / DAu puM [de] phalihaMsaka vRkSa, gaNapati kI eka DamaDama aka [ DamaDamAy ] 'Dama-Dama' AvAja | taraha kI pratimA / karanA, DamarU Adi kI AvAja honaa| / , patrAkAra tarakArI / DamaDAmaya vi DamaDamAAyata] jisana Dama-Dama DAga na [8] zAkhA / AvAja kiyA ho vaha / DAgiNI dekho ddaainnii| Damara puMna. rASTra kA bhItarI yA bAhya viplava, DAmara vi. bhayaMkara / puM. eka jaina muni / bAharI yA bhItarI upadrava / kalaha, ldd'aaii|| DAmariya vi [DAmarika] lar3AI karanevAlA / Damarua / puna [Damaruka] kApAlika yogiyoM DAya na [de] dekho ddaag| Damaruga ) ke bajAne kA bAjA, ddmruu| DAyAla na [de] prAsAda-bhUmi, chata / Dara aka [ tras ] bhaya-bhIta honA / DAla strIna [de] zAkhA, TahanI / zAkhA kA Dara puM[dara] Dara / eka deza / Dala puM [de] miTTI kA DhelA / DAva puM [de] vAma hasta / Dalla saka [pA] piinaa| DAha dekho dAha / Dalla / na [de] piTikA, DAlA, DAlI, | DAhara puM [de] deza-vizeSa / Dallaga ) bA~sa kA banA huA phala-phUla DAhAla puM [de] deza-vizeSa / rakhane kA pAtra / DAhiNa dekho dAhiNa / DallA strI [de] DAlA, ddaalii| DialI strI [de] sthUNa, khambhA, khUTI / Dava saka [A+rabha] zurU karanA / DiMDava vi [de] jala meM patita / DavaDava a [de] U~cA muMha kara ke vega se idhara- DiDi puM [ daNDin ] rAjakarmacArI viziSTa udhara gamana / adhikAra-sampanna / Davva puM[de] bAyA~ hAtha / DiDima na [DiNDima] DugaDugI, vAdya-vizeSa / Dasa dekho ddNs| kA~se kA pAtra / DasaNa na [dazana] daMza, dA~ta se kATanA / DiDillia na de] khali-khacita vastra, taila dA~ta / vi. kaattnevaalaa| kiTTa se vyApta kapar3A / skhalita hasta / Daha saka [ daha ] jalAnA / DiMDI strI [de] sile hue vastra-khaNDa / degbaMdha DahaNa na [dahana] bhasma karanA / puM. agni / vi. [degbandha] garbha-sambhava / jlaanevaalaa| DiMDIra puna [DiNDora] samudra kA phena / Dahara [de] zizu / vi. laghu, kSudra / degggAma puM. DiMDuyANa na [DiNDuyANa] nagara-vizeSa / [grAma] choTA gA~va / Diphia vi [de] pAnI meM girA huaa| Daharaka puM [de] vRkSa-vizeSa / puSpa-vizeSa / / DiMba puna[Dimba]bhaya / vighna / viplava, Damara / DahariyA strI [de] janma se aThAraha varSa taka DiMba puM [Dimba] zatru-sainya kA bhaya / kI lar3akI / Dibha aka [ saMs ] nIce giranA / naSTa honA / DaharI strI [de] aliara, miTTI kA ghdd'aa| DiMbha puna [Dimbha] bAlaka / DAala na [de] locana / DibhiyA strI [DimbhikA] choTI lar3akI / hAiNI strI DAkinI] cuDaila, pretinI / jantara Dikka aka [ garja ] sA~r3a kA garajanA /
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ 368 saMkSipta prAkRta-hindI koSa DiDDara-DhaMka DiDDara [de] mer3ha ka, beNg| / Doa puM[de] kASTha kA hAthA, dAla, zAka Dittha pu. kASTha kA banA huA haathii| jo | Adi parosane kA kASTa pAtra-vizeSa / zyAma, vidvAna, sundara, yuvA aura dekhane meM | DoaNa na [de] A~kha / priya ho aisA puruSa / DoMgara dekho dduNgr| Dippa aka [ dIp ] camakanA / DoMgilI strI [de] tAmbUla rakhane kA bhAjanaDippa aka[vi + galagala jAnA, sar3a jAnA / vizeSa / pAna becanevAle kI strii| gira pdd'naa| DoMgI strI [de] hastabimba, sthAsaka / pAna Dimila na [de] vAdya-vizeSa / rakhane kA bhAjana-vizeSa / DillI strI [de] jala-jantu-vizeSa / | DoMba pu [de] mleccha deza-vizeSa / eka mlecchaDiva saka [ DIp ] ullaMghana karanA / jAti, Doma / dekho DuMba / DoNa vi [de] avatIrNa / DoMbilaga / [de] mleccha deza-vizeSa / DINovaya na [de] upari, Upara / DoMbilaya / eka anArya jAti / cANDAla / DIra na [de] navIna aGkara / DokkarI strI [de] bUr3hI strii| DuMgara pu [de] parvata / DoDa [de] brAhmaNa / DuMdha de] nAriyala kA banA huA pAtra- DoDiNI strI [de] brAhmaNI / vizeSa / DoDDa puM [de] brAhmaNa jAti / DaMDaapaM [de] purAnA ghaNTA / bar3A ghaNTA / Dora puMde] rssii| DuDukkA strI [de] vAdya-vizeSa / Dola aka [dolaya] hilanA, bhUlanA / saMzayita DuMDulla aka [ bhram ] ghUmanA / honaa| DuMba puM [de] Doma, cANDAla / dekho DoMba / / Dola puM di] jantu-vizeSa / phala-vizeSa / Dujaya na [de] kapar3e kA choTA gaTTA, vastra Dola paM [de] caturindriya jIva kI eka jAti / khnndd-| DolA strI [dolA] hiMDolA / Dula aka[ dolay ] DolanA, kA~panA, hilnaa| DolA strI [de] zivikA / Duli puM de] kacchapa / | Dolia puM [de] kAlA hirana / DuhuDuhuDuha aka[ DuhaDuhAya ] 'Duha-Duha' AvAja | DollaNaga puM [de] pAnI meM honevAlA jantukaranA, nadI ke vega kA khalakhalAnA / vizeSa / DekuNa pu [de] khaTamala, kSudra kITa-vizeSa / Dova [de] dekho ddoa| DeDDura pu [de] dardura / DosiNI strI [de] jyotsnaa|| Dera vi [de] kekaTAkSa, nIcI-U~cI A~khavAlA / | Dohala puM [dohada] gabhiNI strI kA abhilASa / Deva saka[ Dip ] ullaMghana karanA, kUda jaanaa|| manoratha / Dha puM. vyaJjana varNa-vizeSa / | eka taraha kI bhAjI yA tarakArI / DhaMka puM [de] kauaa| degvatthula na [vAstula] DhaMka puM [DhaGka] kumbhakAra-jAtIya eka jaina
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ DhaMka-Dhukka saMkSipta prAkRta-hindI koSa 369 upAsaka / vagairaha pIne kI AvAja / DhaMka dekho ddhkk| Dhajz2ata dekho ddjhNt| DhaMkaNa na [de. chAdana] pidhAna / DhaDDha [de] bherii| DhaMkaNa dekho ddhiNkunn| DhaDDhara puM [de] rAhu / DhaMkaNI strI [de. chAdanI] Dhakane kA pAtra- | DhaDDhara puM [de] bar3I AvAja / na. guru-vandana kA vizeSa / eka doSa, bar3e svara se praNAma karanA / vi. vRddha / DhaMkuNa puM [de] khaTamala / DhaNiya vi [dhvanita] zabdita / DhaMkuNa puM [DhaGkaNa] vAdya-vizeSa / Dhamara na [de] piThara, sthAlI yA thAlI / garama DhaMkha dekho DhaMka = (de)| paanii| DhaMkhara puMna [de] phala-patra se rahita DAla / Dhayara puM[de] pizAca / IrSyA / DhaMkharaa [de] ddhelaa| Dhala aka [de] TapakanA, girnaa| jhuknaa| DhaMkharI strI de] vINA-vizeSa / skhalita honaa| DhaMDha puMde] kIca / vi. nirarthaka / Dhalahalaya vi [de] mRdu, komala / DhaMDha puM [DhaNDhaNa] DhaNDhaNa RSi / DhAla saka [de] DhAlanA, nIce girAnA / jhukAnA, DhaMDha vi [de] dAmbhika, kapaTI / cAmara vagairaha kA viijnaa| DhaMDhaNa puM [DhaNDhana] eka jaina muni / DhAlia vi [de] nIce girAyA huA / DhaMDhaNI strI [de] kevAMca, vRkSa-vizeSa / DhAva puM de] Agraha, nirbandha / DhaMDhara puM [de] pizAca / IrSyA / DhiMka puM [DhiGka] pakSi-vizeSa / DhaMDharia puMde] pNk| DhiMkaNa / puM [de] kSudra jantu vizeSa, gau Adi DhaMDhalla saka [bhram] ghUmanA, bhramaNa karanA / DhikuNa ) ko laganevAlA kITa-vizeSa / DhaMDhasia puM[de] grAma kA yakSa / gA~va kA vRkSa / / DhiMkalIA strI [de] pAtra vizeSa / DhaMDhulla dekho ddhNddhll| DhiMga dekho ddhiNk| DhaMDhola saka [gaveSaya] khojnaa| DhiMDhaya vi [de] jala meM patita / DhaMDholla dekho ddhuNddhull| Dhikka aka [ garja ] sA~r3a kA garajanA / DhaMsa aka [vi + vRt] dhasanA, gira pdd'naa| Dhikkaya na [de] hmeshaa| DhaMsaya na [de] apakIrti / Dhikkiya na [garjana] sA~r3a kI grjnaa| Dhakka saka [chAdaya] AcchAdana karanA, banda DhiDiDhasa na [DhiDDhisa] deva-vimAna-vizeSa / krnaa| Dhilla vi [de] zithila / Dhakka puM. deza-vizeSa / deza-vizeSa meM rahanevAlI DhillI strI. dillI zahara / degnAha puM [degnAtha] eka jAti / bhATa kI eka jAti / dillI kA raajaa| Dhakkaya na [de] tilaka / DhuMDhulla saka [bhram ] ghuumnaa| Dhakkari vi [de] adbhuta / DhuMDhulla saka [gaveSaya] DhUMr3hanA, anveSaNa krnaa| Dhakkavatthula dekho DhaMka-vatthula / Dhukka saka [Dhauk ] bheMTa karanA, arpaNa karanA / DhakkA strI. vAdya-vizeSa, DaMkA, nagAr3A, DamarU / upasthita krnaa| aka. laganA, pravRtti Dhakkia na [de] baila kI garjanA / karanA / milnaa| DhaggaDhaggA strI [de] 'Dhaga-Dhaga' AvAja, pAnI / Dhukka saka [pra + viza] praveza karanA / 47
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ 370 Dhukka vi [ de. Dhaukita ] upasthita | milita / DheNiyAlaga DheNiyAlaya vizeSa | pravRtta / Dhukkalukka na [ de] camar3e se mar3hA huA vAdya Dhella vi [de] daridra / vizeSa | Dhoa dekho Dhukka = Dhauka / saka [ bhram ] bhramaNa Dho vi [ Dhaukita ] bheMTa kiyA huA / upasthita kiyA huA / DhoMgharavi [] ghumakkar3a | DhoyaNa dekho DhovaNa / DhoNiyA strI [DhakanikA ] upahAra / Dholla puM [de] priya, pati / Dholla puM [de] paha | deza - vizeSa / DhovaNa na [ Dhokana] arpaNa karanA / bheMTa | Dhofor a [ Dhaukita] upasthApita / tulA / DheMkaya dekho Dhikkiya / duma dusa ghUmanA / duruDhulla dekho DhuMDhulla = bhram / DheMka puM [DheGka] eka jala-pakSI / DheMkA strI [de] khuzI / DheMkuvA, DheMkalI, kUpa kI strI [de] balAkA / DheMku puM [] matkuNa 1 for a [ ] dhUpita / saMkSipta prAkRta - hindI koSa karanA, Na puM [Na, na ] mUrddhA sthAnIya vyaJjana varNa-vizeSa / a. niSedhArthaka avyaya / uNa, uNA | uNAI, uNo a [deg punaH ] nahIM ki / saMti paralogavAi vi [zAntiparalokavAdin ] mokSa aura paraloka nahIM hai aisA mAnanevAlA / sa [tat] vaha / baMgAla kA eka vikhyAta nagara | NaaMcara dekho NattaMcara / Na tathA na sa [idam ] yaha, isa 1 Na vi [jJa] jAnakAra, paNDita, vicakSaNa / a dekho Nava - nava / 'dIa puM [ deg dvIpa ] Nau (apa) dekho iva / Nai strI [nati] namana, namratA / anta / i a. nizcaya-sUcaka / niSedhArthaka / 'dekho I / safa [nayika ] naya-yukta, abhiprAya vizeSa vAlA / ia NI = nI kA saMkR. / imAsaya na [ de] pAnI meM honevAlA phalavizeSa | Dhukka - NaulI puMstrI [DheNikAlaka] pakSi ' kaccha puM. nadI ke gAma puM irAya na [naurAtmya ] AtmA kA abhAva / vAda puM. bauddha tathA cArvAka mata / NaI strI [ nadI] nadI / kinAre para kI jhAr3I / nadI ke kinAre para sthita [nAtha] samudra | vai puM [pati ] 'saMtAra puM. jahAja Adi se nadI pAra jAnA / 'sotta puM. [ 'srotas ] nadI kA pravAha / gA~va / [grAma ] NAha puM sAgara | ua na [nayuta ] 'nayutAMga' ko caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha ho vaha / uaMga na [nayutAGga ] 'prayuta' ko caurAsI se guNane para jo saMkhyA labdha ho vaha / us strI [navati] nabbe / u vi [navata] 90 vA~ / ula puM. [ nakula ] nevalA / pA~cavA~ pANDava / vAdya-vizeSa | ulI strI [nakulI] eka mahauSadhi / sarpa - vidyA kI pratipakSa vidyA /
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ Na-NaMdA saMkSipta prAkRta-hindI koSa Na a [de] ina arthoM kA sucaka avyaya-prazna / | ratikara parvata para sthita eka deva-nagarI / upamA / vaNNa na [degvarNa] deva-vimAna-vizeSa / degsiMga NaM vAkyAlaMkAra meM prayukta kiyA jAtA na [degzRGga] eka devavimAna / degsiTTha na avyaya / svIkAra-dyotaka avyaya / [degsRSTa] deva-vimAna-vizeSa / sirI strI NaM (zau) dekho nnnnu| [degzrI] eka shresstthi-knyaa| degseNiyA strI NaM (apa) dekho iv| [degsenikA] eka jaina sAdhvI / NaMgaa vi de] rokA huaa| NaMda puM nanda] zrIkRSNa kA pAlaka gopAla / NaMgara puM [de] laMgara / NaMda puMstrI [nandA] pakSa kI pahalI (pratipadA), NaMgara ) na [lAGgala] hala / SaSThI aura ekAdazI tithi / NaMgala NaMgala puMna [de] caaNc| NaMda na [de] Ukha pIlane yA perane kA kANDa / NaMgala puna [lAGgala] eka deva-vimAna / - kuNDA, pAtra-vizeSa / NaMgali puM [lAGgalin] balabhadra / gaMdaga puM [nandaka vAsudeva kA khaDga / NaMgaliya puM [lAGgalika hala ke aakaarvaale|| NadaNa puM nandana] putra / rAma kA eka subhaTa / zastra-vizeSa ko dhAraNa karanevAlA subhaTa / eka baladeva / bharatakSetra kA bhAvI sAtavA~ gaMgUla na [lAgUla] puccha / vAsudeva / eka zreSThI / zreNika rAjA kA eka NaMgUli vi [lAfalin] lambI pUMchavAlA / putra / meru parvata para sthita eka prasiddha vana / puM. vAnara / eka caitya / vRddhi / nagara-vizeSa / degkara vi NaMgUli dekho gNgoli| vRddhi-kAraka / kUDa na [degkUTa] nandana vana kA NaMgola dekho gNguul| zikhara / bhadda puM [bhadra] eka jaina muni / NaMgoli puM [ lAgalin ] antadvIpa-vizeSa / degvaNa na [degvana] eka vana jo meru parvata para usakA nivAsI manuSya / sthita hai / udyAna-vizeSa / NaMtaga na [de] vastra / NaMdaNa puM (de] dAsa / NaMda aka [nand] khuza honA / samRddha honaa| NaMdaNa puMna [nandana] eka deva-vimAna / na. NaMda puM [nanda] eka rAjA / bharata-kSetra ke bhAvI | santoSa / prathama vAsudeva / bharata-kSetra meM hone vAle navave | NaMdaNA strI nandanA] putrii| tIrthakara kA pUrva-bhavIya nAma / eka jaina | NaMdaNI strI [nandanI] ldd'kii| muni / eka zreSThI / na. deva-vimAna-vizeSa / / NaMdataNaya puM [nandatanaya] zrIkRSNa / lohe kA eka prakAra kA vRtta Asana / vi. | NaMdamANaga puM [nandamAnaka] pakSI kI eka samRddha hone vaalaa| kaMta na [degkAnta] deva- | __ jAti / vimAna-vizeSa / 'kUDa na [degkUTa] eka deva- | gaMdayAvatta / puna [nandAvartta] eka devavimAna / jjhaya na [degdhvaja]eka deva-vimAna / NaMdAvatta / vimAna / puM. caturindriya jIva ppabha na [prabha] deva-vimAna-vizeSa / degmaI | __ kI eka jAti / na. lagAtAra ikkIsa dinoM strI[degmatI] eka antakRt sAdhvI / degmitta puM | kA upavAsa / [degmitra] bharatakSetra meM honevAlA dvitIya vAsu- | NaMdA strI [nandA] bhagavAn RSabhadeva kI eka deva / lesa na [deglezya] eka deva vimAna / / ptnii| rAjA zreNika kI eka patnI aura degvaI strI [degvatI] sAtaveM vAsudeva kI maataa| abhayakumAra kI maataa| bhagavAn zrI zItala
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ 372 saMkSipta prAkRta-hindI koSa NaMdA-NaMduttara nAtha kI mAtA / bhagavAn mahAvIra ke | vizeSa / 'rAya puM [rAja] pANDavoM ke samaacalabhrAtR nAmaka gaNadhara kI mAtA / rAvaNa kAlIna eka rAjA / prAya [rAga] samRddhi kI eka ptnii| pazcima rucaka-parvata para meM harSa / degrukkha puM [degvRkSa] vRkSa-vizeSa / rahanevAlI eka dikkumArI devI / IzAnendra degvaDDhaNA dekho degvddhnnaa| degvaddhaNa puM ko eka agramahiSo kI rAjadhAnI / eka | [degvardhana] bhagavAn mahAvIra kA jyeSTha bhrAtA / pusskrinnii| jyotiSa-zAstra meM prasiddha prati- pakSa-vizeSa / eka rAjakumAra / na. nagarapadA, SaSThI aura ekAdazI tithi / vishess| vaddhaNA strI [degvardhanA] eka NaMdA strI [de] gaiyaa| dikkumArI devI / eka puSkariNI / "seNa puM NaMdAvatta puM nandAvarta] eka prakAra kA | [degSeNa] airavata varSa meM utpanna caturtha jinadeva / svastika / kSudra jantu kI eka jAti / na.. eka jaina kavi / eka rAjakumAra / eka jaina deva-vimAna-vizeSa / muni / deva-vizeSa / degseNA strI [SeNA] NaMdi puMstrI [nandi] bAraha prakAra ke vAdyoM puSkariNI-vizeSa / eka dikkumArI devI / kI eka hI sAtha AvAja / harSa / matijJAna seNiyA strI [degSeNikA] rAjA zreNika kI Adi pA~coM jJAna / vAJchita artha kI prApti / eka patnI / degssara [degsvara] dekho NaMdIsara maMgala / samRddhi / jaina Agama grantha-vizeSa / bAraha prakAra ke vAdyoM kI eka hI sAtha abhilASa / gAndhAra grAma kI eka murchanA / AvAja / NaMdia na [de] siMha kI cillAhaTa, dahAr3a / puM. eka rAjakumAra / eka jaina muni jo apane AgAmI bhava meM dvitIya baladeva NaMdia vi [nandita] samRddha / jaina muni-vishess| hogA / vRkSa-vizeSa / Avatta dekho yAvatta / gaMdikkha puM [de] siNh| deguDDha puM [degvRddha] eka prAcIna kavi kA | NaMdighosa puM [nandighoSa] vAdya-vizeSa / nAma / degkara, gara vi [degkara] maMgala NaMdija na [nandIya] jaina muniyoM kA eka kula / kAraka / gAma puM [grAma] grAma-vizeSa / NaMdiNI strI [nandinI] putrii| degpiu puM degghosa puM [degghoSa] bAraha prakAra ke vaadyoN| [degpitR] bhagavAn mahAvIra kA eka gRhastha kI AvAja / na. devavimAna-vizeSa / 'cuNNaga | upAsaka / na [degcUrNaka] hoTha para lagAne kA eka prakAra zaMdiNI strI [de] gAya / kA cUrNa / 'tUra na [tUrya] eka sAtha bajAyA | NaMdila puM [nandila] AryamaMgu ke ziSya eka jAtA bAraha taraha kA vAdya / 'pura na jainamuni / sANDilya deza kA eka nagara / degphala puM. vRkSa- | NaMdissara / [nandIzvara] eka dvIpa / eka vizeSa / bhANa na [bhAjana] upakaraNa- | NaMdIsara J samudra / eka deva-vimAna / vizeSa / mitta puM[degmitra] dekhA NaMda-mitta / NaMdI dekho nnNdi| eka rAjakumAra, jisane bhagavAn mallinAtha | NaMdI strI [de] gAya / ke sAtha dIkSA lI thI / 'muiMga puM[ mRdaGga]| gaMdIsara puM [nandIzvara] eka dvIpa / degvara puM. eka prakAra kA mRdaMga / degmuha na [degmukha ] nandIzvara-dvIpa / degvaroda puM. samudra-vizeSa / pakSi-vizeSa / 'yara dekho kara / yAvatta NaMduttara puM [nandottara] nAgakumAra ke bhUtAnanda puM[ degAvarta ] svastika-vizeSa / eka loka- nAmaka indra ke ratha-sainya kA adhipati deva / pAla deva / kSudra jantu-vizeSa / na. devavimAna- vaDisaga na [degAvataMsaka] eka deva-vimAna /
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ NaMduttarA-gaTTa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 373 NaMduttarA strI [nandottarA] pazcima rucaka parvata / NagarI dekho nnyrii| para rahanevAlI eka dikkumArI devI / kRSNA NagANiA strI [nagANikA] chanda-vizeSa / nAmaka indrANI ko eka rAjadhAnI / puSkariNI- Nagida puM [nagendra] zreSTha parvata / meru parvata / vizeSa / rAjA zreNika kI eka patnI / NagiNa vi [nagna] vastrarahita / NakAra [NakAra, nakAra]'Na' yA 'na' akssr|| Nagga dekho nng|| Naka puM [nakra] jalajantu-vizeSa, grAha, naakaa| Nagga vi [nagna] naMgA / degi puM[degjit] gandhAra rAvaNa kA eka subhaTa / deza kA eka raajaa| Nakka puM [de] nAsikA / vi. gUMgA / sirA strI. NaggaTha vi [de] nirgata / nAka kA chidra / Naggoha [nyagrodha] bar3a kA per3a / parimaMDala NakvaMcara [naktaJcara] rAkSasa / cora / biddaal| na [degparimaNDala] saMsthAna-vizeSa, zarIra kA vi. rAtri meM calane-phiranevAlA / AkAra-vizeSa / Nakkha puM [nakha] nakha / dega vi [degja nakha se Naghusa puM [naghupa] eka rAjA / utpanna / degAuha puM[degAyudha] siNh| NacirA = acirAt / Nakkhatta puMna [nakSatra] kRttikA, azvinI, Nacca aka [nRt] nRtya krnaa| bharaNI Adi jyotiSka-vizeSa / degdamaNa puM Nacca na [jJatva] jAnakArI, paNDitAI / [degdamana] rAkSasa-vaMza kA eka rAjA, eka Nacca na [nRtya] nRtya / laMkeza / 'mAsa puM. jyotiSazAstra meM prasiddha Naccaga vi [nartaka] naacnevaalaa| puM. naTa, samaya-mAna-vizeSa / 'muha na [degmukha] candra / nacavaiyA / "saMvacchara puM [degsaMvatsara] jyotiSa zAstra- NaccaNI strI [nartanI] nAcanevAlI strI / prasiddha varSa-vizeSa / NaccA / NA - jJA kA saMkR. / Nakkhatta vi [nakSatra] kSatriya-jAti ke ayogya NaccANa, kArya karanevAlA / puna. eka deva-vimAna / / NaccAsanna na [nAtyA sanna]ati samIpa meM nhiiN| Nakkhatta vi [nAkSatra nakSatra-sambandhI / Naccira vi [de] ramaNa-zIla / NakkhattaNemi puM [de. nakSatranemi] vissnnu|| NaccuNha vi [nAtyuSNa] jo ati garama na ho| NakkhannaNa na [de] nakha aura kaNTaka nikAlane Najja saka [jJA] jaannaa| kA zastra-vizeSa / Najja vi [nyAyya] nyAya-saMgata, yogya / Nakkhi vi [nakhin ] sundara nakhavAlA / Najjara vi [de] malina / Nakha dekho Nakkha / Najjhara vi [de] nirmala / Naga dekho Naya = ng| degrAya puM [rAja] | paTTa aka [naT] nAcanA / saka. hiMsA karanA / meru parvata / degvara puM. zreSTha parvata / variMda | NaTTa puM [naTa] nartakoM kI eka jAti / NaTTa na puM["varendra] meru-parvata / [nATya] nRtya, gIta aura vAdya, naTa-karma / Nagara na [nakara, nagara] zahara / guttiya, pAla puM. nATya-svAmI, sUtradhAra / degmAlaya puM gottiya puM [degguptika] nagara rakSaka / degghAya [degmAlaka] deva-vizeSa, khaNDaprapAta guhA kA puM[degghAta] zahara meM lUTa-pATa / "NiddhamaNa na adhiSThAyaka deva / degaria puM [degAcArya] [degnirdhamana] morI / rakkhiya puM[degrakSika] sUtradhAra / dekho degguttiya / degAvAsa puM. raajdhaanii| / NaTTa [nRtya] nAca, nRtya /
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ 374 saMkSipta prAkRta-hindI koSa paTTaa-NaddhaMbavaya NaTTaa na [nATyaka] dekho NaTTa = nATya / NaNu a [nanu] ina arthoM kA sUcaka avyayaNaTTaa ) vi [nartaka] nAcanevAlA, ncvaiyaa| nizcaya / AzaMkA / vitarka / prazna / NaTTaga / strI. degii| NaNNa puM de] kuA~ / durjana / bar3A bhAI / NaTTAra puM nATyakAra] nATya krnevaalaa| Natta na [nakta] raatri| NaTTAvaa vi [nartaka] nacAnevAlA / Natta dekho Nattu / NaTTiyA strI [nattikA] naTI, nartakI / | NattaMcara dekho NakvaMcara / NaTumatta puM [nartumatta] eka vidyAdhara / NattaNa na [nartana] nAca, nRtya / NaTTha puMniSTa] eka naraka sthAna / na. plaayn| Natti strI [jJapti] jJAna / vi. apagata, nAza-prApta / puna, ahorAtra kA | Nattia puM [naptRka] pautra / dauhitra / satarahavA~ muhUrta / degsuia vi [degzrutika] jo / NattiA / strI [naptrI] pautrii| putrI kI badhira-baharA huA ho / zAstra ke vAstavika NattI putrii| jJAna se rahita / Nattu [naptR] dekho nntti| Nava vi [naSTavat] nAza-prApta / na. ahorAtra NattaA dekho nnttiaa| kA eka muhuurt| NattuiNI strI [naptakinI] pautra kI strii| NaDa aka [.gup ] vyAkula honA / saka. khinna dauhitra kI strii| krnaa| NattuI dekho nnttii| NaDa dekho NaTTa = naT / NatuNia puM [napta pautra / prapautra / NaDa dekho Nala = naDa / NattuNiA dekho nnttiaa| NaDa puM [naTa] nartakoM kI eka jAti, ntt| Nattha vi [nyasta] sthApita, nihita / degkhAiyA strI [degkhAditA] naTa kI taraha NatthaNa na [de] nAka meM chidra karanA / kRtrima sAdhupana / NatthA strI [de] nAthA yA nAtha / NaDAla na [lalATa] kapAla / patthi a [nAsti] abhAva-sUcaka avyaya / NaDAliA strI [lalATikA] lalATa-zobhA, Natthia vi [nAstika] paraloka Adi nahIM kapAla meM candana Adi kA vilepana / mAnanevAlA / puM. nAstika mata kA pravartaka, NaDAvia vi [gopita] vyAkula kiyA huaa| cArvAka / degvAya puM. [degvAda] nAstikakhinna kiyA huaa| darzana / NaDia vi [de] vaJcita, vipratArita / khedita / NatthiyavAi vi [nAstikavAdina] AtmA NaDI strI [naTI] naTa kI strI / lipi-vizeSa / ___ Adi ke astitva ko nahIM mAnanevAlA / nAcanevAlI strii| Nada saka [nad] nAda karanA, AvAja karanA / NaDulI strI [de] kacchapa / NadI dekho gii| NaDUla na [naDDula] nagara-vizeSa / paM. deza Naddia vi [de] duHkhita / vizeSa / Naddia na [nadita] AvAja / NaDDarI strI [de] meDhaka / Naddha vi [naddha] AcchAdita / niyantrita, ba~dhA gaDDala na [de] maithuna / meghAcchanna divasa / huaa| varmita / NaDDulI dekho nnddulii| Naddha vi [de] ArUr3ha / NaNaMdA strI [nanAndR] nanada / | NaddhaMbavaya na de] ghRNA yA ghina kA abhAva /
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ Napahatta-Nara saMkSipta prAkRta-hindI koSa 375 nindaa| patnI / Napahutta vi [aprabhUta] aparyApta, yatheSTarahita / | Naya dekho Nada = nad / NapahuppaMta vi [aprabhavat aparyApta hotaa| Naya puM [naga] parvata / vRkSa / dekho nng| NapuMsa puMna [napuMsaka kloba / 'veya puMNaya a [naca] nhiiN| NapaMsaga [degveda] karma-vizeSa, jisake udaya | Naya [nata] jhukA huA, namra / jisako namaskAra NapuMsaya ) se strI aura puruSa donoM ke sparza kiyA gayA ho vaha / na. devavimAna-vizeSa / kI vAJchA hotI hai| sacca puM[satya] zrIkRSNa / Nappa saka [jJA] jAnanA / Naya puM [naya] nyAya, nIti / yukti / prakAra, Nabha dekho Naha = nabhas / rIti / vastu ke aneka dharmoM meM kisI eka ko NabhasUraya puM [nabhaHzUraka] kRSNa pudgala-vizeSa, mukhya rUpa se svIkAra kara anya dharmoM kI upekSA karanevAlA mata, ekAMza-grAhaka bodha / vidhi| Nama saka [nam] praNAma karanA / 'caMda puM [degcandra] eka jaina granthakAra / NamaMsa saka [namasya] namana karanA / degtthi vi [degArthin] nyAya cAhanevAlA / degva, degvata vi [degvat] nItivAlA / degvijaya puM. NamaMsaNayA / strI [namasyanA] namaskAra / eka jaina muni jo suprasiddha vidvAn zrI NamaMsaNA / yazovijayajI ke guru the| NamaMsiya vi [namasyita] jisako namana kiyA Nayacakka na [nayacakra] jaina pramANa-grantha / gayA ho vaha / NamakkAra dekho NamokkAra / NayaNa na [nayana] le jaanaa| jAnanA, jJAna / Namasia na [de] upayAcitaka, mnautii| nishcy| vi. le jAnevAlA / puna. A~kha / Nami puM [nami] ikkIsa jina-deva / rAjarSi / jala na. A~s / bhagavAn RSabhadeva kA eka pautra / Nayaya puM [de. navata] Una kA banA huA Namia vi [namita] namAyA huaa| AstaraNa-vizeSa / NamiA strI [namitA] eka strii| 'jJAtA- Nayara dekho nngr| dharmakathAsUtra' kA eka adhyayana / NayaraMgaNA strI [nagarAGganA] gaNikA / Namira vi [namra] namana krnevaalaa| NayarI strI [nagarI] zahara / Namui puM [namuci] eka mantrI / Nara puM [nara] manuSya, puruSa / arjuna / degusabha Namudaya puM namudaya] AjIvika mata kA eka | puM[vRSabha] zreSTha manuSya, aMgIkRta kArya kA upAsaka / nirvAhaka puruSa / degkaMtappavAya puM [degkAntaNameru puM nameru] vRkSa-vizeSa / prapAta] hRda-vizeSa / degkaMtA strI [degkAntA] Namo a[namas] namaskAra / nadI-vizeSa / degkaMtAkUDa na [degkAntAkUTa] NamokkAra puM namaskAra] praNAma / jaina-zAstra rukmi parvata kA eka zikhara / degdattA strI. meM prasiddha mantra-vizeSa / degsahiya na | muni-suvrata bhagavAn kI zAsanadevI / vidyA[degsahita] pratyAkhyAna-vizeSa, vrata-vizeSa / / devI-vizeSa / degdeva puM. cakravartI raajaa| NamoyAra dekho nnmokkaar| nAyaga puM [degnAyaka] rAjA / 'nAha puM Namma puna [narmana] upahAsa / krIr3A / [degnAtha] rAjA / degpahu puM[prabhu] rAjA / NammayA strI [narmadA] eka nadI / eka rAja- | degpaurusi puM [degpauruSin] rAja-vizeSa /
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ 376 'loa puM [degloka ] manuSya loka | 'vai puM | [pati] rAjA / ' vara puM. rAjA / uttama puruSa / variMda puM [varendra ] bhUmi-pati / 'varIsara puM ['varezvara ] zreSTha rAjA / 'vasabha, 'vasaha puM [vRSabha ] dekho 'usabha / nRpati / puM. harivaMza kA eka rAjA / vAla puM [pAla ] bhUpAla | vAhaNa puM [vAhana ] eka rAjA / veya puM [veda] puruSa veda, puruSa ko strI ke sparza kI abhilASA / siMgha, siMha, sIha puM [siMha ] zreSTha manuSya / ardhabhAga meM puruSa kA aura ardhabhAga siMha kA AkAravAlA, zrIkRSNa / suMdara [sundara ] eka rAjA vipuM [pa] nareza | saMkSipta prAkRta-hindI koSa iMdaya puM [narakendraka] naraka-sthAna- vizeSa / parakaMTha puM [ narakaNTha] ratna kI eka jAti Naraga Naraya } puM [ naraka] nAraka jIvoM kA sthAna / 'vAla, vAlaya puM [pAla, ka] paramAdhArmika deva jo naraka ke jIvoM ko yAtanA (pIr3A) dete haiM / rasiMha puM [ narasiMha] baladeva / eka rAjakumAra / NarAca puMna [ nArAca] lohamaya bANa ! NarAa saMhanana - vizeSa, zarIra kI racanA kA eka prakAra / chanda - vizeSa / rAyaNa puM [ nArAyaNa ] viSNu / riMda puM [narendra] rAjA / gArur3ika [kAnta ] deva-vimAna- vizeSa | [patha ] rAja mArga / 'vasaha puM zreSTha rAjA / / kaMta na [vRSabha ] rIsa puM [ nareza ] rAjA / parIsara puM [ narezvara ] rAjA / ruttama puM [ narottama] zrIkRSNa / uttama puruSa / nareMda dekho riMda | Naresara dekho NarIsara | lana [na] bhItara se polA zarAkAra tRNa / la na [ nala] Upara dekho / puM. rAjA rAmacandra kA eka subhaTa | vaizramaNa kA eka putra / "kubbara, kUvara puM [kUbara] durladhapura kA eka rAjA / vaizramaNa kA eka putra / giri paM. caNDapradyota rAjA kA eka hAthI / Nalaya na [de] uzIra, khasa kA tRNa / lADa dekho NaDAla / NalADaMtava vi [ lalATantapa] lalATa ko tapAne vAlA / galia na [ de] makAna / iMdaya - Nava liNa na [ nalina] lagAtAra teIsa dina kA upavAsa / puMna. eka deva - vimAna / rakta kamala / mahAvideha varSa kA eka pradeza - vizeSa / 'nalinAMga' ko caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha ho vaha / deva-vimAna- vizeSa / rucaka parvata kA eka zikhara [deg kUTa ] vakSaskAra- parvata- vizeSa [gulma] deva-vimAna- vizeSa / nRpa - vizeSa | adhyayana - vizeSa / rAjA zreNika kA eka putra / vaI strI [tI] videha varSa kA eka pradeza- vizeSa | | kUDa puM / 'gumma na paha puMliNI liNaMga na [ nalinAGga] saMkhyA- vizeSa, padma ko caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha ho vaha / NaliNi } strI [ nalinI] kamalinI / gumma dekho NaliNa-gumma / 'vaNa na [ vana] udyAna - vizeSa / loga puM [ nalinodaka ] samudra - vizeSa | rittaravaDaga na [ narendrottarAvataMsaka ] Nallaya na [ de] bAr3a kA chidra / prayojana | deva-vimAna- vizeSa | nimitta | vi. kocavAlA / va dekho Nama | va vi [nava ] nUtana / vahuyA, 'vahU strI [va] navor3hA Nava tri. va. [navan] saMkhyA - vizeSa, nava / i
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ NavakAra-Naha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 377 strI [ti] saMkhyA-vizeSa nbbe| ga na | Navaria na [de] sahasA, jaldI / [degka nava kA samudAya / joyaNiya vi Navaru dekho Navara / [yojanika ] nava yojana kA primaannvaalaa| NavalayA strI [de] vaha vrata jisameM pati kA degNaui, 'naui strI [degnavati] ninyAnabe / | nAma pUchane para use nahIM batAnevAlI strI 'nauya vi [degnavata] 99 vA~ / 'navai dekho | palAza kI latA se tAr3ita kI jAtI hai / degNaui / 'namiyA strI [degnavamikA] Navasia na [de] upayAcitaka, manautI / jaina sAdhu kA vrata-vizeSa / 'ma vi. navavA~ / NavA strI [navA] dulahina / yuvati / jisako degmI strI. pakSa kA navavA~ divasa / degmIpakkha | dIkSA lie tIna varSa hue hoM aisI sAdhvI / puM [degmIpakSa] aSTamI / a. praznArthaka avyaya, athavA nahIM ? NavakAra dekho nnmokkaar| Navi a. vaiparItya-sUcaka avyaya / niSedhArthaka NavakArasI strI [namaskArasahita] pratyA avyaya / khyAna-vizeSa, vrata-vizeSa / Navia vi [navya] nUtana / Navakha (apa) vi [nava] anokhA, nayA / NavINa vi [navIna] nyaa| NavaNIa puna [navanIta] mskaa| Navuttarasaya vi [navottarazatatama] eka sau NavaNIiyA strI [navanItikA] vanaspati nvvaaN| vizeSa / NavullaDaya (apa) dekho Nava = nava / Navapaya na [navapada] namaskAra-mantra / NavoDhA strI [navoDhA] nava-vivAhitA strii| NavamAliyA strI [navamAlikA] puSpa-pradhAna NavoddharaNa na [de] ucchiSTa / vanaspati-vizeSa, basantI nevArI, nevAra / Navva puM [de] gA~va kA mukhiyA / NavamiyA strI [navamikA] rucaka parvata para Navva vi [navya] navIna / rahanevAlI eka dikkumArI devI / satpuruSa Navva dekho NA = jnyaa| nAmaka indra kI eka agra-mahiSI / zakrendra kI NavvAutta puM [de] Izvara, dhanADhya, bhogii| eka pttraanii| niyogI kA putra, sUbedAra kA lar3akA / Navaya dekho nnv-g| Navaya dekho nnyy| Nasa saka [ni +as] sthApana karanA / NavayAra dekho nnvkaar| Nasa aka [ naz ] palAyana krnaa| Navara saka [katha] kahanA / NasaNa na [nyasana] nyAsa, sthApana / Navara / a. kevala, sirpha / anantara / NasA strI [de] naadd'ii| Nasia vi [naSTa] nAza-prApta / NavaraMga / puM [navaraGga, ka] nUtana raMga / Nassa dekho nasa = naz / NavaraMgaya / chanda-vizeSa / kausumbha raMga kA Nassara vi [nazvara] vinazvara, bhaMgura / vastra / NassA strI [nAsA] naasikaa| Navaratti strI [navarAtri] nava dinoM kA Naha dekho Nakkha / Azvina mAsa kA eka parva / Naha na [nabhas] AkAza / puM. zrAvaNa mAsa / Navari a [de] zIghra / degara vi [degcara] AkAza meM vicaranevAlA / Navari / dekho Navara / puM. vidyaadhr| keumaMDiya na [degketuNavaria maNDita] vidyAdharoM kA eka nagara / gamA 48 NavaraM /
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ 378 strI. AkAza-gAminI vidyA / gAmiNI. strI [gAminI] AkAzagAminI vidyA / ccara dekho 'ara / cchedaNaya na [cchedanaka] nakha utArane kA zastra / tilaya na [tilaka ] nagara - vizeSa / subhaTa - vizeSa | 'vAhaNa puM [vAhana ] nRpa vizeSa / degsira na [degziras] nakha kA agra bhAga / strI [zikhA ] nakha kA agra bhAga / puM [degsena] rAjA ugrasena kA eka putra | 'haraNI strI. nakha utArane kA zastra / sihA ' seNa haMsi vi [ nakhavat ] nakhavAlA | hamuha puM [de] ghUka, ullU / hara [nakhara] nakha / haraNa puM [de] nakhI, nakhavAlA jantu, zvApada / haraNI strI [ nakhaharaNI] nakha utArane kA saMkSipta prAkRta-hindI koSa zastra / NaharAla puM [ nakharin ] nakhavAlA jantu / harI strI [de] churI / havallI strI [de] bijalI | hAruna [ snAyu ] snAyu, nAr3I / hi puM [ nakhin ] nakha- pradhAna jantu zvApada 1 NAaa jantu / a [hi] niSedhArthaka avyaya, nahIM / hu a [ na khalu ] Upara dekho / IT saka [jJA] jAnanA, samajhanA / a [na] niSedha sUcaka avyaya / dekho NAyaga / akka (apa) dekho NAyaga / puM [jJAti] ikSvAku vaMza meM utpanna kSatriyavizeSa | 'putta puM [deg putra ] bhagavAn zrI mahAvIra / suya puM [suta] bhagavAn zrI mahAvIra / nAi strI [jJAti] nAta, samAna jAti / mAtA pitA Adi svajana, sagA / jJAna, bodha | NAakka zvApada Ai (apa) dekho iva / gAi (apa) nIce dekho / NAI dekho Na = na / haMsi - nAga iNI (apa) strI [nAgI] nAgina / puM [de] jahAja dvArA karanevAlA saudAgara / NAitta NAittaga NAiya vi [nAdita] kathita, pukArA huA / na. AvAja / pratidhvani / vyApAra NAila puM [ nAgila ] eka jaina muni / jaina muniyoM kA eka vaMza / eka zreSThI / pAilA strI [nAgilA ] jaina muniyoM ko eka zAkhA / NAilI NAila dekho NAila | Aiva vi [ jJAtimat ] svajana-yukta | uvi [jJAtR] jAnakAra / uDDu puM [de] sadbhAva, sanniSThA / abhiprAya / manoratha / pAula vi [de] gomAn jisake pAsa aneka gayA hoM / nAga puna [nAka] svarga / nAga puM [ nAga] sA~pa / bhavanapati devoM kI eka avAntara jAti, nAga kumAra deva | hAthI / vRkSa - vizeSa | eka gRhastha / eka prasiddha vaMza | nAga vaMza meM utpanna / eka jaina AcArya / eka dvIpa / eka samudra / vakSaskAra parvata - vizeSa | na jyotiSa - prasiddha eka sthira karaNa | 'kumAra puM. bhavanapati devoM kI eka avAntara jAti / deg kesara puM. puSpa-pradhAna vanaspati- vizeSa | 'gaha puM [graha] nAga devatA ke Aveza se utpanna jvara Adi / deg jaNa puM [ 'yajJa ] nAga pUjA kA utsava / ' jjuNa puM [rjuna] eka jaina AcArya | daMta puM 'datta puM. eka rAja - putra | eka zreSThi- putra | 'pai puM [pati] nAga kumAra devoM kA rAjA, nAgendra / pura na. nagara - vizeSa / 'bANa puM. divya astra - vizeSa | deg bhadda puM [degbhadra ] nAga ['danta] khUMTI |
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ NAgaNiya-NAma saMkSipta prAkRta-hindI koSa 379 dvIpa kA adhiSThAtA deva / bhUya na [ bhUta] | NADaga / na [nATaka] nATaka, abhinaya, jaina muniyoM kA eka kula / mahAbhadda puM | NADaya , nATya kriyA / raMgazAlA meM khelane [degmahAbhadra] nAgadvIpa kA eka adhiSThAyaka | meM upayukta kAvya / deva / degmahAvara puM. nAga samuda kA adhipati | NADAla dekho nnddaal| deva / 'mitta puM[ mitra] eka jaina muni / NADi / strI [nADi] rajju, varatrA / nasa, prAya puM[ rAja] nAgakumAra devoM kA svAmI, NADI / siraa| [nADI] / indra-vizeSa / rukkha puM [degvRkSa] vRkSa-vizeSa / / NADIa puM [nADIka] vanaspati vizeSa / deglayA strI [deglatA] tAmbUlI ltaa| degvara NANa na [jJAna] jJAna, bodha, caitanya, buddhi / puM. zreSTha sarpa / uttama hAthI / nAga samudra kA | degdhara vi.jJAnI, vidvAn / 'ppavAyana [pravAda] adhipati deva / degvallI strI. latA-vizeSa / jaina granthAMza-vizeSa, pA~cavA~ pUrva / degmAyAra degsirI strI [zrI] draupadI ke pUrva janma kA | dekho yAra / va.vaMta vivat vidvAna / nAma / degsuhuma na [degsUkSma] eka jainetara | degvi vi [degvit] jJAna-vettA / yAra puM zAstra / degseNa puM [degsena] eka gRhastha / | [degAcAra] jJAna-viSayaka zAstrokta vidhi / hatthi pu[ hastin]eka prAcIna jaina RSi / | degAvaraNa na. jJAna kA AcchAdaka. karma / NAgaNiya na [nAgnya] ngntaa| gavaraNijja na [degAvaraNIya] anantara ukta artha / NAgadattA strI [nAgadattA] caudahaveM jinadeva kI dIkSA-zivikA / NANaka) na [de] sikkA, mudraa| NAgapariyAvaNiyA strI[nAgapariyApanikA NANata / na [nAnAtva] vizeSa, antara / eka jaina zAstra / NAgara ni [nAgara] nagara-sambandhI / naagrik| NANatA , strI [nAnAtA] NAgaria [nAgarika] nagara kA rahanevAlA / NANA a [nAnA aneka / viha vi [vidha] NAgarI strI [nAgarI] nagara meM rahanevAlI vividha / strI / hindI lipi / NANi vi [jJAnin] vidvAn / NAgida puM [nAgendra] nAga devoM kA indra / NAdiya dekho nnaaiy| zeSanAga / NAbhi puM [nAbhi] eka kulakara puruSa, bhagavAn NAgiNI strI [nAgI] nAgina / eka vaNik RSabhadeva kA pitaa| peTa kA madhya bhAga / putrii| gAr3I kA eka avayava / naMdaNa puM[degnandana] NAgila dekho nnaail| bhagavAn RSabhadeva / NAgI strI [nAgI] nAgina, srpinnii| NAma saka [namaya] namAnA, nIcA karanA / NAgeMda dekho nnaagiNd| upasthita karanA / arpaNa karanA / NAgoda puM [nAgoda] eka samudra / NAma puM [nAma] pariNAma, bhAva / namana / NADa dekho NaTTa = nATya / NAma a [nAma] ina arthoM kA sUcaka avyayaNADaija vi [nATakIya] nATaka sambandhI, | sambhAvanA / AmantraNa, sambodhana / prasiddhi / nATaka meM bhAga lenevAlA pAtra / / anujJA / vAkyAlaMkAra pAda-pUrti meM bhI isakA NADaiNI strI [nATakinI] nartako, nAcane- | prayoga hotA hai| vAlI strii| NAma na [nAman] abhidhAna / kamma na NANaga
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ sumeru / 380 saMkSipta prAkRta-hindI koSa NAmaNa-NArAyaNa [degkarman] vicitra pariNAma kA kAraNa-bhUta | pitA ke dvArA sambandha, sambandhipana / degsaMDa karma / degdhijja, degdheja, degdheya na [degdheya] | na [degSaNDa] udyAna-vizeSa / suya puM[suta] nAma / 'pura na. eka vidyAdhara-nagara / degmuddA | bhagavAn zrI mahAvIra / degsuya na [degzruta] strI [degmudrA] nAma se aMkita mudrA / sacca 'jJAtAdharmakathA' nAmaka jaina Agama-grantha / vi [degsatya] nAma-mAtra se saccA, nAmadhArI / degdhimmakahA strI [degdharmakathA] jaina Agamahea dekho 'dhey| grantha-vizeSa / NAmaNa na [namana] nIcA krnaa| NAyaga puM [nAyaka] hAra ke bIca kI maNi, NAmamaMtakkha puM [de] aparAdha / / NAmAgotta na [nAmagotra yathArtha nAma / nAma NAyaga puM nAyaka] netA, mukhiyA / tathA gotra / NAyatta puM [de] samudra mArga se vyApAra karaneNAmiya na [nAmika] vAcaka-zabda, pada / vAlA vaNik / NAmukkasia ) na [de] kaary| NAyara dekho nnaagr| NAmokkasi NAyariya dekho NAgariya / NAya vi [de] abhimaanii| NAyarI dekho nnaagrii| NAya dekho nnaag| NAra puM [nAra] caturtha naraka-pRthivI kA eka NAya puM [nAda] dhvani / prstr| NAya puM [nyAya] akSapAda-praNIta nyAya- | | NAraia vi [nArakika] naraka pRthivI meM zAstra / sAmayika Adi SaT-karma / utpanna, puM. naraka kA jIva / NAya puM [nAda] anunAsika varNa, ardhacandrAkAra NAraMga puM [nAraGga] santare kA vRkSa / na. akSara-vizeSa / kamalA nIbU, santarA kA phala / NAraga dekho NAraya = nAraka / NAya vi nyAyya] nyA ya-yukta / NArada dekho nnaary| NAya puM [nyAya] nyAya, nIti / upapatti, NAradIa vi nAradIya] nArada-sambandhI, pramANa / degkAri vi [degkArin] nyAya-kartA / deggara vi [degkara] nyaay-krtaa| puM. nyAyA nArada kA / dhIza / degNa vi [degjJa] nyAya kA jAnakAra / NAraya puM nArada] nArada RSi / gandharva sainya kA adhipati deva-vizeSa / NAya puM nAka] svarga / NAya puM [jJAta] bhagavAn mahAvIra / vi. NAraya vi [nAraka] naraka meM utpanna, narakaprasiddha / vi. vidita / jJAti sambandhI, sgaa|| sambandhI / puM. naraka kA jIva / vaMza-vizeSa meM utpanna / puM. vaMza-vizeSa / / NArasiMha vi [nArasiMha] nrsiNh-smbndhii| kSatriya-vizeSa / na. udAharaNa / "kumAra puM. NArAya puM [nArAca] taulane kI choTI tarAjU, jJAtavaMzIya rAja-putra / degkula na. vaMza-vizeSa / kA~TA / 'kulacaMda puM[degkulacandra] bhagavAn zrI mahA- NArAya dekho parAa / degvaja na [vajra] vIra / kulanaMdaNa puM [kulanandana] bhagavAn saMhanana-vizeSa / zrI mahAvIra / 'putta puM [putra] bhagavAn zrI | NArAyaNa puM [nArAyaNa] viSNu, zrIkRSNa / mahAvIra / degmuNi puM [muni] bhagavAn zrI ardha-cakravartI raajaa|| mahAvIra / degvihi puMstrI [vidhi] mAtA yA / NArAyaNa puM nArAyaNa] eka RSi /
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ NArAyaNI-NAsA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 381 NArAyaNI strI [nArAyaNI] devI-vizeSa, apane zarIra se cAra aMgula lambI laatthii| gaurI, durgA / dyUta-vizeSa / kheDDa na ['khela] dyUta-vizeSa / NArideg dekho nnaarii| kaMtA strI [degkAntA] degkheDDA strI [degkrIDA] eka taraha kI dyUtanadI-vizeSa / kriidd'aa| NAriera , puM [nArikela] nAriyala kA pedd'| NAliera dekho NAriera / NAriela / na. nAriyala yA nariyara kA phala / NAlierI strI [nArikelI] nariyara kA dekho NAliara / gaach| NAriMga na [nAriGga] nAraMgI kA phala, mIThA NAlI strI [nAlI] vanaspati-vizeSa, eka nIbU, kamalA nIbU / latA / ghdd'ii| dyUta-vizeSa / tIna hAtha aura NArI strI [nArI] mahilA / nadI-vizeSa / solaha aMgula lambI laTThI yA laggI (bA~sa) / kaMtappavAyapuM [kAntAprapAta] draha-vizeSa / NAlI strI [nADI] nAr3I, sirA / dekho nnaari| NAlIya vi [nAlIya] nAla-sambandhI / NAruTTa puM [de] kUsAra / NAlIyA dekho nnaaliaa| NAroTra puMde] bila, sA~pa Adi kA rahane kA NAvai (apa) dekho iva / sthAna. vivara / gartAkAra sthAna / NAvaNa na [de] dAna, vitaraNa / NAla na [ nAla ] kamala-daNDa / garbha kA NAvA strI [de] prasRti, aMjalI, parimANaAvaraNa / vizeSa / NAlaMdaijja vi [nAlandIya] naalndaa-smbndhii| NAvA strI [nau] naukA, jahAja / degvANiya na. nAlandA ke samIpa meM pratipAdita adhyayana puM [degvANija] samudra mArga se vyApAra karane vAlA vaNik / vizeSa, 'sUtrakRtAMga' sUtra kA sAtavA~ adhyayana / NAvApUraya puM [de] culuka, cullU / NAlaMdA strI [nAlandA] rAjagRha nagara kA NAvia puM [nApita] hajAma / degsAlA strI eka muhallA / NAlaMpia na [de] Akrandita, Akranda-dhvani / [degzAlA] nAiyoM kA aDDA / NAlaMbi puM[de] keza-kalApa / NAvia puM [nAvika mallAha / NAlaya na [nAlaka] dyUta-vizeSa / NAsa dekho nnss| NAlA ! strI [nADi] nasa, sirA / NAsa saka [ nAzaya ] nAza karanA / NAli NAsa puM [nAza] nAza, dhvaMsa / 'yara vi NAli strI [nAli] parimANa-vizeSa, aMjalI / | [degkara] nAza-kAraka / NAli vi [de] girA huaa| NAsa puM [nyAsa] sthApana / dharohara yA amANAlia vi [de] mUrkha, ajJAna / nata, rakhane yogya dhana Adi / NAliara dekho NAriera / dIva puM [dvIpa] NAsaga vi [nAzaka] nAza karanevAlA / dvIpa-vizeSa / NAsaNa na [nAzana] palAyana, apakramaNa / vi. NAliA / strI [nAlikA] nAla, kamala kI nAza karanevAlA / NAligA ) ddnnddii| parimANa-vizeSa, daNDa,dhanuSa / NAsaNA strI [nAsanA] vinAza / ardha muhUrta kA samaya / nlii| vallI-vizeSa / NAsava saka[ nAzaya nAza karanA / bhgaanaa| ghaTikA, kAla nApane kA eka taraha kA yantra / ' NAsA strI [nAsA] ghrANendriya /
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ 382 NAsi vi [ nAzin ] vinazvara / NAsika NAsikka na [ nAsikya ] dakSiNa bhArata kA eka nagara, paJcavaTI / sigA strI [nAsikA ] nAka | NAsIya vi[nyAsIkRta ] dharohara yA amAnata rUpa se rakhA huA / sekka dekho NAsikka / NAha puM [nAtha ] svAmI, mAlika / haDa puM [nAhaTa ] eka rAjA / NAhala puM [lAhala] eka mleccha jAti / hi dekho NAbhi / ruha puM. brahmA / (a) a [hi ] nahIM / saMkSipta prAkRta-hindI koSa hA [] vitAna ke bIca kI rassI / Ahiya vi [ nAstika] paraloka Adi ko nahIM mAnanevAlA / puM. nAstika mata kA pravatrtaka / 'vAi, 'vAdiva [ 'vAdin ] nAstika mata kA anuyAyI / 'vAya [vAda] nAstika darzana | mAhivicchea puM [de] jaghana, kaTi ke NiaMtiya vi [niyantrita ] saMyamita, jakar3A nAhIe - vicchea / nIce kA bhAga / } Ni a [[na] ina arthoM kA sUcaka avyaya - nizcaya / niyatapana, niyama | atizaya / adhobhAga / nityapana / saMzaya / Adara / virAma | samAveza | samIpatA / nindA | bandhana / niSedha | dAna / samUha / mokSa / sammukhatA / alpatA, laghutA / Ni a [ nir ] ina arthoM kA sUcaka avyaya ---- nizcaya / Adhikya, atizaya / niSedha / nirganiSkramaNa | mana, ai saka [ dRz ] dekhanA / for fva [nija ] AtmIya, svakIya | for vi [nIta ] le jAyA gayA / for a [ nIca] jaghanya, nikRSTa / ai dekho Niva | NAti - Niaccha niyamitatA / avazyaM bhAvitA / pavvaya puM [deg parvata ] parvata-vizeSa | 'vAi vi [ vAdin ] bhAgyavAdI yA daivavAdI / NiaMTia vi [niyantrita] niyamita / na. pratyAkhyAna - vizeSa, hRSTa se yA rogI se amuka dina meM amuka tapa karane kA kiyA huA niyama | ba~dhA huA / na avazya kartavya niyama- vizeSa / aiMTha va [nirgrantha] dhana rahita / puM. jainamuni, saMyata, yati / jina bhgvaan| puM. bhagavAn buddha / NiaMThi dekho 'NiggaMthI / putta puM [ putra ] eka vidyAdhara-putra, jisakA dUsarA nAma satyaki thA / eka jainamuni jo bhagavAn mahAvIra kA ziSya thA / Nias strI [nikRti ] mAyA, kapaTa | fras strI [food] niyatapana, bhavitavyatA, NiaMThiya vi [nairgranthika] nirgrantha-sambandhI / jinadeva-sambandhI | NiaMThI dekho NiggaMthI / NiaMta vi [niyata] sthira | NiaMta vi [niryat] bAhara nikalatA / huA, ba~dhA huaa| NiaMdhaNa na [ de] vastra / NiaMba puM [ nitamba ] parvata kA vasatisthAna / strI kI kamara kA pIchalA bhAga, kamara ke nIce kA bhAga, cUtar3a | mUlabhAga / kaTi pradeza / NibiNI strI [nitambinI ] sundara nitamba - vAlI strI / mahilA / sisaka [ni + vas] pahananA / NiaMsaNa na [ de. nivasana] vastra / siNi strI [ nivasanI] kapar3A / akka saka [dRz] dekhanA / akkala vi [] vartula, golAkAra padArtha / aiga vi [nijaka] svakIya | acchaka [dRz] dekhanA | Niaccha saka [ni + yam ] niyantraNa karanA / avazya prApta karanA / jor3anA / Niaccha aka [ni + gam ] saMgata honA, yukta
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ NiaTTa-NiAga saMkSipta prAkRta-hindI koSa 383 honA / saka. avazya prApta krnaa| NiaddhaNa na [de] paridhAna, pahanane kA vastra / NiaTTa aka [ni+vRt] nivRtta honA, | Niama saka [ni + yamaya] niyantrita karanA, pIche haTanA, ruknaa| niyama meM rakhanA / rokanA / vacana se karAnA / NiaTTa saka [nir + vRt] nirmANa krnaa| zarIra se kraanaa| NiaTTa saka [ni + arda] anusaraNa krnaa| |Niama puM [niyama] nizcaya / lI huI pratijJA, NiaTTa puM [nivarta] vyAvartana, nivRtti / vrt| prAyopavezana, saMkalpa-pUrvaka anazanaNiaTTa vi [nivRtta] vyAvRtta, pIche haTA | maraNa ke lie udyama / 'sA a [degsAt] huaa| niyama se / so a [degzas] nizcaya se| NiaTri strI [nivRtti pIche haTanA / adhyava-Niaya na [de] maithuna / zayanIya, zayyA / sAya-vizeSa / moha-rahita avasthA / degbAyara | ghar3A / vi. nitya / na [degbAdara] guNa-sthAnaka-vizeSa / puM. guNa- | Niaya vi [nijaka ] svakIya, AtmIya, sthAna ka-vizeSa meM vartamAna jIva / apnaa| NiaDa na [nikaTa] samIpa / vi. pAsa kaa| Niaya vi [niyata] niyama-baddha, niyamAnuNiaDi vi [nikRtin] kapaTI / sArI / NiaDi strI [nikRti] kI huI ThagAI ko | NiayA strI [niyatA] jambU-vRkSa-vizeSa, chipAnA / mAyA, kapaTa / jisase yaha jambU-dvIpa kahalAtA hai / NiaDia vi [nigaDita] niyantrita, jakar3A | Niara puM [nika ra] samUha / huaa| NiaraNa na [da] dnndd| NiaDia vi [nikaTika] smiip-vrtii|| Niaria vi [de] rAzi rUpa se sthita / NiaDilla vi nikRtimat] kapaTI, Niala na [de] nUpura, paijanI / maayaavii| Niala puM [nigaDa] ber3I / dekho Nigala / NiaDDha saka [ni+ kRS] khIMcanA / NialAia / vi [nigaDita] sAMkala se NiaNa vi [nagna] vastra-rahita / NialAvia niyantrita, jakar3A huA / Niatta vi [nikRtta] kATA huA / Nialia / Niatta vi [nitya] zAzvata / Nialla puM [de. niyalla] grahAdhiSThAyaka devaNiatta dekho NiaTTa = ni + vRt / vizeSa / Niatta dekhoM NiaTTa- nivRtta / / Niasa dekho nniaNs| NiattaNa na [nivarttana] bhUmi kI eka nApa / | Niaha dekho Nivaha / nivRtti, vyAvatana / NiA strI [nidA] prANi-hiMsA / NiattaNiya vi [nivartanika] nivartana, | NiAdeg dekho Niaya = (de)| 'vAi vi primaannvaalaa| [degvAdina] padArtha ko nitya mAnanevAlA / Niatti dekho nniatttti| NiAiya dekho nnikaaiy| Niattha vi [de] parihita / vastra Adi | NiAga puM [niyAga] niyata yoga / nizcita pahanAyA gayA ho vaha / pUjA / mokSa / na. AmantraNa dekara jo bhikSA Niada saka [ni+gada] bolanA / dI jAya vaha / Niaddiya dekho NiaTTiya = nyadita / NiAga dekho NAya = nyAya /
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ 384 saMkSipta prAkRta-hindI koSa NiANa-Nioga NiANa na [nidAna] Arambha, sAvadya | NiukkaNa puM [de] kauA / vi: mUka, vAk-zakti vyApAra / roga-kAraNa, roga kI pahacAna / se hIna / / kAraNa, kisI vratAnuSThAna kI phala-prApti kA | Niujja na [nyubja] Asana-vizeSa / abhilASa saMkalpa-vizeSa / mUla kAraNa / kaDa | Niujjama vi [nirudyama] AlasI / vi [kRt] jisane apane zubhAnuSThAna ke phala | NiuDDa aka [masj, ni + bruD] majjana kA abhilASa kiyA ho vaha / degkAri vi | | hA vh| kAra vikaranA, dduubnaa| [ 'kArin ] vahI anantara ukta artha / NiuNa vi [nipuNa] catura, kuzala / sUkSma, jo NiANa na [nipAna] kUpa yA tAlAba ke pAsa | sUkSma buddhi se jAnA jA sake / pazuoM ke jala pIne ke lie banAyA huA | NiuNa vi nipuNa niyata gunnvaalaa| jala-kuNDa, AhAva, haudI, crhii| sunizcita, vinirNIta / NiANiA strI [de] kharAba tRNoM kA | NiuNiya vi [naipuNika] dakSa / unmUlana / | Niutta vi [niyukta] kArya meM lagAyA huA / NiAma dekho Niama = niyamaya / nibaddha / . NiAma dekho NikAma / Niutta vi [nivRtta] uparata, vimukha, virakta / NiAmaga ) vi [niyAmaka] niyantA / Niutta vi [nirvRtta] nippanna, siddha / NiAmaya / nizcAyaka, vinigamaka / / Niutti strI [nivRtti] virAma / NiAya puM [niyAga] prazasta dharma / Niuddha na [niyuddha] bAhu-yuddha / NiAra saka [kANekSitakR] kAnI najara se Niura puM nikura] vRkSa-vizeSa / dekhnaa| Niura na [nUpura] paiMjanI, pAyala / NiAha puM [nidAgha] grISma Rtu / uSNa, Niura vi [de] chinna / jIrNa, purAnA / grmii| NiuraMba , na [nikuramba] samUha [nikaNiia vi [naityika] nitya kaa| NiuruMba / rumba] jatthA / Niiga, vi [de. nitya, naityika] zAzvata, Niula puM [de] gA~Tha, gaTharI / Niiya avinazvara / NiUDha vi [nigUDha] pracchanna / Niiva vi [niSkRpa] nirdaya, kaThora / Niea vi [niyata] niyama-yukta, pratibaddha / Ni ua vi [nivRta] pariveSTita, parIkSita / Niella = nija, svakIya / Niua vi [niyuta] susaMgata, suzliSTa / Nioa saka [ni+yojaya] kisI kArya meM NiuMciya vi [nikuJcita] saMkucita, sakucA lgaanaa| huA, thor3A mur3A huaa| Nioa dekho Nioga / AjJA, Adeza / NiuMja saka [ni+yuj] jor3anA, saMyukta, Nioia vi [naiyogika] niyoga-sambandhI / karanA, kisI kArya meM lagAnA / | Nioga puM [niyoga] mukti / NiuMja puM [nikuJja] gahana, latA Adi se | Nioga puM [niyoga] niyama, Avazyaka nibir3a sthAna / gahvara / / kartavya / sambandha, niyojn| anuyoga, sUtra NiuMbha puM [nikumbha] kumbhakarNa kA eka putra / kI vyAkhyA / vyApAra, kArya / adhikAraNiuMbhilA strI [nikumbhilA] yajJa-sthAna / prernn| rAjA, aajnyaa-vidhaataa| gA~va / Niukka vi [de] tUSNIka / kSetra, bhUmi / saMyama, tyAga / dekho Nioa /
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ Niogi-NikkaMti saMkSipta prAkRta-hindI koSa 385 degpura na. rAjadhAnI / rASTra / rAjya / / vizeSa / degkAya puM. chaho prakAra ke jIvoM kA Niogi vi [niyogin] niyoga-viziSTa, | samUha / niyukta, AjJAprApta, adhikaarii| NikAya puM [nikAca] nimantraNa / Nioja dekho nnioa| NikAya dekho nnikaaiy| NiMda saka [nind] nindA karanA, burAI karanA, NikAyaNA strI [nikAcanA] kAraNa-vizeSa jugupsA krnaa| jisase karmoM kA nibir3a bandha hotA hai| NiMda vi [nindha] nindanIya / nibir3a bandhana / dilaanaa| NiMda (apa) strI [nidrA] nIMda / NikiMta saka [ni+kRt] chedanA / Nidaya vi [nindaka] nindA krnevaalaa| Nitiya vi [nikartaka] kATa DAlanevAlA / jiMdA strI [nindA] ghRNA, jugupsA / NikuTTa saka [ni + kuT] kUTanA / kATanA / NidiNI strI [de] kutsita tRNoM kA unmUlana / NikUNiya vi [nikUNita] vakra kiyA huA / NiMdu strI [ninda] jisake bacce jIvita na Nikeya puM[niketa] Azraya, nivAsa sthAna / rahate hoM aisI strii| NikeyaNa na [niketana] Upara dekho| Niba puM [nimba] nIma kA per3a / Nikoya [nikoca] saMkoca, simaTa / / NiboliyA strI [nimbagulikA] nIma kA Nikka vi [de] sarvathA mala-rahita / phala / Nikka dekho Nikkha = niSka / Nikara puM [nikara] samUha / Nikkaiava vi [niSkaitava] kapaTa-rahita / kapaTa NikaraNa na [nikaraNa] nirNaya / nikAra, kA abhAva / duHkh-utpaadn| NikkaMkaDa vi [niSkaGkaTa] AvaraNa-rahita / Nikariya vi [nikarita] sArIkRta, sarvathA | upaghAta-rahita / saMzodhita / NikkaMkhi vi [ niSkAGkSin ] abhilASANikasa dekho nnihs| NikAiya vi [nikAcita] vyavasthApita, NikkaMkhiya na [niSkAGkSita] AkAMkSA kA niymit| atyanta nibir3a rUpa se huA | abhAva / darzanAntara kI anicchA / vi. (karma) / na. karmoM kA nibir3a rUpa se bandhana / AkAMkSA-rahita / darzanAntara ke pakSapAta se NikAma saka [ni+kAmay ] abhilASa rahita / krnaa| NikcaNa vi [niSkAJcana] suvarNa-rahita, dhanaNikAma na [nikAma]hamezA parimANa se jyAdA | rahita / khAyA jAtA bhojana / nizcaya / atizaya / NikkaMTaya vi [niSkaNTaka kaNTaka-rahita, bAdhANikAmamINa vi [nikAmamINa] atyanta rahita, zatru-rahita / praarthii| NikkaMDa vi [niSkANDa] kANDa-rahita, skandhaNikAya saka [ni+kAcaya] niyamana karanA, | vajita / avasara-rahita / niyantraNa karanA / nibir3a rUpa se baaNdhnaa| NivaMta vi [niSkrAnta] bAhara nikalA huaa| nimantraNa denaa| jisane dIkSA lI ho vaha / / NikAya puM [nikAya] jatthA, yUtha, vrg| NikvaMtAra vi [niSkAntAra] araNya se nirgata / mokSa / Avazyaka, avazya karane yogya anuSThAna- NikkaMti strI [niSkAnti] niSkramaNa, bAhara rahita /
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ 386 saMkSipta prAkRta-hindI koSa NikkaMtu-Nikkhavia niklnaa| |NikkAraNa vi [niSkAraNa] kAraNa-rahita / NikkaMtu vi [niSkramita] bAhara niklnevaalaa| nirupadrava / NikkaMda saka [ni + kanda] unmUlana krnaa| NikkAraNiya vi [niSkAraNika hetu-zanya / NikkaMpa vi [niSkampa] kampa-rahita, sthir| NikkArima vi [niSkAraNa] vinA kAraNa / Nikkajja vi [de] anavasthita, caMcala / / NikkAla saka [nir + kAsay ] bAhara NikkaTTha vi [niSkRSTa] kRza, kssiinn| nikaalnaa| NikkaDa vi [de] kaThina / puM. nizcaya, nirNaya / / NikkAsa puM [niSkAsa] nIkAsa, bAhara NikkaDhiya vi [niSkRSTa, niSkarSita] bAhara | nikaalnaa| khIMcA huA, bAhara nikAlA huaa| NikkicaNa vi [niSkiJcana] nirdhana, dhana rahita / NikkaNa vi [niSkaNa] dhAnya-kaNa-rahita, NikkiTTha vi [nikRSTa] adhama, hIna / atyanta garIba / NikkiNa saka [nir + krI] kharIdanA / Nikkama aka [nir + kram] bAhara nikalanA / dIkSA lenA, saMnyAsa lenaa| Nikkittima vi [niSkRtrima] asalI, svANikkamaNa na [niSkramaNa] bAhara nikalanA / bhAvika / saMnyAsa / Nikkiya vi [niSkriya kriyA-rahita / Nikkamma vi [niSkarman] karmarahita, mukta / Nikkiva vi [niSkRipa] kRpA-rahita, nirdaya / nikammA / mokSa / saMvara, karmoM kA nirodha / | NikkIliya vi [niSkrIDita] gamana, gati / Nikkaya puM [niSkraya] badalA, uRNapana / vetana, NikkuDa puM [niSkruTa] tApana, tapAnA / mjuurii| NikkUila strI [de] jItA huA, vinijita / NikkaraNa na [nikaraNa] tiraskAra / paribhava / | NikkoDaNa na [niSkoTana] bandhana-vizeSa / vinAza / Nikkora saka [nir + koraya] dUra karanA / NikkaruNa vi [niSkaruNa] karuNA-rahita / pAtra vagairaha ke muMha kA banda krnaa| pAtra Nikkala vi [niSkala] kalA-rahita / Adi kA takSaNa karanA / Nikkala vi [de] polApana se rahita / / Nikkha puM [de] cora / suvarNa / NikkalaMka vi [niSkalaGka] kalaMka-rahita / Nikkha puna [niSka] dInAra, mohara, mudrA, NikkaluNa dekho NikkaruNa / azarphI, rupyaa| Nikkalusa vi [niSkaluSa] nirdoSa, nirmala / NikkhaMta dekho nnikkt| upadrava-rahita / NikkhaMdha vi [niHskandha] skandha-rahita, DAlINikkavaDa vi [niSkapaTa kapaTa-rahita / rahita / Nikkavaya vi [niSkavaca] varmavajita / / NikkhaNaNa na [nikhanana] gaadd'naa| Nikkasa aka [nira + kas] bAhara niklnaa| Nikkhatta vi [niHkSatra] kSatriya-rahita / saka nikAsanA, bAhara nikaalnaa| Nikkhama aka [nir+kram] bAhara niklnaa| NikkasAya vi [niSkapAya] kaSAya-rahita / | dIkSA lenA, saMnyAsa lenaa| pu. bharata-kSetra ke eka bhAvI tIrthaMkara-deva / Nikkhaya vi [nikhAta] gAr3A huaa| NikkA strI [nIkA] vaam-naasikaa| Nikkhaya vi [de. nikSata] nihata, mArA huaa| NikkAma vi [niSkAma] abhilASA-rahita / 'Nikkhavia vi [nikSapita] vinAzita /
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ Nikkhasaria-NiggaMThida saMkSipta prAkRta-hindI koSa 387 Nikkhasaria vi [de] jo lUTa liyA gayA ho, Nigama puM [nigama]prakRSTa bodha / vyApAra-pradhAna apahRta-sAra / sthAna, jahA~ vyApArI vizeSa saMkhyA meM rahate NikkhAvia vi [de] zAnta, upazama-prApta / hoM aisA zahara Adi / vyApArI-samUha / Nikkhitta vi[nikSiptanyasta, sthApita / mukta, NigamaNa na [nigamana] anumAna pramANa kA parityakta / vicchinna / pAka-bhAjana meM sthit| eka avayava, upasaMhAra / degcara vi. pAka-bhAjana meM sthita vastu ko | Nigamia vi [de] nivAsita / bhikSA ke lie khojnevaalaa| Nigara puM [nikara] samUha / Nikkhiva saka [ni + kSip] sthApana karanA, NigaraNa na [nikaraNa] hetu / svasthAna meM rakhanA / parityAga krnaa| Nigariya vi [nikarita] sarvathA zodhita / Nikkhiva saka [ni + kSip] nAma Adi bhedoM | Nigala dekho nnial| ber3I ke AkAra kA se vastu kA nirUpaNa karanA / sauvarNa AbhUSaNa-vizeSa / Nikkhiva puM[nikSepa] sthApana / nyAsa-sthApana, ! Nigaliya dekho Ni griy| dharohara / ddaalnaa| NigAma dekho NikAma = nikAma / NikkhuDa vi [de] akampa, sthira / NigAma na [nikAma] atyanta / NikkhuDa puMna [niSkuTa]koTara, vivara / pRthivI- NigAsa puM [nikarSa] paraspara saMyojana, milAnA, khaNDa / upavana, ghara ke pAsa kA bgiicaa| jor3a / Nikkhutta na [de] nizcita, cokkasa / Nigijjhiya NigiNha kA saMkR. / Nikkhuria vi [de] adRr3ha, asthira / NigiTTha dekho NikkiTTha / NikkheDa puM [niSkheTa] adhamatA, dusstttaa| NigiNa vi [nagna] nNgaa| Nikkhettavva Nikkhiva = ni + kSip kA kR.| NigiNiNana [nAgnya] naMgApana / NigiNha saka [ni + graha ]nigraha karanA, zikSA Nikkheva puM [nikSepa] nyAsa, sthApana / karanA / rokanA / aka. baiThanA,sthiti krnaa| parityAga / dharohara, dhana Adi jamA rakhanA / NiguMja aka [ni + guJ] gUjanA, avyakta vyavasthApana karanA / niyamana krnaa| zabda karanA / nIce nmnaa| Nikkhevaya puM [nikSepaka nigamana, upasaMhAra / Nikkhobha , puM [niHkSobha] kSobha-rahita, NiguMja dekho NiuJja = nikunyj| NiguNa vi [niguNa] guNa-rahita / Nikkhoha niSkampa / Nikhaya dekho nnikkhy| NiguraMba dekho nniurNb| Nikhavva na [nikharva] sau kharva, sau araba / NigUDha vi [nigUDha] pracchanna / mauna rahanevAlA / Nikhila vi [nikhila] sakala, saba / |NigRha saka [ni + guha ] chipAnA, gopana NigaMTha dekho NiaMTha / karanA / NigaDa saka [nigaDaya] niyantrita karanA, Nigoa pu [nigoda] ananta jIvoM kA eka bA~dhanA / sAdhAraNa zarIra-vizeSa / jIva puM. nigoda kA NigaDha puM [de] ghAma, garamI / jIva / NigaNa vi [nagna, vastra-rahita / Nigga dekho Niggama = nir + gam / Nigada saka [ni+gad ] khnaa| par3hanA, NiggaMThida (zau) vi [nigrathita] gumphita, abhyAsa krnaa| grathita /
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ 388 saMkSipta prAkRta-hindI koSa NiggaMtha-Niccaya NiggaMtha dekho nniaNtth| / Niggoha puMnyagrodha] baragada, bar3a kA per3a / NiggaMtha vi [nairgrantha] nirgrnth-smbndhii| / parimaMDala na [parimaNDala] vaTAkAra NiggaMthI strI [nirgranthI] jaina sAdhvI / zarIra kA aakaar| Niggaccha / aka [nir + gam] bAhara NigghaMTa , dekho NighaMTu / Niggama , niklnaa| NigghaTu / Niggama puM [nirgama] utpatti / bAhara nikalanA, NigghaTTa vi [de] nipuNa, catura / pasAra krnaa| daravAjA / bAhara jAne kA NigghaNa dekho nnigghinn| rAstA / prasthAna / Nigdhattia vi [de] pheMkA huA / NiggamaNa na [nirgamana] niHsaraNa, bAhara NigghAya puM [nirghAta] rAkSasa-vaMza kA eka nikalanA / palAyana, bhAga jAnA / apakramaNa / raajaa| AghAta / bijalI kA girnaa| Niggaya vi [nirgata] niHsRta, jasa vi | vyantara-kRta garjanA / vinAza / ucchedana / [yazas] jisakA yaza bAhara meM phailA ho / | NigghiNa vi [nighRNa] nirdaya / degAmoa vi [degmoda] jisakI sugandha khUba | NiggheuM NigiNha kA hekR. / phailI ho / Nigghora vi [de] dayA-hIna / Niggaya vi [nirgaja] hAthI-rahita / Nigghosa puM [nirghoSa] mahAn avyakta zabda / Niggaha dekho NigiNha / NighaMTu puM [nighaNTu] zabda-koza / Niggaha puM [nigraha] daNDa, zikSA / nirodha, | Nighasa puM [nikaSa] kasauTI kA patthara / rukAvaTa / kAbU meM rakhanA, niyamana / 'TThANa na | kasauTI para kI jAtI suvarNa kI rekhA / [sthAna] nyAya-zAstra prasiddha pratijJA-hAni | Nicaya puM [nicaya] saMgraha / samUha / upacaya, Adi parAjaya-sthAna / puSTi / nnigghiy| vi [nigRhIta] jisakA nigraha | Nicia vi [nicita vyApta, bharapUra / nibir3a, NiggahIya , kiyA gayA ho vaha / parAjita, | puSTa / parAbhUta / Nicula vi [nicula] vaMjula vRkSa / NiggA strI [de] haridrA / Nicca vi [nitya] zAzvata / na. nirantara, NiggAla puMna [nirgAla] nicor3a, rasa / sarvadA / degcchaNiya vi [degkSaNika] nirantara NiggAliya vi [nirgAlita] galAyA huaa| / utsavavAlA / degmaMDiyA strI [degmaNDitA] NiggAhi vi [nigrAhina] nigraha karanevAlA / jambU vRkSa / degvAya puM [degvAda] padArthoM ko NiggiNNa vi [de. nirgIrNa] nirgata, bAhara | nitya mAnanevAlA mata / degso a [degzas] nikalA huA / vamana kiyA huA / sdaa| loa, loga, lova puM NiggiNha dekho nniginnh| [loka] eka vidyAdhara-rAjA / grahAdhiSThAyaka Niggiliya vi [nirgalita] vAnta / deva-vizeSa / na. nagara-vizeSa / vi. sarvadA NigguMDI strI [narguNDI] auSadhi-vizeSa, vana- prakAzavAlA / spati saMbhAlU / Nicca dekho NIya = nIca / NigguNa vi [nirguNa] guNa-rahita, guNa-hIna / Niccakkhu vi [nizcakSus] andhA / NigguNNa na [nairguNya] nirguNatva / | NiccaTTa (apa) vi [gAr3ha] nibiDa / NiggUDha vi [nirguDha] sthira rUpa se sthaapit| / Niccaya dekho Nicchaya /
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ 389 Niccara-Nijuddha saMkSipta prAkRta-hindI koSa NiJcara dekho nnibbr| kahA strI [kathA] apavAda / NiJcala saka [kSara] jharanA, ttpknaa| Nicchalla saka [chid] chedanA, kATanA / Niccala saka [muc] duHkha ko chor3anA / NicchAya vi [nizchoya] kAnti-rahita, zobhANiJcala vi [nizcala] sthira, dRddh'| degpaya na | hIna / [degpada] mukti / NicchAraya vi [nissAraka] sAra-rahita / Nicita vi. [ nizcinta ] cintA-rahita, NicchiDu vi [nizchidra] chidra-rahita / bephikra / | NicchiNNa vi [nicchinna] pRthak-kRta, kATA NicciTTa vi [nizceSTa] ceSTA-rahita / huaa| Niccida (zau) dekho Nicchiya / Nicchidda dekho nnicchiddu| NiccujjIva vi [nityodyota] sadA prakAza | Nicchiya vi [nizcita] nizcita, nirNIta, Niccujoa yukta / puM. graha-vizeSa, jyotiSka | ___ asandigdha / deva-vizeSa / na, eka vidyAdhara-nagara / NicchIra vi [niHkSIra] dugdha-varjita / Niccujjoa puM [nityodyota] nandIzvara NicchaMDa vi [de] karuNA-rahita / dvIpa ke madhya kI dakSiNa dizA meM sthita eka NicchuTTa vi [nizchuTita] nirmukta / aMjana giri| Nicchubha saka [ni + kSip] bAhara nikAlanA / NiccuDDu vi [de] udvRtta, bAhara nikalA pheMkanA / huA / nirdaya / Nicchubha puM [nikSepa] niSkAsana / Niccubvigga vi [nityodvigna] sadA khinna / | Nicchuha saka [ni + kSip] DAlanA / Nicce? dekho nniccitttth| NicchuhaNA strI [nikSepaNA] bAhara nikalane NicceyaNa vi [nizcetana] cetanA-rahita / kI AjJA, nirbhartsanA / NiccouyA strI [nityartukA] hamezA rajasvalA NicchaDha vi [nikSipta] udvRtta / nirgata / __ rahanevAlI strii| pheMkA huaa| niSkAsita / Niccoya saka [de] nicodd'naa| NicchUDha na [niSThayUta] thUka, khakhAra / Niccorikka na [nizcaurya] corI kA abhAva / NicchoDa saka [nir + choTaya] bAhara nikalane Nicchaiya vi [naizcayika] nizcaya-sambandhI / ke lie dhamakAnA / nirbhartsana karanA / chur3apuM. nizcaya naya, dravyAthika naya, pariNAma- vaanaa| vaad| NicchoDaga na [nizchoTana] nirbhartsana, bAhara Nicchauma vi [nizchadman] kapaTa-rahita, __ nikAlane kI dhmkii| mAyA-varjita / NicchoDia vi [nizchoTita] saphA kiyA Nicchakka vi [de] nirlajja, dhaSTa / avasara ko huaa| nahIM jAnanevAlA / Nicchola saka [nir + takS ] chIlanA / Nicchamma dekho nnicchum| Nitiya vi [niyantrita] niyamita, aMkuNicchaya saka [nir + ci] nizcaya krnaa| / zita / Nicchaya puM [nizcaya] nirNaya / niyama, avi- / NijiNNa dekho NijjiNNa / nAbhAva / dravyArthika naya, vAstavika padArtha | NijhuMja dekho NiuMja = ni + yuj / ko hI mAnanevAlA mata pariNAma-vAda / ' Nijuddha dekho nniuddh|
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa NijojaNa-Nijomi NijojaNa na [niyojana] niyukti, kArya meM / NijjAmiya vi [niyamita] pAra pahu~cAyA lagAnA, bhAraarpaNa / huA, tArita / Nijoja dekho nnioa| NijjAya puM de] upakAra / Nijja vi [de] soyA huA / NijjAya vi [niryAta] nirgata, niHsRta / NijjaNa vi [nirjana] vijana, sunasAna / na. NijjAyaNa na [niryAtana] vaira-zuddhi, badalA / ekAnta sthAna / NijjAvaya dekho NijjAmaya / Nijjappa vi [niryApya] nirvAha-kAraka / | NijjAsa puM [niryAsa] vRkSoM kA rasa, goMda / nirbala, bala ko nahIM bar3hAnevAlA / Nijjia vi [nirjita] parAbhUta / Nijjara saka [nir + ja] kSaya karanA / | NijjaNa saka [nir + ji] jItanA / karma-pudgaloM ko AtmA se alaga krnaa| NijjiNNa vi [nirjIrNa] nAza-prApta, kSINa / NijjaraNa na [nirjaraNa] nIce dekho| NijjIva vi [nirjIva] caitanya-vajita / NijjaraNA strI [nirjaraNA nAza, kSaya / NijjUMja [ nir + yuj ] upakAra krnaa| karma-kSaya / jisase karmoM kA vinAza ho aisA | Nijjutta vi [niryukta]sambaddha, saMyukta / khacita, tapa / jar3ita / pratipAdita / NijjarA strI [nirjarA] karma-vinAza / Nijjutti strI [niyukti] vyAkhyA, vivaraNa, Nijjariya vi [nirjIrNa] vinAza-prApta / / ttiikaa| Nijjava vi [niryApa] nirvAha karAnevAlA / / Nijjuddha dekho nniuddh| Nijjavaga vi [niryApaka] nirvAha karanevAlA / NijjUDha vi [nihDha] nissArita, niSkAsita / ArAdhaka / puM. jainamuni-vizeSa jo ziSya | asundara / uddhRta, granthAntara se avatArita / ke bhArI prAyazcitta kA bhI aisI taraha se rahita / vibhAga kara de ki jisase vaha use nibAha | NijjUha saka [ nir + yUha. ] parityAga ske| __ krnaa| racanA, nirmANa krnaa| bAhara NijjavaNA strI [niryApanA] nigamana, darzita / nikaalnaa| kA pratyuccAraNa / hiMsA / NijjUha puM [de. niryaha] nIvra, chadi, gRhAcchANijjavaya dekho nnijjvg| dana, gokha / dvAra ke pAsa kA kASTha-vizeSa / Nijjaviu vi [niryApayitu] Upara dekho| drvaajaa| NijjA aka [nir + yA] bAhara nikAlanA / | NijjUhaga vi [ni!haka] granthAntara se uddhRta NijjANa na [niryANa] bAhara nikalanA, karanevAlA / nirgama / Avatti-rahita gamana / mokSa NijjUhia vi [nirya hita] rahita / NijjANiya vi [naryANika] nirgm-smbndhii| Nijjoa puM [de] prakAra, rAzi / puSpoM kA nnijjaamg| puM [niryAmaka] karNadhAra, jahAja avkr| NijjAmaya kA niyantA / Nijjoa / puM [niyoga] upakaraNa, sAdhana / NijjAmaNa na [niryApana] badalA cukAnA / Nijjoga , upakAra / NijjAmaya puM [niyamika] bImAra kI sevA-Nijjoa / puM de. niryoga] parikara, zuzrUSA karanevAlA muni / vi. ArAdhanA- | Nijjoga / sAmagro / kaark| | Nijjomi puM [de] rajju, rassI /
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ 391 Nijjha-NiDDuha saMkSipta prAkRta-hindI koSa Nijjha aka [ sniha ] sneha krnaa| NiTThA strI [niSThA] anta, avasAna, samApti / Nijjhara aka [kSi] kSINa honA / | sadbhAva / bhAsi vi [degbhASin] niSThA-pUrvaka Nijjhara vi [de jIrNa, puraanaa| bolanevAlA, nizcaya-pUrvaka bhASaNa karaneNijjhara puM[nirjhara] jharanA / vaalaa| NijjharaNI strI [nirjharaNI] nadI / NiTThANa na [niSThAna] sarva-guNa-yukta bhojana / NijjhA saka [ni + dhyai] dekhanA, nirIkSaNa dahI vagairaha vyaJjana / samApti / degkahA strI krnaa| [kathA] bhakta-kathA-vizeSa, dahI vagairaha NijjhA saka [nir + dhyai] vizeSa cintana vyaJjana kI bAta-cIta / krnaa| NiTThiya vi [niSThita] samApta kiyA huA, pUrNa NijjhAittu vi [nidhyAtR ] dekhanevAlA, kiyA huA / naSTa kiyA huA, binAzita / nirIkSaka / sthira / niSpanna, siddha / puM. mokSa / degTTha vi NijjhAittu vi [nirdhyAta] atizaya cintana [degArtha] kRtakRtya / 'TTi vi ["thin] mumukSu / karanevAlA / Ni TThiya vi [naiSThika] nisstthaavaalaa| NijjhAiya vi [nidhyAta] dRSTa, vilokita / NiTrIva pu [niSThIva] thuuk| na. darzana, nirIkSaNa / | NiTThIvaNa strIna [niSThIvana] thUka, khakhAra / NijjhADiya vi [nirdhATita] vinAzita / thuuknaa| NijjhAya vi [de] dayA-rahita / NiThua na [niSThayUta] thUka / NijjhAya vi [nidhyAta] dRSTa, vilokita / NiThubhaya vi [niSThIvaka] thUkanevAlA / NijjhUra vi [de] jIrNa, purAnA / | NiThThayaNa dekho niTThIvaNa / NijjhoDa saka [chid] chedanA, kaattnaa|| NiThura / vi [niSThura] niSThura, paruSa, kaThina / Nijjhosaitta vi [nirdoSayitu] kSaya karane-NiThThala / vAlA, karmoM kA nAza krnevaalaa| NiThThavaNa na [niSThIvana] thUka khakhAra / vi. Niba~ka thi [de] TaMka-cchinna / viSama, asmaan| thuuknevaalaa| giTTaMkiya vi [niSTaGkita] nizcita, ava Nichaha aka [ ni+ stambha ] niSTambha dhaarit| ___ karanA, nizceSTa honA, stabdha honA / NiTua aka [ kSar ] TapakanA, cuunaa| | niThuha aka [ ni+SThIva ] thUkanA / NiTuha aka [vi + gal] gala jaanaa| naSTa / NiThThaha vi [de] stabdha, nizceSTa / honA / NiThThahAvaNa vi [niSThambhaka] nizceSTa karaneNi? dekho piTThA - ni + sthaa| / vAlA, stabdha krnevaalaa| NiTraya ) saka [ ni+ sthApay ] samApta Nihia na [de] thUka, niSThIvana, khakhAra / Niva , karanA, pUrNa krnaa| anta NiDa puM [de] pizAca, rAkSasa / karanA, nAza karanA / vizeSa rUpa se sthApana NiDala ) na [lalATa] bhAla / karanA, sthira krnaa| NiDAla Ni?vaya vi [niSThApaka] samApta karanevAlA / DDi na [nIDa] pakSi-gRha / NiTTA aka [ni + sthA] khatama honaa| samApta NiDDahaNa na [nirdahana] jalA denaa| honaa| NiDDuha dekho nnittua|
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ 392 saMkSipta prAkRta-hindI koSa NiNAya-NidAha NiNAya puM [ninAda] AvAja / Nittala vi [de] anivRtta / NiNNa vi [nimna] nIcA, adhastana / Nitti (apa) dekho NIi / NiNNakkhu ki [nissArayati] bAhara nika- Nittisa vi [nistriMza] karuNA hIna / latA hai| NittiraDi vi [de] nirantara, avyavahita / NiNNagA strI [nimnagA] nadI / NittiraDia vi [de] truTita, TUTA huA / NiNNa? vi [nirnaSTa] nAza prApta / Nittuppa vi [de] sneha-rahita, ghRta Adi se NiNNaya puM [nirNaya] nizcaya, avadhAraNa / varjita / phaislaa| Nittula vi [nistula] asAdhAraNa / NiNNayA dekho nninnnngaa| Nittusa vi [nistuSa] tuSa-rahita, vizuddha / NiNNAra vi [nirnagara] nagara se nirgata / Nitteya vi [nistejas] teja-rahita / NiNNAlA strI [de] caJcu / NitthaNaNa na [nistanana] vijaya-sUcaka dhvani / NiNNAsa saka [ nir + nAzay ] vinAza Nitthara saka [nira +tu ] pAra karanA, pAra krnaa| utrnaa| NiNNidda vi [ninidra] nidrA-rahita / NitthANa vi [niHsthAna] sthAna-rahita, sthAnaNiNNimesa vi ninimeSa] nimeSa-rahita, eka- bhraSTa / / Taka / ceSTA-rahita / anupyogii| NitthAma vi [ niHsthAman ] nirbala, manda / NiNNI saka [nir + NI] nizcaya krnaa| NitthAra saka [ nir = tAray ] pAra utANiNNuNNaa vi [nimnonnata] U~cA-nIcA, ranA, taarnaa| bacAnA, chuTakArA denA / vissm| uddhAra krnaa| NiNNeha vi [niHsneha] sneha-rahita / NitthAraga vi [nistAraka] pAra jAnevAlA, NiNhaiyA strI [nihnavikA] lipi-vizeSa / pAra utrnevaalaa| NiNhaga , puM [nihnava] satya kA apalApa NitthiNNa vi[nistIrNa] uttIrNa, pAra-prApta / NiNhaya karanevAlA, mithyaavaadii| apa- jisako pAra kiyA ho vaha / NiNhava) laap| |NidaMsa saka [ ni+ darzaya ] udAharaNa / NiNhava saka [ni + hanu] apalApa krnaa| batalAnA, dRSTAnta dikhAnA / dikhAnA / NiNhavaga vi [nihnAvaka]apalApa karanevAlA / NidasaNa na [nidarzana] udAharaNa, dRSTAnta / NiNhavaNa vi [nihnavana] apalApa-kartA / dikhaanaa| NiNhavida dekho nninnhuvid| NidarisaNa dekho NidaMsaNa / NiNhuya vi [nihanuta] apalapita / Nidarisima vi [nidarzita] upadarzita, bataNiNhuva dekho NiNhava = ni+ hra / lAyA huaa| NiNhavida (zau) vi [ni + hnata] apalapita / NidA strI [de] jJAna-yukta vedanA / jAnate hue Nitiya dekho nnicc| bhI kI jAtI prANi-hiMsA / NituDia vi [nituDita] TUTA huA, chinna / NidANa dekho NiANa / Nitta dekho nnett| NidAyA dekho nnidaa| Nittama vi [nistamas] andhakAra-rahita / NidAha puM [nidAgha] dhAma, uSNa / grISmaajJAna-rahita / __ kAla / jeTha mAsa / tIsare naraka kA eka
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ NidAha - NiddhamAya saMkSipta prAkRta-hindI koSa naraka - sthAna | NidAha puM [ nidAha] asAdhAraNa dAha / Nidesa puM [ nideza ] AjJA, hukuma / Nidesia vi [nidezita ] pradarzita / ukta, kathita / fara a [ nirdA] dAvAnala-rahita / jaMgalarahita / piTThi vi [nirdiSTa ] kathita, ukta / pratipAdita, nirUpita | Nidocca na [ de] bhaya kA abhAva | svAsthya, tandurustI / vi [nirdeSTR ] nirdeza karanevAlA / " NiddaMjhANa na [nidrAdhyAna] nidrA meM hotA Niddisa saka [nir + diz ] uccAraNa karanA, durdhyAna-vizeSa / kathana karanA / pratipAdana karanA, nirUpaNa dhyAna, divi [nirdvandva ] dvandva-rahita, kleza-rahita / NiddaMbha vi [nirdaMmbha] dambha-rahita, kapaTa rahita / giddaDI (apa) dekho NiddA = nidrA / giddaDDha vi [nirdagdha] jalAyA huA, bhasma kiyA huA / puM. nRpa - vizeSa / ratnaprabhA nAmaka naraka - pRthivI kA eka narakAvAsa | majjha puM [ madhya] narakAvAsa - vizeSa, eka naraka- pradeza / degvatta puM [degAvarta] narakAvAsa-vizeSa / siNiddesaga [ vaziSTa ] naraka- pradeza - vizeSa / bhasma karanA / NiddA aka [ni + drA ] nidrA lenA / NiddA strI [nidrA ] nIMda | vaha nidrA jisameM ekAdha AvAja dene para hI AdamI jAga uThe / degaMta vi [degvat] nidrAyukta, nidrita / karI strI. latA-vizeSa | degNiddA strI [ nidrA ] vaha nidrA jisameM bar3I kaThinAI se AdamI uThAyA lava [vat ] nidrAvAlA | avi [da] nidrA denevAlA / NiddAa vi [nidrA ] jo nIMda meM ho / giddA vi [nirdA ] agni-rahita / 393 NiddAria vi [nirdArita] khaNDita, vidArita / avi [nirdA] paitRka dhana se varjita / fraNI strI [nidrANI] vidyAdevI vizeSa | yA dekho dA / 50 yi vi [nirdaya ] niSThura / Ni na [nirdalana ] mardana, vidAraNa | vi. mardana karanevAlA | fate vi [nirdoSa ] dUSaNa varjita vizuddha / 1 Niddaha saka [ nir + daha, ] jalA denA, giddha na [snigdha | sneha, rasa-vizeSa / vi. snehayukta, cikanA / kAnti-yukta | ddhita va [nirmAta] agni-saMyoga dhita, mala-rahita / dhisa vi [de] nirdaya / nirlajja / NiGkhaNNa vi [nirdhAnya] dhAnya-rahita / dviNavi [nirdhana] akiMcana / ddhi va [] avibhinna gRha, eka hI ghara meM rahanevAlA / ddhimaNa na [ de] khAla, morI, pAnI jAne kA karanA / Nidukkha vi [nirduHkha ] duHkha-rahita, sukhI / Nidura puM [de. nettara] deza-vizeSa | siNavi [nidUSaNa ] nirdoSa | Nisa puM [ nirdeza] liMga yA artha- mAtra kA kathana / vizeSa kA abhidhAna / nizcayapUrvaka kathana / pratipAdana, nirUpaNa / AjJA / vi. jisako deza nikAle kI AjJA huI ho vaha / vi [nirdezaka ] nirdeza karane siya vAlA / giddottha na [ nirdoHsthya] duHsthatA kA abhAva | vi. svastha | vizo rAstA / ddhimaNa na [ nirmAna ] tirskaar| puM. yakSavizeSa | ddhimA vi [] avibhinna gRha, eka hI ghara
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ 394 saMkSipta prAkRta-hindI koSa Niddhamma-NippalivayaNa meM rhnevaalaa| / sAmane girnevaalaa| Niddhamma vi [de] eka hI tarapha jaanevaalaa| NipUra paM [nipUra] nandIvRkSa / Niddhamma vi [nirdharman] dharma-rahita, adhrmii| NippaaMpa dekho NippakaMpa / Niddhaya vi [de] dekho nniddhm|| Nippaesa vi [niSpradeza] pradeza rahita / puM NiddhADa saka [nir + dhATya ] bAhara nikAla paramANu / denaa| NippaMka vi [niSpaGka] kardama-rahita / NiddhAraNa na [nirdhAraNa] guNa yA jAti Adi NippaMkiya vi [niSpaGkina] paMka-rahita / ko lekara samudAya se eka bhAga kA pRthakka- NippaMkha saka [nir + pakSaya] pakSa-rahita raNa / nizcaya, avadhAraNa / krnaa| NiddhAva saka [nir + dhAva] daudd'naa| NippaMda vi [niSpanda] calana-rahita sthira / NiddhaNa saka [nir +dhU] vinAza krnaa| NippakaMpa vi [niSprakampa kampa-rahita, dUra krnaa| sthir| NiddhaNiya , vi [nirdhata] vinAzita, naSTa Nippakkha vi [niSpakSa] pakSa-rahita / Niddhaya kiyA huaa| apanIta / Nippagala vi [niSpragala] cUnevAlA / Niddhama vi [nirdhama] dhUma rahita / eka taraha NippaccavAya vi [niSpratyavAya] pratyavAyakA apalakSaNa / rahita, nirvighna / nirdoSa, vizuddha, pavitra / Niddhaya dekho Niddhaya / Nippacchima ni [niSpazcima] antima, anta Niddhoa vi [nidhauta] dhoyA huA / nirmala / kaa| pariziSTa, avaziSTa / NiddhobhAsa vi [snigdhAvabhAsa] camakIlA, NippaTTa vi [de] adhik| snigdhapana se cmktaa| NippaTTa vi [niHspaSTa] aspaSTa, avyakta / NidhaNa na [nidhana] vinAza, mauta / degpasiNavAgaraNa vi [ praznavyAkaraNa] Nivatta vi [nidhatta] nikAcita, nizcita / na. niruttara kiyA huaa| ba~dhe hue karmoM kA tapta sUcI-samUha kI taraha NippaTTa vi [niHspRSTa] nahIM chUA huA / avasthAna / vi. nibir3a bhAva ko prApta karma- NippaDikamma vi [niSpratikarman] saMskArapudgala / rahita, pariSkAra-vajita, malina / Nidhatti strI nidhatti] karaNa-vizeSa jisase NippaDiyAra vi [niSpratikAra] nirupAya / karma-pudgala nibir3a rUpa se vyavasthApita hotA NippaNia vi [de] pAnI se dhoyA huaa| NippaNNa dekho NipphaNNa / Nidhamma dekho Niddhamma - nirdharman / NippaNNa vi [niSprajJa] buddhi-rahita / NidhANa dekho nnihaann| Nippatta vi [niSpatra] patra-rahita / NidhUya dekho Ni nn| Nippatti , dekho nnipphtti| NinnAma saka [nir + namaya] jhukAnA / |NippaTTi / NipaTTa na [de] gAr3ha / Nippabha vi [niSprabha] nisteja, phiikaa| NipaDiya vi [nipatita] nIce girA huaa| Nippariggaha vi [niSparigraha] parigraha-rahita / NipA saka [ni + pA] piinaa| NippalivayaNa vi [niSprativacana] niruttara, NipAi vi [nipAtin] nIce girne-vaalaa| uttara dene meM asamartha /
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ Nippasara - NibuDa Nippasara vi [niSprasara] jisakA phailAva na ho / free dekho free / NippAiya dekho NiSphAiya / NippANavi [niSprANa ] nirjIva / NippAla dekho NaMpAla / saMkSipta prAkRta-hindI koSa NipAva puM [ niSpApa ] eka dina kA upavAsa / NippAva dekho NipphAva / Nipicchavi [] Rju, sarala / dRr3ha, majabUta / forfoug a [ niSpiSTa ] pIsA huA / na. peSaNa kI samApti / NippivAsa vi [niSpipAsa] pipAsA - rahita, niHspRha | NiSpivAsA strI [niSpipAsA ] spRhA kA abhAva / / Nihi vi [niHspRha ] spRhA - rahita, nirmama NippIDia vi [niSpIDita] dabAyA huA / NippIlaNa na [niSpIDana ] dabAva, dabAnA | NipIliya dekho NippIDia nicor3A huA / NippuMsaNa na [ niSpuMsana] poMchanA, mArjana | abhimana / frognna vi [niSpuNya] puNya-rahita / Nippunnaga vi [niSpuNyaka] puNya-rahita / Nipphajja aka [nir + pad] nIpajanA, upajanA, siddha honA / phiDi vi [nisphaTita] vishiirnn| jisakA mijAja ThikAne para na ho / aMkuza - rahita / NipphaNNa vi [niSpanna ] nIpajA huA, banA huA, siddha / 395 phitti va [niSpatti ] niSpAdana, siddhi | Nippharisa vi [de] nirdaya 1 NiSphala vi [niSphala ] phala-rahita, nirarthaka / NiSphAa dekho NivphAva / NiSphAya saka [ nir + pAy ] nIpajAnA, banAnA, siddha karanA / NipphAyaga vi [niSpAdaka ] nIpajAnevAlA, banAnevAlA, siddha karanevAlA / NiphAva puM. [niSpAva] dhAnya- vizeSa, valla | eka mApa, bA~Ta - vizeSa / NipphiDa aka [ ni + sphiT ] nikalanA / Nipphura puM. [nisphura] prabhA, teja / NippheDa puM. [ nispheTa] nirgamana, bAhara nika bAhara lanA / Nipphesya vi [nispheTaka ] bAhara nikAlane - vAlA | NippheDiya vi [nispheTita ] nissArita, niSkAsita | bhagAyA huA, nasAyA huA / apahRta chInA huA / NippheDiyA strI [nispheTikA ] apaharaNa, corI | Nipphesa puM. [ de] AvAja nikalanA / Nipphesa puM. [ niSpeSa ] pIsanA | saMgharSa | puM. eka kulaputra / NipulA puM [froyota ] AgAmI caubIsI meM NibaMdha saka [ni + bandhu ] bA~dhanA | karanA / hone vAle eka jina- deva / upArjana karanA | NippulAya vi [niSpulAka ] cAritra doSa se NibaMdha puMna [ nibandha ] sambandha, saMyoga / Agraha, rahita / haTha 1 NipphaMda dekho NippaMda | NipphaMsa vi [de] nistriza, nirdaya / NibaMdhaNa na [ nibandhana ] kAraNa, prayojana, nimitta / Nibaddha vi [nibaddha] ba~dhA huA / saMyukta, sambaddha / nibiDa vi [nibiDa ] sAndra, gAr3ha | frets [] dekho Nibbukka / NibuDu aka [ni + masj] nimajjana karanA, banA /
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ huaa| saMkSipta prAkRta-hindI koSa NibuDDa-Nimitta NibuDa vi [nimagna] DUbA huA, nimagna / NibbhIa vi [nirbhIka]bhaya-rahita, niDara / Nibola dekho NibuDDu = ni + masj / Nibbhugga vi [de] bhagna, khnnddit| Niboha puM. [nibodha] prakRSTa bodha, uttama Nibbhuya dekho NibhUa / jJAna / aneka prakAra kA bodha / Nibbheya puM. [nirbheda] bhedana, vidAraNa / NibbaMdha puM. [nirbandha] Agraha / Nibbheriya vi [nirbharita] prasArita, phailAyA NibbaMdhaNa na [nirbandhana] nibandhana, hetu, kAraNa / Nibha dekho Niha = nibha / Nibbala dekho Nivvala = nir+pad / NibhaMga puM. [nibhaGga] bhaJjana, khaNDana, troTana / Nibbala vi [nirbala] bala-rahita, durbl| NibhacchaNa dekho nnibbhcchnn| NibbahiM a [nirbahis] atyanta baahr|| NibhAla saka [ni + bhAlaya] dekhanA, NibbAhira vi [nirbAhya] bAhara kA, bAhara nirIkSaNa karanA / gayA huaa| Nibhia / dekho Nihua / Nibbukka vi [de] mUla-rahita / Nibhua / NibbuDDa dekho NibbuDDu = nimagna / Nibhela saka[nir +bhelaya] bAhara karanA / NibhaMcha dekho Nibbhaccha / NibhelaNa na [de] gRha, sthAna / NibhaMjaNa na de] pakvAnna ke pakAne para jo | Nima saka [ni + as] sthApana karanA / zeSa ghRta rahatA hai vaha / NimaMta saka [ni + mantraya] nimantraNa denA / NibhaMta vi [ninti ] saMzaya-rahita / / nyautA denaa| Nibbhagga na [de] bagIcA / Nimagga vi [nimagna] DUbA huaa| jalA strI. Nibbhagga vi [nirbhAgya] bhAgya-rahita, kama- | nadI-vizeSa / nasIba, abhaagaa| Nimajja aka [ni + masj] DUbanA, nimajjana Nibbhaccha saka [ nira +bharsa ] tiraskAra krnaa| karanA, apamAna karanA, avahelanA karanA, Nimajjaga vi [nimajjaka] nimajjana karaneAkroza-pUrvaka apamAna karanA / vaalaa| puM vAnaprasthAzramI tApasa-vizeSa jo Nibbhaya vi [nirbhaya] bhaya-rahita, niDara / snAna ke lie thor3e samaya taka jalAzaya meM Nibbhara saka [nir +bhR]bharanA, pUrNa karanA / nimagna rahate haiN| Nibbhara vi [nirbhara] pUrNa, bharapUra, vyApaka, NimANia dekho NimmANia = nirmAnita / phailnevaalaa| Nimi saka [ni + yuj] jor3anA / Nibhida saka [nir +bhid] tor3anA, vidA- | Nimia vi [nyasta] sthApita, nihita / raNa krnaa| NimiJa vi [de] sUMghA huA / Nibbhicca vi [nirbhIka] bhaya-rahita / NimiNa dekho NimmANa = nirmANa / Nibbhijjata / dekho Nibbhida / Nimitta na [nimitta] hetu / sahakAri-kAraNa / NibhijjamANa ) kA kavaka / bhaviSya Adi jAnane kA eka zAstra / atINibhiTTa vi [de] AkrAnta / ndriya jJAna meM kAraNa-bhUta padArtha / jaina NibbhiNNa vi [nibhinna] vidArita, tor3A | sAdhuoM kI zikSA kA eka doSa / degpiMDa paM huaa| vidva / [degpiNDa] bhaviSya Adi batalA kara prApta kI
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ Nimitti-NimmAya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 397 huI bhikSA / Nimmajjiya vi [nirmAjita upalipta / Nimitti vi [nimittin] nimitta-zAstra kA NimmaNa vi [nirmanas] mana-rahita / jAnakAra / NimmaNuya vi [nirmanuja] manuSya-rahita / Nimittia dekho Nemittia / himmaddaga vi [nirmardaka] nirantara mardana Nimilla aka [ni+mIla] A~kha miiNcnaa| karanevAlA / puM. coroM kI eka jAti / Nimilla vi [nimIlita] mudrita-netra / Nimmaddiya vi [nidita] jisakA mardana kiyA NimillaNa dekho NimIlaNa / ___ gayA ho| Nimisa aka [ni + miS] A~kha muuNdnaa| Nimmama vi [nirmama] mamatA-rahita, niHspRha / Nimisa puM. [nimiSa] netra-saMkoca, akSimIlana, puM bhAratavarSa ke eka bhAvI jinadeva / palaka mArane bhara kA samaya / Nimmaya vi [de] gata, gayA huaa| NimIlaNa na [nimIlana] akSi-saMkoca / Nimmala vi [nirmala] mala-rahita, vizuddha / puM. NimIlia vi [nimIlita] mudrita (netra) / brahma-devaloka kA eka prastara / NimIsa na [nimizra] eka vidyAdhara-nagara / Nimmalla na [nirmAlya] deva kA ucchiSTa Nime saka [ni + mA] sthApana karanA / dravya / NimeNa na [de] sthAna, jagaha / Nimmava saka [nir + mA] banAnA, racanA, Nimela strIna [de] danta-mAMsa / krnaa| Nimesa puM [nimeSa] nimIlana, akSi-saMkoca, |Nimmava saka [ nir + mApay ] banavAnA, palaka kA giranA, palaka / karAnA, racanA krnaa| Nimesi dekho nnime| Nimmavaittu vi [nirmApayitu] banavAnevAlA / Nimesi vi [nimeSin] A~kha muudnevaalaa| Nimmaha saka [gam] jAnA, gamana karanA / Nimma saka [ni+mA] banAnA, nirmANa aka. phailnaa| Nimmaha puM [nirmatha] vinAza / vi. vinAzaka / karanA / Nimma puMstrI [naima] jamIna se U~cA nikalatA NimmA dekho nnimm| prdesh| NimmANa saka [ni+mA] banAnA, karanA, Nimmaia vi [nirmita] racita, kRta / rcnaa| NimmaMthaNa na [nirmathana] vinAza / vi. NimmANa na [nirmANa] racanA, banAvaTa, vinAzaka / kRti / zarIra ke aMgopAMga ke nirmANa meM NimmaMsa vi [nirmAMsa] mAMsa-rahita, zuSka / niyAmaka karma-vizeSa / NimmaMsA strI [de] cAmuNDA devI / NimmANa vi [nirmAna] mAna-rahita / NimmaMsu vi de. niHzmazru] taruNa / | NimmANaa vi [nirmApaka] banAnevAlA / Nimmakkhia dekho Nimmacchia = nirmakSika / | NimmANia vi [nirmAnita] apamAnita, Nimmaccha saka [ni + mrakSa] vilepana karanA / tiraskRta / Nimmacchara vi [nirmAtsarya] IrSyA-rahita / NimmANusa vi [nirmAnuSa] manuSya-rahita / Nimmacchia na [nirmakSika] makSikA kA NimmAya vi [nirmAta] racita, vihita, kRta / abhAva / nirjntaa| nipuNa, abhyasta, kuzala / NimmajjAya vi [nirmaryAda] mryaadaa-rhit| / NimmAya na [nirmAya] nirvikRtika tapa /
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ 398 saMkSipta prAkRta-hindI koSa NimmAlia-NirabhirAma NimmAlia dekho Nimmalla / nirbAdha / vyavadhAna rahita, satata / NimmAva saka [nir + mApaya] banavAnA, NiraMtariya vi [nirantarita] antara-rahita, krvaanaa| vyvdhaan-rhit| Nimmia vi [nirmita] racita, banAyA huA / NiraMdha vi [norandhra] chidra-rahita / vAi vi [degvAdina] jagat ko IzvarAdi- NiraMbara vi [nirambara] vastra-rahita / kRta maannevaalaa| NiraMbhA strI [nirambhA] vairocana indra kI eka Nimmissa vi [nirmizra] milA huA, mizrita / / an-mhissii| vallI strI. atyanta najadIka kA svajana / NiraMsa vi [niraMza] aMza-rahita, akhaNDa, NimmIsa vi [nirmizra] mizraNa-rahita / __ sampUrNa / NimmIsua vi [de] dAr3hI-macha-vajita / NiraMha vi [niraMhas] nirmala, pavitra / Nimmukta vi [nirmukta] mukta kiyA gnn| | Nirakka puM [de] cora / pRSTha, pITha / vi. sthita / Nimmukkha puM [nirmokSa] mukti, chuTakArA / Nirakkiya vi [nirAkRta] apAkRta, nirasta / NimmUla vi [nirmUla] mUla-rahita, jisakA mUla | Nirakkha saka [nira + IkSa ] nirIkSaNa kATA gayA ho vaha / karanA. dekhnaa| Nimmera vi [ nirmaryAda ] maryAdA-rahita, | Nirakkhara vi [nirakSara] murkha, jJAna-rahita / nirlajja / giragAra vi [nirAkAra AkAra-rahita / himmoa ' [nirmoka] kaJcaka, sarpa kI tvacA / Niraggala vi [nirargala] rukAvaTa se rahita / NimmoaNI strI [nirmAcanI] kaJcuka, svarI, niraMkuza / nirmoka / NiraccaNa vi [nirarcana] arcana-rahita / NimmoDaNa na [nirmoTana] vinAza / / Nira? vi [nirartha] niSprayojana, nikammA / Nimmolla vi [nirmUlya] mUlya-rahita / na. prayojana kA abhAva / / Nimmoha vi [nirmoha] moha-rahita / NiraNa vi [niRNa] karaja se mukta / Nirai strI [niRti) mUla nakSatra kA adhi-NiraNAsa dekho NiriNAsa = naz / SThAyaka deva / NiraNukaMpa vi [niranukampa] anukampA-rahita / NiraiyAra vi [niraticAra] aticAra-rahita, | NiraNukkosa vi [niranukroza nirdaya / dUSaNa-vajita / NiraNutAva vi [niranutApa] pazcAttApa-rahita / Niraisaya vi [niratizaya] atyanta, sarvAdhika / Nirattha vi [nirasta] apAsta, nirAkRta / NiraIAra dekho NiraiyAra / Nirattha vi [nirartha,degka ] apArthaka, NiraMkusa vi [ niraGkaza ] aMkuza rahita, | Niratthaga nikammA, niSprayojana / svcchndo| Niratthaya / NiraMgaNa vi [niraGgaNa] nirlepa / Nirannaya puM [niranvaya] anvaya-rahita / NiraMgI strI [de] ghUghaTa / Nirappa aka sthA] baiThanA / NiraMjaNa vi [niraJjana] nirlepa / / Nirappa puM [de] pRSTha, pITha / vi. udveSTita / NiraMtaya vi [nirantaka] anta- hita / NirappaNa vi [nirAtmIya] parakIya / NiraMtara vi [nirantara] vyavadhAna-rahita / Nirabhiggaha vi [nirabhigraha] abhigraha-rahita / NiraMtarAya vi [ nirantarAya ] nirvighna, NirabhirAma vi [nirabhirAma ] asundara /
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ Nirabhilappa - NirAbAha Nirabhilappa vi [nirabhilApya ] anirvacanIya / NirabhissaMga vi [nirabhiSvaGga] Asakti rahita, niHspRha / Niraya puM [ niraya] naraka, pApa bhoga-sthAna / naraka - sthita jIva / pAla puM. deva - vizeSa / valiyA strI [likA ] jaina Agama granthavizeSa | naraka - vizeSa | saMkSipta prAkRta-hindI koSa Niraya vi [nirata] Asakta / tatpara, tallIna / riyavi [nIrajas ] rajo-rahita, nirmala / fra sa [bubhukS ] khAne kI icchA karanA / riva saka [ A + kSip ] AkSepa karanA / Niravaikkha vi [nirapekSa ] nirIha, niHspRha | Niravakakha vi [niravakAGakSa] spRhA - rahita / Niravakhivi [niravakAGkSin ] niHspRha | NiravagAha vi [niravagAha ] avagAhana - rahita / Niravaggaha vi [niravagraha] niraMkuza, svacchandI / Niravacca vi [nirapatya ] niHsantAna / Niravajja vi [niravadya] nirdoSa, vizuddha / NiravaNAma dekho NiroNAma / futarkkha dekho Niravaikkha / varjita / nirdoSa, vizuddha / Niravikkha rivekkha Niraveccha dekho rivaikkha / Nirasa saka [nir + as ] apAsta karanA / NiramaNa vi[ nirazana ] AhAra-rahita upoSita / NirasaNa na [nirasana] nirAkaraNa haTA denA, 3 khaNDana / risi vi [nirasi] khaDga-rahita / rissAya vi [nirAsvAda ] svAda rahita / rissAvi vi [nirAsrAvin ] nahIM Tapakane - vAlA, chidra - rahita / rihaMkAra vi [nirahaMkAra ] garva - rahita / rihAri vi [nirAhArin ] AhAra-rahita / NirahigaraNa vi [niradhikaraNa] adhikaraNarahita, hiMsA-rahita, nirdoSa / NirahilAsa vi [nirabhilASa ] icchA-rahita / raheu vi [nirhetu] kAraNa rahita / nirAia vi [nirAyata ] lambA kiyA huA, vistArita | NirAusa vi [nirAyuS] Ayu-rahita / NirAu vi [nirAyudha] niHzastra / Niravayava vi [niravayava] avayava rahita, NirAkara niraMza / NirAgara NiravayAsa vi [niravakAza] avakAza-rahita / NiravarAhavi [niraparAdha] begunAha / NivarAhi vi [niraparAdhin ] Upara dekho / NiravalaMba vi [niravalamba] asahAya / NiravalAva vi [nirapalApa ] apalApa - rahita gupta bAta ko prakaTa nahI karanevAlA / NiravasaMka vi [nirapazaGka] duHzaMkA-varjita / Niravasara vi [niravasara] avasara -rahita / NiravasANa vi [niravasAna] anta-rahita / Niravasesa vi [niravazeSa ] sakala | Niravaha saka [ nir + vaha ] nirvAha karanA, 399 saka [nirA + kR] niSedha karanA / dUra karanA | vivAda kA phaisalA karanA / nirAgasa vi [nirAkarSa ] raMka | NirAgAra vi [nirAkAra] AkRti -rahita, Ananda-rahita, apavAda rahita / NirANaMda vi [nirAnanda ] nibAhanA | NiravAya vi [nirapAya ] upadrava rahita, vighna- NirAbAha zokAtura / NirANiu (apa) a. nizcita / NirANukaMpa dekho NiraNukaMpa | NirANuvatti vi niranuvartin ] nahIM karanevAlA / sevA nahIM karanevAlA | NirAdavi [de] naSTa, vinAza prApta / nirAbAdha anusaraNa vi [nirAbAdha] AbAdhA rahita, harakata - rahita /
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ 400 saMkSipta prAkRta-hindI koSa NirAmagaMdha-Nirujjama NirAmagaMdha vi [nirAmagandha] dUSaNa-rahita, NirAsava dekho [nirAzrava] Azrava-rahita, nirdoSa caaritrvaalaa| karma-bandhana ke kAraNoM se rahita / NirAmaya vi [nirAmaya] roga-rahita / -NirAsasa dekho NirAsasa / NirAmisa vi nirAmiSa] AsaktihIna NirAha vi [de] nirdaya / nirIha, nirbhissvngg| Niria vi [de] bAkI rakhA huA / NirAya vi [de] Rtu, sarala / prakaTa, khulaa| Nirii dekho nniri| puM. zatru / vi. lambA kiyA huaa| pracura, / NiriMka vi [de] nata / adhika / NiriMgI [de] dekho nniirNgii| NirAyaMka vi [nirAtaGga] AtaGka-rahita, NiridhaNa vi [nirindhana] indhana-rahita / niirog| | Nirikkha saka [nir + IkS dekhanA, avalokana NirAyara dekho nniraagr| krnaa| NirAyava vi [nirAtapa] Atapa-rahita / Niriggha saka [ni + lI] AzleSa karanA / NirAyAra dekho nniraagaar| ___ aka chipanA / NirAyAsa vi [nirAyAsa] parizrama-rahita / NiriNa vi [niRNa] RNa-mukta / NirAraMbha vi [nirArambha] Arambha-vajita / / NiriNAsa saka [gam] gamana karanA / NirAlaMba vi [nirAlamba] Alamba-rahita / NiriNAsa saka [piSa] pIsanA / NirAlaMbaNa vi [nirAlambana] AzaMsA-rahita, NiriNAsa aka [naz] palAyana krnaa| saMzaya-rahita, prArthanA-rahita, icchA-rahita, bhAganA / anumAna rahita / Alambana-rahita / NiriNijja saka [piS] pIsanA / NirAlaya vi [nirAlaya] sthAna-rahita, ekatra Niritti strI [niriti] eka rAtri kA nAma / sthiti nahIM krnevaalaa| NirIha vi [nirIha] niSkAma / NirAloya vi [nirAloka] prakAza-rahita / nizcita / NirAvakakhi vi [niravakAGkSin AkAMkSA-Nirua dekho Niruja / rahita, niHspaha / NiruIkaya [niruIjIkRta] nIroga kiyA gayA / NirAvayakkha vi [nirapekSa] apekSA-rahita, NiruMbha saka [ni+rudha] nirodha krnaa| nirIha / NirukkaMTha vi [nirutkaNTha] utkaNThA-rahita, NirAvaraNa vi [nirAvaraNa] pratibandhaka- nirutsAha / rahita / nagna / Niruggha dekho nniriggh| NirAvarAha vi [niraparAdha] aparAdha-rahita / NiruccAra vi [niruccAra] uccAra-purINirAvikkha / dekho NirAvayakkha / Sotsarga ke lie logoM ke nirgamana se vajita / NirAvekkha / pAkhAnA jAne se jo rokA gayA ho| NirAsa vi [nirAza] hatAza / na. AzA kA Nirucchava vi [nirutsava utsava-rahita / abhaav| NirucchAha vi [nirutsAha] utsAha-hIna / NirAsa vi [de] krUra / Niruja vi [niruja] roga-rahita / sikha NirAsaMsa vi [nirAzaMsa] AkAMkSA-rahita / na [degzikha] eka prakAra kI tapazcaryA / NirAsaya vi [nirAzraya] nirAdhAra / ' Nirujjama vi [nirudyama] udyama-rahita,
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ NirudAi-NiroNAma saMkSipta prAkRta-hindI koSa 401 aalsii| nahIM mAnanevAlA, pratyupakAra nahIM karanevAlA / NiruTTAi vi [nirutthAyin] nahIM utthnevaalaa| Niruvaggaha vi [nirupagraha] upakAra nahIM nirutta vi[nirukta] kathita / na nizcita ukti / krnevaalaa| vyutpatti / vedAGga zAstra-vizeSa jisameM vaidika | NiruvaTThANi vi [nirupasthAnin] nirudyamI, zabdoM kI vyAkhyA hai| akathita, dRSTAnta / aalsii| vyutptti-yukt| Niruvaddava vi [nirupadrava] upadrava-rahita, Nirutta vi [de] nizcita / cintA-rahita / AbAdhA-varjita / Niruttatta vi [niruttapta ] vizeSa tApa-yukta, Niruvama vi [nirupama] asamAna, asAdhAraNa / santapta / Niruvayariya vi [nirupacarita] vAstavika, Niruttama vi [niruttama] atyanta zreSTha / tathya / Niruttara vi [niruttara] uttara-rahita kiyA | NiruvayAra vi [nirupakAra] upakAra-rahita / huA, parAsta / Niruvaleva vi [nirupalepa] lep-vrjit,alipt| Nirutti strI [nirukti] vyutpatti / Niruvasagga vi [nirupasarga] upadrava-vajita / Niruttia vi [nairuktika] vyutpatti ke anusAra puM. mokSa / na. upasarga kA abhAva / jisakA artha kiyA jAya vaha zabda / Niruvahaya vi [nirupahata] upaghAta-rahita, Niruttiya na [nairuttika] nirukti, vyutpatti / __ akSaya / apratihata / Nirudara vi [nirudara] choTA peTavAlA, Niruvahi vi [nirupadhi] mAyA-rahita, anudr| niSkapaTa / Niruddha vi [niruddha] rokA huaa| AvRta, NiruvAra sapha [ graha ] grahaNa karanA / AcchAdita / puM. matsya kI eka jAti / NiruvAlaMbha vi [nirupAlambha] upAlambhazUnya / Niruddha vi [niruddha] thor3A, saMkSipta / Nirubigga vi [nirudvigna] udvega-rahita / Niruddhavva / dekho NiruMbha kA kvk.|| NirussAha vi [nirutsAha] utsAha-hIna / NirubbhaMta / NirUva saka [ni + rUpaya] vicAra kara khnaa| Niruli puMstrI [de] kumbhIra-nakra kI AkRti vivecana karanA / dekhanA / dikhalAnA / talAza vAlA eka jantu / krnaa| NiruvakiTTa dekho NiruvakkiTTha / NirUvaNa na [nirUpaNa] vilokana, nirIkSaNa / Niruvakkama vi [nirupakrama] jo kama na kiyA vi. dikhlaanevaalaa| jA sake vaha (AyuSya) / vighnarahita, abAdha / NirUvaNayA strI [nirUpaNA] nirUpaNa / Niruvakkaya vi [de] akRta, nahIM kiyA huaa| NirUvAvia vi [nirUpita] jisa kI khoja NiruvakkiTTha vi [nirupalkiSTa] kleza-vajita, | karAI gaI ho vaha / duHkharahita / NirUsua vi [nirutsuka] utkaNThA-rahita / Niruvakkesa vi [nirupakleza] zoka Adi | NirUha puM [nirUha] anuvAsanA-vizeSa, eka klezoM se rahita / taraha kA virecana / Niruvakkha vi [nirupAya] anirvacanIya / Nireya vi [nirejas] niSkampa, sthira / Niruvaga vi [nirupaka] pratipAdaka / NireyaNa vi [nirejana] nizcala, sthira / NiruvagAri vi [nirupakArin] upakAra ko NiroNAma puM [niravanAma] namratA-rahita,
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ Niroya- NivaDa pilluMcha saka [muc ] chor3anA, tyAga karanA / pillutta vi [nirlapta ] vinAzita / pillUra saka [chid] chedana karanA, kATanA / garvita, uddhata / Niya vi [nIroga] roga-rahita / Nirova puM [de] Adeza, AjJA, rukkA / NirovayAra vi [nirupakAra] upakAra ko Nilleva vi [nirlepa ] lepa-rahita / Nillevaga puM [nirlepaka] dhobI / pillevaNa na [ nirlepana] mala ko dUra karanA / vi. nirlepa, lepa - rahita / kAla puM. vaha kAla jisa samaya naraka meM eka bhI nAraka jIva na ho / pillevia vi [nirlepita] lepa-rahita kiyA huA / bilakula khUTa gayA huA / pillehaNa na [ nirlekhana] udvarttana, poMchanA | vi [nirlobha ] lobha-rahita / Nillobha } Nilloha 402 nahIM mAnanevAlA / Nirovia dekho NirUvia / giroha puM [nirodha] rukAvaTa, rokanA / girohaga vi [nirodhaka ] rokanevAlA / liMka puM [de] pIkadAna | gilaya puM [ nilaya ] ghara, sthAna, Azraya / liyaNa na [nilayana] vasati, sthAna / NilADa na [ lalATa ] bhAla | Nilia dekho NilIa / Nilijja NilIa saMkSipta prAkRta-hindI koSa saka [nI + lI] AzleSa karanA | dUra karanA / aka. } chipa jAnA / NilIira vi [nile] AzleSa karanevAlA / Nilukka dekho NilIa / Nilukka saka[tuD ] tor3anA / Nilukka vi [ de. nilIna ] nilIna, pracchanna, tirohita / lIna, Asakta / NilukkaNa na [nilayana ] chipanA / NillaMka [de] dekho NilaMka | raj [ nRpa] rAjA | aNaya vi [deg sambandhin ] rAjasambandhI, rAjakIya | Nivai puM [ nRpati] Upara dekho / 'magga puM [deg mAgaM] rAjamArga, jAhira rAstA / Nivaia vi [nipatita] nIce girA huA / eka prakAra kA viSa / viittu vi [nipatitR] nIce giranevAlA / NivacchaNa na [ de] avatAraNa, utAranA / Nivajja aka [ nir + pan] niSpanna honA, nIpajanA, bananA / pillaMchaNa na [nirlAJchana] zarIra ke kisI avayava kA chedana | vijja aka [ni + sad] baiThanA / Nivajja aka [ni + sad] sonA / pillaccha dekho gellaccha / pillacchaNa vi [nirlakSaNa] mUrkha, bevakUpha / viTTa saka [ni + vartay ] nivRtta karanA / NivaTTa aka [ni + vRt] nivRtta honA, lauTanA, apalakSaNavAlA, kharAba / haTanA | rukanA / Nillajja vi [nirlajja ] lajjA-rahita / Nillajjima puMstrI [nirlajjaman] nirlajja - NivaTTa vi [nivRtta] nivRtta, haTA huA, pravRtti - vimukha | na. nivRtti / pana, bezaramI / Nillasa aka [ut + las ] ullasanA, nivaTTaNa na [ nivartana] nivRtti, pravRtti nirodha | vikasanA | jahA~ rAstA banda hotA ho vaha sthAna / lisia vi [] nirgata, niHsRta, niyata / NivaTTima vi [nirvartita] pakA huA, phalita, jillAlia vi [nilalita ] niHsArita / siddha / gilliha saka [ nir + likh ] ghisanA / NivaDa aka [ni + pat] nIce par3anA, nIce
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ nivaDaNa - Nividdha giranA / NivaDaNa na [ nipatana] adhaHpatana / fast fa [nipatitR] nIce giranevAlA | NivaNNa vi [niSaNNa] baiThA huA / puM. jisameM dharma Adi kisI prakAra kA dhyAna na kiyA jAtA ho vaha kAyotsarga / 'NivaNNa puM ['niSaNNa] jisameM Arta aura raudra dhyAna kiyA jAya vaha kAyotsarga | visya puM [niSaNNotsRta] jisameM dharma sart aura zukla dhyAna kiyA jAtA ho vaha Sara | saMkSipta prAkRta-hindI koSa vitta dekho viTTa = ni + vRt / vitta dekho NivaTTa = nivRtta / vittaNa dekho NivaTTaNa / vittaya vi [nivattaMka ] lauTanevAlA | vApasa karanevAlA | Nivatti strI [ nivRtti ] nivarttana / vittiya vi [nirvAttata] rokA huA, pratiSiddha | vittiya vi [nirvattata] niSpAdita | raft dekho vitta / Nivaya aka [ni + pat] samAnA, antarbhUta honA / Nivaya dekho NivaDa | Nivaya puM [ nipAta] nIce giranA, adhaH- patana | NivaruNa puM [ nivaruNa] vRkSa-vizeSa | Nivasa aka [ni + vas] nivAsa karanA / NivasaNa na [ nivasana] vastra / viha saka [gam ] jAnA, gamana karanA / Nivaha aka [naz] palAyana karanA / naSTa honA / viha ka [piS] pIsanA / Nivaha puMna [ nivaha] samUha | viha puMna [] samRddhi, vaibhava / NivAi vi [nipAtin ] giranevAlA | NivADa saka [ni + pAtay ] nIce girAnA / 403 NivANa na [nipAna] kUpa yA tAlAba ke pAsa pazuoM ke jala pIne ke lie banAyA huA jala - kuNDa, carahI / deg sAlA strI ['zAlA ] pazuoM kA pAnI pilAne kA sthAna / zivAya dekho NivADa / NivAya puM [de] pasInA / zivAya puM [ nipAta] adhaH - patana, giranA / saMyoga, sambandha / ca pra Adi vyAkaraNaprasiddha avyaya | vinAza / NivAya vi [ nivAta] pavana - rahita, sthira / NivAyaNa na [ nipAtana] girAnA, nipAtana, DhAhanA | vyAkaraNa - prasiddha zabda- siddhi, prakRti Adi ke binA vibhAga kiye hI akhaNDa zabda kI niSpatti | NivAra saka [ft + vAray ] nivAraNa karanA, niSedha karanA, rokanA / NivAraga vi [nivAraka ] niSedha karanevAlA, rokanevAlA / NivAraNa na [ nivAraNa ] niSedha, rukAvaTa | zIta Adi ko rokanevAlA, gRha, vastra Adi / vi. nivAraNa karanevAlA, rokane vAlA / nivAraya dekho NivAraga / NivAsa puM [ nivAsa ] nivasana, rahanA / DerA | Nivia dekho Nimia = nyasta / NiviTTa dekho viTTa - nivRtta / NiviTTha vi [niviSTa] sthita, baiThA huA / Asakta, lIna / NiviTTi vi [nirviSTa ] labdha, gRhIta | kapaTTii strI [kalpasthiti ] jaina sAdhuoM kA eka taraha kA AcAra / fufas dekho nibiDa / viDia dekho NibiDiya / Nivitti strI [ nivRtti ] pravRtti kA abhAva | vApasa lauTanA, pratyAvarttana / viddha a [ ] sokara uThA huA / hatAza /
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ Nivinna- Nivvamia hI daravAjevAle aneka gRha / ghara / Nivva na [nIvra ] chadi, paTala- prAnta / chappara ke Upara kA khaparaila / visira va [niveSTR ] baiTanevAlA / vijjhamANa vi [ nyuhyamAna ] jo le jAyA jAtA ho vaha / Nivva na [ de] kakuda, cihna / bahAnA | vvikkara vi [] parihAsa - rahita, satya / Nivvakkala vi [nirvalkala ] valkala-rahita / NivvaTTa dekho Nivvatta = nir + varttay / froaTTa (apa) dekho NiccaTTa | flag vi [nivRSTa ] barasA huA / NivuDDha saka [ni + vardhay ] tyAga karanA, NivvaTTaga vi [nivartaka] banAnevAlA, kartA / NivvaTTima dekho viTTima / chor3anA / hAni karanA / 404 saMkSipta prAkRta-hindI koSa udbhaTa | nirdaya | Nivina vi [nirvijJa] viziSTa jJAna se rahita / Nivisa aka [ni + viz] baiThanA / Nivisa (apa) dekho Nimisa / NivuDDhi strI [nivRddhi] vRddhi kA abhAva / | NivvaTTiya vi [nirvartita] niSpAdita, banAyA dina kI choTAI / far dekho | NivRtta dekho NivaTTa = nivRtta / fradi strI [ nivRti ] pariveSTana | NivUDha dekho NivvUDha | Nivea saka [ni + veday ] arja karanA / jJApana karanA, mAlUma karanA / Niveaga vi [nivedaka ] sammAna pUrvaka jJApana sammAna pUrvaka arpaNa karanA / karanevAlA, prArthI / NiveaNa na [ nivedana ] sammAna - pUrvaka NiveaD } jJApana, vinaya / naivedya devatA ko arpita anna Adi / NiveaNA strI [nivedanA ] Upara dekho / 'piMDa puM [piNDa ] devatA ko arpita atra Adi, naivedya / Niveaya dekho Niveaga / huA / NivvaDa saka [muc ] duHkha ko chor3anA / NivvaDa aka [bhU] pRthak honA / spaSTa honA / NivvaDa dekho Nivvala = nir + pad / NivvaDia vi [ bhUta ] pRthag-bhUta / spaSTIbhUta, jo vyakta huA ho / NivvaDia vi [niSpanna ] siddha, kRta, nirvRtta / NivvaDha vi [ de] naMgA | NivvaNa vi [nirvraNa] vraNa-rahita / NivvaNNa saka [nir + varNay ] prazaMsA karanA / dekhanA | Nivvatta saka [nir + varttay ] banAnA, karanA, siddha karanA / Nivvatta saka [nir + vRttay ] vartula karanA / Nivvatta vi [nirvRtta] niSpanna, racita, nirmita | Nivvatta va [nirvartya ] banAne- yogya, sAdhya | Nivedaittaa vi [nivedayitR] nivedana karane- NivvattaNa na [ nirvarttana] niSpatti, racanA, banAvaTa | dhikaraNiyA, higaraNiyA strI [dhikaraNakI ] zastra banAne kI kriyA / Nivvattaya vi [nirvarttaka] niSpanna karanevAlA, banAnevAlA / vAlA / Nivesa saka [ni + vezay ] sthApanA karanA, baiThAnA | Nivesa puM [niveza] sthApana, AdhAna / praveza / AvAsa sthAna, DerA | Nivesa puM [ nRpeza ] cakravartI rAjA / NivesaNa na [ nivezana] sthAna, baiThanA / eka Nivvamia vi [de] paribhukta | vvitti strI [nirvRtti ] niSpatti, vinirmANa / dekho Nivviti /
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ Nivvaya-Nibviigiccha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 405 Nivvaya aka [nir + vR] zAnta honA, meM honevAle eka jina-deva kA nAma / upazAnta honaa| NivvANa na [de] duHkha-kathana / Nivvaya vi [nirvRta] upazAnta, zama-prApta / NivvANi puM [nirvANin] bhAratavarSa meM atIta pariNata, pariNAmaprApta / utsarpiNI-kAla meM saMjAta eka jinadeva / Nivvaya vi [nirvata] vrata-rahita, niyama-rahita / NivvANI strI [nirvANI bhagavAn zrI zAntiNivvayaNa na [nirvacana] nirukti, zabdArtha- | nAtha kI zAsana-devI / kathana / uttara / vi. nirukti karanevAlA, NivvAya vi [nirvANa] vyatIta / nirvAcaka / NivvAya vi [vizrAnta] jisane vizrAma kiyA Nivvara saka [kathaya] duHkha kahanA / ho vaha / sukhita, nivRta / Nivvara saka [chid] chedana karanA, kATanA / NivvAya vi [nirvAta] vAyu-rahita / Nivvala saka [muc ] duHkha ko chodd'naa| NivvAliya vi [bhAvita] pRthak kiyA huA / Nivvala aka [nir + pad] niSpanna honA, NivvAva dekho nnivvv| siddha honA, bnnaa| | NivvAva puM [nirvApa] ghI, zAka Adi kA Nivvala dekho Niccala =kSar / parimANa / degkahA strI [[kathA] eka taraha Nivvala dekho NivvaDa = bhU / kI bhojn-kthaa| Nivvalia vi [de] jala-dhauta / pravigaNita / NivvAvaittaa(zau) vi [nirvApayitRka] ThaNDhA vighaTita / viyukta / krnevaalaa| Nivvava saka [ nir + vApay ] ThaNDhA karanA, NivvAvaya vi [nirvApaka] Aga bujhAnevAlA / NivvAsaNa na [nirvAsana] deza nikAlA / bujhAnA / zAnta krnaa| Nivvaha aka [nira + vaha ] nibhanA, nirvAha NivvAha ' [nirvAha] nibhAnA, pAra-prApti / karanA, pAra par3anA / AjIvikA claanaa| AjIvikA, jiivn-saamgrii| Nivaha saka [ uda+vaha ] dhAraNa krnaa| NivvAhaga vi [nirvAhaka] nirvAha karanevAlA / Upara utthaanaa| NivvAhaNa na [nirvAhaNa] nirvAha, nibhAnA / NivvahaNa na [nirvahaNa] nirvAha, anta, nATaka nissAra krnaa| kI eka sandhi / NivvAhia vi [nirvAhita] ativAhita, NivvahaNa na [de] vivAha, shaadii| bitAyA huA, gujArA huaa| NivvA aka [vi+zram] vizrAma krnaa| NivvAhia vi [nirvyAdhika] vyAdhi-rahita, NivvAghAima vi [nirvyAghAtima] vyAghAta- | niirog| rahita, skhalanA-rahita / Nivviappa dekho nnivvigpp| NivvAghAya vi [ nirvyAghAta ] vyAghAta- NivviAra vi nirvikAra] vikAra-rahita / vajita / na. vyAghAta kA abhAva / Nivviia vi [nirvikRtika] ghRta Adi NivvAghAyA strI [nirvyAghAtA] eka vidyA- vikRti-janaka padArthoM se rahita / na. prtyaadevii| khyAna-vizeSa jisameM ghRta Adi vikRtiyoM kA NivvANa na [nirvANa] mukti, nirvRti / sukha, tyAga kiyA jAtA hai| caina, tRpti, zAnti, duHkha-nivRtti / bujhAnA, | Nivviigiccha vi [nirvicikitsa] phalaprApti vidhyApana / vi. bujhA huA / puM. airavata varSa | me zaMkA-rahita /
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ 406 saMkSipta prAkRta-hindI koSa Nibviigiccha-NivvuDDa Nivviigiccha na [nirvicikitsya] phalaprApti / NivirAma vi [nivirAma] virAma-rahita / meM sandeha kA abhAva / | NivvilaMba krivi [nivilamba] zIghra / NivviigicchA strI [nirvicikitsA] phala Nivvivea vi [niviveka] viveka zUnya / prApti meM zaMkA kA abhAva / Nivvisa saka [nir + viz] tyAga karanA / Nivvida saka [nir + vind] acchI taraha | upabhoga krnaa| vicaarnaa| Nivvisa vi [niviSa] viSa-rahita / Nivvida saka [nir + vid] ghRNA krnaa| NivvisaMka vi [nirvizaGka] zaMkA-rahita, Nivvikappa ) vi [nirvikalpa] sandeha- | nirbhaya / Nivvigappa rahita / bheda-rahita / NivvisamANa na [nirvizamAna cAritraNivvigaiya dekho Nivviiya / vizeSa / vi. usa cAritra ko pAlanevAlA / Nivvigappaga na [nirvikalpaka] bauddha-prasiddha kappaTTii strI ['kalpasthiti] cAritra. pratyakSa jJAna-vizeSa / vizeSa kI mryaadaa| Nivviggia dekho Nivviia / Nivvisaya vi [nirvezaka] upabhoga-kartA / Nivviggha vi [nirvighna] vighna-rahita, bAdhA-Nivvisaya vi [niviSaya] viSayoM kI abhivarjita / lASA se rahita / nirarthaka / jisako dezaNivicita vi [nirvicinta] nizcinta / / nikAle kI sajA huI ho vaha / Nivijja aka [nir + vid] nirveda pAnA, NinvisiTra vi [niviziSTa] vizeSa-rahita, virakta honA / samAna, tulya / Nivvijja vi [nividya] mUrkha / NivvisI strI [nirviSI] eka mahauSadhi / NiviTTha vi [nirvRSTa] upAjita / Nivvisesa vi [nivizeSa] vizeSa-rahita, NivviTTha vi [de] yogya / samAna, sAdhAraNa / abhinna / NiviTTha vi niviSTa] upamukta, Asevita, | NivvI strI [nirvikRti] tapa-vizeSa / paripAlita / degkAiya na [degkAyika] jaina NivvIya dekho Nivviia / zAstra meM pratipAdita eka taraha kA cAritra / NivvIrA strI [nirvIrA] putra-rahita vidhavA NivviNNa vi [nirviNNa] nirveda-prApta, | strii| khinna / Nivvua vi [nirvRta] nirvRti-prApta / svastha / Nivvitta vi [de] so kara uThA huaa| Nivvui strI [nirvRti] mukti / mana kI Nivitti dekho nnivvtti| indriya kA | svasthatA, nishcinttaa| sukha, duHkha-nivRtti / AkAra, dravyendriya-vizeSa / jaina sAdhuoM kI eka zAkhA / eka raajknyaa| Nivvida dekho Nivvida = nir + vid / _ 'kara vi. nirvRtijanaka / jaNaya vi[degjanaka] NivviduguMcha vi [nivijugupya] ghRNA-rahita / / nirvRti kA utpAdaka / NivibhAga vi [nivibhAga vibhAga rahita / / NivvuikarA strI [nirvRtikarA] bhagavAn Nivviya dekho Nivviia / sumatinAtha kI dIkSA-zivikA / NivviyaNa vi [nirvijana] manuSya-rahita / na. | NivvuDa dekho nnivvua| ekAnta sthala / NivvuDa vi [nirvRta] acitta kiyA huA / Nivvira vi [de] cipaTa, baiThA huaa| NivvuDDa dekho NibuDDu = ni + masj /
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ 407 NivvuDDha-Nisalla saMkSipta prAkRta-hindI koSa NivvuDDha dekho NivuDDha / vahana karane yogya / NivvuDDha vi [niyaMDha] nirvAhita, nibhAyA Nivbola saka [kR] krodha se hoTha ko malina huaa| krnaa| Nivvutta dekho NivRtta / Nisa' dekho nnisaa| Nivvutta dekho Nivvatta = nirvRtta / Nisa saka [ni + as] sthApana karanA / Nivyutti dekho nnivvtti| NisaMta vi [nizAnta] sunA huaa| atyanta Nivvuda dekho Nivvua / ThaNDhA / prabhAta / Nivvudi dekho Nivvui / NisaMsa vi [nRzaMsa] krUra / Nivvubbha' dekho Nivvaha = nir + vaha / Nisagga puM [nisarga] svabhAva, prakRti / NivvUDha vi [niyaMDha] jisakA nirvAha kiyA nisarjana, tyaag| gayA ho vaha / kRta, nirmita / jisane nivoha Nisagga vi [naisarga] svAbhAvika / na. jAtyandha kiyA ho vaha, pAra-prApta / tyakta, parimukta / kI taraha svabhAva se ajJatA / bAhara nikAlA huA, nissArita / kisI grantha / Nisaggiya vi naisagika] svAbhAvika / se uddhata kara banAyA huA grantha / Nisajja paM. dekho nnisjjaa| NivvUDha vi [de] stabdha / na. ghara kA pazcima NisajjA strI [niSadyA] Asana / upavezana, A~gana / baiThanA / dekho nnisijjaa| Nivvea puM [nirveda] mukti kI icchaa| kheda, NisaTU vi [nisaSTa] nikAlA huA / diyA virakti / saMsAra ko nirguNatA kA avadhAraNa-nizcaya (jJAna) krnaa| huaa| NisaTTa vi [de] prcur| NivveaNa na [nivedana] kheda, vairAgya / vi. NisaTU (apa) vi [niSaNNa] baiThA huaa| vairAgyajanaka / NisaDha puM [niSadha] harivarSa kSetra se uttara meM NivveTa saka [nir + veSTaya] nAza karanA, sthita eka parvata / eka vAnara, rAma-sainika / kSaya karanA / gheranA / bA~dhanA / baila, sA~r3ha / baladeva kA eka putra / dezaNivveDha saka [nir + veSTaya] tyAga karanA / vizeSa / niSadha deza kA rAjA / svara-vizeSa / majabUtI se veSTana karanA / kUDa na [degkUTa] niSadha parvata kA eka NivveDha vi [de] nagna / zikhara / daha puM [degdraha] draha-vizeSa / Nivveda dekho nnivvea| NisaNNa vi [niSaNNa] upaviSTa, sthita / Nivvera vi [nirvaira] vaira-rahita / kAyotsarga kA eka bheda / Nivverisa vi [de] nirdaya / atyanta, adhika / NisaNNa vi [niHsaMjJa] saMjJA-rahita / Nivvella aka [nir + vell] phuranA, satya Nisatta vi [de] santuSTa / ThaharanA / sphUrti pAnA / sAbita honaa| Nisama saka [ni + samaya] sunanA / Nivvesa vi [niSa] dveSa-rahita / NisamaNa na [nizamana] zravaNa, AkarNana / Nivvesa puM [nirveza] lAbha, prApti / Nisamma aka [ni+sad] baitthnaa| zayana NivvehaNiyA strI [nirvedhanikA] vanaspati- krnaa| vizeSa / |Nisara dekho Nisira / NivvoDhavva vi [nirvoDhavya] nirvAha-yogya, | Nisalla dekho Nissalla /
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ 408 saMkSipta prAkRta-hindI koSa Nisaha-NisuMbha Nisaha dekho nnisddh| Nisikka saka [ni + sic] prakSepa karanA, Nisaha dekho nnissh| ddaalnaa| Nisaha saka [ni + saha ] mahana krnaa| NisijjA dekho NisajjA / upAzraya, sAdhuoM NisA strI [nizA] andhakAravAlI naraka- kA sthAna / bhUmi / rAtri / pIsane kA patthara, zilauTa, ! NisiTTha vi [nisRSTa] bAhara nikAlA huA / silavaTa / degara [degkara] candra / degara puM datta, pradatta / anujJAta / banAyA huaa| [cara] rAkSasa | degareMda puM [degcarendra] | Nisiddha vi [niSiddha] pratiSiddha, nivArita / rAkSasoM kA nAyaka / 'nAha puM [nAtha] | Nisiya vi [nyasta] sthApita / candramA / loDha na [degloSTa] zilA-putraka, NisiyaNa na [niSadana] upavezana / pIsane kA patthara, lor3hA / degvai puM [pati] Nisira saka [ni + sRj] bAhara nikAlanA / candramA / dekho nnisi| denA, tyAga karanA / karanA / NisANa saka [ni+zANaya] zAna para NisIa aka [ni+Sad] baiThanA / car3hAnA / tIkSNa karanA / NisIAvaNa na [niSAdana] baiThAnA / NisANa na [nizANa] zAna, eka prakAra kA NisIDha dekho NisIha = nizItha / patthara, jisa para hathiyAra teja kiyA jAtA hai| NisIdaNa [niSadana] upavezana, baiThAnA / NisAma dekho nnism| NisIha puna [nizItha] madhya rAtri / prakAza NisAma vi [niHzyAma] nirmala / kA abhAva / na. jaina Agama-grantha-vizeSa / NisAmaNa dekho NisamaNa / NisIha puM [nRsiMha] zreSTha manuSya / NisAmia vi [de. nizamita] zruta / upa NisIhia vi [naizIthika] nija ke lie zamita, dabAyA huaa| simaTAyA huA, ___ lAyA gayA hai aisA nahIM jAnA huA bhojanAdi saMkocita / pdaarth| NisAya vi [de] prasupta / NisIhiA strI [naSedhikI] zava-pariSThApanaNisAya vi [nizAta] zAna diyA haA. bhUmi, zmazAna-bhUmi / baiThane kI jagaha / tIkSNa / NisIhiA strI [nizIthikA] svAdhyAyaNisAya puM [niSAda] cANDAla, eka prAcIna bhUmi / thor3e samaya ke lie upAtta sthAna / jAti / svara-vizeSa / __ AcArAGga sUtra kA eka adhyayana / NisAyaMta vi [nizAtAnta] tIkSNa dhaarvaalaa| NisIhiA strI neSedhikI] svAdhyAya bhUmi / NisAsa saka [nir + zvAsaya] niHzvAsa pApa-kriyA kA tyAga / vyApArAntara ke niSedha ddaalnaa| rUpa AcAra / dekho nnisehiyaa| NisAsa dekho nniisaas| NisIhiNI strI [nizIthinI] rAtri / degnAha Nisi dekho NisA / pAlaa puM [paalk]| puM[nAtha] candramA / chanda-vizeSa / degbhata na [degbhakta] raatri-bhojn| Nisua vi [de. nizruta] zruta, AkaNita / bhutta na [degbhukta] rAtri-bhojana / NisuMda puM [nisunda] rAvaNa kA eka subhaTa / Nisia dekho nnisii| NisaMbha saka [ni + zumbha] mAra DAlanA, Nisia vi [nizita] zAna diyA huA, vyApAdana karanA / tIkSNa / | NisuMbha puM [ nizumbha ] eka rAjA / eka
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ nisuMbhaNa- NissANa prativAsudeva / daitya-vizeSa / NisuMbhaNa na [ nizumbhana ] mardana, vinAza / vi. mAra DAlanevAlA / NisuMbhA strI [nizumbhA ] eka indrANI / NisuTTa vi [] Upara dekho / NisuTThia NisuDa dekho NisuDha = nam / NisuDDha dekho NiTTa | NisuDha aka [nam ] bhAra se AkrAnta hokara nIce namanA, jhukanA / NisuDha saka [ni + zumbh ] mAranA, mAra kara girAnA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa Nisudira vi [ namra ] bhAra se namA huA / NisuNa saka [ni + zru] sunanA, zravaNa karanA / Nisuddha vi [de] pAtita, girAyA huA / sUiga dekho NissU / NisUDa dekho NisuDha = ni + zumbh / NisUDha dekho Nisaha = ni + saha. / Nisega dekho Niseya / NisejjA strI [niSadyA] vastra / NisejjA dekho NisajjA / Nisejjha vi [niSedhya ] niSedha-yogya | NiseNi dekho NisseNi / Niseya puM. [ niSeka] karma - pudgaloM kI racanA - vizeSa | sIMcanA | 409 nirdhana - kAraka / karma ko dUra karanevAlA / NissaMka puM [de] nirbhara / NissaMka vi [niHzaGka] zaGkA-rahita / na. zaGkA kA abhAva / NissaMkia vi [niHzaGkita ] zaGkA - rahita / na. zaGkA kA abhAva | NissaMga vi [niHsaGga ] saGga-rahita / NissaMcAra vi [niHsaMcAra] saMcAra - rahita, gamanAgamana - varjita / ghaTAnA / Ni saNa puM [ niHsvana] zabda, AvAja / NissaNNa vi [niHsaMjJa] saMjJA-rahita / Nissatta vi [niHsattva] dhairya - rahita, sattvahIna | Nissamma aka [nir + zram ] baiThanA / Nissaya puM [ nizcaya ] dekho NissA / Nissara aka [nira + sR] bAhara nikalanA / NissaraNa vi [niHzaraNa] zaraNa-rahita / Nisevaka [ni + sev ] sevA karanA, bhajanA, Adara karanA / Azraya karanA / AcaranA / Nisevaga dekho Nisevaya / Nisevaya vi [niSevaka] sevA karanevAlA, Nissaria vi [de] trasta, khisakA huA / sevaka / Azraya karanevAlA / Niseha saka [ni + Sidh] niSedha karanA, nivA Nissalla vi [niHzalya ] zalya - rahita / Nissasa aka [ nir + zvas] niHzvAse lenA / Nissaha vi [niHsaha ] manda, azakta / NissA strI [ nizrA ] Alambana, sahArA / adhInatA | pakSapAta / raNa karanA / Niseha puM[ niSedha ] pratiSedha, nivAraNa | apavAda / NisehiyA dekho NisIhiA = naiSedhikI / nissaMjama vi [nissaMyama ] saMyama-rahita / nissaMta vi [niHzAnta ] atizaya zAnta | NissaMda dekho NIsaMda | nissaMdeha vi [nissaMdeha ] nizcaya, niHsaMzaya / siMdha va [nissandhi ] sandhi-rahita, se rahita / sA~dhA NissaMsa vi [ nRzaMsa ] krUra | NissaMsa vi [niHzaMsa ] zlAghA -rahita / NissaMsaya vi [niHsaMzaya ] saMzaya-rahita / sikka sa [ni + SvaSk] kama karanA, mukti / zmazAna bhUmi | baiThane kA sthAna | nitamba, dvAra ke samIpa kA bhAga / Nissa vi [niHsva] nirdhana / 'yara vi [deg kara] NissANa puMna [ de] vAdya-vizeSa, nizAna | NissANa na [ nizrANa] nizrA, avalambana / 'payana [pada] apavAda / 52
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ 410 saMkSipta prAkRta-hindI koSa NissAra-NihAya NissAra saka [nir+sAray] bAhara nikA- NihaTTha vi [nighRSTa] ghisA huA / lanA / bhraSTa krnaa| NihaNa saka[ni+ han] nihata karanA, mAranA / NissAra / vi [niHsAra] sAra-hIna, pheMkanA / NissAraga , nirarthaka / jiirnn-puraanaa| NihaNa saka [ni+ khan] gAr3anA / NissAraya vi [niHsAraka] nikAlanevAlA / NihaNa na [de] kinaaraa| NissAriya vi [niHsArita] nikAlA huaa| NihaNa na [nidhana] maraNa, vinAza / puM. rAvaNa cyAvita, bhraSTa kiyA huaa| kA eka subhaTa / NissAsa niHzvAsa]niHzvAsa, nIcA zvAsa / Nihatta saka [nidhattaya ] karma ko nibir3a rUpa kAla-mAna-vizeSa / prANa-vAyu, prazvAsa / se baaNdhnaa| NissAhAra vi [niHsvAdhAra nirAdhAra / | Nihatta dekho Nidhatta / pissiga vi [niHzRGga] zRGga-rahita / Nihatti dekho nnitti| pissighiya na [niHzivita] avyakta zabda- Nihamma saka [ni + hamm] jAnA, gamana vizeSa / krnaa| pissica aka [nir + sic] prakSepa karanA, Nihaya vi [nihata] mArA huaa| DAlanA, pheNknaa| Nihaya vi [nikhAta] gAr3A huaa| NissiNeha vi [niHsneha] sneha-rahita / / Nihara aka [ni+ha] pAkhAnA jAnA / Nissiya vi [nizrita] Azrita, avalambita / Nihara aka [A + krand] cillAnA / anurakta, tallIna / Asakti / vi. nizcaya Nihara aka [nir + sa] bAhara nikalanA / se baddha / pakSapAtI / raagii| NiharaNa dekho nniihrnn| pissiya vi [niHsRta] nirgata / Nihava dekho Nihuva / NissIla vi [niHzIla] sadAcAra-rahita, Nihava vi [de] supta, soyA huA / duHshiil| Nihava puM [nivaha] samUha / NistUMga vi [niHzUka] niSkaruNa / Nihasa saka [ni + ghRS] ghisnaa| NissejjA dekho nnissejaa| Nihasa puM [nikaSa] kasauTI kA patthara / NisseNi strI [niHzreNi] sIr3hI / kasauTI para kI jAtI rekhaa| Nisseyasa na [niHzreyasa] kalyANa, maGgala / Nihasa puM [nigharSa] gharSaNa, ragar3a / mukti, nirvANa / abhyudaya, unnati / Nihasa puM [de] sarpa Adi kA bila / Nisseyasiya na [naiHzreyasika] mumukSu / NihA strI [nihA] mAyA, kapaTa / Nissesa vi [niHzeSa] saba, sakala / | NihA saka [ni +dhA] sthApanA karanA / Niha vi [nibha] sadRza / na. bahAnA / NihA saka [ni + hA] tyAga karanA / Niha vi [niha] mAyAvI, kpttii| pIr3ita / na. NihA / saka [dRz] dekhnaa| AghAta sthAna / Niha vi [sniha] rAgo, rAgayukta / NihANa na [nidhAna] vaha sthAna jahA~ para dhana NihaMsa puMnigharSa gharSaNa / | Adi gAr3A gayA ho, khajAnA, bhaNDAra / NihaMsaNa na [nigharSaNa] gharSaNa, ragar3a / | NihAya [de] sveda / samUha, jatthA / NihaTu a. pRthak karake / sthApana kr| NihAya puM [nighAta] AghAta, AsphAlana / NihAA /
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ NihAya-NIma saMkSipta prAkRta-hindI koSa 411 NihAya dekho NihA = ni +dhA, ni + hA kA | NihutthibhagA strI [de] vanaspati-vizeSa / sNkR.| Nihuva saka [ kAmay ] sambhoga kA abhilASa NihAya puM [nihAda] avyakta zabda / krnaa| NihAra puM nihAra] nirgama / NihuvaNa na [nidhuvana] sambhoga / NihArima na niharima] jisake mataka zarIra NihUa na [de] maithuna / vi. akizcitkara / ko bAhara nikAla kara saMskAra kiyA jAya dekho nniiy| usakA maraNa / vi. dUra jAnevAlA, dUra taka NihelaNa na [de] gRha / jaghana, strI ke kamara ke phailnevaalaa| nIce kA bhaag| NihAla dekho nnibhaal| Niho a [nyag] nIce / Nihi vi [nidhi] bhaNDAra / dhana Adi se NihoDa saka [ni + vAraya ] nivAraNa karanA, niSedha krnaa| bharA huA pAtra / cakravartI rAjA kI sampattivizeSa, naisarpa Adi nava nidhi / puMstrI. lagA NihoDa saka [pAtaya ] giraanaa| nAza krnaa| tAra nava dina kA upavAsa / degnAha puM NI saka [ gam ] jAnA, gamana krnaa| [degnAtha] kubera / Nihia vi [nihita] sthApita / NI saka [nI] le jaanaa| jAmanA / jJAna NihiNNa vi [nibhinna] vidArita / karAnA, btlaanaa| Nihitta dekho Nihia / NIaa vi [de] samIcIna, sundara / NihippaMta dekho NihA = ni+dhA kA kavakR. / / NIAraNa na [de] balI rakhane kA choTA hila vi [nikhila] saba, sakala / klsh| Nihillaya dekho nnihi| NIi strI [nIti] nyAya, ucita vyavahAra / NihI strI [de] vanaspati-vizeSa / naya, vastu ke eka dharma ko mukhyatayA mAnaneNihINa vi [nihIna] nyUna / vAlA mata / degsattha na [degzAstra] nIti-pratiNihINa vi [nihIna] tuccha, kharAba, halakA, pAdaka zAstra / NIkA strI [nIkA] kulyA, nahara, sAraNi / Nihu strI [snihu] auSadhi-vizeSa / NIkhaya vi [niHkSata] nikhila, sampUrNa / Nihua vi [nibhRta] pracchanna / vinIta / manda / | NIcaa na [nIcais] nIce / vi. adhaH-sthita / nizcala, sthira / saMbhramarahita / dhAraNa kiyA pIchUTa dekho NicchRDha / huA / nirjana, ekAnta / asta hone ke lie | jIjUha dekho NijjUha =de. niha / upasthita / upazAnta / NIDa dekho nnidddd| Nihua vi [de] vyApAra-rahita, anudhukta, / NINa saka [gam] jAnA, gamana karanA / nizceSTa / tUSNIka / na. maithuna / NINa saka [nI] le jaanaa| bAhara le jAnA, NihuaNa dekho NihuvaNa / bAhara nikaalnaa| NihuA strI [de] sambhoga ke lie prArthita | NINiA strI [nInikA] caturindriya jantu strii| kI eka jAti / NihuNa na [de] vyApAra, dhandhA / NIma puM [nIpa] kadamba kA per3a / ma. phalaNihutta vi [de] nimagna / vizeSa /
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ 412 saMkSipta prAkRta-hindI koSa NImama-NIsaMka NImama vi [nirmama] mamatva rahita / mahAdeva / degkaNavIra puM [karavIra] hare NImI dekho nniivii| raMga ke phUloMvAlA kanera kA per3a / degguphA strI. NIya vi [nIca] adhama, jaghanya / vi. adha- udyAna-vizeSa / degmaNi puMstrI. ratna-vizeSa / stana / goya na [gotra] kSudra gotra / karma- nIlama, marakata / deglesa vi [deglezya] nIla vizeSa jo kSudra jAti meM janma hone kA kAraNa leshyaavaalaa| deglesA strI [deglezyA] azubha hai| vi. nIca gotra meM utpanna / adhyavasAya-vizeSa / lessa dekho degles| NIya vi [nIta] le jAyA gyaa| 'lessA dekho deglesaa| degvaMta puM [degvat] NIya dekho Nicca - nitya / / parvata-vizeSa / draha-vizeSa / na. zikharaNIyaMgama vi [nIcaMgama] nIce jaanevaalaa| vizeSa / NIyaMgamA strI [nIcaMgamA] ndii| NIla vi nIla] kaccA, aaii| 'kesI strI NIra na [nIra] jala / nihi puM ["nidhi] samudra / ruha na. kamala / degvAha puM. megha / NIlakaMThI strI [de] bANa-vRkSa / hara puM [deggRha] sAgara / hi puM [dhi] NIlA strI [nIlA] lezyA-vizeSa, AtmA kA samudra / kara puM. samudra / / azubha pariNAma / nIlavarNavAlI strii| NIraMgI strI [de. nIraGgI] zirovastra, cUMghaTa / NIlia vi [niHsRta] nirgata / NIraMja saka [bha ] tor3anA, bhaaNgnaa| NIlia vi [nIlita] nIla varNa kaa| NIraMdha vi [nIrandhra] nizchidra / NIliA dekho nniilaa| NoraNa na [de] ghAsa, caaraa| NIlima puMstrI [nIliman] nIlApana, harApana / NIlI strI [nIlI] vanaspati-vizeSa, nIla / NIraya vi [nIrajasa] rajo-rahita, nirmala, nIla varNavAlI strI / A~kha kA roga / zuddha / puM. brahma-devaloka kA eka prastaTa / NIrava saka [A+kSip] AkSepa karanA / NIluMcha saka [kR] niSpatana karanA / AcchoTana NIrava saka [bubhukSa] khAne ko cAhanA / krnaa| NIrava vi [AkSepaka] AkSepa karanevAlA / Nolukka saka [gam] jAnA, gamana krnaa| NIrasa vi [nIrasa] rasa-rahita, zuSka / | NIluppala na [nIlotpala] nIla raMga kA NIrasajala na [nIrasajala] Ayambila tapa / kml| NIrAga / vi [nIrAga] vItarAga / NIluya puM [de] azva kI eka uttama jAti / NIrAya , NIlobhAsa puM [nIlAvabhAsa] grahAdhiSThAyaka NIreNu vi nIreNu] dhUla-rahita / deva-vizeSa / vi. nIlacchAya jo nIlA mAlUma NIroga vi [nIroga] roga-rahita, tandurusta / / detA ho / NIla aka [nir + sR] bAhara niklnaa| / NIva puM [nIpa] kadamba kA per3a / NIla puM [nIla] harA varNa, nIlA raMga / grahA- NIvAra puM [nIvAra] tillI kA per3a / vrIhidhiSThAyaka-deva-vizeSa / rAmacandra kA eka subhaTa, | vizeSa / vAnara-vizeSa / chanda-vizeSa / parvata-vizeSa / na. | NIvI strI [nIvI] mUla-dhana, puuNjii| ijAranIlama ratna / vi. harA varNavAlA / kaMTha pu banda / [kaNTha] zakrendra kA eka senApati, zakrandra NIsaMka dekho NissaMka = niHzaMka / ke mahiSasainya kA adhipati deva-vizeSa / mor| NIsaMka puMde] vRSabha /
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ NIsaMkia-NIhAra saMkSipta prAkRta-hindI koSa 413 NIsaMkia dekho nnissNkia| NIsANa dekho NissANa = (de)| NIsaMkha vi [niHsaMkhya] asaMkhya / NIsAmaNNa vi [niHsAmAnya] asAdhAraNa / NIsaMcAra dekho NissaMcAra / / NIsaMda puM [niHSyanda] rasa kA jharana / NIsAra saka [nir+sAraya] bAhara nikANIsaMpAya vi [de] jahA~ janapada parizrAnta huA | lnaa| ho vaha / NIsAra puM de] maNDapa / NIsaTa vi [niHsRSTa] vimukta / pradatta / ati- | NIsAra vi [niHsAra] sAra-rahita, phalgu / zaya, atyanta / NIsAraya vi [niHsAraka] bAhara nikAlane NIsaNa puM [niHsvana] AvAja, zabda, dhvani / vaalaa| nniisnniaa| strI [de] siiddh'ii| NIsAsa dekho nnissaas| NIsaNI NIsAsa vi [niHzvAsa,degka] niHzvAsa NIsatta vi [niHsattva] sattva-hIna, bl-rhit| | NIpAsaya lenevAlA / NIsaha vi [niHzabda zabda-rahita / NIsAhAra dekho NissAhAra / NIsara aka [ram] krIr3A karanA, ramaNa NIsitta vi [niSSikta] atyanta sikta / krnaa| NIsomia vi [de] nirvAsita / NIsara aka [nir + sa] bAhara niklnaa| NIseyasa dekho nnisseys| NIsaraNa na [niHsaraNa] phisalana, rapaTana / | NIseNi strI [niHzreNi] sIr3hI / nirgamana / NIsesa dekho nnisses| NIsala vi [niHzala] nizcala, sthira / | NIhaTTu a. nikAla kara / vakratA-rahita, uttAna, sapATa / NIhaTu a [ni + sRtya] bAhara nikala kara / NIsalla vi [niHzalya] zalya-rahita / NIhaDa vi [nihata] nirgata, niryAta / NIsava saka [ni + zrAvaya ] nirjarA karanA, NIhaDiyA strI [nirhatikA] anya sthAna meM kSaya krnaa| le jAyA jAtA dravya / NIsavaga dekho nniisvy| NIhamma aka [nir + hamm] nikalanA / NIsavatta vi [niHsapatna] zatru-rahita, vipakSa- | NIhara aka [nir + sa] bAhara nikalanA / rhit| NIhara aka [A + krand] Akranda karanA, NIsavaya vi [niHzrAvaka] nirjarA karane cillaanaa| vaalaa| NIhara aka [nira+hada] pratidhvani krnaa| NIsasa aka [nir+zvasa] nIsAsa lenA, NIhara saka[nir + sAraya] bAhara nikaalnaa| zvAsa ko nIcA karanA / / NIhara aka [ nir+ha ] pAkhAnA jAnA, NIsasaNa na [niHzvasana] niHzvAsa / purISotsarga krnaa| NIsaha vi [niHsaha] manda, azakta / | NIharaNa na [nissaraNa, nirharaNa] nirgamana, NIsaha vi [niHzAkha] zAkhA-rahita / bAhara nikAlanA / parityAga / apanayana / NIsA strI [de] pIsane kA patthara / / NIharia na [de] zabda, AvAja, dhvani / NIsA dekho nnissaa| | NIhAra puM [nIhAra] hima, tuSAra / viSThA yA NIsAi vi [niHsvAdina] svAda-rahita / / mUtra kA utsarga /
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ dekho Nihua / 414 saMkSipta prAkRta-hindI koSa NIhAraNa-Nega NohAraNa na [nissAraNa] nisskaasn| NUma saka [chAdaya ] DhakanA, chipAnA / NIhAri vi [ nirhArin ] nikalanevAlA / NUma na [de] pracchAdana, chipAnA / asatya / phailnevaalaa| mAyA, kapaTa / pracchanna sthAna, guphA vagairaha / NIhAri vi [ni din] ghoSa karanevAlA, andhakAra, gAr3ha andhakAra / guuNjnevaalaa| / NUma na [de] karma / deggiha na [gRha] bhUmiNIhArima dekho nnihaarim| NIhAsa vi [nirhAsa] hAsa-rahita / NUmia vi [de] polA kiyA huA / NIhUya vi [de] kucha bhI nahIM kara sakane vaalaa| NUlA strI [de] zAkhA, DAla / Ne a. pAda-pUtti meM prayukta hotA avyaya / Nea dekho NA % jJA kA kR. / Nu a [nu] ina arthoM kA sUcaka avyaya-vyaMgya dhvani / vakrokti / vitarka / prazna / vikalpa / Nea dekho NI = nI kA kR. / anunaya / hetu, prayojana / apamAna / anutApa, Nea vi [naika] aneka, bahuta / degviha vi anuzaya / apadeza, bhaanaa| nindA / vizeSa / [vidha] aneka prakAra kA / degNua vi [jJaka] jAnakara / Nea a [naiva] nahIM hI, kadApi nahIM, kabhI NukkAra puM [nukkAra] 'nuka' aisI AvAja / nhiiN| Nujjiya vi [de] banda kiyA huA, mudrita / NeAia / vi [naiyAyika, nyAyya nyAyoNutta vi [nutta] prerita / kSipta, pheMkA huaa| NeAucita / Numa saka [ni + as] sthApana karanA / nneaauy| vi [ netR] le jAnevAlA / Numa saka [chAdaya ] AcchAdana krnaa| Neu , rcyitaa| Numajja aka [ni+sad] baiThanA / NeAvaNa na [ nAyana ] anya-dvArA nayana Numajja aka [ni+masj ] dduubnaa| pahu~cAnA / Numajja aka [zI] sonA, sUtanA / NeAvia vi [nAyita] anya dvArA le jAyA NumaNNa vi [niSaNNa] baiThA huA, upaviSTa / gayA, pahu~cAyA huaa| NumaNNa vi [nimagna] DUbA huA, lIna / Neu vi [netR] netA, nAyaka / Nulla dekho nnoll| NeuANa dekho NI - nI kA saMkR. / NuvaNNa vi [de] soyA huaa| NeuDDha puM [de] sadbhAva, shisstttaa| NuvaNNa vi [niSaNNa] baiThA huA, upaviSTa / NeuNa na [naipuNa] nipuNatA, caturAI / Nuvva saka [pra = kAzaya] prakAzita krnaa| NeuNia vi [naipUNika] nipuNa / na. anuNusA strI [snuSA] putra-vadhU / pravAda-nAmaka pUrva-grantha kI eka vastu / NUura dekho Niura = nUpura / 'NeuNia dekho nneunnnn| NUNa vi [nyUna] km| ; NeuNNa na [naipuNya] nipuNatA / NUNa , a [nUnam] ina arthoM kA sUcaka avyaya- ' Neura na [nUpura] pAyala / NUNaM / nizcaya / tarka, vicAra / hetu, prayojana / Neurilla vi [nUpuravat] nuupurvaalaa| upamAna / prazna / NeUNa dekho NI- nI kA saMkR. / NUtaNa vi [nUtana] navIna / NekaMta dekho nnikNt| NUpura dekho nnuuur| Nega dekho Ne = naik|
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ Negama-NevAiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa Negama puM[naigama] vastu ke eka aMza ko svIkA- kadAcitka / nimittazAtra kA jAnakAra / na. ranevAlA pakSa-vizeSa, naya-vizeSa / vaNik / nimittazAstra / na. vyApAra kA sthAna / NemI strI [nemI] cakra-dhArA / guNNa na [nairguNya] nirguNatA, niHsAratA / / | Nemma vi [de. nibha] sadRza / Necaiya puM [naicayika] dhAnya Adi kA thoka- jemma dekho gema = nema / banda vyaapaarii| Neraia vi [nairayika] naraka-sambandhI, naraka NecchaDa vi nizcayikA nizcayanayasammata. meM utpanna / puM. naraka kA jIva, naraka meM nirupacarita, zuddha / utpanna praannii| NecchaMta vi [necchat] nahIM cAhatA huaa| Neraia vi [naiRtika] naiRta koNa / Necchiya vi [naicchita] anabhilaSita / raI strI [naiRtI] dakSiNa aura pazcima ke NeTia vi [naiSThika] paryanta-vartI / bIca kI dishaa| NeDa dekho nnidddd| Nerutta na [nairukta] vyutpatti ke anusAra artha NeDAlI strI [de] sira kA bhUSaNa-vizeSa / kA vAcaka zabda / vi. nirukta zAstra kA NeDDa dekho nnidddd| jAnakAra / NeDDhariA strI [de] bhAdrapada mAsa kI zukla Neruttiya vi [naruktika] vyutpatti-niSpanna / dazamI kA eka utsava / NeruttI strI [narukti] vyutpatti / Netta puMna netra] A~kha / Nela vi [naila] nIla kA vikAra / Netta puM netra] vRkSa-vizeSa / NelaMchaNa dekho NillaMchaNa / NeddA dekho nniddaa| Nelaccha puM [de] napuMsaka / baila / NepAla dekho nnevaal| Nelaya puMde. nelana] rupyaa| Nema sa [nema] AdhA / na. mUla, jar3a / NelicchI strI [de] kUpatulA, DhekavA / Nema na [de] kaary| Nellaccha dekho Nelaccha / Nema puna [de] kAma / Neva dekho Nea = naiva / Nema dekho Nemma = de| Nevaccha dekho nnevtth| NemAla puM. ba. [nepAla] eka bhAratIya deza, NevacchaNa na [de] avatAraNa, nIce utAranA / nepaal| vacchiya dekho Nevatthiya / Nemi puM [nemi] eka jinadeva, bAIsaveM tIrtha- Navattha na [nepathya] vastra Adi kI racanA, kr| cakra kI dhArA / cakra kI paridhi / veSa kI sajAvaTa, nATaka Adi meM parade ke AcArya hemacandra ke mAtula kA nAma / degcaMda bhItara kA sthAna jisameM naTa-naTI nAnA prakAra puM[degcandra] eka jainAcArya / kA veza sajAte haiM, nATyazAlA / veSa / mitta dekho nnimitt| NevatthaNa na [de] niruJchana, uttarIya vastra kA mitti vi [nimittin] nimitta-zAstra kA | anycl| jAnakAra / | Nevatthiya vi [nepathyita] jisane veSa-bhUSA kI Nemittia / vi [naimittika] nimittazAstra | ho vaha / Nemittiga ) se sambandha rakhanevAlA / kAraNika, | NevAiya vi [naipAtika] nipAta-niSpanna nAma, nimitta se honevAlA, kAraNa se kiyA jAtA, avyaya Adi /
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ 416 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vAla-hava NevAla puM [nepAla] eka bhAratIya deza / vi.. rati, arati, zoka, bhaya, jugupsA, puMveda, nepAla-dezIya, nepaalii| strIveda aura napuMsakaveda / kevalanANa na vijja / na [naivedya] devatA ke Age dharA | [degkevalajJAna] avadhi aura manaHparyava jJAna / Nevejja , huA anna Adi / gAra puM [ kAra] 'no' zabda / 'guNa vi. NevvANa dekho NivvANa = nirvANa / avAstavika / degjIva puM. jIva aura ajIva se Nevvua dekho nnivvua| bhinna padArtha, avastu / ajIva, nirjIva / Nevvui dekho Nivvui / jIva kA pradeza / degtaha vi [degtatha] jo vaisA Nesaggiya dekho Nisaggiya / hI na ho| Nesajji vi [naiSadhin] Asana-vizeSa se | No a [de] ina arthoM kA sUcaka avyaya-kheda / upaviSTa / AmantraNa / vicitratA / vitarka / prakopa / Nesajjia vi [naiSadhika] Upara dekho| Nodeg puM [na] puruSa / Nesatthi puM [de] vaNig mntrii| Nokkha vi [de] anokhA, apUrva / NesatthiyA / strI [naisRSTikI, naizastrikI] | NogoNNa vi [nogauNa] ayathArtha (naam)| satthI / nisarjana, nikssepnn| nisarjana | Nojuga na [noyuga] nyUna yuga / se honevAlA karma-bandha / Nodia dekho Nollia / sappa puM [naisarpa] nidhi-vizeSa, cakravartI rAjA | NomalliA strI [navamallikA] sugandhi vAlA kA eka devAdhiSThita nidhAna / vRkSa-vizeSa, nevArI, vAsantI (phuul)| Nesara puMde] suury| NomAliA strI [navamAlikA] Upara dekho| NesAya dekho NisAya = niSAda / Nomi puM [de] rajju / Nesu puMna. [de] hoMTha / pA~va / NolaiA / strI [de] coMca / Neha puM [sneha] rAga, anurAga / taila Adi NolacchA ) cikanA rasa-padArtha / ciknaaii|| Nolla saka [kSip ,nud] pheMkanA / preraNA Nehara dekho nnehur| krnaa| Nehala puM [snehala] chanda-vizeSa / vi. snehI, / Novva paM de] Ayukta, sabA yA sabedAra rAjasneha-yukta / pratinidhi / NehAlu vi [snehavat] sneha-yukta, snigdha / Nohala puM[lohala] avyakta zabda-vizeSa / Nehura puM [nehura] eka anArya deza / usameM | NohaliA strI [navaphalikA] navotpanna vasanevAlI anArya jAti / phlii| nUtana phlvaalii| nUtana phala kA No a [no] ina arthoM kA sUcaka avyaya - udgama / niSedha, abhAva / mizraNa / deza, bhAga, aNsh| NohA strI [snuSA] putravadhU / nizcaya / Agama puM. Agama kA abhAva / | degNNaa vi [jJaka] jAnakAra / Agama ke sAtha mizraNa / Agama kA eka / | degNNAsa dekho NAsa = nyAsa / aMza / padArtha kA aparijJAna / degiMdiya na | degNNua dekho degNNaa / [degindriya] mana, antaHkaraNa, citta / | NhaM a. vAkyAlaMkAra aura pAdapUrti meM prayukta degkasAya puM [degkaSAya] kaSAya ke uddIpaka | kiyA jAtA avyaya / hAsya vagairaha nava padArtha, ve ye haiM-hAsya, | Nhava saka [snapaya] snAna karAnA /
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ NhANa NhA-taMDava saMkSipta prAkRta-hindI koSa 417 pahA ] aka [snA] snAna karanA / / meM kI eka zreNI, kumhAra, paTela Adi / NhAva dekho Nhava / NhANa na [snAna] nahAnA, nahAna / degpIDha puMna / puna | pahAvia puM [nApita] hajAma / degpasevaya puM [degpITha] snAna karane kA paTTA / [prasevaka] nAI kI apane upakaraNa rakhane NhANamalliyA strI [snAnamallikA] snAna kI thailii| yogya, mAlatI-puSpa / NhANi strI [snAnikA] snAna-kriyA / | Nhu a [de] nizcaya-sUcaka avyaya / hAya vi [snAta] nahAyA huA / NhusA strI [snuSA] putra-vadhU / NhAru na [snAyu] nasa, dhamanI / aSTAdaza zreNI / NhuhA dekho nnhusaa| ta puM. danta-sthAnIya vyaJjana varNa-vizeSa / / taI strI [trayI] tIna kA samudAya / / ta sa [tat] vaha / taIa dekho ta ia = tRtIya / tadeg sa [tvat"] tU / 'kya vi [kRta] terA tau / na [trapu] sIsA, raaNgaa| "vaTTiA kiyA huaa| taua / strI [degpaTTikA] kAna kA AbhUSaNatadeg dekho tayA - tvac / dosi vi [degdoSin] vizeSa / carma-rogI / kusstthii| tausa na [trapuSa] dekho tusii| mijiyA taa dekho tava = tapas / strI [degmiJjikA] kSudra kITa-vizeSa, trIndriya tai vi [tati] utanA / jantu kI eka jAti / tai (apa) a [tatra] vahA~, usameM / tausa na [trapuSa] khIrA, kkdd'ii| tai a [tadA] usa samaya / tausI strI [trapuSI] khIrA kA gAcha / taia vi [tRtIya] tIsarA / tae a [tatas] usase, usa kAraNa se / bAda taia (apa) vi [tvadIya] tumhArA / taia a [tadA] usa samaya / taeyArisa vi [tvAdRza] tuma jaisA / taiahA (apa) a [tadA] usa samaya / tao dekho te| taiA a [tadA] usa samaya / taM a [tat] ina arthoM kA sUcaka avyaya-kAraNa, taiA strI [tRtIyA] tithi-vizeSa, tIja / hetu / vAkya-upanyAsa / degjahA a [degyathA] tIsarI vibhkti| udAharaNa-pradarzana avyaya / taila dekho tell| taMA dekho tayA = tdaa| tailoI strI [trilokI] tIna loka-svarga, taMTa na [de] pRSTha, pITha / martya aura pAtAla / taMDa na [de] lagAma meM lagI huI lAra / vi. tailokka / na [trailokya] Upara dekho| | mastaka-rahita / svara se adhika / tailoya / taMDava (apa) dekho taDDava / taisa (apa) vi [tAdRza] vaisA, usa taraha taMDava aka [tANDavay] nRtya karanA / kaa| taMDava na [tANDava nRtya, uddhata nAca / uddha53
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ 418 saMkSipta prAkRta-hindI koSa taMDaviya-takkara taaii| degsiha puM [zikha] murgA / taMDaviya (apa) dekho taDDuvia / taMbakaroDapuMna[de] tAmna varNavAlA dravya-vizeSa / taMDula puM [taNDula] cAvala / dekho tNdul| taMbakimi puMde] kITa-vizeSa, indragopa / taMta na [tantra] deza, rASTra / zAstra, siddhAnta / taMbakusuma puMna [de] vRkSa-vizeSa, kurubaka, kaTadarzana, mata / svadeza-cintA / viSa kA auSadha- | saraiyA / vizeSa / sUtra, granthAMza-vizeSa / vidyA-vizeSa / | taMbakka na [de] vAdya-vizeSa / ntu vijJa] tantra kA jAnakAra / degvAi taMbacchivADiyA strI [de] tAmra varNa kA dravya vAdina] vidyA-vizeSa se roga Adi ko vizeSa / mittaanevaalaa| taMbaTakkArI strI [de] zephAlikA, puSpa-pradhAna taMta vi [tAnta] klAnta / latA-vizeSa / taMtaDI strI [de] karamba, dahI aura cAvala kA | taMbarattI strI [de] gehU~ meM kuMkuma kI chAyA / banA bhojana-vizeSa / taMbA strI de] gyaa| taMtavaga / puM [tAntravaka] caturindriya jantu taMbAya puM [tAmAka] bhAratIya grAma-vizeSa / taMtavaya , kI eka jAti / taMbima puMstrI [tAmratva] aruNatA / taMtiya puM tAntrika] vINA bjaanevaalaa| taMbiya na [tAmrika] parivrAjaka kA pahanane kA taMtisama na [tantrIsama] tantrI-zabda ke tulya eka upakaraNa / yA usase milA huA gIta, geya kAvya kA eka | taMbira vi [de] tAmna vrnnvaalaa| bhed| taMbirA [de] dekho tNbrtii| taMtI strI [tantrI] viinnaa| vINA-vizeSa / taMbukka na [de] vAdya-vizeSa / tA~ta, camar3e kI rssii| taMberama puM [stamberama] hAthI / taMtI strI [de] cintA / taMbehI strI [de] puSpa-pradhAna vRkSa-vizeSa, taMtu puM [tantu] sUta, tAgA, sUtra, dhAgA / dega, degga puM [ka] jalajantu-vizeSa / degja, degya na | taMbola na [tAmbUla] pAna / [degja] sUtI kpdd'aa| degvAya puM[degvAya] | taMbolia tAmbUlika] tmolii| pAna meM julAhA / degsAlA strI [degzAlA] kapar3A | honevAlA taMboliyA nAga / bunane kA ghr| taMbolI strI [tAmbUlI] pAna kA gAcha / taMtukkhoDI strI [de] tantuvAya kA eka upa- | taMbha dekho thNbh| karaNa / taMsa puM [tryaMza] tIsarA hissA / taMdula dekho taMDula / matsya-vizeSa / degveyAliya taMsa vi [tryasra] tri-koNa / na [ vaicArika] jaina grantha-vizeSa / takka saka [tarka] tarka karanA, anumAna karanA, taMdulejjaga puM [tandulIyaka] vanaspati-vizeSa / takka na [takra] maTTA, chAcha / taMdUsaya dekho tiNduusy| takka puM [tarka] vimarza, vicAra, aTakalajJAna / taMba puM stamba] tRNAdi kA gucchaa| nyaay-shaastr| taMba na [tAmra] tA~bA / puM. varNa-vizeSa / vi. takkaNA strI [de] icchA / lAlavarNavAlA / 'cUla puM [cUDa] kukkuTa / takkaya vi [tarkaka] tarka karanevAlA / degvaNNI strI [degparNI] eka nadI kA nAma / / takkara puM [taskara] cora / shephaalikaa|
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ takkali-taDaphaDia saMkSipta prAkRta-hindI koSa takkali strI [de] kadalI-vRkSa / taccha ) vi [taSTa] chilA huA, tanUkRta / takkali , strI [de] valayAkAra vRkSa-vizeSa / tacchia / takkalI / tacchiDa vi [de] bhayaMkara / takkA strI [taka] dekho ta - tarka / tacchila vi [de] tatpara / takkAla krivi [tatkAla] usI samaya / tajA dekho tayA = tvaca / takkima vi [tAkika] tarkazAstra kA jaankaar| | | tajja saka [tarjaya] tarjana karanA, bhartsana takkiyANaM dekho takka = tarka kA sNkR.| karanA / takkU taka carakhA / tajjaNI strI [tarjanI] a~gUThe ke pAsavAlI takkuya puMde] svjn-vrg| aMgulI, prdeshinii| takkha saka [takS] chilanA, kaattnaa| tajjAya vi [tajjAta] samAna jaativaalaa| takkha puM [tAya] garur3a pkssii| tajjAvia / vi [jita] tajita, bhatsita / takkha [takSana] bar3haI / vizvakarmA / degsilA | tajjia strI [degzilA] prAcIna aitihAsika nagara / | taTTavaTTa na [de] AbhUSaNa / takkhaga puM [takSaka] Upara dekho| svanAma- | taTTigA strI [de. taTTikA] digambara jaina sAdhu prasiddha srp-raaj| kA eka upakaraNa / takkhaNa na [tatkSaNa] usI samaya / krivi. taTTI strI [de] vRti, baadd'| zIghra / taTTha vi [trasta] DarA huA, bhIta / na. muhUrtatakkhaya dekho tkkhg| vizeSa / takkhANa dekho takkha = takSan / taTTha vi [taSTa] chilA huaa| tagara dekho ttgr| taTThava na [trastapa] muhUrta-vizeSa / tagarA strI. saMniveza-vizeSa / eka nagarI kA | kRshtaavaalaa| nAma / taTThi / puM [tvaSTra] takSaka, vizvakarmA / nakSatratagga na [de] dhAge kA kaMkaNa / taThu / vizeSa kA adhiSThAyaka deva / taggaMdhiya vi [tadgandhika] usake samAna taThTha puM [tvaSTa] ahorAtra kA bArahavA~ muhUrta / gndhvaalaa| taDa saka [tan] vistAra karanA / krnaa| tacca vi [tRtIya] tiisraa| taDa puMna [taTa] kinArA / ttha vi ["stha] tacca na [tattva] sAra, paramArtha / vAya | madhyastha, pakSapAta-hIna / samIpa / sthita / [degvAda] tattva-vAda, paramArtha-carcA / dRSTivAda, | taDauDA [de] dekho tddvddaa| jaina aMga-graMtha-vizeSa / taDakaDia vi [de] anavasthita / tacca na[tathya] satya, sacAI / vi. vAstavika / | taDakkAra puM [taTatkAra] camakArA / ttha puM [degArtha] hakIkata / degvAya puM[degvAda] taDataDA aka [ taDataDAyU ] tar3a-tar3a AvAja dekho Upara vaay| honaa| taccaM a [triH] tIna bAra / taDataDA strI [taDataDA] tar3a-tar3a AvAja / taccitta vi [taccitta] usI meM jisakA mana / taDapphaDa ) aka [de] chaTapaTAnA, tar3aphar3AnA, lagA ho vaha, tallIna / taDaphaDa vyAkula honaa| taccha saka [takS] chilanA, kATanA / taDaphaDia vi [de] saba tarapha se calita, tar3a
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ 420 saMkSipta prAkRta-hindI koSa taDamaDa-taNuvIA phar3AyA huA, vyaakul| taNavaraMDI strI [de] uDupa, DoMgI, choTI taDamaDa vi [de] kSubhita / naukaa| taDayaDa vi [de] kriyA-zIla, sadAcAra-yukta / taNasolli / strI [de] mallikA, puNyataDayAMta dekho taDataDA kA vakR. / taNasolliyA pradhAna vRkSa-vizeSa / vi. tRNataDavaDA strI [de] AulI kA per3a / zUnya / taDAa / na taDAga] sarovara / taNahAra puM [tRNahAra] trIndriya jantu taDAga taNahAraya ) kI eka jAti / vi. ghAsa taDi strI[taDit] bijalI / degDaMDa puM [degdaNDa] | kATakara becanevAlA, ghsiyaaraa| vidyudaMDa / kesa puM [ keza] rAkSasa-vaMzIya taNu vi tanu] ptlaa| kRza, durbala / alpa / eka rAjA, eka laMkApati / degvea ' [degvega] laghu, choTA / sukSma / strI. zarIra / 'taNuI, vidyAdhara vaMza kA eka rAjA / taNU strI [ tanvI] ISatprAgbhArA-nAmaka taDia vi [tata] vistRta, phailA huaa| pRthvI / degpajjatti strI [degparyApti] utpanna taDiA strI [taDit] bijalI / hote samaya jIva dvArA grahaNa kiye hue pudgaloM taDiNa vi [de] virala, atyalpa / ko zarIra rUpa se pariNata karane kI zakti / taDiNI strI [taTinI] nadI / bbhava vi [ udbhava] zarIra se utpanna / taDima na. bhitti / kuTTima, pASANa Adi se puM. ldd'kaa| bbhavA strI [udbhavA] ba~dhA huA bhUmitala / dvAra ke Upara kA bhAga / lar3akI / "bhU puMstrI. lar3akA / ldd'kii| degya taDI strI taTI] ttt| vi [degja] dekho bhava / "ruha puna. keza / taDDa / saka [tan] vistAra karanA / puM. putra / vAya puM[vAta] sUkSma vAyu-vizeSa / taDDava / taNua vi [tanuka] Upara dekho / taDDavia / vi [tata] vistIrNa, phailA huaa| | taNua saka [ tanaya ] patalA karanA / durbala krnaa| taDDu strI [tardu] kATha kI karachI / taNuA / aka [ tanukAya ] durbala honA, taNa saka [tan] vistAra karanA / krnaa| taNuAa kRza honaa| taNa na [de] kamala / taNa na [tRNa] ghAsa / illa vi [degvat] tRNa taNuAaraa vi [tanutvakAraka] kRzatA vAlA / jIvi vi [degjIvin] ghAsa khAkara upajAnevAlA, daurbalya-janaka / jInevAlA / degrAya puM [rAja] tAr3a kA taNuia vi [tanUkRta] durbala kiyA huaa| kRza per3a / viTaya, veMTaya puM [vRntaka] eka kiyA huaa| kSudra jantu-jAti, trIndriya jantu-vizeSa / taNuI strI [tanvI] pRthvI-vizeSa, siddhazilA / taNaga vi [tRNaka] tRNa kA banA huaa| kRzAMgI, komlaaNgii| taNaya puM [tanaya] lar3akA / taNuga dekho tnnua| taNaya vi [de] smbndhii| taNuja dekho tnnu-y| taNayamaddiA strI [de] aNguutthii| taNujamma puM [tanujanman] putra / taNayA strI [tanayA] putrii| taNubhava dekho tnnu-bbhv| taNarAsi / vi [de]prasArita, phailAyA huaa| taNuvI / dekho tnnuii| taNarAsia) | taNuvIA) taDDia /
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ taNU-tappaNADuAliA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 421 taNU strI [tanU] kaayaa| ISatprAgbhArA-nAmaka | tatto dekho tao / degmuha vi ["mukha] jisakA pRthivI / dega vi [degja] zarIra se utpanna / __ muMha usa tarapha ho vaha / puM. putra / degatarA strI [degkatarA] | tattohutta na [de] tadAbhimukha, usake sAmane / ISatprArabhArA-nAmaka pRthivI, siddhazilA / ruha | tattha a [tatra] vahA~, usameM / bhava vi puna. roma, bAla / [degbhavat pUjya aise Apa / degya vi [degtya] taNUiya dekho tnnuia| vahA~ kA rahanevAlA / taNeNa (apa) a. lie, vAste / tattha vi [trasta] DarA huaa| taNesi puM [de] tRNa-rAzi / tattha dekho tacca = tathya / taNNaya puM [tarNaka] bachar3A / tatthari puM [trastari naya-vizeSa / taNNAya vi [de] Ardra / tadA dekho tayA = tdaa| taNhA strI [tRSNA] pipAsA / spRhA, vaanychaa| tadIya vi [tvadIya] tumhArA / deglu, deglua vi [degvat] tRSNAvAlA, pyAsA / tado dekho to| taNhAia vi [tRSNita] tRSAtura / taddiasa / tata dekho taya = tata / tattiasia na [de] pratidina, anudina / tatta na [tattva] satya-svarUpa, tathya, paramArtha / tahiaha 'o a ["tas] vastutaH / degNNu vi [degjJa] taddIacaya na [de] nRtya, nAca / tattva kA jAnakAra / taddosi dekho ta-ddosi = tvagdoSin / tatta puM [tapta] tIsarI naraka-bhUmi kA eka taddhiya puM [ddhita] vyAkaraNa-prasiddha-pratyayanaraka-sthAna / prathama naraka-bhami kA eka vizeSa / taddhita pratyaya kI prApti kA kAraNanaraka sthAna / vi. garama kiyA huaa| jalA bhUta arth| strI. nadI-vizeSa / tadhA dekho thaa| tatta a [tatra] vahA~ / degbhava, hoMta vi tapa dekho tava = tapas / [degbhavat] pUjya aise aap| tappa saka [tap] tapa karanA / aka. garama tattaTThasutta na [tattvArthasUtra] eka prasiddha jaina honaa| darzana-grantha / tappa saka [ tapaya ] tRpta krnaa| tattaDia na [de] raMgA huA kpdd'aa| tappa na [talpa] shyyaa| dega vi [ga] sone tatti strI [tRpti] santoSa / 'lla vi [degmat] vaalaa| tRpta / tappa puna [tapra] choTI naukaa| nadI meM dUra se tatti strI [de] Adeza, hukuma / ttprtaa| bahakara AtA huA kASTha samUha / cintA-vicAra / vArtA, bAta / kaary-pryojn| tappakkhia vi [tatpAkSika] usa pakSa kA / tattiya vi tAvat] utanA / tappajja na [tAtparya] matalaba / tattila / vi [de] tatpara / tappaNa na [tarpaNa] sattU / strIna. tRpti-karaNa, tattilla ) prINana / snigdha vastu se zarIra kI mAliza / tattu (apa) dekho tattha - tatra / tappaNaga na [de] jaina-sAdhu kA pAtra-vizeSa, tattu Dilla na [de] sambhoga / trpnnii| tattaria vi [de] raJjita / tappaNADuAliA strI [de] saktumizrita
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ 422 bhojana / pabhi a [ tatprabhRti ] tabase lekara / tappara va [ tatpara] Asakta | saMkSipta prAkRta-hindI koSa tappurisa puM [ tatpuruSa ] vyAkaraNa- prasiddha samAsa - vizeSa | tabbhattiya vi [ tadbhaktika ] usakA sevaka / tabbhava puM [ tadbhava ] vahI janma, isa janma ke samAna para janma / 'maraNa na vaha maraNa jisase isa janma ke samAna hI paraloka meM bhI janma ho, yahA~ manuSya hone se AgAmI janma meM bhI jisase manuSya ho aisA maraNa / tabbhAriya puM [tadbhArya ] dAsa, naukara, karma cArI / bhAripuM [tadbhArika ] Upara dekho / tabbhUmavi [ tadbhauma] usI bhUmi meM utpanna / tabhatti a [ deM] zIghra / tama aka [tam] kheda karanA / saka. icchA karanA / puM [de] aphasosa / 'tama tama puMna [tamas ] andhakAra | ajJAna / puM. sAtavIM naraka-pRthivI kA jIva / tamappabhA strI [tamaprabhA] sAtavIM naraka pRthivI / 'tamA strI . sAtavIM naraka - pRthivI / timira na andhakAra | ajJAna / andhakAra - samUha / pabhA strI [prabhA] chaThavIM naraka- pRthivI / tamaMga puM [tamaGga] matavAraNa, ghara kA varaNDA, chajjA / tamaMdhayAra puM [tamondhakAra ] prabala andhakAra | tamaNa na [ de] cUlhA | tamaNi puMstrI [ deM] hAtha / bhUrja, bhojapatra 1 tamaya puM [tamaka] cauthI yA pA~cavIM naraka bhUmi kA eka naraka sthAna / tamasa na [tamas ] andhakAra | tamasa vi [ tAmasa ] andhakAravAlA | tamasa dekho tama = rAta / tamA strI. chaThavIM naraka - pRthivI / adhodizA / tamAsaka [ bhramay ] ghumAnA, phirAnA / tamAla puM. vRkSa - vizeSa / na tamAla vRkSa kA phUla / misa puM [tamisra ] pA~caveM naraka kA eka naraka-sthAna | na. andhakAra | 'guhA strI. guphA - vizeSa | tappabhi-tayANi tamisaMdhayAra puM [ tamisrAndhakAra ] ghora aMdherA / tamissa dekho tamisa / tamI stro. rAta / tamukAya dekho tamukkAya / tamukkAya puM [tamaskAya] andhakAra- pracaya | tamuya vi [ tamas ] janmAndha / atyanta ajJAnI / tamokasivi [ tamaH kASika ] pracchanna kriyA karanevAlA | tam aka [tam] kheda karanA / tamma dekho tama = tam / tammaNa va [ tanmas ] tallIna / tammaya vi [ tanmaya ] tallIna, tatpara / usakA vikAra | tammina [ de] vastra / taya vi [ tata] vistAra yukta | na. vAdya vizeSa / taya na [ya] tIna kA samUha / taya dekho tayA = tadA / bhii a [prabhRti] taba se | tayA a [tadA] usa samaya / tayA strI [tvac ] chAla, camar3I | dAlacInI | 'maMta vi [ mat] tvacA vAlA / visa puM [viSa] sarpa kI eka jAti / tayAnaMtara na [ tadanantara] usake bAda / tayANi a [tadAnIm ] usa samaya / tamas / tamassaI strI [tamasvatI ] ghora andhakAravAlI | tayANi taya dekho tathA = tvac / 'kkhAya vi [' khAda ] tvacA ko khAnevAlA / }
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ tayANuga-talavoMTa saMkSipta prAkRta-hindI koSa tayANuga vi [tadanuga] usakA anusaraNa karane- tarA strI [tvarA] jaldI, shiighrtaa| vaalaa| ' tariavva na [de] uDupa, eka taraha kI choTI tara aka [ta] kuzala rahanA / saka. tairnaa| naukA / tara aka [tvara] tvarA honA, teja honaa| tariu vi [tarIta] tairanevAlA / tara aka [zaka] samartha honA, sakanA / |triyaa strI [deM] malAI / tara na [taras] vega / bala, parAkrama / malli / tarihi a [tahi] to, taba / vi. vegavAlA / balavAlA / mallihAyaNa vi tarI strI. naukA ddoNgii| [ mallihAyana] taruNa, yuvaa| rupN.pedd'| taraMga puM [taraGga] kallola, lahara / degNaMdaNa taruNa vi. javAna / na [degnandana] nRpa-vizeSa / degmAli puM taruNaga / vi [taruNaka] bAlaka, kishor| [degmAlin] samudra / 'vaI strI [degvatI] eka | taruNaya , navIna, nayA / nAyikA / kathA grantha-vizeSa / taruNarahasa puMna [de] bImArI / taraMgalolA strI [taraGgalolA] bappabhaTTisUri- taruNima puMstrI [taruNiman] yauvana / kRta eka adbhuta prAkRtika jaina kathA-grantha / tala saka [tal] talanA, tela Adi meM bhUnanA / taraMgiNI strI [taraGgiNI] nadI / tala na [de] bichaunA / gA~va kA mukhiyA / taraMgiNInAha puM taraGgiNInAtha] samudra / tala puM. tAr3a kA per3a / na. svarUpa / hathelI / taraMDa puMna taraNDa] DoMgI, naukA / talA, bhUmikA / adhobhAga, nIce / hAtha / madhya taraga vi [tara, degka] tairanevAlA / khaNDa / talavA, pAnI ke nIce kA bhAga yA taraccha puMstrI [tarakSa] zvApada jantu-vizeSa, sataha / degtAla puMna. hasta-tAla / vAdya-vizeSa / vyAghra kI eka jAti / degbhalla puMstrI. zvApada degppahAra puM [prahAra] tamAcA, capeTA / jantu-vizeSa / bhaMgaya na [degbhaGgaka] hAtha kA AbhUSaNa vizeSa / vaTTa na [degpaTTa] bichaune kI caddara / taraTTa vi [de] pragalbha, dhRSTa, samartha, catura, vaTTa na [degpatra] tAr3a kA pttaa| hAjirajavAba / tala puMna. vAdya-vizeSa / hathelI / tAla vRkSa kI taraTTA ) strI [de] pragalbha strI, prauDhA / pattI / vara puM. rAjA ne prasanna hokara jisako taraTTI / nAyikA, hoziyAra strii| ratna-jaTita sone kA paTTA diyA ho vaha / taraNa na. tairanA / jahAja, naukA / talaaMTa saka [bhram] bhramaNa karanA, phiranA / taraNi puM. sUrya / jahAja, naukA / ghRtakumArI talaAgatti puM [de] kUpa, inArA / kA per3a, ghIkuAra kA per3a / arka-vRkSa / talaoDA strI [de] vanaspati-vizeSa / taratama vi. nyUnAdhika / talappa aka [tap] tapanA, garama honA / tarala vi. caJcala, capala / talapphala puM [de] zAli, vrIhi, dhAna / tarala saka [taralaya] caJcala karanA, calita talavatta puM [de] kAna kA AbhUSaNa-vizeSa / karanA / hilaanaa| uttmaaNg| taravaTTa puM [de] vRkSa-vizeSa, cakavar3a, pamADa, talavara puM [de. talavara] kotavAla / pavAra / talaviMTa) tarasa na [de] mAMsa / talaveMTa na [tAlavRnta] paMkhA / tarasA a. jldii| | talavoMTa)
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ 424 talasAria vi [] gAlita / mugdha, mUrkha / talahaTTa saka [sic] sIMcanA / haTTiyA strI [] parvata kA mUla, tarAI / talAI strI [tar3AgikA] choTA tAlAba / talAga na [tar3Aga] tAlAba, sarovara / talAya talAra puM [de] nagara-rakSaka | saMkSipta prAkRta-hindI koSa talAkkha puM [ de. talArakSa ] Upara dekho / talAva dekho talAga / taliA na [de] jUtA / taligA taliNa vi [ talina] pratala, sUkSma, bArIka / tuccha, kSudra | durbala | talima puMna [ de] zayyA / kuTTima, pharasa banda jamIna / ghara ke Upara kI bhUmi / vAsa bhavana / bhrASTra, bhUnane kA baratana / talimA strI. vAdya-vizeSa | talu dekho taruNa | talera [de] dekho talA ra / talla na [ de] palvala, choTA tAlAba / tRNavizeSa, barU | bichaunA / tava saka [ tApay ] garama karanA / tava puMna [ tapas ] tapasyA / 'gaccha puM. jaina muniyoM kI eka zAkhA, gaNa-vizeSa / gaNa puM. pUrvokta hI artha / 'caraNa, caraNa na [ caraNa] tapaH karaNa / tapa kA phala, svarga kA bhoga | 'caraNi vi [ 'caraNin ] tapasyA talasAria - tavvanniga karanevAlA | dekho tavo' / tava dekho thava / tava dekho thuNa / tavagga puM [tavarga ] 'ta' se lekara 'na' taka pA~ca akSara / pavibhatti na [ pravibhakti ] nATya- vizeSa | sUraja / tavaNa puM [ tapana ] pradhAna subhaTa / na. zikhara - vizeSa / tavaya vi [ de] vyApRta, kisI kArya meM lagA huA / tavaya puM [tapaka] tavA, bhUnane kA bhAjana / tavasi [ tapasvin ] tapasyA karanevAlA / paM. sAdhu, muni, RSi / tallaka puM. surA - vizeSa / tavassi tallaDa na [ de] bichaunA / tavia vi [ tApita ] garama kiyA huA / saMtApita / talicchavi [de] tatpara, tallIna / tallesa vi [ tallezya ] tallIna, tadAtallessa } viavi [tapita] tIsarI naraka-bhUmi kA eka sakta / naraka sthAna / tallovilli strI [de] tar3aphanA, vyAkula taviA strI [tApikA ] tavA kA hAthA / honA / dekho ta / tava aka [tap] garama honA / saka. tapazcaryA tavo dekho tao / karanA / rAvaNa kA eka tavaNa puM [ tapana ] tIsarI naraka - bhUmi kA eka naraka -sthAna / 'taNayA strI ['tanayA ] tApI nadI / tavaNA strI [ tapanA ] AtApanA / tavaNijjana [ tapanIya] suvarNa / tavaNijja puMna [ tapanIya] eka deva - vimAna | tavaNI strI [ de] bhakSya bhakSaNa yogya kaNa Adi / dhAnya ko kheta se kATakara bhakSaNa- yogya banAne kI kriyA / tavA | tavodeg dekho tava = tavas | 'kamma na [karman ] tapaH karaNa | dhaNa puM [degdhana ] RSi, muni / dhara puM. tapasvI, muni / 'vaNa na [ 'vana ] RSi kA Azrama / tavvaNiya vi [de] bauddha, buddha darzana kA anuyAyo / tavvanniga vi [ de. tRtIyavarNika ] tRtIya Azrama
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ taviha tAia saMkSipta prAkRta-hindI koSa 425 / tahi / meM sthita / | tahaM dekho taha = tathA / tavviha vi [tadvidha] usI prakAra kA / | taharI strI [de] paGkavAlI suraa| tasa aka [tras] DaranA, trAsa paanaa| sparza- | tahalliA strI [de] goshaalaa|| indriya se adhika indriyavAlA jIva, dvIndriya | tahA dekho taha = tathA / deggaya puM [deggata] Adi praannii| eka sthAna se dUsare sthAna meM | mukta AtmA / sarvajJa / 'bhUya vi [degbhUta] usa jAne-Ane kI zaktivAlA prANI / 'kAiya puM| prakAra kaa| prUva vi [degrUpa] usa prakAra [degkAyika] jaMgama prANI, dvIndriyAdi jIva / / kaa| vi vi [vit] nipuNa, puM. sarvajJa / kAya puM.trasa-samUha / jaGgama prANI / NAma na hi a. vaha isa prakAra / [degnAman] karma-vizeSa, jisake prabhAva se jIva | tahi dekho taha = tathA / trasakAya meM utpanna hotA hai / reNu puM. battIsa | tahiM / [tatra] vahA~, usameM / hajAra sAta sau ar3asaTha paramANuoM kA eka | parimANa / vAiyA strI [degpAdikA] tahiya vi [tathya] satya, vAstavika / trIndriya jantu-vizeSa / tahiyaM a [tatra] vahA~, usameM / tasaNa na [trasana] spandana, calana, hilana / taheya , a [tathaiva] usI taraha, usI prakAra / taheva / palAyana / tasanADI strI [trasanADI] trasa jIvoM ke rahane tA a [tad] usase, usa kAraNa se / kA pradeza, jo Upara-nIce milAkara caudaha tA dekho tAva - tAvat / rajjU parimita hai| tA atidA] usa samaya / tasara dekho ttsr| tA a [tahi] to, taba / tasia vi [de] zuSka, sUkhA / tA strI. lkssmii| tasia vi [taSita] pipAsita / tA sa [tad] vaha / deggaMdha puM [deggandha] usakA taseyara vi [trasetara] ekendriya jIva, sthAvara gandha / usake gandha ke samAna gandha / degphAsa puM praannii| [degsparza] usakA sparza / vaisA sparza / rasa taha a [tathA] usI taraha / aura, tathA / pAda- | puM. vaha sparza / vaisA sparza / degrUva na [rUpa] vaisA rUpa / pUrti meM prayukta kiyA jAtA avyaya / degkkAra puM vo tAva:tApa / [degkAra] 'tathA' zabda uccAraNa / degNANa vi. | pitaa| putr| [degjJAna] prazna ke uttara ko jAnanevAlA / na. satya jJAna / degtti a [iti] svIkAra- tAa saka [2] rakSaNa krnaa| dyotaka avyaya / degya a [degca] ukta artha kI | tAappa na [tAdAtmya] tadrUpatA, abheda, abhidRr3hatA-sUcaka avyaya / vi a [degpi] to bhI / / nnatA / degviha vi [degvidha] usa prakAra kA / dekho | tAi vi [tyAgin] tyAga karanevAlA / thaa| tAi vi [tAyin] rakSaka, paripAlaka / taha vi [tathya] tathya, satya / tAi vi [tApin] taap-yukt| taha puM [tatha] AjJAkAraka, dAsa / tAi vi [trAyin] rakSaka / muni, sAdhu / taha / na [tathya] svabhAva, svarUpa / satya | tAi vi [tAyin] upkaarii| tahIya , vacana / | tAia vi [trAta] rakSita / vaha rUpa tAte 54
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ 426 saMkSipta prAkRta-hindI koSa tAuM-tArisa tAuM (apa) dekho tAva = tAvat / tAyaNa na [trANa] rakSaNa / tAThA (cUpai) dekho daaddhaa| tAyattIsaga [ trAyastrizaka ] guru-sthAnIya tADa saka [tADaya] tAr3ana karanA, piittnaa| deva-jAti / preraNA karanA, AghAta karanA / guNAkAra tAyattIsA strI [ trayastrizat ] tettIH / krnaa| tettiis-sNkhyaavaalaa| tADa puM [tAla] tAr3a kA per3a / tAra paM. cauthI naraka kA eka sthAna / zuddha tADaMka puM tADaGka] kuNDala / ___ motii| praNava, oMkAra / mAyAbIja, 'hrIM' tADia vi [tADita] jisakA tADana kiyA akSara / tairanA / vi. nirmala, dedIpyamAna / gayA ho vaha, pITA huaa| jisakA guNAkAra ati UMcA svara / na. cAMdI / puM. vAnarakiyA ho vh| vizeSa / degvaI strI[degvatI] eka rAja-kanyA / tADiaya na de] rodana / tAraMga na [tAraGga] taraGga-samUha / tADI strI. vRkSa-vizeSa / tAraga vi [tAraka] tAranevAlA, pAra utAranetANa na [trANa] zaraNa, rakSaNakartA / vAlA / puM. nRpa-vizeSa, dvitIya prativAsudeva / tANa puM [tAna] saMgIta-prasiddha svara-vizeSa / sUrya Adi nava graha / dekho tAraya / tANava na [tAnava] kRzatA, durbltaa| tAragA strI [tArakA] nakSatra / pUrNabhadra-nAmaka tANia vi [tAnita] tAnA huaa| indra kI eka paTarAnI / dekho taaryaa| tAda dekho tAa = tAta / tAraNa na. pAra utAranA / vi. taarnevaalaa| tAdattha na [tAdarthya] tadarthabhAva, usake lie / | tArattara paM de] mahataM / / tAdavattha na [tAdavasthya] svarUpa kA apabhraMza tAraya dekho tAraga / na. chanda-vizeSa / vahI avasthA, abhinnarUpatA / tArayA dekho taargaa| A~kha kA tArA / tAdisa dekho tArisa / tArA strI. A~kha kI putlii| nakSatra / sugrIva kI tAma dekho tamma = tam / strI / subhUma cakravartI kI maataa| nadI-vizeSa / tAma (apa) dekho tAva = tAvat / bauddhoM kI shaasndevii| ura na [degpura] tAraMgAtAmara vi [de] ramya, sundara / sthAna / degcaMda puM [degcandra] eka rAjakumAra / tAmarasa na. kamala / taNaya puM [tanaya] vAnara-vizeSa, aGgada / tAmarasa na[de]pAnI meM utpanna honevAlA puSpa / | degpaha puM [degpatha] AkAza / pahu puM [prabhu] tAmali puM. eka tApasa / cndrmaa| degmetI strI [degmaitrI] niHsvArtha tAmalitti strI [ tAmralipti ] vaMgadeza kii| mitratA / degyaNa na [yana] kanInikA kA prAcIna raajdhaanii| calanA, A~kha kI putalI kA hilana / "vai tAmalittiyA strI [tAmraliptikA] jainamuni | puM [ degpati ] candramA / vaMza kI eka zAkhA / tAri vi [tArin] tAranevAlA, tAraka / tAmasa na. andhakAra / andhakAra-samUha / vi. tArima vi. taraNIya, tairane yogya / tamoguNavAlA / degttha na [stra] kRSNa varNa tAriya vi [tArita] pAra utArA huaa| kA vastra-vizeSa / tAriyA strI [tArikA] tArA ke AkAra kI tAmahi ) (apa) dekho tAva = tAvat / eka prakAra kI vibhUSA, TikalI, ttikiyaa| tAmahi / tArisa vi [tAdRza] usa taraha kA /
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ tArI-tAvasa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 427 tAro strI. tArakajAtIya devo / | nartaka Adi manuSya-jAti / tArua vi [tAraka] tAranevAlA / tAliaMTa saka [bhramaya ] ghumAnA, phirAnA / tAruNNa na [tAruNya] yauvana / tAliaMTa na [tAlavRnta] vyajana / tAla dekho tADa = tADay / tAliaMTira vi [bhramayitu] ghumAnevAlA / tAla saka[tAlayatAlA lagAnA, banda karanA / | tAlisa dekho tArisa / tAla puM. vRkSa-vizeSa / vAdya-vizeSa, kNsikaa| | tAlI strI. vRkSa-vizeSa / chanda-vizeSa / degpatta taalii| capeTA,tamAcA / vaady-smuuh| AjIvaka | na [degpatra tAla-vRkSa ke pattA kA banA huA mata kA eka upAsaka / na. tAlA, dvAra banda | pNkhaa| karane kI kala / tAlavRkSa kA phala / deguDa na | tAlu na [tAlu] tAlu, mu~ha ke andara kA UparI [degpUTa] tatkAla prANa-nAzaka viSa-vizeSa / / bhaag| jaMgha puM [jaGka] nRpa-vizeSa / vi. tAla ko | tAlugghADaNI strI [ tAlodghATanI] tAlA taraha lambI jA~ghavAlA / jjhaya [dhvajA kholane kI vidyA / / baladeva / nRpa-vizeSa / zatruJjaya pahADa / | tAlura puM [de] phINa / kapittha vRkSa, kaitha kA "palaMba puM [ degpralamba ] gozAlaka kA eka per3a / pAnI kA Avarta / puM. puSpa kA satva / upAsaka / pisAya puM[pizAca] dIrghakAya | tAva saka [ tApay ] tapAnA, garama karanA / rAkSasa / 'puDa dekho degudd| degyara puM ["cara]| santApa karanA, duHkha upjaanaa| cAraNa jAti / viTa, viMta, veMTa, 'voMTa | tAva puM [tApa] garamI, tApa / santApa, duHkha / na [degvRnta]paMkhA / degsaMvuDa puM[saMpuTa] tAla | sUrya / disA strI diz] sUrya-tApita dishaa| ke patroM kA saMpuTa, tAla-patra-saMcaya / degsama | tAva maataavd| ina athA kA sUcaka avyayavi. tAla ke anusAra svara, svara-vizeSa / | tabataka / prastuta artha / avadhAraNa, nizcaya / tAlaMka puM [tADaGka] kuNDala / chanda-vizeSa / avadhi / pakSAntara / prazaMsA / vAkya-bhUSA / tAlaMki puMstrI [tAlaGkina chanda-vizeSa / mAna / sAkalya, sampUrNatA / taba, usa samaya / tAlaga na [ tAlaka ] tAlA, dvAra banda karane tAvaa vi [tAvaka] tumhArA / tAvaia vi [tAvat] utanA / kA yantra / tAvaM dekho tAva = tAvat / tAlaNA strI [ tADanA ] capeTA Adi kA tAva~ / (apa) dekho tAva = tAvat / prhaar| tAlapphalI strI [de] naukarAnI / tAhiM / tAvaNa puM tApana] cauthI narakabhUmi kA eka tAlaya dekho taalg| nrksthaan| vi.tapAnevAlA / na. garama karanA, tAlasama na. geya kAvya kA eka bheda / tapAnA / puM. ikSvAku vaMza kA eka rAjA / tAlahala puMde] zAli, vrIhi / tAvattIsa ) tAlA a [tadA] usa samaya / tAvattIsaga dekho tAyattIsaya / tAlA strI [de] khoI, dhAna kA lAvA / tAlAcara puM [tAlacara] tAla (vAdya) bajAne tAvattIsA dekho taayttiisaa| vaalaa| tAvasa puM tApasa] tapasvI, yogI, saMnyAsItAlAcara / puM [ tAlAcara ] prekSaka-vizeSa, | __ vizeSa / eka jainamuni / geha na. tApasoM kA tAlAyara tAla denevAlA prekSaka / naTa, / maTha / tAvattIsaya ,
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ 428 saMkSipta prAkRta-hindI koSa tAvasA-ti tAvasA strI [tApasA] jaina muniyoM kI eka saMyamI / goNa vi[degkoNa] tIna konevAlA / shaakhaa| degcattA strI [ degcatvAriMzat ] taiMtAlIsa / tAvasI strI [tApasI] tapasvanI, yoginii|| jaya na [degjagat] svarga, martya aura pAtAla tAviA strI [ tApikA ] tavA, pUA Adi loka / degNayaNa puM [degnayana] mahAdeva / degtula pakAne kA pAtra / kar3AhI, choTA kar3Aha / dekho degula / 'ttisa (apa) dekho degttIsa / tAviccha puna [tApiccha] tamAla kA per3a / / degttIsa strIna [trayastriMzat ] tAvI stro [tApI] nadI-vizeSa / saMkhyA-vizeSa / tetIsa saMkhyAvAlA, tetIsa / tAsa pUM [trAsa] bhaya / udvega, santApa / degdaMDa na [ daNDa] hathiyAra rakhane kA upatAsaNa vi [trAsana] trAsa upjaanevaalaa| karaNa / tIna daNDa / daMDi puM [degdaNDin] tAsi vi [trAsin] trAsa-yukta, trasta / trAsa- saMnyAsI, sAMkhya mata kA anuyAyI sAdhu / janaka / navai strI [degnavati] tirAnabe / tirAnabe tAsia vi [trAsita] jinako trAsa upajAyA saMkhyAvAlA / paMca tri. ba. [degpaJcan] pandraha / gayA ho vaha / degpaMcAsaima vi [paJcAza] tripanavAM / degpaha tAhe a [tadA / na [degpatha] jahA~ tIna rAste ekatrita hote hoM ti a [triH] tIna baar| vaha sthAna | degpAyaNa na [degpAtana] zarIra, ti dekho taia = tRtIya / bhAga, bhAya, indriya aura prANa ina tInoM kA nAza / mana, hAa puM [ bhAga] tIsarA hissA / vacana aura kAyA kA vinAza / degpuMDa na ti dekho thii| [puNDra] tilaka-vizeSa / 'pura puM. dAnavati tri.ba. [tri] tIna / 'aNua na [degaNuka] vizeSa / na. tIna nagara / purA strI. vidyA vizeSa / 'bhaMgI strI [bhaGgI] chanda-vizeSa / tIna paramANuoM se banA huA dravya / deguNa vi [guNa] tInagunA / sattva, rajas aura tamas degmahura na [degmadhura] ghI, zakkara aura madhu / guNavAlA / uNiya vi["guNita] tInagunA / degmAsiA strI [traimAsikI] jisakI avadhi deguttarasaya vi [ uttarazatatama] 103 vA~ / tIna mAsa kI hai aisI eka pratimA, vratadegula vi ['tula] tIna ko jiitnevaalaa| vizeSa / muha vi [degmukha] tIna mukhvaalaa| tIna ko taulanevAlA / oya na [degojas] puM. bhagavAn sambhavanAthajI kA zAsana-deva / viSama rAzi-vizeSa / degkaMDa, kaMDaga vi degratta na [ rAtra] tIna rAta / rAsi na [degkANDa, degka] tIna kANDavAlA, tIna bhAga [rAzi] jIva, ajIva aura nojIva rUpa vAlA / degkaDua na [degkaTuka] soMTha, marIca tIna rAziyA~ / 'loa na [deglokI] svarga, aura pIpala / degkaraNa dekho deggaraNa / kAla martya aura pAtAla-loka / loaNa puM na. bhUta, bhaviSya aura vartamAna kAla / 'kkAla [deglocana] ziva / 'loapujja puM [lokapUjya] dekho degkaal| degkhaMDa vi[degkhaNDa] tIna khaNDa dhAtakISaNDa ke videha meM utpanna eka jinadeva / vAlA / degkhaMDAhivai puM [degkhaNDAdhipati degloI strI [ deglokI ] dekho degloa| ardhacakravartI rAjA, vAsudeva / gaDu, gaDua degloga dekho degloa / degvaI strI [ degpadI] dekho degkaDua / 'garaNa na [degkaraNa] mana, | tIna padoM kA samUha / bhUmi meM tIna bAra vacana aura kAyA / guNa dekho deguNa / deggutta pAMva kA nyAsa / gati-vizeSa / 'vagga vi [deggupta] manogupti Adi tIna guptivAlA, | puM[degvarga] dharma, artha aura kAma ye tIna
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ ti-tiikkha banavAyA / puruSArtha / loka, veda aura samaya ina tIna kA varga / sUtra, artha aura una donoM kA samUha / 'vaNa puM [parNa] palAza vRkSa | 'varisa vi [ varSa] tIna varSa kI avasthAvAlA / ' vali strI. camar3I kI tIna rekhAe~ / 'valiya vi ['valika] tIna rekhAvAlA / 'valI dekho 'vli| 'vaTThapuM [deg pRSTha] bharatakSetra ke bhAvI navama vAsudeva / 'vaya na [[pada ] tIna pA~vavAlA | vaha strI [pathagA ] gaMgA nadI / 'vAyaNA strI [ 'pAtanA ] dekho 'pAyaNa / 'vi, viTThapuM [pRSTha, viSTu] bharata kSetra meM utpanna prathama ardha cakravartI rAjA kA nAma / viha vi [ "vidha ] tIna prakAra kA / vihAra puM. rAjA kumArapAla kA huA pATaNa kA eka jaina mandira [degzaGku] sUryavaMzIya eka rAjA / [ sandhya ] prabhAta, madhyAhna aura sAyaMkAla kA samaya / degsaTTa vi [degSaSTa] 63 vA~ | degsaTThi [deg SaSTi] tirasaTha / deg satta tri. ba. [ saptan] ekkIsa / 'sattakhutto a [ deg saptakRtvas ] ekkIsa bAra / 'samaiya vi ['sAmayika ] tIna samaya meM utpanna honevAlA, tIna samaya kI avadhi vAlA | 'saraya na ['saraka] tIna sarA yA lar3IvAlA hAra / vAdya vizeSa / 'sarA strI. macchalI pakar3ane kA jAla vizeSa / 'sariyana [deg sarika ] tIna sarA yA lar3I vAlA hAra / vAdya - vizeSa / vi. vAdyavizeSa sambandhI / 'sIsa puM [ " zIrSa ] devavizeSa | 'sUla na [ 'zUla zastra - vizeSa | sUpANi puM [ zUlapANi] mahAdeva / trizUla ko hAtha meM rakhanevAlA subhaTa / deg sUliyA strI [deg zUlikA ] choTA trizUla / hattara vi[saptata] 73vA~ / 'hA a [dhA] tIna prakAra se / huaNa, huNa, huvaNa na [bhuvana ] tIna jagat-svarga martya aura pAtAla loka / puM. rAjA kumArapAla ke pitA kA ] | saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMku puM 'saMjhana 429 nAma | huaNapAla puM ['bhuvanapAla] rAjA kumArapAla kA pitA / 'huaNAlaMkAra puM [bhuvanAlaMkAra ] rAvaNa ke paTTahastI kA nAma / huNavihAra puM [bhuvanavihAra ] pATaNa (gujarAta) meM rAjA kumArapAla kA banavAyA huA eka jaina mandira | dekho te' / degti dekho ia = iti / tia (apa) aka [tim, stim ] Ardra honA / saka. Ardra karanA / tia na [trika ] tIna kA samudAya / vaha jagaha jahA~ tIna rAste milate hoM / 'saMjaa puM [ saMyata ] eka rAjarSi / dekho tiga / tia vi [trija] tIna se utpanna honevAlA | tiaMkara puM [trikaMkara ] eka jainamuni / tiaga na [trikaka] tIna kA samudAya / tiaDA strI [trijaTA ] eka rAkSasI / tiaya na [tritaya ] tIna kA samUha / tiabhaMgI strI [tribhaGgI ] chanda- vizeSa / tialukka na [ trailokya ] tIna jagattialoya / svarga, martya aura pAtAla loka / tiasa puM [tridaza ] deva | gaa puM ['gaja] airAvata yA airAvaNa, indra kA hAthI / nAha puM [nAtha] indra |pahu puM [prabhu ] indra, deva-nAyaka | risi puM [RSi] nArada muni | loga puM [loka] svarga | vilayA strI ['vanitA] devI / 'sari strI [degsarit ] gaMgA nadI / sela puM ['zaila] meru parvata / laya puMna. svarga / hiva puM [pa] indra | hivai puM [dhipati ] indra | tiasasUri puM [tridazasUri] bRhaspati / tiasiMda puM [tridazendra ] deva-pati / tiaseMda tiasIsa puM [tridazeza ] deva-nAyaka / tiAmA strI [ triyAmA] rAtri / tiikkha saka [ titikS] sahana karanA /
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ 430 tikkhA strI [titikSA ] kSamA, sahiSNutA / tiijja / vi [ tRtIya] tIsarA / tiiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa tiukkhara na [tripuSkara ] vAdya-vizeSa / tiuTTa saka [ troTay ] tor3anA / parityAga karanA / tiuTTa aka [ truT ] TUTanA | mukta honA / tiuTTa vi [ truTTa, truTita ] TUTA huA / apasRta / tiuDa puM [de] kalApa, mora- piccha / tiuDaga puMna [tripuTaka] dhAnya- vizeSa / tiuDaya na [ de] mAlava deza meM prasiddha dhAnyavizeSa | lavaGga / tiura na [tripura ] eka vidyAdhara nagara / puM. asura - vizeSa / NAha puM [nAtha] vahI / tiurI strI [tripurI ] nagarI - vizeSa | timicchAyaNa na [ cikitsAyana ] nakSatra - gotra vizeSa | tigicchi strI [ de] parAga / titavi [tImita] bhIjA huA / titiNa titiNiya vi [de] bar3abar3a karanevAlA, vAJchita lAbha na hone para kheda se mana meM jo Ave so bolanevAlA / tiikkhA - timicchA tikUDa puM [ trikUTa ] laMkA kA samIpavartI suvela parvata / zItA mahAnadI ke dakSiNa kinAre para sthita parvata- vizeSa / 'sAmiya puM ['svAmin ] suvela parvata kA svAmI, rAvaNa / tikkha vi [ tIkSNa] teja, painA / sUkSma / cokhA, zuddha / puruSa, niSThura / vega-yukta, kSipra-kArI / krodhI, garama prakRtivAlA / tItA, kaDuvA / utsAhI / Alasya rahita / catura / na. jahara / lohA / yuddha / hathiyAra / samudrakA nona / yavakSAra / zvetakuSTha | jyotiSa-prasiddha tIkSNa gaNa, yathA azleSA, ArdrA, jyeSThA aura mUla nakSatra / tikkhAla saka [tIkSNay ] tIkSNa karanA / tiula vi [de] mana, vacana aura kAyA ko tikkhutto a [tris] tIna bAra / pIr3A pahu~cAnevAlA; duHkha kA hetu / tiUDa dekho tikUDa | tiMgiA strI [ de] kamala-raja / tiMgiccha dekho tigiccha / tikkha saka [ tIkSNay ] tIkSNa karanA / teja karanA / uttejita karanA / tiga dekho tia = trika / 'vassi vi [deg vazin ] mana, vacana aura zarIra ko kAbU meM rakhanevAlA / tigasaMpuNNa na [trikasaMpUrNa ] lagAtAra tIsa dina kA upavAsa / tigicha puM [tigiJcha] draha-vizeSa / tigiMchAyaNa na [tigiJchAyana] gotra - vizeSa / tigichi puM [tigiJchi ] parvata- vizeSa | niSedha parvata para sthita eka hada / tigiccha saka [cikits] pratIkAra karanA, ilAja karanA / titiNI strI [tintriNI] imalI kA per3a / tigiccha puM [cikitsa] vaidya / titiNI strI [] bar3abar3AnA | tiduiNI strI [tindukinI] vRkSa- vizeSa / tiduga [tinduka ] teMdU kA per3a / na. tiMduyaphala-vizeSa | zrAvastI nagarI kA eka udyAna / trIndriya jantu kI eka jAti / tiMdUsa puMna [tindUsa ka] vRkSa-vizeSa | tiMdUsaga } geMda 1 krIr3A-vizeSa | tikallana [ traikAlya ] tInoM kAla kA viSaya / tigiccha puM. niSedha parvata para sthita eka draha | na. devavimAna - vizeSa / tigiccha na [ caikitsa] cikitsA zAstra / timicchA vi [cikitsaka ] pratIkAra timicchaya karanevAlA / puM. vaidya / timicchaya na [ caikitsya ] cikitsA-karma | timicchA strI [cikitsA ] pratIkAra, davA | satthana ['zAstra ] Ayurveda, vaidyaka ilAja,
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ tigicchAyaNa-tittha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 431 shaastr| titaya dekho tiay| tigicchAyaNa na [tigicchAyana] gotra-vizeSa / titikkha dekho tiikkha / tigicchi dekho tigichi| titta vi [tRpta] santuSTa, khuza / tigicchiya puM [caikitsika] vaidya / ! titta vi [tikta] kdduaa| puM. tItA rasa / tigga vi [tigma] tIkSNa, teja / titti dekho tatti = de / tiggha vi [trighna] tIna-gunA / titti strI [tRpti] santoSa / ticUDa puM [tricUDa] vidyAdhara vaMza kA eka titti [de] tAtparya, sAra / raajaa| tittia vi [tAvat] utanA / tijaDa puM [trijaTa] vidyAdhara vaMza kA eka tittia puM [tittika] mleccha deza-vizeSa / usa rAjA / rAkSasa vaMza kA eka raajaa| deza meM rahanevAlI mleccha jAti / dekho tijaamaa| strI [triyAmA] rAtri / tiNNia / tijAmI / tittira / puM [tittiri] tItara yA tijja vi [tArya] tairane-yogya / tittiri / tittir| tiDDa puMstrI [de] anna-nAza karanevAlA kITa / tittiria vi [de] snAna se AI / tiDDava saka [tADaya] tAr3ana krnaa| tittila vi [tAvat] utanA / tiNa na [tRNa] ghAsa / degsUya na [degzUka] tRNa tittilla puM [de] pratIhAra / kA agra bhAga / hatthaya pu[hastaka] ghAsa tittua vi [de] bhArI / kA puulaa| tittula (apa) dekho tittila / tiNisa puM [tiniza] vRkSa-vizeSa, beMta / tittha puM [tristha] sAdhu, sAdhvI, zrAvaka aura tiNisa na [de] mdhpudd'aa| zrAvikA kA samudAya, janasaMgha / tiNisa vi [tainiza] tiniza-vRkSa-sambandhI, tittha puM [tryartha] Upara dekho| beMta kaa| tiNIkaya vi [tRNIkRta] tRNa-tulya mAnA tittha na [tIrtha prathama gaNadhara / darzana, mata / yAtrA-sthAna, pavitra jagaha / pravacana, zAsana, jina-deva praNIta dvaadshaanggii| puMna. avatAra, tiNNa / aka [tim] Ardra honA / saka. ghATa, nadI vagairaha meM utarane kA rAstA / tiNNAia ) Ardra krnaa| degkara, deggara dekho degyr| degjattA strI tiNNa vi [tIrNa] pAra pahu~cA huaa| samartha / / [ yAtrA] tIrtha-gamana / degNAha puM[degnAtha] tiNNa na [stainya] corii| jina-deva / 'yara vi [degkara] tIrtha kA pravatiNNadeg dekho ti = tri / degbhaMga vi [bhaGga] taka / puM. jina-deva, jina bhagavAn / yaraNAma tri-khaNDa, tIna khnnddvaalaa| degviha vi na [degkaranAman] karma-vizeSa jisake udaya se [degvidha] tIna prakAra kA / jIva tIrthakara hotA hai| degrAya puM [ rAja] tiNNia puM [tinnika] dekho tittia = jina-deva / siddha puM. tIrtha-pravRtti hone para jo tittika / mukti prApta kare vaha jIva / degAhinAyaga puM tiNha dekho tikkha / [dhinAyaka] jinadeva / pahiva puM [degAdhipa] tiNhA dekho tohaa| saMghanAyaka, jina-deva / hivai [dhipati] titau puM. cAlanI yA clnii| jinadeva, jina bhagavAn / huaa|
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ 432 saMkSipta prAkRta-hindI koSa titthaMkara-tiriccha titthaMkara puM tIrthaGkara] dekho tittha-yara / / timiriccha puM [de] karaMja kA per3a / tithi vi [tIthin] dArzanika, darzana-zAstra | timirisa de] vRkSa-vizeSa / kA vidvAn / kisI darzana kA anuyaayii| timila strIna. vAdya-vizeSa / tithia vi [tIthika] Upara dekho| timisa puM [timiSa] eka prakAra kA paudhA, titthIya vi [tIrthIya] Upara dekho| | peThA, kumhdd'aa| titthesara puM tIrthezvara] jina bhagavAn / timisA / strI [timisrA] vaitADhya parvata tidasa dekho tiasa / timissA ) kI eka guphA / tidiva na [tridiva] svarga / timma aka [stIm] bhIjanA, Ardra honaa| tidha (apa) dekho thaa| timma saka [tim] Ardra krnaa| aka. gIlA tinna vi [de] stImita, Ardra / honaa| tipanna dekho te-vaNNa / timma dekho tigg| tippa saka [tip] denaa| tiyA strI [srikA] mhilaa| tippa aka [tRp] tRpta honaa| tiyAla dekho te-AlIsa / tippa saka [tarpaya] tRpta karanA / tirakkara saka[tiras + kR] tiraskAra karanA, tippa aka [tip] jharanA, cuunaa| aphasosa | avadhIraNA krnaa| karanA / ronA / saka. sukhacyuta krnaa| | tirakkariNI / strI [tiraskariNI tippa puna [pa] apAna Adi dhone kI kriyA, | tirakkhariNI , paradA / zauca / tirakkAra puM tiraskAra] tiraskAra, apamAna tippa vi [tRpta] santuSTa, khuza / avhelnaa| tippaNa na [tepana] pIr3ana, hairaanii| tiraccha dekho tiricch| tippaNayA strI [tepanatA] rodana / tiri / a [tiryak] tirachA, Ter3hA / tippAya na [tripAda] tapa-vizeSa, nIvI / tiriaM / tima (apa) dekho thaa| tiria vi [tairazca] tiyaMca kA / timi puM. matsya kI eka jAti / tiria / vi [tiryac] vakra, kuTila, timigila [de] matsya, machalI, timi (matsya) | tiriaMca / bA~kA / puM. pazu, pakSI Adi ko nigalane vAlA matsya / tirikkha / prANI, deva, nAraka aura manuSya timigila puM[timiGgila] matsya kI eka | tiriccha / se bhinna yoni meM utpanna jantu / jAti / deggila puM. bar3I bhArI mchlii| martyaloka, madhya lok| na. madhya / deggai strI timigili puM [timiGgila] matsya kI eka | [gati] tiryaga-yoni / Ter3hI cAla / jaMbhaga jAti / puM [degjRmbhaka] devoM kI eka jAti / joNi timigila dekho timigila = timinggil| strI [degyoni] pazu, pakSI Adi kA utpattitimicchaya / puM[de] musAphira / sthAna / degjoNia vi [ yonika] tiryagtimicchAha , yoni meM utpanna / degjoNiNI strI [degyonikA timiNa na [de] gIlA kASTha / tiryag-yoni meM utpanna strI jantu, tiryak strii| timira na. aMdherA / nikAcita karma / alpa degdisA disi strI [degdiz] pUrva Adi jJAna / ajJAna / puM. vRkSa-vizeSa / dizA / degpavvaya puM [degparvata] bIca meM par3atA
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ tiriccha-tibba saMkSipta prAkRta-hindI koSa pahAr3a, mArgAvarodhaka parvata / degbhitti strI. | tilaga / puM[tilaka] vRkSa-vizeSa / pahalA bIca kI bhIta / degloga puM [degloka] martya | tilaya , prativAsudeva / dvIpa-vizeSa / samudraloka / degvasai strI [degvasati] tiryag-yoni / vizeSa / na. puSpa-vizeSa / TIkA, lalATa meM tiriccha vi [tirazcIna]tiryag gata, Ter3hA gayA kiyA jAtA candana Adi kA cihn| eka huaa| tiryaga-sambandhI / / vidyaadhr-ngr| tiricchi dekho tiria| | tilagakaraNI strI tilakakaraNI]tilaka karane tiricchiya dekho tericchiya / kI salAI / gorocanA, pIle raMga kA eka tiricchI strI [tirazcI] tiryk-strii| sugandhita dravya jo gAya ke pittAzaya se nikatiriDa puMde] timira vRkSa / latA hai| tiriDia vi [de] timira-yukta / vicita / tilabaTTI strI [tilaparpaTI] tila kI banI huI tiriDi paM de] garama pavana / eka khAdya vastu tilpttttii| tirizci (mA) dekho tiricchi| tilitilaya puM [de] jala-jantu-vizeSa / tirIDa puna [kirITa] mukuTa / tilima strona [de] vAdya-vizeSa / tirIDa puM [tirITa] vRkSa-vizeSa / 'paTTaya na tiluka na [trailokya] svarga, martya aura pAtAla lok| [degpaTTaka] vRkSa-vizeSa kI chAla kA banA huA kpdd'aa| tiluttamA dekho tilottmaa| tirobhAva puM. antardhAna / tilella na [tilataila] tila kA tela / tirovai vi [de] vRti se antahita, bAr3a se tilokka dekho tilukka / vyavahita / tilottamA strI. eka svargIya apsarA / tirohA saka [tiras +dhA] antahita karanA, tilodaga / na tilodaka] tila kA dhovanalopa karanA, adRzya karanA / tilodaya / jala / tirohia vi [tirohita] lupta, antahita, tilla na taila] tel| adRzya, AcchAdita / tilla na. chanda-vizeSa / tila puM.tila / jyotiSka dev-vishess,grh-vishess| | tillaga vi [tailaka] tela becanevAlA / degkuTTI strI. tila kI banI huI eka bhojya tillahaDI strI [de] gilaharI / vastu, tilakuTa / pappaDiyA strI [degparpaTikA] tillodA strI [tailodA] nadI-vizeSa / tila kI banI huI eka khAdya cIja, tila tiva~ (apa) dekho thaa| pApar3a / pupphavaNNa puM [puSpavarNa] jyotiSka tivaNNI strI [trivarNI] eka mahauSadhi / deva-vizeSa, graha-vizeSa / mallI strI. eka | tivAya saka [tri+ pAtaya] mana, vacana aura khAdya vastu / saMgaliyA strI [degsaMgalikA] kAya se naSTa karanA, jAna se mAra DAlanA / tila kI phlii| degsakkuliyA strI [degzaSku tivikkama puM [trivikrama] jainamuni / likA] tila kI banI huI khAdya vastu-vizeSa, | | tiviDA strI [de] sUcI, sUI / tilakhujiyA / tiviDI strI [de] choTA pur3avA / tilaia vi [tilakita] tilaka kI taraha tivva vi [tIvra] prabala, pracaNDa, utkaTa / raudra, Acarita, vibhUSita / bhayAnaka / gAr3ha / tiktaH / uttama, prkrss-yukt| tilaMga puM [tilaGga] Andhra prAnta / tivya vi [de. toba] duHsaha / atyanta adhika /
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ 434 saMkSipta prAkRta-hindI koSa tisaMtha-tuMba tisaMtha vi [trisaMstha] tIna bAra sunane se acchI tIsagutta puM [tiSyagupta] eka prAcIna AcArya taraha yAda kara lene kI shktivaalaa| vizeSa jisane antima pradeza meM jIva kI sattA tisalA strI [trizalA] bhagavAna mahAvIra kI | kA panya calAyA thaa| mAtA / degsua [suta] bhagavAn mahAvIra / | tIsabhadda puM [tiSyabhadra] eka jainamuni / tisA strI [tRSA] pipAsA / tIsama vi [triMza] tIsavA~ / tisAiya / vi tRSita] pyAsA / tIsA strI. dekho tiis| tisiya tIsiyA strI [triMzikA] tIsa varSa kI umra tisira pu. ba. [triziras] deza-vizeSa / puM. | kI strii| nRpa-vizeSa / rAvaNa kA eka putra / tu a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-bheda, tissagutta dekho tiisgutt| vizeSaNa / nizcaya / samuccaya / kAraNa / tiha (apa) dekho thaa| pAda-pUraka avyaya / tihi puMstrI [tithi] paJcadaza candra-kalA se yukta tua saka [tud] vyathA karanA, pIr3A karanA / kAla, dina, tArIkha / tuara puM [tuvara] dhAnya-vizeSa, rahara / tIa vi tRtIya] tIsarA / tuara aka [tvar] jaldI honA / tIa ni [atIta] bItA huA / puM. bhUtakAla / | tuMga vi [tuGga] U~cA, ucca / chanda-vizeSa / tIila puM [taitila] jyotiSa-prasiddha karaNa- | tuMgAra puM [tuGgAra] agnikoNa kA pavana / vizeSa / tuMgima puMstrI [tuGgiman] UMcAI, uccatva / tImaNa na [tImana] kddh'ii| tuMgiya puM [tuGgika] grAma-vizeSa / parvatatImia vi [tImita] Ardra / vizeSa / puMstrI. gotra-vizeSa meM utpanna / tIya vi [taita] tIna / tuMgiyA strI [tuGgikA nagarI-vizeSa / tIra aka [zak] samartha honA / tuMgiyAyaNa na [tuGgikAyana] eka gotra kA tIra saka [tIraya] samApta karanA, paripUrNa nAma / krnaa| tuMgI strI [de] rAtri / Ayudha-vizeSa / tIra puna, kinArA, taTa / tuMgIya puM [tuGgIya] parvata-vizeSa / tIraMgama vi. paar-gaamii| tuMDa strIna [tuNDa] mukha / agra-bhAga / tIraTra puM tIrastha, tIrArtha] sAdhu, muni, | tuMDIra na [de] madhura-bimbI-phala / zravaNa / tuMDUa puM [de] jIrNa ghaTa, purAnA ghar3A / tIriyA strI [de] zara yA tIra rakhane kA thailA, | | tutukkhuDia vi [de] tvarA-yukta / tarakasa, tUNIra / tuMda na [tunda] udr| tIsa na [triMzat tIsa / tiis-sNkhyaavaalaa| tuMdila / vi [tundila] bar3A peTavAlA / tIsaA , strI [triMzat] Upara dekho| tuMdilla , tIsai degvarisa vi [ varSa] tIsa varSa kI tuMba na [tumba] tumbI, laukii| gAr3I kI umra kaa| nAbhi / jJAtAdharmakathA sUtra kA eka adhyayana / tIsaima vi[triMza]tIsavA~ / na. lagAtAra caudaha pahiye ke bIca kA gola avayava / degvaNa na dinoM kA upavAsa / [degvana] sanniveza-vizeSa, eka gA~va kA nAma / tIsaga vi [triMzaka] tIsa varSa kI umrvaalaa|| degvINa vi. vINA-vizeSa ko bjaanevaalaa|
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ tuMbaru-tuppa saMkSipta prAkRta-hindI koSa vINA strI. vAdya-vizeSa / degvINiya vi tuDia na [de. truTita] vAdya / bAhu-rakSaka, [degvINika vahI pUrvokta arth| hAtha kA AbharaNa-vizeSa / saMkhyA-vizeSa tuMbaru dekho tuNburu| 'tuDiaMga' ko caurAsI lAkha se guNane para jo tuMbA strI [tumbA] lokapAla devoM kI eka saMkhyA labdha ho vaha / sAMdhA, phaTe hue vastra abhyantara pariSad / Adi meM lagAyI jAtI paTTI, pevana / tuMbAga puMna [tumbaka] kaddU, laukI / | tuDiaMga na [de. truTitAGga] saMkhyA-vizeSa, tuMbiNI strI [tumbinI] vallI-vizeSa / __ 'pUrva' ko caurAsI lAkha se guNane para jo tuMbillI strI [de] madhu-paTala / udUkhala / __ saMkhyA labdha ho vaha / puM. vAdya denevAlA kalpatuMbI strI [tumbI] alAbU, laukI / jaina-sAdhuoM vRkSa / kA eka pAtra, tprnii| tuDiA strI [tuDitA] lokapAla devoM ke agratuMburu puM [tumburu] TiMbarU kA per3a / gandharva | mahiSiyoM kI madhyama pariSad / devoM kI eka jAti / bhagavAn sumatinAtha kA | tuDiA strI [de. tuTikA] bAhu-rakSikA, hAtha zAsanAdhiSThAyaka deva / zakrendra ke gandharva-sainya | __kA AbharaNa-vizeSa / kA bhadhipati deva-vizeSa / tuNaya puM [de] vAdya-vizeSa / tukkhAra puM [de] eka uttama jAti kA azva / tuNNaga dekho tunnnnaag| dekho tokkhaar| tuNNaNa na [tunnana] phaTe hue vastra kA sndhaan| tuccha puMstro [tucchA] riktA tithi, caturthI, tuNNAga puM [tunnavAya] vastra ko sA~dhanenavamI tathA caturdazI tithi / tuNNAya / vAlA, raphU karanevAlA, zilpI / tuccha vi [de] sUkhA, nIrasa / | tuNNiya vi [tunnita] raphU kiyA huA, sA~dhA huaa| tuccha vi. halakA,jaghanya, nikRSTa, hIna / alp| tuNhi a [tUSNIm] mauna, cupacApa, cupake se / zUnya, rikta / niHsAra / apUrNa / tucchaia / vi [de] anurAga-prApta / tuNhi puM [de] sUara / tucchaya / tuNhia / vi [tUSNIka] mauna rahA huA, cupa tucchima puMstrI [tucchatva] tucchatA / tuNhikka rhnevaalaa| tujja na tUrya] baajaa| tumhi dekho tuNhi = tUSNIm / tuTTa aka [truTa, tuD] TUTanA, chinna honA, tuNhikka vi [de] mRdu-nizcala / khaNDita honA / ghaTanA, bItanA / tuNhIa dekho tunnhi| tuTra vi [truTita] TUTA huA, chinna, khaNDita / tutta dekho tott| tuTTaNa na [troTana] viccheda, pRthakkaraNa / tuda dekho tua| tuTTha vi [tuSTa] santuSTa, khuza / tuda puM [toda] aradAra DaMDA, cAbuka / tuTThi strI [tuSTi] khuzI, Ananda, santoSa / | tunnaNa na [tunnana] raphU krnaa| kRpA, mehrbaanii| tunnAra puM [tunnakAra] raphU karanevAlA shilpii| tuDa aka [tuD] TUTanA, alaga honaa| tuppa puM [de] kautuka / vivAha / sarasoM / kutupa, tuDi strI [truTi] nyUnatA, kamI / doSa, dUSaNa / ghI Adi bharane kA carma-pAtra / vi. cupar3A sandeha / huA, ghI Adi se lipta / snigdha / na. ghI / tubhi na [tuTika] antHpur| tuppa vi [de] veSTita /
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ 436 tuppaia tuppalia tuppavia saMkSipta prAkRta-hindI koSa [de] ghI se lipta / tumaMtu puM [de] krodha-kRta mano-vikAra - vizeSa / tiraskAra-vacana, tU-tU / vAk- kalaha | vi. tukAre se bAta kahanevAlA / | turI strI [de] pIna, puSTa / zayyA kA upa karaNa / tumula puM. lomaharSaNa yuddha, bhayAnaka saMgrAma | ma. zoragula / tumha sa [ yuSmat ] tuma, Apa / tumhara vi [ tvadIya] tumhArA / tumhara vi [ yuSmadIya] ApakA, tumhArA / tumhAra (apa) Upara dekho / tumhArisa vi [ yuSmAdRza] Apake jaisA, tumhAre jaisA / tumhe vi [SmAka] ApakA, tumhArA / tuTTa a [tvag + vRt] pArzva ko ghumAnA, karavaTa phirAnA / turaMga puM [turaGgama] ghor3A / turaMgiA strI [turaGgikA ] ghor3I / turakka puM [de. turuSka] turkistAna / turka jAti / turaMga dekho turaya / "muha puM [mukha] anArya deza-vizeSa / deg mer3haga puM ['meDhraka] anArya deza - vizeSa | tuppaia - tuvarA turia vi [turya ] caturtha / niddA strI [nadrA ] maraNadazA | turamaNo dekho turumaNI / | turaya puM [turaga] azva | chanda-vizeSa | deha - piMjaraNa na [ dehapiJjaraNa] azva ko siMgAranA, sa~vAranA, zRMgAra karanA / dekho turaga / turayamuha dekho turaga-muha / tvarAvAlA / turiavi [ tvarita] utAvalA / " gai vi [gati ] zIghra gativAlA / puM. amitagati nAmaka indra kA eka lokapAla / turiana [ tUrya] bAjA / turimiNI dekho turumaNI / tuladeg dekho tulA / tulaMgA dekho tulaggA / tulagga na [ de] kAkatAlIya nyAya / laggA strI [de] svairitA, svecchA / tulaNa na [tulana ] saulanA, volana / tulaNA na [tulanA ] taulanA, tolana / taula, tura aka [tvar] tvarA honA, jaldI honA / turadeg strI [tvarA ] zIghratA / 'vaMta turA [degvat] tvarA yuktaH / vajana / turaMga puM [turaGga] azva, rAmacandra kA eka tulaya vi [tolaka] tolanevAlA / subhaTa / runa [] vAdya-vizeSa | turukka na [ turuSka ] lobAna, silhaka / puM. turkistAna | vi. turkistAna kA / turukkI strI [turuSkI] lipi-vizeSa | turumaNI strI [] nagarI - vizeSa / tula sa [tolay ] taulanA / uThAnA / ThIkaThIka nizcaya karanA / tulasi strI [tulasikA ] nIce dekho / tulasI strI [de. tulasI ] latA-vizeSa, tulasI / tulA strI rAzi -vizeSa / tarAjU / upamA, sAdRzya / 105 yA 500 pala kA eka nApa / 'sama vi. rAga-dveSa se rahita, madhyastha / tulia vi [tulita ] uThAyA huA, U~cA kiyA huA / taulA huA | gunA huA / tulla vi [ tulya ] samAna / tuvaTTa dekho tuyaTTa | tuvaTTa puM [tvagvarta ] zayana, leTanA / tuvara aka [tvar ] tvarA honA, zIghra honA, teja honA / tuvara puMna. kaSAya rasa / vi. kaSAya rasavAlA, kasailA / tuvarA dekho turA /
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ tuvarI-te saMkSipta prAkRta-hindI koSa 437 tuvarI strI. anna-vizeSa, arahara / tUravia vi [tvarita] jisako zIghratA karAI tusa puM [tuSa] kodava yA kodo Adi tuccha gaI ho vaha / dhAnya / bhuusii| tUriya puM [tauyika] vAdya bajAnevAlA, bajatusaNIa vi [tUSNIka] maunI / niyaaN| tusalI strI [de] dhAnya-vizeSa / / tUrI strI [de] eka prakAra kI mittttii| tusAra na [tuSAra] hima / degkara puM. cndr| tUla na. ruI, bIja-rahita kapAsa / tusAraara dekho tusaar-kr|| tUlia na. nIce dekho| tusiNa dekho tusnniia| | tuliA strI [tUlikA] ruI se bharA moTA tusiNiya / vi [tUSNIka] maunI, vacana- - bichaunA, gahA, tozaka / tasavIra-citra tusiNIya , rahita / banAne kI kalama / tusiNI a [tUSNIm] mauna, cuppii| tuliNI strI [de] zAlmalI kA per3a / tusiya [tuSita] lokAntika devoM kI eka tUlilla vi [tUlikAvat] tasavIra banAne kI jAti / kalamavAlA, kuucikaa-yukt| tuseajaMbha na [de] kASTha / tUlI strI. dekho tuuliaa| tusodaga / na [tuSodaka] brohi Adi kA / tUvara dekho tuvara / tusodaya dhauta-jala -- dhovana / tUsa aka [tuS] khuza honA / tussa dekho tUsa = tuSu / tUha dekho titth| tuha sa [tvat] tuma / degtaNaya vi [degsambadhina] tumhArA, tumase sambandha rkhnevaalaa| tUhaNa puda] AdanA / te' dekho ti - tri| tuhaga puM. kanda kI eka jAti / AlIsa strIna tuhAra (apa) vi [tvadIya] tumhArA / ["catvAriMzat ] cAlIsa aura tIna kI sNkhyaa| teAlIsa kI saMkhyAtuhiNa na [tuhina] tuSAra, barpha / degiri puM vAlA / "AlIsaima vi ["catvAriMza] [deggiri himAcala parvata / kara puM. candramA / teAlIsavA~ / 'AsI strI [degazIti] deggiri dekho iri / laya puM. himAlaya parvata / tIrAsI kI saMkhyA / tirAsI kI saMkhyAvAlA / tuhiNAyala puM [tuhinAcala] himAlaya parvata / AsIima vi ['azItitama] tirAsIvA~ / tUa puMde] Ikha kA kAma krnevaalaa| / degiMdiya puM [indriya] sparza, jIbha aura nAka tUNa puna. bhAthA, trks| ina tIna indriyavAlA prANI / oya puM tUNailla puna [tuunnaavt| tUNA nAmaka vAdya ["ojas] viSama rAzi-vizeSa / degNaui strI bjaanevaalaa| [degnavati] tirAnabe / degNauya vi [ navata] tUNaya puM [tUNaka vAdya-vizeSa / tirAnabevA~ / vaDa dekho degNaui / tIsa, tUNA ) strI. vAdya-vizeSa / iSudhi, bhAthA / / ttosa strIna[trayastriMzat tetIsa / degttIsatUNideg / ima vi [trayastriMza] tetIsavA~ / degvaTTi strI tUyarI strI [tUvarI] rahara, arahara / [SaSTi] tirasaTha / degvaNNa strIna [degpaJcAtUra dekho turava / zat] vepana / vattari strI [degsaptati] tura puna [tUrya] vAdya, bAjA, turhii| vai puM tihattara / degvIsa strIna[trayoviMzati] teisa / [degpati] naToM kA mukhiyaa| vIsa, vIsaima vi [trayoviMza] teIsavA~ /
Page #457
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa teja-tegicchaga saMjha na [sandhya] prAtaH, madhyAhna aura / teAli puM [de] vRkSa-vizeSa / sAyaMkAla kA samaya / degsaTThi strI [degSaSTi] teiccha na [caikitsya] cikitsA-karma, pratIdekho degvttri| sIi strI[ ashiiti]tiraasii| kAra / sIima vi ['azIta] tirAsIvA~ / teicchA stro[cikitsA]pratIkAra, ilAja, davA / tea saka [tejaya] teja karanA, painAnA, dhAra teicchiya dekho tegicchiya / teja karanA, tIkSNa karanA / teicchI strI [cikitsA, caikitsI] pratIkAra, tea dekho taia = tRtIya / ilAja / tea puM [tejas] kAnti, prakAza / tApa, abhi- teijjaga vi [tArtIyIka] tosarA / jAr3A tApa / pratApa / mAhAtmya, prabhAva / bala, | dekara tIsare-tIsare dina para AnevAlA jvara, parAkrama / degmaMta vi [vin] prbhaa-yukt| tijaaraa| degvIriya puM [degvIrya bharata cakravartI ke prapautra / teilla dekho teaMsi / kA pautra / teu puM [tejas] agni / tejo-lezyA / agnitea na [steya] corii| zikha nAmaka indra kA eka lokapAla / tApa, tea dekho teay| abhitApa / prakAza, udyoda / degAya dekho tea ' [?] Teka, stambha / degkAya / kaMta puM [degkAnta] lokapAla devateaMsi vi tejasvin] tej-yukt| vizeSa / degkAiya puM [kAyika] agni kA teaga dekho teay| jIva / degkAya puM. agni kA jIva / degkkAiya teaNa na [tejana] teja karanA / uttejana / vi. dekho degkAiya / 'ppabha puM[prabha] agnizikha uttejita krnevaalaa| nAmaka indra kA eka lokapAla / 'pphAsa puM teaya na [taijasa] zarIra-sahacArI sUkSma zarIra [degsparza] uSNa-sparza / deglesa vi [deglezya] vizeSa / tejo-lezyAvAlA / deglesA strI [deglezyA] teali puM [tetalin] manuSya jAti-vizeSa / tapa-vizeSa ke prabhAva se honevAlI zaktieka mantrI ke pitA kA nAma / degputta puM vizeSa se utpanna hotI teja ko jvaalaa| [degputra] rAjA kanakaratha kA eka mantrI / degpura deglessa dekho deglesa / deglessA dekho deglesaa| na. nagara-vizeSa / degsuya pu [degsuta] dekho degsiMha puM [zikha] eka lokapAla / degsoya na - "putta / dekho tetli| [degzauca] bhasma Adi se kiyA jAtA zauca / teava aka [pra + dIp] dIpanA, cmknaa| teu dekho teaya / jlnaa| teMDua na [de] TIbarU kA per3a / teavAla dekho tejapAla / teaviya vi [tejita] teja kiyA huaa| teMdua [tinduka] teMdu kA per3a / kanduka / teassi puM [tejasvin] ikSvAku vaMza ke eka | teMduga rAjA kA nAma / teMdusaya puM [de] geMda / teA strI [tejA] pakSa kI terahavIM rAta / / teMbaru puM [de] kSudra kITa-vizeSa, trIndriya jantu teA strI [tejas] trayodazI tithi / kI eka jAti / teA strI [tretA] dUsarA yuga / tegiccha dekho teicch| teAdeg dekho teay| tegicchaga vi [cikitsaka cikitsA karane
Page #458
--------------------------------------------------------------------------
________________ tegicchA-tericcha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 439 vAlA / puM. vaidya, hkiim| tetila dekho tiiil| tegicchA dekho teicchaa| tettia vi [tAvat utanA / tegicchAyaNa dekho tigicchAyaNa / tettika (zau) dekho tetti| tegicchi dekho tigichi / tettira dekho tittir| tegicchiya vi [caikitsika] cikitsA karane- tettila vi [tAvat utanA / vaalaa| puM. vaidya, hakIma / na. cikitsA-karma, tettila na [taitila] jyotiSa-prasiddha karaNapratIkAra-karaNa / degsAlA strI [degzAlA] vizeSa / dvaakhaanaa| tettula , (apa) Upara dekho| tecattArIsa dekho te-aaliis| tettalla teja dekho teja = tejaya / tetthu (apa) dekho tattha = tatra / teja puM. deza-vizeSa / tedaha dekho tettila / tejasi dekho teaNsi| tema (apa) dekho taha = tathA / tejapAla puM. rAjA vIradhavala kA eka yazasvI | temAsia vi [traimAsika] tIna mahIne meM honemantrI / vAlA / tIna maas-smbndhii| tejalapura na. eka nagara / temva dekho tem| tejassi dekho teaNsi| tera vi [trayodaza] terahavAM / tenja (apa) dekho caya = syaj / tera (apa) vi [tvadIya] terA, tumhArA / teDa saka [de] bulaanaa| tera / trayodazan] teraha / teDDa puM [de] zalabha, anna-nAzaka kITa, TiDDI / terasa / pizAca, rAkSasa / teraccha dekho tiriccha = tiryac / terasa dekho tersm| teNa a [tena] lakSaNa-sUcaka avyaya / usa terasama vi [trayodaza] terahavA / tarapha / teNa / puM[stena ] taskara / degppaoga puM terasayA strI [de] jaina muniyoM kI eka teNaga [prayoga] cora ko corI karane ke zAkhA / teNaya lie preraNA karanA / corI ke sAdhanoM terasI strI [trayodazI] terahavA~ / kA dAna yA vikraya / terasa / teNia ) na [stainya] corI, adatta vastu kA | terasuttarasaya vi [trayodazottarazatatama] eka teNikka / grahaNa / sau terhvaaN| teNisa vi [tainiza] tinizavRkSa-sambandhI, beMta | kaa| terAsi puM [trairAzika] napuMsaka / teNI strI [stenA] cor-strii| terAsia vi [trairAzika] trairAzika matateNNa na [stainya] corI, para-dravya kA apa- | jIva, ajIva aura nojIva ina tIna rAziyoM haraNa / ko mAnane vAlA / na. mata-vizeSa / teNhAia vi [tRSNita] pyAsA / tericcha dekho tiriccha = tiryac / tetali puM [tetalin] dharaNendra kI gandharvasenA | tericcha dekho tiriccha = tirazcIna / kA nAyaka / dekho teali| - tericcha na [tiryaktva] tiyaMcapana /
Page #459
--------------------------------------------------------------------------
________________ 440 saMkSipta prAkRta-hindI koSa tela-toraNa tela na [taila] gotra-vizeSa / tela / huI eka khAdya vastu / telaMga puM. ba. [tailaGga] deza-vizeSa / puMstrI. tokkaya vi [de] binA hI kAraNa tatpara hone deza-vizeSa kA nivAsI manuSya, tailNgii| vaalaa| telADI strI [tailATI] kITa-vizeSa, gNdholii| | tokkhAra dekho tukkhAra / telakka na [trailokka] tIna jagat-svarga, | toTaa na [troTaka] chanda-vizeSa / teloamartya aura pAtAla loka / daMsi vi toDa saka [tuD] tor3anA, bhedana karanA / aka. teloka[darzin] sarvajJa. srvdrshii| degnnaah| TUTanA / puM[degnAtha] tInoM jagat kA svAmI, parame- | toDa puM [troDa]truTi / zvara / degmaMDaNa na [degmaNDana] tInoM jagat kA | toDaNa vi [de] asahiSNu / bhUSaNa / puM. rAvaNa kA paTTa hastI / toDaNa na [todana] vyathA, pIr3A-karaNa / tella na [taila] tela, tila kA vikAra, snigdha | toDara na [de] ToDara, mAlya-vizeSa / dravya vizeSa / degkelA strI. miTTI kA bhAjana- toDahiA strI [de] vAdya-vizeSa / vizeSa / degpalla na [degpalya] taila rakhane kA toDia vi [troTita] tor3A huA / miTTI kA bhAjana-vizeSa / degpAiyA strI toDu paM [de] kSudra kITa-vizeSa, caturindriya jIva [pAyikA] kSudra jantu vizeSa / kI eka jAti / tellaga na [tailaka] surA-vizeSa / | toNa puMna [tuNa] tarakasa, tUNIra / tellia puM tailika] tela becanevAlA / toNIra puMna [tUNIra zaradhi, bhAthA / telloa ) dekho telukka / | totta na [totra] pratoda, baila ko mArane yA tellokka hA~kane kA bA~sa kA Ayudha-vizeSa, painA, teveM / (apa) dekho taha = tathA / soNttaa| tevai tottaDi [de] dekho toMtaDi / teva? vi [vaiSaSTa] tirasaTha kI saMkhyAvAlA, | todaga vi todaka] vyathA upajAnevAlA, jisameM tirasaTha adhika ho aisI saMkhyA / pIr3A-kAraka / tevaDa (apa) vi [tAvat utanA / tomara puMna [de. tomara] matrapuDA / tevaNNAsA strI [tripaJcAzat trepana / tomara puM. bANa-vizeSa / na. chanda-vizeSa / tevIsai strI [tratoviMzati teIsa / tomaria puM [de] zastra kA pramArjana karanetevuttari dekho te-vttri| vAlA / shstr-maarjn| teha (apa) vi [tAdRz ] usake jaisA, vaisA / tomariguMDI strI [de] vallI-vizeSa / tehiM (apa) a. vAste, lie| tomarI strI [de] ltaa| tehiya vi [tryAdika] tIna dina kA / tomhAra (apa) dekho tumhAra / tehuttari dekho te-vttri|| toya na [toya] jala / dharA, dhArA strI to dekho to| [ dhArA] eka dikkumArI devI / degpaTu, piTTha to a [tadA] taba / na [pRSTha] pAnI kA uparibhAga / toaya puM [de] cAtaka pakSI / toya puM [toda] vyathA, pIr3A / toMDa dekho tuNdd| toraNa na [toraNa] dvAra kA avayava-vizeSa, toMtaDi strI [de] karamba, dahI-bhAta kI banI / bahira / bandanavAra, phUla yA pattoM kI
Page #460
--------------------------------------------------------------------------
________________ toravia-thauDia saMkSipta prAkRta-hindI koSa 441 mAlA (jhAlara) jo utsava meM laTakAI jAtI | tohAra (apa) dekho tuhAra / hai| degura na [degpura] nagara-vizeSa / degtta vi [degtra] traann-krtaa| toravia vi [de] uttejita / degttaNa dekho tnn| torAmadA strI [de] netra kA roga-vizeSa / degtti a [iti] upAlambha-sUcaka avyaya / tola dekho tula = tolaya / degtti dekho ia = iti / tola puMna [de] magadha-deza prasiddha pala, parimANa- 'ttha dekho ettha / vizeSa / ttha vi [degstha] sthita, rahA huaa| tolaNa puMde] puruSa / ttha dekho attha / tolaNa na [tolana] tola karanA, taulanA, nApa | sthaa dekho thaya - stRta / krnaa| degtthauDa dekho thauDa / tolla na [taulya, taula] taula, vajana / tthaMba dekho thNb| tovaTTa puM [de] kAna kA AbhUSaNa-vizeSa / | degtthaMbha dekho thaMbha / kamala kI knnikaa| tthaMbhaNa dekho thNbhnn| tosa saka[toSaya]khuzI karanA, santuSTa karanA / ttharu dekho thru| tosa puM [toSa] khuzI, Ananda, santoSa / degyara tthala dekho thl| vi [degkara] santoSa-kAraka / tthalI dekho thlii| tosa na [de] dhana, daulata / tthava dekho thava = stu| tosali puM [tosalina] grAma-vizeSa / deza- | tthavaa dekho thavaya / vizeSa / eka jaina AcArya / degputta [putra] | 'tthANa dekho thANa / eka jaina AcArya / tthAla dekho thaal| tosaliya puM [tosalika] tosali-grAma kA degtthia dekho thia| adhIza kSatriya / tosavia / vi [toSita] khuza kiyA huA, | | tthira dekho thir| tosia , sntossit| | thoa dekho thoa / tha puM. danta-sthAnIya vyaJjana-vizeSa / naukara / degvAhaka puM. pAnadAnI kA vAhaka tha a. vAkyAlaMkAra aura pAda-pUrti meM prayukta naukara / dekho thagiya / kiyA jAtA avyaya / thaiA strI[de] thailI, kothalI, kamara meM bA~dhane 'tha dekho etth| kI rupayoM kI thailii| thaia vi [sthagita] AcchAdita / thauDa na [sthapuTa] viSama aura unnata pradeza / thaiadeg / strI [sthagikA] pAnadAnI / itta / vi. nIcA-U~cA / thaiA , puM[ degvat ] tAmbUla-pAtra-vAhaka thauDia vi [sthapuTita] viSama aura unnata naukr| degdhara puM. tAmbUla-pAtra kA vAhaka pradezavAlA / nIcA-U~cA pradezavAlA /
Page #461
--------------------------------------------------------------------------
________________ 442 thauDDu na [ de] bhallAtaka, bhilAvA / thaMga saka [ ud + nAmay ] U~cA karanA, unnata saMkSipta prAkRta-hindI koSa vRkSa - vizeSa, karanA / jantu thaMDila } na [sthaNDila] zuddha bhUmi, thaMDilla rahita pradeza | gussA | thaMDila puM [sthaNDila] krotra / thaMDilla na [ de] maNDala, vRtta pradeza / thaM vi [] viSama, asama / thaMba puM [ stamba] tRNa Adi kA guccha / thaMbha aka [stambh] rukanA, stabdha honA, sthira honA / saka. kriyA nirodha karanA / nizcala karanA / thaMbha puM [ stambha ] gherA / stambha, khambhA / ahaMkAra / tattha na [deg tIrtha] eka jaina tIrthaM / vijjA strI [vidyA] stabdha - behoza yA nizceSTa karane kI vidyA / thaMbhaNa na [stambhana] stabdha karaNa, thabhanA / stabdha karane kA mantra / gujarAta kA eka nagara / pura na. nagara- vizeSa, khambhAta / thaMbhaNayA strI [stambhanA ] stabdha karaNa | bhaNiyA strI [stambhanikA ] vidyA - vizeSa / bhaNI strI [ stambhanI] stambhana karanevAlI vidyA - vizeSa | thaMbhaya dekho thaMbha thakka aka [sthA] rahanA, baiThanA, sthira honA / thakka aka [phakk ] nIce jAnA / stambha | thakka aka [zram ] thakanA, zrAnta honA / thakka va[sthita] rahA huA / thakka puM [de] avasara, prastAva, samaya / vi. thakA huA, zrAnta | ja thakkava saka [sthApay ] sthApana karanA, rakhanA | thaga dekho thaya = sthagay | thagathaga aka [thagathagAy ] dhar3akanA, kA~panA | thagiyadeg dekho thaia' / ggAhi puM [grAhin ] tAmbUla vAhaka naukara / thauDDu - thaNilla thaggayA strI [de] caJcu / g saka [stAgh] jala kI gaharAI ko nApanA / g puM [] thAha, talA pAnI ke nIce ko bhUmi, gaharAI kA anta, sImA / thagghA strI [de] Upara dekho / thaTTa puMna [de] ThaTha bhIr3a, jhuNDa, samUha, yUtha, jatthA / ThATha, ThATa tar3aka-bhar3aka, sajadhaja, ADambara | strI [] jAnavara | thaDa puMna [ de] samUha | thaDDha vi [ stabdha ] nizcala | abhimAnI / avi [ stambhita] stabdha kiyA huA / stabdha, nizcala / na guru-vandana kA eka doSa, akar3a kara guru ko kiyA jAtA praNAma / thaNa aka [stat] garajanA | cillAnA / Akroza krnaa| jora se nIsAsa lenA / puM [ stana ] thana, payodhara, cUcI / 'jIvi vi ['jIvin ] stana-pAna para nibhAnevAlA bAlaka | 'vaI strI [ "vatI ] bar3e stanavAlI / visAri vi[visArit] phailanevAlA | 'suta na [degsUtra] uraH-sUtra | 'hara puM [bhara ] stana kA bhAra yA bojha / stana para gaMdha puM [ stanandhaya ] stana-pAna karanevAlA bAlaka, choTA baccA / thaNaNa na [ stanana] garjana | cillAhaTa / Akroza, abhizApa | AvAjavAlA nIsAsa / thaNaya puM [ stanaka] dUsarI naraka-bhUmi kA eka naraka -sthAna | thaNalolua puM [stanalolupa ] dUsarI naraka bhUmi kA eka naraka-sthAna | [stanita] eka naraka-sthAna / na megha kA garjana / Akranda / puM. bhavanapati devoM kI eka jAti / kumAra puM. bhavanapati devoM kI eka jAti / thaNilla saka [coray] corI karanA /
Page #462
--------------------------------------------------------------------------
________________ thaNilla - thANijja thapilla vi [ stanavat ] stanavAlA / gulla puM [ stanaka] choTA stana / dekho thA / thattia na [de] vizrAma | thaddha dekho thaDDha / saMkSipta prAkRta-hindI koSa thanna na [ stanya ] stana kA dUdha / jivi vi [jIvin ] choTA baccA / thapa saka [sthApay ] rakhanA, thappI karanA / nyAsa karanA / thabbha aka [stabh] ahaMkAra karanA / thabbhara puM [de] ayodhyA ke samIpa kA eka draha / thama vi [] vismRta / thaya saka [sthagay] AcchAdana karanA, AvRta karanA / yavi [stRta ] vyApta, bharapUra / puM [stava ] stuti, guNa-kIrtana | thayaNa na [ stavana ] Upara dekho / thara puM [de] dahI kI tara / tharattha ra tharathara aka [deM] tharatharAnA, kA~panA / tharahara tharu puM [ de. tsaru ] talavAra kI mUTha / tharugiNa puM [ tharukina] deza-vizeSa / puMstrI. usa deza kA nivAsI / thala na [sthala ] bhUmi, jagaha, sukhI jamIna / grAsa lete samaya khule hue mu~ha kI phA~ka, khule | hue mu~ha kI khAlI jagaha / illa vi ['vat ] sthala-yukta | kukkuDiyaMDa na [ kukkuTayaNDa ] kavala - prakSepa ke lie khulA huA mukha / 'cAra puM. jamIna meM calanA / 'naliNI strI [deg nalinI] jamIna meM honevAlA kamala kA gAcha / 'ya vi [ja] jamIna meM utpanna honevAlA / yara vi [' cara] jamIna para calanevAlA / jamIna para calanevAlA paJcendriya tiyaMca prANI | thalaya puM [de] maNDapa, tRNAdi - nirmita gRha / thalahigA thalahiyA 443 strI [de] mRtaka - smAraka, zava ko gAr3akara usa para kiyA jAtA eka prakAra kA cabUtarA / thalI strI [sthalI ] jala- zUnya bhU-bhAga / U~cI jamIna / 'voDaya puM [ ghoTaka] pazuvizeSa | thalliyA strI [de. sthAlikA ] choTA thAla, bhojana karane kA varatana / [stu ] stuti karanA / thava dekho thaya = stava | vapuM [de] pazu | thava puM [ sthapati] baDhaI / thavaiya vi [stabakita ] stabakavAlA | thavailla vi [de] jA~gha phailAkara baiThA huA / thavakka puM [deM] thoka, samUha | thavaNa dekho thayaNa | vaNiyA strI. [sthApanikA ] nyAsa, jamA rakhI huI vastu / thavaya puM[ stabaka ] phUla Adi kA guccha / thaviA strI. prasevikA, vINA ke anta meM lagAyA jAtA choTA kASTha- vizeSa / for a [ sthApita ] nyasta, nihita / thavira vi [ sthavira ] vRddha | thavI [] dekho thaviA / fa [] vistIrNa | thasa yasala yaha puM [deM] nilaya, AzrayasthAna | thA dekho ThA / thAi vi [ sthAyin ] rahanevAlA / NI strI [" nI] varSa varSa para prasava karanevAlI ghor3I / thAgatta na [ de] jahAja ke bhItara ghusA huA pAnI / thANa dekho ThANa / thANaya na [sthAnaka ] AlavAla, kiyArI / thAya na [de] caukI, paharA / puM. caukIdAra / thANijja va [de] sammAnita |
Page #463
--------------------------------------------------------------------------
________________ 444 saMkSipta prAkRta-hindI koSa thANIya-thiraNNesa thANIya vi [sthAnIya] sthAnApanna / vizeSa / azva kA AbharaNa-vizeSa / thANu puM [sthANu] ziva / ThUThA vRkSa / khiilaa| thAha puM [de] sthAna, jagaha / vi. gambhIra jalastambha / vAlA / vistIrNa / dIrgha / thANesara na [sthAnezvara] samudra ke kinAre para thAha puM [sthAgha] talA, gaharAI kA anta, kA eka zahara / sImA / thAma vi [de] vistiirnn| thAhia puM [de] AlApa, svara-vizeSa / thAma na [sthAman] bala, vIrya, parAkrama / vi. | thia vi [sthita] rahA huA / balayukta / puna. prANa / degva vi [degvat] thii dekho tthii| balavAn / thiMdiNI strI [de] chanda-vizeSa / thAma na [de. sthAna] sthAna, jagaha / thipa aka [tRp] tRpta honA, santuSTa honA / thAra puM[de] megha / thiggala na [de] bhIta meM kiyA huA daravAjA / thAruNaya vi[thAru kina]deza-vizeSa meM utpanna / phaTe-phuTe vastra meM kiyA jAtA sandhAna / puMna. thAla puMna [sthAla] bar3I thaliyA, bhojana karane chidra / girane ke bAda durusta (ThIka) kiyA kA pAtra / huA gRh-bhaag| thAlai vi [sthAlakin] thAlavAlA / puM. vAna- thijja dekho theja = sthairya / prastha kA eka bheda / thiNNa vi [styAna] kaThina, jamA huaa| thAlA strI [de] dhaaraa| dekho thiinn| thAlI strI [sthAlI] pAka-pAtra, haaNdd'ii| thiNNa vide] sneha-rahita dayAvAlA / abhidegpAga vi [degpAka] hA~r3I meM pakAyA huA / maanii| thAva saka [sthApaya] sthira karanA / rkhnaa| thinna vi [de] garvita / nyAsa karanA / thippa dekho thiNp| thAvaccA strI [sthApatyA] dvArakA nivAsI thippa aka [vi + gal] gala jaanaa| eka gRhastha strI / putta puM [degputra] sthApatyA | thibuka puM [stibuka] kanda-vizeSa / kA putra, eka jaina muni / thima saka [stim] gIlA karanA / thAvaya puM [sthApaka] samartha hetu, svapakSa-sAdhaka | | thimia vi [de. stimita] sthira, nizcala / thimia ' [stimita] rAjA andhakavRSNi ke thAvara vi [sthAvara sthira rhnevaalaa| puM.. eka putra kA nAma / ekendriya prANI, kevala sparzendriyavAlA-| thimma saka [stim] AI karanA / aka. AdraM pRthivI, pAnI aura vanaspati Adi kA jIva / honaa| eka vizeSa-nAma, eka naukara kA nAma / thira vi [sthira] nizcala, niSkampa / niSpanna, kAya puM. ekendriya jIva / degNAma na sampanna / NAma na [degnAman] karma-vizeSa [degnAman] sthAvaratva-prApti kA kAraNa bhUta | jisake udaya se danta, haDDI Adi avayavoM karma / kI sthiratA hotI hai| valiyA strI thAsaga [de] kudAla / [zavalikA]jantu-vizeSa, sarpa kI eka jAti / thAsaga , puM [sthAsaka] darpaNa, shiishaa| thiraNAma vi [de] caJcala-manaska / thAsaya / darpaNa ke AkAra kA pAtra thiraNNesa vi [de] asthira, caJcala / hetu|
Page #464
--------------------------------------------------------------------------
________________ thirasIsa-jja thirasIsa vi [] nirbhIka, niDara / nirbhara | jisane sira para kavaca bA~dhA ho vaha / saMkSipta prAkRta-hindI koSa karanA / fron puMstra [ sthairya ] sthiratA / gora [] abhimAnI / thutta na [ stotra ] stuti, stuti- pATha / thirIkaNa na [sthirIkaraNa] sthira karanA, thutthukAriya vi [ thuthutkArita ] thutakArA huA, apamAnita | dRr3ha karanA, jamAnA / thillava [] gupta thilli strI [] yAna- vizeSa, do ghor3e kI bagghI / do khaccara Adi se vAhya yAna / thivithiva aka [thivathivAy ] 'thiva-thiva' AvAja karanA / thivuga } thivuya puM [stibuka ] jala- vindu / 'saMkama puM [saMkrama] karma-prakRtiyoM kA Apasa meM saMkramaNa - vizeSa | thIhu puMstrI [de] kanda-vizeSa / puM [stibhu] vanaspati- vizeSa / thI strI [strI] nArI / thINa dekho thiNa | 'giddhi strI ['mRddhi] nikRSTa nidrA-vizeSa | degddhi strI [degddhi] adhama nidrA - vizeSa | ddhiya vi[ddhika] styAnaddhi nidrAvAlA / thu a. tiraskAra sUcaka avyaya / avi [stuta ] prazaMsita / dekho | thui strI [stuti ] stava, guNa-kIrtana | thuivAya puM [ stutivAda ] prazaMsA-vacana | thukka aka [thUt + kR] thUkanA / saka. tiraskAra karanA, anAdara ke sAtha nikAlanA / thukka na [thUtkRta] thUka, kapha, khakhAra / thukkAra saka [thUtkAray ] tiraskAra karanA / thukkia vi [de] unnata, U~cA / thuna [. thuDa] vRkSa kA skandha thukiayana [de] roSa yukta vacana / thukia na [ de] thor3A gussA hone se hotA mu~ha kA saMkoca | mauna, cupakI / thuDDuhora na [ de] cAmara / thuthUkAra puM [thuthUtkAra ] tiraskAra | thuruNullaNaya na [ de] bichaunA / thuma puM [deM] paTa-kuTI, tambU, khemA / thulla vi [de] parivartita, badalA huA / thulla vi [ sthUla ] moTA, tagar3A / thuva dekho thuNa / thuvaa vi [stAvaka ] stuti karanevAlA / thuvaNa na [stavana ] stuti / thU a. nindA - sUcaka avyaya / thUNa puM [] azva | thUNa dekho teNa = stena / thUNA strI [ sthUNA] khambhA, khUMTI / thUNAga puM [sthUNAka] sanniveza-vizeSa, vizeSa | 445 thU a [] ghRNA - sUcaka avyaya / bha puM [ stUpa] thUhA, TIlA, smRti-stambha / thubhiyA strI [stUpikA ] choTA stUpa / choTA zikhara / ghoNa puM [de] varAha / dekho thUbha / bhiyAgA thUrI strI [de] tantuvAya kA eka upakaraNa / thUla dekho thulla / 'bhadda puM [degbhadra] eka jaina maharSi / grAma thuNa saka [stu ] stuti karanA, guNa varNana thejja dekho thea / thUva thUha thUha puM [de] prAsAda kA zikhara / cAtaka pakSI / dImaka | avi [stheya] rahane yogya / jo raha sakatA ho / puM. phaisalA karanevAlA | thega puM [de] kanda-vizeSa / thejjana [sthairya ] sthiratA /
Page #465
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa theNa-daMThA theNa puM [stena] cora / / alpa kAla taka rhnevaalaa| theNillia vi [de] hRta / bhiit| / thevariana [de] janma-samaya meM bajAyA jAtA theppa dekho thipp| __ vaady| thera vi [sthavira] buuddh'aa| puM. jaina sAdhu / thoa dekho thova / degkappa puM [degkalpa] jaina-muniyoM kA AcAra- thoa paM [de] dhobii| malaka, mUlA, kandavizeSa, gaccha meM rahanevAle jaina muniyoM kA vizeSa / anuSThAna / AcAra-vizeSa kA pratipAdaka thoka / grantha / 'kappiya puM [kalpika] AcAra thoka / dekho thova / vizeSa kA Azraya karanevAlA, gaccha meM rahane vAlA jaina muni / bhUmi strI. sthavira kA thoDeruya dekho ghADeruya / pada / vali vi. jaina muniyoM kA samUha / krama thoNA dekho thUNA / se jaina muni-gaNa ke caritra kA pratipAdaka ' thotta na [stotra] stuti / grantha-vizeSa / thobha / puM [stobha, ka] 'ca', 've' thera puM de. sthavira] brahmA, vidhAtA / thobhaya ) Adi nirarthaka avyaya kA prayoga / therAsaNa na [de. sthavirAsana] padma, kamala / thora dekho thulla / theria na [sthairya] sthirtaa| thora vi [de] krama se vistIrNa atha ca gola / theriyA / strI [sthavirA] bur3hiyA / jaina thola paMde] vastra kA eka deza / therI / saadhvii| thova / vi [stoka] alpa, thodd'aa| puM. therosaNa na [de. sthavirAsana] kamala / thovAga / samaya kA eka parimANa / theva puM[de] bindu / | thoha na [de] bala, parAkrama / theva dekho thova / kAliya vi [degkAlika] | thohara puMstrI [de] thUhara kA per3a / da puM. danta-sthAnIya vyaJjana-varNa-vizeSa / | degNNu puM[jJa] jyotiSI / dekho deva = deva / daacchara puM [de] gA~va kA adhipati / daivaya na [daivata deva / daarI strI [de] madirA / daiviga vi [daivika] deva-sambandhI, divya, dai strI [dRti mazaka / uttm| daia vi [de] rakSita / daivva dekho daiva / daia puMstrI [dRtikA] mazaka / dautti (zau) a [drAg] zIghra / daia vi [dayita] priya / vAJchita / puM.pati / | daudara ) na [dakodara] jalodara kA roga / degyama vi [degtama] atyanta priya / puM. bhartA / / daodara / daiA strI [dayitA] priyA, ptnii| daobhAsa puM [dakAvabhAsa] lavaNa-samudra meM daicca puM daitya asura / 'guru muM. zukrAcArya / sthita velandhara-nAgarAja kA eka AvAsadainna na [dainya] dInatA, griibii| parvata / daiva puMna [daiva] bhAgya, adRSTa, prArabdha / ja, daMThA dekho daaddhaa|
Page #466
--------------------------------------------------------------------------
________________ 447 daMThi-data saMkSipta prAkRta-hindI koSa daMThi vi [daMSTrin] bar3e dA~tavAlA, hiMsaka dekho dNdd| jantu / daMDapAsiMga puM dANDapAzika] kotavAla / daMDa saka [daNDay] sajA karanA, nigraha krnaa| daMDalaia vi [daNDalAtika] daNDa lenevAlA, daMDa puM [daNDa] jIva-hiMsA / zArIrika yA aparAdhI / Arthika daNDa, damana / laatthii| duHkh-jnk| daDAvaNa na daNDana sajA karAnA, nigraha kraanaa| mana, vacana aura zarIra kA azabha vyApAra / daDAvia vi [dANData jisako daNDa dilAyA chanda-vizeSa / eka jaina upAsaka / pana. 192 gayA ho vaha / aMgula kA eka nApa / AjJA / pana. sainy| dauDa vi [daNDin daNDa-yukta / puM. daNDadhArI ubAla, uphAna / puM. senApati / 'ala paM pratIhAra, daravAna / [degkala] chanda-vizeSa / 'jujjha na [yuddha] daMDideg dekho dNddii| yaSTi-yuddha / degNAyaga puM [degnAyaka] daNDa-dAtA, daMDia ' [daNDika] sAmanta rAjA / rAja apraadhvicaarkrtaa| senApati, senAnI, kulAnugata puruSa / kotavAla / pratiniyata sainya kA nAyaka / degNIi strI daMDia vi [daNDita] kaidii| [nIti] nIti-vizeSa, anuzAsana / degpaha daMDia vi [daNDika] dnnddvaalaa| puM. rAjA / puM ["patha] sIdhA maarg| pAsi puM daNDa-dAtA, aparAdha vicAra-kartA / [degpAzcin, degpAzin] dnndddaataa| kota daMDiA strI [de] lekha para lagAI jAtI rAjavAla / degpuMchaNaya na [proJchanaka] daNDAkAra . mudraa| jhADU / degbhI vi. daNDa se ddrnevaalaa| daMDikkia vi [de] apamAnita / deglattiya vi [deglAta] daNDa lenevaalaa| vai daMDiNI strI [de. daNDinI] rAja-patnI / puM [degpati] senAnI, senApati / 'vAsiga, daMDima vi [daNDima] daNDa se nivRtta / na. sajA degvAsiya puM [dANDapAzika] kotvaal| karake vasUla kiyA huA dravya / vIriya paM [vIrya] rAjA bharata ke vaMza kA daMDI strI[de] sUtra-kanaka / sA~vA huA vastra-yugma / eka rAjA jisako Adarza-gRha meM kevalajJAna , sA~dhA huA jIrNa vastra / utpanna huA thaa| degrAsa puM. eka prakAra kA daMta vi [dadat] daataa| nAca / iya vi [yita]daNDa kI taraha lmbaa| daMta paM [dAnta] belaa| vi. do upavAsa / Ayaiya vi [degAyatika] paira ko daNDa kI jisakA damana kiyA gayA ho vaha, vaza meM taraha lambA phailaanevaalaa| rakkhiga puM kiyA huaa| jitendriy| [rakSika] daNDadhArI pratIhAra / raNNa na daMta puM [de] parvata kA eka deza / [rraNya] dakSiNa bhArata kA eka prasiddha jaMgala / daMta puM [danta] dA~ta / degkuDI strI [degkuTI] degAsaNiya vi [degAsanika] daNDa kI taraha paira dADha / degcchaa puM [degcchada] hoTha / dhAvaNa na / phailA kara baiThanevAlA / dekho daMDaga, dNddy| [ dhAvana] dA~ta sApha krnaa| datavana / daMDaga / puM [daNDaka] karNa-kuNDala nagara kA 'pakkhAlaNa na [degprakSAlana] vahI pUrvokta daMDaya ) eka rAjA / daNDAkAra vAkya-paddhati, artha / 'pAya na [ pAtra] dA~ta kA banA huA granthAMza-vizeSa / bhavanapati Adi caubIsa pAtra / degpura na. nagara-vizeSa / degpahoyaNa na daNDaka, pada-vizeSa / na. dakSiNa bhArata kA [pradhAvana] dekho dhaavnn| degmAla puM. eka prasiddha jaMgala / giri puM. prvt-vishess| vRkSa-vizeSa / degvakka puM [degvakra] dantapura nagara
Page #467
--------------------------------------------------------------------------
________________ 448 saMkSipta prAkRta-hindI koSa daMtakAra-dakkhaNa kA eka raajaa| valahiyA strI / daMbhaga vi [dambhaka] dambhI, dhUrta / [degvalabhikA] udyAna-vizeSa / vANijja na daMbholi pu [dambholi] vajra / [degvANijya] hAthI-dAMta vagairaha dA~ta kA | daMsa saka [ darzaya ] dikhlaanaa| vyApAra / degAra puM [degkAra] dA~ta kA kAma | daMza saka [ daMz ] kATanA, dA~ta se kATanA / karanevAlA shilpii| daMsa puM [daMza] DA~sa, bar3A macchar3a / danta-kSata, daMtakAra puM [dantakAra] dA~ta banAnevAlA | sarpa yA anya kisI viSele kIr3e se kATA huA shilpii| ghaav| daMtakuMDI strI [dantakuNDI] daMSTrA / daMsa puM [darza] samyaktva, tattva-zraddhA / daMtavakka puM [dAntavAkya] cakravartI raajaa|| daMsaga vi [darzaka] dikhalAnevAlA / daMtavaNa na [de. dantapavana] danta-zuddhi / dA~ta | daMsaNa puMna [darzana] avalokana, nirIkSaNa / sApha karane kA kASTha / A~kha / samyaktva, tattva-zraddhA / sAmAnya daMtavaNNa puMna [ de. dantapavana ] datavana / jJAna / mata, dharma / zAstra vizeSa / degmoha na. daMtasohaNa na [dantazodhana] datavana / tattva-zraddhA kA pratibandhaka karma-vizeSa / daMtAla puMstrI [de] ghAsa kATane kA hathiyAra / mohaNijja na [degmohanIya] karma-vizeSa / daMti [dantin] hAthI / parvata-vizeSa / varaNa na. sAmAnya-jJAna kA Avaraka karma / daMtia puM [de] zazaka, kharagoza, kharahA / gavaraNijja na [degvaraNIya] pUrvokta hI daMtidia vi [dAntendriya] indriya-nigrahI / artha / dekho drisnn| daMtikka na [de] cAvala kA aattaa| daMsaNa na [daMzana] dA~ta se kATanA / daMtikkaga na [de] mA~sa / daMsaNi vi [darzanin] kisI dharma kA anudaMtiyA strI [dantikA] eka vRkSa-vizeSa, bar3I | | yAyI / dArzanika, darzana-zAstra kA jAnakAra / satAvara / tttv-shrddhaalu| daMtI strI [dantI] svanAma-khyAta vRkSa / | daMsaNiA strI [darzanikA] darzana, avalokana / daMtukkhaliya puM [dantolakhalika] tApasa-dasAva saka [ darzay ] dikhlaanaa| vizeSa jo dAMtoM se hI vrIhi yA dhAna vagairaha | daMsi vi [ darzin ] dekhnevaalaa| ko nistuSa kara khAte haiN| dakka vi [daSTa] jo dA~ta se kATA gayA ho daMtura vi [dantura] unnata dA~tavAlA, jisake vh| dA~ta ubhar3a-khAbar3a hoN| nIcA sthAna, viSama | dakkha saka [ dRz ] dekhanA, avalokana sthAna / Age AyA huA, Age nikala AyA | krnaa| huaa| dakkha saka [ darzay ] dikhalAnA / daMturiya vi [danturita] Upara dekho| dakkha vi [dakSa] nipuNa, catura / puM. bhUtAnanda daMda puM[dvandva] vyAkaraNa-prasiddha ubhayapada-pradhAna nAmaka indra ke padAti-sainya kA adhipati samAsa / na. paraspara-viruddha zIta-uSNa, sukha- deva / bhagavAn munisuvrata-svAmI kA eka duHkha Adi yugma / kalaha, kleza / yuddh| / pautr| daMpai puM. ba. [dampati] pti-ptnii| dakkha dekho dkkhaa| daMbha puM [dambha] mAyA, kapaTa / chanda-vizeSa / | dakkhajja puM [de] gIdha / tthgaaii| dakkhaNa na [darzana] avalokana, nirIkSaNa /
Page #468
--------------------------------------------------------------------------
________________ dakkhava - daDavaDa vi. dekhanevAlA, nirIkSaka | dakkhava saMka [ darzay ] dikhalAnA, batalAnA / dakkhA strI [drAkSA] dAkha, aMgUra / dakkhAyaNI strI [ dAkSAyaNI] ziva - patnI / dakkhiNa vi [dakSiNa] dakSiNa dizA meM sthiti / nipuNa, catura / hitakara, anukUla / dAhinA / 'pacchimA strI [deg pazcimA] dakSiNa aura pazcima ke bIca kI dizA, nairRta koNa / 'puvvA strI [deg pUrvA ] agni koNa | dekho dAhiNa / dakkhiNatta vi [ dAkSiNAtya ] dakSiNa dizA meM saMkSipta prAkRta-hindI koSa utpanna / dakkhiNA strI [dakSiNA ] dakSiNa dizA / dakSiNa deza / dharma-karma kA pAritoSika, dAna, bheMTa | kaMkhi va [kAGkSin ] dakSiNA kA abhilASI / 'yaNa na [na] sUrya kA dakSiNa dizA meM gamana / karka kI saMkrAnti se dhana kI saMkrAnti taka ke chaH mAsa kA kAla / 'vadha, vaha puM [patha] dakSiNa deza / dakkhiNApuvvA dekho dakkhiNa-puvvA / dakkhiNilla vi [dAkSiNAtya ] dakSiNa meM utpanna yA sthita / dakkhiya vi [ dAkSiNeya ] jisako dakSiNA dizA dI jAtI ho vaha | dakkhiNNa na [ dAkSiNya ] mulAhajA, muravvata 1 udAratA / saralatA, mArdava | anukUlatA / dakkhu dekho dakkha = dRz / dakkhu dekho dakkha = dakSa / dakkhuvi [pazya, draSTR] dekhanevAlA / puM. sarvajJa, jina deva | dakkhu vi [dRSTa] vilokita / puM. sarvajJa, jinadeva | 449 puM [paJcavarNaM] jyotiSka deva - vizeSa, eka graha kA nAma | 'pAsAya puM [prAsAda] sphaTika ratna kA banA huA mahala | pippalI strI. vanaspati- vizeSa / "bhAsa puM velandhara nAgarAja kA eka AvAsa parvata | maMcaga puM [ maJcaka] sphaTika ratna kA maJca | 'maMDava puM [ maNDapa ] maNDapa - vizeSa jisameM pAnI TapakatA ho / sphaTika ratna kA banAyA huA maNDapa / maTTiyA 'bhaTTI strI [ mRttikA ] pAnIvAlI miTTI | kalA - vizeSa / rakkhasa puM [deg rAkSasa ] jala- mAnuSa ke AkAra kA jantuvizeSa | ya puMna [deg rajas] udaka-bindu, jala - kaNikA / "vaNNa puM [varNa] jyotiSka graha-vizeSa | 'vAraga, vAraya puM ['vAraka] pAnI kA choTA ghar3A | 'sIma puM [ 'sIman ] velandhara nAgarAja kA eka AvAsa parvata / daga na [daka ] sphaTika ratna | soyaria vi [ zaukarir] sAMkhya mata kA anuyAyI / daccA dekho dA kA saMkR. / |daccha dekho dakkha = dRz / daccha dekho dakkha = dakSa | dacchavi [] tIkSNa, teja / dajhaMta dajjhamANa daTTha vi [daSTa] jisako dA~ta se kATA gayA ho vaha / daha = daha kA kavakR. / [dRSTa] dekhA huA, vilokita / datiya vi [dAntika ] jisapara dRSTAnta diyA gayA ho vaha artha | daTTu dekho dakkha = dRz kA saMkR. / daTTha vi [draSTR] darzaka | daTTuANa daga na [daka] pAnI / puM. graha-vizeSa, grahAdhiSThAyaka deva-vizeSa / lavaNa-samudra meM sthita eka AvAsa parvata / 'gabbha puM [ 'garbha] bAdala | 'tuMDa puM [' tuNDa ] pakSi - vizeSa | deg pacavanna | daDavaDa puM [de] ghATI, darrA, avaskanda / jaldI | daTThUNaM 57 daTTha daNa dakkha = dRz kA saMkR. / "
Page #469
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa daDi-dappa daDi strI [de] vAdya-vizeSa / degiNd| daDDha vi [dagdha] jalA huaa| datta vi. diyA huA, dAna kiyA huA, vitiirnn| daDDhAli strI [de] deva-mArga / nyasta, sthApita / puM. eka zreSThi-putra / bharatadaDha vi [dRDha] majabUta, balavAn, por3ha / nizcala, varSa ke eka bhAvI kulakara puruSa / caturtha niSkampa / samartha / ati-nibiDa, pragAr3ha / baladeva ke pUrva-janma kA nAma / bharata-kSetra meM kaThora, kaThina / krivi. atizaya, atyanta / utpanna eka ardha-cakravartI rAjA, eka vAsudeva / keu [ketu] airavata kSetra ke eka bhAvI bharata-kSetra meM atIta utsarpiNI kAla meM utpanna jina-deva kA nAma / degNemi dekho degnemi / / eka jin-dev| eka jainamuni / nRpa-vizeSa / 'dhaNu [ degdhanuSa ] airavata kSetra ke eka eka jaina AcArya / na. dAna, utsarga / bhAvI kulakara kA nAma / bharata kSetra ke eka datta na [dAtra] dAMtI, ghAsa kATane kA hNsiyaa| bhAvI kulakara kA nAma / dhamma vi[degdharman] datti strI. eka bAra meM jitanA dAna diyA jAya jo dharma meM nizcala ho / deva-vizeSa kA naam| vaha, avichinna rUpa se jitanI bhikSA dI jAya degdhiIya vi [dhRtika] atizaya dhairyvaalaa| vaha / 'nemi puM. rAjA samudravijaya kA eka putra dattiya puMstrI [dattikA] Upara dekho| jisane bhagavAn neminAtha ke pAsa dIkSA lI| dattiya puM [datrika vAyu-pUrNa carma / thI aura siddhAcala parvata para mukti pAI thii| dattiyA strI [dAtrikA] choTI dA~tI, ghAsa degpaiNNa vi [pratijJa] sthira-pratijJa, satya- kATane kA zastra-vizeSa / dAna karanevAlI strii| pratijJa / puM. sUryAbha deva kA AgAmI janma meM | datthara puM [de] hasta-zATaka / honevAlA nAma / degppahAri vi [prahArin] | daddara puM [de. dardara] kutupa Adi ke muMha para majabUta prahAra karane vaalaa| puM. jainamuni-vizeSa bA~dhA jAtA kpdd'aa| vi. ghanA, pracura, atynt| jo pahale coroM kA nAyaka thA aura pIche se puM. capeTA, hasta-tala kA AghAta / prahAra / dIkSA lekara mukta huA thaa| bhUmi strI. eka | vacanATopa / sIr3hI / vAdya-vizeSa / gA~va kA nAma / 'mUDha vi. nitAnta muurkh| 'raha | daddarigA dekho dddriyaa| puM[ratha] eka kulakara puruSa kA nAma / bhaga- daddariyA strI [de. dardarikA] prahAra, AghAta / vAn zrI zItalanAthajI ke pitA kA nAma / vAdya-vizeSa / degrahA strI [degrathA] lokapAla Adi devoM ke | dadu puM [dadru] dAda, kSudra kuSTha-roga / agra-mahiSiyoM kI bAhya pariSad / u puM dadara dardara] prahAra, AghAta / mer3haka / [AyuS] bhagavAn mahAvIra ke samaya meM tIrtha camar3e se avanaddha muMhavAlA kalaza / deva-vizeSa / kara-nAmakarma upArjana karanevAlA eka manuSya / rAhu, graha-vizeSa / parvata-vizeSa / vAdya-vizeSa / bharata-kSetra ke eka bhAvI kulakara puruSa kA na. dardura deva kA siMhAsana / vaDisaya na naam| [vataMsaka] deva-vizeSa, saudharma devaloka kA daDhagAli strI [de] dhoyA huA sadaza vastra / eka vimAna / dekho dADhagAli / dadula vi [dadrumat dAda-rogavAlA / daNu / puM[danuja] daitya / "iMda, degeMda puM daddha dekho daDDha / daNua / [degindra] dAnavoM kA adhipati / dadhi dekho dahi / rAvaNa, laMkApati / degvai puM [ pati] dekho | dappa puM [darpa] ahaMkAra / parAkrama, jora /
Page #470
--------------------------------------------------------------------------
________________ dappaNa-dariddIhUya dhRSTatA / aruci se kAma kA Asevana / dappaNa puM [darpaNa] kAMca | vi. darpajanaka | dappaNijjavi [darpaNIya] bala-janaka, puSTi - cAhanA | denA / daya na [de. daka] jala / 'sIma puM [ 'sIman ] lavaNa samudra meM sthita eka AvAsa parvata / daya na [] aphasosa / daya dekho dava = dava | 'daya vi. denevAlA / dayA strI. karuNA, dayAlu / dabbha puM [darbha] tRNa-vizeSa / puppha paM [deg puSpa ] dayAia vi [de] rakSita | sA~pa kI eka jAti / dayAlu vi. dayAvAlA, karuNa / dayAvaNa vi [de] dIna | dayAvanna kAraka / dappa vi [darpika] darpa-janita | for a [ darpita] abhimAnI, garvita / for a [ darpiSTha] atyanta ahaMkArI / dappulla vi [darpavat ] ahaMkAravAlA | saMkSipta prAkRta-hindI koSa dabbhAyaNa dabbhiyAyaNa bhaya na [ dArbhika ] gotra - vizeSa / damaka [damay ] damana karanA, rokanA / dama puM. damana / indriya-nigraha, bAhya vRtti kA nirodha / 'ghosa puM [ghoSa] cedi deza ke eka rAjA kA nAma | degdaMta [degdanta] hastizIrSaka nagara kA eka rAjA / eka jaina muni / dhara puM. eka jaina muni / na [dArbhAyana, dArbhyAyana] citrA nakSatra kA gotra / damaga dekho damaya / damaga vi [damaka ] damana karanevAlA | damaNa dekho damaNaka / damaNa na [ damana ] nigraha, dAnti / vaza meM karanA / upatApa, pIr3A / pazuoM ko dI jAtI zikSA | damaNaka damaNaga } puMna [ damanaka] daunA, sugandhita patravAlI vanaspati- vizeSa / chandavizeSa | gandha- dravya - vizeSa / 451 darasa (zau) dekho darisa / dari na [da] kandarA | damaNaya dari dekho darI / ' ara puM [degcara] kinara / daraavi [dRpta ] garviSTha / damadamA aka [damadamAy ] ADambara karanA / damaya va [de. dramaka ] garIba | dariavi [dIrNa] bhIta / vidArita / damayaMtI strI [damayantI ] rAjA nala kI patnI / daria (apa) puM [ daridra ] chanda - vizeSa / mivi [damin] jitendriya / dariA strI [darikA ] kandarA | damila puM [draviDa] eka bhAratIya deza / puMstrI. daridda vi [daridra] niHsva, dhana-rahita / drAvir3a | dariddiya vi [ daridrita ] duHsthita, jo dhana rahita huA ho / kRpA / varavi [para] darasaka [dR] Adara karanA / dara puMna. Dara / guphA / garta, gaDDhA, darAra / a. alpa / dara na [de] AdhA | daraMdara puM [de] ullAsa / daramattA strI [de] jabaradastI / daramala saka [marday ] cUrNa karanA, vidAranA / AghAta karanA / daravalia vi [deM] upabhukta / daravalla puM [de] gA~va kA mukhiyA / NihellaNa na] [] khAlI ghara | vallaha puM ['vallabha ] priya / Darapoka | degviMdara vi [ de] dIrgha virala | damma puM [dramma] sone kA sikkA / daya saka [day] rakSaNa karanA / kRpA karanA / dariddIhUya vi[ daridrIbhUta] jo nirdhana huA ho /
Page #471
--------------------------------------------------------------------------
________________ 452 saMkSipta prAkRta-hindI koSa darisa-davila darisa saka [darzaya] dikhalAnA, btlaanaa| | daliddA aka [daridrA] durgata honA, daridra honA / darisaNa dekho daMsaNa = darzana / degpura na. nagara- dalilla vi [dalavat] dlvaalaa| vizeSa / degAvaraNI strI [degAvaraNI] vidyA- | dava saka [P] gati karanA / chodd'naa| vishess| dava puM. jaMgala kI agni / vana / degggi puM. darisaNijja na [darzanIya] AkRti, rUpa / [deggni] jaMgala kI agni / avalokana / dava puM [drava] parihAsa / jala / panIlI vastu, darisaNijja / na. upahAra / rasIlI cIja / vega / saMyama, virati / degkara darisaNIya vi. parihAsakAraka / degkArI, gArI strI darisAva dekho dris| [degkArI] eka prakAra kI dAsI jisakA kAma darisAva puM [darzana] darzana, sAkSAtkAra / parihAsajanaka bAteM kara jI bahalAnA hotA hai| dikhaavaa| davaNa na [davana] yAna, vAhana / darisAvaNa na [darzana]darzana, sAkSAtkAra / vi. davaNaya dekho dmnny| darzaka, dikhlaanevaalaa| davadava / a [dravadravam] zIghra / darI strI. guphA / davadavassa darummilla vi [de] nibiDa / davadavA strI [dravadravA] vegavAlI gati / dala saka [dA] denA, dAna karanA, arpaNa krnaa| davara puM [de] tantu, dhAgA / dala aka [dal] vikasanA / phaTanA, khaNDita davariyA strI [de] choTI rssii| honA, dvidhA honaa| davahutta na [de] grISma kAla kA prArambha / dala saka [dalaya] cUrNa karanA, Tukar3e-Tukar3e davAva saka [dApaya] dilAnA / karanA, vidaarnaa| davia puMna [dravya] anvayI vastu, jIva Adi dala na. sainya / pattA, pNkhudd'ii| sampatti / maulika padArtha, mUla vastu / vastu, guNAdhAra samudAya / khaNDa, bhAga, aMza / padArtha / vi. bhavya, mukti ke yogya / bhavya, dalaNa na [dalana] pIsanA, cUrNana / vi. cUrNa sundara, zuddha / rAga-dveSa se virahita / gaNukaranevAlA / oga puM [degAnuyoga] padArtha-vicAra, vastu kI dalamala dekho daramala / mImAMsA / dekho dvv| dalaya dekho dala = daa| davia vi [dravika] sNymii| dalaya saka [dApaya] dilAnA / davia vi [dravita] drava-yukta, panIlI vastu / dalavaTTa dekho drml| daviDa dekho dvil| dalavaTTiya dekho dalamaliya / daviDI strI [drAviDI] lipi-vizeSa, tamila dalAva saka [dApay] dilAnA / bhaassaa| dalia vi [dalita] vikasita, khilA huaa| | daviNa na [draviNa] sampatti / pIsA huA / vidArita, khaNDita / daviya na [dravya] ghAsa kA jaMgala, vana meM ghAsa dalia na [dalika] vastu, dravya / paNDita / ke lie sarakAra se avaruddha bhUmi / tRNa Adi dalia vi [de] jisane Ter3hI najara kI ho vh| dravya-samudAya / na. uMgalI / kASTha / davila puM [draviDa] madrAsa prAnta / puMstrI. dalidda dekho daridda / | dravir3a deza kA nivAsI manuSya, drAvir3a /
Page #472
--------------------------------------------------------------------------
________________ davva-dasA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 453 davva dekho davia = dravya / dhana / bhUta yA kA lagAtAra upavAsa / degmabhattiya vi [degmabhabhaviSya padArtha kA kAraNa / gauNa / bAhya, ktika] cAra dinoM kA lagAtAra upavAsa atathya / degTThiya puM [Arthika, degsthita, karanevAlA / degmAsia vi [degmASika] dasa "Astika] dravya ko hI pradhAna mAnanevAlA mAse kI taulavAlA, dasa mAse kA parimANapakSa, naya-vizeSa / liMga na [ liGga] bAhya vAlA / degmI strI. dasavIM / tithi-vizeSa / veSa / liMgi vi [liGgin] bheSadhArI | degmuddiyANaMtaga na [degmudrikAnantaka] hAtha sAdhu / 'lessA strI [deglezyA] zarIra Adi | kI u~galiyoM ko dasa aMgUThiyA~ / degmuha puM paudgalika vastu kA raMga, ruup| degveya puM [degmukha] rAvaNa, rAkSasa-pati / degmuhasua puM [ veda] puruSa Adi kA bAhya AkAra / [degmukhasuta] rAvaNa kA putra, meghanAda Adi / "Ayariya puM. [degAcArya] apradhAna AcArya, degya dekho degga / ratta na [degrAtra] dasa rAta / AcArya ke guNoM se rahita AcArya / raha puM[degratha] rAmacandrajI ke pitA kA davva na [dravya] yogytaa| nAma / atIta utsarpiNI-kAla meM utpanna eka davvahaliyA strI [dravyahalikA] vanaspati- kulakara puruSa / rahasuya puM[degrathasuta] rAjA vizeSa / dazaratha ke putra-rAma, lakSmaNa, bharata aura davvi dekho dvyo| zatrughna / degvaaNa puM [degvadana] rAjA rAvaNa / dadivadia na [dravyendriya] sthUla indriya / degvala dekho degbl| "viha vi [vidha] dasa davvI strI [darvI] kI, kalachI, camacI, prakAra kaa| "veAlia na [vaikAlika] DoI / sA~pa kA phana / degara, kara puM [kara] jaina Agama-grantha-vizeSa / 'hA a [degdhA] dasa prakAra se / ANaNa ' [degnana] rAkSasezvara davvI strI [de] vanaspati-vizeSa / rAvaNa / degAhiyA strI [degAhikA] putra-janma dasa tri. ba. [ dazan ] dasa kI saMkhyA / ke upalakSya meM kiyA jAtA dasa dinoM kA eka utsava / degura na [degpura ] nagara-vizeSa / degkaMTha | puM [degkaNTha] rAvaNa, eka laMkA-pati / degkaMdhara | dasaga vi [dazaka] dasa varSa kI umra kA / puM[ kandhara] rAjA rAvaNa / kAliyana | dasaNa puM [dazana] dA~ta / na. daMza, kATanA / [kAlika] eka jaina Agama-grantha / ga na | 'cchaya puM [degcchada] hoTha / [ka] daza kA samaha / 'guNa vi. dasagunA / | dasaNNa puM [dazArNa] deza-vizeSa / kUDa na degguNia vi [degguNita] dasa-gunA / degggIva puM| [degkUTa] zikhara-vizeSa / pura na. ngr-vishess| [deggrIva rAvaNa / dasamiyA strI[degdazamikA] bhadda puM [bhadra] dazArNapura kA eka vikhyAta jainasAdhu kA eka dhArmika anuSThAna, pratimA- rAjA jI advitIya ADambara se bhagavAn vizeSa / degdivasiya vi ['divasika] dasa | __ mahAvIra ko vandana karane gayA thA aura jisane dina kaa| "ddha puMna ["pardha] pA~ca / dhaNu paM bhagavAn mahAvIra ke pAsa dIkSA lI thii| [degdhanuS] airavata kSetra ke eka bhAvI kulakara | "vai puM [degpati dazArNa deza kA raajaa| puruSa / "paesiya vi [ prAdezika] dasa ava- | dasatINa na de] dhAnya-vizeSa / yvvaalaa| degpura dekho "ur| puvvi vidasA strI [dazA] sthiti| sau varSa ke prANI [degpUrvina] dasa pUrva-granthoM kA abhyAsI / degbala | kI dasa-dasa varSa kI avasthA / sUta yA Una puM. bhagavAn buddha / ma vi. dasavA~ / cAra dinoM kA choTA aura patalA dhaagaa| jaina Agama srp|
Page #473
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa dasAra-dADhigAli grantha-vizeSa / dahitthara , puM [de] dahI para kI malAI, dasAra puM [dazAha] samudra vijaya Adi dasa dahitthAra / khAdya-vizeSa / yAdava / zrIkRSNa / baladeva / vAsudeva kI dahimuha puM [de] vAnara / santati / degNeu puM [degnetR] zrIkRSNa / 'nAha dahiya puM [de] pakSi-vizeSa / paM[degnAtha] zrIkRSNa / degvai puM [degpati] dA saka. denA, utsarga karanA / zrIkRSNa / dA dekho tA = tAvat / dasiyA dekho dsaa| ! dA dekho dg| degthAlaga na [degsthAlaka] jala dasu puMde] zoka, dilagIrI / / se gIlA thAla / kalasa puM [degkalaza] pAnI dasUttarasaya na [dazottarazata] eka sau ds|: kA choTA ghar3A / degkuMbha [ kumbha] jala kA vi. 110 vaaN| ghdd'aa| degvaraga puM [degvaraka] jala kA pAtradasuya puM dasyu] luTerA, cora / vizeSa / dasera puM [de] sUtra-kanaka / dAa dekho dAva = darzaya / dassa dekho dasa = darzaya / dAa puM [de] pratibhU, jAminadAra / dassaNa dekho dsnn| dAa puM [dAya] dAna, utsrg| dassu puM [dasyu] tskr| dAi vi [dAyin] dAtA / daha saka [daha ] jalanA, bhasma karanA / dAia vi [darzita] dikhalAyA huaa| daha puM [draha] hrada, sarovara / 'phulliyA strI dAia puM [dAyika] paitRka sampatti kA hisse[degphullikA] vallI-vizeSa / degvaI, gavaI dAra / smaan-gotriiy| strI [degvatI] nadI-vizeSa / dAijjaya na [deyaka] pANigrahaNa ke samaya varadaha dekho dasa / vadhU ko diyA jAtA dravya / dahaNa na [dahana] dAha, bhasmIkaraNa / puM.agni / dAu vi [dAtR] daataa| dahaNI strI [dahanI] vidyA-vizeSa / dAoyariya vi [dAkodarika] jalodara rogadahabollI strI [de] sthAlI, thliyaa| vAlA / dahAvaNa vi [dAhaka] jalAnevAlA / dAkkhava (apa) dekho dakkhava / dahi na [dadhi] dahI / degghaNa puM [degghana]atizaya dAgha dekho dAha / jamA huA dahI / degmuha puM ["mukha] dvIpa- dADima na. anAra kA phala / vizeSa / eka nagara / parvata-vizeSa / degvaNNa puM dADimI strI. anAra kA per3a / [parNa] eka raajaa| vRkSa-vizeSa / vAsUyA dADhagAli dekho dddhgaali| strI [degvAsukA] vanaspati-vizeSa / degvAhaNa / dADhA strI [daMSTrA] bar3A dA~ta, danta-vizeSa, puM [degvAhana] napa-vizeSa / sara puM. khAdya-dravya- ___ caubhar3a, cahU, dAr3ha / vizeSa, mlaaii| dADhi vi [daMSTrin] dAr3havAlA / puM. hiMsaka dahi tri [dadhi] dahI / telA, lagAtAra tIna pazu / sUara, varAha / dina kA upavAsa / dADhiA strI [de] dAr3hI, mukha ke nIce kA bhAga, dahiuppha na [de] makkhana / zmazru / dahiTTha puM [de] kapittha / dADhiAli ) strI [daMSTrikAvali] dAr3hA dahiNa dekho daahinn| dADhigAli ) kI paMkti / vastra-vizeSa /
Page #474
--------------------------------------------------------------------------
________________ dANI dANa-dAru saMkSipta prAkRta-hindI koSa dANa puMna [dAna] dAna, utsarga, tyAga / hAthI meM nibaddha eka mantra-vidyA / kA mada / jo diyA jAya vaha / degviraya puM ! dAmI strI. lipi-vizeSa / [virata]eka rAjA / sAlA strI [degzAlA] | dAmoara puM [dAmodara] zrIkRSNa vAsudeva / straagaar| atIta utsarpiNI kAla meM bharata-kSetra meM utpanna dANaMtarAya na [dAnAntarAya ] karma-vizeSa navavA~ jinadeva / jisake udaya se dAna dene kI icchA nahIM dAyaga vi [dAyaka] dAtA / hotI hai| dAyaNa na [dAna] denaa| dANapAramiyA strI [ dAnapAramitA ] dAna, | dAyaNA strI [dApanA] pRSTa artha kI vyAkhyA / utsarga samarpaNa / dAyaya dekho daayg| dANava puM [dAnava] asura / dAyAda puM [dAyAda] paitRka sampatti kA bhAgIdANaviMda puM [dAnavendra] asuroM kA svAmI / dAra, putra, sapiMDa kuttumbii| dANi strI [de] cuNgii| dAyAra vi [dAyAra] yAcaka, prArthI / dANi ) dAra saka [dAray] vidAranA, tor3anA, cUrNa dANi a [idAnIm] isa samaya, abhii| karanA / dAra puM [de] kaTI-sUtra, kA~cI / dAtha vi [dvAHstha] dvAra para sthita / puM. | dAra puna. mhilaa| pratIhAra, dvArapAla, caparAsI / dAra na [dvAra] daravAjA, nikalane kA mArga / dAdaliA strI [de] aMgulI / ggalA strI [degArgalA] daravAje kA Agala / dApaNa na [dApana] dilaanaa| TU, 'ttha vi [degstha] dvAra para sthita / puM. dAma na [dAman] mAlA / rassI / puM. velandhara | daravAna / degpAla, degvAla puM [degpAla] dvAranAgarAja kA eka AvAsa-parvata / degvaMta vi rakSaka / degvAlaya, vAliya puM. [degpAlaka, [vat] maalaavaalaa| pAlika] pratIhAra / dAmaTTi pu [dAmasthi] saudharma devaloka ke indra | dAra / [dAraka] baccA / dekho dAraya / ke vRSabha-sainya kA adhipati deva / dAraga ) dAmaDDhi puM [dAddhi] Upara dekho / dAraddhatA strI de] peTI / dAmaNa na [dAmana] bandhana, pazuoM kA rassI | dAraya vi [dAraka] karanevAlA, vidhvaMsaka / se niyantraNa / dekho daarg| dAmaNa strIna [dAmanI] pazu ko bAMdhane kI | dAria vi [dArita] vidArita, phAr3A huA / DorI- rassI, pghaa| dAriA strI [dArikA] lar3akI / dAmaNA strI [de] prasUti / A~kha / dAriA strI [de] vezyA / dAmaNI strI [dAmanI] pazuoM ko bAMdhane kI | dAridda na [dAridrya] nirdhanatA / diintaa| rassI / bhagavAn kunthunAtha kI mukhya shissyaa| Alasya / strI aura puruSa kA rajju ke AkAravAlA eka dAru na. kASTha / 'ggAma pu [grAma] grAmazubha-lakSaNa / vizeSa / degdaMDaya puMna [daNDaka] kASTha-daNDa, dAmiya vi [dAmita] saMyamita, niyantrita / sAdhuoM kA eka upakaraNa / degpavvaya puM dAmilI strI [drAviDI] dravir3a deza kI lipi / [degparvata] parvata-vizeSa / degpAya na [pAtra]
Page #475
--------------------------------------------------------------------------
________________ 456 saMkSipta prAkRta-hindI koSa dArua-di kASTha kA banA huA bhAjana / degputtaya puMdAvaNayA strI [dApanA] dilaanaa| [putraka] kaThaputalA / degmaDa puM. bharata-kSetra ke dAvaddava puMdAvadrava] vRkSa-vizeSa / eka bhAvI jina-deva ke pUrvajanma kA nAma / dAvara puM [dvApara] tIsarA yuga / na. dvika, do| saMkama puM [saMkrama] kASTha kA banA huA | jumma puM [degyugma] rAzi-vizeSa / pula setu / dAvAva saka [dApaya] dilAnA / dArua puM [dAruka] zrIkRSNa vAsudeva kA eka dAvia vi [drAvita] jharAyA huA, TapakAyA putra jisane bhagavAn neminAtha ke pAsa dIkSA huA / narama kiyA huaa| lekara uttama gati prApta kI thii| zrIkRSNa kA dAsa puM. [darza] darzana, avalokana / eka sArathi / na. lkdd'ii| dAsa puM. naukara / dhIvara / degceDa, degceTaga puM dAruijja vi dArukIya] kASTha-nirmita, lakar3I [degceTa] choTI umra kA naukara / naukara kA kA banA huA / degpavvaya paM [parvata] kASTha __ lar3akA / sacca puM [degsatya] zrIkRSNa / kA banA huA mAlUma par3atA parvata / dAsarahi puM [dAzarathi] rAjA dazaratha kA dAruNa vi. viSama, bhayaMkara, bhISaNa / krodha-yukta, putra, rAmacandra / raudra / na. kaSTa, duHkha / durbhikSa / dAsIkhabbaDiyA strI [dAsIkarvaTikA] jaina dAruNI strI. vidyAdevI-vizeSa / muniyoM kI eka shaakhaa| dAlaNa na [dAraNa] vidAraNa, khaNDana / dAha puM. tApa, jalana / dahana, bhasmIkaraNa / dAli strI [de, dAli] dAla, dalA huA canA, roga-vizeSa / jara puM [degjvara jvara-vizeSa / arahara, maMga Adi anna / rAji, rekhA, degvakkaMtiya vi [ vyutkrAntika] jisako lkiir| dAha utpanna huA ho vaha / dAlia na [de] netra / dAhaga vi [dAhaka] jalAnevAlA / dAlidda dekho dAridda / dAhaNa na [dAhana] jalAnA, bhasma kraanaa| dAliddiya dekho dAridiya / dAhaviya vi [dAhita] jalavAyA huaa| Aga dAlima dekho daaddim| lagavAyA huaa| dAliyaMba na [dAlikAmla] dAla kA banA | dAhiNa dekho dkkhinn| degdAriya vi huA khAdya-vizeSa / [degdvArika] dakSiNa dizA meM jisakA dvAra ho dAliyA strI [dAlikA] dekho dAli / vaha / na. azvinI-pramukha sAta nakSatra / dAlI dekho daali| degpaccatthima vi [degpazcimIya] dakSiNa aura dAva saka [darzaya] dikhalAnA, btlaanaa| pazcima dizA ke bIca kA bhAga, naiRta koNa / dAva saka [dApaya] dilAnA, dAna krvaanaa| degpaha puM [patha] dakSiNa deza kI ora kA dAva dekho tAva = tAvat / raastaa| dakSiNa deza / degpurasthima vi dAva puM. jaMgala / deva / jaMgala kI agni / ggi [pUrvIya] dakSiNa aura pUrva dizA ke bIca puM [deggni] jaMgala kI Aga / gaNala puM kA bhAga, agni-koNa / vitta vi [varta] ["nala] jaMgala kI aag| dakSiNa meM AvartavAlA (zaMkha aadi)| dAvaNa na [dAmana] chAna, pazuoM ke paira meM | dAhiNI strI [dakSiNA] dakSiNa-dizA / bA~dhane kI rssii| di vi. [dvi] do, do kI sNkhyaavaalaa| dAvaNa na [dApana] dilAnA / | dideg dekho disaa| degkkari puM [karin] dig
Page #476
--------------------------------------------------------------------------
________________ dia-diTuMti saMkSipta prAkRta-hindI koSa 457 hastI / ggaiMda puM [gajendra] dig-hastI / | dii strI [dRti] mazaka, camar3e kA jala-pAtra / ggaya puM [deggaja] dig-hstii| degcakkasAra | diuNa vi [dviguNa] dUnA, dugunA / na [degcakrasAra] vidyAdharoM kA eka nagara / | dikkANa puM [dreSkANa] meSa Adi lagnoM kA degmmoha puM [degmoha] dizA-bhrama / dekho | dasavAM hissA / disaa| dikkha saka [dIkS] dIkSA denA, pravrajyA denA, dia puMna [de] divasa, dina / saMnyAsa denA, ziSya karanA / dia puM dvija] brAhmaNa / dA~ta / brAhmaNa Adi | dikkha dekho dekkha / tIna varNa-brAhmaNa, kSatriya aura vaizya / | dikkhA strI [dIkSA] pravajyA denA, dIkSaNa / aNDaja / pkssii| TiMbarU kA per3a / prAya puM | pravrajyA, saMnyAsa / [rAja] uttama dvija / cndrmaa| dikkhia vi [dIkSita] jisako pravrajyA dI dia puM[dvika kauA / gaI ho vaha, jo sAdhu banAyA gayA ho vaha / dia puM[dvipa] hAthI / digaMchA dekho digiNchaa| dia na [diva] svarga / degloa, loga puM | digaMbara dekho diaNbr|| [degloka devaloka / digichA strI [jighatsA] bhUkha / dia vi [dita] chinna, kATA huA / digiccha saka [jighats] khAne ko cAhanA / dia vi [dRta] hata, mAra DAlA huaa| | digu puM [dvigu] vyAkaraNa-prasiddha eka samAsa / diaMta puM [diganta] dizA kA prAnta bhAga / / diggu dekho digu| diaMbara vi [digambara] vastra-rahita / puM. eka digdha dekho dIha / degNaMgUla, laMgUla vi jaina sampradAya / [deglAgUla] lambI pUMchavAlA / puM. vAnara / diajjha puM [de] suvarNakAra / digghiA strI [dIrghikA] vApI, sIr3hIvAlA diadhutta puMde] kaak| kUpa-vizeSa / diara puM [devara] pati kA choTA bhAI / dicchA strI [ditsA] dene icchA / dialia vi [de] mUrkha, ajJAnI / dija dekho dia = dvija / dialI strI [de] sthUNA, khambhA, khuuttii| | dija vi [deya] dene yogya / jo diyA jA sake / puna. kara-vizeSa / diasa puMna [divasa] dina / degkara puM. sUrya / / nAha puM [nAtha] srj| degyara dekho diTTha vi [diSTa] kathita, pratipAdita / kara / dekho divasa / diTu vi [dRSTa] vilokita / abhimata / jJAta, diasia na [de] sadA-bhojana / pratidina / pramANa se jAnA huaa| na. darzana, vilodiaha dekho dias| kana / pADhi vi [degpAThin] caraka-suzrutAdi diahutta na [de] pUrvAhna kA bhojana, dupahara kA ___ kA jAnakAra / deglAbhiya puM [deglAbhika] dRSTa bhojana / vastu ko hI grahaNa karanevAlA jaina sAdhu / diA a [divA] divasa / degNisa na [degniza] | diTTa na [dRSTa] pratyakSa yA anumAna pramANa se dina-rAta / 'rAa na [rAtra] srvdaa|| __ jAnane-yogya vastu / sAhammava na[degsAdharmyadekho divaa| vat] anumAna kA eka bheda / diAi dekho duaai| diTuMta puM [dRSTAnta] udAharaNa / diAhama puM [de] bhAsa pkssii| | dilRtia vi [drAntika] jisa para udA 58
Page #477
--------------------------------------------------------------------------
________________ 458 saMkSipta prAkRta-hindI koSa diTThi-dippa haraNa diyA gayA ho vh| na. abhinaya- dekho kr| rayaNikari strI [ rajanivizeSa / karI] vidyA-vizeSa / degvai puM [pati] sUrya / diTThi strI [daSTi] A~kha, najara / darzana, mata / diNiMda puM[dinendra] ravi / / darzana, avalokana, niriikssnn| buddhi, mti| diNesa puM [dineza] sUraja / bAraha kI saMkhyA / viveka, vicaar| kIva puM [klIba] diNNa vi [datta]diyA huA, vitIrNa / nivezita, napuMsaka-vizeSa / juddha na [yuddha] yuddha-vizeSa, sthApita / puM. bhagavAn pArzvanAtha ke prathama A~kha kI sthiratA kI lar3AI / degbaMdha puM gaNadhara / bhagavAn zreyAMsanAtha kA pUrvajanmIya [degbandha] najara bA~dhanA / degma, degmaMta vi: nAma / bhagavAn candraprabha kA prathama gaNadhara / [degmat] prazasta dRSTivAlA, smyg-drshii| bhagavAn naminAtha ko prathama bhikSA denevAlA degrAya puM[rAga] darzana-rAga, apane dharma para eka gRhastha / dekho dinna / anuraag| cAkSuSa-sneha / 'lla vi [degmat] diNNa dekho dainna / prazasta dRSTivAlA / vAya puM[pAta] najara diNNellaya vi [datta] diyA huaa| DAlanA / bArahavA~ jaina aMga-grantha / degvAya ditta vi [dIpta] jvalita, prakAzita / kAntipuM[degvAda] bArahavA~ jana aMga-grantha / degvipa- yukta / tIkSNabhUta, nizita / ujjvala, camariAsiA strI [viparyAsikA, sitA] kIlA / puSTa, parivRddha / prasiddha / mAranevAlA / mati-bhrama / 'visa puM [viSa] jisakI dRSTi citta vi. harSa ke atireka se jisako cittameM viSa ho aisA sarpa / degsUla na [degzUla] bhrama ho gayA ho vaha / netra kA roga-vizeSa / ditta vi [dapta] garvita / maarnevaalaa| hAnidiTThi strI [dRSTi] tArA, mitrA Adi yoga- kAraka 1 degitta vi [degcitta] jisake mana meM dRSTi / garva ho / harSa ke atireka se jo pAgala ho diTThiA a [diSTyA] ina arthoM kA sUcaka - vh| avyaya-maMgala / harSa / bhAgya se| ditti strI [dIpti] kAnti, teja, prakAza / ma didviA strI [dRSTikA, degjA kriyA-vizeSa - vi [degmat] kAnti-yukta / darzana ke lie gamana / darzana se karma kA ditti strI [dIpti] uddIpana / deglla vi [degmat] udaya honaa| prkaashvaalaa| diTThIA strI [dRSTIyA] Upara dekho| didivakhA / strI [didRkSA] dekhane ko diTThIvAobaesiA strI [dRSTivAdo. didicchA , icchaa| padezikI] saMjJA-vizeSa / diddha vi [digdha] lipta / diTellaya vi [dRSTa] dekhA huA, nirIkSita / dinna dekho diNNa / zrI gautama svAmI ke pAsa diDDha / dekho daDha / pA~ca sau tApasoM ke sAtha jaina-dIkSA lenevAlA diDha / eka tApasa / eka jaina AcArya / diNa puMna [dina] divasa / "iMda puM ["indra] | dinnaya puM [dattaka] goda liyA huA putra / sarya / degkaya puM [kRt ] ravi / kara dippa aka [dIp] cmknaa| teja honA / puM. sUraja / degnAha puM [ "nAtha ] sarya / jlnaa| degbaMdhu puM [degbandhu] ravi / degmaNi puM. sUrya / dippa aka [tRp] tRpta honA, santuSTa honA / degmuha na [ degmukha ] prAtaHkAla / degyara dippa vi [rIpra] camakanevAlA, tejsvii|
Page #478
--------------------------------------------------------------------------
________________ dippa-disI saMkSipta prAkRta-hindI koSa dippa (apa) puM [dIpa] dIpaka / chanda-vizeSa / / ke lie kiyA jAtA agni-praveza Adi / dipaMta puM [de] anartha / prAcIna kAla meM aputraka rAjA kI mRtyu ho dippira dekho dippa = dIpta / jAne para jisa camatkAra-janaka ghaTanA se rAjadiyAva saka [dA] denA / gaddI ke lie kisI manuSya kA nirvAcana hotA diraya puM [dvirada hstii| thA vaha hasti-garjana, azva-heSA Adi alaudilaMdilia [de] dekho dillidilia / kika pramANa / 'mANusa na [degmAnuSa] deva dilidila aka [diladilAya] 'dila dil' aura manuSya sambandhI hakIkatoM kA jisameM AvAja krnaa| varNana ho aisI kathA-vastu / diliveDhaya puM [diliveSTaka] eka prakAra kA | divva na [divya] telA, tIna dina kA lagAtAra grAha, jala-jantu kI eka jAti / upavAsa / vi. deva-sambandhI / dillidilia puM [de] bAlaka, ldd'kaa| / divva dekho div| diva ubha [div] krIr3A krnaa| jItane kI | divva dekho deva / icchA karanA / lena-dena krnaa| cAhanA, divvAga puM [divyAka] sarpa kI eka jAti / vAMchanA / AjJA karanA / divvAsA strI [de] cAmuNDA devii| diva na [diva] svarga / disa saka [diz] kahanA / pratipAdana krnaa| divaDDha vi [yapArdha] Der3ha / disa puM [diza] eka deva-vimAna / divasa / dekho diasa / degpuhutta na ["pRthaka- disa vi [dizya] dizA meM utpanna / divaha ' tva] do se lekara nava dina taka kA | disaA strI [dRSad] patthara / samaya / disA / strI [diz] dizA, pUrva Adi dasa divA dekho diaa| itti puM [degkItti] | disi dizAe / praur3hA strii| degakka cANDAla, bhNgii| degkara puM. sUrya / 'kiti puM disI , na [deg cakra] dizAoM kA samUha / [kItti] hajAma / deggara dekho "kr| "muha kumarI strI ["kumArI] devI-vizeSa / na [degmukha] prabhAta / degyara dekho kara / degkumAra puM. bhavanapati devoM kI eka jAti / "yarattha na [karAstra] prakAza-kAraka astra- 'kumArI dekho "kumrii| deggaa puM [gaja] vizeSa / dig-hastI / deggaiMda puM [gajendra] digdivAyara puM [divAkara]siddhasena nAmaka vikhyAta hastI / cakka dekho degakka / degcakkavAla na jaina kavi aura tArkika / pUrvadhara muni / [degcakravAla]dizAoM kA zamUha / tapa-vizeSa / divi dekho dev| 'cara puM. dezATana karanevAlA bhakta / degjattA divija puM [dvivida] vAnara-vizeSa / dekho yttaa| jattiya dekho yattiya / divija vi [divija] svarga meM utpanna / puM. degDAha puM [ dAha dizAoM meM honevAlA eka devatA / taraha kA prakAza jisameM nIce andhakAra aura diviTTha dekho duvitttth| Upara prakAza dIkhatA hai yaha bhAvI upadravoM dive (apa) dekho divaa| kA sUcaka hai / degNuvAya puM [deganupAta] dizA divva vi [divya] svarga-sambandhI, svargIya / kA anusaraNa / 'daMti puM [degdantin] diguttama, sundara, manohara / mukhya / deva- hstii| dAha dekho degddaah| 'di puM sambandhI / na. zapatha-vizeSa, Aropa kI zuddhi [ Adi] meru-parvata / 'devayA strI [degdevatA]
Page #479
--------------------------------------------------------------------------
________________ 460 dizA kI adhiSThAtrI devI / pokkhi puM | dIpaka [prokSin ] eka prakAra kA vAnaprastha | dIpaka bhAa puM [bhAga ] digbhAga / matta na [degmAtra] atyalpa, saMkSipta / deg moha puM. dizA kA bhrama | 'yattA strI [yAtrA] dezATana, musAphirI / 'yattiya vi [ yAtrika] dizAoM meM phirane vAlA / 'loya puM [ 'Aloka] dizA kA prakAza | vaha puM [patha ] dizArUpa mArga / vAla puM [pAla ] dikpAla, dizA kA adhipati / 'veramaNa na [ "vira - maNa] jaina gRhastha ko pAlane kA eka niyamadizA meM jAne-Ane kA parimANa karanA / 'vvaya na ['vrata] dekho 'veramaNa | 'sotthiya puM [ 'svastika ] svastika - vizeSa | 'sovatthiya puM ['sauvastika ] svastikavizeSa, dakSiNAvartta svastika / na. eka devavimAna / rucaka parvata kA eka zikhara / hathi puM ['hastin ] diggaja, dizAoM meM sthita airavata Adi ATha hastI / hatyikUDa puMna [' hastikUTa] dizA meM sthita hastI ke AkAravAlA zikhara- vizeSa, ve ATha haiMpadmottara, nIlavanta, suhastI, aJjanagiri, kumuda, palAza, avataMsa aura rocanagiri / disAi dekho disA - di / disebha puM [dagibha ] diggaja / saMkSipta prAkRta-hindI koSa dissa vi [dRzya ] dekhane yogya, pratyakSa jJAna kA viSaya / dissA dekho dakkha = dRz / dihA a [dvidhA ] do prakAra / nyUna | zokAtura / doNAra puM [dInAra ] sone kA eka sikkA / disAi-dIviA (apa) puMna [ dIpaka] chanda-vizeSa | dIva dekho diva = div | dIva saka [ dIpay ] dIpAnA, zobhAnA / jalAnA / teja karanA / prakaTa karanA / nivedana karanA / dIva puM [ do ] pradIpa, Aloka | kalpavRkSa kI eka jAti, pradIpa kA kArya karanevAlA kalpavRkSa | 'caMpaya na [ campaka] diyA kA DhakanA, dIpa - pidhAna |lii strI, dIpa-paMkti / dIvAlI, parva - vizeSa, kArtika vadI amAvasa | dihi strI [dhRti] dhairya / ma vi [ mat] dIvAyaNa puM [dvIpAyana, dvaipAyana] eka prAcIna dhIra / RSi dIa dekhoM dIva = dIpa | dIaa dekho dIvaya / valI strI. pUrvokta hI artha / dIva puM [dvIpa ] jisake cAroM ora jala bharA ho aisA bhUmi bhAga | bhavanapati devoM kI eka jAti, dvIpakumAra deva / vyAghra | kumAra puM. eka deva-jAti / 'jJa ] dvIpa ke mArga kA jAnakAra / ' sAgarapannatti strI ['sAgaraprajJapti ] jaina grantha-vizeSa, jisameM dvIpoM aura samudroM kA varNana hai / dIva puM [ dvIpa ] saurASTra kA eka nagara / dIvaa puM [de] kRkalAsa, giragiTa / dIvaa puM [ dIpaka ] pradIpa | Aloka | vi. prakAzaka, zobhA - kAraka / na, chanda - vizeSa | dIvaMga puM [dIpAGga ] pradIpa kA kAma denevAle kalpavRkSa kI eka jAti / dIvaga dekho dovaa = dIpaka / dIvaDa puM [de] jalajantu - vizeSa | dIvaNijja vi [ dIpanIya] jaTharAgni ko bar3hAnevAlA / zobhAyamAna dedIpyamAna | dIvi dIvia dINa vi [dIna] garIba / duHkhita / hIna, dIviaMga puM [dIpikAGga] kalpa vRkSa kI eka jAti jo andhakAra ko dUra karatA hai| dIviA strI [de] upadehikA, kSudra koTa [dvIpa ] vyAghra kI eka jAti, cItA /
Page #480
--------------------------------------------------------------------------
________________ dIviA-duakkhara saMkSipta prAkRta-hindI koSa 461 vizeSa / vyAdha kI hariNI jo dUsare hariNoM / kAla / prAya puM[rAja] eka rAjA / loga ke AkarSaNa karane ke lie rakhI jAtI hai| | puM [degloka] vanaspati kA jIva / deglogasattha vyAdha-sambandhI piMjar3e meM rakhA huA titira | na [deglokazastra] agni / degveyaDDha puM pakSI / [degvaitAThya] svanAma-khyAta parvata / "sutta na dIviA strI [dIpikA] laghu pradIpa / [sUtra] bar3A suutaa| Alasya / seNa puM dIviccaga vi [dvaipya] dvIpa meM paidA huaa| [degsena] anuttara-devaloka-gAmI muni-vizeSa / dIvI (apa) dekho devii| isa avasarpiNI kAla meM utpanna airavata kSetra ke dIvI strI [dIpikA] choTA diyaa| AThaveM jina-deva / u, degAuya vi [degAyuS, dIvUsava puM [dIpotsava kArtika vadI amAvasa, AyuSka] lambI umravAlA, ciraMjIvI / diipaavlii| saNa na [sana] zayyA / dIha vi [dIrgha] lmbaa| puM. do mAtrAvAlA dIha dekho diah| svara / kozala deza kA eka rAjA / degkAya dIhaMdha vi [divasAndha] dina ko dekhane meM agnikAya / kAligI strI ['kAlikI] asamartha / saMjJA-vizeSa, buddhi-vizeSa jisase sudIrgha bhUta- | dIhajIha puM [de] shNkh| kAla kI bAtoM kA smaraNa aura sudIrgha bhaviSya | dIhapiTTha dekho diih-ptttt| kA vicAra kiyA jA sakatA hai| kAliya | dIhara dekho dIha = dIrgha / degccha vi kSa ] mAsikAkAramA janA| lambI aaNkhvaalaa| diirghkaal-smbndhii| "jattA strI [yAtrA] dohariya vi [dIdhita] lambA kiyA huaa| lambA saphara / mauta / degDakka vi [degdaSTa] | dAhiyA strI [doghikA] vApI, jalAzayajisako sA~pa ne kATA ho vaha / degNiddA strI vizeSa / [degnidrA] maraNa / daMta puM [degdanta] bhArata | dIhIkara saka [dI/ + kR] lambA krnaa| varSa kA eka bhAvI cakravartI raajaa| eka | du dekhA tu / jainamuni / daMsi vi [darzina] dUradarzI, | du dekho dava = dru|| duurndeshii| degdasA strI. ba. [dazA] jaina | du vi. ba. [dvi] do, sNkhyaa-vishessvaalaa| grantha-vizeSa / diTThi vi [dRSTi] dUradarzI, | du ' [] vRkSa / sattA, sAmAnya / duurndeshii| strI. diirgh-drshitaa| paTa paM | da a [dvis! do daphA / [pRSTha] sA~pa / yavarAja kA eka mantrI / | du a [dur] ina arthoM kA sUcaka avyayadegpAsa puM [degpArzva] airavata kSetra ke solahaveM | abhAva / duSTatA, kharAbI / muzkila / nindA / bhAvI jinadeva / pehi vi [degprekSin] dUra- | dua na [druta] abhinaya-vizeSa / vi. pIr3ita, darzI / 'bAhu pu. bharata kSetra meM honevAlA hairAna kiyA huaa| vega-yukta / "vilaMbia tIsarA vAsudeva / bhagavAn candraprabha kA pUrva | na [vilambita] chanda-vizeSa / abhinayajanmIya nAma / bhadda puM [degbhadra ] eka jaina | vizeSa / muni / degmaddha vi [dhvi] lambA rAstAvAlA / dua na [dvika] yugma / maddha vi [T] dIrghakAla se gamya / degmAu duakkhara puM [de] napuMsaka / na [AyuS] lambA AyuSya / pratta, rAya puna duakkhara vi [dvayakSara] ajJAna, mUrkha, alpajJa / ["rAtra] lambI rAta / bahu rAtrivAlA, cira- | pustrI. dAsa, naukara /
Page #481
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa duaNua-dukkha duaNua puM [vyaNuka] do paramANuoM kaa| dukAla puM [duSkAla] durbhikSa / skandha / dukiya dekho dukkaya / duara vi [duSkara] muzkila / dukUla puM. vRkSa-vizeSa / vi. dukUla vRkSa kI chAla dualla na [dukUla ] vastra / sUkSmavastra / dekho / se banA huA vastra Adi / dukuul| dukkaMdira vi [duSkandina] atyanta Akranda duAi puM [dvijAti] brAhmaNa, kSatriya aura vaizya karanevAlA / -ye tIna varNa / dukkaDa na [duSkRta] pApa karma, nindya AcaraNa / duAikkha vi [durAkhyeya] duHkha se kahane | dukkappa puM [duSkalpa] zithila sAdhu kA yogya / AcaraNa, patita sAdhu kA AcAra / duAra na [dvAra] daravAjA, praveza-mArga / dukkamma na [duSkarman] duSTa karma, asadAcaraNa / duArAha vi [durArAdha] jisakA ArAdhana | dukkaya na [daSkRta] pApa-karma / kaThinAI se ho sake vaha / dukkara vi [duSkara] kaSTa-sAdhya / "Araa duAriA strI [dvArikA] choTA dvArA / gupta vi [degkAraka] muzkila kArya ko krnevaalaa| dvAra, apdvaar| degkaraNa na. kaThina kArya ko karanA / degkAri duAvatta na [vyAvarta] dRSTivAda kA eka sUtra / / vi [degkArin] dekho degAraa / duia dukkara na [de] mAgha mAsa meM rAtri ke cAroM duija vi [dvitIya] dUsarA / prahara meM kiyA jAtA snAna / dukkarakaraNa na [duSkarakaraNa] pA~ca dina kA duilla (apa) vi [dvicatura] do cAra, do yA lagAtAra upavAsa / cAra dukkaha vi [de] arucivAlA / duuMcha / saka [jugups] nindA karanA, ghRNA | dukkAla puM [duSkAla] akAla / duuccha / krnaa| dukkiya dekho dukky| duuNa vi [dviguNa] dugunA / degara vi [degtara] | dukkukkaNiA strI [de] pIkadAnI / dUne se bhI vizeSa, atyanta / dukkula na [duSkula] nindita kula / duUla dekho duall| dukkuha vi [de] asahiSNu, cir3acir3A / ruciduDuha , puM [dundubha] sarpa kI eka jAti / rahita / duMdubha / jyotiSka-vizeSa, eka mahAgraha / dukkha puMna [duHkha] asukha, kaSTa, pIr3A, kleza, duMdubhi dekho duMduhi / mana kA kSobha / vi. duHkhyukt| kara' vi. duMdumia na [de] gale kI AvAja / duHkha -janaka / tta vi [degArta]duHkha se pIr3ita / duMdumiNI strI [de] rUpavAlo strii| "ttagavesaNa na [degArtagaveSaNa] Artta zuzrUSA / duMduhi puMstrI [dundubhi] vAdya-vizeSa / degmajjiya vi [ajitaduHkha] jisane duHkha duMbavatI strI [de] ndii| upArjana kiyA ho vaha / rAha vi [degArAdhya] dukaDa dekho dukkdd| duHkha se ArAdhana-yogya / vaha vi.duHkha-prada / dukappa dekho dukkpp| degAsiyA strI ["sikA]vedanA, pIr3A / dekho dukamma na [duSkarman] pApa, nindita kAja yA duha = duHkha / kAma / dukkha na [de] jaghana, strI ke kamara ke pIche kA duI
Page #482
--------------------------------------------------------------------------
________________ dukkha - duggAeva bhAga cUtar3a / dukkha ka [duHkhAy ] dukhanA, darda honA / saka. duHkhI karanA / dukkhaDa dekho dukkara | saMkSipta prAkRta-hindI koSa dukkha vi[du:kSama ] asamartha / azakya / dukkhara dekho dukkara | dukkharipuM [duSkari] naukara / dukkhariyA strI [duSkarikA] vArAGganA / dukkhalli (apa) vi [duHkhita] duHkha-yukta | dukkhavi vi [duHkhita] duHkhI kiyA huA / dukhAva ka [duHkhay ] duHkha upajAnA / duHkhI karanA / dugu [dviguNa] dugunA karanA / dAsI / duguNia dekho duuNia / dekho dualla | dukkha va [duHkhita] duHkha-yukta, dukhiyA / dukkhuttara vi [duHkhottAra ] jisako pAra karane meM kaThinAI ho / dekho pIche kA artha | 'mohaNIya na nI] karma-vizeSa jisake udaya se azubha vastu para ghRNA hotI hai / dugaMduga puM [dogunduka] eka samRddhizAlI deva / duguccha dekho dugaMcha / guNa dekho duraNa | 463 [deg mohajIva ko dugulla dugUla dugottA strI [dvigotrA ] vallI - vizeSa / dugga na [ de] duHkha | kamara / duggavi [durga ] jahA~ duHkha se praveza kiyA jA sake vaha, durgama sthAna / jo duHkha se jAnA jA sake / puMna kilA, gar3ha, koTa / 'nAyaga puM [nAyaka ] kile kA mAlika / a [] do bAra / dukkhara dekho dukhu / dukkhu dekho dukkula / dukkhoha puM [duHkhaugha] duHkha - rAzi | dukkhoha vi [duHkSobha] kaSTa kSobhya susthira / khaMDa [ khaNDa ] do Tukar3evAlA / dukhutto dekho dukkhutto / dukhura puM [dvikhura] do khuravAlA prANI, gau, bhaiMsa Adi / duga na [dvika ] yugma, yugala, jor3A / dugaMcha dekho dugaMcha | dugaMchA strI [jugupsA] ghRNA, nindA | dekho duggaya vi [ durgata ] dhana-hIna / duHkhI, vipatti dugaMchA / grasta | duggaya na [ durgata] daridratA / duHkha / duggaha vi [durgraha] jinakA grahaNa duHkha se ho sake vaha / duggai strI [durgati] kugati, naraka Adi kutsita yoni / vipatti, duHkha | durdazA, burI avasthA / daridratA / grifo strI [fr] duSTagranthi, giraha, kaThina gA~Tha | duggaMdha puM [ durgandha] kharAba gandha / vi. durgAndhi / duggamavi [durgama ] jo kaThinAI se jAnA jA sake vaha duggama duggama muzkila vi [durgama ] jahA~ duHkha se praveza kiyA jA sake vaha / na kaThinAI, dugaMdha dekho duggaMdha / dugaccha saka [jugups ] ghRNA karanA, dugaMcha napharata karanA / nindA karanA / dugasaMpuNNa na [dvigasaMpUrNa ] lagAtAra bIsa dina kA upavAsa / dugaMga va [jugupsaka ] ghRNA karanevAlA / duggAI dugaMchA dekho dugaMchA / 'kamma na ['karman ] | duggAevI ) strI [ durgAdevI ] ziva-patnI / } duggA strI [durgA ] pArvatI / devI- vizeSa / pakSi-vizeSa |
Page #483
--------------------------------------------------------------------------
________________ duggAvI / dugyo / 464 saMkSipta prAkRta-hindI koSa duggAdeI-dujjhosaya duggAdeI / devI-vizeSa / ramaNa puM. mahAdeva / / duccitiya vi [duzcintita] duSTa cintita / na. kharAba cintana / duggAsa na [durgAsa] akAla / duccigiccha vi [duzcikitsa] jisakA pratIduggijjha vi [durgAhya, dargraha] jisakA grahaNa | kAra muzkila se ho vaha / duHkha se ho sake vaha / ducciNNa na [duzcIrNa] duSTa AcaraNa, duzcarita / duggUDha vi [durgaDha] atyanta gupta / duSTa karma--hiMsA Adi / vi. duSTa saMcita, duggejjha dekho duggijjha / ekatrita kI huI duSTa vastu / dugghaTTa vi [durghaTTa] jisakA AcchAdana duHkha se | ducceTTiya na [duzceSTita] kharAba ceSTA, zArIho sake vaha / rika duSTa AcaraNa / dugghaTTa / puM [de] haathii| ducchakka vi [dviSaTka] bAraha prakAra kA / ducchaDDa vi [duzchada] dustyaja / dugghaDa vi [durghaTa] kaSTa-sAdhya / ducchejja vi [duzcheda] jisakA chedana duHkha se dugghaDa vi [durghaTa] asaMgata / ho sake vaha / dugghaDia vi [durghaTita] duHkha se saMyukta / | duchakka dekho ducchakka / kharAba rIti se banA huaa| dujaDi puM [dvijaTin] jyotiSka deva-vizeSa, dugghara na [durgRha] duSTa ghara / eka mahAgraha / dugghAsa puM [durgAsa] dubhikSa / dujaya dekho dujjy| dughaNa puM. eka prakAra kA mudgara, moNgrii| dujIha puM [dvijihava] sA~pa / khala puruSa / ducakka na [dvicakra] zakaTa / "vai puM [pati] dujjata dekho dujjita / gAr3I kA adhipati yA mAlika / dujjaNa puM [durjana] khala, duSTa manuSya / duciNNa dekho duccinnnn| dujjaya vi [durjaya] jo kaSTa se jItA jA ducca na [dautya] dUta-karma / ske| ducca dekho docca = dvitIya, dvis / dujjAya na [de] vyasana, kaSTa, duHkha, upadrava / ducaMDia vi [de] durlalita / durvidagdha, | dujjAya vi [durjAta] duHkha se nikalane-yogya / duHzikSita / dujjAya na [duryAta] duSTa gamana, kutsita gti| duccaMbAla vi [de] jhagar3Akhora / duzcarita / dujjita puM [duryanta] eka prAcIna jainamuni / pruss-bhaassii| dujjIva na [durjIva] AjIvikA kA bhaya / duccajja / vi [dustyaja] duHkha se tyAgane- | | dujjIha dekho dujiih| duccaya yogya / | dujjea vi [dujaya] duHkha se jItane yogya / duccara / vi [duzcara] jisameM duHkha se jAyA | dujjohaNa puM [duryodhana dhRtarASTra kA pahalA duccaria , jAya vaha / duHkha se jo kiyA jAya vaha / lADha puM. aisA grAma yA deza jisameM dujjha vi [dohya] dohane-yogya / duHkha se jAyA jA ske| dujjhANa na [durdhyAna] duSTa cintana / ducca ria na duzcarita] kharAba AcaraNa, duSTa dujjhAya vi [durdhyAta] jisake viSaya meM duSTa vartana / vi. duraacaarii| cintana kiyA gayA ho vaha / duccAra vi [duzcAra] durAcArI / dujjhosaya vi [durjoSa] jisakI sevA kaSTa se putra /
Page #484
--------------------------------------------------------------------------
________________ dujjhosa-duddhaTThI ho sake aisA / dujjhosa vi [duHkSapa ] jisakA nAza sAdhya ho vaha / dujjhosivi [durjoSita ] duHkha se sevita / dujjhosia vi [duHkSapita ] kaSTa se naashit| duvi [du ] doSa yukta, dUSita / dhpa puM [tman] duSTa jIva, pApI prANI / duvi [. dviSTa ] dveSayukta / duTThANa na [ duHsthAna ] duSTa jagaha / TTu a [duSThu ] asundara / saMkSipta prAkRta-hindI koSa duSNAma na [durnAman ] apakIrti / duSTa nAma | eka prakAra kA garva / duNi vi [na] pIr3ita, duHkhita / duNiattha na [ de] jaghana para sthita vastra | jaghana / duNika va [] durAcArI / duSNikkama vi [durniSkrama] jahA~ se nikalanA kaSTa - sAdhya ho vaha / duNikkhitta va [] durAcArI / kaSTa se jo dekhA jA sake | kaSTa duSNakheva va [durnikSepa ] duHkha se sthApana karane yogya | duNNimia vi [duniyojita] duHkha se duttara vi [dustara ] dustaraNIya / duttava vi [dustapa] kaSTa se tapane- yogya, karane yogya ( pa ) / 59 jor3A vaha / dutitikkha va [dustitikSa ] dussaha / duttI strI [dustI ] nadI / kharAba kinArA vAlI nadI / 465 duttAra vi [dustAra ] duHkha se pAra karane - yogya / duHkha duti [] zIghra | dukhi duttitikkha huA / duNimatta na [durnimitta] apazakuna | duSNavi vi [durniviSTa] durAgrahI / duNisIhiyA strI [durniSadyA ] kaSTa-janaka svAdhyAya sthAna | duvi [durjJeya] jisakA jJAna kaSTa sAdhya ho duddha na [dugdha] dUdha / jAi strI [jAti] madirA - vizeSa jisakA svAda dUdha ke jaisA hotA hai / samudda puM [samudra ] kSIra-samudra | } duttuMDa puM [dustuNDa] durmukha, durjana / dutto vi [dustoSa ] jisako santuSTa karanA kaThina ho vaha / duttha na [de] jaghana / dutva [duHstha] durgata, duHsthita | duttha na [dauHsthya] durgati / duavi [duHsthita] vipatti-grasta / nirdhana | dutthuruhaMDa puMstrI [de] kalaha-zIla / dutthoa puM [de] abhAgA / duta [durdAnta] uddhata, durdama / duddasa va [ durdaza] jo kaThinAI se dekhA jA sake / duddaMsaNa vi [durdarzana] jisakA darzana durlabha ho vaha duddamavi [durdama] durjaya, durnivaar| puM. rAjA azvagrIva kA eka dUta | dudda puM [] devara | dekho dutitikkha / duddiTTha vi [durdRSTa] burI taraha se dekhA huA / vi. duSTa darzanavAlA | duddiNa na [durdina] bAdaloM se vyApta divasa / duddeya va [durdeya] duHkha se dene yogya | duddolanA strI [de] gau / duddolI strI [de] vRkSa-paMkti / duddha sa vi [dudhvaMsa ] jisakA nAza muzkila se ho / duddhaTTI duddhaTThI dugaMdhiamuha [] zizu, choTA lar3akA / strI [] prasUti ke bAda tIna dina taka kA go dugdha / khaTTI chAcha se }
Page #485
--------------------------------------------------------------------------
________________ 466 mizrita dUdha 1 duddharavi [durdhara] jisakA nirvAha muzkila se ho sake vaha / gahana, viSama / durjaya / puM. rAvaNa kA eka subhaTa / duddharisa vi[durdharSa ] jisakA sAmanA kaThinatA se ho sake, jItane ko azakya / saMkSipta prAkRta-hindI koSa pakAyA jAtA dUdha | duddhasADI strI [de] drAkSA milAkara pakAyA jAtA dUdha / duddhia na [] kaddU / duddhavalehI strI [de] cAvala kA ATA DAlakara dupakkha puM [duSpakSa ] duSTa pakSa / duddhiNi } duddhiNI bhAjana | tumbI / duddhoahi } N [dugdhodadhi] kSIrasamudra / duddha duddhoNI strI [] kAmadhenu / dudhA dekho duhA / dunnaya puM [durnaya] kunIti / aneka dharmavAlI vastu meM kisI eka hI dharma ko mAnakara anya dharma kA prativAda karanevAlA pakSa | vi. duSTanIti, anyAyakArI / kAri vi [kArin] anyAya karanevAlA | dunnikama dekho donikkama / dunniggaha vi [durnigraha] anivArya | dunniboha vi[durnibodha ] duHkha se jAnaneyogya / durlabha / dunniya na [ durnIta ] duSTa karma / dunniyattha vi [] viTakA bheSavAlA, nindanIya veSa ko dhAraNa karanevAlA, kevala jaghana para hI vastra pahinA huA / duddhara - duppajIvi dunnisA vi [ durniSaNNa] kharAba rIti se baiThA huA 1 dupa dekho dia = dvipa | dupaesa vi [ dvipradeza ] do avayavavAlA, puM. ka sUtra / strI [de] tela Adi rakhane kA dupaDoAra vi [ dvipadAvatAra ] do sthAnoM meM jisakA samAveza ho sake vaha / dupasoAra vi [dvityavatAra ] Upara dekho dupamajjiya dekho duppamajjiya / dupaya vi [dvipada ] do pairavAlA / puM. manuSya / na. gAr3I | dupasiya vi[ dvidezika] do pradezavAlA / dunnivAra vi[durnivAra] rokane ke lie azakya, jisakA nivAraNa muzkila se ho sake vaha / dunnivAraNI vi [durnivAraNIya, durnivAra] Upara dekho / dupakkhana [dvipakSa] do pakSa / vi. do pakSa - vAlA / dupasiha na [ dvipratigraha ] dRSTivAda kA eka dupaya puM [ drupada ] kAMpilyapura kA eka rAjA / dupariccaya vi [ duSparityaja ] dustyaja / duparicayaNIya vi [ duSparityajanIya, duSparityaja ] Upara dekho / dupassa dekho duppassa | duputta puM [duSputra] kuputra / dupecchavi [duSprekSa] durdarza, adarzanIya / duppai puM [ duSpati] duSTa svAmI / dunnirikkha vi [durnirIkSya ] jo kaThinAI se duppakka vi [duSpakva ] dekho duppaulla / dekhA jA sake vaha / dupatta va [duSprayukta] durupayoga karanevAlA | jisakA durupayoga kiyA gayA ho vaha / duppauliya duppaulla vi [duSprajvalita ] adhapakA / duppaoga puM [duSprayoga] durupayoga / duppakhAla vi [duSprakSAla ] jisakA prakSAlana kaSTasAdhya ho vaha / dupacuppe kaira [duSpratyutprekSita] ThIkaThIka nahIM dekhA huA 1 duppajIvi vi [duSprajIvin ] duHkha se jIne
Page #486
--------------------------------------------------------------------------
________________ duppaDikvaMta-duppekkhaNijja saMkSipta prAkRta-hindI koSa 467 vaalaa| duppariia vi [duSparicita] aparicita / duppaDikkaMta vi [duSpratikAnta] jisakA prAya- dupparicaya dekho dupriccy| zcitta ThIka-ThIka na kiyA gayA ho vaha / duppariNAma vi [duSpariNAma] jisakA pariduppaDigara vi [duSpratikara] jisakA pratIkAra NAma kharAba ho, durvipAka / duHkha se kiyA jA ske| dupparimAsa vi [duSparimarSa] kaSTa-sAdhya duppaDipUra vi [duSpratipUra] pUrane ke lie | sprshvaalaa| azakya / duppariyattaNa dekho dupparivattaNa / duppaDiyANaMda vi [duSpratyAnanda] jo kisI| dupparilla vi [de] durAkarSa / taraha santuSTa na kiyA jA sake / ati kaSTa se | dupparivattaNa vi [duSparivartana] jisakA toSaNIya / parivartana duHkha se ho sake vaha / na. duHkha duppaDiyAra vi [duSpratikAra] jisakA prato- se pIche lauttnaa| kAra duHkha se ho sake vaha / duppavaMca puM [duSprapaJca] duSTa prapaJca / duppaDileha vi [duSpratilekha] jo ThIka-ThIka na | duppavaNu puM [duSpavana] duSTa vAyu / dekhA jA sake vaha / duppavesa vi [duSpraveza] jahA~ kaSTa se praveza ho duppaDivUha vi [duSpratibRha] bar3hAne ko sake vaha / tara vi. praveza karane ko azakya / azakya / pAlane ko azakya / duppasaha puM [duSprasaha] paMcama Are ke anta meM duppaNihANa na [duSpraNidhAna] azubha prayoga, honevAlA eka jaina AcArya, eka bhAvI jaina durupayoga / sUri / duppaNihiya vi [duSpraNihita] dusspryukt| duppassa vi [durdarza jo muzkila se dikhalAyA duppaNIhANa dekho duppaNihANa / jA sake vh| duppaNolliya vi [duSpraNodya] dustyaja / / duppaha vi [duSprabha] jo duHkha se sUjha sake vaha, duppaNNavaNijja vi [duSprajJApanIya] kaSTa se durgama / prabodhanIya / duppahaMsa vi [duSpradhvaMsya] jisakA nAza kaThiduppatara vi [duSpratara] dustara / nAI se ho sake vaha / duppadhaMsa vi [duSpradharSa] durdharSa, durjaya / duppahaMsa vi [duSpradhRSya] ajeya, durjaya / duppamajjaNa na [duSpramArjana] ThIka-ThIka sApha duppAya na [duSprApa] AyaMbila tapa / nahIM krnaa| duppiu puM [duSpita] duSTa pitA / duppamajjiya vi [duSpramAjita] acchI taraha se duppiccha dekho dupeccha / sApha nahIM kiyA huaa| duppiya vi [duSpriya] apriya / "bbhAsi vi duppaya dekho dupaya - dvipada / [degbhASin] apriya-vaktA / duppayAra vi [duSpracAra] jisakA pracAra duSTa dupputta dekho duputt| mAnA jAtA hai vaha, anyAya-yukta / duppUra vi [duSpUra] jo kaThinAI se pUrA kiyA dupparakkaMta vi [duSparAkrAnta] burI taraha se | __ jA ske| AkrAnta / duppekkha dekho dupeccha / dupparialla vi [de] azakya / dugunA / ana- duppekkhaNijja vi [duSprekSaNIya] kaSTa se myst| darzanIya /
Page #487
--------------------------------------------------------------------------
________________ 468 saMkSipta prAkRta-hindI koSa duppeccha-dumila duppeccha dekho dupecch| pUrvokta artha / degsadda puna [zabda] kharAba duppoliya dekhoM duppulia| shbd| dupphaDa vi [duSphaTa] muzkila se phaTane-yogya / dabhikkha puMna [dubhikSa] akAla / bhikSA kA duppharisa vi [duHsparza] jisakA sparza abhAva / vi. jahA~ para bhikSA na mila sake dupphAsa kharAba ho vaha / vaha deza Adi / duphAsa , dubhija dekho dubbheja / duphAsa vi [dvisparza] snigdha aura zIta Adi | dubbhUi strI [durbhUti] amaMgala / aviruddha do sparzoM se yukta / dubbhUya puna [ durbhUta ] nukasAna karanevAlA dubbaddha vi [durbaddha] kharAba rIti se ba~dhA | jantu-TiDDI vagairaha / na. aziva / huaa| dubbhUya vi [durbhUta] durAcArI / dubbala vi [durbala] nirbala / paccavamitta dubbheja vi [durbhedya] tor3ane ko azakya / puna [pratyavamitra] durbala kI madada karane- / dubbheya vi [durbhada] Upara dekho| vaalaa| dubhaga dekho dubbhg| dubbaliya vi [durbalika nirbala / pUsamitta | dubhava na [dvibhava] vartamAna aura AgAmI janma / puM[degpuSyamitra] eka jaina AcArya / dubhAga [dvibhAga] AdhA / dubbaliya na [daurbalya] zrama, thAka / duma saka [dhavalaya] sapheda karanA / cUnA Adi se potnaa| dunbuddhi vi [durbuddhi] duSTa buddhivAlA, kharAba niyatavAlA / strI. kharAba buddhi, duSTa niyata / duma puM [druma] vRkSa / camarendra ke padAtisainya dabbolla puMde] upAlambha / kA eka adhipati / rAjA zreNika kA eka dubbha vi [dugdha] dohA huA / na. dohana / putra / na. eka deva-vimAna / degkata na["kAnta] dubha dekho duha = duha, kA karma / eka vidyAdharanagara / degpatta na [degpatra] vRkSa dubhaga vi [durbhaga] kamanasIba / apriya, | kA pttaa| 'uttarAdhyayana' sUtra kA eka aniSTa / degNAma na [degnAman] karma-vizeSa adhyayana / degpuphiyA strI [ degpuSpikA ] jisake udaya se upakAra karanevAlA bhI logoM 'dazavaikAlika' sUtra kA pahalA adhyayana / ko apriya hotA hai / degkarA strI. durbhaga degrAya puM [degrAja] uttama vRkSa / degseNa puM banAnevAlI vidyA-vizeSa / [sena] rAjA zreNika kA eka putra / navaveM dubbhagga na [daurbhAgya] durbhagatA, loka meM | baladeva aura vAsudeva ke pUrva-janma ke dharma-guru / apriytaa| dumaMtaya puM [de] keza-bandha, dhammilla-baMdhI dubbharaNi stro [durbharaNi] duHkha se nirvAha / coTI, juudd'aa| dubbhAva puM [durbhAva heya padArtha / asad-bhAva, dumaNa na [dhavalana] cUnA Adi se lepana, sapheda khraab-asr| dubbhAva puM[dvibhAva vibhAga, judAI / dumaNI strI [de] sudhA / cUnA / dubbhAva ' [dvirbhAva dvitva, dugunApana / dumatta vi [dvimAtra] do mAtrAvAlA svaravarNa / dunbhAsiya na [durbhASita] kharAba vacana / dumAsiya vi [dvaimAsika] do mAsa kA, do dubbhi puna [durabhi] kharAba gandha / vi. azubha, / mAsa-sambandhI / asundara / vi. durgandhi / deggaMdha [deggandha] ' dumila dekho dummila / krnaa|
Page #488
--------------------------------------------------------------------------
________________ dumuha - durAroha dumuha puM [dvimukha] eka rAjarSi / dumuha dekho dummuha = durmukha | dumuhutta puMna [durmuhUrta ] kharAba muhUrta / dukkha vi [durmokSa] jo duHkha se chor3A jA ske| saMkSipta prAkRta-hindI koSa dumma dekho dUma = dAvay / dui vi [durmati] duSTa buddhivAlA / dummaNI strI [] jhagar3Akhora strI / dummaNavi [durmanas] khinnamanaska, udvignacitta, udAsa / dInatAyukta / dveSa-yukta / dummaNa aka [durmanAy ] udvigna honA, udAsa honA / 469 kharAba ho vaha / jisakA vinAza kaSTa sAdhya ho vaha / duraMdara vi[de] duHkha se uttIrNa / dukkha vi [durakSa] jisakI rakSA karanA kaThina ho vaha durakkhara vi [durakSara ] paruSa, kaThora, kar3A (vacana) | duraggaha puM [durAgraha] kadAgraha | durajjhavasiya na [ duradhyavasita] duSTa cintana / duraNucara vi [duranucara] duSkara / duraNupAla vi [ duranupAla ] jisakA pAlana kaSTasAdhya ho / dummaNia na [daurmanasya ] udAsI, udvega, durappa puM [durAtman] durjana / cintA, becanI / durabbhAsa puM [durabhyAsa ] kharAba Adata | dummaNiana [ daurmanasya ] duSTa mano-bhAva, mana durabhi dekho dubbhi | kA duSTa vikAra, durjanatA / dumma puM [dramaka ] bhikhArI / dummahilA strI [durmahilA ] duSTa strI / dummANa puM [durmAna ] jhUThA abhimAna, nindita garva durabhigama vi. kaSTa - gamya / durbodha | duramaca puM [duramAtya] duSTa mantrI / duravagama vi. durbodha | duravagamma dekho duravagama | dummAra puM [durmAra] bhayaMkara tAr3ana / dummAri strI [durmAri] utkaTa mArI-roga / dummAruya puM [durmAruta] duSTa pavana / dummi vi [na] upatApita, pIr3ita / duravagAha vi. jahA~ praveza karanA kaThina ho vaha / durasa vi [dUrasa] kharAba svAdavAlA / durasaNa puM [ dvirasana ] sarpa / durjana / durahi dekho durabhi / durahigama dekho durabhigama / dummila strIna [durmila] chanda - vizeSa / dummuha dekho [dumuha ] = dvimukha | durahigamma vi [durabhigamya] durbodha | durahiyAsa vi [duradhyAsa, duradhisaha] dussaha / dummuha puM [durmukha] baladeva kA dhAraNI- devI se durANaNa puM [durAnana] vidyAdhara vaMza kA eka rAjA / durANuvatta vi[ duranuvarta] jisakA anuvartana kaSTa - sAdhya ho vaha / durAya na [ dvirAtra ] do rAta / durAyAra vi[durAcAra] durAcArI / puM. duSTa utpanna eka putra / dummuha puM [de] vAnara | dumeha [durmedhas] durbuddhi / dummo vi [durmoka] duHkha se chor3Ane yogya | dekho duaNu / AcaraNa / duraikkama va [duratikrama] durlaghya / duraikkamaNijja vi [duratikramaNIya] Upara durArAha vi [durArAdha ] duHkha se ArAdhya / durAroha vi. jisa para duHkha se car3hA jA sake dekho / duraMta vi [duranta] jisakA pariNAma - vipAka vaha, duradhyAsa |
Page #489
--------------------------------------------------------------------------
________________ 470 saMkSipta prAkRta-hindI koSa durAloa-dullaha durAloapuM [de] andhakAra / / | duruvvA strI [dUrvA] tRNa-vizeSa, dUba / durAloa vi [durAloka] jo duHkha se dekhA | duruha saka [A + ruha ] ArUr3ha honA, jA sake, dekhane ko azakya / cddh'naa| durAloyaNa vi [durAlokana] Upara dekho| duruDha vi [ArUDha] adhirUr3ha / durAvaha vi. durdhara, durvh| darUva vi [durUpa] kurUpa / malamUtra kA kardama / durAsa vi [durAza] duSTa AzAvAlA / kharAba azuci Adi kharAba vastu / icchAvAlA / durUha dekho duruha / durAsaya vi [durAzaya] duSTa AzayavAlA / dureha puM [dvirepha] bhauNraa| durAsaya vi [durAzraya] duHkha se jisakA | duroara na [durodara] dyUta / Azraya kiyA jA sake vaha Azraya karane ko | durodara dekho duroara / azakya / dulaMgha dekho dullNgh| durAsaya vidurAsada] durlabha / durjaya / duHsaha / dulaMbha dekho dullNbh| duria na [durita] pApa / dulaha vi [durlabha] jisakI prApti duHkha se ho duria na [de] zIghra / sake vaha / puM. eka vaNik-putra / dekho duriAri strI [duritAri]bhagavAn sambhavanAtha dullaha / kI shaasndevii| duli puMstrI [de] kacchapa / durikkha vi [durIkSa] dekhane ko azakya / dulla na [de] vastra / duriTTha na [duriSTa] kharAba nakSatra / kharAba | | dullaMgha vi [durlaGgha] jisakA ullaMghana ktthiyjn-yaag| nAI se ho sake vaha, alaMghanIya / durukka vi [de] thor3A pIsA huA, ThIka-ThIka | dullaMbha vi [durlabha] duSprApya / nahIM pIsA huaa| dullakkha vi [durlakSa] duvijJeya, alakSya / jo duruDhulla saka [bhram] bhramaNa karanA, ghUmanA / kaThinAI se dekhA jA sake / gaeNvAI huI cIja kI khoja meM ghuumnaa| dullagga vi [de] aghaTamAna, ayukta / durutta na [durukta] duSTa vacana / dullagga na [durlagna] duSTa lagna, duSTa muhUrta / durutta vi [dvirukta] punarukta / do bAra kahane- | dullabbha / dekho dullaha / yogya / duruttara vi. dustara, dulaMghya / na. duSTa uttara, dullalia vi [durlalita] duSTa AdatavAlA / ayogya jvaab| duSTa icchAvAlA / vyasanI, aadtvaalaa| duruttara vi [dvi-uttara] do se adhika / degsaya | durvidagdha, duHzikSita / na. durAzA, durlabha vastu vi [degzatatama] eka sau do vA~ / kI abhilASA / duruttAra vi. duHkha se pAra karane yogya / / dullasiA strI [de] dAsI, naukraanii| duruddhara vi. jisakA uddhAra kaThinAI se ho vaha / / dullaha vi [durlabha] durApa, jisakI prApti duruvaNIya vi [durupanIta] jisakA upanaya kaThinAI se ho vaha / gujarAta kA eka prasiddha dUSita ho aisA (udaahrnn)| rAjA / degrAya puM [rAja] vahI artha / deglaMbha duruvayAra vi [durupacAra] jisakA upacAra vi [deglambha] jisakI prApti duHkha se ho sake kaSTa-sAdhya ho vaha / vaha / dullabha /
Page #490
--------------------------------------------------------------------------
________________ duvaI-duviNNAya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 471 duvaI strI [drupadI] chanda-vizeSa / duviyaDDha vi [durvidagdha] duzikSita, jAnakArI duvaNa na [dAvana] upatApa, pIr3ana / ___ kA jhUThA abhimAna karanevAlA / duvaNNa vi [durvarNa] kharAba ruupvaalaa| duviyappa puM [durvikalpa] duSTa vitarka / duvaya puM [drupada] eka rAjA, draupadI kA pitaa| duvilaya puM [duvilaka] eka anArya deza / suyA strI [degsutA] pANDava-patnI draupdii| duviha vi [dvividha] do prakAra kaa| duvayaMgayA / strI [drupadAGgajA] draupadI / duvIsa strIna [dvAviMzati] bAIsa / duvayaMgaruhA / duvvaNNa dekho duvnnnn| duvayaNa na [durvacana] kharAba vacana, duSTa duvvaya na [durvata] duSTa niyama / vi. duSTa vrata ukti / karanevAlA / vrt-rhit| duvayaNa na [dvivacana] do kA bodhaka vyAkaraNa- duvvayaNa na [durvacana] kharAba vacana / prasiddha pratyaya, do saMkhyA ko vAcaka vibhakti / duvvala dekho dubbl| duvAra / dekho duaar| degpAla puM. dara- duvvasaNa na [durvyasana] burI Adata / duvArAya ) vAna / degvAhA strI [degbAhA] duvvasu vi [durvasu] abhavya, kharAba dravya / dvAra-bhAga / muNi puM [muni] mukti ke lie ayogya duvAri vi [dvArin] dvAravAlA / puM. pratIhAra / sAdhu / duvAria vi [dvArika] daravAjAvAlA / dubaha vi [durvaha] durdhara / duvAria puM [dauvArika] dvArapAla / duvvA dekho duruvvaa| duvAlasa tri.ba. [dvAdazan] bAhara / mahittama | duvvAi vi [durvAdina] apriyavaktA / vi [ mauhartika] bAraha muhUrtoM kA parimANa- duvvAya puM [durvAk] durvacana, duSTa ukti / vAlA / degviha vi [degvidha] bAraha prakAra | duvvAya puM [durvAta] duSTa pavana / kA / hA a ['dhA] bAraha prakAra / vitta duvvAra vi [durvAra] duHkha se rokane-yogya, na [varta] bAraha AvartavAlA vandana, praNAma- avArya / vishess| duvvAria dekho duvAria = dauvArika / duvAlasaMga strIna [dvAdazAGgI] 'AcArAMga' | duvvAlI strI [de] vRkSa-paMkti / Adi bAraha jaina Agama sUtra grantha / dubAsa puM [durvAsas] eka RSi / duvAlasaMgi vi [dvAdazAGgin] bAraha aMgagranthoM | duvviaDa vi [durvivRta] nagna / kA jAnakAra / duvviaDDha / vi [durvidagdha] jJAna kA jhUThA duvAlasama vi [dvAdaza] bArahavAM / na. lagA- | dunviaddha ) abhimAna karanevAlA, tAra pAMca dinoM kA upavAsa / | duzikSita / duviTTa / puM [dvipRSTha, dviviSTapa] bharata- duvijANaya vi [durvijJeya] duHkha se jAnaneduviThTha / kSetra kA dvitIya ardha-cakrI raajaa| yogya, jAnane ko azakya / bharata-kSetra meM utpanna honevAlA AThavAM ardha- duviDhappa vi [durarja] kaThinAI se kamAnecakrI rAjA, eka vAsudeva / yogya / duvibhajja vi [durvibhAjya] jisakA vibhAga | duviNIa vi [duvinIta] uddhata / karanA kaThina ho vaha-paramANu / duviNNAya vi [durvijJAta] asatya rIti se duvibhavva dekho duvibhvv| jAnA huaa|
Page #491
--------------------------------------------------------------------------
________________ 472 duvvibhaja dekho duvibhajja / duvvibhavva vi [duvibhAvya] durlakSya, duHkha jisakI AlocanA ho sake vaha / duvvibhAva va [durvibhAva ] Upara dekho / duvvilasiyana [durvilasita] svacchandI saMkSipta prAkRta-hindI koSa vilAsa | jaghanya kAma / duvvisaha vi [durvisahya ] asahya / duvvisojjha vi [durvizodhya ) zuddha karane ko azakya / duvvihiana [durvihita] duSTa anuSThAna / vi kharAba rIti se kiyA huA / asuvihita, ayazasvI | duvvojjha vi [ durvAhya] durvaha, duHkha se Dhoneyogya / duvvojjhavi [de] duHkha se mArane- yogya / dusaMka na [dussaMkaTa] viSama vipatti / dusaMcara dekho dussaMcara / dusaMtha va [ dvisaMstha] do bAra sunane se hI use acchI taraha yAda kara lene kI zaktivAlA / dusannappa vi [dussaMjJApya] durbodhya | dusamadusamA dekho dussamadussamA / dusamasamA dekho dussama susamA / dusamA dekho dussamA | dusaha dekho dussaha / dusAha va [dussAdha] kaSTa sAdhya / dusikkha vi [duzikSita ] durvidagdha / dusumiNa dekho dussumiNa / durasaMcAra vi [ durasaMcAra ] Upara dekho / dussaMta puM [duSyanta ] candravaMzIya eka rAjA, zakuntalA kA pati / dussaMboha vi [dussaMbodha] durbodhya / duvvibhaja- dussijjA dussajha vi [dussAdhya ] duSkara | dussaNNappa dekho dusannappa dussata vi [dussattva] durAtmA, duSTa jIva / dussamadussamA strI [duSSamaduSSamA ] kAlavizeSa, sarvAdhama kAla, avasarpiNI kAla kA chaThavA~ aura utsarpiNI kAla kA pahalA ArA, isameM saba padArthoM ke guNoM kI sarvotkRSTa hAni hotI hai, isakA pariNAma ekkIsa hajAra varSoM kA hai| dussamasusamA strI [ duSSamasuSamA ] beyAlIsa hajAra kama eka koTAkoTi sAgaropama kA parimANavAlA kAla - vizeSa avasarpiNI kAla kA caturtha aura utsarpiNI kAla kA tIsarA ArA / dusurullaya na [ de] gale kA AbhUSaNa - vizeSa / dussa saka [dviS] dveSa karanA / dussAhaDa vi [dussaMhRta] duHkha se ekatrita kiyA huA / dussauNa na [duzzakuna apazakuna / dussaMcaravi [dussaMcara ] jahA~ duHkha se jAyA dussAhia vi [ daussAdhika] dussAdhya kArya ko jA sake, durgama / karanevAlA / dussamA strI [duSSamA ] duSTa kAla / ekkIsa hajAra varSoM ke parimANavAlA kAla-vizeSa, avasarpiNI-kAla kA pA~cavA~ aura utsarpiNI kAla kA dUsarA ArA / dussara puM [duHsvara] kharAba AbAja, kutsita kaNTha / karma- vizeSa jisake udaya se svara karNa - kaTu hotA hai / degNAma na ['nAman ] duHsvara kA kAraNa-bhUta karma / dussala vi. [ duzzala] avinIta / dussaha vi. asahya | dussAhaya vi [dussor3ha] duHkha se sahana kiyA huA / dussAsaNa puM [ duzzAsana] duryodhana kA eka choTA bhAI, kaurava - vizeSa / dusikkha vi [duzzikSa ] duSTa zikSAvAlA, durvidagdha | dussikkhi vi [duzikSita ] Upara dekho / dussijjA strI [duzzayyA] kharAba zayyA /
Page #492
--------------------------------------------------------------------------
________________ dukhaanaa| dussiliTTha-dUNAveDha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 473 dussiliTra vi [duzzliSTa] kutsita zleSavAlA / | duhA a [dvidhA] do tarapha, ubhayathA / degia vi dussIla vi [duzzIla] duSTa svabhAvavAlA / / [kRta] jisako do khaNDa kiye gaye hoM vaha / vybhicaarii| | duhAkara saka [dvidhA + kR] do khaNDa karanA / dussumiNa puMna [dussvapna] kharAba svapna / | duhAva saka [chid] chedanA, khaNDita karanA / dussuya na [duzzruta] duSTa zAstra / vi. zruti- | duhAva saka [duHkhaya] duHkhI karanA, dubhAnA, kaTu / dussejjA dekho dussijjaa| duhAvaNa vi [duHkhana] duHkhI karanevAlA / duha saka [duha] dUhanA, dUdha nikaalnaa| duhi vi [duHkhin] duHkhI, vyathita, pIr3ita / duha saka [druha ] droha karanA, dveSa karanA, vaira | duhia vi [duHkhita] pIr3ita, duHkhayukta / krnaa| duhia vi [dugdha] jisakA dohana kiyA gayA ho duha dekho doha = doh| vaha / dujjha vi [degdohya] phira-phira dohane yogya / duha dekho dukkha = duHkha / dega vi [degda] duHkhajanaka / "TTa vi [ta] duHkha se pIr3ita / | duhiA [duhita] putrI / degdaia ' [degdayita] jaamaataa| TTiya vi [patita] duHkha se pIr3ita / 'TTha puM duhiNa puM [muhiNa] brahmA, caturmukha / [degArtha] naraka-sthAna / degtta dekho tttt| degphAsa dahitta puM [dauhitra] lar3akI kA lar3akA, naatii| puM[sparza] duHkha-janaka sparza / degbhAgi vi duhittiyA strI[dauhitrikA]lar3akI kI lar3akI, [bhAgin] duHkha meM bhAgIdAra / degmaccu puM natinI / [mRtyu] apamRtyu, akAla mauta / vivAga duhittI strI [ dauhitrI ] lar3akI kI lar3akI, puM[vipAka] duHkharUpa karma-phala / degsijjA, | natinI yA nAtina / degsejjA strI [ zayyA] duHkha-janaka zayyA / duhidiA (zau) strI [duhita] kanyA / vaha vi. duHkha-janaka / duhila vi [druhila] drohii| duha" dekho duhaa| dU saka. upatApa karanA / kATanA / duhaa vi [de] cUra-cUra kiyA huA / dUa paM [dUta] sandeza-hAraka / duhaa vi [durhata] kharAba rIti se mArA huaa| duA dekho dhuuaa| duhaa vi dvihata] do se mArA huaa| dUideg dekho duii| degpalAsaya na [degpalAzaka] duhaa dekho dubbhg| eka caitya / duhao a [dvidhAtasa] donoM tarapha se, ubhaya | dUijja saka [dru]gamana karanA, viharanA, jAnA / prakAra se| dUitta na [dUtItva] dUtI kA kArya, dUtIpana / duhaMDa vi [dvikhaNDa] do Tukar3evAlA / duI strI [dUtI] dUta ke kAma meM niyukta kI duhaga dekho dubbhg| huI strI, kuTanI / jaina sAdhuoM ke liye bhikSA duhaTTa vi [durghaTTa] durvaar| kA eka doSa / degpiMDa puM[degpiNDa] samAcAra duhaNa dekho dughnn| pahu~cAne se milI huI bhikSA / dekho dUi / duhaNa puM [druhaNa] praharaNa-vizeSa / / dUNa vi [dUna] hairAna kiyA huA / duhaNa na [dohana] dohnaa| dUNa pu [de] haathii| duhaduhaga puM [duhaduhaka] 'duha-duha' AvAja / dUNa (apa) dekho duunn| duhava dekho duuhv| dUNAveDha vi [de] azakya / tAlAba /
Page #493
--------------------------------------------------------------------------
________________ dUmaga ) 474 saMkSipta prAkRta-hindI koSa dUbha aka [duHkhay] dUbhanA, duHkhita honaa| dUsa na [dUSya] vastra / tambU / gaNi puM dUbhaga dekho dubbhg| [deggaNin] eka jaina AcArya / degmitta puM dUbhagga na [daurbhAgya]duSTa bhAgya / [mitra] mauryavaMza ke nAza hone para pATalIputra duma saka [da, dAvaya] paritApa karanA, santApa meM abhiSikta eka rAjA / deghara na [gRha] krnaa| ptt-kuttii| dUma dekho duma = dhavalay / dUsaa vi [dUSaka] doSa prakaTa karanevAlA / dUmaka / vi [dAvaka] pIr3A-janaka / dUsaga vi [dUSaka dUSita karanevAlA / doSa dekhnevaalaa| dUmaNa vi [dAvaka] upatApa karanevAlA / / dUsaNa na [dUSaNa] doSa, aparAdha / kalaMka, dUmaNa na [davana, dAvana] paritApa, pIr3ana / dAga / puM. rAvaNa kI mausI kA lar3akA / vi. dUmaNa dekho dummaNa = durmanas / dUSita krnevaalaa| dUmaNAia vi [durmanAyita] udvigna-manaska / | dUsama vi [duSSama] kharAba, duSTa / puM. kAladUyAkAra na [de] kalA-vizeSa / vizeSa, pAMcavAM aaraa| 'dUsamA dekho dUra na. asamIpa / atizaya, atyanta / vi.. dussamadussamA / susamA dekho dUrasthita / vyavahita, antarita / degga vi. | dUravartI / deggai, deggaia vi [deggatika] dUra dUsamA dekho dussmaa| jAnevAlA / saudharma Adi devaloka meM utpanna dUsara dekho dussr| honevAlA / tarAga vi [tara] atyanta duur| dUsala vi [de] abhAgA / ttha vi [degstha] dUrasthita, dUravartI / 'bhaviya dUsaha dekho dussaha / puM [degbhavya] dIrgha kAla meM mukti ko prApta dUsahaNIa vi [dussahanIya] dussaha, asahya / karane kI yogyatAvAlA jIva / degya dekho degg| dUsAsaNa dekho dussaasnn| 'vatti vi [vatin] dUra meM rahanevAlA / dUsAhia vi [daussAdhika] dusAdha jAti meM liiya vi [degAlayika] mukti-gAmI / degAlaya utpanna, aspRzya jAti kA / puM. dUra-sthita Azraya / mokSa / mukti kA dUsi puM[dUSin] napuMsaka kA eka bheda / maarg| dUsia vi dUSita] dUSaNa-yukta , kalaGkayukta / dUraMgaia dekho duur-gi| puM. eka prakAra kA napuMsaka / dUraMtaria vi [dUrAntarita] atyanta-vyavahita / dusiA strI [dUSikA] A~kha kA maila / dUracara vi. dUra rhnevaalaa| dUsumiNa dekho dussumiNa / dUrAya saka [dUrAya] dUra sthita kI taraha mAlUma dUhaa vi [duHkhaka] duHkha-janaka / honA, dUravartI mAlUma par3anA / dUhaTTa vi [de] lajjA se udvigna / dUrIkaya vi [dUrIkRta] dUra kiyA huA / dUhaya dekho dodh| dUrohUa vi [dUrIbhUta] jo dUra huA ho / | dUhala vi [de] mndbhaagy| dUrulla vi [dUravat] durasthita, dUravartI / / dUhava dekho dubbhg| dUlaha dekho dullaha / duhava saka [duHkhay] dubhAnA, duHkhI karanA / dUsa aka [duS] dUSita honA, vikRta honA / dUhia vi [duHkhita] duHkha-yukta / dUsa saka [dUSaya] doSita karanA / de a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-sammukha
Page #494
--------------------------------------------------------------------------
________________ de-deva saMkSipta prAkRta-hindI koSa 475 karaNa / sakhI ko AmantraNa / puM [kilbiSika] eka adhama deva-jAti / de a. pAda-pUraka avyaya / kibbisIyA strI [degkilbiSIyA] dekho dea dekho dev| devkibbisiyaa| 'kurA strI. kSetra-vizeSa, deara dekho diar| varSa-vizeSa / 'kuru puM. vahI artha / 'kula dekho dearANI strI [devarapatnI] devarAnI / degula / degkuliya puM [degkulika] pujaarii| deI dekho devii| 'kuliyA dekho uliA / gai strI deula na [devakula] deva-mandira / degNAha puM [deggati] devayoni / gaNiyA strI [degnAtha] mandira kA svaamii| degvADaya puna [gaNikA] deva-vezyA, apsarA / deggiha na [degpATaka] mevAr3a kA eka gA~va / ["gRha] deva-mandira / 'gutta puM [deggupta] eka deulia vi [daivakulika] deva-sthAna kA parivrAjaka kA nAma / eka bhAvI jinadeva / caMda puM [degcandra] eka jaina upAsaka kA nAma / paripAlaka / suprasiddha zrI hemacandrAcArya ke gurU kA nAma / deuliyA strI [devakulikA]choTA deva-sthAna / degccaya vi [degArcaka] deva kI pUjA karanevAlA / dekkha saka [dRz] dekhanA, avalokana karanA / puM. mandira kA pujArI / degcchaMdaga na dekkhAlia vi [darzita] dikhAyA huA, [degcchandaka] jinadeva kA Asana / degjasa puM batalAyA huaa| [degyazas] eka jaina muni / jANa na [degyAna dekha (apa) dekho dekkha / deva kA vAhana / degjiNa puM [degjina] eka de? dekho diTTha - dRSTa / bhAvI jinadeva kA naam| DDhi dekho deviDDhi / deNNa dekho dinnnn| degNAaa pu[degnAyaka] nIce dekho / degNAha puM depAla puM [devapAla] eka mantrI kA nAma / / [degnAtha] indra / paramezvara, paramAtmA / degtama deppa dekho dippa = dIp / na ["tamas] eka prakAra kA andhakAra / dera dekho dAra = dvaar| 'tthui, thui strI [degstuti] deva kA guNAnudeva ubha [div] jItane kI icchA karanA / paNa vAda / degdatta puM. vyaktivAcaka nAma / dattA karanA / vyavahAra krnaa| cAhanA / AjJA strI. vyakti-vAcaka nAma / degdavva na [degdravya] karanA / avyakta zabda karanA / hiMsA krnaa| deva-sambandhI dravya / dAra na [dvAra] deva-gRhadeva puMna.amara, devatA / megha / AkAza / raajaa| vizeSa kA pUrvIya dvAra, siddhAyatana kA eka puM. paramezvara, devAdhideva / sAdhu, muni, RSi / | dvAra / dAru puM. devadAra kA per3a / dvIpa-vizeSa / samudra -vizeSa / svAmI, nAyaka / / degdAlI strI. vanaspati-vizeSa, rohiNI / pUjya / "utta vi [degupta] deva se boyA huaa| diNNa puM [degdatta] vyakti-vAcaka nAma, eka deva-kRta / degutta vi [deggupta] deva se rkssit| sArthavAha putra / degdIva puM [degdvIpa] dvIpaeravata kSetra ke eka bhAvI jinadeva / degutta puM vizeSa / dUsa na [degdUSya] devatA kA vastra, ["putra] deva-putra / degula na ["kula] deva- divya vastra / deva puM. paramezvara, paramAtmA / mandira / deguliyA strI [kulikA] choTA indra, devoM kA svAmI / naTTiyA strI deva-mandira / kannA strI [ kanyA] deva- | [degnatikA] nAcanevAlI devI, deva-naTI / putrI / kahakahaya puM [degkahakahaka] devatAoM | 'nayarI strI [degnagarI] amarAvatI, svargakA kolAhala / 'kibbisa ' [kilbiSa] | purii| paDikkhobha puM [degpratikSobha] tamacANDAla-sthAnIya deva-jAti / degkibbisiya / skAya / 'palikkhobha puM [parikSobha]
Page #495
--------------------------------------------------------------------------
________________ 476 kRSNa-rAji / pavvaya puM [parvata ] parvatavizeSa | 'pasAya puM [' prasAda] rAjA kumArapAla ke pitAmaha kA nAma / phaliha puM [parigha] andhakAra | bhadda puM [degbhadra] devadvIpa kA adhiSThAtA deva / eka prasiddha jainAcArya / bhUmi strI. svarga | maraNa | 'mahAbhadda saMkSipta prAkRta-hindI koSa deva-devabbisa airavata kSetra meM AgAmI utsarpiNI kAla meM utpanna honevAle caubIsaveM jinadeva / NaMdA strI [nandA] bhagavAn mahAvIra kI prathama mAtA / pakSa kI panarahavIM rAtri kA nAma / piya [priya sarala - prakRti bhadra, mahAzaya, mahAnubhAva, yaria puM [cArya] eka suprasiddha jaina AcAryaM / ranna dekho raNa / devoM kA krIr3AsthAna / liya puMna. svarga | hideva puM [degdhideva] paramezvara, jinadeva | hivai puM [dhipati] indra, deva-nAyaka / ] | deg dinnA strI [mahAbhadra] devadvIpa kA adhiSThAtA deva / * mahAvara puM. deva-nAmaka samudra kA adhiSThAyaka deva-vizeSa / rai puM [degrati] eka rAjA / 'rakkha puM [deg rakSa] rAkSasa- vaMzIya eka rAjakumAra | raNNa na [raNya] andhakAra | deg ramaNa na. saubhAJjanI nagarI kA eka udyAna / rAvaNa kA eka udyAna / rAya puM [deg rAja] indra / risi puM [ " RSi ] nArada muni / 'loa, 'loga puM [loka ] svarga | deva-jAti / 'logagamaNa na [deg lokagamana] svarga meM utpatti / vara puM. deva-nAmaka samudra kA adhiSThAyaka eka deva | 'vahU strI ['vadhU ] devAMganA, devI | saMpattI strI [saMjJapti ] deva-kRta pratibodha / devatA ke pratibodha se lI huI dIkSA / saMNivAya puM [sannipAta] deva-samAgama | deva- samUha / devoM kI bhIr3a | degsamma puM [degzarman] isa nAma kA eka brAhmaNa / airavata kSetra meM utpanna eka jinadeva | 'sAla na ['zAla ] eka nagara kA nAma / 'suMdarI strI [deg sundarI ] devAMganA, devI / suya dekho 'sya / teNa puM [degsena] zatadvAra nagara kA eka rAjA jisakA dUsarA nAma mahApadma thA / airavata kSetra ke eka jinadeva | bharata kSetra ke eka bhAvI jinadeva ke pUrvabhava kA nAma / bhagavAn neminAtha kA eka ziSya, eka antakRd muni / ssa na [degsva] jina-mandira-sambandhI dhana / 'sya puM [zruta] bharata kSetra ke chaThaveM bhAvI jina deva / 'hara na [gRha] deva mandira / ideva puM [deva] arhan deva / puM [nanda ] deva puMna. eka deva vimAna / kuru strI. bhagavAn munisuvrata svAmI kI dIkSA zivikA kA nAma / cchedaya puMna [cchandaka ] kamAnadAra ghUmaTavAlA divya Asana -sthAna / tamissa puMna: [ tamisra ] andhakAra - rAzi | ['dattA ] bhagavAn vAsupUjya kI dIkSAzivikA / 'palikkhobha puM [parikSobha ] kRSNarAja, kRSNavarNa pudgaloM kI rekhA / 'ramaNa puM. nandIzvara dvIpa ke madhya meM pUrva dizA- sthita eka aJjanagiri / vaha puM ["vyUha ] tamaskAya | | / deva dekho daiva | 'nnu vi ['jJa] jyotiSazAstra kA jAnakAra para vi. bhAgya para hI zraddhA rakhanevAlA | devai strI [devakI] zrIkRSNa kI mAtA, AgAmI utsarpiNI kAla meM honevAle eka tIrthaMkara deva kA pUrva bhava / dekho devakI / devauppha na [de] pakva puSpa, pakA huA phala / devaM dekho dA = dA kA hekR: / devaMga na [ de. divyAGga ] devadRSya vastra / devagaNa na [devAGgaNa] svarga 1 devaMdhakAra puM [devAndhakAra] andhakAra kA samUha | devaMdhagAra devakibbisa puM [devakilbiSa] eka adhama deva jAti /
Page #496
--------------------------------------------------------------------------
________________ 477 devakibisiyA-desaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa devakibbisiyA strI [ daivakilbiSikI ] | jyotiSa zAstra ko jAnanevAlA / bhAvanA-vizeSa jo adhama deva-yoni meM utpatti | devvajANua / dekho devva-jja / kA kAraNa hai| devaNNua / devakI dekho devai / degNaMdaNa puM [nandana] desa puM [deza] eka sau hAtha parimita jamIna / zrIkRSNa / degdesa puM [degdeza] sau hAtha se kama jamIna / devaya vi [daivya] deva-sambandhI / rAga puM. deza-vizeSa / devaya na [daivata] deva, devatA / desa saka [dezaya] kahanA, upadeza denA / devaya dekho deva = deva / btlaanaa| devayA strI [devatA] deva, amara / paramAtmA / desa puM [deza] aMza, bhAga / deza, janapada / devara dekho diar| avasara / sthAna / degkahA strI [kathA] devarANI dekho dearaannii| janapada-vArtA / "kAla dekho degyAla / degjai devasia vi [daivasika] divasa-sambandhI / / puM [degyati] zrAvaka, upAsaka, jaina gRhastha / devasiA strI [devasikA] eka pativratA strI | NNu vi [degjJa] deza kI sthiti ko jAnanejisakA dUsarA nAma devasenA thaa| vaalaa| degbhAsA strI [ bhASA] deza kI deviMda puM [devendra] indra / eka prasiddha jainAcArya bolI / bhUsaNa puM [bhUSaNa] eka kevalajJAnI aura granthakAra / 'sUri puM. eka prasiddha jainA- maharSi / degyAla puM [degkAla] prasaMga, yogya cArya aura granthakAra / samaya / prAya vi [degrAja] deza kA raajaa| deviMdaya puM[devendraka] devavimAna-vizeSa / / degvagAsiya dekho vagAsiya / virai strI deviDDhi strI [devaddhi] deva kA vaibhava / puM.eka [virati] zrAvaka dharma, jaina gRhastha kA vrata, suprasiddha jaina AcArya aura granthakAra / aNuvrata, hiMsA Adi kA AMzika tyAga / deviya vi [daivika] dev-smbndhii| degviraya vi [degvirata] zrAvaka, upAsaka / devila puM. eka prAcIna RSi / na. pAMcavAM guNa-sthAnaka / virAhaya vi devI strI. dev-strii| raaj-ptnii| durgA, | [virAdhaka] vrata Adi meM AMzika dUSaNa pArvatI / sAtaveM cakravartI aura aThArahaveM jina lgaanevaalaa| virAhi vi [virAdhin] deva kI mAtA / dazaveM cakravartI kI agra vahI artha / vigAsa na [TvakAza] zrAvaka mahiSI / eka vidyAdhara kanyA / kA eka vrata / vigAsiya na [degvakAzika] devIkaya vi [devokRta] devI se banAyA huaa| vahI artha / hiva puM [degAdhipa] raajaa| devukkaliA strI [devotkalikA] devoM kI | deghivai puM [degAdhipati] rAjA / bhiidd'| deza dekho vesa = dveSa / devesara puM [devezvara] indra / desaMtaria vi [dezAntarika] bhinna deza kA, devoda puM. samudra-vizeSa / videshii| devovavAya puM [devopapAta] bharatakSetra meM | desaga dekho desaya / AgAmI utsarpiNI kAla meM honevAle teIsaveM | desaNa na [dezana] kathana, upadeza, prarUpaNa / vi. jina deva / upadezaka, prarUpaka / devva dekho divya = divya / desaNA strI [dezanA] upadeza, prarUpaNa / devva dekho daiva / na, degNa, degANu vi [jJa] | desaya vi [dezaka] upadezaka, prarUpaka /
Page #497
--------------------------------------------------------------------------
________________ 478 saMkSipta prAkRta-hindI koSa desarAga-doNa dikhlaanevaalaa| 1 doi dekho do = vidhaa| desarAga vi [dezarAga] 'dezarAga' deza meM banA dobura [de] dekho dobura / huaa| __dokiriya vi [dvikriya] eka hI samaya meM do desi , vi [dezina] aMzI, AMzika, bhAga- kriyAoM ke anubhava ko maannevaalaa| desia vAlA / dikhalAnevAlA / updeshk| dokkara dekho dukkr| desia vi [dezya, daizika] deza meM utpanna, dokkhara puM [dvi-akSara] napuMsaka / deza-sambandhI / sadda puM [degzabda] dezIbhASA dokhaMDa dekho dukhaMDa / / kA shbd| dokhaMDia vi [dvikhaNDita] jisake do Tukar3e desia vi [dezika] bRhatkSetra-vyApI, vistiirnn| kie gae hoM vaha / musaaphir| upadeSTA, guru / pravAsa | dogaMchi vi [jugupsin] ghRNA karanevAlA / maiM gayA huaa| sahA strI [degsabhA] dharma- dogacca na [daurgatya] durdazA / dAridraya / shaalaa| doguMchi dekho dogNchi| desia dekho devsi| doguMdaya puMna [dogundaka] eka deva vimAna / desiava vi [dezitavata] jisane upadeza diyA dAguduya puM [daugundaka] uttama-jAtIya deva vizeSa / ho vh| desillaga dekho desia = dezya / dogga na [de] yugma, yugala / desI strI [dezI] bhASAvizeSa, atyanta prAcIna / dAga dakhA duggai / doggai dekho duggai / kara vi. durgati-janaka / prAkRta bhASA kA eka bheda / degbhAsA strI doggacca dekho dogacca / [degbhASA] vahI artha / desUNa vi [dezona] kucha kama / dogghoTTa puM de] hAthI / dassa vi [dazya] dekhane-yogya / dekhane ko ! paTa zakya / docUDa puM [dvicUDa]vidyAdhara vaMza ke eka rAjA deha dekho dekh| kA nAma / deha puna. shriir| puM. pizAca-vizeSa / 'raya na docca vi [dvitIya] duusraa| [degrata] maithuna / docca na dautya dUta-karma / dehaMbaliyA strI [dehabalikA] bhikSA-vRtti / docca a [dvis] do bAra / dehaNI strI [de] kardama / doccaMga na [dvitIyAGga] dUsarA aMga / pakAyA deharaya (apa) na [devagRhaka] deva-mandira / / huA zAka / kddh'ii| dehalI strI. caukhaTa / / dojIha puM [dvijihva] durjana / sA~pa / dehi puM [dehin] AtmA, jIva / dojjha vi [dohya] dohane yogya / dehura (apa) na [devakula] mandira / doNa puM [droNa] dhanurveda ke eka suprasiddha do a (dvidhA] do prakAra se| AcArya / eka prakAra kA parimANa / "muha na do [dvi] do, ubhaya / [degmukha] nagara, jala aura sthala ke mArgavAlA do dos] hAtha, bAhu / zahara / 'meha [ megha megha-vizeSa, jisakI doaI strI [dvipadI] chanda-vizeSa / dhArA se bar3I kalazI bhara jAya vaha varSA / doAla puM [de] vRSabha / degmuyA strI [ mutA] lakSmaNa kI strI kA dogghaTTa /
Page #498
--------------------------------------------------------------------------
________________ doNaa-dosINa saMkSipta prAkRta-hindI koSa nAma, vizalyA / dolayA, strI [dolA] hiNddolaa| doNa [de] Ayukta / hala jotanevAlA / dolA / doNakkA strI [de] madhumakkhI / / doliyA dekho dolaa| doNI strI [droNI] naukA, choTA jahAja / dova puM. eka bhanArya jAti / pAnI kA bar3A kunnddaa| dovaI strI [draupadI] rAjA drupada kI kanyA, dottaDI strI [dustaTI] duSTa ndii| paannddv-ptnii| dottha na [daussthya ] durgati / dovayaNa dekho duvayaNa = dvivacana / doddANa vi [durdAna] duHkha se dene yogy| dovAra (apa) dekho duvaar| doddia puM [de] dharma-kUpa, camar3e kA banA huA | dovArija ! puM[dauvArika] dvArapAla / bhAjana vizeSa / dovAriya) doddha vi [dogdhR] dohana krtaa| doviha dekho duvih| dodhaa) na [dodhaka] chanda-vizeSa / yaMkAla kA bhojana / dodhaka | dovvala dekho dobbl| dodhAra paM [dvidhAkAra] do bhAga krnaa| dosa dekho dUsa = dUSya / donikkama vi [nikrama] atyanta kaSTa se calane- dosa puM [doSa] dUSaNa, durguNa, aiba / degnnu vi yogya / [jJa] doSa kA jAnakAra, vidvAn / degha vi dobura puM [de] tumburu, svarga gAyaka / [deggha] doSa nAzaka / dobbaliya dekho dubbliy| dosa puM [de] ardha / dveSa / droha / dobballa na [daurbalya] durbltaa| | dosa puM. hAtha / dobhAya vi [dvibhAga] do bhAgavAlA, do | | dosaNijjata puM [de] cA~da / dosA strI [doSA] rAtri / khnnddvaalaa| domaNaMsiya vi [daurmanasyika] khinna, zoka dosAkaraNa na [de] kop| grasta / dosANia vi [de] nirmala kiyA huA / domaNassa na [daurmanasya] vaimanasya, dveSa, mana dosAyara puM [doSAkara] cA~da / doSoM kI kI dusstttaa| khAna / duSTa / domAsia vi [dvaimAsika] do mAsa kaa|| dosAraaNa puM [de. doSAratna] candra / domiya (apa) dekho dUmia = dAvita / dosAsaya puM doSAzraya] doSa-yukta, duSTa / domilI strI. lipi-vizeSa / | dosia puM dauSyika] vastra kA vyApArI / domuha vi [dvimukha] do muNhvaalaa| puM. bhUpa dosiNa [de] dekho dosiinn| vizeSa / durjana / dosiNA de] nIce dekho| degbhA strI. candra dora puM[de] dhAgA / choTI rassI / kaTi-sUtra / kI eka pttraanii| doriyA dekho dorii| dosiNI strI [de. doSiNI] jyotsnA / dorI strI [de] choTI rassI / dosiyaNNa na [doSikAnna bAsI anna / dola aka [dolaya] hilnaa| jhUlanA / saMzaya | dosilla vi [doSavat] doSa-yukta / krnaa| / dosilla vi [de] dvessii| dolaNaya na [dolanaka] jhUlana, andolana / dosINa na [de] rAta kA bAsI anna /
Page #499
--------------------------------------------------------------------------
________________ 480 saMkSipta prAkRta-hindI koSa dohA [dvidhA ] do prakAra / dosIla va [duzzIla ] duSTa svabhAvavAlA / dosolaha tri. ba. [ dviSoDazan ] battIsa / doha saka [ha] droha karana / doha puM [doha] dohana | dohA avi [ dvidhAkRta] jisakA do khaNDa kiyA gayA ho vaha / dohAsana [ ] kaTI-taTa, kamara / doha va [ do ] dohane yogya | doha puM [droha ] IrSyA, dveSa / dohi vi [dohit] jharanevAlA, TapakanevAlA / dohi [drohin] droha karanevAlA / dohaggana [ daurbhAgya ] duSTa bhAgya, duradRSTa, dohiNNa vi [ dvibhinna] dvikhaNDa, jisakA Tukar3A kiyA gayA ho vaha / kamanasIbI / dohaNa na [dohana] dohanA, dUdha nikAlanA / dohitta puM [dauhitra ] lar3akI kA lar3akA, 'vADaNa na [ 'pATana ] dohana-sthAna / nAtI / dohaNahArI strI [de] dohanevAlI strI / dohUa puM [ de] muradA / panihArI / 'ddosa dekho dosa = (de) / dravakka (apa) na [ de. bhaya ] Dara, bhIti / puM [da] bar3A jalAzaya, jhIla / dohaNI strI [] kardama / do vi [dohar] dohanevAlA / doha va [droha ] droha karanevAlA, IrSyAlu / dohala puM [dohada] garbhiNI strI kA manoratha / dha puM. danta - sthAnIya vyaJjana varNa- vizeSa | dhaa dekho dhava / dhaM puM [dhvAGkSa ] kauA / dhaMga puM [de] bhramara | dhaMta na [ dhvAnta ] a~dherA / ajJAna / nagara / dhaMdholiya (apa) vi [bhramita ] ghumAyA huA / dhaMsa aka [dhvaMs] naSTa honA / drehi (apa) strI [dRSTi ] najara / droha dekho doha = droha | dha dhaMsa saka [dhvaMsay ] nAza karanA | dUra karanA | dhaMsADa saka [muc] tyAga karanA, chor3anA / sADi vi [] vyapagata, naSTa / dhagadhaga aka [dhagadhagAy ] 'dhag-dhag' AvAja dhaMta na [ de] atizaya / dhaMta vi [ dhmAta] agni meM tapAyA huA / zabdayukta, zabdita / dhaMdhA strI [de] lajjA / dhukka na [ dhadhukya ] gujarAta kA eka dhaDahaDiya na [ de] garjanA | karanA / jalanA, atizaya jalanA / dhagadhagga dekho dhagadhaga | dhaggIkaya vi [ de] jalAyA huA, atyanta pradIpita / dhaja dekho dhaya = dhvaja | dekho | dosIla-vaNa dhaTThajjuNa [ dhRSTadyumna] rAjA drupada kA dhaTTajjuNNa eka putra / dhaNa na [ de] gale se nIce kA zarIra / } dhaNa na [dhana] vibhava, sthAvara-jaMgama sampatti / gaNima, gharima, meya yA paricchedya dravya - ginatI se aura nApa Adi se kraya-vikrayayogya padArtha / puM. kubera | eka zreSThI / dhanya sArthavAha kA eka putra / itta, illa vi [vat ] dhanI / giri puM. eka jaina maharSi jo vajrasvAmI ke pitA the / 'gutta puM [gupta ]
Page #500
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhaNaMjaya-dhaNNAusa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 481 eka jaina muni / gova puM [deggopa] dhanya | puruSa-vizeSa / sArthavAha kA eka putra / degDDha paM [TThya] eka | dhaNia vi [dhanika] paisaadaar| puM. mAlika, jainamuni / degNaMdi puMstrI [ nandi] dugunA deva- svAmI / dravya / Nihi puM[nidhi] khajAnA / tthi vi | dhaNia na [de] atyanta, gAr3ha, atizaya / [Arthin] dhana kA abhilASI / degdatta puM. eka dhaNia vi [dhanya] dhanyavAda ke yogya, sArthavAha / tRtIya vAsudeva ke pUrva-janma kA | prazaMsanIya, stutipAtra / nAma / degdeva puM. eka sArthavAha, maNDika-gaNadhara dhaNiA strI [de] priyA, palI / dhanyA, stutikA pitA / dhanya sArthavAha kA eka putra / pai pAtra strii| dekho degvai / pavara puM [pravara] eka zreSThI / dhaNiTThA strI [dhaniSThA] nakSatra-vizeSa / degpAla puM. dhanya sArthavAha kA eka putra / dekho | dhaNI strI [de] bhAryA / paryApti / jo baMdhA huA degvAla / 'ppabhA strI [degprabhA] kuNDaladhara dvIpa | hone para bhI bhaya-rahita ho vaha / kI rAjadhAnI / degmaMta, degmaNa vi [degvat] | dhaNu puna [dhanuS] kArmuka / cAra hAtha kA paridhanavAn / degmitta puM [mitra] eka jainamuni mANa / puM. paramAdhArmika devoM kI eka jAti / / degya puM [degda] eka sArthavAha / eka vidyAdhara degkuDila na [kuTiladhanuS] vakra dhanuSa / 'ggaha rAjA jo rAjA rAvaNa kI mausI kA lar3akA puM [deggraha] vAyu-vizeSa / ddhaya puM [dhvaja] thaa| kubera / vi. dhana denevAlA / rakkhiya nRpa-vizeSa / "ddhara vi [ degdhara ] dhanurvidyA puM["rakSita] dhanya sArthavAha kA eka putra / meM nipuNa / degpiTTha na [pRSTha ] dhanuSa degvai puM [degpati] kubera / eka rAjakumAra / kA puSTha bhAga, dhanuSa ke pITha ke AkAravAlA degvaI strI [degvatI]eka sArthavAha-putrI / vaMta, kSetra / 'puttiyA strI [ degpRthaktvikA ] degvatta dekho degmaMta / vaha puM. eka zreSThI / eka do kosa / degvea, degvvea puM [degveda ] rAjA / degvAla dekho degpaal| rAjA bhoja ke dhanurvidyA-bodhaka zAstra / hara dekho dhara / samakAlika eka jaina mahAkavi / degsaMcayA strI. eka vaNig-mahilA / degsamma puM[degzarman] dhaNu puna [dhanus] jyotiSa-prasiddha eka rAzi / eka vaNik / degsirI strI [degzrI] eka vaNig lla vi [degmat] dhanuSavAlA / mahilA / degseNa puM [degsena] eka rAjA / gala dhaNukka ) Upara dekho| vi [degvat dhanI / vaha vi. dhanI / puM. eka dhaNuha / | dhaNuhI strI [dhanuSa] kArmuka / zreSThI / eka raajaa| dhaNesara puM [dhanezvara] eka prasiddha jainamuni aura dhaNaMjaya puM [dhanaJjaya] arjuna / agni / sarpa granthakAra / vizeSa / vAyu-vizeSa, zarIra-vyApI pavana / dhaNNa puM [dhanya] eka jainamuni / 'anuttaropapAvRkSa-vizeSa / uttarA bhAdrapadA nakSatra kA gotra / tikadasA' sUtra kA eka adhyayana / yakSa-vizeSa / pakSa kA navavA~ dina / zreSThi-vizeSa / eka vi. kRtArtha / dhana-lAbha ke yogya / stuti-pAtra, raajaa| prazaMsanIya / bhaagyshaalii| dhaNi puM [dhvani] zabda, AvAja / dhaNNa dekho dhanna - dhAnya / dhaNi strI [dhrANi] santoSa / atRpti utpanna | dhaNNaMtari puM [dhanvantari] rAjA kanakaratha kA karane kI zakti / eka svanAmakhyAta vaidya / deva-vaidya / dhaNi puM [dhanika] yavana-mata kA pravartaka ( dhaNNAusa vi [de] jisako AzIrvAda diyA
Page #501
--------------------------------------------------------------------------
________________ 482 saMkSipta prAkRta-hindI koSa bhatta-dhamma jAtA ho vaha / puM. AzIrvAda / krnaa| dhatta vi [de] nihita, sthApita / puM. vanaspati dhamAsa puM. vRkSa-vizeSa / vizeSa / dhatta vi [dhAtta] nihita, sthApita / dhamia vi [dhmAta] jisameM vAyu bhara diyA dhattaraTThaga puM [dhArtarASTraka] haMsa kI eka jAti gayA ho vaha / Aga meM tapAyA huaa| jisake muMha aura pA~va kAle hote haiN| dhamma puM [dharma] eka deva-vimAna / eka dina kA dhattI strI [dhAtrI] upamAtA, dAI / pRthivI, upavAsa / puna. zubha karma, kuzala janaka-anuSThAna, bhUmi / AmalakI-vRkSa, A~vale kA per3a / dekho sadAcAra / puNya / svabhAva / guNa, paryAya / dhaaii| eka arUpI padArtha jo jova ko gati-kriyA meM dhattUra puM [dhattUra dhatUrA kA vRkSa / na. dhatUrA sahAyatA pahuMcAtA hai| vartamAna avasarpiNI kAla meM utpanna panarahaveM jina-deva / eka kA puSpa / dhattaria vi [dhAttUrika] jisane dhatUrA kA vaNik / sthiti, maryAdA / dhanuSa / eka jaina muni / 'sUtrakRtAGga' sUtra kA eka adhyayana / nazA kiyA ho vh| AcAra, rIti, vyavahAra / utta puM[ putra ] dhattha vi [dhvasta dhvaMsa-prApta, naSTa / ziSya / ura na[degpura]nagara-vizeSa / kaMkhia dhanna na [dhAnya] anAja / dhAnya-vizeSa / vi[kAkSita] dharma ko cAhavAlA / kahA dhaniyA / kIDa puM[degkITa] anAja meM hone strI [kathA] dharma-sambandhI bAta / kahi vi vAlA koTa / Nihi puMstrI [nidhi] [kathin] dharma kA upadezaka / kAmaya vi koSThAgAra / degpatthaya puM [prasthaka] dhAna kA [kAmaka] dharma kI cAhavAlA / "kAya puM. eka nApa / degpiDaga na [piTaka] anAja kA dharma kA sAdhana-bhUta zarIra / degkkhAi vi eka nApa / degpuMjiya na [puJjitadhAnya] ikaTThA [degAkhyAyin] dharma-pratipAdaka / degkkhAi vi kiyA huA anAja / vikkhitta na [khyAti] dharma se khyAtivAlA, dharmAtmA / [vikSiptadhAnya] vikIrNa anAja / degviralliya - guru puM. dharmAcArya / degguva vi [deggup] dharmana [virallitadhAnya] vAyu se ikaTThA kiyA rakSaka / degghosa puM [degghoSa] kaI eka jaina muni anAja / degsaMkaDDhiya na [degsaMkarSitadhAnya] aura AcArya kA nAma / degcakka na [cakra] kheta se kATakara khale-khalihAna meM lAyA gayA jinadeva kA dharma-prakAzaka cakra / degcakkavaTTi dhAnya / deggAra na. dhAna rakhane kA gRha / puM [cakravattin] jina-deva / degcakki puM dhannA strI [dhAnya] anna / [degcakrin] jina bhagavAn / degjaNaNI strI dhannA strI [dhanyA] eka strI kA nAma / [degjananI] dharma kI prApti karAnevAlI strI, dhama saka [dhmA] Aga meM tapAnA / zanda dharma-dezikA / degjasa puM [degyazas] jaina munikaranA / vAyu puurnaa| vizeSa kA nAma / jAgariyA strI dhamaga vi [dhmAyaka] ghmnevaalaa| [jAgaryA] dharma-cintana ke lie kiyA jAtA dhamaNa na [dhamana] Aga meM tapAnA / vAyu- jAgaraNa / janma se chaThaveM dina meM kiyA jAtA pUraNa / vi. bhastrA, dhamanI, bhaathii| eka utsava / degjjhaya puM [dhvaja] dharma-dyotaka dhamaNi / strI [dhamani, nI] dhauNknii| dhvaja, indra-dhvaja / airavata kSetra ke pAMcaveM bhAvI dhamaNI , naadd'ii| jina-deva / jjhANa na [degdhyAna] dharma-cintana, dhamadhama aka [dhamadhamAya] 'dham-dham' AvAja / zubha dhyAna-vizeSa / jjhANi vi [ dhyAnin]
Page #502
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamma-dhammiTTha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 483 dharma dhyAna se yukta / 'TTi vi [garthin] dharma lAbha-rUpa AzIrvAda denaa| deglAhia dekhoM kA abhilASI / degNAyaga vi [degnAyaka] dharma | deglAbhia / "vaMta vi [degvat] dharmavAlA / kA netA / degNNu vi [jJa] dharma kA jnyaataa| degvaya puM [degvyaya] dharmArtha dAna, dharmAdA / degtitthayara puM [tIrthakara] jina bhagavAn / degvi, viu vi [vit] dharma kA jAnakAra / degttha na [stra] eka prakAra kA hathiyAra / vijja puM [degvaidya] dharmAcArya / vvaya dekho 'tthi dekho tti| tthikAya puM [degAsti- 'vy| degsaddhA strI ["zraddhA] dharma-vizvAsa / kAya] gati-kriyA meM sahAyatA pahu~cAnevAlA | satya na [ zAstra] dharma pratipAdaka zAstra / eka arUpI padArtha / degdaya vi. dharma kI prApti degsannA strI [saMjJA] dharma-vizvAsa / dharmakarAnevAlA, dharma-dezaka / degdAra na [ dvAra] buddhi / degsArahi puM [degsArathi] dharmaratha kA dharma kA upAya / degdAra puM. ba. dharma-patnI / | pravartaka, dharma-dezaka / degsAlA strI [degzAlA] degdAsa puM. bhagavAn mahAvIra kA eka ziSya | dharma-sthAna / degsIla vi [degzIla] dhArmika / aura upadezamAlA kA kartA / degdeva puM. eka degsIha puM [siMha] bhagavAn abhinandana kA prasiddha jaina / degdesaga, degdesaya vi [ dezaka] pUrva-bhavIya nAma / eka jaina muni / degseNa puM dharma kA upadeza karanevAlA / dhurA strI. [degsena] eka baladeva kA pUrvabhavIya nAma / dhamarUpa dhurA / degpaDimA strI [ pratimA] dharma degAigara vi [degAdikara] dharma kA prathama kI pratijJA / dharma kA sAdhana-bhUta zarIra / pravartaka / puM. jina-deva / NuTThANa na degpaNNatti strI [prajJapti] dharma kI prarUpaNA / [degnuSThAna dharma kA AcaraNa / degNuNNa vi 'padiNI (zau) strI [degpatnI] dhrm-ptnii| [degnujJa] dharma kA anumodana karanevAlA / pivAsaya vi [degpipAsaka dharma ke lie gaNuya vi [degAnuga] dharma kA anusaraNa karanepyAsA / "pivAsiya vi [pipAsita ] vAlA / deggayariya puM [cArya] dharma-dAtA dharma kI pyAsavAlA / 'purisa puM [degpuruSa] | guru / degvAya puM [degvAda] dharma carcA / bArahavA~ dharma-pravartaka puruSa / degpalajaNa vi [degpraraJjana] jaina aMga-grantha, dRSTivAda / deghigaraNiya puM dharma meM Asakta / degppavAi vi [pravAdina] [degAdhikaraNika] nyAyAdhIza, nyAyakartA / dharmopadezaka / degppaha puM [prabha] eka jaina | degAhigAri vi [degAdhikArin] dharma-grahaNa ke AcArya / degppAvAuya vi [degprAvAduka] dharma- yogya / pravAdI, dharmopadezaka / degbuddhi vi. dhArmika, | dhamma vi [dharmya] dharma-yukta, dharma-saMgata / dharma-mati / puM. eka rAjA kA nAma / mitta | dhammamaNa pu [] vRkSa-vizeSa / puM [degmitra] bhagavAn padmaprabha kA pUrvabhavIya | dhammaya pu [da] cAra aMgula kA hasta-vraNa / nAma / degya vi [da] dharma-dAtA, dharma-dezaka / caNDI devI kI nara-bali / rui strI [ruci] dharma-prIti / vi. dharma meM | dhAmma vi [rdhAman] dharma-yukta, dravya, padArtha / dharma-parAyaNa / rucivaalaa| puM. eka jaina muni / vArANasI | dhama-parAya kA eka rAjA / 'lAbha puM. dharma kI prApti / dhammi vi [rmin] tarkazAstra-prasiddha pakSa / jaina sAdhu dvArA diyA jAtA AzIrvAda / dhammia / vi [dhArmika] dharma-tatpara / dharmalAbhia vi. [deglAbhita] jisako 'dharmalAbha' | dhammiga ) sambandhI / rUpa AzIrvAda diyA gayA ho vaha / deglAha | dhammiTTha vi [dharmiSTha] atizaya dhArmika / dekho deglAbha / 'lAhaNa na [deglAbhana] dharma- | dhammiTTha vi [dharmeSTa] dharma-priya /
Page #503
--------------------------------------------------------------------------
________________ 484 saMkSipta prAkRta-hindI koSa dhammiTTha-dhavaNa dhammiTTa vi [dharmISTa] dhArmika jana ko priy|| degkhIla puM [degkIla] meru parvata / degcara puM. dhammilla / puna [dhammilla] saMyata keza, manuSya / degdhara puM. pahAr3a / ayodhyA nagarI kA dhammella / ba~dhA huA keza, striyoM ke bA~dhe eka sUrya-vaMzIya raajaa| dharappavara puM hue bAla kI 'paTiyA yA jUr3A', bIca meM phala / [degdharapravara] meru parvata / degdharavai puM rakhakara Upara se motiyoM kI yA anya kisI [dharapati] meru parvata / dharA strI. bhagavAn ratna kI lar3iyoM se ba~dhA huA keza-kalApa / vimalanAtha kI prathama shissyaa| degyala na puM. eka jaina muni / [degtala] bhU-tala / vai puM [degpati] raajaa| dhammIsara puM [dharmezvara] atIta utsarpiNIkAla | vaTTha na [degpRSTha] bhUmi-tala / hara dekho dhr| meM bharatavarSa meM utpanna eka jina-deva / | dharaNiMda puM [dharaNendra] nAga-kumAroM ko dakSiNa dhammuttara vi [dharmottara guNI, guNoM se zreSTha / dizA kA indra / na. dharma kA prAdhAnya / dharaNisiMga puM [dharaNizRGga] meru parvata / dhammovaesaga / vi [dharmopadezaka] dharma kA | dharaNI dekho dharaNi / dhammovaesaya , upadeza denevaalaa| dharA strI. pRthivI / degdhara, deghara puM [degdhara] dhaya saka [dhe] pAna karanA, stana-pAna karanA / parvata / dhaya puMstrI [dhvajadhvajA, patAkA / strI. yaa|| dharAdhIsa puM [dharAdhIza] raajaa| degvaDa puM[degpaTa] dhvajA kA vastra / dharAvia vi [dhArita] pakar3A huA / dhaya puM [de] puruSa / sthApita / dhayaNa na [de] ghr| dharia vi [dhRta] dhAraNA kiyA huA / rokA dhayaraTTha puM dhRtarASTra] haMsa pakSI / huaa| dhara saka [5] dhAraNa karanA / pkdd'naa| dhariNI strI[dhariNI] bhUmi / dhara saka [dharaya] pRthivI kA pAlana karanA / dharittI strI [dharitrI] pRthivii| dhara na [de] ruuii| dharima na. jo tarAjU meM taula kara becA jAya dhara puM. bhagavAn padmaprabha kA pitA / mathurA | vaha / karajA / eka taraha kA nApa, taula / / nagarI kA eka rAjA / parvata / dharisa aka [dhRS] saMhata honA, ekatrita honaa| degdhara vi. dhAraNa krnevaalaa| pragalbhatA karanA, DhIThAI krnaa| milanA, dharagga puM [de] kapAsa / saMbaddha honA / saka. hiMsA karanA, maarnaa| dharaNa puM. nAga-kumAra devoM kA dakSiNa-dizA kA | amarSa karanA, sahana nahIM karanA / indra / yaduvaMzIya rAjA andhaka-vRSNi kA eka | dharisa saka [dharSaya] kSubdha karanA, vicalita putra / zreSThi-vizeSa / na. dhAraNa karanA / | krnaa| solaha tole kA eka parimANa / dharanA denA, | dharisaNa na [dharSaNa] paribhava, abhibhava / laMghana-pUrvaka upavezana / tolane kA sAdhana / | saMhati / asahiSNutA / hiMsA, bandhana, yojana / vi. dhAraNa karanevAlA / degppabha puM [prabha] pragalbhatA, dhRSTatA, DhIThAI / dharaNendra kA utpAta-parvata / dhava puM. pati / vRkSa-vizeSa / dharaNA strI. dekho dhaarnnaa| dhavakka aka [de] dhar3akanA, bhaya se vyAkula dharaNi strI.pRthivI / bhagavAn aranAtha kI zAsana- honA, dhukdhukaanaa| devI / bhagavAn vAsupUjya kI prathama shissyaa| dhavaNa na [dhAvana] cAvala bhAdi kA dhAvana
Page #504
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhavala-dhANUria saMkSipta prAkRta-hindI koSa 485 jala / rA~gA, sIsA aura jastA-ye sAta vastu / geru, dhavala puM [de] sva-jAti meM uttama / manasila Adi padArtha / zarIra-dhAraka vastudhavala na lagAtAra solaha dina kA upvaas| kapha, vAta, pitta, rasa, rakta, mAMsa, meda, zveta / puM. uttama baila / puna. chanda-vizeSa / asthi, majjA aura zukra / pRthivI, jala teja deggiri puM. kailAsa parvata / geha na. mahala / aura vAyu-ye cAra mahAbhUta / vyAkaraNa-prasiddha caMda puM [degcandra] eka jaina muni / degrava puM. zabda-yoni,'bhU', 'pac' aadi| svabhAva, prakRti / maMgala gIta / deghara na [deggRha] prAsAda / / nATya-zAstra prasiddha AlattikA-vizeSa / 'ya dhavala saka [dhavalaya] sapheda karanA / vi [degja] dhAtu se utpanna / vastra-vizeSa / dhavalakka na [dhavalArka] grAma-vizeSa / nAma, zabda / vAia vi [degvAdika] auSadhi dhavalaNa na [dhavalana] sapheda karanA / Adi ke yoga se tAmra Adi ko sonA vagairaha dhavalasauNa puM [de] haMsa / banAnevAlA, kimiyAgara / dhavalA strI. gaiyA / dhAu puM [dhAtR] paNapanni nAmaka vyantara devoM dhavalAa aka [dhavalAy] sapheda honaa| kA eka indra / dhavalAia vi [dhavalAyita] uttama baila kI | dhAusosaNa na [dhAtuzoSaNa] AyaMbila tapa / taraha jisane kArya kiyA ho vaha / na. uttama | dhADa aka [nir + sR] bAhara nikalanA / vRSabha kI taraha AcaraNa / / dhADa saka [nir + sAray] bAhara nikAlanA / dhavalima puMstrI [dhavaliman] saphedapana / dhADa saka [dhrATa] preraNA karanA / nAza dhavalI strI [dhavalI] zreSTha gayA / krnaa| dhavva puM [de] vega / dhADaya na [dhrATana] bAhara nikalanA / preraNA / dhasa aka [dhas] dhasanA / nIce jaanaa| praveza nAza / dhADaya vi [de. dhrATaka] DAkA ddaalnevaalaa| karanA / puM. 'dhas' aisI AvAja, girane kI dhADAvia vi [nissArita] bAhara nikAlA AvAja / huA, nirvAsita / dhasakka puM [de] hRdaya kI ghabarAhaTa kI AvAja / dhADi vi [de] nirasta, nirAkRta / dhasala vi [de] vistIrNa / dhADia vi [niHsRta] bAhara nikalA huA / dhasia vi [dhasita dhasA huaa| dhADia puM [de] bgiicaa| dhA saka [dhA dhAraNa karanA / dhADia vi [nissArita] nirvAsita, bAhara dhA saka [dhyai] dhyAna karanA, cintana karanA / dhA saka [dhAv] daur3anA / zuddha karanA, dhonaa| | nikAlA huaa| dhAia vi [dhAvita] daur3A huaa| dhADI strI [dhATI] DAkuoM kA dala / hamalA, dhAiasaMDa dekho dhaayi-sNdd| AkramaNa, dhaavaa| dhAI dekho dhattI / dhAI kA kAma karane se prApta | dhANa dekho dhaNNa = dhanya / kI huI bhikssaa| chanda-vizeSa / piMDa puM| dhANA strI [dhAnA] dhaniyA, eka prakAra kA [degpiNDa] dhAI kA kAma kara prApta kI huI msaalaa| bhikssaa| dhANukka vi [dhAnuSka] dhaNurdhara, dhanurvidyA meM dhAI dekho dhaayii| nipuNa / dhAu puM [dhAtu] sonA, cA~dI, tAMbA, lohA, dhAria na [de] phala-bheda /
Page #505
--------------------------------------------------------------------------
________________ 486 saMkSipta prAkRta-hindI koSa dhAma-dhikkAra dhAma puna [dhAman] ahaMkAra, gaI / rasa Adi / degdhara puM. megha / vAri na. dhArA se giratA meM lmptttaa| vi. garva-yukta / rasa Adi meM jala / 'vAriya vi [degvArika] jahA~ dhArA lampaTa / se pAnI giratA ho vaha / haya vi [deghata] dhAma na [dhAman] bala, parAkrama / varSA se sikta / hara dekho dhara / dhAmaideg / strI [dhAtakI] dhAya kA pedd'| dhArAvAsa puM [de] mer3haka / megha / dhAyaI ) degkhaMDa puM [degkhaNDa] svanAma-khyAta dhAri vi [dhArin] dhAraNa krnevaalaa| eka dvIpa / degsaMDa puM [ SaNDa] svanAma-khyAta dhAriTTa na [dhASTarya] dhRSTatA, uddaNDatA, garva, eka dviip| sAhasa / dhAya vi [dhrAta] santuSTa / na. sukAla / dhAriNI dekho dhaarnnii| dhAra saka [dhAraya] dhAraNa karanA / karajA dhArI dekho dhttii| rkhnaa| dhArI dekho dhaaraa| dhAra na. dhArA-sambandhI jala / vi.dhAraNa karane- dhAva saka. daur3anA / zuddha karanA, dhonaa| vaalaa| dhAvaNaya puM [dhAvanaka] daur3ate hue samAcAra dhAra vi [de] laghu, choTA / pahu~cAne kA kAma karanevAlA / dhAraga vi [dhAraka] dhAraNa karanevAlA / dhAvaNayA strI [dhAna] stana-pAna krnaa| dhAraNa na [dhAraNa] dhArane kI avsthaa| dhAvira vi [dhAvitR] daur3anevAlA / grahaNa / rakSaNa, rkhnaa| paridhAna krnaa| dhAvI dekho dhAI = dhaatrii| avalambana / dhAhA strI [de] pukAra, cillAhaTa / dhAraNA strI. maryAdA, sthiti / viSaya-grahaNa | dhAhAviya na [de] pukAra, cillAhaTa / karanevAlI buddhi / jJAta viSaya kA avi-dhAhiya vi [de] palAyita, bhAgA huA / smaraNa / avadhAraNa, nizcaya / mana kI dhi a [dhik] dhikkAra, chIH / sthiratA / ghara kA eka avayava, dharanI yA dhii strI [dhRti] dhIraja / dhAraNa / dhAraNA, dharana / makAna kA khambhA / degvavahAra puM / jJAta viSaya kA avismaraNa / dharaNa, avasthAna / [vyavahAra] vyavahAra-vizeSa / ahiMsA / dhairya kI adhiSThAyikA devii| devI dhAraNI strI [dhAraNI] dhAraNa karanevAlI / kI pratimA-vizeSa / tigicchidraha kI adhigyArahaveM jinadeva kI prathama ziSyA / vasudeva ThAyikA devI / kUDa na [degkUTa] dhRti-devI Adi aneka rAjAoM kI rAnI kA nAma / kA adhiSThita zikhara-vizeSa / degdhara puM. eka dhAraNIya dekho dhAra dhAraya / antakRd maharSi / 'aMtagaDa-dasA' sUtra kA eka dhAraya dekho dhaarg| adhyayana / ma, degmaMta vi[degmat] dhIraja-vAlA / dhArA strI [de] raNa-bhUmi kA agrbhaag| dhii strI [dhRti] telA, lagAtAra tIna dina dhArA strI. astra ke Age kA bhAga, dhAra / / kA upavAsa / pravAha, NAlI / azva kI gati-vizeSa / jala- dhikkaya vi [dhikkRta] dhikkArA huaa| na. dhArA / vRSTi / drava padArthoM kA pravAha tiraskAra / rUpa se ptn| eka raaj-ptnii| mAlava deza dhikkaraNa na [dhikkaraNa] tiraskAra, dhikkAra / kI eka nagarI / kayaMba puM [kadamba] kadamba dhikkariya vi [dhikkRta] dhikkArA huaa| kI eka jAti jo varSA se phalatI-phUlatI hai| / dhikkAra puM[dhikkAra dhikkAra, tiraskAra /
Page #506
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhikkAra-dhuNNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 487 yugalika manuSyoM ke samaya kI eka daNDa-nIti / / dhIra na [dhairya] dhIraja / dhikkAra saka [dhik + kAraya] dhikkAranA, | dhIrava saka [dhIraya] sAntvanA denA / tiraskAra krnaa| dhIrAa aka [dhIrAya] dhIra honA, dhIraja dhijja na [dhairya] dhIraja / dhrnaa| dhijja vi [dheya] dhAraNa karane yogya / dhIria dekho dhIra = dhairya / dhijja vi [dhyeya] dhyAna-yogya, cintanIya / | dhIrima puMstrI [dhIratva] dhairya / dhijjAi puMstrI. [ dvijAti, dhigjAti ] | dhIvara puM. machalImAra / vi. uttama buddhivAlA / brAhmaNa / dhua dekho dhuva = dhAn / dhijjAiya / strI [dvijAtika, dhigjAtIya] | dhaa saka [dha] kNpaanaa| pheMkanA / tyAga dhijjAIya ) brAhmaNa / krnaa| dhijjIviya na [dhigajIvita ] nindanIya | dhua vi dhuva = dhruva / chanda vizeSa / jIvana / dhua vi [dhUta] kampita / na. kampa / dhiTTa vi [dhRSTa] DhITha, pragalbha / nirlajja / dhua vi [dhuta] kampita / tyakta / ucchalita / dhiTThajjuNNa dekho dhaTThajjuNNa / na karma / mokSa, mukti| tyAga, saMgatyAga, dhiTThima puMstrI [dhRSTatva] ddhiitthaaii| saMyama / degvAya puM [degvAda] karma-nAza kA dhiddhI / a [dhik dhik] chIH chIH / upadeza / dhidhI) dhuagAya puM [de] bhauMrA / dhippa aka [dIp] dIpanA, camakanA / dhuaNa dekho dhuvnn| dhiya a [dhik] dhikkAra, chIH / dhuarAya puM [de] Upara dekho| dhiratthu a [dhigastu] dhikkAra ho / dhuMdhumAra puM [dhundhumAra] nRpa-vizeSa / dhisaNa puM [dhiSaNa] bRhaspati / dhuMdhumArA strI [de] indraannii| dhisi a [dhik] dhikkAra, chIH / dhukka aka [ kSudh ] bhUkha laganA / dhI dekho dhoaa| dhukkAdhukka aka [kamp] kA~panA, 'dhuk-dhuk' dhI strI. buddhi / degdhaNa vi [ dhana] buddhimAn, vidvAn / puM. eka mantrI kA nAma / ma, degmaMta | | dhukkuDua / vi [de] ullAsayukta / vi [degmat] vidvAn / dhukkuDugia , dhI a [dhik] dhikkAra, chIH / / dhukkudhua dekho dhukkAdhukka / dhIA strI [duhita] putrii|| dhukkoDia na [de] saMzaya / dhIi dekho dhii| dhugudhuga aka [dhugadhugAya] 'dhug-dhuga' AvAja dhIulliyA strI [de] putlii| krnaa| dhImala na [dhiGmala] nindanIya maila / dhuLua dekho dhuddua| dhIra aka [dhIraya] dhIraja dharanA / saka. | dhuNa saka [5] kaeNpAnA, hilAnA / dUra karanA, dhIraja denA, AzvAsana denaa| haTAnA / nAza karanA / parityAga karanA / dhIra vi. dhairyavAlA, susthira, acaJcala / buddhi- | dhuNAva saka [dhUnaya] kaMpAnA, hilaanaa| mAn, viddhAn / vivekI, ziSTa, sahiSNu / dhuNi dekho jhuNi / puM. paramezvara, jina deva / gaNadhara-deva / dhuNNa vi [dhAvya] dUra karane yogya / na. pApa / :
Page #507
--------------------------------------------------------------------------
________________ 488 saMkSipta prAkRta-hindI koSa dhutta-dhUmapaliyAma krm| ___ "vaNNa puM [degvaNaM] saMyama / mokSa / zAzvata dhutta vi [dhUta] Thaga / juA khelanevAlA / puM. yaza / dekho dhua = dhruva / dhatUre kA per3a / lohe kI kATa-maila / lavaNa- dhuvaNa na [dhAvana] prakSAlana / vi. keNpaanevaalaa| vizeSa / dhuvaNa puMna [dhUpana] dhUpa denA / dhUma-pAna / dhutta vi [de] vistIrNa / AkrAnta / dhuviyA strI [dhruvitA] karma-vizeSa, dhruvadhutta saka [dhUrtaya] tthgnaa| bandhino karma-prakRti / dhuttAra , dhuvva dekho dhua = dhAv / dhutti strI [dhUti] bur3hApA / dhuhaa vi [de] purskRt| dhuttima puMstrI [dhUrtatva] tthgaaii| dhUa vi [dhUta] dekho dhua = dhuta / dhuttIraya na [dhattUraka dhatUre kA puSpa / / dhUa dekho dhUva = dhUpa / dhuDua (apa) aka [zabdAya] AvAja karanA / | dhUa na [dhUta] pahale baMdhA huA karma / dhuppa dekho dhipp| dhUA strI [duhita] putrii| dhumma puM [dhUmra] dhuA~ / kapota-varNa / vi. kapota | dhUNa puM [de] haathii| varNavAlA / kkha puM [TkSa] eka raaksss|| | dhUNiya vi dhUnita] kampita / dhura na. dekho dhuraa| dhama puM. hIMga Adi baghAra / krodha / vi. krodhI / dhura puM. jyotiSka graha-vizeSa ! RNI / dhUma, agni-cihna / aprIti / degiMgAla puMba. dhuraMdhara vi [dhurandhara bhAra ko vahana karane | [GgAra] dveSa aura rAga / 'keu puM [degketu] meM samartha, kisI kArya ko pAra pahu~cAne meM | jyotiSka graha-vizeSa / agni / azubha utpAta zaktimAn, bhAra-vAhaka / netA, mukhiyA / puM.. kA sUcaka tArA-puJja / 'cAraNa puM. dhUma ke gAr3I, hala Adi khIMcanevAlA baila / avalambana se AkAza meM gamana karane kI dhurA strI [dhura ] gAr3I vagairaha kA agra bhAga, | zakti vAlA muni-vizeSa / 'joNi puM[degyoni] dhurii| bhAra / cintA / degdhAra vi. dhurA ko bAdala / jjhaya dekho degddhaya / degdosa puM vahana krnevaalaa| [degdoSa] bhikSA kA eka doSa, dveSa se bhojana dhurI strI. akSa, gAr3I kA jUA / karanA / ddhaya puM [degdhvaja] vahni / degppabhA, dhurINa vi. dhurandhara, mukhiyA / degcpahA strI ["prabhA] pA~cavIM naraka-pRthivI / dhuva saka [dhAva] dhonA, zuddha karanA / "la vi. dhuA~vAlA / 'vaDala puna ["paTala] dhuva saka [dhU] kaeNpAnA, hilAnA / dhUma-samUha / degvaNNa vi [degvarNa] pANDura dhuva vi [dhruva] nizcala, sthira / zAzvata / varNavAlA / 'sihA strI [zikhA] dhueM kA avazyambhAvI / nizcita, niyata / puM. azva ke | agrbhaag| zarIra kA Avarta / mokSa / indriyAdi-nigraha / | dhUmaMga puM [de] bhamarA / saMsAra / na. mukti kA kAraNa, mokSa mArga / dhUmaNa na [dhUmana] dhUma-pAna / krm| atizaya / kammiya puM [karmika dhUmadAra na [de] jhrokhaa| lohAra Adi zilpI / degcAri vi [degcArin] | dhumaddhaya puM [de] tAlAba / mahiSa / mumukSu / degNiggaha puM [degnigraha] Avazyaka, dhUmaddhayamahisI strI. ba [de] kRttikA nakSatra / avazya karane yogya anuSThAna-vizeSa / degmagga puM dhUmapaliyAma vi [de] garta meM DAlakara Aga [mArga] mokss-maarg| rAhu puM. rAhu-vizeSa / lagAne para bhI jo kaccA raha jAya vaha /
Page #508
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhUmA dhUmamahisI-dhruvu saMkSipta prAkRta-hindI koSa 489 dhUmamahisI strI [de] nIhAra, kuharA / strI ["vatti] agrbttii| dhUmarI strI [de] nIhAra / hima / | dhUvia vi [dhUpita] tApita / hIMga Adi se dhUmasihA / strI [de] kuhAsA / chauMkA huA / dhUpa diyA huA / dhUsara puM. halakA pIlA raMga / vi, dhUsara dhUmA / aka [dhUmAya] dhuA~ karanA / | rNgvaalaa| dhUmAa / jalAnA / dhUma kI taraha aacrnaa| dhUsaria vi [dhUsarita] dhUsara varNavAlA / dhUmAbhA strI. pA~cavIM nrk-pRthivii| dhe saka [dhA] dhAraNa karanA / dhUmia vi [dhUmita] dhuumyukt| chauMkA huA | dhea / vi [dhyeya] dhyAna-yogya / (zAka aadi)| dhejja) dhUmiA strI [de] nIhAra / dheulliyA dekho dhiiulliyaa| dhayarA dekho dhaa| dheja vi [dheya] dhAraNa karane yogya / dhUria vi [de] lambA / dheja na [dhairya] dhiirtaa| dhUriavaTTa puM [de] azva / dheNu strI [dhenu] nava-prasUtA gau| savatsA gau / dhUlaDiA (apa) dekho dhuuli| dUdhAra gAya / dhUli / strI. dhUla, raja / kaMba, kalaMba paM dhera dekho dhIra = dhairya / dhUlI [kadamba] grISma Rtu meM vikasane | dhevaya puM [dhaivata] svara-vizeSa / vAlA kadamba-vRkSa / jaMgha vi [jaGga dhoa saka [ dhAv ] dhonA, zuddha karanA / jisake pA~va meM dhUla lagI ho vaha / 'dhasara vi. dhola vi [dhauta] dhoyA huaa| dhUla se lipta / degdhou vi [dhota] dhUla ko dhoaga vi [dhAvaka] dhonevAlA / puM. dhobI / sApha karanevAlA / degpaMtha [degpatha] dhUli- dhojja vi [dhurya] dhurINa, bhAravAhaka / bahula mArga / varisa puM[degvarSa] dhUla kI vrssaa| aguA, netA / deghara na [deggRha] varSA Rtu meM lar3ake loga jo dhoraNa na [de] gati-cAturya / dhUla kA ghara banAte haiM vaha / dhoraNi / strI. paMkti / dhUlihaDI strI [de] holI kA parva / dhoraNI / dhUlIvaTTa puMde] ghodd'aa| dhoriya dekho dhoj| dhUva saka [dhUpaya] dhUpa krnaa| dhorugiNI strI [dhorukinikA] deza-vizeSa dhava puMdhUpa] sugandhi dravya se utpanna dhuum| meM utpanna strii| sugandhi dravya-vizeSa / degghaDI strI [ ghaTI] dhoreya vi [dhaureya] dekho dhojj| dhUpa-pAtra / degjaMta' na [yantra] dhUpa-pAtra / dhova dekho dhoa = dhAv / dhUvaNa na [dhUpana] dhUpa denA / roga kI nivRtti dhovaya dekho dhoaga / ke lie kiyA jAtA dhUma kA pAna / degvaTTi dhruvu (apa) a [dhruvam] aTala, sthira / na dekho Na
Page #509
--------------------------------------------------------------------------
________________ 490 pa pa puM. oSTha - sthAnIya vyaJjana varNa- vizeSa / pApa | paTTu vi [de] preSita | tyAga / saMkSipta prAkRta-hindI koSa a [] ina arthoM kA sUcaka avyaya - prakarSa / prArambha / utpatti / prasiddhi / vyavahAra / cAroM ora se / prasravaNa, mUtra / phira-phira / gujarA huA, vinaSTa | pavi [prAc ] pUrvaM tarapha sthita / paaMgama puM [plavaGgama] chanda - vizeSa / aMgha puM [ prajaGgha] rAkSasa-vizeSa | paabbha dekho pagabbha = pragalbha / pai a [ prati] apekSA-sUcaka / lakSya, tarapha, ora / pai puM [pati ] bhartA / mAlika | rakSaka / zreSTha, uttama / 'ghara na [gRha] sasurAla | vayA, 'vyA strI ['vratA ] pati sevA parAyaNA strI, kulavatI strI, satI / 'hara dekho 'ghara | para dekho pasi | avi [] bhatsita, tiraskRta / na pahiyA / paii dekho pagai = prakRti / paiUla dekho paDikUla | pavayA dekho pai-vayA / paika (apa) dekho pAikka / paikidi dekho paDikidi / paikka dekho pAikka / igii dekho pasikidi / paicchannapuM [ praticchanna ] bhUta- vizeSa / paijja (apa) vi [ patita] girA huA / paijja (apa) vi [ prApta ] milA huA / labdha | paijjA dekho paiNNA / paiuM paya = pac kA hekR. 1 sthApana | paiuvacaraNa na [ pratyupacaraNa] pratyupacAra, paiTThAvaya vi [ pratiSThApaka] pratiSThA karaneprati-sevA / paTTa vi[] jisane rasa ko jAnA ho vaha / virala / puM. rAstA / paTTa dekho paTTi | paTTa puM [ pratiSTha] bhagavAn supArzvanAtha ke pitA kA nAma / pa-paiNNaga [praviSTa] jisane praveza kiyA ho vaha | paTThava saka [ prati sthApay ] mUrti Adi kI vidhipUrvaka sthApanA karanA / paNa dekho paTTAvaNa / paTTA strI [pratiSThA ] Adara, sammAna / kIrtti / vyavasthA / sthApanA / avasthAna, sthiti / mUrti meM Izvara ke guNoM kA AropaNa / Azraya, AdhAra / dhAraNA, vAsanA | samAdhAna zaMkA nirAsa - pUrvaka svapakSa-sthApana / paiTThANa puM [ pratiSThAna] mUla pradeza | na. sthiti, avasthAna | AdhAra, Azraya / mahala Adi kI nIMva | nagara - vizeSa | paTTA na [ de] nagara / paiTThAvaka } dekho paiTThAvaya / paiTThAvaga paTTAvaNa na [ pratiSThApana ] saMsthApana | vyava vAlA / paTTi va [ pratiSThita ] pratibaddha, rukA huA / sthita, avasthita | Azrita / vyavasthita / gauravAnvita / pratiSThA prApta / paiNiyaya vi [ pratiniyata ] niyama saMgata, niyamita / paNa vi [] vipula, vistRta / paNa paiNNa [tIrNa] prakarSa se tIrNa / paiNNaga fa [ prakIrNa, ka] vikSipta pheMkA huA / aneka prakAra se mizrita / bikharA huA / vistArita / na tIrthakara - deva ke sAmAnya ziSya dvArA banAyA huA grantha / kahA strI [kathA] utsarga, sAmAnya niyama | tava puM [ 'tapas ] tapazcaryA vizeSa |
Page #510
--------------------------------------------------------------------------
________________ paiNNA - paraMjittu paNa strI [pratijJA ] zapatha | niyama | tarka zAstra - prasiddha anumAna pramANa kA eka avayava, sAdhya vacana kA nirdeza / saMkSipta prAkRta-hindI koSa paiNNAda (zau) vi [ pratijJAta] pratijJA kI gaI ho vaha / paNa vi [ pratijJAvat ] pratijJAvAlA / paitta dekho pautta = pravRtta | patta vi [ pradIpta ] jalA huA, prajjvalita / par3atta dekho pavitta = pavitra / paidi (zau) dekho pagai / paidiNa na [ pratidina ] hara roja / paidiyaha na [ pratidivasa ] hara roja / paiddhiya vi [ pradigdha ] vilipta / jisakI paisa dekho pavisa / painiyaya vi [ pratiniyata ] mukarrara kiyA huA, niyukta kiyA huA / painnaga dekho paiNNa / painnaya paippa dekho palippa | paippaIyana [ pratipratIka ] hara aMga / paibhayavi [ pratibhaya] pratyeka prANI ko bhaya upajAnevAlA | ibhA strI [pratibhA ] pratyutpanna -mati / paibhANANa na [ pratibhAjJAna] prAtibha pratyakSa / paimuha vi [pratimukha] sammukha | pairasaka [vap] bonA, vapana karanA / parikka [. pratirikta ] zUnya rahita / vizAla, vistIrNa / tuccha / pracura / nitAnta | na. ekAnta sthAna | paila (apa) dekho paDhama / pailAiyA strI [pratilAdikA ] hAtha ke bala calanevAlI sarpa kI eka jAti / pailla puM. [de. padika ] graha-vizeSa, grahAdhiSThAyaka deva - vizeSa / roga vizeSa, zlIpada | paiva puM [ prativa] eka yAdava kA nAma / pairisana [ prativarSa ] hara eka varSaM / paivAi vi [prativAdin ] pratipakSI / 491 paivisiTTha vi [ prativiziSTa ] vizeSa-yukta | paivisesa puM [ prativizeSa ] vizeSa, meda, bhinnatA / paisamaya na [ pratisamaya ] pratikSaNa | paisara dekho pavisa / paisAra saka [pra + vezay ] praveza karAnA / pahaMta puM [de] indra kA putra jayanta / pahA saka [ prati + hA ] tyAga karanA / paI dekho pai = pati / paIavi [ pratIta ] vijJAta / vizvasta / vikhyAta | paana [ pratIka ] aMga, avayava / paIi strI [pratIti] vizvAsa | prasiddhi / paIva dekho lIva | paIva puM [ pradIpa ] dIpaka / paI vi [ pratIpa ] pratikUla / puM. duzmana / paIsa (apa) dekho isa / u (apa) vi [ patita ] girA huA / paua dekho pAgaya = prAkRta / paa puM [de] divasa / paana [ prayuta ] 'prayutAGga' ko caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha ho vaha / pauaMga na [ prayutAGga] 'ayuta' ko caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA labdha ho vaha / paraMja saka [ pra + yuj ] jor3anA, yukta karanA / uccAraNa karanA / pravRtta karanA / preraNA karanA / vyavahAra karanA / karanA / prayoga karanA / paraMjaga vi [ prayojaka ] preraNA karanevAlA | paraMjaNa vi [ prayojana ] prayoga karanevAlA / dekho oaNa | strI [ prayojanA] prayoga / pajaNayA paraMjaNA paraMjittu vi [ prayoktR] pravRtti karanevAlA / jittu vi [ prayojayitR] pravRtti karanevAlA |
Page #511
--------------------------------------------------------------------------
________________ 492 saMkSipta prAkRta-hindI koSa paujja-pauma paujja dekho puNj| / guNane para jo saMkhyA labdha ho vaha / gandhapauTTa a [parivRtya] mAra kara / degparihAra puM. dravya-vizeSa / sudharmA sabhA kA eka siMhAsana / mara kara phira usI zarIra meM utpanna hokara usa | dina kA navavA~ muhUrta / dakSiNa-rucaka-parvata kA zarIra kA paribhoga krnaa| eka zikhara / puM. rAmacandra / AThavA~ baladeva, pauTTa vi [parivarta] parivarta, mara kara phira zrIkRSNa ke bar3e bhAI / isa avasarpiNIkAla meM usI zarIra meM utpanna honA / parivartavAda / / utpanna navA cakravartI rAjA rAjA padmottara pauTTha vi [pravRSTa] barasA huaa| kA putra / eka rAjA kA nAma / mAlyava nAmaka pauTTha puM [prakoSTha] hAtha kA pahu~cA, kalAI parvata kA adhiSThAtA deva / bharatakSetra meM aura kehunI ke bIca kA bhaag| AgAmI utsarpiNI meM utpanna honevAlA paudR vi [prajuSTa] vizeSa sevita / na. ati AThavA~ cakravartI rAjA / bharata kSetra kA bhAvI ucchiSTa / AThavA~ baladeva / cakravartI rAjA kA nidhi pauTTha vi [pradviSTa] dveSa-yukta / jo roga-nAzaka sundara vastroM kI pUrti pauDha na [de] gRha / puM. ghara kA pazcima pradeza / karatA hai| rAjA zreNika kA eka pautra / pauNa aka [praguNaya] tandurusta honA, nIroga eka jaina muni kA nAma / eka hrada / honaa| padmavRkSa kA adhiSThAtA deva / mahApadma nAmaka pauNa puM [de] vraNa-praroha / niyama-vizeSa / jinadeva ke pAsa dIkSA lenevAlA eka pauNa vi [praguNa] paTu, nirdoSa / rAjA, eka bhAvI rAjarSi / gumma na pauNADa puM [prapunATa] pamADa kA per3a, cakavar3a / / [deggulma] AThaveM deva-loka meM sthita eka devapautta aka [pra + vRt] pravRtti krnaa| vimAna kA nAma / prathama devaloka meM sthita pautta vi [prayukta] jisakA prayoga kiyA gayA eka deva-vimAna kA nAma / puM. rAjA zreNika ho vaha / na. pryog| kA eka pautra / eka bhAvI rAjarSi, mahApadma pautta puM [pautra] lar3ake kA lar3akA, potaa| nAmaka jinadeva ke pAsa dIkSA lenevAlA eka pautta na [pratotra] prAjana, cAbuka, painaa| rAjA / degcariya na [degcarita] rAjA rAmacandra pautta vi [pravRtta] jisane pravRtti kI ho vaha / / kI jIvanI -- caritra / prAkRta bhASA kA eka pautti strI [pravRtti] pravartana / vRttAnta / kArya / prAcIna grantha, jaina raamaaynn| NAbha [degnAbha] vAuya vi [degvyApRta] kArya meM lagA huaa| vAsudeva, viSNu / AgAmI utsarpiNIkAla meM pautti strI [prayukti] bAta, hakIkata / bharatakSetra meM honevAlA prathama jina-deva kA pauttu [prayoktR] pryog-krtaa| preraNAkartA / nAma / kapila-vAsudeva ke eka mANDalika rAjA kartA, nirmaataa| kA nAma / "dala na. kamala-patra / 'daha puM pauttha na [de] ghara / vi. pravAsa meM gayA [degdraha] vividha prakAra ke kamaloM se paripUrNa huA / degvaiyA strI [degpatikA] jisakA pati eka mahAn hrada kA nAma / degddhaya puM [dhvaja] dezAntara gayA ho vaha strii| eka bhAvI rAjarSi jo mahApadma nAmaka jinapauddavva pauMja kA kR. / deva ke pAsa dIkSA legA / 'nAha dekho degnnaabh| pauppaya dekho poppy| degpura na. eka dakSiNAtya nagara jo Ajakala pauma na [padma] sUrya-vikAsI kamala / deva- 'nAsika' nAma se prasiddha hai| degppabha puM vimAna-vizeSa / 'padmAMga' ko caurAsI lAkha se | [prabha] isa avasarpiNIkAla meM utpanna SaSTha
Page #512
--------------------------------------------------------------------------
________________ paumaga-paumiNI saMkSipta prAkRta-hindI koSa jina deva kA nAma / degppabhA strI [prabhA] | devaloka ke indra kI eka paTarAnI kA nAma / eka puSkariNI kA nAma / 'ppaha dekho| bhIma nAmaka rAkSasendra kI eka paTarAnI / degppabha / bhadda puM [degbhadra] rAjA zreNika kA eka vidyAdhara kanyA kA nAma / rAvaNa kI eka pautra / degmAli puM [degmAlin] vidyAdhara- eka ptnii| vanaspati-vizeSa / caudahaveM tIrthaMkara vaMza ke eka rAjA kA nAma / degmuha dekho zrIanantanAtha kI mukhya ziSyA kA nAma / paumANaNa / degraha puM [pratha] vidyAdhara-vaMza sudarzanA-jambU kI uttara dizA meM sthita eka kA eka rAjA / mathurA nagarI ke rAjA jaya- pusskrinnii| dUsare baladeva aura vAsudeva kI sena kA putra / 'rAya puM [rAga] rakta-varNa mAtA kA lezyA-vizeSa / maNi-vizeSa / prAya puM [rAja] dhAtakIkhaNDa paumADa j [de] pabhAr3a kA per3a, ckvdd'| kI aparakaMkA nagarI kA eka rAjA jisane / paumANaNa puM [padmAnana] eka rAjA kA draupadI kA apaharaNa kiyA thaa| degrukkha puM| nAma / [degvRkSa] uttara-kurukSetra meM sthita eka vRkSa / paumAbha puM [padmAbha] SaSTha tIrthaMkara kA nAma / vRkSa-sadRza bar3A kamala / deglayA strI [deglatA] | paumAra [de] dekho pumaadd| kmlinii| kamala ke AkAravAlI vllii| paumAvaI strI [padmAvatI] jambUdvIpa ke sumeru Disaya, vaDeMsaya na [degAvataMsaka padmAvatI- parvata ke pUrva tarapha ke rucaka parvata para rahanedevI kA saudharma nAmaka devaloka meM sthita eka vAlI eka dikkumaarii-devii| bhagavAn vimAna / degvaraveiyA strI ["varavedikA] pArzvanAtha kI zAsana-devI jo nAgarAja kamaloM kI zreSTha vedikA / jambU dvIpa kI dharaNendra kI paTarAnI hai| zrIkRSNa kI eka jagatI ke Upara rahI huI devoM kI eka bhoga patnI kA nAma / bhIma-nAmaka rAkSasendra kI bhUmi / 'vUha puM ["vyUha] sainya ko padmAkAra | eka pttraanii| zakrendra kI eka racanA / 'sara puM [degsaras] kamaloM se yukta pttraanii| campezvara rAjA dadhivAhana kI eka sarovara / degsirI strI [ zrI] aSTama cakra strI kA nAma / rAjA kUNika kI eka patnI / vartI subhUmarAja kI paTarAnI / eka strI kA ayodhyA ke rAjA harisiMha ko eka patnI / nAma / degseNa puM [ sena] rAjA zreNika ke tetalipura ke rAjA kanakaketu kI patnI / eka pautra kA nAma jisane bhagavAn mahAvIra ke kauzAmbI nagarI ke rAjA zatAnIka ke putra pAsa dIkSA lI thii| nAgakumAra-jAtIya eka udayana kI ptnii| zailakapura ke rAjA zailaka deva kA nAma / degsehara puM ['zekhara] pRthvIpura kI ptnii| rAjA kUNika ke putra kAlakumAra nagara ke eka rAjA kA nAma / deggara puM kI bhAryA kA nAma / rAjA mahAbala kI bhAryA [degkara] kamaloM kA samUha / sarovara / degAsaNa kA nAma / bIsaveM tIrthaMkara zrImunisuvratasvAmI na [degAsana] padmAkAra Asana / kI mAtA kA nAma / puNDarIkiNI nagarI ke paumaga puna [padmaka] kesara / rAjA mahApadma kI pttraanii| ramyanAmaka paumappaha puM [padmaprabha] vikrama kI terahavIM | vijaya kI rAjadhAnI / zatAbdI kA eka jaina AcArya / paumAvattI (apa) strI [padmAvatI] chandapaumA strI [padmA] lakSmI devI-vizeSa / vizeSa / lvNg| kusumbha-puSpa / bIsaveM tIrthaMkara zrI | paumiNI strI padminI] kml-ltaa| eka munisuvratasvAmI kI mAtA kA nAma / saudharma ] zreSThI kI strI kA nAma /
Page #513
--------------------------------------------------------------------------
________________ 494 paumuttarapuM [ padmottara ] navaveM cakravartI zrImahApadmarAja ke pitA kA nAma / mandara parvata ke bhadrazAla vana kA eka dighastI parvata / paumuttarA strI [ padmottarA ] eka prakAra kI zakkara / uravi [pracura ] bahuta / paura vi [paura] pura-sambandhI / nagara meM rahane vAlA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa paurava puM [paurava ] purunAmaka candra vaMzIya nRpa kA putra / paurANa (apa) dekho purANa / parisa vi [ pauruSeya ] puruSa kRta / parisa puMna [ pauruSa ] puruSatva, puruSArtha, vIratA / paurusa paula saka [pac] pakAnA | ulia vi [ prajjvalita ] dagdha / paulla dekhI paula | paulla vi [pakka] pakA huA / paullaga na [pacanaka] rasoI kA pAtra / uvi vi [ prakupita ] vizeSa kupita / pausa saka [pra + dviS] dveSa karanA / usa vi [de] deza-vizeSa meM utpanna / paussa dekho pausa / parahaNa (apa) dekho pavahaNa / paUDha na [de] gRha | e a [] pahale, pUrva paNiyAra puM [praiNIcAra ] vyAdha kI eka jAti jo hariNoM ko pakar3ane ke lie hariNI samUha ko carAte evaM pAlate haiM / paera puM [de] bAr3a kA chidra / mArga / kaMThadInAra nAmaka bhUSaNa - vizeSa | gale kA chidra / Arttasvara / vi. duzzIla, durAcArI / esa puM [de] par3osI / esa puM [ pradeza ] jisakA aisA sUkSma avayava / sthAna, jagaha / deza kA vibhAga na karma dala kA ho sake saMcaya | eka bhAga, paMjamuttara - paoga karma- dravyoM kA prAnta / parimANa - vizeSa, niraMza - avayava - parimita mApa / choTA bhAga / paramANu / Nuka | | 'kamma na ['karman ] karmavizeSa, pradeza - rUpa karma / ggana [] karmoM ke dalikoM kA parimANa | 'ghaNa vi ['ghana ] nibiDa pradeza | NAma na [ nAman ] karmavizeSa | NAma puM [nAma] pariNAma | 'baMdha puM [deg bandha] karma - daloM kA Atma- pradezoM ke sAtha sambandhana / saMkama puM [deg saMkrama] karma- dravyoM ko bhinna svabhAva vAle karmoM ke rUpa meM pariNata karanA / pasaNa na [ pradezana] upadeza | esa vi [ pradezaka] upadezaka, pradarzaka / esi puM [ pradezin] eka rAjA jo zrIpAzvanAtha bhagavAn ke kezi nAmaka gaNadhara se prabuddha huA thA / esiNI strI [] par3osa meM rahanevAlI strI / pae siNI strI [ pradezinI] aMguSTha ke pAsa kI u~galI, tarjanI | paesiya dekhI padesiya / paoa puM [ payoda ] megha / paoa dekho paoga / paoaNa na [ prayojana ] nimitta kAraNa / kArya | matalaba | oida (zau) vi [ prayojita ] jisakA prayoga karAyA gayA ho vaha | oga puM [ prayoga] prayojana | zabda-yojanA | jIva kA vyApAra, vetana kA prayatna / preraNA / upAya | jIva ke prayatna meM kAraNa-bhUta mana Adi / vAda-vivAda, zAstrArtha / 'kamma na [karman ] mana Adi kI ceSTA se AtmapradezoM ke sAtha ba~dhanevAlA karma / 'karaNa na. jIva ke vyApAra dvArA honevAlA kisI vastu kA nirmANa / kiriyA strI [degkriyA ] mana Adi kI ceSTA / 'phaDDayana [deg spardhaka ] mana Adi ke vyApAra-sthAna kI vRddhi-dvArA karma-para
Page #514
--------------------------------------------------------------------------
________________ 495 paMkhuDI / paoja-paMca saMkSipta prAkRta-hindI koSa mANuoM meM bar3hanevAlA rasa / degbaMdha puM [degbandha] [degja] kamala / degvaI strI [degvatI] nadIjIva-prayatna dvArA honevAlA bandhana / degmai vizeSa / strI [degmati] vAdaviSayaka-parijJAna / degsaMpayA paMkaja dekho paMka-ya / strI [saMpat] AcArya kA vAda-viSayaka paMkA strI [paGkA] cauthI naraka bhUmi / sAmarthya / degsA a [prayogeNa] jIva-prayatna se| paMkAbhA strI [panAbhA] cauthI naraka-pRthivI / paoja dekho pauMja pra+yuj / paMkAvaI strI [paGkAvatI] puSkala nAmaka paojaga vi [prayojaka] vinizcAyaka, nirNA- vijaya ke pazcima tarapha kI eka ndii| yaka, gamaka / pakiya vi [paGkita] kiicvaalaa| paoTTha dekho pauTTha = prakoSTha / paMkila vi [paGkila] kardamavAlA / paotta na [pratotra] pratoda, painaa| dhara puM. paMkeruha na [pakeruha] kamala / bailagAr3I haaNknevaalaa| paMkha puMstrI [pakSa] paMkha / pakhavAr3A / siNa na paoda puM [pratoda] Upara dekho| [sana] Asana-vizeSa / paoppaya puM [prapautraka] prapautra, pautra kA putra / | paMkhi puMstrI [pakSin] paMkhI, cir3iyA / praziSya kA ziSya / pNkhuddiaa| strI [de] paMkha, patra / paoppiya puMde. prapautrika] vaMza-paramparA / ziSya-santAna / paMga saka [graha ] grahaNa krnaa| paorAsi [payorAzi] samudra / paMgaNa na [prAGgaNa] AMgana / paola puM[paTola] paravara, proraa| | paMgu vi [paGgu] laMgar3A, lUlA / paolI strI [pratolI] nagara ke bhItara kA paMgura saka [prA + vR] DhakanA, AcchAdana rAstA / nagara kA daravAjA / krnaa| paovaTThAva dekho pjjvtthaav| paMguraNa na [prAvaraNa] vastra / paovAha puM [payovAha] megha / paMgula vi[paGgula] dekho paMgu / paosa saka [pra + dviS ] dveSa karanA, vaira paMca tri. ba. [paJcan] pA~ca / degula na [degkula] krnaa| paMcAyata / deguliya puM [degkulika] paMcAyata paosa puM [de. pradveSa] pradveSa, prakRSTa dveSa / meM baiTha kara vicAra karanevAlA / kattiya puM paosa puMna [pradoSa] sandhyAkAla / vi. prabhUta [kRttika] bhagavAn kunthunAtha jinake pA~coM doSoM se yukta / kalyANaka kRttikA nakSatra meM hue the| kappa paohaNa (apa) dekho pavahaNa / - puM [degkalpa] zrIbhadrabAhusvAmi-kRta prAcIna paohara puM [payodhara] stana / bAdala / chanda prantha kA nAma / kallANaya na [ kalyANaka] vizeSa / tIrthaGkara kA cyavana, janma, dIkSA, kevalajJAna paMka puna [paGka] kIcar3a / pApa / asaMyama, | aura nirvANa / kAmpilyapura,jahA~ terahaveM jinaindriya vagairaha kA anigraha / degAvaliA deva zrIvimalanAtha ke pA~coM kalyANaka hue the| strI [degAvalikA] chanda-vizeSa / 'ppabhA strI tapa-vizeSa / degkoDhaga vi [degkoSThaka] pAMca [prabhA] cauthI naraka-bhUmi / 'bahula vi. koSThoM se yukta / puM. puruSa / deggavva na [deggavya] krdm-prcur| pApa-pracura / puna. ratnaprabhA paMcagavya-dUdha, dahI, ghRta, gomaya aura mUtra / nAmaka naraka-bhUmi kA prathama kANDa / ya na / 'gAha na [deggAtha] gAthA chandavAle pAMca
Page #515
--------------------------------------------------------------------------
________________ E 496 saMkSipta prAkRta-hindI koSa padya / 'guNa vi. paaNcgunaa| degcitta puMsiMha, paMcAnana / yasI dekho degdsii| ratta, [degcitra] SaSTha jinadeva zrIpadmaprabha jinake rAya puM ["rAtra] pA~ca rAta / 'rAsiya na pA~coM kalyANaka citrA nakSatra meM hue the| [rAzika] gaNita-vizeSa / degrUviya vi degjAma na [degyAma] ahiMsA, satya, acaurya, [rUpika] pA~ca prakAra ke vrnnvaalaa| brahmacarya aura tyAga-ye pA~ca mahAvrata / vi. vatthaga na [degvastukA AcArya haribhadrasUrijisameM ina pA~ca mahAvratoM kA nirUpaNa ho racita grantha-vizeSa / varisa vi [degvarSa] vaha / degNaui strI [navati] paMcAnabe / . pA~ca varSa kI avasthA-vAlA / degviha vi degNauya vi [degnavata] 95 vA~ / 'tAlIsa / [vidha] pA~ca prakAra kA / degvIsaima vi (apa) strIna [degcatvAriMzat] paiMtAlIsa / [viMzatitama] pacIsavA~ / degtitthI strI [tIrthI] pA~ca tIrthoM kA saMgaha puM samudAya / tIsaima vi [triMzattama] paiMtI- | [degsaMgraha] AcArya zrIharibhadrasUri-kRta eka jaina srvaaN| dasa tri. ba. [dazan] panaraha / grantha / saMvacchariya vi [degsAMvatsarika] degdasama vi [degdazama] pana 'havA~ / dasI strI pA~ca varSa parimANa-vAlA, pA~ca varSa kI Ayu[dazI] panarahavIM / pUrNimA / amAvAsyA / vAlA / saTTa vi [degSaSTa] paiMsaThavA~ / degsaTri degdasuttarasaya vi [degdazottarazatatama] eka sau strI [degSaSTi] paiMsaTha / degsamiya vi [degsamita] pA~ca samitiyoM kA pAlana karanevAlA / degsara panarahavA~ / nANi vi [jJAnin] mati, zruta, puM [degzara] kAmadeva / degsIsa puM [zIrSa] avadhi, manaHparyava aura kevala -ina pAMcoM deva-vizeSa / degsuNNa na [degzUnya] pA~ca jJAnoM se yukta, sarvajJa / 'panvI strI [degparvI] prANivadha-sthAna / 'suttaga na [degsUtraka] mAsa kI do aSTamI, do caturdazI aura zukla AcArya-zrIharibhadrasUri-nirmita eka jaina grantha / paMcamI-ye pA~ca tithiyA~ / degpuvvAsADha puM degsela, degselaga, selaya puM [zaila, 'ka] [pUrvASADha] dasaveM jinadeva zrIzItalanAtha lavaNodadhi meM sthita aura pA~ca parvatoM jinake pA~coM kalyANaka pUrvASADhA nakSatra meM se vibhUSita eka choTA dvIpa / 'sogaMdhia vi hue the / pUsa puM [puSya] panarahaveM jinadeva [degsaugandhika]ilAyacI, lavaMga, kapUra, kaMkkola zrIdharmanAtha / degbANa puM. kAmadeva / bhUya na aura jAtIphala-jAyaphala ina pA~ca sugandhita [bhUta] pRthivI, jala, agni, vAyu aura vastuoM se saMskRta / deghattara vi [degsaptata] AkAza-ye pA~ca padArtha / bhUyavAi vi | pacahattaravA~ / hattari strI [degsaptati] saMkhyA[bhUtavAdin] AtmA Adi padArthoM ko na / vizeSa, 75 / jinakI saMkhyA pacahattara ho mAnakara kevala pA~ca bhUtoM ko hI mAnanevAlA, ve / hatthattara puM [hastottara] bhagavAn nAstika / degmahabvaiya vi [degmahAvratika] mahAvIra jinake pAMcoM kalyANaka uttarApA~ca mahAvratoMvAlA / degmahavyaya na [degmahA- phAlgunI nakSatra meM hue the / deguha puM [degAyudha] vrata] hiMsA, asatya, corI, maithuna aura kAmadeva / degNAui strI [degnavati] pNcaanbe| parigraha kA sarvathA parityAga / mahAbhUya na / jinakI saMkhyA paMcAnabe ho ve / gaNauya vi [degmahAbhUta] pRthivI, jala, agni, vAyu aura [degnavata] paMcAnavA~ / degANANa puM ["nina] AkAza-ye pAMca padArtha / muTThiya vi siMha / gaNuvvaiya vi [degTNuvatika] hisA, [muSTika] pA~ca muSTiyoM kA, pA~ca muSTiyoM se / asatya, corI, maithuna aura parigraha kA AMzika pUrNa kiyA jAtA (loc)| 'muha puM [degmukha] | tyaagvaalaa| AyAma dekhI jaam| degAsa
Page #516
--------------------------------------------------------------------------
________________ paMcaMaNNa-paMjala saMkSipta prAkRta-hindI koSa 497 strIna [degzat] pacAsa / jinako saMkhyA / vAle sarpa-jAtIya prANI kI eka jAti / pacIsa ho ve / degsaga na [degzika] AcArya paMcavaDI strI [paJcavaTI] pA~ca vaTa-vRkSavAlA zrIharibhadrasUrikRta eka jaina grantha / sIi eka sthAna, jahA~ zrIrAmacandrajI ne apane strI [degAzIti ] assI aura pAMca / jinakI | vanavAsa ke samaya AvAsa kiyA thaa| saMkhyA pacAsI ho ve| sIima vi | paMcavayaNa puM [paJcavadana] siNh| [degAzItitama ] pacAsIvA~ / paMcAmaya na [paJcAmRta] ye pA~ca vastu-dahI, paMcaaNNa dekho paMcajaNNa / dUdha, ghI, madhu tathA zakkara / paMcaMga na [paJcAGga] do hAtha, do jAnu aura paMcAla puM [pAJcAla] kAmazAstra-praNetA eka mastaka-ye pA~ca zarIrAvayava / vi. pUrvokta RSi / pA~ca aMgavAlA (praNAma aadi)| paMcAla puM.ba. [paJcAla, pAJcAla] paJjAba deza / paMcaMguli puM [de] eraNDa-vRkSa / puM. paJjAba deza kA rAjA / chanda-vizeSa / paMcaMguli muM [paJcAguli] hAtha / paMcAliA strI [paJcAlikA] putalI, kASThAdipaMcaMguliA strI [paJcAGgulikA] vallI nirmita choTI pratimA / vizeSa / | paMcAliA strI [pAJcAlikA] draupadI / gAna paMcaga vi [paJcaka] pAMca (rupayA Adi) kI kA eka bheda / kImata / na. pA~ca kA samUha / / paMcAvaNNa strIna [ de. paJcapaJcAzat] pacapana / paMcajaNNa puM [pAJcajanya] zrIkRSNa kA zaMkha / jinakI saMkhyA pacapana ho ve / paMcatta / na [paJcatva] pA~capana, paJcarUpatA / paMcAvanna vi [de. paJcapaJcAza] pacapanavA~ / paMcattaNa ) maut| paMciMdiya ) vi [paJcendriya] vaha jIva paMcapuMDa vi [paJcapuNDra] pA~ca sthAnoM meM puNDra- paMcidriya / jisako tvacA, jIbha, nAka, A~kha cihna (saphedI) vaalaa| aura kAna-ye pA~coM indriyA~ hoM / na. tvacA paMcapula puna [de] matsya-bandhana-vizeSa, machalI Adi pA~ca indriyA~ / pakar3ane kA jAla-vizeSa / / paMciyA strI [paJcikA] pA~ca kI saMkhyApaMcama vi [paJcama] pA~cavA~ / puM. svr-vishess| vAlA / pA~ca dina kaa| degdhArA strI. azva ko eka taraha kI gti| paMcuMbara strIna [paJcodumbara] vaTa, pIpala, paMcamahabbhUia vi [pAJcamahAbhUtika] pA~ca udumbara, plakSa aura kAkodumbarI kA phala / mahAbhUtoM ko mAnanevAlA, sAMkhyamata kA paMcuttarasaya vi [paJcottarazatatama] eka sau anuyAyI / paaNcvaaN| paMcamAsia vi [pAzcamAsika] pA~ca mAsa kI paMceDiya vi [de] vinAzita / umra kA / pA~ca mAsa meM pUrNa honevAlA paMcesu puM [paJceSu] kAmadeva / (abhigraha aadi)| paMchi puM [pakSin] pakSI, cir3iyA / paMcamiya vi [pAJcamika] pA~cavA~ / paMjara puMna[paJjara] AcArya, upAdhyAya, pravartaka paMcamI strI [paJcamI] pA~cavIM / paMcamI tithi / Adi muni-gaNa / unmArga-gamana-niSedha, sanmArga vyAkaraNa-prasiddha apAdAna vibhakti / pravartana / svacchandatA-pratiSedha / na. piMjarA / paMcayanna dekho paMcajaNNa / paMjaria puM [de] jahAja kA karmacArI-vizeSa / paMcaloiyA stro [paJcalaukikA] hAtha se calane paMjala vi [prAJjala] sIdhA, Rju /
Page #517
--------------------------------------------------------------------------
________________ 498 saMkSipta prAkRta-hindI koSa paMjali-paMta paMjali puMstrI [prAJjali] praNAma karane ke lie| paMDu puM [pANDu] nRpa-vizeSa, pANDavoM kA pitaa| jor3A huA kara-sampuTa, saMyukta kara-dvaya / uDa paannddu-rog| zukla aura pIta varNa / puM.pUTa] aJjali-puTa / deguDa, kaDa vi | zveta varNa / vi. zukla aura pIta vrnnvaalaa| [kRtaprAJjali] jisane praNAma ke lie hAtha | sapheda / pANDukambalA nAmaka shilaa| kaMbalajor3A ho vh| silA strI [degkambalazilA] meru parvata ke paMjia na [de] muha-mA~gA dAna / pANDaka vana ke dakSiNa chora para sthita eka paMDa vi [pANDya] deza-vizeSa meM utpanna / zilA jisa para jina devoM kA janmAbhiSeka paMDa [paNDa,degka] napuMsaka / na. meru | kiyA jAtA hai| kaMbalA strI [degkambalA] paMDaga parvata kA eka vana / vahI pUrvokta arth| degtaNaya puM [degtanaya] paMDaya pANDava / bhadda puM[degbhadra] eka jaina muni jo paMDaya dekho pNddv| Arya sambhUti-vijaya ke ziSya the| degmaTTiyA, paMDara puM pANDara] kSIravara nAmaka dvIpa kA 'mattiyA strI [mRttikA] eka prakAra ko adhiSThAtA deva / sapheda raMga / vi. zvetavarNa- sapheda mittttii| maharA strI [ mathurA] dakSiNa vAlA / degbhikkhu puM[bhikSu] zvetAmbara jaina tarapha kI eka ngrii| rAya puM [rAja] sampradAya kA muni / rAjA pANDu / suya puM [degsuta]pANDava / degseNa paMDara dekho pNddur| puM [degsena] pANDavoM kA draupadI se utpanna paMDaraMga puM [de] mahAdeva / eka putra / paMDaraMgu puM [de] gA~va kA adhipati / paMDuiya vi [pANDukita] zveta raMga kA kiyA paMDariya dekho pNdduria|| huaa| paMDava puM [pANDava] rAjA pANDu ke putra- paMDuga / pu pANDaka] cakravartI kA dhAnyoM yudhiSThira, bhIma, arjuna, sahadeva aura nakula / | paMDya ) kI pUtti karanevAlA eka nidhi / paMDava puM [de] azva-rakSaka (?) / sarpa kI eka jAti / na. meru parvata para sthita paMDavia vi de] jlaaii| eka vana, pANDaka vana / paMDia vi [paNDita] zAstroM ke marma ko | paMDura [pANDura] sapheda raMga / pIta-mizrita jAnanevAlA, buddhimAn, tatvajJa / saMyata, saadhu|| zveta vrnn| vi. sapheda vrnnvaalaa| zveta'maraNa na. sAdhu kA maraNa, zubhamaraNa-vizeSa / mizrita pIta varNavAlA / degjjA strI [degAryA] degmANa vi [degmmanya] vidyAbhimAnI, nija ko | eka jaina sAdhvI kA nAma / tthiya paNDita mAnanevAlA, durvidagdha, adhapakA, mUrkha / [sthika] eka gA~va kA nAma / degmANi vi [degmAnin] dekho pUrvokta artha / | paMDuraMga puM pANDurAGga] saMnyAsI kI eka vIria na [degvIryaM] saMyata kA Atma-bala / | jAti, bhasma lagAnevAlA saMnyAsI / paMDicca / na [pANDitya] paNDitAI, paMDuraga / puM[pANDuraka] ziva-bhakta saMnyApaMDitta / vidvttaa| paMDuraya siyoM kI eka jAti / dekho pNddur| paMDiccamANi vi [pANDityamAnin] vidvattA | paMDuria / vi [pANDurita] pANDura varNakA ghamaNDa / paMDullaiya ) vAlA banA huaa| paMDI dekho paMDa = pANDya / paMDula puM. [pANDura] dekho paMDura / paMDIa (apa) dekho paMDia / | paMta vi [prAnta] antavartI, antima / azobhana /
Page #518
--------------------------------------------------------------------------
________________ paMtAva-pakappaNA saMkSipta prAkRta-hindI koSa indriya-pratikUla / asabhya, aziSTa / apasada, | paMsu puM [pazu] kuThAra, pharasA / nIca, duSTa / daridra / jIrNa, phaTA ttuuttaa| paMsu dekho psu| vinaSTa / nIrasa, sUkhA / bhuktAvaziSTa / paryu- paMsukhAra puM [pAMzukSAra] USara lavaNa / Sita, bAsI / degkula na. nIca kula / degcara | paMsula puM [de] koyala / jAra / vi. ruddha / vi. nIrasa AhAra kI khoja karanevAlA | paMsula puM [pAMsula] parastrI-lampaTa / vi. dhUlitapasvI / degjIvi vi [ jIvin] nIrasa yukta / AhAra se zarIra nirvAha krnevaalaa| hAra | paMsulA strI [pAMsulA] vyabhicAriNI strii| vi. rUkhA-sUkhA AhAra krnevaalaa| paMsuliA strI [de. pAMzulikA] pArzva kI paMtAva saka [de] mAranA / hddddii| paMti strI [paGkti] katAra / jisameM eka paMsulI strI [pAMsulI] kulaTA / hAthI, eka ratha, tIna ghor3e aura pAMca padAtI pakaMtha dekho pagaMtha / hoM-aisI senaa| pakaMthaga puM [prakanthaka] azva-vizeSa / paMti strI [de] keza-racanA / pakaMpa puM [prakampa] kaaNpnaa| paMtiya strIna [paGkti] shrennii| pakaDa vi [prakRta] prastuta, prakrAnta, upasthita, paMtha puM [pantha, pathin] mArga / asalI, saccA / nirmita / paMtha puM [pAntha] . musAphira / 'kuTTaNa na | | pakaDa dekho pagaDa prakaTa / [degkuTTana] mAra-pITakara musAphiroM ko luuttnaa| pakaDDha dekho pagaDDha / degkoTTa puM ["kuTTa] vahI artha / degkoTTi strI pakaDDha vi [prakRSTa] prakarSa-yukta / khIMcA huA / [degkuTTi] vahI artha / pakaDDhaNa na [prakarSaNa] AkarSaNa, khIMcAva / paMthaga puM [pAnthaka] eka jaina muni / pakattha saka [ pra + katth ] prazaMsA karanA / paMthANa dekho paMtha = pantha, pathin / pakappa aka [pra+klRp] upayoga meM AnA / paMthia puM [panthika, pathika] musAphira / kATanA, chednaa| paMthucchuhaNI strI [de] zvazura-gRha se pahalI | pakappa saka [pra+kalpaya] karanA, banAnA / bAra AnIta strii| saMkalpa krnaa| paMpua vi [de dIrgha, lmbaa| pakappa puM [prakalpa] uttama AcaraNa / bAdhaka paMphulla vi [praphulla] vikasita / niyama / 'AcArAMga' sUtra kA eka adhyayana / paMphullia vi [de] gaveSita / vyavasthApana / kalpanA / prarUpaNA / viccheda, paMsa saka [pAMsay] malina krnaa| prakRSTa chedana / jaina sAdhuoM kA eka prakAra kA paMsaNa vi [pAMsana] kalaMkita karanevAlA, dUSaNa AcAra, sthavirakalpa / eka mahAgraha, jyautiSa lagAnevAlA / deva-vizeSa / gaMtha puM [deggrantha] eka prAcIna paMsu puM[pAMsu, pAMzu dhUlI, raja / kIliya, | jaina grantha, 'nizotha' sUtra / degjai puM [yati] "kkIliya vi [degkrIDita] bacapana kA dosta / 'nizItha' adhyayana kA jAnakAra sAdhu / degdhara vi. 'nizItha' adhyayana kA jaankaar| dekho ke kAraNa pizAca ke tulya mAlUma par3atA ho | pagappa %prklp| vaha / "mUliya puM [degmUlika] vidyAdhara, | pakappaNA strI [prakalpanA] prarUpaNA, manuSya-vizeSa / vyaakhyaa| kalpanA /
Page #519
--------------------------------------------------------------------------
________________ 500 pakappadhAri vi [ prakalpadhArin] 'nizItha' sUtra kA jAnakAra pakappi vi [ prakalpin] Upara dekho / pakappiya vi [ prakalpita] saMkalpita / nirmita / na. pUrvopArjita dravya / kATA huA / pakaya vi [ prakRta] kArya meM lagA huA / pakara saka [pra + kR] karane kA prArambha karanA / prakarSa se karanA / karanA / pakara dekho payara = prakara / pakaraNayA strI [ prakaraNatA] karaNa, kRti | pakahia vi [ prakathita ] jisane kahane kA prArambha kiyA ho vaha / saMkSipta prAkRta-hindI koSa pakAma na [ prakAma ]atyartha, atyanta / puM. prakRSTa abhilASa / pakAva (apa) saka [pac] pakAnA | pakAsa dekho payAsa = prakAza / paTTi dekho paTTi | pakiraNa vi [ prakIrNa] upta, boyA huA / datta | paiNNa = prakIrNa / pakitti vi [ prakIrtita] varNita, kathita / pakidi dekho pagai = prakRti / pakidi (zau) dekho paii = prakRti / pakiraNa na [ prakiraNa] dene ke lie pheMkanA / pakuNa dekho pakara = pra + kR / pakuppa aka [ pra + kup ] gussA karanA / pakuppita (cUpa ) vi [ prakupita ] kruddha, kupita / pakuvia Upara dekho / pakuvva saka [ pra + kR, pra + kurvaM ] karane kA prArambha karanA / prakarSa se karanA / karanA / pakuvvi vi [prakArina, prakuvin] karanevAlA, kartA / puM. prAyazcitta dekara zuddhi karAne meM samartha guru / pakUvia vi [ prakUjita ] U~ce svara se cillAyA huA / ko dekho o | pakappadhAri-pakkha pakova puM [ prakopa ] gussA / pakka vi [paka] pakA huA / pakka vi [de] tRpta, garvita / samartha, pakkA, pahu~cA huA / pakkaM vi [ prakrAnta] prastuta / pakkaggAha puM [de] magaramaccha / pAnI meM basanevAlA siMhAkAra jala-jantu / pakkaNa vi[de] asahiSNu / samartha / puM. cANDAla | eka anArya deza / puMstrI. anArya deza-vizeSa meM rahanevAlI eka manuSya jAti / puM. eka nIca jAti kA ghara, zabara-gRha | deg ula na [deg kula] cANDAla kA ghara / eka garhita kula / pakkaNi vi [de] atizaya zobhamAna / bhagna, bha huA / priyabhASI / pakkaNiya puMstrI. [ de] eka anArya deza meM rahanevAlI manuSya jAti / pakkanna na [pakkAnna] kevala ghI meM banI huI vastu, miThAI Adi / pakkama saka [pra + kam ] prakarSa se samartha honA / pakkama saka [pra + kram ] prakarSa se jAnA, calA jAnA / aka prayatna honA / pravRtti honA / pakkama puM [ prakrama] prastAva, prasaMga | pakkamaNI strI [ prakramaNI ] vidyA - vizeSa | pakkala vi [de] zakta / darpa- yukta, garvita / prauDha | pakkasa dekho vakkasa | pakkasAvaa puM [de] zarabha / vyAghra / pakkAiya vi [pakIkRta ] pakAyA huA / pakkira saka [ pra + kR] pheMkanA / pakkIliya vi [ prakrIDita] jisane krIr3A kA prArambha kiyA ho vaha / pakkha puM [ pakSa] vedikA kA eka bhAga / pakhavArA / zukla aura kRSNa pakSa / pArzva, pA~jara, kandhA ke nIce kA bhAga / pakSiyoM kA avayavavizeSa, paMkha / tarkazAstra - prasiddha anumAna -
Page #520
--------------------------------------------------------------------------
________________ pakkhaMta-pakkhoDa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 501 pramANa kA eka avayava, sAdhyavAlI vastu / / pakkhAriNa puM [prakSAriNa] anArya deza-vizeSa / tarapha, ora / jatthA, dala, TolI / mitra / / puMstrI. usa deza kA nivAsI manuSya / zarIra kA AdhA bhaag| taraphadAra / tIra | pakkhAla saka [pra + kSAlaya] zuddha karanA, kA paMkha / trphdaarii| degga vi. pakSa-gAmI, | dhonA / pakSa-paryanta sthaayii| degpiMDa puMna [degpiNDa] pakkhAsaNa na [pakSyAsana] jisake nIce aneka Asana-vizeSa-jAnu aura jA~ghapara vastra bA~dha | prakAra ke pakSiyoM kA citra ho aisA Asana / kara baiThanA / ya puM [ka]paMkha, tAlavRnta / vaMta | pakkhi puMstrI [pakSin] pakSI / 'birAla puMstrI. vi [degvat] trphdaariivaalaa| 'vAilla vi| pakSi-vizeSa / 'rAya puM [ rAja] garuDa / nIce [pAtin] pakSapAta karanevAlA, taraphadArI | dekho| karanevAlA / degvAda puM.[degpAta] trphdaarii| pakkhia puMstrI [pakSika] Upara dekho / vi. degvAdi (zau) dekho vAilla / degvAya dekho | pakSapAtI, taraphadArI krnevaalaa| degvAda / vAya puM [degvAda] pakSa-sambandhI | pakkhia vi [pAkSika] svajana, jJAti kA / vivAda / degvAha puM. vedikA kA eka deza- | pAkha meM honevAlA / ardhamAsa-sambandhI / na. vizeSa / viDia vi [degApatita] pksspaatii| parva-vizeSa, caturdazI / pakkhia puM vAiyA strI [vApikA] homa-vizeSa / [pakSika] jisako eka pAkha meM tIvra viSayApakkhaMta na [pakSAnta] anytr| indriya-jAta / bhilASa hotA ho aura eka pakSa meM alpapakkhaMtara na [pakSAntara] dUsarA pakSa / aisA npuNsk| pakkhaMda saka [pra+skand] AkramaNa krnaa| | pakkhikAyaNa na [pAkSikAyana] gotra-vizeSa daur3akara girnaa| adhyavasAya krnaa| jo kauzika gotra kI eka zAkhA hai / pakkhaMdolaga puM [pakSyandolaka] pakSI kA pakkhiNa dekho pakkhi / hiNddolaa| pakkhitta vi [prakSipta] pheMkA huA / pakkhajjamANa vi [prakhAdyamAna] jo khAyA | pakkhinAha puM pakSinAtha] garuDa pakSI / jAtA ho vaha / pakkhiva vi [pra + kSip] pheMka denA / tyAganA / pakkhaDia vi [de] prasphurita, vijRmbhita, ddaalnaa| samutpanna / pakkhINa vi [prakSINa] atyanta kSINa / pakkhara saka [saM+nAhay] sannaddha karanA, azva pakkhuDia vi [prakhaNDita] khaNDita, asampUrNa / ko kavaca se sajjita krnaa| pakkhubbha aka [pra + kSubh] kSobha pAnA / vRddha pakkhara puM [prakSara] kSaraNa, ttpknaa| | honA, bddh'naa| pakkhara puM [de] jahAja kI rakSA kA eka upa- | pakkheva prakSepa] zAstra meM pIche se kisI ke karaNa, sAmagrI / pAkhara, ghor3e kA kavaca / / dvArA DAlA yA milAyA huA vAkya / degAhAra pakkharA strI [de] azva-saMnAha / puM. kavalAhAra / pakkhala aka [pra + skhala] giranA, par3anA, pakkheva / puM [prakSepa, ka] kSepaNa, pheMkanA / skhalita honaa| pakkhevaga ) pUrti karanevAlA dravya, pUrti ke pakkhAujja na [pakSAtodya] pakhAvaja, eka lie pIche se DAlI jAtI vastu / prakAra kA bAjA, mRdNg| | pakkhoDa saka [vi + kozaya ] kholanA / pakkhAya vi [prakhyAta] prasida, vizruta / ] phailaanaa|
Page #521
--------------------------------------------------------------------------
________________ 502 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pakkhoDa-pagAra pakkhoDa saka [zad] keNpaanaa| jhAr3akara | pakappa = prakalpa / giraanaa| pagappia vi [prakalpita] prarUpita, kathita / pakkhoDa saka [pra+chAdaya] DhakanA, AcchAdana | pagappittu vi [prakalpayitR, prakartayitu] krnaa| kaattnevaalaa| pakkhoDa saka [pra+sphoTaya] khUba jhaadd'naa| pagabbha aka [pra + galbh] dhRSTatA karanA / bArambAra jhAr3anA / kNpaanaa| samartha honaa| pakkhoDa puM [prasphoTa] pramArjana, pratilekhana kI pagabbha vi [pragalbha] dhRSTa, DhITha / samartha / kriyA-vizeSa / | pagabbha na [prAgalbhya] dhRSTatA, ddhiitthaaii| pakkhobha saka [pra + kSobhaya] kSubdha karanA, | pagabbhaNA strI [pragalbhanA] pragalbhatA, dhRsstttaa| kSobha utpanna kara hilA denaa| pagabbhA strI [pragalbhA] bhagavAn pArzvanAtha kI pakkholaNa na [zadana] skhalita honevAlA / vi. eka shissyaa| pagambhia vi [pragalbhita] dhRSTatA-yukta / ruSTa honevaalaa| pakhala vi [prakhara] pracaNDa, tIvra, teja / pagabhittu vi [pragalbhita] kATanevAlA / pakhoDa dekho pakkhoDa = prasphoTa / pagaya na [prakRta] prastAva, prasaMga / puM. gA~va kA pagai strI [prakRti svabhAva / prastuta artha / adhikaarii| sAdhAraNa jana-samUha / kumbhakAra Adi aThAraha pagaya vi [prakRta] prastuta / mnussy-jaatiyaaN| karmoM kA bheda / satva, raja aura pagaya vi [pragata] prApta / jisane gamana karane kA prArambha kiyA ho vaha, saMgata / na. prastAva, tama ko sAmyAvasthA / baladeva ke eka putra kA adhikAra / nAma / degbaMdha puM [degbandha] karma-pudgaloM meM bhinna-zaktiyoM kA paidA honA / dekho pagaDi / pagaya na [de] pA~va / pagaMTha puM [prakaNTha] pATha-vizeSa / anta kA pagara puM [prakara] samUha / avanata pradeza / pagaraNa na [prakaraNa] adhikAra, prastAva / pagaMtha saka [pra+kathaya] nindA karanA / grantha-khaNDa-vizeSa / kisI eka viSaya ko lekara pagaDa vi [prakaTa] vyakta, khulA, spaSTa, pratyakSa / banAyA huA choTA grantha / pagaDa vi [prakRta] vinirmita / pagaria vi [pragalita] kuSTha-vizeSa kI bImArIpagaDa puM [pragata] bar3A gaDDhA yA gar3ahA / vaalaa| pagaDaNa na [prakaTana] prakAza karanA, khulA | pagArasa puM [prakarSa] utkarSa, zreSThatA / Adhikya, krnaa| atizaya / pagaDi strI [prakRti] bheda, prakAra / dekho | pagala aka [pra+gal] jharanA, TapakanA / pgi| pagahiya vi [pragRhIta] grahaNa kiyA huaa| pagaDIkaya vi [prakaTIkRta] vyakta kiyA huA, pagAiya vi [pragIta] jisane gAne kA prArambha spaSTa kiyA huaa| kiyA ho vaha / pagaDDha saka [pra + kRS] khIMcanA / pagADha vi [pragADha] atyanta gAr3ha / pagappa dekho pakappa pra+kalpam / pagAma dekho pkaam| pagappa dekho pakappa-pra+klup / pagAmaso a [prakAmama] atizaya / pagappa vi. [prakalpa] utpanna honevaalaa| dekho | pagAra puM [prakAra] bheda / rIti / vagairaha /
Page #522
--------------------------------------------------------------------------
________________ 503 pagAsa-paccaMtiga saMkSipta prAkRta-hindI koSa pagAsa dekho payAsa = pra+kAzaya / paggejja puM [de] samUha / pagAsa puM[prakAza ] prabhA, camaka / khyAti / paghaMsa saka [pra+ghRS] phira-phira ghisnaa| AvirbhAva, prAdurbhAva / udyota, Atapa / paghola aka [pra + ghUrNaya] milanA, saMgata krodha / vi. prakaTa, vyakta / honaa| pagAsaga dekho pgaasy| paghosa puM[praghoSa] udghoSaNA / pagAsaNa dekho pyaasnn| paca saka [pac] pkaanaa| pagAsaNayA strI [prakAzanatA] Aloka / | paca (apa) dekho pNc| degAlIsa, tAlIsa pagArANA strI [prakAzanA] prakaTIkaraNa / strIna [degcatvAriMzat paitAlIsa / paitAlisa pagAsaya vi [prakAzaka prakAza krnevaalaa|| saMkhyA jinakI ho ve| pagii dekho pagai / pacaMkamaNaga na [pracakramaNa, degka] pA~va se pagijjha aka [pra + gRdh] Asakti kA prArambha clnaa| honaa| pacaMkamAvaNa na [pracaGkramaNa]pA~va se saMcAraNa, pagijjhiya dekho pagiNha / pA~va se calAnA / pagiTTha vi [prakRSTa] mukhya / uttama / pacaMDa dekho pyNdd| pagiNha saka [pra + graha]grahaNa karanA / utthaanaa| pacaliya dekho payaliya = pracalita / dhAraNa karanA / krnaa| pacAra saka [pra+cAraya] calAnA / pagIa vi [pragIta] gAyA huA / jisakI gIta | pacAra puM [pracAra] vistAra, phailaav| dekho gAI gaI ho vaha / payAra = pracAra / pagIya vi pragIta] jisane gAne kA prArambha | pacAla saka [pra + cAlaya] khUba calAnA / kiyA ho vaha / paciya vi [pracita] samRddha / paguNa dekho pauNa / pacIsa (apa) strIna [paJcaviMzati] pacIsa kI paguNIkara saka [praguNI + kR] praguNa karanA / saMkhyA / jisakI saMkhyA pacIsa ho ve / sajja krnaa| pacunniya vi [pracUrNita] cUra-cUra kiyA huA / page a [prage] subaha / pacelima vi [pacelima] pakva, pakA huaa| pagga saka [graha ] grahaNa karanA / pacoia vi [pracodita prerita / paggala vi [de] pAgala, unmatta / paccaiga dekho paccaiya = pratyayika / paggaha puM [pragraha] khAne ke lie uThAyA huA paccaiya vi [pratyAyaka] vishvaasii| jJAnavAlA, bhojana-pAna / upadhi, upkrnn| lagAma / pratyayavAlA / na. zruta-jJAna, Agama-jJAna / pazuoM ko nAka meM lagAI jAtI DorI, nAtha / / paccaiya vi [pratyayita] vizvasta / pazuoM ko bA~dhane kI DorI, rassI / mukhiyaa| paccaiya vi [prAtyayika] pratyaya se utpanna, grahaNa, upAdAna / yojana, jor3anA / pratIti se saMjAta / paggahia vi [pragRhIta] abhyupagata, samyak paJcaMga na [pratyaGga] hara eka avayava / svIkRta / prakarSa se gRhIta / uThAyA huaa| paccaMgirA strI [pratyaGgirA] vidyAdevI-vizeSa / paggahiya vi [pragrahika] Upara dekho / | paccaMta puM [pratyanta] anAryadeza / vi. samIpastha paggima 1 (apa) a (prAyas] bahudhA / deza / bhaag| paggiva / | paccaMtiga dekho paccaMtiya = pratyantika /
Page #523
--------------------------------------------------------------------------
________________ 504 saMkSipta prAkRta-hindI koSa paccatiya-paccabalokka paccaMtiya vi [pratyantika] samIpa-deza meM | paJcacchimilla vi [pAzcAtya] pazcima dizA sthita / meM utpanna, pazcima dishaa-smbndhii| paccaMtiya vi [prAtyantika] pratyanta deza se | paJcacchimuttarA dekho pcctthimuttraa| AyA huaa| paccaDa aka [kSar ] jharanA, TapakanA / paccakkha na [pratyakSa] indriya Adi kI sahA- paccaDDa saka [gam] jAnA, gamana karanA / yatA ke binA hI utpanna honevAlA jJAna / paccaDDiyA strI [de. pratyaDDikA] malloM kA indriyoM se utpanna honevAlA jJAna / vi. eka prakAra kA karaNa / pratyakSa jJAna kA viSaya / paccaNIya vi [pratyanIka] virodhI, duzmana / paccakkha / saka [pratyA + khyA] tyAga karanA, paccaNubhava saka [pratyanu + bhU] anubhava paccakkhA ) tyAga karane kA niyama krnaa| / krnaa| paccakkhANa na [pratyAkhyAna] parityAga karane | paccaNuho dekho paccaNabhava / kI prtijnyaa| jaina granthAMza-vizeSa, navavA~ pUrva- paccatta vi [pratyakta] jisakA tyAga karane kA grantha / niMdya karmoM se nivRtti / viraNa puM. | prArambha kiyA gayA ho vaha / sAvadha-virati kA pratibandhaka krodha-Adi | paccattara na de] khuzAmada / kssaay| paccattharaNa na [pratyAstaraNa] bichaunA / paccakkhANI strI [pratyakhyAnI] bhASA-vizeSa, dekho plhtthrnn| pratiSedhavacana / paccatthi vi [pratyarthin] pratipakSI, duzmana / paccakkhAya vi [pratyAkhyAta] tyakta / paccatthima vi [pAzcAtya, pazcima] pazcima paccakkhAyaya vi [pratyAkhyAyaka] tyAga karane- | dizA tarapha kA, pazcima kA / na. pazcima vAlA / dizA / paccakkhAva saka [pratyA + khyApay ] tyAga paccatthimA strI [pazcimA] pazcima dizA / karAnA, kisI viSaya kA tyAga karane kI paccathimilla vi pAzcAtya] pazcima pratijJA kraanaa| dizA kaa| paccakkhi vi [pratyakSin] pratyakSa jJAnavAlA / paccatthimuttarA strI [pazcimottarA] pazcipaccakkhiya dekho paccakkhAya / paccakkhIkara saka [pratyakSI + kR] pratyakSa mottara dizA, vAyavya koNa / karanA, sAkSAt krnaa| paccatthaya vi [ pratyAstRta ] AcchAdita / bichAyA huaa| paccakkhIkida (zo) vi [pratyakSIkRta] pratyakSa | paccaddha na [pazcAdha] uttarArdha / kiyA huA, sAkSAt jAnA huaa| paccaddhacakkavaTTi puM [pratyardhacakravatin] vAsupaccakkhIbhU aka [pratyakSI + bhU] pratyakSa honA, | deva kA pratipakSI rAjA, prativAsudeva / sAkSAt honaa| paccappaNa na [pratyarpaNa] lauTA denA / paccakkheya dekho paccakkhA kA kR. / paccappiNa saka [prati + arpay ] vApasa paJcagga vi [pratyagra] pradhAna, mukhya / zreSTha, | denaa| sauMpe hue kArya ko karake nivedana sundara / nayA / krnaa| paJcacchima dekho pcctthim| | paccabalokka vi [de] Asakta-citta, tallInapaccacchimA dekho pcctthimaa| manaska /
Page #524
--------------------------------------------------------------------------
________________ paccabbhAsa-paccAyA saMkSipta prAkRta-hindI koSa paccabhAsa puM [ pratyAbhAsa ] nigamana, pratyu ccAraNa / paccabhiANa dekho paccabhijANa / paccabhijANa saka [ pratyabhi + jJA] pahicAnanA, pahicAna lenA 1 paccabhijANi vi [ pratyabhijJAta] pahicAnA huA / paccabhiNANa na [ pratyabhijJAna] pahicAna | paccabhinnAya dekho paccabhijANia / paccaya puM [ pratyaya ] pratIti, jJAna / nirNaya, nizcaya / hetu / zapatha, vizvAsa utpanna karane ke lie kiyA yA karAyA jAtA tapta - mASa Adi kA carvaNa vagairaha / jJAna kA kAraNa / jJAna kA viSaya, jJeya padArtha / pratyaya-janaka | vizvAsa, zraddhA | zabda, AvAja / chidra / AdhAra, Azraya / vyAkaraNa- prasiddha prakRti meM lagatA zabda - vizeSa | paccavatthANa na [ pratyavasthAna ] zaGkAparihAra, samAdhAna / prativacana, khaNDana / paccavara na [ de] musala / paccAaccha AnA / paccAada (zau) dekho paccAgaya / paccAikkha dekho paccakkha = pratyA + khyA / paccAudRNayA strI [pratyAvarttanatA] avAyasaMzaya- rahita nizcayAtmaka mati- jJAna / paccAsa puMna [ pratyAdeza ] dRSTAnta | dekho paccAdesa | paccAgaya vi [ pratyAgata ] vApasa AyA huA / na. pratyAgamana / paccAcakkha saka [ pratyA + cakS ] parityAga karanA / paccANayaNa na [ pratyAnayana] vApasa le AnA / paccala vi[ de] pakkA, samartha, pahu~cA huA / paccANi saka [ pratyA + NI] vApasa le aNu AnA / paccaliu (apa) a [ pratyuta ] vaiparItya, paccalliu varaJca, varan / paccANI paccANIda (zau ) vi [ pratyAnIta ] vApasa paccavaNada (zau) vi [ pratyavanata] namA huA / paccavatthaya vi [pratyavastRta ] bichAyA huA / AcchAdita | paccavAya puM [ pratyavAya ] vighna, vyAghAta / doSa, dUSaNa | pApa / duHkha, pIr3A / nAza kA kAraNa | anarthaM / paccahana [ pratyaha] hararoja / paccahijANa) dekho paccabhijANa / paccahiyANa paccA 505 'picciyayana [ de] balvaja tRNa kI kUTI huI chAla kA banA huA rajoharaNa - jaina sAdhu kA eka upakaraNa / paccA dekho pacchA / saka [ pratyA + gam ] vApasa paccAmitta puMna [ pratyamitra ] duzmana / mitra zatru / paccavekkhida (zau ) vi [ pratyavekSita ] paccAya saka [ti + Ayay ] pratIti karAnA / nirIkSita | vizvAsa karAnA / jJAna karAnA / lAyA huA / paccAtharaNa na [ pratyAstaraNa] sAmane hokara lar3anA / paccAdivi [ pratyAdiSTa] nirasta, nirAkRta | paccAdesa puM [pratyAdeza ] nirAkaraNa | dekho paccAesa | paccApaDa aka [pratyA + pat] lauTakara A par3anA / paccAya dekho paccAyA / paccAyaya vi [ pratyAyaka ] nirNaya - janaka | vizvAsa - janaka | strI [deM] tRNa- vizeSa, balvaja / / paccAyA aka [ pratyA + jan] utpanna honA, 64
Page #525
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa paccAyA-paccUha janma lenaa| paccujjIvia vi [pratyujjIvita] punarjIvita / paccAyA aka [pratyA + yA] Upara dekho|| paccuTThia vi [pratyutthita] jo sAmane khar3A paccAyAi strI [pratyAjAti, pratyAyAti] | huA ho vaha / utpatti, janma-grahaNa / paccuNNama aka [pratyud + nam] thor3A U~cA paccAyAya vi [pratyAyAta] utpanna / honaa| paccAra saka [upA+lambh] ulAhanA denaa| paccutta vi [pratyupta] phira se boyA huA / paccAraNa na [upAlambhana] pratibheda / paccuttara saka [pratyava + tR] nIce AnA / paccAria vi [pracArita] calAyA huaa| paccuttara na [pratyuttara] javAba / paccAliya vi [de. pratyAdita] Ardra kiyA | paccuttha vi [de] phira se boyA huA / huaa| paccutthaya / vi [pratyavastRta] AcchAdhita / paccAlIDha na [pratyAlIDha] vAma pAda ko pIche | paccutthaya / haTA kara aura dakSiNa pA~va ko Age rakhakara | paccuddharia vi [de] sammukhAgata / khar3e rahanevAle dhAnuSka kI sthiti, dhanuSadhAriyoM paccaddhAra puM [de] sammukha Agamana / kA paitraa| | paccuppaNNa vi [pratyutpanna] vartamAna kAla. paccAvaDa puM [pratyAvarta] Avarta ke sAmane | smbndhii| puM. vartamAna kAla / 'naya puM. kA Avartta, pAnI kA bha~vara / vartamAna vastu ko hI satya mAnanevAlA pakSa, paccAvaraNha puM [pratyAparAla] tIsarA pahara / | nizcaya naya / paccAsaNNa vi [pratyAsanna] samIpa meM sthita, | paccupphalia vi [pratyutphalita] vApasa AyA sannikaTa / huaa| paccAsatti strI [pratyAsatti] sAmIpya / paccubbhaDa vi [pratyudbhaTa] atizaya prabala / paccAsA strI [pratyAzA] abhilASA / paccurasa na [pratyurasa] hRdaya ke sAmane / nirAzA ke bAda kI AzA / lobha, lAlaca / paccullaM a [de. pratyuta] ulaTA / paccAsi vi [pratyAzin] vAnta yA kaya kiyA | paccuvakAra dekho paccuvayAra / huA vastu kA bhakSaNa karanevAlA / | paccuvagaccha saka [pratyupa + gam] sAmane paccAha saka [prati + bU] uttara denaa| jAnA / paccAhara saka [pratyA + ha] upadeza denaa| paccuvagAra ) puM [pratyupakAra] upakAra ke paccAhutta krivi [pazcAnmukha] pIche, pIche kI | paccuvayAra badale upakAra / tarapha / paccuvekkha saka [pratyupa+ IkSa] nirIkSaNa paccima dekho pacchima / krnaa| avalokana krnaa| paccua (de) dekho paccuhia / paccuhia vi [de] prastuta, prakSarita, acchI paccuaAra dekho paccuvayAra / taraha cUne yA TapakanevAlA / paccuggacchaNayA strI [pratyudgamanatA] abhiH | paccUDha na [de] bhojana karane kA pAtra, bar3I mukha gamana / thaalii| paccuccAra puM [pratyuccAra] anuvAda, anu- | paccUsa [de] dekho paccUha = (de)| bhASaNa / paccUsa | puM [pratyUSa] prabhAta kAla / paccucchhaNI strI [de] tAjI dArU / / / paccUha /
Page #526
--------------------------------------------------------------------------
________________ paccaha-pacchA saMkSipta prAkRta-hindI ke Sa 507 paccUha puna [pratyUha] vighna / dekho pacchA = pazcAt / paccaha paM [de] sUrya / | pacchai ? (apa) a [pazcAt] Upara dekho| paMccea na [pratyeka] hara eka / pacchae J degtAva puM [degtApa] anutApa / paJceDa na [de] musl| pacchaMda saka [gam] jAnA, gamana krnaa| paccelliu (apa) dekho paccalliu / pacchaMbhAga puM [pazcAdbhAga] divasa kA pichalA paccogila saka [pratyava + gil] AsvAdana | / bhAga / puMna. candra pRSTha dekara jisakA bhoga karanA / karatA hai vaha nakSatra / paccoNAmiNI strI [pratyavanAminI] vidyA- | pacchaNa strIna [pratakSaNa] tvak kA bArIka vizeSa jisake prabhAva se vRkSa Adi phala dene | vidAraNa, cAkU Adi se patalI chAla ke lie svayaM nIce namate haiN| nikaalnaa| paccoNiyatta vi [pratyavanivRtta] U~cA uchala pacchaNNa vi [pracchanna] gupta, aprakaTa / degpai kara nIce girA huaa| puM [degpati] jAra / paccoNivaya aka [pratyavani + pat] uchala | pacchada dekho pacchaya / kara nIce girnaa| pacchadaNa na [pracchadana] AstaraNa, cAdarapaccoNI [de] dekho paccovaNI / zayyA ke Upara kA AcchAdana vastra / paccoyaDa na [de] taTa ke samIpa kA UMcA pacchaya puM [pracchada] dupaTTA, pichaurI / pradeza / vi. AcchAdita / pacchyaNa dekho patthayaNa / paccoyara saka [pratyava + tR] nIce utaranA / pacchaliu (apa) dekho paccaliu / paccorubha , saka [pratyava + ruha ] nIce paccoruha / utrnaa| pacchA a [pazcAt] anantara / paraloka / parapaccovaNia vi [de] sammukha AyA huA / janma / pichalA bhAga, pRSTha / carama, zeSa / paccovaNI strI [de] sammukha Agamana / pazcima dizA / degutta vi [ Ayukta] jisakA Ayojana pIche se kiyA gayA ho vaha / degkaDa paccosakka aka [pratyava + Svak ] nIce puM [kRta] sAdhupana ko chor3akara phira gRhastha utaranA / pIche haTanA / banA huaa| kamma dekho degpacchakamma / paccha saka [pra+arthaya] prArthanA krnaa| NutAva puM [ anutApa] pazcAttApa / paccha vi [pathya] rogI kA hitakArI aahaar| degNupuvvI strI [degAnupUrvI] ulaTA krama / hitakAraka / degtAva puM [degtApa] anutApa / degtAviya vi paccha na [pazcAt carama, zeSa / pIche, pRSTha [degtApika] pazcAttApavAlA / degnivAi vi bhAga / pazcima dizA / dego a [degtas] [nipAtin] pIche se gira jAnevAlA / cAritra pIche, pITha kI ora / kamma na [degkarman] bAda grahaNa kara bAda meM usase cyuta honevAlA / kI kriyA / yasiyoM kI bhikSA kA eka doSa, degbhAga puM pichalA bhAga / degmuha vi [degmukha dAtR kartRka dAna dene ke bAda kI pAtra ko | parAGmukha, jisane muMha pIche kI tarapha phera sApha karanA Adi kriyA / degttA puM[tApa] | liyA ho vh| degyava, yAva dekho tAva / anutaap| degddha na [ardha] uttarArdha / / yAvi vi [degtApin] pazcAttApa karanevAlA / vatthukka na [degvAstuka] ghara kA pichalA degvAya puM[degvAta] pazcima dizA kA pavana / hissA / "yAva puM / tApa ] pazcAttApa / / pIche kA pavana / degsaMkhaDi strI [de. saMskRti]
Page #527
--------------------------------------------------------------------------
________________ 508 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pacchA-pajjaNNa pichalA saMskAra / maraNa ke upalakSya meM | kaa| antima / degddha na [T] uttarArdha / jJAti-kuTumbI vagairaha prabhUta manuSyoM ke lie sela puM [degzaila] astAcala parvata / pakAyI jAtI rasoI / degsaMthava puM [ saMstava] pacchimA strI [pazcimA pazcima dishaa| pichalA sambandha, strI, putrI vagairaha kA pacchiyApiDaya dekho pacchi-piDaya / sambandha / jaina muniyoM ke lie bhikSA kA eka pacchila (apa) dekho pacchima / doSa, zvazura Adi pakSa meM acchI bhikSA pacchuttAva puM [pazcAduttApa] pachatAvA / milane kI lAlaca se pahale bhikSArtha jaanaa| pacchuttAvia (apa)vi [pazcAttApita] jisako saMthuya vi [degsaMstuta] pichale sambandha se pazcAttApa huA ho vaha / paricita / hutta vi [degde] pIche kI tarapha | pacchekamma dekho pcch-kmm| kA / | paccheNaya na [de] pAtheya, rAste meM nirvAha pacchA strI [pathyA] harItakI / karane kI bhojana-sAmagrI, kalevA / pacchAa' saka [ pra+chadaya ] DhakanA / pacchovavaNNaga / vi [pazcAdupapanna] pIche se chipaanaa| pacchovavannaka ) utpanna / pacchAa vi [pracchAya] pracura chaayaavaalaa| pajapa saka [pra+jalp] bolanA / pacchAga puM [pracchAdaka] pAtra bA~dhane kA pajaMpAvaNa na [prajalpana] bolAnA, kathana kpdd'aa| kraanaa| pacchADida (zau) vi [prakSAlita] dhoyA huaa| pajaNaNa vi [prajanana] utpAdaka / na. liMga, pacchANia [de] dekho pccovnnia| puruSa-cihna / pacchANutAvia vi [pazcAdanutApika] pazcA pajala aka [pra+jvala ] atizaya dagdha ttApa-yukta, pachatAvA karanevAlA / honA / camakanA / pacchAyaNa na [pathyadana] pAtheya, rAste meM khAne | pajaha saka [pra+hA] tyAga karanA / kA bhojana / pajAlA strI [prajvAlA] agni-zikhA / pacchAyaNa na [pracchAdana] AcchAdana, DhakanA / pajIvaNa na [prajIvana] AjIvikA / vi. AcchAdana karanevAlA / yA strI [degtA] | pajutta dekho pautta = prayukta / AcchAdana / pajUhia vi [prayUthika] yUtha yA samUha ko pacchAla dekho pakkhAla / diyA huA, yAcaka-gaNa ko arpita / pacchi strI [de] piTikA, piTArI, vetrAdi- pajemaNa na [prajemana] bhojana lenaa| racita bhAjana-vizeSa / degpiDaya na [degpiTaka] pajja saka [pAyaya] pilAnA, pAna karAnA / 'paccho' rUpa piTArI / pajja na [padya] chandobaddha vAkya / pacchi (apa) dekho pacchai / pajja na [pAdya] pAda-prakSAlana jala / pacchitta na [prAyazcita] pApa kI zuddhi karane pajja dekho pjjtt| vAlA karma / mana ko zuddha karanevAlA karma / pajjaMta puM [paryanta] sImA, prAnta bhaag| pacchitti vi [prAyazcittin] prAyazcitta kA | pajjaNa na de] pAna, pInA / bhAgI, dossii| pajjaNuoga / puM [paryanuyoga] prazna / pacchima na [pazcima] pazcima dizA / vi. pajjaNujoga , pazcima dizA kA, pAzcAtya / pichalA, bAda | pajjaNNa dekho pajaNaNa /
Page #528
--------------------------------------------------------------------------
________________ pajjaNNa-pajjAya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 509 pajjaNNa puM [parjanya] baadl| pajjalaNa vi [prajjvalana] jalAnevAlA / pajjata vi [paryApta] 'paryApti' vAlA / samartha / | pajjalia puM [prajjvalita] tIsarI naraka bhUmi labdha / yatheSTa, utanA jitane se kAma cala | kA eka naraka-sthAna / jaay| na. tRpti / sAmarthya / nivAraNa / pajjaliya vi [prajjvalita] jalAyA huA / yogyatA / jisake udaya se jIva apanI apanI | devopyamAna / 'paryAptiyoM' se yukta hotA hai vaha karma / degNAma | pajjalIDha vi [praryavaloDha] bhakSita / na ['nAman] anantara ukta karma-vizeSa / pajjava puM [paryava] pariccheda, nirNaya / dekho pajjatara vi [de] dalita, vidaarit| pajjAya / kaliNa na [kRtsna] caturdaza pajjatta na [paryApta] lagAtAra cautIsa dina kA pUrva-grantha taka kA jJAna, zrutajJAna-vizeSa / jAya upavAsa / vi [degjAta] bhinna avasthA ko prApta / jJAna pajjattara [de] dekho pajjatara / Adi guNoMvAlA / na. viSayopabhoga kA anupajjatti strI [paryApti] sAmarthya / jIva kI | SThAna / degjAya vi [degyAta] jJAna prApta / vaha zakti jinake dvArA pudgaloM ko grahaNa | TThiya puM [sthita, Arthika, degAstika] nayakarane tathA unako AhAra, zarIra Adi ke | vizeSa, dravya ko chor3akara kevala paryAyoM ko rUpa meM badala dene kA kAma hotA hai, jIva kI hI mukhya mAnanevAlA pakSa / degNaya, puM[degnaya] pudgaloM ko grahaNa karane tathA pariNamAne yA | vahI anantara ukta artha / pacAne kI zakti / pUrNa prApti / tRpti / pUrti, | pajjavatthAva saka [paryava + sthApaya] acchI pUrNatA / anta, avasAna / avasthA meM rakhanA / virodha krnaa| pratipakSa pajjanna paM. [parjanya] megha-vizeSa jisake eka | ke sAtha vAdaka bAra barasane se bhUmi meM eka hajAra varSa taka | pajjavasANa na [paryavasAna] anta, avasAna / cikanAhaTa rahatI hai| pajjavasia na [paryavasita] avasAna, anta / pajjaya puM [de. prAryaka] prapitAmaha / pajjA dekho pnnnnaa| pajjaya [paryaya] utpatti ke prathama samaya meM pajjA strI [padyA] rAstA / sakSama-nigoda ke labdhiaparyApta jIva ko jo pajjA strI [da sIr3hI / kuzruta kA aMza hotA hai usase dUsare samaya meM | pajjA strI [paryAya] adhikAra, prabandha-bheda / jJAna kA jitanA aMza bar3hatA hai vaha zrutajJAna / pajjA dekho pyaa| dekho pajjAya / samAsa pu. zrutajJAna kA eka pajjAara puM [prajAgara] jAgaraNa, nidrA kA bhaMda, anantara ukta paryaya-zruta kA samudAya / / abhAva / pajjayaNa na [paryayana] nizcaya, avadhAraNa / | pajjAula vi [paryAkula] vyAkula / pajjara saka [kathaya] kahanA, bolanA / pajjAbhAya saka [paryA + bhAjaya] bhAga pajjaraya puM prajaraka] ratnaprabhA nAmaka naraka krnaa| pRthivI kA eka nrkaavaas| majjha puM pajjAya puM [payAya] samAna artha kA vAcaka [degmadhya] eka narakAvAsa / viTTa puM [varta] zabda / pUrNa prApti / padArtha dharma, vastu-guNa / narakAvAsa-vizeSa / siTTha puM [vaziSTa] padArtha kA sakSama yA sthUla rUpAntara / krama / naraka-sthAna-vizeSa / prakAra, bheda / avasara / nirmANa / tAtparya, pajjala dekho pjl| bhAvArtha, rahasya / dekho pajjaya tathA saTV
Page #529
--------------------------------------------------------------------------
________________ 510 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pajjava / pajjAla saka [ pra + jvAlay ] jalAnA / sulagAnA / pajjiA strI [de prArthikA ] paranAnI / paradAdI / pajjucchuavi [paryutsuka] ati utsuka / pajju vi [paryuSTa ] phar3aphar3AyA huA / pajjuNasara na [ de] Ukha ke tulya eka prakAra kA tRNa / pajjuNNa puM [ pradyumna ] zrIkRSNa ke eka putra kA nAma / kAmadeva / vaiSNava zAstra meM prati pAdita caturvyUha rUpa viSNu kA eka aMza / eka jainamuni / vi. zrImaMta / | pajjuta vi [ prayukta ] jaTita, khacita | dekho jhutta 1 pajjudAsa puM [paryudAsa] niSedha | pajjuvaTThA saka [paryupa + sthA] upasthita honA / pajjuvaTThiya vi [paryupasthita ] maujUda, hAjira, tatpara / pajjuvAsa saka [paryupa + As ] sevA karanA / upAsanA karanA, bhakti karanA / pajjuvAsa va [ paryupAsaka ] sevA karanevAlA / pajjusaNa pajjusavaNa pajju savaNa ) pajjUsaNa pajjusaNA strI [paryuSaNA ] dekho pajjosavaNA / pajjussua vi [paryutsuka] ati utsuka / pajjUsua pajjaa puM [ pradyota ] prakAza, udyota / ujjayinI nagarI kA eka rAjA / 'gara vi [kara ] prakAza - karttA | na. dekho pajjusaNA / pajjoya saka [pra + dyotay ] prakAzita karanA / pajjoyaNa puM [ pradyotana ] eka jaina AcArya | pajjosava aka [ pari + vas] vAsa karanA, rahanA / jainAgama prokta paryuSaNA - parva manAnA | pajjAla-paTTa pajjosavaNa na. dekho pajjosavaNA / pajjosavaNA strI [paryuSaNA ] eka hI sthAna karanA / varSA kAla / ATha dinoM kA eka puM ['kalpa ] paryuSaNA meM karane yogya zAstra - vihita AcAra, varSA - meM varSA - kAla vyatIta parva - vizeSa, bhAdrapada ke prasiddha jaina parva | kappa kalpa / pajjosavaNA strI [paryosavanA, paryupazamanA ] Upara dekho / pajjosaviya vi [ paryuSita] sthita, rahA huA / pajjhaMjha aka [ pra + jhaJjh ] AvAja karanA / pajjhaTTiA strI [pajjhaTTikA ] chanda- vizeSa / pajjhara aka [ kSar, pra+kSar ] jharanA, TapakanA / pajjhara puM [ prakSara ] pravAha vizeSa | pajjhala dekho pajjhara = pajjhaliA dekho pajjhaTTiA / kSar / pajjhAya na [ pradhyAta] atizaya cintana | vi. cintita, socA huA / pajjhatta vi[de] khacita, jar3ita / dekhopajjuta / pajhuMjha dekho pajjhuMjha / paTauDI strI [paTakuTI] tambU, vastra-gRha | paTala dekho paDala = paTala / paTaha dekho paDaha / paTimA (pai. cUpa) dekho paDimA / paTolA strI. kozatakI, kSAravallI / paTTa saka [pA] pInA, pAna karanA / paTTa puM. pahanane kA kapar3A / rathyA, muhallA | pASANa Adi kA takhtA, phalaka / lalATa para se bA~dhI jAtI eka prakAra kI pagar3I | paTTA, kisI prakAra kA adhikAra patra / rezama / pATa, sana / rezamI kapar3A / sana kA kapar3A / siMhAsana, gaddI, pATa | kalAbattU paTTI, phor3A Adi para bA~dhA jAtA lambA vastrAMza, zAka- vizeSa / 'illa puM[ vat ] paTela, gA~va kA mukhiyA / 'uDI strI [ 'kuTI] tambU,
Page #530
--------------------------------------------------------------------------
________________ paTTaila-paDaMsuA vastra-gRha / karipuM [karin] pradhAna hastI / kAra puM. tantuvAya, julAhA / "vAsiA strI [vAsitA] eka zirobhUSaNa / 'sAlA strI [zAlA ] upAzraya / 'suta na [sUtra] rezamI sUtA / 'hasthi puM ['hastin ] pradhAna hAthI / paTTaila puM [de] paTela, gA~va kA mukhiyA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa paTTasua na [paTTAMzuka] rezamI vastra / sana kA vastra | paTTa dekho paTTa / paTTaNa na [pattana ] nagara, zahara / paTTadevI strI [paTTadevI] paTarAnI / paTTa dekho paTTa / paTTasUtta na [paTTasUtra] rezamI vastra | paTTADhA strI [de] paTTA, ghor3e kI peTI, kasana / paTTiya vi [paTTika] paTTe para diyA jAtA gA~va vagairaha | paTTavaga dekho paTUvaya / paTThavaya vi [ prasthApaka ] pravarttaka / prArambha karanevAlA | paTThaviiyA) strI [ prasthApitA ] prAyazcita - paTTaviyA vizeSa, aneka prAyazcittoM meM jisakA pahale prArambha kiyA jAya vaha / dekho paTThAva | na [ prasthAna ] prayANa / paTTA paTTA paTTA dekho paTThava / paTTi strI. dekho paTTha = pRSTha | maMsa na [deg mAMsa] pITha kA mAMsa / paTTi ho vaha, prayAta / [prasthita] jisame prasthAna kiyA ava [] vibhUSita / paTTiukAma vi [ prasthAtukAma ] prayANa kA icchuka / paTTisaMga na [] kakuda, paTTiyA strI [paTTikA ] choTA takhtA, pATI / paTTI dekho paTTi / dekho paTTI / paTTisa puM [de. paTTiza] eka prakAra kA hathiyAra / paTTI strI. dhanuryaSTi / hAtha para kI paTTI / paTTu puMna. dekho paTTyA / paTTyA strI [de] pAdaprahAra | dekho paDDuA / paTuhiana [ de] kaluSita jala / paTTha vi [ pRSTha ] agragAmI / kuzala, nipuNa / pradhAna, mukhiyA / paTTa vi[spRSTa] jisakA sparza kiyA gayA ho vaha / paTu na [ pRSTha ] pITha, zarIra ke pIche kA bhAga / tala, Upara kA bhAga / 'cara vi. anuyAyI, anugAmI / paTU vi [ pRSTa] jisako pUchA gayA ho vaha / na. prazna / 511 paThaga dekho pADhaga | DillA | paTTIsa puM [pRSThavaMza ] ghara ke mUla do khambhoM para tirachA rakhA jAtA bar3A khambhA / paTha dekho paDha / a [ pat] par3anA, giranA / paDa puM [paTa ] vastra | kAra dekho gAra / 'kuDI strI [kuTI] tambU / 'gAra puM ['kAra] tantuvAya / buddhivi. prabhUta sUtrArthoM ko grahaNa karane samartha buddhivAlA | maMDava puM [' maNDapa ] tambU, vastra - maNDapa / mA vi [ 'vat ] paTavAlA, vastravAlA | 'vAsa puM. vastra meM DAlA jAtA kuMkuma cUrNa Adi sugandhita padArtha | * sAya puM [ 'zATaka] kapar3A / dhotI pahanane kA lambA vastra / ghotI aura dupaTTA / pahuMcA strI [de. pratyaJcA ] dhanuSa kI DorI / | paDaMsua dekho paDasuda | paTThava saka [ pra + sthApay ] prasthAna karAnA, bhejanA / pravRtti karAnA / prArambha karanA / prakarSa se sthApanA karanA / prAyazcitta denA / | paDaMsuA strI [ pratizrut] pratidhvani / pratijJA / sthira karanA / vyavasthA karanA / paDaMsuA strI [] dhanuSa kI DorI /
Page #531
--------------------------------------------------------------------------
________________ 512 saMkSipta prAkRta-hindI koSa paDaMsutta-paDiara paDaMsutta dekho pddisud| paDAlI strI [de] paMkti, shrennii| ghara ke Upara paDaccara puM [de] sAlA jaisA vidUSaka Adi / kI caTAI Adi kI kaccI chata / paDaccara puM [paTaccara cora / paDAsa dekho plaas| paDajjhamANa dekho paDaha - pra+daha kA kavakR. / paDi vi [paTin] vstrvaalaa| paDaNa na [patana] pAta, ginaa| paDi a [prati] ina arthoM kA sUcaka avyayapaDaNIa vi [pratyanIka] prtipkssii| prakarSa / sampUrNatA / virodha / vizeSa, paDaputtiyA strI [paTaputrikA] choTA vastra, viziSTatA / vIpsA, vyApti / vApasa, pIche / rumAla / smmukhtaa| pratidAna, badalA | phira se / paDama dekho pddhm| pratinidhipana / niSedha / pratikUlatA, viparIpaDala na [paTala] samUha / jaina sAdhuoM kA eka | tatA / svabhAva / sAmIpya / Adhikya, atiupakaraNa, bhikSA ke samaya patra para DhakA jAtA | zaya / sAdRzya / laghutA, chottaaii| zlAghA / vastra-khaNDa / sAmpratikatA, vartamAnatA / nirarthaka bhI isakA paDala na [de] nIvra, nariza, miTTI kA banA | prayoga hotA huA eka prakAra kA khapar3A jisase makAna chAe | paDi dekho pri| jAte haiN| paDia vi [de] vighaTita, viyukta / paDalaga paDia vi [patita] girA huaa| jisane calane paDalaya , strIna [de. paTalaka] gtthrii| ko prArambha kiyA ho vh| paDavA strI [de] paTa-kuTI, para-maNDapa, tambU / | paDiaMkia vi [pratyaGkita] vibhUSita / paDaha saka [pra + daha] jalAnaH / upalipta / paDaha puM [paTaha] nagAr3A, Dhola / paDiaMtaa puMde] naukara / paDahattha vi [de] pUrNa bharA huaa| paDiagga saka [anu +vraj] anusaraNa karanA, paDahiya puM [pATahika] ddholii| pIche jaanaa| paDahiyA strI [paTahikA] choTA Dhola / paDiagga saka [prati + jAga] samhAlanA / paDAa dekho palAya = parA+ ay / bhakti karanA / zuzrUSA krnaa| paDAia vi [palAyita] bhAgA huaa| paDiaggia vi [de] paribhukta / jisako badhAI paDAiyA strI [patAkikA] choTI patAkA, | do gayo ho vaha / pAlita, rakSita / antr-ptaakaa| | paDiajjhaa puM [de] upAdhyAya, vidyA-dAtA paDAga puM [paTAka, patAka] dhvjaa| guru / paDAgA / strI [patAkA] dhvj| "ipaDAga paDialia vi [de] ghisA huaa| paDAyA ) [degAtipatAka] matsya kI eka paDiatta dekho pari + vatta = pari + vRt / jAti / patAkA ke Upara kI patAkA : haraNa paDiattaNa na parivartana] pheraphAra, heraphera / na. vijaya-prApti / paDiamitta puM [pratyamitra] mitra-zatru, mitra paDAgAra na. naukA meM laganevAlA vastra / hokara pIche se jo zatru huA ho vaha / paDAyANa dekho pllaann| | paDiammiya vi [pratikarmita] vibhUSita / paDAyANiya vi [paryANita] jisa para paryANa paDiara saka [prati + cara] bImAra kI sevA bAMdhA gayA ho vaha / karanA / Adara karanA / nirIkSaNa krnaa|
Page #532
--------------------------------------------------------------------------
________________ paDiara -paDiya parihAra karanA / Diara saka [ prati + kR] badalA cukAnA / ilAja karanA | svIkAra karanA / paDiara puM [de] culhe kA mUla bhAga / paDiara puM [parikara ] parivAra / paDiaraga vi [ praticAraka ] sevA - zuzrUSA karanevAlA | paDiaraNA strI [ praticaraNA] bImAra kI sevA zuzrUSA / bhakti, Adara, satkAra / AlocanA, nirIkSaNa | pratikramaNa, pApa-karma se nivRtti / sat-kArya meM pravRtti / paDiali vi [de] tvarita, vega-yukta / paDiAiya saka [ pratyA + pA] phira se pAna saMkSipta prAkRta-hindI koSa AnA / pasis strI [ patiti] patana, pAta / iMda puM [pratIndra ] deva rAja indra / indra ke tulya vaibhavavAlA deva / vAnara-vaMza ke eka rAjA kA nAma / paDiiMdhaNa na [ pratIndhana ] indhanAstra kA pratipakSI astra / pakki dekho pakki 65 paDiuMcaNa na [ de] apakAra kA badalA / paDiuMbaNa na [ paricumbana] saMgama, saMyoga | paDiuccAra saka [ pratyut + cAray ] uccAraNa karanA, bolanA / paDiujjama aka [ pratyud + yam ] sampUrNa prayatna 513 karanA / Diu vi [ pratyutthita] jo phira huA ho vaha / paDiuSNa dekho paripuNNa / paDiuttara na [ pratyuttara ] javAba | paDiuttaraNa na [ pratyuttaraNa] pAra utaranA / paDiutti strI [de] khabara, samAcAra / paDiuttha vi [ paryuSita] sampUrNa rUpa se avasthita | karanA / paDiAiya saka [pratyA + dA] phira se grahaNa paDiuddha vi [ pratibuddha] jAgRta | prakAza-yukta | paDiuvayAra puM [ pratyupakAra] upakAra kA badalA, pratiphala | karanA / paDiAgaya vi [ pratyAgata ] vApasa AyA huA, lauTA huA / na pratyAgamana, vApasa paDiussasa aka [ pratyut + zvas ] punarjIvita honA / AnA / paDiAyaNa na [ pratyApana ] phira se pAna | paDiAyaNa na [ pratyAdAna ] phira se grahaNa | paDiAra puM [pratikAra] cikitsA / paDiUla dekho paDikUla / paDiettae dekho pasis kA hekR. 1 paDielia vi [] kRtArtha | badalA, paDiosaha na [ pratyauSadha ] eka auSadha kA pratipakSI auSadha | zodha pUrvAcarita karma kA anubhava / paDiAra puM [ pratyAkAra ] talavAra kI myAna / paDiAra puM [ praticAra ] sevA-zuzrUSA / paDiAra vi [ praticAraka ] sevA-zuzrUSA karanevAlA | pasis ka [ prati + i] pIche lauTanA, vApasa paDasuA dekho paDaMsuA = pratizrut / paDada vi [ pratizruta] svIkRta | paDikaM vi [ pratikaNTaka ] pratispardhI / paDita dekho paDikkaMta / khar3A sa [ pratikartR] ilAja karanevAlA / paDikapa saka [ prati + kRp] sajAvaTa karanA / paDikama dekho paDikkama / paDikamaya na dekho paDikkamaya / pakkima na [ pratikarman, parikarman ] dekho parikramma | pakiya vi [ pratikRta] jisakA badalA cukAyA gayA ho vaha / na pratIkAra, badalA /
Page #533
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa paDikAuM-paDigamaNa paDikAuM ) paDiara - prati + kR ke mithyA-duSkRta-pradAna kie hue pApa kA paDikAUNa | kRdanta / pazcAttApa / jaina sAdhu aura gRhasthoM kA subaha paDikAmaNA dekho pddikkaamnnaa| aura zAma ko karane kA eka Avazyaka paDikAya puM [pratikAya] pratibimba, pratimA / | anuSThAna / paDikidi strI [pratikRti] ilAja / badalA / paDikkamaya vi [pratikrAmaka] pratikramaNa pratibimba, mUtti / krnevaalaa| paDikiya na [pratikRta] Upara dekho| paDikkamiuM dekho paDikkama / degkAma vi. paDikiriyA strI [pratikriyA] pratIkAra, pratikramaNa karane kI icchAvAlA / bdlaa| paDikkaya puM [de] pratikriyA, pratIkAra / paDikuTTha / vi [pratikruSTa] niSiddha / paDikkAmaNA strI [pratikramaNA] dekho paDikuTThillaga pratikUla / pddikkmnn| paDikkUla dekho pddikuul| paDikuTellaga dekho pddikuttillg| | paDikkha saka [prati + IkS] pratIkSA karanA / paDikUDa dekho paDikUla = pratikUla / aka. sthiti krnaa| paDikUla saka [ pratikUlaya ] pratikUla Aca- | paDikkhaa vi [pratIkSaka] bATa johnevaalaa| raNa krnaa| paDikkhaMbha puM [pratistambha] Agala / paDikUla vi [pratikUla] viparIta / anabhimata / | paDikkhaNa na [pratIkSaNa] pratIkSA / vipakSa / paDikkhara vi [de] krUra / pratikUla / paDikavaga pratikapaka] kapa ke samIpa kA | paDikkhala aka [prati + skhal] haTanA / choTA kUpa / giranA / rukanA / saka. roknaa| paDikesava puM[pratikezava vAsudeva kA prati- paDikkhalaNa na [pratiskhalana] patana / pakSI rAjA, prativAsudeva / avarodha / paDikosa saka [prati + kruz ] Akroza | paDikkhalia vi [pratiskhalita] parAvRtta, karanA, kosanA, zApa yA gAlI denaa| pIche haTA huA / rukA huA / dekho paDipaDikoha puM [pratikrodha] gussA / khalia / paDikka na [pratyeka] hara eka / paDikkhAvia vi [pratIkSita] sthApita / paDikkaMta vi [pratikrAnta] pIche haTA huaa| paDikkhitta vi [parikSipta] vistArita / nivRtta / paDikhaMdha na [de] jala-vahana, jala bharane kA paDikkama aka [prati + kram] nivRtta honA, _dRti Adi pAtra / pIche httnaa| paDikhaMdhI strI [de] Upara dekho| paDikkama puM [pratikrama] dekho pddikkmnn| | paDikhaddha vi [de] hata, mArA huaa| paDikkamaNa na [pratikramaNa] nivRtti, paDikhala dekho pddikkhl| vyAvarttana / pramAda-vaza zubha yoga se gira kara paDikhijja aka [pari + khid] khinna honA, azubha yoga ko prApta karane ke bAda phira se | klAnta honaa| zubha yoga ko prApta karanA / azubha vyApAra se paDigamaNa na [pratigamana] vyAvartana, pIche nivRtta hokara uttarottara zuddha yoga meM vartana / / lauTanA /
Page #534
--------------------------------------------------------------------------
________________ 515 paDigaya-paDicchiA saMkSipta prokRta-hindI koSa paDigaya puM[pratigaja] pratipakSI haathii| paDicaraNA dekho pddiarnnaa| paDigaya puM [pratigata] pIche lauTA huaa| paDicAra puM [praticAra] kalA-vizeSa / graha paDigaha dekho pddiggh| | Adi kI gati kA parijJAna / rogI kI sevApaDigAha saka [prati + graha ] grahaNa karanA, zuzrUSA kA jJAna / / svIkAra krnaa| paDicAraya puMstrI [praticAraka] naukara / paDigAhaga vi [pratigrAhaka] grahaNa karane- paDicoiya vi [praticodita] prerita / prtivaalaa| bhaNita, jisako uttara diyA gayA ho vaha / paDiggaha puM [patadgraha, pratigraha] pAtra, paDicoettu vi [praticodayita] preraka / bhAjana / vaha prakRti jisameM dUsarI prakRti kA praticoya saka [prati + codaya] preraNA karma-dala pariNata hotA hai| dhAri vi karanA / [ dhArin] pAtra rkhnevaalaa| paDicoyaNA strI [praticodanA] preraNA / paDiggahia vi [pratigrahin, patadgrahin] nirbhartsanA, niSThuratA se preraNA / paatrvaalaa| paDiccAraga dekho paDicAraya / paDiggahida (zau) vi [pratigRhit, parigRhIta] paDiccha dekho paDikkha / svIkRta / paDiccha saka [prati + iS] grahaNa karanA / paDiggAha dekho pddigaah| | paDicchaMda puMna [praticchanda] mUtti, pratibimba / paDiggAha saka [prati + grAhay] grahaNa tulya, sama tulya, samAna / kaya vi [IkRta] samAna kraanaa| kiyA huaa| paDiggAhaya vi [pratigrAhaka] vApasa lene paDicchaMda puM [de] mukha / paDicchaga vi [pratyeSaka] grahaNa krnevaalaa| vaalaa| paDigdhAya puM [pratighAta] nirodha, aTakAva / paDicchaNa na [pratIkSaNa] pratIkSA, bATa / vinAza / paDicchaNa na [pratyeSaNa] AdAna / utsAraNa, paDighAya puM [pratighAta] nAza, vinAza / vinivAraNa / nirAkaraNa, nirasana / paDicchaNNa vi [praticchanna] AcchAdita, DhakA paDighAyaga vi [pratighAtaka] pratighAta karane- huaa| vAlA / paDicchaya puM [de] samaya, kAla / paDigholira vi [pratipUNita] DolanevAlA, | paDicchaya dekho pddicchg| hilnevaalaa| paDicchayaNa na [praticchadana] dekho paDipaDicaMta puM [praticandra ] dvitIya candra jo cchAyaNa / utpAta Adi kA sUcaka hai| paDicchA strI [pratIcchA] grahaNa, aMgIkAra / paDicakka na [praticakra] anurUpa cakra-samu- paDicchAyaNa na [praticchAdana] AcchAdanadAya / dekho paDiyakka-praticakra / vastra / AcchAdana, AvaraNa / paDicara dekho paDiara = prati = cr| paDicchAyA strI [praticchAyA] parachAI / paDicara saka [prati + car ] paribhramaNa | paDicchia vi [pratISTa, pratIpsita] gRhIta, krnaa| svIkRta / vizeSa rUpa se vAJchita / paDicaraga paM [praticaraka jAsUsa / / paDicchiA strI [de] pratihArI / cirakAla se
Page #535
--------------------------------------------------------------------------
________________ 516 byAyI huI bhaiMsa | paDicchira vi [ pratIkSitR] bATa dekhanevAlA / paDicchiya vi [prAtIcchika ] apane dIkSA guru ko AjJA lekara dUsare gaccha ke AcArya ke pAsa unakI anumati se zAstra par3hanevAlA muni | paDicchira va [de] sadRza / paDichaMda dekho paDicchaMda / pachi strI [pratIkSA] pratIkSaNa, bATa / paDachAyA dekho paDicchAyA / DijaMpa saka [ prati + jalp] uttara denA / paDijagga dekho paDijAgara = prati + jAgR / paDijaggaya vi [ pratijAgaraka] sevA-zuzrUSA karanevAlA / paDiggiya vi [ pratijAgRta ] jisakI sevAzuzrUSA kI gaI ho vaha / paDijAgara saka [ prati + jAgR] sevA-zuzrUSA karanA, nirvAha karanA, nibhAnA / gaveSaNA karanA / cikitsA karanA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa paDijAgara puM [ pratijAgara ] sevA-zuzrUSA | cikitsA | paDijAyaNA strI [pratiyAtanA] pratibimba, pratimA / Divas strI [ pratiyuvati ] sva-samAna anya yuvati | paDijoga puM [pratiyoga] kArmaNa Adi yoga kA pratighAtaka yoga, cUrNa- vizeSa / paTThi vi [paTiSTha ] atyanta nipuNa | paDivi vi [ paristhApita ] saMsthApita / paDivi vi [ pratiSThApita ] jisakI pratiSThA kI gaI ho vaha / DiTThA dekhoM paTThA / paDiTThAva saka [ prati + sthApay ] pratiSThita karanA / paDiTThAvaa dekho paiTThAvaya / paTThiAvida (zau) dekho paTThAviya / paDicchira-paDiNNAda paDiTThi dekho paiTThiya | paDiThANa na [ pratisthAna ] hara jagaha / paDiNa dekho paDINa | paDiNava vi [ pratinava] nayA, nUtana / paDiNiaMsaNa na [ de] rAta meM pahanane kA vastra | paDiNiatta aka [pratini + vRt] pIche lauTanA / paDiNiatta vi [ pratinivRtta] pIche lauTA paDiNiutta huaa| paDiNikAsa va [ pratinikAza] tulya / paDiNikkhama aka [ pratinir + kram ] bAhara nikalanA / paDiNiggaccha aka [ pratinir + gam ] bAhara nikalanA / paDiNijjAya saka [ pratinir + yApay ] arpaNa karanA / paDiNibha vi [ pratinibha] sadRza, barAbara | vAdI kI pratijJA kA khaNDana karane ke liye prativAdI kI tarapha se prayukta samAna hetuyukti paDiNivatta dekho paDiNiatta = pratini + vRt / paDiNivatta dekho paDiNiatta = pratinivRtta / paDiNivi vi [ pratiniviSTa] dviSTa, dveSa-yukta paDiNivRtta dekho paDiNiatta = pratini + vRt / paDiNivRtta dekho paDiNiatta = pratinivRtta / paDiNivvatta dekho paDiNiatta = pratini + vRt / paDiNisaMta vi [ pratinizrAnta ] vizrAnta | nilIna / paDiNIya na [ pratyanIka] pratipakSa kI senA | vi. pratikUla, vipakSI, viparIta karanevAlA | AcaraNa paDiNNatta vi [ pratijJapta ] ukta, kathita / paDiNNA dekho paiNNA / paDiNNAda dekho paiNNAda /
Page #536
--------------------------------------------------------------------------
________________ paDitaMta-paDipUyaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 517 paDitaMtavipratitantra] sva-zAstra meM prasiddha artha paDinnava saka [ prati + jJApay ] pratijJA paDitaNu strI [pratitanu] pratimA, pratibimba / karAnA / niyama dilaanaa| paDitappa saka [pratitarpaya] bhojanAdi se tRpta paDipaMtha[pratipatha] viparIta mArga / prtikuultaa| krnaa| paDipaMthi vi [pratipanthin] pratikUla, virodhii| paDitappa aka [prati + tap] cintA karanA / paDipakkha dekho paDivakkha / khabara rkhnaa| paDipaDiya vi[pratipatita]phira se girA huaa| paDituTTha dekho pritutttth| paDipatti , dekho paDi vatti / paDitulla vi [pratitulya] samAna / paDipaddi / paDitta dekho palitta = pradIpta / paDipaha puM [pratipatha] unmArga, viparIta paDittANa dekho parittANa / rAstA / na. abhimukha, sammukha / paDitthira vi [de] sadRza / paDipAa saka [ prati + pAdaya ] pratipAdana paDitthira vi [paristhira] sthira / karanA, kathana krnaa| paDithaddha vi [pratistabdha] garvita / paDipAya puM [pratipAda] mukhya pAda ko sahApaDidaMDa puM [pratidaNDa] mukhya daNDa ke samAna yatA pahu~cAnevAlA paad| dUsarA daNDa / paDipAhuDa na [pratiprAbhRta] badale kI bheMTa / paDidaMsa saka [ prati + darzay ] dikhlaanaa| paDipiDia vi [de] bar3hA huaa| paDidA saka [prati+dA] pIche denA, dAna kA paDipilla saka [prati + kSipa,pratipra + Iraya] badalA denaa| paDidAsiyA strI [pratidAsikA] daasii|| preraNA krnaa| paDidisA / strI [pratidiz ] vidizA paDipillaNa na [pratipreraNa] preraNA / Dhakkana, paDidisi , vidik / pidhAna / vi. preraNA karanevAlA / paDidugaMchi vi [pratijugupsin] nindA karane paDipihA dekho pddipehaa| vAlA / parihAra karanevAlA / paDipIlaNa na [pratipIDana] vizeSa pIDana, paDiduvAra na [pratidvAra] hara eka dvAra / choTA adhika dabAva / dvaar| paDipuccha saka [prati +pracch] pRcchA karanA / paDidhi dekho prihi| phira se pUchanA / prazna kA javAba denA / paDinamukkAra puM [pratinamaskAra] namaskAra | paDipucchaNa na [pratipracchana] nIce dekho| ke badale meM namaskAra-praNAma / paDipucchia vi [pratipRSTa] jisase prazna kiyA paDinikkhaMta vi [pratiniSkrAnta] bAhara | gayA ho vaha / nikalA huaa| | paDipujjiya vi [pratipUjita] pUjita, acita / paDiniyatti strI [pratinivRtti] vApasa lauTanA, paDiputta puM. [pratiputra] potaa| dekho pratyAvartana / | paDipottaya / paDinivesa puM [pratiniveza] Agraha, kdaagrh| paDipunna vi [pratipUrNa] paripUrNa, sampUrNa / gAr3ha anuzaya, pazcAttApa / paDipUiya dekho pddipujjiy| paDinisiddha vi [pratiniSiddha] nivArita, paDipUyaga / vi [pratipUjaka] pUjA karanehaTAyA huaa| paDipUyaya / vaalaa| paDinnava saka [prati + jJapaya] kahanA / | paDipUyaya vi [pratipUjaka] pratyupakAra-kartA /
Page #537
--------------------------------------------------------------------------
________________ 518 paripUriya vi [ pratipUrita ] pUrNa kiyA huA / paDipellaNa dekho paDipillaNa / paDipellaNa na [paripreraNa] dekho paDipillaNa | paDipelliya vi [ pratiprerita] jisako preraNA saMkSipta prAkRta-hindI koSa ko gaI ho vaha / pasihA sa [ pratipi + dhA] DhakanA, AcchA paDibohaga vi [ pratibodhaka ] bodha denevAlA / jagAnevAlA / dana karanA / paDipottaya puM [pratiputraka ] naptA, nAtI / dekho paDibhaMga puM [ pratibhaMga] bhaMga, vinAza / paDita / paDibhaMja aka [ prati + bhaJj] bhA~ganA, TUTanA / bhiMDa na [ pratibhANDa ] eka vastu ko becakara usake badale kharIdI jAtI cIja / Disa saka [prati + bhraMzay ] bhraSTa karanA / cyuta karanA / paDibhagga vi [ pratibhagna] palAyita / paDipphalaNA strI [ pratiphalanA ] skhalanA / saMkramaNa / paDipphalia vi [ pratiphalita ] prati- paDibhaDa puM [ pratibhaTa ] pratipakSI yoddhA / paDiphalia bimbita, saMkrAnta | DibhaNa saka [ prati + bhaN] uttara denA / paDibhaNiya vi [ pratibhaNita] nirAkRta / na. pratyuttara, nirAkaraNa / paDibaMdha saka [ prati + bandh ] rokanA, aTakAnA / veSTana karanA / sekanA / paDibhama saka [ prati, pari + bhram ] ghUmanA, paryaTana karanA / paDibhaya na [ pratibhaya ] bhaya, Dara / paDibaMdhaa vi [ pratibandhaka ] rokane- paDibhA aka [ pratibhA ] mAlUma honA / paDibhAga puM [ pratibhAga ] aMza, bhAga / pratibimba / vAlA / paDibaMdhaga paDibaddha vi [ pratibaddha] saMruddha / upajanita, utpAdita | saMsakta, saMbaddha, saMlagna, Asakta / sAmane ba~dhA huA / vyavasthita / veSTita / samIpa meM sthita / niyata, vyApta / paDibhAsa aka [ prati + bhAs] mAlUma honA / paDibhAsa saka [ prati + bhAS] uttara denA / bolanA, kahanA | bAhaka [ prati + bAdh] rokanA / paDibAhira na [ pratibAhya ] anadhikArI, ayogya | paDibhiNNa vi [ pratibhinna] sambaddha, saMlagna | paDibhinna vi [ pratibhinna] bheda-prApta aMga puM [ pratibhujaGga ] pratipakSI bhujaMgavezyA lampaTa | DibiMba na [ pratibimba] parachA~hI / pratimA, pratimUrti / paDibhU puM [ pratibhU] jAminadAra | paDia puM [de. pratibheda ] upAlambha, nindA | paDibhoi vi [ pratibhogin ] paribhoga karane vAlA / paDima vi [pratima] samAna, tulya / pasiha dekho pasiha / Diddhivi [ pratispardhin ] spardhA karane vAlA / paripUriya-paDima paDibrUhaNayA strI [pratibRMhaNA] upacaya, puSTi / paDibodha dekho paDiboha = pratibodha | paDiboha saka [ prati + bodhay ] jagAnA | bodha denA, samajhAnA, jJAna prApta karAnA / paDibaMdha puM [ pratibandha ] vyApti, niyama | rukAvaTa | vighna, antarAya / bahumAna / sneha, prIti / Asakti / veSTana / paDibujjha aka [ prati budh ] bodha pAnA / jAgRta honA / paribuddha vi[ pratibuddha] bodha prApta | jAgRta | na. pratibodha / puM. eka rAjA kA nAma /
Page #538
--------------------------------------------------------------------------
________________ Dima- paDilihi saMkSipta prAkRta-hindI koSa | Dima dekho paDimA / 'TThAi vi [sthAyin ] kAyotsarga meM rahanevAlA / niyama- vizeSa meM sthita | paDimaMta saka [ prati + mantray ] uttara denA / paDimalla puM [pratimalla pratipakSI malla | paDimA strI [ pratimA ] mUrti, pratibimba / kAyotsarga | jaina- zAstrokta niyama- vizeSa | gina [gRha] mandira | dekho paDimadeg / parimANa na [ pratimAna] jisase suvarNa Adi kA taula kiyA jAtA hai vaha rattI, mAsA Adi parimANa / DimANa na [ pratimAna] pratimA, pratibimba / paDimi saka [ prati + mA] taula karanA, paDimi } mApa karanA / ginatI karanA / paDimuMca saka [ prati + muc] chor3anA / sis strI [pratimuNDanA ] niSedha, nivAraNa / mukta va [ pratimukta ] chor3A huA / paDimoaNA strI [pratimocanA ] chuTakArA | paDimokkhaNa na [ pratimocana ] chuTakArA | Dimoyaga va pratimocaka ] chuTakArAkaranevAlA / paDimoyaNa dekho paDimokkhaNa / paDiyakka dekho pakki / paDiyakka na [ praticakra] yuddhakalA - vizeSa / paDiyaggaNa na [ pratijAgaraNa] samhAla, khabara / paDiyacca dekho pattia = prati + i / paDiyaraNa na [ pratikaraNa] pratIkAra, ilAja / paDiyaria vi [ praticarita ] sevita, sevA / kiyA huA / paDiyA strI [pratijJA] uddezya | abhiprAya | paDiyA strI [paTikA ] vastra - vizeSa | paDiyAikkha saka [ pratyA + khyA ] tyAga karanA / paDiyAnaMda puM [ pratyAnanda ] bahuta Ananda | paDiyAya na [ de. paryANaka] paryANa ke nIce diyA jAtA carma Adi kA eka upakaraNa / paDiyAya na [ de. paTatAnaka, paryANaka] paryANa ke nIce rakhA jAtA vastra Adi kA eka ghur3asavArI kA upakaraNa / 519 paDiyAraNA strI [ prativAraNA ] niSedha / paDiyAsUra aka [ de] cir3anA, gussA honA / paria dekho paDirava / paDiraMjia vi [de] bhagna, TUTA huA / parikkhiya va [ pratirakSita ] jisakI rakSA kI gayI ho vaha / paDirava puM [ pratirava] pratidhvani, pratizabda / paDirAya puM [ pratirAga] raktapana / paDiriggaa [ de] dekho paDiraMjia / paDiru aka [ prati + ru] pratidhvani karanA / paDirudha saka [ prati + rudh] rokanA / paDiraMbha vyApta karanA / paDaruddha vi [pratiruddha ] aTakAyA huA ! paDirUa ) vi [ pratirUpa ] manohara / prazasta pasia rUpavAlA, zreSTha AkRtivAlA / nUtana rUpavAlA | yogya / sadRza, samAna / samAna rUpavAlA / na. pratibimba, pratimUrti / samAna AkRti / puM. bhUtanikAya kA uttara dizA kA indra | vinaya kA eka bheda / parUivaMsi vi [ pratirUpin ] ramaNIya | paDirUvaga puMna [ pratirUpaka] pratibimba, pratimA / parUvaNayA strI [pratirUpaNatA ] sAdRzya | samAna veSa dhAraNa 1 paDirUvA strI [pratirUpA ] eka kulakara puruSa kI patnI kA nAma 1 paDirova N [ pratiropa ] punarAropaNa | paDiroha puM [ pratirodha ] rukAvaTa, rokanA / paDilaMbha saka [ prati + labh ] prApta karanA, lAbha honA / paDilagga vi [ pratilagna ] lagA huA, sambaddha paDilaggala na [ de] valmIka / paDilabha ka [ prati + labh ] prApta karanA / paDilAbha [prati + lAbha lambhay ] paDilAha sAdhu Adi ko dAna denA / paDilihia vi [ pratilikhita ] likhA huA /
Page #539
--------------------------------------------------------------------------
________________ 520 paDilINa vi[ pratilIna ] atyanta lIna / paDileha taka [ prati + lekhay ] nirIkSaNa karanA, dekhanA | vicAra karanA / nirUpaNa karanA / avalokana karanA / | saMkSipta prAkRta-hindI koSa paDileharA dekho paDilehaya / paDilehI strI [pratilekhanI] sAdhu kA eka upakaraNa / vAlA / paDivajjAvaNa na[pratipAdana ] svIkAra karAnA / paDivaTTaa na [ pratipaTTaka] eka prakAra kA rezamI kapar3A / viDDhA avi [ prativardhApaka] badhAI dene para use svIkAra kara dhanyavAda denevAlA / badhAI ke badale meM badhAI denevAlA / jJAna / prApti / bhakti, paDile vi [ pratilekhaka ] nirIkSaka, dekhane- paDivaNNa vi [ pratipanna ] prApta / aMgIkRta | Azrita / jisane svIkAra kiyA ho vaha paDivatta puM [ parivartta ] parivartana | paDivattaNa dekho paDiattaNa / paDivatti strI [ pratipatti ] paricchitti / prakRti, prakAra | pravRtti, khabara / Adara, gaurava | svIkAra | matAntara / abhigraha - vizeSa | sevA | paripATI krama / zruta vizeSa, gati, indriya Adi dvAroM meM se kisI eka dvAra ke jariye samasta saMsAra ke jIvoM ko jAnanA / samAsa puM. zruta jJAna - vizeSa - gati Adi do cAra dvAroM ke jariye jIvoM kA jJAna / vittuM paDivajjakA kR. 1 soft dekho paDivatti / paviddhAva dekho paDivaDDhAvaa / paDivanniya (apa) dekho paDivaNNa / paDivaya aka [ prati + pat] U~ce giranA / vAlA / paDiloma vi [ pratiloma ] pratikUla / viparIta / na. pazcAdAnupUrvI, ulaTA krama / udAharaNa kA eka doSa / apavAda / paDilomaittA a [ pratilomayitvA ] vAdavizeSa, vAdasabhA ke sadasya yA prativAdI ko pratikUla banAkara kiyA jAtA vAdazAstrArtha / paDillI strI [] vRti, bAr3a / yavanikA / paDiva dekho palIva = pra = dIpay / paDivaira na [ prativaira ] vaira kA badalA / pafsos dekho paDivayA / paDivacaNa na [ prativaJcana] badalA / paDivaMtha dekho paDipaMtha / paDivaMdha dekho paDibaMdha | paDivaMsa puM [ prativaMza ] choTA bA~sa / pakki sa [ prati + vac] pratyuttara denA / paDilI - paDivaha paDivakkha puM [ pratipakSa ] duzmana; virodhI | chanda - vizeSa / viparyaya, vaiparItya / paDivaya saka[ prati + vac ] uttara denA / paDivakkhiya vi [ pratipakSika ] viruddha pakSa- paDivayaNa na [ prativacana ] pratyuttara, javAba / vAlA, virodhI / Adeza, AjJA / paM. harivaMza ke eka paDivacca saka [ prati + vraj ] vApasa jAnA / paDivaccha dekho paDivakkha / paDivajja saka [prati + pad] svIkAra karanA / pratipAdana karanA / paDivajjaNa na [ pratipAdana] svIkAra rAjA kA nAma / paDivayA strI [ pratipat] pakSa kI pahalI tithi / paDivaviya vi [ pratyupta ] phira se boyA huA / paDivasa aka [ prati + vas] nivAsa karanA / paDivasabha puM [ prativRSabha ] mUla sthAna se do kosa kI dUrI para sthita gA~va / karavAnA / paDivajjaya vi [pratipAdaka ] svIkAra karane - paDivaha saka [ prati + vaha ] vahana karanA, jAkara
Page #540
--------------------------------------------------------------------------
________________ paDivaha-paDisaMdhayA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 521 ddhonaa| paDividdhaMsaNa na [pratividhvaMsana] vinAza / paDivaha dekho pddiph| paDivippiya na [prativipriya] apakAra kA paDivaha puM [prativadha, parivadha] vadha, hatyA / | badalA, badale ke rUpa meM kiyA jAtA aniSTa / paDivA dekho pddivyaa| paDivirai strI [prativirati] nivRtti / / paDivAi vi [prativAdin] prativAda karane- paDiviraya vi [prativirata]nivRtta / vAlA, vAdI kA vipakSI / paDivisajja saka [prativi + sarjaya] visarjana paDivAi vi [pratipAdin] pratipAdana karane karanA, vidA krnaa| vaalaa| paDivAi vi [pratipAtin] vinazvara / phUMka se paDivihANa na [pratividhAna] pratIkAra / dIpaka ke prakAza ke samAna ekAeka naSTa hone paDivujjhamANa paDivaha = prati + vaha, kA vAlA avadhijJAna / kvkR.| paDivAiya dekho paDivAi - pratipAtin / paDivutta vi [pratyukta] na. pratyuttara / paDivADi dekho privaaddi| paDivuda (zau) vi [parivRtta parikarita / paDivAda (zau) saka [prati + pAdaya] prati paDivUda puM [prativyUha] vyUha kA pratipakSI vyUha, pAdana karanA, nirUpaNa karanA / sainya-racanA-vizeSa / paDivAdaya vi [pratipAdaka pratipAdana karane- pADavUhaNa vi [ pratibRMhaNa ] bar3hanevAlA / na. vaalaa| vRddhi, puSTi / paDivAya saka [prati + vAcaya] likhane ke paDivesa puM [de] vikSepa, pheMkanA / bAda use par3ha lenA / phira se par3ha lenaa| paDivesia vi [prativezmika] par3osI / paDivAya saka [prati + pAdaya] pratipAdana paDivoha dekho paDiboha / karanA, nirUpaNa krnaa| paDisaMkA strI [pratizaGkA] bhaya, zaMkA / paDivAya puM. [pratipAta] punaH-patana, phira se paDisaMkhA saka [pratisaM + khyA] vyavahAra giranA / nAza / karanA, vyapadeza krnaa| paDivAya puM [prativAda] virodha / 5DisaMkhiva saka [pratisaM + kSip] saMkSepa paDivAya puM [prativAta] pratikUla pavana / krnaa| paDivAraya dekho parivAra / paDisaMkheva saka [ pratisaM + kSepay ] sakelanA, paDivAla saka [prati + pAlaya] pratIkSA | sameTanA / karanA / rakSaNa karanA / paDisaMcikkha saka [pratisam + Iz] cintana paDivAsa puM [prativAsa] auSadha Adi ko | krnaa| vizeSa utkaSTa banAnevAlA cUrNa Adi / paDisaMjala saka [pratisaM + jvAlay] uddIpita paDivAsara na [prativAsara] hara roja / / krnaa| paDivAsudeva puM [prativAsudeva] vAsudeva kA paDisaMta vi [parizAnta] zAnta, upazAnta / pratipakSI raajaa| paDisaMta vi [pratizrAnta] vizrAnta / paDivikkiNa saka [prativi + krI] becnaa| paDisaMta vi [de] pratikUla / astamita / paDivijjA strI [pratividyA virodhI vidyaa| paDisaMdha / saka [pratisaM + dhA ] phira se paDivitthara puM [prativistara] parikara, paDisaMdhayA / sA~dhanA / uttara denA / anukUla vistaar| krnaa|
Page #541
--------------------------------------------------------------------------
________________ 522 saMkSipta prAkRta-hindI koSa paDisaMdha-paDisiloga paDisaMdha , saka [pratisaM +dhA] Adara , meM zApa denA / paDisaMdhA karanA / svIkAra krnaa| paDisava saka [ prati+zru] pratijJA krnaa| paDisaMmuha na [pratisammakha] sammukha / svIkAra karanA / Adara karanA / paDisalAva puM [pratisaMlApa] pratyuttara, javAba / paDisavatta vi [pratisapatna] virodhI zatru / paDisaMlINa vi [pratisaMlIna] samyak lIna, paDisA aka [ zam ] zAnta honaa| acchI taraha lIna / nirodha karanevAlA saMyata / paDisA aka [ naz ] bhAganA, palAyana degpaDiyA strI [degpratimA] krodha Adi kA honaa| nirodha karane kI prtijnyaa| paDisAilla vi [de] jisakA galA baiTha gayA paDisaMvikkha saka [pratisaMvi + IkS] vicAra ho, gharghara kaNThavAlA / krnaa| paDisADa saka [prati + zAday, parizATaya] paDisaMveda / saka [pratisaM + veday] anubhava sar3AnA / palaTAnA / nAza karanA / paDisaMveya krnaa| paDisADaNA strI [parizATanA] cyuta karanA, paDisaMsAhaNayA strI [pratisaMsAdhanA] anu- bhraSTa krnaa| gamana / paDisAma aka [zam] zAnta honA / paDisaMhara saka [pratisaM + ha] nivRtta karanA / paDisAya vi [zAnta] zama-prApta / nirodha krnaa| paDisAya puM [de] gharghara kaNTha / paDisakka dekho parisakka / paDisAra saka [pratismAraya] yAda dilAnA / paDisaDaNa na [pratizadana,parizadana] sar3a paDisAra saka [ prati + sAray ] sajAnA / jAnA / vinAza / paDisAra saka [prati + sAray] khisakAnA, paDisaDiya vi [parizaTita] jo sar3a gayA ho, haTAnA, anya sthAna meM le jaanaa| jo vizeSa jIrNa huA ho vaha / paDimAra puM [de] paTutA / vi. nipuNa, catura / paDisatta puM [pratizatru] pratipakSI, duzmana / paDisAra paM [pratisAra sajAvaTa / apasaraNa / paDisattha puM [pratisArtha] pratikUla yUtha / vinAza / parAGmukhatA / apasAraNa / paDisadda puM [pratizabda] pratidhvani / pratyuttara / paDisArI strI [de] paradA / paDisaddiya vi [pratizabdita] prtidhvniyukt| paDisAha saka [prati + kathaya] uttara denaa| paDisama aka [prati + zam, virata honA / paDisAhara saka pratisaM+ha] nivRtta karanA / paDisamAhara saka[pratisamA + ha] poche khIMca vinAza karanA / sakelanA, sameTanA / vApasa lenaa| le lenA / U~ce le jaanaa| paDisaya puM [pratizraya] upAzraya, sAdhu kA paDisiddha vi [de] DarA huA / magna, truTita / nivAsa sthAna / paDisiddha vi [pratiSiddha] niSiddha, nivArita / paDisara puM [pratisara] saMnya kA pshcaadbhaag| paDisiddhi strI [de] pratispardhA / hasta-sUtra, vaha dhAgA jo vivAha se pahale vara- paDisiddhi strI [pratisiddhi] anurUpa siddhi / vadhU ke hAtha meM rakSArtha bAMdhate haiM, kaMkaNa / pratikUla siddhi / / paDisarIra na [pratizarIra] prtimti| paDisiddhi dekho paDipphaddhi / paDisalAgA strI [pratizalAkA] palya vizeSa / paDisiloga puM [pratizloka] zloka ke uttara paDisava saka [prati + zap ] zApa ke badale / meM kahA gayA zloka /
Page #542
--------------------------------------------------------------------------
________________ paDisiviNaa-paDihattha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 523 paDisiviNaapuM [pratisvapnaka] svapna kA paDisevaga dekho paDisevaya / pratikUla svapna / paDisevaya vi [pratiSevaka] pratikUla sevA paDisIsaa ) na [pratizIrSaka] ziroveSTana / karanevAlA, niSiddha vastu kA sevana karanevAlA / paDisIsaka , sira ke pratirUpa sira, pisAna paDisevi vi [pratiSevin] zAstra-pratiSiddha (ATA) Adi kA banAyA huA sira / vastu kA sevana karanevAlA / paDisui { [pratizruti] airavata varSa ke eka paDisevettu vi [pratiSevita] pratiSiddha vastu bhAvI kulakara / bharatakSetra meM utpanna eka kula- kI sevA karanevAlA / kara puruSa kA nAma / paDiseha saka [prati + sidh] niSedha karanA, paDisuNa saka [prati +] pratijJA krnaa| nivAraNa krnaa| svIkAra karanA / paDiseha [pratiSedha] niSedha, nivAraNa / paDisuNaNa strIna [pratizravaNa] sunAnA, | paDisehaga vi [pratiSedhaka] niSedha-kartA / sunakara usakA javAba denA, pratyuttara / zravaNa / paDisoa / puM [pratisrotas] ulaTA pravAha / paDisuNaNA strI [pratizravaNa] aMgIkAra, | paDisotta svIkAra / muni-bhikSA kA eka doSa, AdhA- | paDisotta vi [de] pratikUla / karma-doSavAlI bhikSA lAne para usakA svIkAra | pahissaMta dekho prissNt| . aura anumodana / paDissaMti strI [parizrAnti parizrama / paDisuNNa vi [pratizUnya] khAlI / paDissaya puM [pratizraya] jaina sAdhuoM ko rahane paDisutti vi [de] pratikUla / kA sthAna, upAzraya / paDisuddha vi [parizuddha] atyanta zuddha / paDissara dekho paDisara / paDisuya vi[pratizruta] aMgIkRta / na. svIkAra / | paDissAva saka [prati +zrAvaya] pratijJA dekho paDissya / karAnA / svIkAra kraanaa| paDisuyA dekho paDaMsuA = pratizruta / paDissAvi vi [pratisrAvin] jharanevAlA, paDisuyA strI [pratizrutA] pravajyA-vizeSa, | TapakanevAlA / eka prakAra kI diikssaa| | paDissuNa saka [prati + zru] sunanA / aMgIkAra paDisuhaDa puM [pratisubhaTa] pratipakSI yoddhaa| krnaa| paDisUyaga puM [pratisUcaka nagara-dvAra para paDissuya vi [pratizruta] pratijJAta / svIkRta / rahanevAlA jAsUsa / dekho paDisuya / paDisUra vi [de] pratikUla / paDissuyA dekho pddNsuaa| paDisUra puM [pratisUrya] sUrya ke sAmane dekhA paDissuyA dekho paDisuyA = pratizrutA / jAtA utpAtAdi-sUcaka dvitIya sry| indra- paDihaccha vi [de pUrNa / dekho paDihattha / dhanuSa / paDihaTu a [pratihRtya] arpaNa karake / paDisega puM [pratiSeka] nakha ke nIce kA bhAga / paDihaDa puM [pratibhaTa] pratipakSI yoddhA / paDisejjA strI [pratizayyA] uttara-zayyA / paDihaNa saka [prati + han] pratighAta karanA, paDiseva saka [prati + seva] pratikUla sevA pratihiMsA krnaa| karanA, niSiddha vastu kI sevA karanA / sahana | paDihaNiya dekho paDibhaNiya / karanA / sevA karanA / / paDihattha vi [de] pUrNa, bharA huA / pratikriyA,
Page #543
--------------------------------------------------------------------------
________________ 524 pratikAra, badalA / vacana, vANI / atiprabhUta / apUrva, advitIya / saMkSipta prAkRta-hindI koSa pasihattha sa [de] pratyupakAra karanA / patthivi [ pratihasta ] tiraskRta / pasihatthI strI [] vRddhi / pasihamma dekho pasihaNa / sa [ pratihata] pratighAta-prApta / pasihara saka [prati + hR] phira se pUrNa karanA / paDihA aka [ prati + bhA] mAlUma honA, laganA / par3ihA strI [ pratibhA ] nUtana-nUtana ullekha karane meM samartha buddhi / pasihA dekho paDihAya = pratighAta / pasihANa dekho paNihANa | pasihANa na [ pratibhAna] pratibhA, buddhi-vizeSa / 'va vi ['vat ] pratibhAvAlA / pasihAya dekho pasihA = prati + bhA / paDihAya puM [ pratighAta ] ghAta kA badalA / nirodha | parihAriya vi [ pratihArita] avaruddha | pasihAsa aka [ prati + bhAs ] mAlUma honA, laganA / paDucca a [ pratItya ] Azraya karake / apekSA ? pacA karake / adhikAra karake / 'karaNa na. kisI kI apekSA se jo kucha karanA, ApekSika kRti / bhAva puM. pratiyogika padArtha, AyekSika vastu / ' vayaNa na [' vacana] ApekSika vacana | saccA strI [ 'satyA ] satya bhASA kA eka bheda, apekSA - kRta satya vacana | paDujuvai strI [] yuvati / paDihAra puM [pratihAra] indra-niyukta deva | paDuttiyA strI [ pratyukti ] pratyuttara, javAba / puMstrI. daravAna / pasihAriya dekho pAsihAriya / paDuppaNNa puM [ pratyutpanna ] varttamAna kAla | vi. varttamAna kAla meM vidyamAna / prApta / utpanna / parihAsa puM [pratibhAsa] pratibhAsa, pratibhAna / pasihua [pratibhU] jAmIna, jAmIna paDihU dAra / pasihU aka [ pari + bhU] parAbhava karanA / paDI strI [TI] vastra / paDIAra [ pratIkAra] dekho paDiAra | paDIkara ka [prati + kR ] pratikAra karanA / paDIkAra dekho paDiAra / paDIcha dekho paDiccha = prati = iS / paDINa vi[pratIcIna ] pazcima dizA se sambandha rakhanevAlA / 'vAya puM [degvAta] pazcima kI vAyu / pasihattha - payAra paDINA strI [pratIcI ] pazcima dizA / paDIra puM [de] cora-samUha | paDIva va [ pratIpa] pratikUla, pratipakSI / paDuvi [pa] nipuNa, kuzala / paDu (apa) dekho paDia = patita / paDuAlia vi [de] nipuNa banAyA huA / tAr3ita, piTA huA / dhArita / DukpuM [ pratyutkSepa] vAdya dhvani / utthApana, uThAna / paDukkheva puM [ pratyutthepa, pratikSepa] vAdyadhvani / kSepaNa, pheMkanA / paDulla na [de] choTI thAlo / vi. ciraprasUta / paDuvaia vi [de] tIkSNa, teja / paDuvatI strI [ de] javanikA / paDuha dekho paDDuha / paDoa vi [de] bAla, laghu, choTA / paDocchanna vi [pratyavacchanna ] AcchAdita | paDoyAra saka [ pratyupa + cAray ] pratikUla upacAra karanA / paDoyAra puM [de] upakaraNa / paDoyAra puM [pratyupacAra] pratikUla upacAra / paDoyAra puM [ pratyavatAra ] avataraNa | Avi rbhAva | paDoyAra puM [ padAvatAra ] kisI vastu kA padoM meM vicAra ke lie avataraNa /
Page #544
--------------------------------------------------------------------------
________________ paDIyAra - paNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa paDoyAra puM [ pratyupakAra ] upakAra kA / paDhAida [zau] nIce dekhoM / upakAra / paDoyAra puM [deM] sAmagrI / parikara / paDola puMstrI [paTola ] latA - vizeSa, paravala kA gAcha / paDohara na [] ghara kA pIchalA A~gana / paDDu vi [de] dhavala, sapheda / pahuM puM [] pahAr3a kI guphA / paDucchI strI [] bhaiMsa | paDutthI strI [] bahuta dUdhavAlI / dohanevAlI / paDDaya puM [de] bhaiMsA, pAr3A / paDulA strI [de] pAda- prahAra | [] sumita / paDDAvi vi [] samApita / paDDiyA strI [] choTI bhaiMsa, pAr3I / choTI gau, bachiyA / prathamaprasUtA gau / nava-prasUtA hI / paDDI strI [] prathama-prasUtA / paDDuA strI [de] caraNa- ghAta / paDDuha aka [kSubh] kSubdha honA / paDha saka [ paTh ] bolanA, kahanA | par3hanA, abhyAsa karanA / paDha puM. bhAratIya deza - vizeSa | paDhaga vi [pAThaka] par3hanevAlA | paDhamavi [ prathama ] pahalA, Adya / nUtana / pradhAna, mukhya / "karaNa na. AtmA kA parinAma- vizeSa | kasAya puM [ 'kaSAya ] anantAnubandhI kaSAya / dvANi, 'ThANi vi [sthAnin] avyutpanna-buddhi, aniSNAta | degpAusa puM [degprAvRS ] ASAr3ha mAsa / 'samosaraNa na [' samavasaraNa ] varSA kAla / degsaraya puM [degzarat] mArgazIrSa mAsa / 'surA strI. nayI dArU, zarAba / paDhamA strI [ prathamA] pratipadA tithi, par3avA / vyAkaraNa prasiddha pahalI vibhakti / paDhamAliA strI (de. prathamAlikA ] prathama bhAjana / paDhAva saka [ pAThy ] par3hAnA / paDhAva vi [pAThaka] adhyApaka / paDhAviavaMta vi [pAThitavat ] jisane par3hAyA ho vaha paDhAvi vi [pAThayitR] adhyApaka / 525 [praDhaukita] bheMTa ke lie upasthApita / paDhuma dekho paDha / paDhe dekho paDhAva | paNa dekho paMca / ui strI ['navati] paMcAna | 'tIsa strIna [triMzat ] paiMtIsa | 'nuvai dekho ui / 'rasa tri. ba. [' dazan ] panaraha | 'vanniyavi [' vaNika ] pA~ca raMga kA / vIsa strIna [viMzati] pacIsa | 'vIsai strI [viMzati ] vahI artha | strI [] paiMsaTha | deg saya na [ 'zata ] pA~ca sau | sIi strI [zIti] pacAsI | sunna na [na] pA~ca hiMsA-sthAna / paNa puM. zarta, hor3a / pratijJA / dhana / vikreya vastu / paNa puM [ praNa] pratijJA / paNa na [paJcaka] pA~ca kA samUha / nIvI paNaga tapa paNa attia vi [ de] prakaTita, vyakta kiyA huA / paNaanna dekho paNapanna | paNai strI [ praNati ] praNAma / paNai vi [ praNayin ] praNayavAlA, snehI, premI / puM. pati / yAcaka, prArthI / bhRtya, dAsa / paNa iNI strI [praNayinI ] patnI, priyA / paNaiya vi [ praNayika, praNayin ] dekho paNai = praNayin / pagaNA strI [paNAGganA ] vezyA, vArAMganA | paNaga na [paJcaka] pA~ca kA samUha / paNa puM [de. panaka] zaivAla | kAI, varSA - kAla meM bhUmi, kASTha Adi meM utpanna honevAlA
Page #545
--------------------------------------------------------------------------
________________ 526 saMkSipta prAkRta-hindI koSa paNaca-paNi eka prakAra kA jala-maila / sUkSma paMka / dekho paNavaNiya dekho paNavanniya / paNaya (de)| degmaTTiyA, degmattiyA strI | paNavaNNa dekho paNapanna / / [degmRttikA] nadI Adi ke pUra ke khatama hone | paNavanniya puM [paNapannika] vyantara devoM kI para raha jAtI komala cikanI mittttii| | eka jAti / paNacca aka [pra + nRt] nRtya karanA / paNaviya dekho paNamia- praNata / paNaccia vi [anattita] nAcA huA, jisakA paNavIsI strI [paJcaviMzatikA] pacIsa kaasmuuh| nAca huA ho vaha / paNasa puM [panasa] vRkSa-vizeSa, kaTahala yA paNaccia vi [pratita] nacAyA huaa| ktthr| paNaTTa vi [pranaSTa] prakarSa se nAza ko prApta / paNasuMdarI strI [paNasundarI] vezyA / paNaddha vi [praNaddha] parigata / paNAma saka [ arpay ] arpaNa karanA, dene ke paNapanna strIna [de. paJcapaJcAzat] pacapana / lie upasthita karanA / paNapannaima vi [de. paJcapaJcAza] pacapanA / paNAma saka [pra+namaya ] namAnA / paNapanniya dekho paNavanniya / / paNAma saka [upa+nI] upasthita karanA / paNapanniya puM [paMcaprajJaptika] vyantara devoM kI | paNAma puM [praNAma] namaskAra / eka jAti / paNAmaNiA strI [de] strI viSayaka praNaya / paNama saka [pra + nm| praNAma karanA, | paNAmaya vi [arpaka] denevAlA / namana karanA / paNAmaya vi [praNAmaka] namAnevAlA / zabda paNamia vi [praNata namA haa| jisane namane | Adi viSaya / kA prArambha kiyA ho vaha / jisako namana kiyA paNAyaka / vi [praNAyaka] le jAnevAlA / gayA ho vaha / [praNamita namAyA huaa| paNAyaga , paNaya saka [pra + NI] sneha karanA, prema | | paNAla puM [praNAla] morI / karanA / prArthanA krnaa|| |paNAliA strI [praNAlikA] paramparA / pAnI paNaya - vi [praNata] jisako praNAma kiyA jAne kA raastaa| gayA ho vaha / jisane namaskAra kiyA ho paNAlI strI praNAlI]pAnI jAne kA rAstA / vaha / prApta / nimna, niicaa| paNAlI strI [pranAlI] zarIra-pramANa lambI paNaya puM [praNaya] sneha, prema / prArthanA / degvaMta laatthii| vi [degvat snehavAlA, premI / paNAsa saka [pra+nAzaya ] vinAza krnaa| paNaya puM [de] pNk| paNAsaNa vi [praNAzana] vinAzakAraka / paNaya puM [de. panaka] sevAra, tRNa-vizeSa / paNia vi [de] prakaTa, vyakta / kAI, jala-maila / sUkSma kardama / paNia vi [praNIta) racita / paNayAla vi [de. paJcacatvAriMza] paiMtAlIsavA~ / paNia na [paNita] becane-yogya vastu / vyavapaNayAla / strIna [de. paJcacatvAriMzat] hAra / kraya-vikraya / zarta, eka taraha kA paNayAlIsa ) paiMtAlIsa / juaa| bhUmi, "bhUmI strI. anArya dezapaNava dekho paNama / vizeSa / vikreya vastu rakhane kA sthAna / paNava puM[praNava oMkAra / sAlA strI [degzAlA] hATa / paNava puM. paTaha, Dhola, vAdya-vizeSa / / paNia na [paNya] vikreya vastu / deggiha,
Page #546
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNia-paNNatti saMkSipta prAkRta-hindI koSa 527 degghara na [gaha] dUkAna / degsAlA strI. / paNulla dekho paNolla / [zAlA] deghaatt| degAvaNa puM [paNa] | paNuvIsa strIna [paJcaviMzati] pacIsa kI dUkAna / saMkhyA / jinakI saMkhyA pacIsa ho ve / paNia vi [praNIta] sundara / bhUmi strI. paNuvIsaima vi [paJcaviMzatitama] paccIsavAM / manojJa bhUmi / paNolla saka [pra+Nud] preraNA krnaa| paNiaTTha vi [paNitArtha cora / - pheMkanA / nAza krnaa| paNiasAlA strI [paNyazAlA] godAma / paNollaya vi [praNodaka] preraka / paNiA strI [de] karoTikA / khopdd'ii| paNolli vi [praNodin] preraNA karanevAlA / paNidi / vi [paJcendriya ] tvak, jIbha, puM. prAjana daNDa, baila ityAdi hA~kane kI paNidiya , nAka, A~kha aura kAna-ina pA~coM lkdd'ii| indriyoM vAlA praannii| | paNNa vi [prajJa] jAnakAra, dakSa, nipuNa / paNiddha vi [prasnigdha vizeSa snigdha / paNNa vi [prAjJa] prajJAvAlA, buddhimAn, dakSa / paNidhANa dekho pddihaann| vi. praajny-smbndhii| paNidhi puMstrI [praNidhi] mAyA, chala / dekho | paNNa na [parNa] pattA, pattI / pnnihi| paNNa dekho paNia = paNya / paNiyattha vi [praNivasita] pahanA huaa| paNNa strIna [de] pacAsa / paNilia vi [de] hata, mArA huaa| paNNa dekho paMca, paNa degra / rasa tri. ba. paNivaia vi [praNipatita] nata, namA huaa| [degdazan] pnrh| rasama vi [degdaza] jisako namaskAra kiyA gayA ho vaha / panarahavA~ / degrasI strI [degdazI] panarahavIM / paNivaya saka [praNa + pat] namana karanA, | tithi-vizeSa / degraha dekho rs| degraha vi vandana krnaa| [degdaza] panarahavA~ / dekho panna = paMca / paNivAya puM [praNipAta] vandana, namaskAra / / paNNa vi [pArNa] parNa-sambandhI, patte kA / paNihA saka [praNi + dhA] ekAgra cintana paNNa" dekho paNNA / "va vi [degvat] prajJAkaranA dhyAna krnaa| apekSA krnaa| vaalaa| avadhAna krnaa| abhilASA karanA / ceSTA paNNaI [pannagA] bhagavAn dharmanAtha kI zAsanakaranA, prayatna karanA / prayoga krnaa| devii| paNihi puMstrI [praNidhi] ekAgratA, avadhAna / paNNaga [pannaga] sarpa / degAsana puM [zana] kAmanA / puM. carapuruSa, dUta / ceSTA, vyApAra / garur3a pkssii| riu puM [degripU] garuDa mAyA, kapaTa / vyavasthApana / bar3A nidhi / / pkssii| paNihiya vi [praNihita] prayukta vyApta / | paNNaga vi [de. pannaka] durgndhii| tila puM. vyavasthita / durgandhI tila / paNIya vi [praNIta] nirmita, kRta / snigdha, | paNNATTha strI [paJcaSaSTi] paMsaTha / ghRta Adi sneha kI pracuratAvAlA / nirUpita, | paNNatta vi [prajJapta] nirUpita, upadiSTa, prarUpita, AkhyAta / sundr| samyag | kathita / praNIta, racita / Asevita / Acarita / paNNatti strI [prajJapti] vidyAdevI-vizeSa / paNIhANa dekho pnnihaann| prakRSTa jJAna / jisase prarUpaNa kiyA jAya vaha /
Page #547
--------------------------------------------------------------------------
________________ 528 saMkSipta prAkRta-hindI koSa paNNapaNNiya-patta pA~cavA~ aMga-grantha, bhagavatI sUtra / sUrya- paNNAsaga vi [paJcAzaka] pacAsa varSa ko umra prajJapti Adi upAMga grantha / vidyaa-vishess| kaa| prarUpaNa, pratipAdana / degkhevaNI strI paNNuvIsa dekho pnnuviis| [degkSepaNI] kathA kA eka bheda / degpakkhevaNI paNha puMstrI [prazna] pRcchaa| vAhaNa na strI [prakSepaNI] kathA kA eka bheda / [degvAhana] jaina muni-gaNa kA eka kula / paNNapaNNiya paM [paNNapaNi] vyantara devoM kii| vAgaraNa na [ vyAkaraNa] gyArahavAM jaina eka jAti / aMga-grantha / dekho psinn| paNNaya dekho pnnnng| paNhaa aka [pra+stu] jharanA, TapakanA / paNNava saka [pra+jJApaya] prarUpaNa karanA, paNhaa / [de. prasnava] stana se dUdha kA upadeza karanA, pratipAdana karanA / paNhava , jharanA / jharanA, ttpknaa| paNNavaga vi [prajJApaka] prarUpaka, pratipAdaka / paNhava puM [pahnava] anArya deza-vizeSa / vi. paNNavaNa na [prajJApana] prarUpaNa, pratipAdana / / usa deza kA nivaasii| zAstra, siddhAnta / vi. jJApaka, nirUpaka / / paNhavia dekho pnndda| paNNavaNA strI [prajJApanA] prarUpaNA, prati | paNhi puMstrI [pASNi] pholI kA adhobhAga, pAdana / eka jaina Agama grantha 'prajJApanA' / gulpha kA nIcalA hissA, edd'ii| sUtra / paNhiyA strI [praznikA] er3I, gulpha kA adhopaNNavaNI strI [prajJApanI] arthabodhaka bhASA / bhaag| paNNavaNNa strIna [de. paJcapaJcAzat] pacapana / paNhua vi [prastuta] kSarita, jharA huaa| paNNavaya dekho pnnnnvg| jisane jharane kA prArambha kiyA ho vaha / paNNavettu vi [prajJApayitu] pratipAdaka, prarUpaNa paNhuira vi [praznotR] jharanevAlA / krnevaalaa| paNhottara na [praznottara] savAla-javAba / paNNA .saka [pra+jJA] prakarSa se jaannaa| pataNu dekho payaNu / acchI taraha jaannaa| patAra saka [pra + tAraya] ThaganA / paNNA strI [prajJA] manuSya kI dasa ava- patAraga vi [pratAraka] vaJcaka / sthAoM meM pAMcavIM avasthA / buddhi / jJAna / / patiNNa vi [pratIrNa] pAra pahu~cA huA, parisaha, parIsaha [degpariSaha, 'parISaha] | nistiirnn| buddhi kA garva na karanA / buddhi ke abhAva meM patuNNa na [pratunna] valkala kA banA huA kheda na karanA / degmaya puM [degmada] buddhi kA vastra / abhimAna / degvaMta vi [degvat jJAnavAn / paterasa ) vi [pratrayodaza] prakRSTa terahavAM / paNNAga vi [prajJa] vidvAn / patelasa , degvAsa na [degvarSa] prakRta terahavA paNNANa na [prajJAna] prakRSTa jJAna / samyam / varSa / prakRta terahavAM varSa / prasthita terahavA~ jJAna / Agama / degva vi [degvat] jJAnavAn / / vrss| zAstrajJa / patta vi [prApta] milA huA, pAyA huA / paNNArAha (apa) tri. ba. [paJcadazan] pnrh| degkAla, degyAla na [degkAla] caitya-vizeSa / vi. paNNAvIsA strI [paJcaviMzati pacIsa / avasarocita / paNNAsa strIna [de. paJcAzat] pacAsa / patta na [patra] pattI, pattA, dala / pA~kha /
Page #548
--------------------------------------------------------------------------
________________ patta-pattisamiddha saMkSipta prAkRta-hindI koSa kAgaja / degcchenja na [degcchedya] kalA-vizeSa / } meM kI jAtI racanA-vizeSa / maMta vi [degvat] patravAlA / degraha puM| pattaNA strI prApaNA] prApti / [degratha] pakSI / lehA strI[deglekhA] candanAdi | pattapasAiA strI [de] pattiyoM kI eka taraha se patra ke AkRtivAlI racanA-vizeSa, bhUSA kA | kI pagar3I, jise bhIla loga pahanate haiN| eka prakAra / degvallI strI. patravAlI ltaa| | pattapisAlasa na [de] Upara dekho| muMha para candana Adi se kI jAtI patra zreNI- pattaya na [patraka] eka prakAra kA geya / tulya racanA / viMTana [degvanta] patra kA | pattaraka na [de. prataraka] AbhUSaNa-vizeSa / bandhana / viTiya vi [vRntaka, vRntIya] | pattala vi [de] tIkSNa, teja / patalA / patra vRnta meM utpanna hotA eka prakAra kA | pattala vi[patrala]bahuta pattIvAlA / pakSmavAlA / zrIndriya jantu / vicchya [vRzcika]eka taraha | pattala na [patra] parNa / kA vRzcika, caturindriya jIvoM kI eka jAti / pattalI strI [de] eka prakAra kA rAja-deya / degveMTa dekho viTa / degsagaDiA strIzaka- pattahAraya vi [patrahAraka] pattoM ko becane kA TikA] pattoM se bharI haI gADI / degsamiddha vi | kAma karanevAlA / [samRddha] prabhUta pattevAlA |haar puM. trIndriya | pattANa saka [de| patAnA, miTAnA / jantu-vizeSa / hAra paM. pattI para nirvAha pattAmoDa puMna [AmoTapatra] tor3A huA patra / karanevAlA vAnaprastha / patti strI [prApti lAbha / patta na [pAtra] bhAjana / AdhAra, Azraya, | patti puM. senA-vizeSa, jisameM eka ratha, eka sthAna / dAna dene yogya guNI loka / lagAtAra hAthI, tIna ghor3e aura pAMca paidala hoM / paidala battIsa upavAsa / degbaMdha [degbandha] pAtroM calanevAlI senA / ko bA~dhane kA kapar3A / dekho pAya = pAtra / patti / saka [prati + i jAnanA / patta vi [prAtta] prasArita / pattia / vizvAsa karanA / Azraya karanA / pattaia vi pratyayita] vizvasta / | pattia vi [patrita] jisameM patra utpanna hue hoM pattaia vi [patrakita] alpa patravAlA / kutsita | vh| ptrvaalaa| pattia vi [pratIti, pratyayita] pratItivAlA, pattaura puM [de] vanaspati-vizeSa, eka prakAra kA vizvasta / gAcha / pattia na [prItika] proti, sneha / pattaccheja na [patracchedya] bANa se pattI bedhane | pattia puna [pratyaya] vizvAsa / kI klaa| nakkAzI kA kAma, khodane kA | pattia na [patrika] ma kata-patra / kAma / pattiA strI [patrikA] parNa / pattaTTa vi [de. prAptArtha] bahu-zikSita, vidvAn, | | pattiAa dekho pattia = prati + i / ati kuzala / pattiAva saka [prati + Ayaya ] vizvAsa pattaTTha vi [de] manohara / karAnA, pratIti kraanaa| pattaNa dekho pttttnn| pattiga dekho pattia = prItika / pattaNa na [de. pattraNa] bANa kA phalaka / puMkha, pattija dekho pattia = prati + i / bANa kA mUla bhAga / | pattijjAva dekho pattiAva / pattaNA strI [de. pattraNA] Upara dekho| puMkha | pattisamiddha vi [de] tIkSNa /
Page #549
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa pattI-patthida pattI strI [de] dekho pttpsaaiaa| patthaDa vi [prastRta]bichAyA huA, phailA huA / pattI strI [patnI] bhAryA / patthaNayA / strI [prArthanA ] vaanychaa| pattI strI [pAtrI] bhAjana / patthaNA yAcanA / vijJapti, nivedana / pattuM pAva = pra + Apa kA hekR. / patthaya vi [prArthaka] abhilASA karanevAlA / pattavagada (zau) vi [pratyapagata] sAmane gayA patthayaNa na[pathyadana] zambala, pAtheya, klevaa| huaa| vApasa gayA huaa| patthara saka [pra+ stu] bichAnA / phailAnA / pattea ) na [pratyeka hara eka / eka ke | patthara puM [prastara] patthara / pattega ) sAmane / na. karma-vizeSa, jisake patthara na [de] pAda-tADana, lAta / udaya se eka jIva kA eka alaga zarIra patthara dekho ptthaar| hotA hai / pRthaka-pRthak / puM. vaha jIva jisakA pattharaNa na [prastaraNa] bichaunA / zarIra alaga ho / degNAma na [nAman] dekho | pattharabhallia na [de] kolAhala karanA / Upara kA tIsarA artha / nigoyaya paM | pattharA strI [de] caraNa-ghAta, lAta / [ degnigodaka ] jIva-vizeSa / degbaddha paM. pattharia [de] pallava, kopala / anityatAdi bhAvanA ke kAraNabhUta kisI eka | patthava dekho ptthaav| vastu se paramArtha kA jJAna jisako utpanna haA | patthA aka [pra + sthA] prasthAna karanA, pravAsa ho aisA jaina muni / "buddhasiddha puM. pratyekabuddha | krnaa| hokara mukti ko prApta jIva / degrasa vi. | patthAra puM [prastAra] vistAra / tRNavana / vibhinna rsvaalaa| sarIra vi ['zarIra] pallavAdi-nirmita zayyA / piMgala-prasiddha vibhinna zarIravAlA / na. karma-vizeSa, jisake prakriyA-vizeSa / prAyazcitta ko racanA-vizeSa / udaya se eka jIva kA eka vibhiH zarIra | vinAza / hotA hai / degsarIranAma na [degzarIranAman] | patthArI strI [de] samUha / zayyA / vahI pUrvokta artha / patthAva saka [ prastAvay ] prArambha karanA / patteya vi [pratyeka] bAhya kAraNa / patthAva puM [prastAva ] avasara / prasaMga, pattha saka [pra + arthay ] prArthanA karanA / prakaraNa / abhilASA karanA / rokanA / patthia vi [prasthita] jisane prayANa kiyA ho pattha puM [pArtha] madhyama pANDava arjuna / pAJcAla vaha / na. prasthAna, gati, cAla / deza ke eka rAjA kA nAma / bhaddilapura nagara | patthia vi [prArthita] jisake pAsa prArthanA kI kA eka raajaa| gaI ho vaha / jisa cIja kI prArthanA kI gaI pattha puM [prArtha] prArthana, prArthanA / do dinoM ho vaha / kA upavAsa / patthia vi [de] zIghra, jaldI karanevAlA / pattha dekho paccha = pathya / patthia vi [prArthika] prArthI / pattha puM [prastha] kuDava kA eka parimANa / patthia vi [prAsthita] prakRSTa zraddhAvAlA / setikA, eka kuDava kA parimANa / patthiadeg / strI [de] bA~sa kA banA huA patthaga dekho ptthy| patthiA , bhAjana-vizeSa / piDaga, piDaya patthaDa puM [prastara] racanA-vizeSavAlA samUha / na [degpiTaka] vahI artha / / bhavanoM ke bIca kA antagala bhaag| patthida dekho patthia = prasthita, prArthita /
Page #550
--------------------------------------------------------------------------
________________ patthiva-pAva saMkSipta prAkRta-hindI koSa 531 patthiva puM [pArthiva] rAjA / vi. pRthivI kA | padIva saka [pra+dIpaya] jalAnA / prakAza vikAra / krnaa| patthI strI [de. pAtrI] pAtra, bhAjana / padIva dekho paIva + pradIpa / patthINa na [de] moTA kpdd'aa| vi. sthUla / padIviA strI [pradIpikA] choTA diyA / patthaya vi[prastuta] prakaraNa-prApta, prAkaraNika / padugga puMna [pradurga] koTa, kilA / prApta, labdha / paduTu vi [pradviSTa, praduSTa ] vizeSa dveSa ko patthura dekho patthara = pra+stu / prApta / patthe = dekho pattha = pra+arthaya / padubbheiya na [padodbhedaka] pada-vibhAga aura zabdArtha mAtra kA pArAyaNa / patthou vi [prastota] prastAva karanevAlA / padUmiya vi [pradAvita, pradUna] atyanta pravartaka / pIr3ita / pathama (pa) dekho pddhm| padUsa saka [pra + dviS ] dveSa krnaa| padaa saka [gam] jAnA, gamana karanA / padasia vi [pradarzita dikhalAyA huaa| padUsaNayA strI [pradveSaNA, pradUSaNA] dveSa, mAtsarya / padakkhiNa vi [pradakSiNa] jisane dakSiNa kI padekkha saka [pra + dRz ] prakarSa se dekhnaa| tarapha se lekara maNDalAkAra bhramaNa kiyA ho padesa dekho paesa = pradeza / vaha / na. dakSiNAvarta bhramaNa / padakSiNa saka [ pradakSiNaya ] pradakSiNA padesa puM [pradveSa] dveSa / padesia vi [pradezita] prarUpita, pratipAdita / krnaa| padosa dekho paosa - de, pradveSa / padaNa na [padana] pratIti kraanaa| padosa dekho paosa = pradoSa / padaNa (zau) na [patana] giranA / padda na [de] grAma-sthAna / choTA gA~va / padama (zau) dekho pauma / padda na [padya] zloka, vRtta, kAvya / padaya dekho payaya = ptNg| paddesa dekho padesa prdvess| padarisiya dekho padaMsi / paddhai strI [paddhati] raastaa| paMkti, zreNI / padahaNa na [pradahana] saMtApa, grmii| padAi vi [pradAyin] denevAlA / paripATI / prakriyA, prakaraNa / padANa na [pradAna] dAna, vitaraNa / paddhaMsa puM [pradhvaMsa] dhvaMsa, nAza / 'TbhAva puM. padAdi (zau) [padAti] paidala sainika / abhAva vizeSa, vastu ke nAza hone para usakA padAyaga vi [pradAyaka] denevAlA / jo abhAva hotA hai vh| padAva dekho pyaav| paddhara vi [de] Rju, sIdhA / zIghra / padAhiNa vi [pradakSiNa] prakRSTa dakSiNa, prakarSa , paddhala vi [da] donoM pAvoM meM apravRtta / se dakSiNa dizA meM sthita / paddhAra vi [de] jisakA pUMcha kaTa gayA ho padikidi (zau) dekho paDikidi / vh| paditta dekho plitt| padhAiya dekho pdhaaviy| padisa. strI [pradiz ] vidizA, IzAna padhANa dekho pahANa / Adi / padhAra dekho pahAra = pra+dhAraya / padissA dekho padekkha / padhAva saka [ pra+dhAt ] daur3anA, adhika vega
Page #551
--------------------------------------------------------------------------
________________ 532 saMkSipta prAkRta-hindI koSa se jAnA / padhAvaNa na [ pradhAvana] daur3a, vega se gamana / kArya kI zIghra siddhi / prakSAlana / padhUvaNa na [ pradhUpana ] dhUpa denA | eka prakAra kA Alepana dravya | vastu / padhUviya vi [ pradhUpita ! jisako dhUpa diyA pappADiyA strI [ parpaTikA ] tila Adi kI gayA ho vaha / banI huI eka prakAra kI khAdya vastu / pappala dekho pappaDa | padhoa saka [pra + dhAv ] dhonA / padhoa vi [ pradhauta] dhoyA huA / padhova saka [pra + dhAv ] dhonA / pana dekho paMca / ra, rasa tri. ba. [ "dazan ] panaraha | pannagaNA strI [paNyAGganA ] vezyA / pannatara strI [paJcasaptati] pacahattara | pannattu vi [ prajJApayitu] AkhyAtA, pratipAdaka / patrapattiyA strI [ prajJapratyayA ] dekho puna pattiyA / papphuTTa aka [pra + sphuT ] khilanA / phUTanA / papphuDia puM [ prasphuTita ] narakAvAsa - vizeSa / papphuya dekho pappu / panapannaima dekho paNapanna I pannayA strI [ pannagA] bhagavAn dharmanAthajI kI papphura aka [pra + sphur ] pharakanA, hilanA | zAsana - devI | kA~panA | panavaga vi [ prajJApaka] pratipAdaka, prarUpaka / pannAsa [ mRd ] mardana karanA / pannArasa ( apa ) triva [ paJcadazan ] panhu (apa) dekho pahaa = de. prasnava / papaMca dekho pavaMca | papalINa vi [ prapalAyita ] bhAgA huA / pamiha puM [ prapitAmaha] brahmA, vidhAtA / paradAdA | paputta puM [ praputra] pautra / paputta puM [prapautra] pautra kA putra / papotta } padhAvaNa-pabaMdhaNa pappaDa pappADaga puMstrI [parpaTa] pApar3a | pApar3a ke AkAravAlA zuSka mRtkhaNDa / pAya puM [pAcaka ] narakAvAsa - vizeSa / 'modaya puM [ modaka ] eka prakAra kI miSTa panaraha / pannAsa dekho paNNAsa / degima vi [ tama] papphoDa dekho pacAsava / pappa saka [ pra + Ap ] prApta karanA / pappA na [ de. parpaka] vanaspati- vizeSa | pappIa puM [de] cAtaka pakSI, papIhA / pappua vi [prapluta] jalArdra | vyApta / na. kUdanA, lA~ghanA | paphaMdaNa na [ praspandana] pracalana, pharakanA / paphADa puM [] agni-vizeSa | paphiDia vi [] pratiphalita / paphuavi [] dIrgha / ur3atA / papphulla aka [pra + phull ] vikasanA / papphulla vi [ praphulla ] vikasita, khilA huA / papphulliA strI [ praphullikA ] dekho uphulliA / papphusiya na [ praspRSTa] uttama sparza | / papphoDa saka [pra + sphoTay ] jhAr3anA / jhAr3a kara girAnA / AsphAlana karanA / prakSepaNa karanA / prakRSTa dhUnana karanA / tor3anA / paphulla dekho papphulla / pabaMdha saka [pra + bandh ] prabandha rUpa se kahanA | vistAra se kahanA / pabaMdha puM [ prabandha] sandarbha grantha, paraspara anvita vAkya-samUha / nirantaratA ! pabaMdha na [ prabandhana] prabandha, sandarbha, anvita vAkya- samUha kI racanA |
Page #552
--------------------------------------------------------------------------
________________ pabala-pabhAvaga saMkSipta prAkRta-hindI koSa pabala vi [prabala] baliSTha, pracaNDa, prakhara / / nagarI kA nAma / candra kI eka agramahiSI kA pabAhA strI prabAdhA] vizeSa pIr3A / nAma / sUrya kI eka anamahiSI kA nAma / pabuddha vi [pravuddha] pravINa, nipuNa / jAgA pabhaMkarAvaI strI [prabhaGkarAvatI] videha varSa huaa| jisane acchI taraha jAnakArI prApta kI eka nagarI / kI ho vaha / pabhaMgura vi [prabhaGgara] ati vinazvara / pabodha saka [pra + bodhaya] jAgRta karanA / / | pabhaMjaNa puM [prabhaJjana] vAyukumAra-nikAya ke jJAna kraanaa| uttara dizA kA indra / lavaNa-samudra ke eka pabohaya dekho pabodha / pAtAla-kalaza kA adhiSThAyaka deva / mAnuSottara pabohaya vi [prabodhaka] prabodha-kartA / parvata ke eka zikhara kA adhipati deva / pabbala dekho pbl| "taNaa ' [ tanaya] hanUmAn / pabbAla dekho pavvAla = chAday / pabhaMsaNa na [prabhraMzana] skhlnaa| pabbAla dekho pavvAla = plAvay / pabhakata puM [prabhakAnta] vidyutkumAra devoM ke pabbuddha dekho pabuddha / harikAnta aura harissaha nAmaka donoM indroM pabbha vi [praha va] namra / ke lokapAloM ke naam| panbhaTTha / vi [prabhraSTa] paribhraSTa, praskhalita, pabhaNa saka [pra+bhaN] kahanA, bolanA / pabbhasia ) cUkA huaa| vismRta / paM. | pabhama saka [pra+bhram ] bhramaNa karanA, narakAvAsa-vizeSa / bhaTakanA / panbhAra puM [de. prAgabhAra saMghAta, samUha / / | pabhava aka [ pra+bhU ] samartha honA, pahu~canA / panbhAra puM[de] prvt-kndraa| honA, utpanna honaa| pabbhAra puM [prAgbhAra] prakRSTa bhAra / Upara kA | pabhava mu [prabhava] utpatti, janma, prasati, bhAga / thor3A namA huA parvata kA bhAga / eka | prasava / prathama utpatti kA kAraNa / eka jainadeza, eka bhAga / utkarSa, parabhAga / puna. parvata | muni, jambu-svAmI kA ziSya / ke Upara kA bhAga / vi. thor3A namA huaa| |pabhavA strI [prabhavA] tatIya vAsudeva kI pabbhArA strI [prAgbhArA] dazA-vizeSa, puruSa | pttraanii| kI sattara se assI varSa taka kI avasthA / | pabhA strI [prabhA] kAnti, teja / prabhAva / pabhUa vi [prabhUta] utpanna / pabhAia / puMna [prabhAta] subaha / vi. prakApabhoa puM [de. prabhoga] bhoga, vilAsa / pabhAya ) zita / 'taNaya vi [degsaMbandhin] pabha puM [prabha] harikAnta nAmaka indra kA eka prbhaat-smbndhii| lokapAla / dvIpa-vizeSa aura samudra-vizeSa kA | pabhAra puM [prabhAra] prakRSTa bhAra / adhipati deva / pabhAva dekho pahAva = pra + bhAvay / degpabha vi [prabha] sadRza, tulya / pabhAvaI strI [prabhAvatI] unnIsaveM jinadeva kI degpabhai dekho degpbhii| mAtA kA nAma / rAvaNa ko eka patnI kA pabhaMkara puM [prabhaGkara] graha-vizeSa, jyotiSa nAma / udAyana rAjarSi kI paTarAnI aura cer3A deva-vizeSa / puna. deva-vimAna / nareza kI putrI kA nAma / baladeva ke putra pabhaMkara vi [prabhAkara] prakAzaka / niSadha kI bhAryA / rAjA bala kI patnI / pabhaMkarA strI [prabhaGkarA] videha-varSa kI eka | pabhAvaga vi [prabhAvaka] prabhAva bar3hAnevAlA,
Page #553
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa pabhAvaya-pamANa zobhA kI vRddhi krnevaalaa| unnati-kAraka / . vivAha ke samaya kiyA jAtA eka taraha kA gaurava janaka / ubaTana / pabhAvaya vi [prabhAvaka gaurava bddh'aanevaalaa| | pamakkhia vi [pramrakSita] vilipta / vivAha pabhAvAla puM [prabhAvAla] vRkSa-vizeSa / ke samaya jisako ubaTana kiyA gayA ho vaha / pabhAsa saka [pra+ bhASa] bolanA, bhASaNa | pamajja saka [pra+mRj, mArja ] mArjana krnaa| karanA, sApha-sutharA karanA, jhADU Adi se pabhAsa aka [pra+bhAsa] prakAzita honaa| dhUli vagairaha ko dUra karanA / pabhAsa saka [pra + bhAsaya] prakAzita krnaa| pamajjaNiyA / strI [pramArjanI] jhADU / pabhAsa puM[ bhAsa] bhagavAn mahAvIra ke eka | pamajaNI / gaNadhara kA nAma / eka vikaTApAtI parvata kA | pamajaya vi [pramArjaka] pramArjana karanevAlA / adhiSThAtA deva / eka jaina muni kA nAma / eka | pamatta vi [pramatta] asAvadhAna, pramAdI / na. citrakAra kA nAma / na. tIrtha-vizeSa / deva- chaThavA~ guNa-sthAnaka / pramAda / joga puM vimAna-vizeSa / degtittha na ["tIrtha] tIrtha- [degyoga] pramAda-yukta ceSTA / degsaMjaya puM vizeSa, bhAratavarSa kI pazcima dazA meM sthita | [degsaMyata] pramAdI sAdhu / eka tIrtha / pamada dekho pmy| pabhAsA strI [prabhAsA] ahiMsA, dyaa| pamadA dekho pmyaa| pabhii dekho pbhiii| pamadda saka [pra + mRd] mardana krnaa| vinAza pabhii vi. ba. [prabhRti] ityAdi, vagairaha / karanA / kama karanA / cUrNa karanA / ruI kI pUNI-pUnI bnaanaa| pabhiI (a[prabhRti] prArambha kara, (vahA~ se)| pamadda 5 [pramarda] jyotiSa zAstra meM prasiddha pabhIi zurU kara lekara / eka yoga / saMgharSa, saMmarda / vi. madana karane vAlA / vinAzaka / pabhIya vi [prabhIta] atyanta DarA huaa| pamaddaya vi [pramardaka] pramardana-kartA / pabhu prabha] ikSvAkuvaMza ke eka rAjA kA pamaya puM [pramada] Ananda / na. dhatUre kA nAma / svAmI, mAlika / rAjA / vi. samartha / / phala / 'cchI strI [kSI] mahilA / degvaNa yogya, lAyaka / na [degvana] rAjA kA antaHpura-sthita vaha vana pabhuMja saka [pra + bhuj] bhoga krnaa| jahA~ rAjA rAniyoM ke sAtha krIr3A kare / pabhuti (pai) dekho pbhiii| pamayA strI [pramadA] uttama strI / pabhutta vi [prabhukta] jisane khAne kA prArambha pamaha puM [pramatha] ziva kA anucara / degNAha puM kiyA ho vaha / jisane bhojana kiyA ho vaha / [degnAtha] mahAdeva / degAhiva puM [dhipa] pabhUi , dekho pbhiii| ziva / pamA saka [pra + mA] satya-satya jJAna karanA / pabhUya vi [prabhUta] pracura, bahuta / pamA strI [pramA] pramANa, parimANa, nyAya / pabhoya (apa) dekho uvabhoga / pamA dekho pamAya %pramAda / pamaila vi [pramalina] ati malina / pamAi vi [pramAdin] pramAdI, bedrkaar| pamakkhaNa na [pramrakSaNa] abhyaJjana, vilepana / / pamANa saka [pra+mAnaya] vizeSa rIti se pabhijJa pbhiiiN| pabhUI
Page #554
--------------------------------------------------------------------------
________________ pamANa-pamha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 535 mAnanA, Adara krnaa| graha-vizeSa, jyotiSka deva-vizeSa / na. prakRSTa pamANa na [pramANa] yathArtha jJAna / satya jJAna | Arambha, Adi, ApAta / kA sAdhana / jisase nApa kiyA jAya vaha / | degpamuha vi. ba. [pramukha] vagairaha, Adi / parimANa / sNkhyaa| nyAya-zAstra / puMna. satya | pradhAna, zreSTha mukhya / rUpa se jisakA svIkAra kiyA jAya vaha / | pamuhara vi [pramukhara] vAcAla / mAnanIya, AdaraNIya / saccA, ThIka-ThIka / pameila vi [pramedasvin] jisake zarIra meM degvAya puM [vAda] nyAya-zAstra, tarka-zAstra / | carbI bahuta ho vaha / degsaMvacchara puM[saMvatsara] varSa-vizeSa / pameya vi [prameya] pramANa-viSaya, satya-padArtha / pamANa saka [pramANaya] pramANa rUpa se svIkAra | pameha puM [prameha] meha roga, mUtra-doSa, bhukrnaa| mtrtaa| pamANiA / strI [pramANikA, pramANI] | pamoa puM [pramoda] Ananda / rAkSasa-vaMza ke pamANI ) chanda-vizeSa / eka rAjA kA nAma, eka laMkA-pati / pamANIkara aka [pramANI+kR] pramANa karanA, | pamokkha dekho pmuNc| satya rUpa se svIkAra karanA / | pamokkha puMna [pramokSa] mukti, nirvANa / pamAda dekho pamAya pra+mad / pratyuttara / pamAda dekho pamAya = pramAda / pammalAa aka [pra+mlai] adhika mlAna pamAya aka [pra + mad] pramAda karanA / honaa| pamAra puM [pramAra] maraNa kA prArambha / burI pammAa / vi [pramlAna] vizeSa mlAna, taraha maarnaa| pammAia ) atyanta murajhAyA huA / pamiya vi [pramita] parimita, nApA huA / zuSka / pamilANa vi [pramlAna] atizaya murajhAyA pammANa vi [pramlAna] nisteja, murajhAyA huaa| huA / na. phIkApana, murjhaanaa| pamilAya aka [pra + mla] murjhaanaa| pammi puM [de] hAtha / pamilla aka [pra+mIla] vizeSa saMkoca | pammukka dekho pamukka / karanA , skucnaa| pammuha vi [prAGmukha] pUrva kI ora jisakA pamIya dekho pamA pra + mA kA karma. / muMha ho vaha / pamIla dekho pmill| pamha puMna [pakSman] A~kha ke bAla / padma pamuia vi [pramudita] harSa-prApta / Adi kA kesr| sUtra Adi kA atyalpa pamuMca saka [pra + muc] parityAga karanA / bhAga / pA~kha / keza kA ana-bhAga / agra-bhAga / pamukta vi [pramukta] pritykt| mahAvideha varSa kA eka vijaya-pradeza / na. degpamukkha dekho degpmuh| eka deva-vimAna / degkaMta na [degkAnta] eka pamucchiya puM [pramUcchita] narakAvAsa / deva-vimAna kA nAma / kUDa puM [degkUTa] pamutta dekho pmukk| parvata-vizeSa / na. brahmaloka nAmaka devaloka pamudiya dekho pmuia| kA eka deva-vimAna / parvata-vizeSa kA eka pamuddha vi [pramugdha] atyanta mugdha / zikhara / degjjhaya na [degdhvaja] deva-vimAnapamuha vi [pramukha] tallIna dRSTivAlA / puM. ' vizeSa / 'ppabha na [degprabha] brahmaloka kA eka
Page #555
--------------------------------------------------------------------------
________________ 536 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pamha-payaMga devavimAna / deglesa, 'lessa na [deglezya] pamhusa saka [pra+muS] corI krnaa| brahmaloka-sthita eka deva-vimAna / degvaNNa na / pamhuha saka [sma] smaraNa karanA / [degvarNa] vahI pUrvokta arth| degsiMga na | pamhaNa vi [smartR] smaraNa karanevAlA / [zRGga] vahI artha / degsiTTha na [degsRSTa] | paya saka [pac] pakAnA, pAka karanA / vahI pUrvokta artha / vitta na [varta] vahI | paya saka [pad] jAnA / jAnanA / vicAranA / artha / paya puMna [payas] dUdha / jala / hara dekho pamha dekho pum| gaMdha vi [gandha] kamala | pohr| kI gandha / vi. kamala ke samAna gndhvaalaa| paya puM [praja] prANI, jantu / deglesa vi [deglezya] padmA nAmaka lezyA- paya puMna [pada] vibhakti ke sAtha kA zabda / vAlA / lesA strI[deglezyA pAMcavIM lezyA, zabda-samUha, vAkya / paira / pAda-cihna / padya AtmA kA zubhatara pariNAma-vizeSa / "lessa | kA cauthA hissA / nimitta, kAraNa / sthAna / dekho 'les| padavI,adhikAra / zaraNa / pradeza / vyavasAya / pamhaa saka [pra + smR] vismaraNa honA / kUTa, jAla-vizeSa / khema na [degkSema] ziva, pamhagAvaI strI [pakSmakAvatI] mahAvideha kalyANa / 'ttha puM [degstha] padAti, paidala / varSa kA eka vijaya. pradeza-vizeSa / degpAsa puM [degpAza] vAgurA, jAla Adi pamhaTTa vi [prasmRta] vismRta / jisako bandhana / rakkha puM[degrakSa] pyAdA / viggaha vismaraNa huA ho| puM [vigraha] padaviccheda / vibhAga puM. utsarga pamhaTTha vi [de] prabhraSTa, vilupta / prakSipta / / aura apavAda kA yathA-sthAna niveza, sAmA. pamhaya vi [pakSmaja] pakSma se utpanna / na. eka cArI-vizeSa / vIDha dekho pAyavIDha / prakAra kA suutaa| degsamAsa puM. padoM kA samudAya / TNusAri vi pamhara puM [de] apamRtyu, akAla maraNa / [nusArin] eka pada se aneka anukta padoM pamhala vi [pakSmala] sundara pakSma yukt| kA bhI anusandhAna karane kI zaktivAlA / pamhala puM [de] kiMjalka, padma Adi kA degANusAriNI strI [deganusAriNI] eka pada ke kesara / zravaNa se dUsare azruta padoM kA svayaM patA pamhaliya vi [de. pakSmalita] dhavalita / / lagAnevAlI buddhi / pamhasa saka [vi + smR bhUla jaanaa| paya (apa) dekho patta = prApta / pamhA strI [padmA] padma lezyA, AtmA kA paya dekho payA-prajA / degpAla vi. prajA kA zubhatara pariNAma-vizeSa / vijaya kSetra-vizeSa / pAlaka / puM. tUpa-vizepa / pamhAra puMde] bemauta maraNa / degpaya vi[prada] denevaalaa| pamhAvaI strI [pakSmAvatI] vijaya-vizeSa ko payai strI [prakRti] saMdhi kA abhAva / eka nagarI / parvata-vizeSa / payai dekho pgi| pamhuTTa vi [de] nAza-prApta / vismRta / payaiMda puM [patagendra, padakendra] vAnavyantarapamhattaravaDisaga na [pakSmottarAvataMsaka] jAtIya devoM kA indr| brahmaloka meM sthita eka deva-vimAna / payaI dekho pyvii| pamhusa saka [vi + smR] bhUlanA / payaMga puM [pataGga] sUrya / raMga-vizeSa, raJjanapamhusa saka [pra + mRz] sparza karanA / / dravya-vizeSa / zalabha, phatiMgA / payaya = pataga,
Page #556
--------------------------------------------------------------------------
________________ payaMcula-payara saMkSipta prAkRta-hindI koSa 537 padaka, pdg| degvIhiyA strI [vIthikA] | payaDIkara saka [prakaTI + kR] prakaTa krnaa| zalabha kA udd'naa| bhikSA ke lie pataMga kI | payaDIbhUa / vi [prakaTIbhUta] jo prakaTa taraha calanA, bIca meM do cAra gharoM ko chor3ate | payaDIhaa , huA ho / hue bhikSA lenA / degvIhI strI [degvIthI] | payaDDhaNI strI [de] prtiihaarii| AkarSaNa / vahI pUrvokta artha / mhissii| payaMcula puna [prapaJcula] matsyabandhana-vizeSa, | payaNa dekho pavaNa / machalI pakar3ane kA eka prakAra kA jAla / / payaNa dekho pddnn| payaMDa vi [pracaNDa] atyugra, tIvra, prakhara / | payaNa / na [pacana, degka] pAka, pakAnA / bhayAnaka, bhyNkr| payaNaga , pakAne kA pAtra / sAlA strI payaMDa vi [prakANDa] atyugra, utkaTa / [degzAlA] eka-sthAna / payaMpa aka [pra + kamp] atizaya kaaNpnaa| | payaNu / vi [pratanu] kRza / sUkSma / alpa / payaMpa saka [pra + jalpa] kahanA, bolanA / | payaNua bakavAda krnaa| payaNNaya dekho pinnnng| payaMsa saka [pra + darzaya] dikhalAnA / payatta aka [pra + yat] prayatna karanA / payakka dekho pAikka / payatta dekho payaTTa = pra+vRta / payakkha saka [pratyA+khyA] pratyAkhyAna payatta puM prayatna] ceSTA, udyama, udyoga / karanA, pratijJA krnaa| payatta vi [pradatta, pratta] diyA huA / anujJAta, payakkhiNa dekho padakkhiNa / sammata / payakkhiNA dekho pdkkhinnaa| payatta dekho payaTTa = pravRtta / payaga dekho payaya = pataga, padaka, padaga / payattAvia vi [pravattita] pravRtta kiyA huaa| payaccha saka [pra + yam] denA, arpaNa karanA / | payattha paM [padArtha] zabda kA pratipAdya, pada kA payaTTa aka [pra + vRt] pravRtti karanA / artha / tattva / vastu, cIja / payaTTa vi [pravRtta] jisane pravRtti kI ho vaha / | payanna dekho paiNNa = prakIrNa / calita / payannA dekho pinnnnaa| payaTTaya vi [pravartaka] pravRtti karanevAlA / payappaNa na [prakalpana] kalpanA, vicAra / payaTTAvaa vi [pravartaka] pravRtti karAne- | payaya dekho pAyaya = prAkRta / vaalaa| payaya vi [prayata] prayatna-zIla / payaTTAvia vi [pravattita] pravRtta kiyA huaa| | payaya puM [pataga, padaka, padaga] vAnavyantara payaTTia vi [de] kisI kArya meM lagAyA huaa| devoM kI eka jAti / pataga devoM kA dakSiNa payaTThANa dekho paiTThANa / dizA kA indra / 'vai puM [ pati] pataga devoM payaDa saka [pra + kaTaya] prakaTa karanA, vyakta kA uttara dizA kA indra / karanA / vikhyAta honA / payaya na [de] aniza, nirantara / payaDi dekho pgi| payara saka [smR] smaraNa karanA / payaDi strI [de] maarg| payara aka [pra + car] pracAra honaa| phailanA payaDiya vi [prapatita] girA huaa| vyApta honA, kAma meM laganA / payaDIkaya vi [prakaTIkRta] prakaTa kiyA huA / ' payara puM [prakara] samUha, sArtha, jatthA /
Page #557
--------------------------------------------------------------------------
________________ 538 saMkSipta prAkRta-hindI koSa payara-payA payara puM [pradara] yoni kA roga-vizeSa / vidA- | payalAiyA strI [de] hAtha se calanevAle jantu raNa, bhaMga / zara, bANa / kI eka jAti / payara dekho paira = vap / payalAya dekho payalA = pracalAy / payara dekho payAra = prakAra / payalAya puM [de] mahAdeva / sA~pa / payara dekho payAra pracAra / payalAyaNa na [pracalAyana] dekho payalAia / payara puMna [pratara] patraka, patrA, ptraa| vRtta payalAyabhatta puM [de] mora / patrAkAra aabhuussnn-vishess| gaNita-vizeSa, payalia dekho pyddia| sUcI se guNI huI suucii| bheda-vizeSa, bA~sa payaliya vi [pradalita] tor3A huaa| Adi kI taraha padArtha kA pRthagbhAva / degtapa payale saka [pra = cAlaya] calAyamAna karanA / puna [tapas] tapa-vizeSa / degvaTTa na [degvRtta] | payalla aka [pra+sa] pasaranA, phailanA / saMsthAna-vizeSa / payalla aka [kR] zithila karanA, DhIlA honA / payara na [pratara] gaNita-vazeSa, zreNI se gunI / | lttknaa| huI shrennii| payalla vi [prasRta] phailA huaa| payaraNa na [prakaraNa] prastAva, prasaMga / ekArtha- payalla puM [prakalya] mahAgraha-vizeSa / pratipAdaka grantha / ekArtha-pratipAdaka granthAMza / payava saka [pra + tapa, tApay] tapAnA / payaraNa na [prataraNa] prathama dAtavya bhikSA / payava saka [pA] pInA, pAna karanA / payarisa dekho pyNs| payavaI strI [de] senA, lazkara / payarisa dekho pgris| payavi strI [padavi] dekho pyvii| payala aka [pra + cala] clnaa| skhalita payavI strI [padavI] rAstA / biruda, honA / pdvii| payala dekho payaDa - pra + kaTay / payaha saka [pra + hA] tyAga karanA, chor3anA / payala dekho payaDa prakaTa / payahiNa dekho padakSiNa = pradakSiNa / payala (apa) saka [pra + cAlaya] canA / | payA saka [pra+ janaya] prasava karanA, janma giraanaa| denaa| payala vi [pracala] calAyamAna, clnevaalaa| payA saka [pra+yA] prasthAna karanA / payala puM [de] niidd'| | payA strI [de] cullI, culhA / payaladeg ) strI [de. pracalA] nIMda / baiThe-baiThe | payA strI. ba. [prajA] vazavartI manuSya, raiyata / payalA aura khar3e-khar3e jo nIMda AtI hai jana-samUha / jantu-samUha / santAna vAlI strii| vaha / jisake udaya se baiThe-baiThe aura khar3e khar3e santAna / degNaMda puM [degnanda] eka kulakara nIMda AtI hai vaha karma / degpayalA strI puruSa kA nAma / degnAha puM [degnAtha] rAjA / [de. pracalA] jisake udaya se calate calate "pAla puM. eka jaina muni jo pA~caveM baladeva ke nidrA AtI hai vaha karma / calate-calate Ane- pUrvajanma meM guru the| vai puM [degpati] vAlI noda / vidhaataa| prathama vAsudeva ke pitA kA nAma / payalA aka [pracalAya] nitA lenaa| rohiNI-nakSatra kA adhiSThAyaka deva / dakSa, payalAia na [pracalAyita] nIMda ke kAraNa | kazyapa Adi RSi / nareza / ravi / agni / baiThe-baiThe sira kA ddolnaa| tvssttaa| pitaa| kITa-vizeSa / jaamaataa|
Page #558
--------------------------------------------------------------------------
________________ payAi- para ahorAtra kA unnIsavA~ muhUrtta / payAi puM [ padAti] pA~va se ( paidala calanevAlA payAsa (apa) nIce dekho / sainika | payAga puMna [ prayAga ] tIrtha-vizeSa, jahA~ gaMgA aura yamunA kA saMgama hai / payANa na [ pradAna ] dAna, vitaraNa / payANa na [ pratAna] vistAra | saMkSipta prAkRta-hindI koSa payANa na [ prayANa] prasthAna, gamana / payAma dekho pakAma / payAma na [de] anupUrva, kramAnusAra 1 payAya dekho payAga / vaha | payAya vi [ prajAta] utpanna, saMjAta | pAyavi [ prajAta, prajanita] prasUta, jisane janma diyA ho vaha | payAya dekho payAva = pratApa / payAra saka [ pra + cAray ] pracAra karanA / payAra saka [pra + tAray ] ThaganA / payAra puM [ prakAra ] bheda, kisma / DhaMga, rIti, taraha / payArapuM [prAkAra] durga / payAra puM [pracAra saMcAra, saMcaraNa / prasAra / prakarSa - prApti / AcaraNa, AcAra / payAla puM [pAtAla] bhagavAn anantanAthajI kA zAsana-yakSa / payAva saka [ pra + tApay ] garama karanA / payAva puM [ pratApa ] teja, prakharatA / prakRSTa tApa, prakhara USmA | payAvaNa na [ pAcana ] pakavAnA, pAka karanA / payAvaNa na [ pratApana ] tapAnA / agni / payAvi vi [ pratApin ] pratApa - zAlI / puM. ikSvAku vaMza ke eka rAjA kA nAma / payAsa saka [ pra + kAzay ] vyakta karanA / camakAnA / prasiddha karanA / payAsa dekho pagAsa - prakAza / payAsa puM [prayAsa] prayatna, udyama / payyavatthANa (zau) na [paryavasthAna] prakRti meM avasthAna | payAya vi [ prayAta] jisane prayANa kiyA ho | para saka [ bhram ] bhramaNa karanA, ghUmanA / para dekho pa = pra / 539 payAsaga vi [ prakAzaka] prakAza karanevAlA / payAsaNa na [ prakAzana ] prakAza-karaNa | vi. prakAzaka, prakAza karanevAlA | payAsaya dekho payAsaga / payAhiNa dekho padakkhiNa = pradakSiNa / payAhiNa dekho padakkhiNa = pradakSiNay / payAhiNA dekho padakkhiNA / para vibhinna, itara / tatpara, tallIna / zreSTha, dUravartI / pradhAna / prakRSTa / uttaravartI / anAtmIya / puM. zatru / na. phakta / "uTTha vi puM. kokila [tIrthika ] puM [deza] ['tas] bAda meM, [puSTa ] anya se pAlita / pakSI / 'utthiya vi bhinna darzanavAlA | esa videza | 'o a paralI -- dUsarI tarapha | itara meM / anya se / fara [ gaNaya ] bhinna gaNa se sambandha rakhanevAlA / garihaMjhANa na [deg garhAdhyAna] itara kI nindA kA vicAra / dhAya puM [ghAta] dUsare ko AghAta pahu~cAnA / puMna: jisake udaya se jIva anya balavAnoM kI dRSTi meM bhI ajeya samajhA jAtA hai vaha karma / 'cittaNu va [cittajJa ] anya ke mana ke bhAva ko jAnanevAlA / cchaMda, chaMda puM [cchanda ] anya kA Azaya / parAdhIna / jANuavi [' jJa] para ko jAnanevAlA / prakRSTa jAnakAra | [] paropakAra | 'TThA strI [T] dUsare ke lie / NidaMjhANa na [nindAdhyAna] anya kI nindA kA cintana | Nua dekho 'jANua / 'taMta vi [degtantra] parAdhIna | 'titthi dekho
Page #559
--------------------------------------------------------------------------
________________ 540 saMkSipta prAkRta-hindI koSa degutthiya / tIra na. sAmanevAlA kinArA / / khUba pAna karanevAlA / khUba sUkhanevAlA / puM. degtta na [degtva] pArthakya / vaizeSika darzana meM | prAvRT kAla kA yavAsa vRkSa / madya-vyasanI / prasiddha guNa-vizeSa / tta a[degtra] paraloka meM / | degvAya vi [degvAda] susthira / degvAya vi na. janmAntara / 'ttha a [1] janmAntara | [degvyAtR] zreSTha AcchAdaka / puM. vastra / meM / degttha dekho 'tttth| 'tthI strI [strI] degvAya vi [degvAta] prakRSTa vahana krnevaalaa| parakIya strI / dAra puna. parakIya strI / daari| puM. uttama julAhA / mahAn pavana / degvAya vi vi [ dArin] parastrI-lampaTa / degpakkha vi | [degvyAgas] gurutara aparAdhI / degvAya vi [degpakSa] bhinna dharma kA anuyAyI / privaaiy| [degvyApa] prakRSTa vistAravAlA / degvAya vi vi [degparivAdika] para-nindaka / parivAya [degvAka] jahA~ para prakRSTa baka-samUha ho vaha puM[degparivAda] para ke guNa-doSoM kA viprakIrNa sthAna / na. matsyaparipUrNa sarovara / degvAya vi vacana / itara ke doSoM kA parikIrtana / anya [degvyAya] zreSTha vaayuvaalaa| jahA~ para pakSiyoM ke sadguNoM kA apalApa / parivAya puM kA vizeSa Agamana hotA ho vaha / puM. anukUla [degparipAta] anya kA pAtana, doSodghATana- / pavana se calatA jhaaj| sundara ghara / vanadvArA dUsare ko girAnA / puTu dekho deguTu / pradeza / "vAya vi [degAbAya] jahA~ pAnI kA degbhava puM. AgAmI jnm| bhavia vi prakRSTa Agamana ho vaha / na. samudra kA muMha / [bhavika AgAmI janma se sambandha rakhane- puM. mahAsAgara / degvAya vi [degvyAja] anya ke vAlA / degbhAga puM. zreSTha aMza / anya kA pAsa-vizeSa gamana krnevaalaa| prArthanAhissA / atyanta utkarSa / mahelA strI.uttama parAyaNa / degvAya vi [degpAya] atyanta hiinstrii| parakIya strii| yatta dekho degAyatta / bhAgya / nitya-daridra / degvAya vi [degvApa] loa, degloga puM[loka] itara jana, svajana prakRSTa vapanavAlA / puM. kRSaka / "vAya vi se bhinna / janmAntara / degvasa vi [degvaza] ["pApa] mahApApI / hatyA karanevAlA / paratantra / degvAi puM[vAdina] itara dArza- "vAya puM [degApAka] kumbhakAra / mukta jIva / nika / degvAya puM [degvAda] itara darzana, bhinna pahalI tIna naraka-bhUmi / degvAya vi [degApAga] mata / zreSTha vAdI / degvAya puM [degvAca] sajjana / vRkSa-rahita / degvAya vi [degvAj] zatru nAzaka / vi. zreSTha vaanniivaalaa| degvAya vi [ vAja] degvAya puM [degpAda] mahAn vRkSa, bar3A per3a / zreSTha gativAlA / puM. zreSTha azva / degvAya vi degvAya vi [ pAt] prakRSTa pairavAlA / 'vAya [degAvAya] jAnakAra, jJAnI / degvAya vi vi [degvAca] phalita zAli / degvAya vi [pAka]sundara rasoI bnaanevaalaa| puM. raso- [degAvApa] vizeSa bhAva se zatru kI cintA iyA / degvAya puM [degpAta] juaadd'ii| azubha karanevAlA / puM. amAtya / yoddhA / degvAya vi samaya / degvAya puM [degvyAda] brAhmaNa / vAya [pAta] jo prArambha meM hI sundara ho vaha / puM ["vAya] dhanADhya tantuvAya / degvAya vi 'vAya vi [degvAya] zreSTha vivAhavAlA / degvAya [degvAta] prakRSTa samUhavAlA / na. subhikSa samaya vi [degpAya] jisakI rakSA kA uttama prabandha ho kA dhAnya / degvAya [vAta] grISma samaya vaha / atyanta pyAsA / puM. raajaa| degvAya kA jaladhi-taTa / degvAya puM [degvyAca] dhUrta / vi [degvyAta] itara ke pAsa vizeSa vamana karane degvAya vi [degpAya] bhanItivAlA / degvAya vi vaalaa| puM. bhikSuka, yAcaka / degvAya vi [degvAka] vedajJa / degvAya vi [degpAta] dayAla / [degpAyas] dUsare kI rakSA ke lie hathiyAra
Page #560
--------------------------------------------------------------------------
________________ para-parama saMkSipta prAkRta-hindI koSa rkhnevaalaa| puM. subhaTa / vAyA strI vAlA / [degvyAjA] vezyA / degvAyA strI [degvyAgas] paraMmuha vi [parAGmukha] vimukha / kulaTA / degvAyA strI [degvyApA] antima | parakIa samudra kI sthiti / degvAyA strI [pAtA] parakera / vi [parakIya] anya-sambandhI / dhUrta-maitrI / degvAyA strI[degvAyA] nRp-knyaa| parakka ) degvAyA strI [degApAgA] maru-bhUmi / degvAyA | parakka na [de] choTA pravAha / strI [degvAca] kazmIra-bhUmi / vAyA strI | parakta vi [parAkrAnta] jisane parAkrama kiyA [degvAj] nRpa-sthiti / degvAyA strI [degpAt] | ho vaha / anya se AkrAnta / na. parAkrama, zatapadI, jantu-vizeSa / degvAyA strI [degvyAvA] bala / udyama, prayatna / bherI, vAdya-vizeSa / degviesa puM [degvideza] | parakkama aka [parA+kram] parAkrama karanA / paradeza / degvvasa dekho degvasa / degsaMtiga vi | saka. jaanaa| Asevana karanA / aka. pravRtti ["satka] parakIya / samaya paM. itara darzana / krnaa| kA siddhAnta / hua vi [degbhRta] anya se parakama pAparAkrama] garta Adi se bhinna mArga / pAlita / puMstrI.koyala / ghAya dekho 'ghaay| | puna. vIrya, bala, sAmarthya / utsAha / ceSTA, degdhINa dekho "hINa / yatta vi ["yatta] prayatna / zatru kA nAza karane kI zakti / paraparAdhIna / 'hINa vi [degAdhIna] paratantra / AkramaNa, para-parAjaya / gamana, gati / mArga / paradeg dekho parA = a / paraga na [de. paraka] tRNa-vizeSa, jisase phUla paraM a [param] kintu / uparAnta / kevala / gUMthe jAte haiM / dhAnya-vizeSa / paraM a [parut] AgAmI varSa / paraga vi [pAraga] paraga tRNa kA banA huA / paraMga saka [ pari + aGga ] gati krnaa|| paragAsaya vi [prakAzaka] prakAza karanevAlA / paraMgamaNa na [paryaGgana] pA~va se clnaa| paraggha vi [parArgha] bahumUlya / paraMgAmaNa na [paryaGgana] calAnA / parajja (apa) saka [parA+ji] harAnA / paraMtama vi [paratama] anya kA hairAna-kartA / parajjha vi [de] para-vaza / paraMtama vi [paratamas] anya para krodha karane- paraTTa dekho pariaTTa = parivarta / vAlA / anya-viSayaka ajJAnI / paraDA strI [de] sarpa-vizeSa / paraMtu a [parantu] kintu / paradAria puM pAradArika] parastrI-lampaTa / paraMdama vi [parandama] anyapIr3aka / anya ko paraddha vi [de] pIr3ita, duHkhita / patita / zAnta karanevAlA / azva Adi ko sikhAne- | bhIru / vyApta / vaalaa| parappara dekho paroppara / paraMpara / vi [parampara] bhinna-bhinna / / parabbhavamANa dekho parAbhava kA vakR. / paraMparaga vyavahita / puMna. paramparA, avi- | parabhatta vi [de] Darapoka / paraMparaya , cchinna dhArA / parabhAa ' [de] maithuna / paraMparA strI [paramparA] anukrama, pripaattii| parama vi. utkRSTa, sarvAdhika / sarvottama / avicchinna dhArA, pravAha / nirantaratA / vyava- atyanta / mukhya / puM. mokSa / saMyama, cAritra / dhAna / na. sukha / lagAtAra pA~ca dinoM kA upavAsa / paraMbhari vi [parambhari] dUsare kA peTa bharane- 8 [degTrtha] satya padArtha, vAstavika cIja /
Page #561
--------------------------------------------------------------------------
________________ 542 saMkSipta prAkRta-hindI koSa paramAhammiya-parANa mukti / saMyama, cAritra / puna. dekho nIce 'ttha | paravAya vi [prAravAya] zreSTha gAnA gAne= degArtha / ttha na [Trtha] tattva, satya / dekho vAlA / puM. uttama gavaiyA / "tttt| 'ttha na stra] sarvottama hathiyAra, paravAya puM [prarapAja] vaha ghara jahA~ anAja amogha astra / deg 'si vi [degdarzin] / mokSa- saMgRhIta kiyA jAtA hai, koThAra, bakhAra / mArga kA jAnakAra / nna na. khIra, dugdha-pradhAna paravAyA strI [praravAp] pahAr3I ndii| miSTa bhojana / eka dina kA upavAsa | degpaya parasa (apa) dekho phAsa = sparza / 'maNi puM. na [ degpada ] mokSa / degppa puM [ degAtman ] ratna-vizeSa jisake sparza se lohA suvarNa hotA sarvottama AtmA, paramezvara / degppaya dekho hai / degpy| 'ppaya dekho degp| 'ppayA parasaNNa (apa) dekho pasaNNa / strI [degAtmatA] mukti / degbodhisatta puM parasu puM [parazu] astra-vizeSa, kuThAra, [degbodhisattva] arhan deva kA parama bhakta / kulhAr3I / rAma pu. jamadagni RSi kA putra degsaMkhijja na [degsaMkhyeya] saMkhyA-vizeSa / jisane ikkIsa bAra niHkSatriya pRthivI degsomaNassiya vi [degsaumanasthita] sarvottama | kI thii| manavAlA, santuSTa manavAlA / "somaNassiya | parasuhatta puM [de] vRkSa, darakhta / vi [degsaumanasyika] vahI artha / helA strI parassara puMstrI [de. parAzara] geMDA, pazuutkRSTa tiraskAra / u na [degAyus] lambA vizeSa / AyuSya / jIvita kAla / 'Nu puM. sarva-sUkSma | parahutta vi [parAbhUta parAjita / vastu / degAhammiya [degAdhArmika] asura-vizeSa, parA a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-sammukhatA / nAraka jIvoM ko duHkha denevAle devoM kI eka tyAga / dharSaNa / prAdhAnya / vikrama / gati / jAti / hohia vi [degdhiovadhika] avadhi bhaGga / anAdara / tiraskAra / pratyAvartana / jnyaan-vishessvaalaa| atyanta / paramAhammiya vi [paramadhArmika] sukha kA parA strI [de. parA] tRNa-vizeSa / abhilaassii| parAi saka [parA + ji] hraanaa| paramiTThi puM [parameSThin] brahmA / arhan, siddha, parAia vi [parAjita] parAbhava-prApta / AcArya, upAdhyAya aura muni / parAia (apa) vi [parAgata] gayA huA / paramukka vi [parAmukta] parityakta / parAiNa dekho parAjiNa / paramuvagAri ! vi [paramopakArin] bar3A parAI strI [parakIyA] vaha nAyikA jo paraparamuvayAri , upakAra krnevaalaa| puruSa se prema kare / dekho parAya = parakIya / paramuha dekho prmmuh| parameTTi dekho prmitti| parAkama dekho parakkama / paramesara puM [paramezvara] sarvezvarya-sampanna / parAkaya vi [parAkRta] nirasta / parammuha puM [parAGmukha] vimukha, udAsIna / / | parokara saka [parA + kR] nirAkaraNa karanA / paraya na [paraka] Adhikya, atizaya / parAjaya puM [parAjaya] abhibhava / paraloia vi [pAralaukika] janmAntara- parAjaya | saka [parA +ji] parAjaya smbndhii| parAjiNa ) karanA, hraanaa| paravAya vi [praravAja] prakRSTa zabda se preraNA | parAjiya dekho parAia = parAjita / karanevAlA / puM. sArathi / | parANa dekho pANa - prANa /
Page #562
--------------------------------------------------------------------------
________________ parANaga-pariaTTiya kSipta prAkRta-hindI koSa parANaga vi [parakIya] dUsare kaa| smiiptaa| vinimaya / atizaya, vizeSa / parANiya vi [parANIta] pahu~cA huA / sampUrNatA / bAharapana / Upara / bAkI / pUjA / parANI saka [parA + NI] pahu~cAnA / vyApakatA / nivRtti / zoka / kisI prakAra parAnayaNa na [parANayana] phuNcaanaa| kI prApti / AkhyAna / santoSa-bhASaNa / alaMparAbhava saka [parA + bhU] harAnA / krnn| AliMgana / niyama / pratiSedha / parAma? dekho praamutttth| nirarthaka bhI isakA prayoga hotA hai / parAmarisa saka [parA + mRz] vicAra karanA, pari dekho paDi = prati / vivecana karanA / sparza karanA / AcchAdita pari strI [de] gIti, gIta / karanA / poMchanA / lopa karanA / pari saka [kSip] pheMkanA / parAmarisa puM. [parAmarza] vivecana, vicAra / pariaMja saka [pari + bhaJj] tor3anA / yukti, upapatti / sparza / nyAyazAstrokta pariaMta saka [zliS] AliMgana karanA / saMsarga vyApti-viziSTa rUpa se pakSa kA jJAna / krnaa| praamitttth| vi [parAmaSTa] vicArita, vive- pariaMta dekho pajjaMta / parAmuTTha / cita / chuA huA / pariaMtaNA strI [pariyantraNA] atizaya parAmusa dekho parAmarisa / yntrnnaa| parAya aka [pra + rAj] vizeSa zobhanA / pariaMbhia vi [parijRmbhita] vikasita / parAya puM[parAga] dhUlI / pussp-rj| pariaTTa aka [pari + vRtta] palaTanA, bdlnaa| parAya ) vi [parakIya] para-sambandhI / phira-phira honA / parAyaga pariaTTa saka [pari + vartaya] palaTAnA, parAyaNa vi. tatpara / badalAnA / AvRtti karanA, paThita pATha ko parAri a. AgamI tIsarA varSa / yAda karanA / phirAnA, dhumaanaa| parAla dekho plaal| pariaTTa saka [pari + aT] saMcaraNa karanA / parAva (apa) saka [pra+Ap] prApta karanA / paribhramaNa karanA, ghuumnaa| parAvatta aka [parA+vRt] badalanA, palaTanA / pariaTTa puM [de] dhobii| pIche lauttnaa| pariaTTa puM [parivarta] palaTAva, bdlaa| samaya parAvatta saka [parA+vartaya ] phirAnA / ___ kA pariNAma-vizeSa, ananta utsapiNI aura AvRtti krnaa| avasarpiNI kaal| parAsara puM [parAzara] pazu-vizeSa / RSi- pariaTTaga vi [parivartaka] parivartana karanevizeSa / vaalaa| parAsu vi. mRt| pariaTTaNa na [parivartana] palaTAva, badalA parAhava dekho parAbhava = parAbhava / karanA / dviguNa, triguNa Adi upakaraNa / parAhutta vi [de. parAGmukha] vimukha / pariaTTaya vi [paryaTaka] paribhramaNa karanevAlA / parAhutta / vi [parAbhUta] harAyA huA / parialia vi [de] paricchinna / pariaTTavia vi [de] paricchinna / pari a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-sarvato- pariaTTiya vi [parivartita] badalAyA huaa| bhAva, cAroM ora / paripATI / punaH-punaH / dekho pariattia / parAhU
Page #563
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa pariaDa-parikaDDha pariaDa saka [pari +aTa]paribhramaNa karanA / | pariAraa vi [paricAraka] sevaka, bhRtya / pariaDi strI [de] vRti, bAr3a / vi. mUrkha / pariAla saka [veSTaya] veSTa na karanA, lapeTanA / pariaDDia vi [de] prakaTita / pariAla vi [de] parivRta, pariveSTita / pariaDDha aka [pari + vRdh] bar3hanA / pariAla dekho privaar| pariaDDha saka [pari + vardhaya] bddh'aanaa| pariAva dekho pritaav| pariaDDhia vi [parivadhin, 'ka] bar3hAne- | pariAvia saka [paryA + pA] piinaa| vaalaa| pariAsamaMta (apa) a [paryAsamantAt cAroM pariaDDhia vi [paryADhyaka] paripUrNa / ora se| pariaDDhia vi [parikarSin, degka] khIMcane- parii saka [pari + i] paryaTana karanA / vAlA, AkarSaka / pariiNNa vi [parikIrNa] vyApta / pariaDDhia vi[parikRSTa] khIMcA huaa| pariida (zau) vi[paricita] paricaya-viziSTa, pariaNa paM parijana parivAra / anucr| __ jJAta, pahacAnA huaa| pariatta dekho pariaMta - zliS / pariuMba saka [pari +cumb] sarvataH cumbana pariatta dekho pariaTTa = pari + vRt / krnaa| pariatta dekho pariaTTa = pari + vartam / pariuTTha vi [parituSTa] vizeSa tuSTa / pariatta dekho pariadra parivarta / pariuttha vi [de] proSita, pravAsa-gata / pariatta vi de] prasRta, phailA huaa| pariusia vi [paryuSita] bAsI, ThaNDhA, bhApha pariatta vi [parivRtta] palaTA huaa| nikalA huA (bhojn)| pariattaNa dekho pariaTTaNa / pariUDha vide. parigaDha] kSAma, kUza / pariattamANI strI [parivartamAnA] vaha karma- | pariUraNa na [paripUraNa] paripUtti / prakRti jo anya prakRti ke bandha yA udaya ko | pariesa dekho parivesa = pari + viS / roka kara svayaM bandha yA udaya ko prApta | pariesa dekho parivesa = pariveza / hotI hai| pariosa saka [pari +toSay] santuSTa karanA, pariattA strI [parivartA] Upara dekho| khuzI krnaa| pariattia vi [parivartita] mor3A huaa| pariosa puM [paritoSa]Ananda, santoSa / dekho priadriy| | pariosa puM de. paridveSa] vizeSa dveSa / pariara saka [pari + car] sevA karanA / parita dekho parI = pari + i kA vakR. / pariara vi [de] nimagna / | parikaMkha saka [pari+kAGkSa] vizeSa abhipariara puM [parikara] kaTi-bandhana / lASA karanA / pratIkSA krnaa| pariara puM [paricara] bhRtya / parikaMda puM [parikranda] Akranda, cillAhaTa / pariariya vi [parikarita, parivRta] pari- parikaMpi vi [parikampin] atizaya kaeNpAnevAra-yukta / pariveSTita / vaalaa| pariala saka [gam] jAnA, gamana krnaa| parikacchiya vi [parikakSita] parigRhIta / pariala ) puMstrI [de] thAla, thaliyA, parikaTTalia vi [de] ekatra piNDIkRta / pariali bhojana-pAtra / | parikaDDha saka [pari + kRS] pArzva bhAga meM parialla dekho pariala / khIMcanA / prArambha karanA / gaTa bandhana /
Page #564
--------------------------------------------------------------------------
________________ parikappa-parigaha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 545 parikappa saka [pari + kalpay] niSpAdana | parikSaNa na [parIkSaNa] parIkSA / krnaa| kalpanA krnaa| parikkhala aka[pari + skhala] skhalita honA / parikappiya vi [parikalpita] chinna, kATA | parikkhA strI [parIkSA] parakha, jAMca / huA / dekho parigappiya / parikkhAiaa vi [de] parikSINa / parikabbura na [parikarbura] citkbraa| / parikkhAma vi [parikSAma] atizaya kRza / parikamma / na [parikarman] guNa-vizeSa | parikkhitta vi [parikSipta] veSTita, gherA parikammaNa kA AdhAna, saMskAra-karaNa / huA / sarvathA kSipta / cAroM ora se vyApta / saMskAra kA kAraNa-bhUta zAstra / gaNita- | parikkhiva saka [pari + kSip] veSTana karanA / vizeSa / eka taraha kI gaNanA / niSpAdana / tiraskAra krnaa| vyApta karanA / pheMkanA / parikara dekho pariara = parikara / parikkheva vi [parikSepa] gherA, paridhi / parikalaNa na [parikalana] upabhoga / parikhaMdha puM [de] kahAra, jalAdi-vAhaka, naukr| parikalia vi [parikalita] yukta, sahita / | parikhajja saka [pari + kharja] khujAnA / vyApta / prApta / parikhaNa na [parIkSaNa] parIkSA-karaNa / parikavalaNA strI [parikavalanA] bhakSaNa / parikhaviya vi [parikSapita] parikSINa / parikasaNa na [parikarSaNa] khiiNcaav|| parikhitta dekho parikkhitta / parikaha saka [pari + kathaya] prarUpaNa karanA, | parikhiva dekho parikkhiva / kahanA / AkhyAna karanA / parikheiya vi [parikhedita] vizeSa khinna parikahA strI [parikathA] bAtacIta / varNana / | kiyA huaa| parikittia vi [parikIrtita] zlASita / / parigaNa saka [pari ! gaNay] gaNanA karanA / parikinna vi [parikIrNa] veSTita / / cintana karanA, vicAra karanA / parikilesa saka [pari + klezaya] duHkhI | parigappaNa na [parikalpana] kalpanA / karanA, hairAna karanA / bAdhA krnaa| | parigappiya vi [parikalpita] jisakI kalpanA parikIlira vi [parikrIDitu] atizaya krIr3A | kI gaI ho vaha / dekho parikappiya / krnevaalaa| parigama saka [pari + gam] jAnA, gamana parikuMThiya vi [parikuNThita] jar3IbhUta / karanA / cAroM ora se veSTana karanA / vyApta parikvaMta vi [parAkrAnta] praakrm-yukt| karanA / parikkama saka [pari + kram] pAMva se calanA / | parigamaNa na [parigamana] guNa. paryAya / samIpa meM jaanaa| parAbhava krnaa| aka. | samantAd gamana / parAkrama krnaa| parigamira vi [pariganta] jaanevaalaa| parikvahi dekho prikhi| | parigaya vi [parigata] pariveSTita / vyApta / parikkAma dekho parikkama = pari + kam / / parigara puM [parikara] parivAra / parikkha saka [pari + IkS] parakhanA / parigariya vi [parikarita] dekho priariy| parikkhaa vi [parIkSaka parIkSA krnevaalaa| parigala aka [pari + gal] gala jAnA, kSINa parikkhaa vi [parikSata] Ahata / honA / jharanA, TapakanA / parikkhaa puM [parikSaya] kramazaH hAni / parigaha dekho parigeNha / nAza / | parigaha dekho priggh|
Page #565
--------------------------------------------------------------------------
________________ 546 parigA saka [ pari + gai] gAna karanA / parigAlaNa na [parigAlana] gAlana, chAnana / parigijjamANa dekho parigA kA kR. / parigijjha parigijjhiya parigeha kA kR. 1 parigiha dekho parigeha / parigilA aka [ pari + glai] glAna honA / pariguNaka [ pari + guNay ] parigaNana karanA, ginatI karanA | svAdhyAya karanA / pariguva aka [pari + gup] vyAkula honA / saka. satata bhramaNa karanA / parika [pari + gu] zabda karanA ! pariguvva aka [ pari + guj] vyAkula honA saka. satata bhramaNa karanA / pari ka [pari + ] zabda karanA / parigeNha [pari + gra] grahaNa karanA, 7 pariggaha svIkAra karanA / pariggaya dekho parigaya / saMkSipta prAkRta-hindI koSa (AvAja) / parighaTTaka [pari + ghaTTa AghAta karanA / parighaTTaNa na [ parighaTana] nirmANa, racanA | parighaTTa va [parighRSTa] ghisA huA / parighAya dekho parIghAya parighAsa saka [ pari + ghAsay ] jimAnA / parighAsiya vi[ parigharSita ] parigharSa yukta / parighummira vi [parighUrNitu] zanaiH-zanaiH kA~patA, hilatA, DolatA / parighettuM dekho parigeNDa kA hekR. / parigA - paricchitti parighola saka [pari + ghUrNaM ] DolanA / pari bhramaNa karanA / parigholaNa na [ de. parigholana] vicAra | paricaa dekho pariyaya - paricaya | paricaa dekho paricaa / paricatta dekho paricatta / paricaraNA strI. [paricaraNA] sevA, bhakti / paricAraavi [ paricAraka ] sevaka / paricAraNA strI. maithuna pravRtti / pariciTTha aka [pari + sthA] rahanA, sthiti 1 pariggaha puM [parigraha] grahaNa, svIkAra / dhana Adi kA saMgraha | mamala, muurcchaa| mamatvapUrvaka jisakA saMgraha kiyA jAya vaha / 'veramaNa na [ "viramaNa ] parigraha se nivRtti | sambandhI kriyA / parighagghara vi [parigharghara ] baiThI huI vaMta va [va] parigraha-yukta | pariggahiyA strI [pArigrahikI ] parigraha- paricia vi [de] utkSipta, Upara pheMkA huA / parici dekho pariciya / pariccha dekho parikkha / paricchaga vi [parIkSaka] parIkSA- karttA / paricchaNNa vi [paricchanna] AcchAdita | paricchada yukta, parivAra sahita / paricchaya vi [ parIkSaka] parIkSA karanevAlA / paricchida ka [ pari + chid] nizcaya karanA, nirNaya karanA / kATanA | karanA / pariciya vi [paricita ] jJAta, jAnA huA, cihnA huA, pahicAnA huA / paricuMba dekho pariDaMba | pari ka [ pari + tyaj ] chor3a denA / paricata vi [ parityakta] jisakA parityAga kiyA gayA ho vaha / paricAi vi [parityAgin ] parityAga karane vAlA / paricAga puM [ parityAga ] tyAga, mocana ! paricAya paricAya vi [ parityAjya ] tyAga karane lAyaka / paricchiNNa vi [paricchinna ] kATA huA / nirNIta nizcita / paricchitti strI [paricchitti ] paricchada, nirNaya | parIkSA, jA~ca |
Page #566
--------------------------------------------------------------------------
________________ paricchUTa-pariNAma saMkSipta prAkRta-hindI koSa 547 paricchUDha vi [de. parikSipta] utkSipta, pheMkA | paridRva saka [pari + sthApay] parityAga huaa| parityakta / karanA / saMsthApana karanA / paricchea puM [pariccheda] nirNaya, nizcaya / parivaNa na [pratiSThApana] pratiSThA karAnA / paricchea vi [de. pariccheka] laghu, chottaa| pariThThA dekho paiTTaH / / pariccheaga vi [paricchedaka] nishcy-krtaa| parihAi vi [pariThApin] prityaagii| paricchejja vi [paricchedya] vaha vastu jisakA parihANa na [paristhAna] parityAga / kraya-vikraya pariccheda para nirbhara rahatA hai- pariTThAva dekho priv| ratna, vastra Adi dravya / pariTTAvaa vi [paristhApaka] parityAga karanepariccheda dekho paricchea = pariccheda / vaalaa| paricchedaga dekho priccheag| pariTia vi [paristhita] sampUrNa rUpa se paricchoya vi [paristoka] alpa / sthita / parichejja dekho paricchejja / pariTia dekho pittttiy| parijaDila vi [parijaTila] atizaya jaTila / pariThava dekho pariva / parijaNa dekho priann| pariThavaNa dekho parivaNa = pariSThApana / parijava saka [pari + vic] pRthak krnaa| pariNa dekho prinnii| parijava saka [pari+jap] jApa karanA / pariNAi strI pariNati] pariNAma / bahuta bolanA, bakavAda krnaa| pariNatu vi [pariNantR] pariNata honevAlA / parijAiya vi [pariyAcita] mA~gA huaa| pariNada saka [pAra + nand] varNana karanA, parijia vi [parijita] sarvathA jIta, jisa | zlAghA krnaa| para pUrA kAbU kiyA gayA ho vaha / pariNaddha vi [pariNaddha] parigata, veSTita / na. parijuNNa vi [parijIrNa] phaTA-TUTA, atyanta veSTana / jIrNa / durbala / nirdhana / pariNama saka[pari parijutta vi [pariyukta] sahita / Nam] prApta karanA / aka. parijunnA strI [parijIrNA, parighunA] dari rUpAntara ko prApta honA / pUrNa honA, pUrA dratA ke kAraNa lI huI dIkSA / honaa| parijusiya dekho prijhusiy| pariNamaNa na [pariNamana] pariNAma / parijusiya na [paryuSita] rAtri-parivasana, rAta pariNamia) vi [pariNata] paripakva / kA bAsI rahanA, baasii| dekho pariusia / pariNaya / vRddha-prApta / avasthAntara ko parijUra aka [pari + ja] sarvathA jIrNa honA / prApta / "vaya vi |degvayas] vRddha / pariNayaNa na [pariNayana] vivAha / parijUriya vi [parijIrNa] atijIrNa / pariNava dekho pariNama / parijjaya puM [de] kRSNa pudgala-vizeSa / pariNAi puM [parijJAti] paricaya / parijjunna dekho prijuuriy| parijjhAmiya vi [paridhyAmita] zyAma pariNAma saka [pari + Namaya] pariNata (kAlA) kiyA huaa| krnaa| parijjhusiya)vi [parijuSTa] sevita / priit| | pariNAma puM. avasthAntara-prApti, rUpAntaralAbha / parijhusiya priikssnn| dIrgha kAla ke anubhava se utpanna honevAlA parijhUsiya | Atma-dharma-vizeSa / svabhAva, dharma / adhyavasAya,
Page #567
--------------------------------------------------------------------------
________________ 548 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pariNAmaNayA-paritANa mano-bhAva / vi. pariNata karanevAlA / honA / mokSa ko prApta krnaa| pariNAmaNayA / strI [pariNAmanA] pari- pariNivvANa na [parinirvANa] mukti, mokSa / pariNAmaNA / NamAnA, rUpAntarakaraNa / pariNivvui strI [parinirvRti] Upara dekho| pariNAmaya vi [pariNAmaka] pariNata karane- pariNivya dekho parinivvua / vaalaa| pariNI saka [pari +NI] vivAha karanA / le pariNAmi vi [pariNAmin] pariNata hone- jAnA / vAlA / degkAraNa na. kArya-rUpa meM pariNata hone- pariNI aka [pari + gam] bAhara nika tthnaa| vAlA kAraNa, upAdAna kAraNa / pariNIa vi [pariNIta] jisakA vivAha kiyA pariNAmia vi [pAriNAmika] pariNAma se | gayA ho vaha / utpanna / prinnaam-smbndhii| puM. pariNAma / pariNIla vi [parinIla] sarvathA harA raMga kaa| bhAva-vizeSa / pariNe dekho prinnii| pariNAmiA strI [pAriNAmikI] dIrgha kAla pariNeviya (apa) vi [pariNAyita] jisakA ke anubhava se utpanna honevAlI buddhi / vivAha karAyA gayA ho vaha / pariNAya vi [parijJAta] jAnA huA, pari pariNevvuya dekho parinivvua / pariNNa vi parijJa] jJAtA, jAnakAra / cit| pariNAva saka[pari + NAyaya vivAha kraanaa| pariNNa' dekho pariNA' / pariNAha puM. lambAI, vistAra / paridhi / pariNNA saka [pari + jJA] jAnanA / pariNijjarA strI [parinirjarA] vinAza / / pariNNA strI [parijJA] jJAna, jAnakArI / pariNijjiya vi [parinijita] parAbhUta / / | viveka / paryAlocana, vicAra / jJAna-pUrvaka pariNiTThA strI [pariniSThA] sampUrNatA, | pratyAkhyAna / samApti / | pariNAya dekho pariNNA = pari + jJA kA pariNiTThANa na [pariniSThAna] anta / pariNiTThia vi [pariniSThita] pUrNa kiyA huA, | pariNNi vi [parijJin] parijJA-yukta / samApta kiyA huA / pAra-prApta, nipuNa / pari- paritaMbira vi [paritAmra] vizeSa tAmra aruNa vrnnvaalaa| pariNiTThiyA strI [pariniSThitA] kRSi-vizeSa, paritajja saka [pari + tarjaya] tiraskAra jisameM do yA tIna bAra tRNa-zodhana kiyA | karanA / gayA ho vaha kRSi arthAt do yA tIna bAra | paritaDDaviya vi [paritata] khUba phailAyA huaa| kI sohanI (nirAI) kI huI kheta / dokSA- | paritappa aka [pari + tapa] santapta honA, vizeSa, jisameM bArambAra aticAroM kI Alo- garama honaa| pazcAttApa krnaa| duHkhI canA kI jAtI ho vaha diikssaa| honaa| pariNiya vi [pariNIta] jisakA vivAha huA | paritappa saka [pari +tApaya] paritApa upaho vh| jaanaa| pariNivvava saka [parinir + vApaya] sarva | paritalia vi [paritalita] talA huA / prakAra se atizaya pariNata karanA / paritaviya vi [paritapta paritApa yukta / pariNivvA aka [parinir + vA] zAnta | paritANa na [paritrANa] rakSaNa / vAgurAdi jJAta /
Page #568
--------------------------------------------------------------------------
________________ huaa| paritAva-paripiDiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa bndhn| parittIkara saka [parItI + kR] laghu karanA, pAratAva dekho pAratappa = pari+tApay / choTA karanA / paritAva puM [paritApa] santApa, dAha / pazcA-paritthoma na [paristoma mastaka / vi. vakra / ttApa / piidd'aa| yara vi [degkara] duHkho- parithaMbhia vi paristambhita] stabdha / tpaadk| parithu saka [pari + stu] stuti karanA / paritAvia vi [paritApita]santApita / talA | paridA saka [pari + dA] denA / paridAha paM sntaap| paritAsa puM [paritrAsa] akasmAt bhaya / paridiNNa vi [paritta] diyA huA / parituTTira vi [paritruTita] TUTanevAlA / parididdha vi [paridigdha] upalipta / paritu? vi [parituSTa] santuSTa / parideva aka [pari + deva] vilApa karanA / parituliya vi [paritulita] taulA huA / parido a [paritas] cAroM ora se / paritejji parittaja kA. saM. kR. / paridhamma puM paridharma] chanda-vizeSa / paritola saka [pari + tolaya] utthaanaa| paridhAma puMna [paridhAman] sthAna / paritosa saka[pari + toSaya] khuza karanA / parinaTTha vi [parinaSTa] vinaSTa / santuSTa karanA / parinikkhama dekho paDinikkhama / paritta vi [parIta] vyApta / prabhraSTa / saMkhyeya, | pariniya saka [pari + dRz] dekhanA, avalokana jisakI ginatI ho sake aisA / antavAlA, krnaa| parimita, niyata parimANavAlA / laghu, chottaa| parinivi vi [pariniviSTa] Upara baiThA tuccha, halakA / eka se lekara asaMkhyeya jIvoM | haA / kA Azraya, eka se lekara asaMkhyeya jIva- | parinivvaa , vi [parinivata] mokSa ko vAlA / eka jiivvaalaa| karaNa na. lghukrnn| parinivvaDa ) prApta / zAnta, ThaNDhA / jIva puM. eka zarIra meM ekAkI rahanevAlA | svastha / jIva / degNaMta na [nanta] saMkhyA-vizeSa / parinnAya vi [pratijJAta] jisakI pratijJA kI degsaMsAria vi [ saMsArika] parimita saMsAra- | gaI ho vaha / vaalaa| saMkha na [degsaMkhyAta] saMkhyA- | paripaMthaga vi [pratipaMthaka] duzmana, virodhI / vizeSa / paripaMthia vi [ paripanthika ] pratikUla / parittaja dekho paricaya / paripaMthiga parittA / saka [pari +trai] rakSaNa krnaa| | paripAga puM [paripAka] vipAka, phala / parittAa paripADala vi [paripATala] sAmAnya lAla parittANataya puna [parItAnantaka] saMkhyA raMgavAlA, gulAbI raMga kaa| vizeSa / paripAla saka [pari + pAlaya] rakSaNa karanA / parittAsa dekho pritaas| | paripAsaya [de] dekho privaas| parittAsaMkhejjaya puMna [parItAsaMkhyeyaka] | ( ripia saka [pari + pA] pInA, pAna saMkhyA-vizeSa / krnaa| parittIkaya vi [parItIkRta] saMkSipta kiyA paripiDiya vi [paripiNDita] ekatra samudita, huA, laghUkRta / / ikaTThA kiyA huA / na. guru-vandana kA eka
Page #569
--------------------------------------------------------------------------
________________ 550 saMkSipta prAkRta-hindI koSa doSa / paripariyA strI [de] vAdya-vizeSa | paripilla saka [paripra + Iray ] preraNA / paripIDiya vi [paripIDita] jisako pIr3A pahu~cAI gaI ho vaha | paripuMgala vi [] zreSTha, uttama / paripucchia paripuTTa vi [ paripRSTa ] pUchA huA / paripusa saka [pari + spRz] saMsparza karanA / paripUNaga puM [ de. paripUrNAMka] sugharI nAmaka pakSI kA ghoMsalA | ghI-dUdha gAlane kA kapar3A, chAnanA / paripUra saka [ pari + pUray ] pUrNa karanA, bharapUra karanA / paripeccha saka [pari + IkSa ] dekhanA / paripelava vi. sukara, sahaja, AsAna / adRr3ha / niHsAra / varAka, dIna / parippamANa na [ paripramANa ] parimANa / parippava saka [ pari + plu] tairanA, gotA lagAnA / paripyavi [paripluta] Apluta, vyApta / paripyA strI [ pariplutA ] dIkSA - vizeSa / pariSkaMda puM [parispanda ] racanA - vizeSa | sama ntAt calana / ceSTA, prayatna / paripDa vi [parisphuTa ] atyanta spaSTa / paraphuDa [ parisphoTa ] prasphoTana, bhedana | vi. phor3anevAlA, vibhedaka / paripphura aka [pari + sphur] calanA / pariSphuria vi [ parisphurita] sphUrti-yukta / pariphAsiya vi[ parispRSTa] vyApta / pariphuDa dekho paripphuDa = parisphuTa / parivahaNa na [ paribRMhaNa] vRddhi, upanaya / paribbhata vi [de] niSiddha, nivArita / bhIru / paribbhaMsida (zau) nIce dekho / paribbhaTTha vi [paribhraSTa ] patita, skhalita / paribbhama saka [ pari + bhram ] paryaTana karanA, paripiriyA - paribhoga bhaTakanA / paribbhIa vi [ paribhIta ] bhaya-prApta / paribbhUavi [ paribhUta] parAbhava prApta / paribhaTTa dekho paribbhaTTha | paribhama dekho paribbhama / paribhava saka [ pari + bhU] parAjaya karanA, tiraskAranA / paribhavaMta puM [paribhavat ] zithilAcArI muni / paribhAa saka [ pari + bhAjay ] bA~TanA, vibhAga karanA / paribhAiya vi [paribhAjita ] vibhakta kiyA huA / paribhAyaNa na [ paribhAjana ] ba~TavA denA / paribhAva saka [ pari + bhAvay ] paryAlocana karanA / unnata karanA / pArzvastha sAdhu, paribhAvaittu vi [ paribhAvayitR] prabhAvaka, unnati kartA / paribhAvi vi [paribhAvin ] paribhava karane vAlA / saMketa | paribhAsa saka [ pari + bhAS] pratipAdana karanA, kahanA / nindA karanA / paribhAsA stro [paribhASA ] tiraskAra | cUrNi, TIkA-vizeSa | paribhAsi vi [paribhASin ] paribhava-karttA / paribhuMja saka [pari + bhuJj] khAnA, bhojana karanA | sevana karanA, sevanA / upabhoga meM lenA / bArabAra paribhuMjaNa na [ paribhojana | paribhoga / paribhuta vi [ paribhukta] jisakA paribhoga kiyA gayA ho vaha | paribhutta vi [parivRta] veSTita, parikarita paribhuya lapeTA huA, gherA huA / paribhUavi [ paribhUta] abhibhUta, tiraskRta / paribhoa dekho paribhoga / paribhoga puM. bArabAra bhoga / jisakA bArabAra bhoga kiyA jAya vaha vastra Adi / jisakA
Page #570
--------------------------------------------------------------------------
________________ paribhottu-pariyAdi saMkSipta prAkRta-hindI koSa 551 eka hI bAra bhoga kiyA jAya-jo eka hI | chnaa| bAra kAma meM lAyA jAya vaha AhAra, pAna | parimeya dekho parimiNa / Adi / bAhya vastuoM kA bhoga / Asevana / / parimokkala vi [ de. parimukta ] svaira / paribhottu dekho paribhuMja kA hekR. / pariyaMca saka [pari+aJc] pAsa meM jAnA / parimaila saka [pari + mRja] mArjana krnaa| sparza karanA / vibhUSita krnaa|| parimaua vi [parimRduka] vizeSa komala / | pariyaMca saka [pari +ac] pUjanA / atyanta sukara, srl| pariyaMcaNa na [paryaJcana] sparza karanA / dekho parimaulia vi [parimukulita] cAroM ora | paliyaMcaNa / se saMkucita / pariyaMda saka [pari + vand] stuti karanA / parimaMDaNa na [parimaNDana] alaMkaraNa, vibhuussaa| pariyaccha saka [dRz] dekhanA / jAnanA / parimaMDala vi [parimaNDala] vRtta, golAkAra / | pariyacchiya dekho prikcchiy| parimaMDiya vi [parimaNDita] vibhUSita, pariyacchI dekho [parikakSI] paradA / suzobhita / pariyatthi strI [paryasti] dekho palhatthiyA / parimaMda vi [parimanda manda, azakta / pariyappa saka [pari + kalpaya] kalpanA karanA, parimagga saka [pari + mArgaya] anveSaNa cintana krnaa| karanA / mA~ganA, prArthanA krnaa| pariyaya puM [paricaya] jAna-pahacAna, vizeSa parimaTTa vi [parimRSTa] ghisA huA / AsphA rUpa se jJAna / lita / mAjita, zodhita / / pariyaya vi [parigata] anvita, yukta / parimaha saka [pari + mardaya] mardana krnaa| pariyAi saka [paryA+dA] samantAd grahaNa mAliza karanA / paira dabAnA / karanA / vibhAga se grahaNa karanA / parimanna saka [pari + man] Adara karanA / pariyAia dekho pariyAIya / parimala saka [pari + mala, mRd] ghisanA / pariyAitta vi [paryApta] kAphI / mardana krnaa| pariyAIya vi [paryAyAtIta] paryAya ko atiparimala puM. kuMkuma-candanAdi kA mardana / krAnta / sugandha / pariyAga dekho pjjaay| parimalaNa na [parimalana] parimardana / pariyAgaya vi [paryAgata] paryAya se Agata / vicAra / sarvathA niSpanna / parimA (apa) dekho paDimA / pariyANa saka [pari + jJA] jAnanA / parimAi strI [parimAti] parimANa / pariyANa na [paritrANa] rakSaNa / parimANa na. mAna, nApa / pariyANa na [paridAna] vinimaya, badalA, parimAsa puM [parimarza] sparza / lenadena / samantAd dAna / parimAsa puM [de] naukA kA kASTha-vizeSa / / pariyANa na [pariyAna] gamana / vAhana, yAna / parimijja parimiNa kA kR.| avataraNa / parimilA aka[ pari + mlai ] mlAna honaa| | pariyANia puMna [pariyAnika] yAna, parimuTTha vi [parimRSTa] spRSTa / vAhana / vimAna-vizeSa / parimusa saka [pari + mRz] sparza karanA, | pariyAdi dekho pariyAi /
Page #571
--------------------------------------------------------------------------
________________ 552 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pariyAya-parivaTTa pariyAya dekho pajjAya abhiprAya / prvrjyaa| pariraMbha saka [pari + rabh] AliMgana karanA / brahmacarya / jina-deva ke kevala-jJAna ko utpatti parirakkha saka [pari + rakS] paripAlana kA samaya / thera puM [degsthavira] dIkSA kI karanA / apekSA se vRddha / pariraddha vi[parirabdha] AliGgita / pariyAyatakarabhUmi strI [paryAyAntakRbhUmi] pariraya puM. paridhi, parikSepa / samAnArthaka zabda / jina-deva ke kevala jJAna kI utpatti ke samaya | paribhramaNa, phira kara jaanaa| se lekara tadanantara sarva prathama mukti pAnevAle paririkha saka [pari+riGkh] calanA, pharake bIca ke samaya kA Antara / kanA, hilnaa| pariyAra saka [pari+cAraya] sevA-zuzraSA parilagga vi [parilagna] lagA huA, vyApta / karanA / sambhoga krnaa| parilia vi [de] lIna, tanmaya / pariyAra puM[paricAra] maithuna / parilI aka [pari + lI] lIna honA / pariyAraga vi [paricAraka] viSaya sevana parilI strI [de] Atodya-vizeSa, eka taraha kA karanevAlA / sevAzuzrUSA karanevAlA / bAjA / pariyAraNayA , strI [paricAraNA] Upara parilINa vi [parilIna] nilIna / pariyAraNA / dekho| degsadda puM [zabda] parileMta dekho parilI = pari + lI kA vakR. / viSaya-sevana ke samaya kA strI kA zabda / pariloyaNa na parilocana, parilokana] pariyAla dekho parivAra / avalokana, nirIkSaNa / vi. dekhanevAlA / pariyAloyaNa na [paryAlocana] vicAra, parilla dekhoM para :: para / cintana / parillavAsa vi [de] ajJAta-gati / pariyAva dekho paritAva = paritApa / parillI dekho parilI = de| pariyAvajja aka [ paryA + pad ] pIDita parillI dekho prilii| honA / rUpAntara meM pariNata honA / saka. parilhasa aka [pari + saMsa] gira pdd'naa| sevnaa| saraka jaanaa| pariyAvaNA strI [paritApanA] paritApa, parivaitta vi [parivajita] gamana karane meM santApa / samartha / pariyAvaNiyA strI [pariyApanikA] kAlA- parivaMkaDa (apa) vi [parivakra] sarvathA Ter3hA / ntara taka avasthAna, sthiti / parivaMthi vi [paripanthin] virodhI duzmana / pariyAvaNNa vi [paryApanna] sthita, avasthita / parivaMdaNa na [parivandana] stuti, prazaMsA / labdha, prApta / parivakkhiya dekho parivacchiya / pariyAvasa saka [paryA + vAsay] AvAsa parivagga puM [parivarga] parijana-varga / kraanaa| parivaccha na [de] avadhAraNa / pariyAvasaha puM [paryAvasatha] maTha, saMnyAsI kA parivacchiya dekho parikacchiya / sthAna / parivajja saka [prati+pad] svIkAra karanA / pariyAsiya vi [parivAsita] bAsI rakhA parivajja saka [pari + varjaya] parihAra huaa| karanA, parityAga krnaa| pariraMja saka [bhaJj] bhAMganA, todd'naa| parivaTTa dekho parivatta = pari + vartam /
Page #572
--------------------------------------------------------------------------
________________ parivaTTi-parivIDha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 553 parivaTTi dekho parivatti / / kuTumba krnaa| parivaTula vi [parivartula] golAkAra / parivAra puM. ghara ke manuSya / na. myAna / parivaDa aka [pari + pat ] pdd'naa| giranA / parivAraNa na. nirAkaraNa / AcchAdana / parivatta dekho pariaTTa / parivAria vi [de] ghaTita, racita / parivattaNa dekho paDiattaNa / parivAla dekho pariAla / parivattara (apa) vi (paripavitrama] pakAyA parivAla saka [pari +pAlaya] pAlana karanA / gayA, garama kiyA gyaa| parivAla dekho parivAra = parivAra / parivatthiya vi [parivastrita] AcchAdita / / parivAviya vi [parivApita] ukhAr3a kara . parivanna dekho paDivanna / phira se boyA huaa| parivaya aka [pari + vata] tiryak giranA / / / parivAviyA strI [parivApitA] dIkSAparivaya saka [pari + vad] nindA krnaa| vizeSa / phira se mahAvratoM kA AropaNa / parivaria vi [parivRta] parikarita, veSTita / parivAsa puM [de] kheta meM sonevAlA puruSa / parivasaNa na [parivasana] AvAsa / parivAsa na [parivAsas] kpdd'aa| parivasaNA strI [parivasanA] paryuSaNa-parva / / parivAsi vi [parivAsin] basanevAlA / parivaha saka [pari + vaha,] vahana karanA, parivAha saka [pari +vAhay] vahana karAnA / DhonA / aka. cAlU rhnaa| __ azvAdi khelAnA, azvAdi-krIr3A krnaa| parivA aka [pari + vA] sUkhanA / parivAha puM. jala kA uchAla, dahAva / parivAi vi [parivAdina] nindA karanevAlA / | parivAha puM [de] duvinaya, avinaya / parivAiya vi [parivAcita] par3hA huaa| | pariviAla saka [pari + viz] veSTana parivAI strI [parivAda] kalaMka-vArtA / / karanA / pariviciTTa aka [parivi+sthA] utpanna parivADa saka [ghaTaya] saMgata karanA / racanA, honA / rhnaa| nirmANa krnaa| pariviTTha vi [pariviSTa] parosA huaa| parivADala dekho pripaaddl| parivittasa aka parivi + tras] DaranA / parivADi strI [paripATi] paddhati, rIti / parivitti strI [parivRtti parivartana / paMkti, zroNi / krama, prmpraa| sUtrArthavAcanA, adhyApana / parividdha vi [parividdha] jo biMdhA gayA ho parivADI dekho parivADi / vaha / parivAda puM. nindA, doSa-kIrtana / / parividdhaMsa saka [parivi + dhvaMsay] vinAza parivAdiNI strI [parivAdinI] vINA- karanA / paritApa upjaanaa|| vizeSa / | parividvattha vi [parividhvasta] vinaSTa / pariparivAya dekho privaad| tApita / parivAyaga , puM parivrAjaka] saMnyAsI, | parivipphuriya vi [parivisphurita] sphUrtiparivAyaya / bAbA / parivAyaNI strI [parivAdanI] sAta tA~tavAlI | parivisa saka [pari + viz] veSThana karanA / viinnaa| parivisa saka [pari + viS] parosanA / parivAra saka [pari+vAraya] veSTana karanA / / parivIDha na [paripITha] Asana-vizeSa / yukta /
Page #573
--------------------------------------------------------------------------
________________ 554 saMkSipta prAkRta-hindI koSa parivola-parisAmala parivIla saka [pari + pIDaya] dbaanaa| karanA / parivuDa vi [parivRta] parikarita, veSTita / parisaMThiya vi [parisaMsthita] sthita, rahA parivuttha vi [paryuSita] rahA huaa| nivAsa / huaa| dekho privusi| parisaMta vi [parizrAnta] thakA huA / parivuda dekho privudd| parisaMthaviya vi [parisaMsthApita]AzvAsita / parivudi strI [parivRti] veSTana / parisakka saka [pari + SvaSka] calanA, gamana parivusia vi [paryuSita] sthita, rahA huaa| karanA, idhara-udhara ghUmanA / gata, gujarA huaa| parisajia (apa) vi [pariSvakta] AliMgita / parivUDha vi [parivRDha] samartha / / parisaDa aka [pari + zaTa] upayukta honA / parivUDha vi [parivRddha] sthUla / baliSTha / mAMsala, parisaDiya vi [parizaTita] sar3A huA, puSTa / vinaSTa / parivahaNa dekhoM pribhnn| parisanna vi [pariSaNNa] jo hairAna huA ho, pariveya aka [pari + vep] kA~panA / pIDita / parivesa saka [pari + viSa] prosnaa| parisappi vi [parisarpin] clnevaalaa| parivesa puM [pariveza, degSa] vessttn| maMDala, | puMstrI. hAtha aura paira se calanevAlA jantumeghAdi se sUrya-candra kA veSTanAkAra / mNddl| / nakula, sarpa Adi prANigaNa / parivesi [parivezin] samIpa meM rahanevAlA / parisama dekho prissm| parivvaa saka [pari + vraj ] samaMtAd gamana parisamApiya vi parisamApita] pUrA kiyA karanA / dIkSA lenaa| parivvaa vi parivata] pariveSTita / | parisara puM. nagara Adi ke samIpa kA sthAna / parivvaa vi [parivyaya] vizeSa vyaya / parisalliya vi parizalyita] zalya-yukta / parivvaya puM parivyaya] kharca karane kA dhn| parisaha puM [pariSaha] dekho parIsaha / parivaha saka [pari + vaha ] vahana karanA, | / parivAra / dhAraNa karanA / parisAi dekho prissaai| parivvAiyA strI [parivAjikA] sNnyaasinii| parisAiyANa dekho parisAva / parivvAja (zau) puM [pari + vrAja] saMnyAsI / parisADa saka [pari + zATaya] tyAga karanA / parivvAjaa (zau) puM [parivrAjaka] sNnyaasii| alaga karanA / parivvAjiA (zau) dekho privvaaiyaa| parisADa saka [pari +zATaya] idhara-udhara parivvAya dekho parivvAja / pheMkanA / bharanA / rkhnaa| parivvAyaga ) puM [pArivAjaka] saMnyAsI, parivvAyaya / sAdhu / parisADaNA strI [parizATanA] vapana, bonA / parivvAyaya vi [parivrAjaka] parivrAjaka pRthakkaraNa / smbndhii| parisADi vi [parizATin] parizATana-yukta / parisa dekho pharisa = sparza / parisADi vi[parizATi]parizATana, pRthakkaraNa / parisaMga puM [pariSvaGga] AliGgana / parisADi vi [parizAtita] girAyA huaa| parisaMgaya vi [parisaMgata] yukta, shit| parisAma aka [zam] zAnta honA / parisaMThava saka [parisaM + sthApay] saMsthApana | parisAmala vi[parizyAmala] kAlA / huaa|
Page #574
--------------------------------------------------------------------------
________________ parisAva - parihAra parisAva saka [ pari + srAvay ] nicor3anA / gAlanA / parisAvi dekho parissAvi / parisAhiya vi [parikathita ] pratipAdita, karanA / parissaMta dekho parisaMta / parissaja (zau) dekho parissaa / parissama puM [ parizrama ] mehanata | saMkSipta prAkRta-hindI koSa ukta parisiTTha vi [pariziSTa] bhavaziSTa / parisita vi [pariSikta] sIMcA huA / na pariccha dekho pahiccha / pariSeka, secana / parisilla vi [ parSadvat] pariSad vAlA / parisIsaga dekho paDisIsaa / parisusa (apa) saka [ pari + zoSay ] sukhAnA / parisUaNA strI [ parisUcanA ] sUcanA | pariseya puM [pariSeka] secana / parisesa puM [parizeSa] avaziSTa / pArizeSAnu mAna / bacA parisesia vi [parizeSita] bAkI huA / paricchinna, nirNIta | pariseha puM [pariSedha ] pratiSedha, nivAraNa / parissaa saka [ pari + sva ] AliMgana parissamma aka [ pari + zram ] mehanata karanA / vizrAma lenA / 555 parissAvi vi [ parizrAvin ] sunAnevAlA / pariha saka [ pari + dhA] pahiranA, pahananA / pariha puM [de] roSa | pariha puM [paridha] argalA / paricchavi [de] dakSa, nipuNa / puM. roSa | dekho parihattha / kAraNa / parissaha dekho parIsaha / parissAi dekho parissAvi = parisrAvin / parissAva dekho parisAva / parissAvi vi [parisrAvin] karma - bandha karanevAlA | cunevAlA, TapakanevAlA / guhya bAta ko prakaTa kara denevAlA / | parihaTTa saka [mRd, pari + ghaTTay ] mardana karanA, cUra karanA, kacaranA, kucalanA / parihaTTa saka [vi + lul] mAranA / mAra kara girA denA | sAmanA karanA / laTa lenA / aka jamIna para loTanA / abhighAta, parihaTTaNa na [ parighaTTana ] AghAta | gharSaNa, ghisanA | parihaTTi strI[de] AkRSTi, AkarSaNa, khIMcAva / parihaNa na [ de. paridhAna] vastra / parihattha puM [ de] jalajantu-vizeSa | nipuNa / dekho pariccha, pasihattha / parihara saka [pari + dhR] dhAraNa karanA / parihara saka [ pari + h ] tyAga chor3anA | karanA / paribhoga karanA, parihasa saka [pari + has] upahAsa karanA / parissava saka [ pari + sru ] cUnA, jharanA, parihA aka [ pari + hA ] hIna honA, kama honA / TapakanA / parisvapuM [parisrava] Asava, karma-bandha kA parihAsaka [pari + dhA] pahiranA / parihAstrI [parikhA] khAI / parihAiavi [de] parikSINa | parihANa na [ paridhAna ] kapar3A | vi. pahanane karanA, Asevana karanA / parihAviaM [ ] jala-nirgama, morI / parihava saka [pari + bhU] parAbhava karanA / tiraskRta karanA / vAlA / parihAya vi [ de] kSINa, durbala parihAra puM. karaNa, kRti / parityAga, varjana / paribhoga, Asevana / parihAra- vizuddhi nAmaka
Page #575
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa parihAria-paropphara saMyama-vizeSa / viSaya / tapa-vizeSa / vizu- parIya dekho paritta / ddhia, visuddhIa na [degvizuddhika cAritra- parIyalla puM [de. parivarta] veSTana / vizeSa, saMyama-vizeSa / parIraMbha puM [parIrambha] AliMgana / parihAria vi [pArihArika] AcAravAn parIvajja vi [parivayaM] varjanIya / muni, udyukta vihArI jaina sAdhu / parIvAya dekho parivAya = parivAda / parihAriNI strI [de] dera se vyAI huI bhaiNs| parIvAra dekho parIvAra = parivAra / parihAriya vi [pArihArika] parityAga ke parIsaNa na [pariveSaNa] parosanA / yogya / parihAra nAmaka tapa kA pAlaka / parIsama dekho prissm| parihAla puM [de] jala-nirgama, morI / parIsaha puM [parISaha] bhUta Adi se honevAlI parihAva saka [pari + dhApaya] pahirAnA / / piidd'aa| parihAsa puM. upahAsa, hNsii| | paruiya vi [prarudita jo rone lagA ho vaha / parihAsaNA strI [paribhASaNA ] upAlambha / parukkha dekho parokkha / parihi puMstrI [paridhi] pariveSa / pariNAha, | paruNNa dekho pruiy| vistAra / paruppara dekho paroppara / parihia vi [parihita] pahirA huaa| parubbhAsida (zau) vi [prodbhAsita] parihiMDiya vi [parihiNDita] paribhrAnta prakAzita / bhaTakA huaa| | parusa vi [paruSa] kaThora / parihattA parihA = pari +dhA kA sNkR.| parUDha vi [prarUDha] utpanna / bar3hA huA / parihINa vi [parihIna]nyUna / vinaSTa / rhit| parUva saka [pra+rUpaya] pratipAdana karanA / na. hrAsa / parUvaga vi [prarUpaka] pratipAdaka / parihatta vi [paribhukta] jisakA bhoga kiyA | parUvia vi [prarUpita] pratipAdita, nirUpita / gayA ho vh| prakAzita / parihUa vi [paribhUta] parAjita / parea [de] pizAca / pariheraga na [de. parihAryaka] AbhUSaNa- pareNa a. anantara / vizeSa / | pareyammaNa dekho parikammaNa / pariho saka [pari + bhU] parAbhava krnaa| parevaya na [de] pAda-patana / parihoa dekhoM pribhog| parevva vi [paredhustana] parasoM kA, parasoM parihlasa (apa) aka [pari + hras] kama | __honevaalaa| honaa| parodeg a [para] utkRSTa / parI saka [pari + i] jAnA, gamana karanA / | paroiya dekho pruiy| parI saka [kSip] pheNknaa| parokkha na parokSa] pratyakSa-bhinna pramANa / vi. parI saka [bhram] bhramaNa karanA, ghUmanA / parokSa-pramANa kA viSaya / na. pIche, A~khoM parIghAya puM [parighAta] nirghAta, vinAza / / kI oTa meN| parINama dekho pariNama = pari + Nam / | paroTTa dekho paloTTa = paryasta / parIbhoga dekho pribhog| | paroppara / vi [paraspara] Apasa meM / parImANa dekho parimANa / paropphara /
Page #576
--------------------------------------------------------------------------
________________ parovaAra-palAva saMkSipta prAkRta-hindI koSa parovaAra puM [paropakAra] dUsare kI bhlaaii|| kAla kA sUrya / degghaNa puM [degdhana] pralaya kA parovara dekho proppr| megha / laNa [nala]pralaya kAla kI Aga / paroviya dekho pruiy| palala na. til-cuurnn| paroha aka [pra+ruha ] utpanna honA / bddh'naa| palalia na. [pralalita] prakrIDita / aMgaparoha puM [praroha] utpatti / vRddhi / aMkura, / vinyAsa / bIjodbheda / palava aka [pra + lap] bakavAda karanA / parohaDa na [de] ghara kA pichalA A~gana, ghara ke | palavaNa na [plavana] uchalanA, ucchalana / pIche kA bhaag| palavia / vi [pralapita]anarthaka kahA huaa| pala aka [pala] jInA / khAnA / dekho bala = palavita , na. anarthaka bhASaNa / bl| palasa na [de] kArpAsa-phala / pasInA / pala (apa) aka [pat] par3anA, girnaa| palasa (apa) na [palAza] patra, pattI / pala (apa) saka [pra+kaTaya] prakaTa krnaa| palasu strI [de] sevA, pUjA, bhakti / pala aka [parA+ay] bhAganA / palahi puMstrI [de] kapAsa / pala na [de] pasInA / palahia vi [de] viSama, asama / puna. AvRta pala na. eka bahuta choTI tola, cAra tolA / jamIna kA vaastu| mAMsa / palahiaa vi [de. upalahRdaya] mUrkha, pASANapalaMgha saka [pra+laGgha] atikramaNa karanA / hRdaya / palaMDa puM [palagaNDa] rAja, cUnA potane kA palahua vi [pralaghuka] svalpa, thor3A / chottaa| kAma karanevAlA kArIgara / palA dekho palAya = parA + ay / palaMDu puM [palANDu] pyaaj| palAia / vi [palAyita] bhAgA huA, palaMba aka [pra + lamb] lttknaa| palANa ) naSTa / palaMba vi [pralamba] laTakanevAlA, lttktaa| palANa na [palAyana] bhAganA / lambA, dIrgha / puM. eka mahAgraha / ahorAtra kA AThavA~ muhUrta / puna.AbharaNa-vizeSa / eka taraha palANia vi [palAyanita] jisane palAyana kA dhAna kA koThA / mUla / rucaka parvata kA kiyA ho vaha, bhAgA huaa| eka zikhara / puMna. phala / deva-vimAna-vizeSa / palAta vi [pralAta] gRhIta / palakka vi [de] lampaTa / palAya aka[parA + ay]bhAga jAnA, nAsanA / palakkha puM [plakSa] bar3a kA per3a / palAya puM [de] cor| palaga na [palaka] phala-vizeSa / palAya dekho palAia = palAyita / palajjaNa vi [praraJjana] rAgI, anurAga vaalaa| palAla vi [pralAla] prakRta lAlavAlA / palaTTa aka [pari + as] palaTanA, badalanA / palAla na. tRNa-vizeSa, puAla / degpIDhaya na saka. palaTAnA, badalAnA / [degpIThaka] palAla kA Asana / palatta vi [pralapita] ukta, pralApa-yukta / na. palAlaga vi [palAlaka] palAla-puAla kA pralApa, kathana / banA huaa| palaya puM [pralaya] yugAnta, kalpAnta-kAla / | palAva saka [nAzay] bhagAnA, naSTa karanA / jagat kA apane kAraNa meM ly| vinAza / | | palAva puM plAva] pAnI kI bAr3ha / ceSTA-kSaya / kSipanA / 'kka paM [ka] pralaya- palAva puM [pralApa] anarthaka bhASaNa, bakavAda /
Page #577
--------------------------------------------------------------------------
________________ 558 saMkSipta prAkRta-hindI koSa palAvaNa-palimadda palAvaNa na [nAzana] naSTa karanA, bhgaanaa| / paliujjiya vi [pariyogika] jAnakAra / palAvia vi [plAvita] DubAyA huA, bhigAyA | paliUla dekho pddiuul| huaa| | paliocchanna vi [palitAvacchanna] karmAvaSTabdha, palAvia vi [pralApita] anarthaka ghoSita karavAyA huaa| paliocchinna viparyavacchinna] Upara dekho| palAvira vi [pralapita] bakavAda krnevaalaa| | paliochDha vi [paryavakSipta] prsaarit| palAsa puM [palAza] kiMzuka kA vRkSa, DhAka / / paliovama puna [palyopama] kAla kA eka rAkSasa / puMna. patra, pttaa| bhadrazAla vana kA | dorgha parimANa / eka dighastI kuutt| palicA (zau) dekho pddinnnnaa| palAsi strI [de] bhallI, zastra-vizeSa / palikuMcaNayA dekho pliuNcnnaa| palAsiyA strI [de. palAzikA] chAla kI palikkhINa vi [parikSINa] kSaya-prApta / banI huI lkdd'ii| paligova puM [parigopa]kA~do / Asakti / palAha dekho plaas| palicchaNNa vi [paricchinna samantAd vyApta / pali dekho pri| | niruddha, rokA huaa| palia na [palita] vRddha avasthA ke kAraNa | palicchAa saka [pari+chAdaya] DhakanA / bAloM kA pakanA, kezoM kI zvetatA / badana kI | palicchida saka [pari + chid] chedana karanA, jhurriyA~ / karma, karma-pudgala / ghRNita anuSThAna / kaattnaa| karma, kAma / tApa / paMka / vi.zithila / vRddha / | palicchinna vi [paricchinna] vicchinna, kATA pakva / jarA-grasta / 'TThANa, ThANa na | huaa| [degsthAna] karma-sthAna, kaarkhaanaa| | palitta vi [pradIpta] jvalita / palia na [pala] cAra karSa yA tIna sau bIsa palipAga dekho pripaag| guJjA kI nApa / palippa aka [pra+dIp] jalanA / palia dekho palla = palya / palibAhara / [paribAhya] hamezA bAhara paliaMka puM [paryaGka] palaMga, khATa / degAsaNa palibAhira / honevAlA / na [degAsana] Asana-vizeSa / palibhAga puM [paribhAga, pratibhAga] nivibhAgI paliaMkA strI [paryaGkA] padmAsana / __ aMza / pratiniyata aMza / sAdRzya, smaantaa| paliuMca saka [pari + kuJca] apalApa karanA / palibhiMda saka [pari +bhid] jAnanA / ThaganA / chipAnA, gopana krnaa| bolanA / bhedana karanA, todd'naa| paliuMcaNA strI [parikuJcanA] saccI bAta para | palibheya puM [paribheda] cUranA / ko chipaanaa| mAyA kapaTa / prAyazcitta | palimaMtha saka [pari + manth] bA~dhanA / vizeSa / paliuMciya vi [parikuJcita] vaJcita / na. | palimaMtha puM [parimantha] vinAza / svAdhyAyamAyA, kuttiltaa| guru-vandana kA eka doSa, | vyAghAta / vighna, bAdhA / vyartha kriyaa| pUrA vandana na karake hI guru ke sAtha bAteM palimaMthaga puM [parimanthaka] dhAnya-vizeSa, karane laga jaanaa| kAlA canA / gola canA / vilamba / paliucchanna dekho paliocchanna / palimaMthu vi [parimantha] sarvathA ghAtaka / paliucchUDha dekho paliochUDha / | palimadda dekho primdd|
Page #578
--------------------------------------------------------------------------
________________ palimadda - pallathi pamiddavi [parimarda ] mAliza karanevAlA | paliyaMcaNa na [ paryaJcana] paribhramaNa | dekho pariyaMcaNa / paloi vi [ pralokin ] prekSaka / paliyaMta puM [paryanta ] anta bhAga / vi. aba paloira vi [ pralokita ] prekSaka 1 paloa kA vakR. / sAnavAlA, antavAlA / paloeMta palo emANa paloghara [de] dekho parohaDa / } paloTTa saka [ pratyA + gam ] vApasa AnA / paloTTa saka [ pari + as ] pheMkanA / mAra girAnA / aka palaTanA / pravRtti karanA / giranA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa paliyaMta na [palyAntar ] palyopama ke bhItara / paliyassa na [ paripArzva ] samIpa / palila dekho palia = palita / paliva dekho palIva / palivaga dekho palIvaga / palivivi [ pradIpita] jalAyA huA / palivisa aka [ parivi + dhvaMs ] naSTa honA / palisaya 1 [pari + sva] AliMgana palissaya karanA, sparza karanA, chUnA paliha dekho pariha = parigha / avi [] mUrkha, bevakUpha palihai strI [] kSetra, kheta / pahissa na [ de] Urdhva dAru, kASTha-vizeSa | palihAya puM [de] dekho palihaa / palI saka [ pari + i] paryaTana karanA / palI aka [ pra + lI] lIna honA, Asakti karanA / palINa vi [ pralIna] ati lIna / sambaddha | pralaya- prApta, naSTa | chipA huA / palImaMtha dekho palimaMtha / palIva aka [ + dIp ] jalanA / palIva saka [ pra + dIpay ] jalAnA / palIva puM [ pradIpa ] dIpaka / palIvaga vi [ pradIpaka] Aga lagAnevAlA / paluMpaNa na [ pralopana ] pralopa / paluTTa vi [praluThita] leTA huA / paluTTa dekho paloTTa = paryasta | paluTTha vi [pluSTa ] dagdha, jalA huA / palemANa palI = pra + lI kA vakR / paleva puM [pralepa ] pASANa- vizeSa / 559 paloa saka [ pra + lok, lokay ] dekhanA, nirIkSaNa karanA / paloTTa aka [pra + luTh] jamIna para loTanA / paloTTa vi [ paryasta ] pheMkA huA / hata / vikSipta / patita / pravRtta 1 poTTajIha vi [de] rahasya- bhedI | paloTTaNa na [ praloThana] DhulakAnA, lur3hakAnA, girAnA / palobha saka [pra + lobhay ] lAlaca denA palova (apa) dekho paloa / paloha (zau) dekho palo / palohara [de] dekho parohaDa / palla puMna [ palya] gola AkAra kA eka dhAnya rakhane kA pAtra / kAla-parimANa - vizeSa, palyopama / saMsthAna - vizeSa, palyaMka saMsthAna | palla puM [ palla] dhAnya bharane kA bar3A koThA / pallaMka dekho paliaMka / pallaMka puM [ palyaGka] zAka- vizeSa, vizeSa | pallaMghaNa na [pralaGghana] atikramaNa | gati / pallaTTa dekho palaTTa = pari + as / pallaTTa puM [de] parvata - vizeSa / pallaTTa puM [de. parivarta] ananta kAla cakroM kA samaya / dekho paloTTa = paryasta / kanda pallaTTa pallattha pallatthi strI [paryasti ] Asana - vizeSa, palathI /
Page #579
--------------------------------------------------------------------------
________________ 560 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pallala-pavaTTa pallala na [palvala] choTA talAva / | palhAya puM [prahlAda] Ananda, khushii| hiraNyapallava puM. aMkura / patra, pattA / deza-vizeSa / kazipu nAmaka daitya kA putra / AThavAM prativistAra / vAsudeva rAjA / eka vidyAdhara nareza / pallava dekho pjjv| palhAyaNa na [prahlAdana] citta-prasannatA, pallavAya na [de] kSetra, kheta / khuzI / vi. AnandadAyaka / puM. rAvaNa kA eka pallavia vi [de] lAkSA-rakta / subhtt| pallavia vi [pallavita] pallavAkAra / | palhIya puM.ba. [praha lIka] deza-vizeSa / aMkurita, prAdubhUta, utpanna / pallava-yukta / / pava saka [pA] piinaa| pallavilla vi [pallavavat] pallava-yukta / / pava aka [plu] phrknaa| saka. uchala kara pallassa dekho paloTTa = pari + as / jAnA / tairnaa| pallANa na [paryANa] azva Adi kA sAja / / pava puM [plava]pUra / ucchalana, kUdanA / tairanA / pallANa saka [paryANaya] azva Adi ko | mer3haka / vAnara / cANDAla, Doma / jala-kAka / sjaanaa| pAkur3a kA per3a / kAraNDava pakSI / zabda, palli strI. choTA gAMva / coroM ke nivAsa kA AvAja / duzmana / meMDhA / jala-kukkuTa / gahana sthAna / 'nAha puM [degnAtha] pallI kA jala / jalacara pakSI / naukA / svAmI / degvai puM [pati] vahI artha / / pava strIna [prapA] pAnIyazAlA, pyAU / pallia vi [de] AkrAnta / grasta / prerita / | pavaMga puM [plavaGga] vAnara / vAnara-vaMzIya pallitta vi [de] paryasta / manuSya / degnAha puM [degnAtha] vAnara-vaMzIya pallI dekho plli| rAjA, bAlI / 'vai pu [degpati] vaanrraaj| pallINa vi [pralIna vizeSa lIna / pavaMgama puM [plavaMgama] vAnara / chanda-vizeSa / palloTTajIha [de] dekho paloTTajIha / pavaMca puM [prapaJca] vistAra / saMsAra / ThagAI / palhattha dekho paloTTa = pari + as / pavaMcA strI [prapaJcA] manuSya kI daza dazAoM palhattha saka [ vi + recaya ] bAhara nikA- meM sAtavIM dazA-60 se 70 varSa kI lnaa| avsthaa| palhattha dekho paloTTa = pryst| pavaMcha saka [pra+vAccha] vaanychnaa| palhattharaNa dekho paccattharaNa / pavaMpula puMna [de] macchI pakar3ane kA jAla / palhatthiyA strI [paryastikA] Asana-vizeSa- pavaka vi [plavaka] uchala-kUda karanevAlA / donoM jAnu khar3A kara pITha ke sAtha cAdara __ tairanevAlA / puM. pakSI / suparNakumAra nAmaka lapeTakara baiThanA / jaMghA para vastra lapeTakara deva-jAti / baitthnaa| paTTa puM. yoga-paTTa / / pavakkhamANa pavaya =pra+ vac kA vakR. / palhaya / puM [paha lava] anArya deza / puMstrI. | pavaga dekho pvk| palhava / pahlava deza kA nivaasii| pavajja saka [pra+pad] svIkAra karanA / palhavi puMstrI. [ de. pahravi ] hAthI kI pITha | pavajjA dekho pvvjjaa| para bichAyA jAtA eka taraha kA kpdd'aa| pavajjiya vi [pravAdita] jo bajane lagA ho / palhAya saka [pra + hlAd] Anandita karanA, pavaTTa aka [pa+vRt] pravRtti karanA / khuzI krnaa| pavaTTa vi [pravRtta] jisane pravRtti kI ho vaha /
Page #580
--------------------------------------------------------------------------
________________ 561 pavaTTaya-pavaha saMkSipta prAkRta-hindI koSa / pavaTTaya vi [pravartaka] pravatti kraanevaalaa| krnn| pavaTTi strI [pravRtti] pravartana / pavada dekho pavaya = pra+vad / pavaTTha dekho pauTTha = prakoSTha / pavadi strI [pravRti] DhakanA, AcchAdana / pavaDa aka [pra+pat] par3anA, giranA / pavaddha dekho pavaDDha = pra + vRdh / pavaDaNa na [prapatana] adhaHpAta / pavaddha puM [de] dhana, hthaudd'aa| pavaDDha aka [de] por3hanA, sonA / pavanna vi [prapanna] aMgIkRta / pavaDDha aka [pra+vRdh] bar3hanA / pavamANa puM [pavamAna] pavana / pavaDDha vi [pravRddha] bar3hA huA / pavaya saka [pra+vad] bakavAda karanA / vAdapavaNa vi [pravaNa] tatpara / vivAda krnaa| pavaNa na [plavana] uchala kara gamana / taraNa / | pavaya saka [pra + vac] bolanA, khnaa| degkicca puM[kRtya] nAva, ddoNgii| pavaya dekhoM pavaka = plavaka / pavaNa puM [pavana] vAyu / bhavanapati devoM kI | pavaya puM [plavaga] vAnara / vai puM [degpati] eka avAntara jAti, pavanakumAra / hanUmAn kA vAnaroM kA rAjA sugrIva / degAhiva puM[dhipa] pitA / deggai pu[gati] hanUmAn kA pitA / vahI pUrvokta artha / vAnaradvIpa ke rAjA mandara kA putra / degcaMDa pavayaNa puM [prAjana] kor3A, cAbuka / puM[degcaNDa] vyakti-vAcaka nAma / degtaNaa puM pavayaNa na [pravacana] jinadeva-praNIta siddhAnta, jaina zAstra / jaina saMgha / Agama-jJAna / mAyA [tanaya] hanUmAn / degnaMdaNa puM [nandana] strI [degmAtA] pA~ca samiti aura tIna gupti hanUmAn / 'putta puM[putra hanUmAn / degvega rUpa dhrm| puM. hanUmAn kA pitA / eka jaina muni / 'sua pavara vi [pravara] zreSTha, uttama / puM [degsuta] hanUmAn / deggaNaMda puM [degnanda] pavaraMga na[de. pravarAGga] mastaka / hanUmAn / pavarapuMDarIya puMna [pravarapuNDarIka] eka devapavaNaMjaa puM [pavanaJjaya] hanUmAn kA pitaa| vimaan| eka zreSThi-putra / pavarA strI [pravarA] bhagavAn vAsupUjya kI pavatta dekho pavaTTa = pra+vat / shaasndevii| pavatta saka [pra+varttaya] pravRtta krnaa| pravatta dekho pavaTTa = pravRtta / pavarisa saka [pra + vRS] barasanA / pavala dekho pbl| pavattaga vi [pravartaka] pravRtti karAnevAlA / / pavattaNa na [pravartana] pravRtti / vi. pravRtti pavasa aka [pra+vas] prayANa karanA, videza kraanevaalaa| jaanaa| pavattaya vi [pravartaka] pravRtti krnevaalaa| pavaha aka [pra+vaha ] bahanA / saka. TapakanA, vi. pravRtta kraanevaalaa| jhrnaa| pavatti strI [pravRtti pravartana / 'vAuya vi pavaha saka [pra + han] mAra ddaalnaa| [degvyApta] pravRtti meM lagA huA / pavaha vi [pravaha] bahanevAlA / TapakanevAlA, pavattiNI strI [prattinI] sAdhviyoM kI | cUnevAlA / adhyakSA, mukhya jaina saadhvii| | pavaha puM [pravAha] srota, bahAva, jala-dhArA / pavattiyA strI [de] saMnyAsI kA eka upa- pravRtti / vyavahAra / uttama azva / prabhAva / 71
Page #581
--------------------------------------------------------------------------
________________ 562 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pavahaNa-paviddhaMsa pavahaNa puna [pravahaNa] naukA, jahAja / gAr3I | pavAhaNa na [pravAhana] jala / bahAnA / Adi vAhana / pavi puM pavi vjr| pavahAia vi [de] pravRtta / pavibhia vi [pravijRmbhita] prollasita, pavA strI [prapA] pyAU / samutpanna / pavAi vi [pravAdina] vAdI / dArzanika / paviA strI [de] pakSI kA pAna-pAtra / pavAia vi [pravAta] bahA huA / paviiNNa vi [pravitIrNa] diyA huA / pavAia vi [pravAdita] bajAyA huA / paviiNNa vi [pravikIrNa] vyApta / vikSipta, pavADa saka [pra + pAtay] girAnA / nirasta / pavANa (apa) dekho pamANa = pramANa / pavikattha saka [pravi+katth] Atma-zlAghA pavAdi dekho pvaai| krnaa| pavAya aka [pra + vA] sukha paanaa| bahanA pavikasiya vi [pravikasita ] prakarSa se (havA kaa)| saka. gamana karanA / hiMsA karanA / vikasita / pavAya puM [pravAda] janazruti / paramparA-prApta / pavikira saka [pravi + kR] pheMkanA / pavikkhia vi [pravIkSita] nirIkSita, avaupadeza / mata, darzana / lokita / pavAya puM [prapAta] garta, gaDDhA / U~ce sthAna pavikkhira dekho pavikira / se giratA jala-samUha / taTa-rahita nirAdhAra pavigdha vi [de] vismRt| parvata-sthAna / rAta meM par3anevAlI dhAr3a, dhaaraa| pavicariya vi [pravicarita] gamana-dvArA sarvatra patana / daha puM [degdraha] vaha kuNDa jahA~ parvata vyaapt| para se nadI giratI ho| pavijjala vi [pravijvala] prajvalita / rudhipavAya puM pravAta] prakRSTa pavana / vi. bahA / rAdhi se vyApta / huA (pvn)| pavana-rahita / | paviTTha vi [praviSTa] ghusA huA / pavAyaga vi [pravAcaka pAThaka, adhyaapk| paviNI saka [pravi + NI] dUra krnaa| pavAyaNa na [pravAcana] prapaThana, adhyayana / pavitta [pavitra] darbha, kuzA / vi. nirdoSa, pavAyaya dekho pvaayg| zuddha, svcch| pavAla puna [pravAla] navAMkura, kisalaya / maMgA, pavitta dekho pavaTTa = pravRtta / vidruma / degmaMta, degvaMta vi [degvat] pravAla- pavitta saka [pavitraya] pavitra krnaa| vAlA / pavittaya na [pavitraka] aMgUThI / pavAlia vi [prapAlita] jo pAlane lagA pavittAviya vi [pravattita] pravRtta kiyA huA / ho| pavitti dekho pavatti = pravRtti / pavAsa puM [pravAsa] videza gamana / pavittiNI dekho pvttinnii| pavAsi / vi [pravAsin] musAphira / pavitthara aka [pravi + stu] phailaanaa| pavAsu / pavittharilla vi [pravistarin] vistAravAlA / pavAha saka [pra+vAhaya] bahAnA, calAnA / dekho pvirlliy| pavAha dekho pavaha = pravAha / paviddha dekho pvviddh| pavAha puM [prabAdha] prakRSTa pIr3A / paviddhaMsa aka [pravi + dhvaMs] vinAzAbhimukha
Page #582
--------------------------------------------------------------------------
________________ paviddhattha-pavesaNaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 563 honA / vinaSTa honaa| pavihara saka [pravi+ha] vihAra karanA / paviddhattha vi [pravidhvasta] vinaSTa / pavihasa aka [pravi + has] hasanA / pavibhatti strI [pravibhakti] pRthak-pRthak pavIiya vi [pravIjita] havA ke lie calAyA vibhaag| huaa| pavibhAga puM [pravibhAga] Upara dekho / pavINa vi [pravINa] nipuNa, dakSa / pavimukka vi [pravimukta] parityakta / / pavINI dekho pvinnii| pavimoyaNa na [pravimocana] parityAga / pavIla saka [pra+pIDaya] damana karanA / paviya vi [prApta prApta / / pavucca dekho pavaya = pra + vac / paviyaMbhira vi [pravimbhita] ullasita pavuTTha vi [pravRSTa] khUba barasA huA, jisane prabhUta honevAlA / utpanna honevAlA / __ vRSTi kI ho vaha / paviyakkiya na [pravitakita] vikalpa, vitarka / | pavuDDha vi [pravRddha] bar3hA huA, vizeSa vRddha / paviyakkhaNa vi [pravicakSaNa] vizeSa pravINa / | pavuDDhi strI [pravRddhi] bar3hAva / paviyAra puM [pravIcAra] kAyA aura vacana kI | pavutta vi [prokta] jisane bolanA Arambha kiyA ceSTA-vizeSa / kaam-kriidd'aa| _ho vh| paviyAraNa na [pravicAraNa] saMcAra / pavuttha [de] dekho pauttha / paviyAsa saka [pravi + kAzaya] phAr3anA, pavuda vi [pravRta] prakarSa se AcchAdita / kholnaa| pavUDha vi [pravyUDha] dhAraNa kiyA huA / paviyAsiya vi [pravikAsita] vikasita kiyA | nirgata / paveiya vi [pravedita] nivedita, pratipAdita / paviraia vi [de] tvarita, zIghratA-yukta / / vijJAta / bheMTa kiyA huaa| paviraMja saka [bha] bhAMganA, todd'naa| paveiya vi [pravepita] kampita / paviraMjava vi [de] snigdha, sneha-yukta / pavejja saka [pra+vedaya] vidita karanA / paviraMjia vi [de] snigdha, sneha-yukta / kRta- bheMTa karanA / anubhava karanA / niSedha, nivaarit| paveDhiya vi [praveSTita] ghirA huA, ber3hA huaa| pavirala vi [pravirala] anibiDa / vicchinna / | | paveya dekho paveja atyanta thodd'aa| paveyaNa na [pravedana] prarUpaNa, pratipAdana / paviralliya vi [de] vistaarvaalaa| dekho jJAna, nirNaya / anubhAvana / pvitthrill| paveviya vi [pravepita] prakampita / pavirikka vi [pravirikta] ekadama zUnya / pavevira vi [pravepitR] kaaNpnevaalaa| pavirelliya [de dekho paviralliya / pavesa saka [pra + vezaya] ghusaanaa| pavilupa saka [pravi+lup] bilakula naSTa | pavesa puM [praveza] bhIta kI sthuultaa| paiTha, karanA / | ghusanA / nATaka kA eka hissA / pavilutta vi [pravilupta] bilakula naSTa / pavesa puM pradveSa] adhika dveSa / pavisa saka [pra+viz] praveza karanA, ghusanA / | pavesaNa puMna [pravezana,degka] praveza, paitth| pavisU saka [pravi + sU] utpanna krnaa| pavesaNaga vijAtIya janmAntara meM utpatti, pavissa dekho pvis| pavesaNaya - vijAtIya yoni meM praveza / huaa|
Page #583
--------------------------------------------------------------------------
________________ 564 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pavotta-pasaMga pavotta puM prapautra] pautra kA putra / pavvaya dekho pvvia| pavva puMna [parvan] granthi, gaaNtth| utsava / pavvaya / puna [parvata, degka] pahAr3a / puM. pUrNimA aura amAvAsyA tithi| pUrNimA pavvayaya , dvitIya vAsudeva kA pUrva-bhavIya aura amAvAsyAvAlA pakSa / aSTamI, nAma / eka brAhmaNa-putra kA nAma / eka caturdazI, pUrNimA aura amAvAsyA kA dina / rAjA / eka rAja-kumAra / rAya puM [degrAja] mekhalA, girimekhlaa| daMSTrA-parvata / saMkhyA- | meru parvata / "vidugga puMna [degvidurga] pahAr3avizeSa / degbIya puM[degvIja] ikSu-Adi vRkSa, | vAlA pradeza / jisakA parva-pranthi-hI utpatti kA kAraNa pavvayagiha na [parvatagRha] parvata kI guphA / hotA hai / degrAhu puM. rAhu-vizeSa, jo pUrNimA | | pavvaha saka [pra+vyath] pIr3anA, duHkha denA / aura amAvAsyA meM kramazaH candra aura sUrya kA pavvA strI [parvA] lokapAloM kI eka bAhya grahaNa karatA hai| pariSad / pavvai na [parvatin] gotra-vizeSa, kAzyapa gotra pavvAia vi [pravAjita] jisako dIkSA dI kI eka zAkhA / puMstrI. usa gotra meM utpanna / gaI ho vaha / na. dIkSA denaa| dekho pvvpecchi| pavvAia vi [mlAna] vicchAya, zuSka / pavvai dekho pvvii| pavvAiA strI [pravAjikA] saMnyAsinI / pavvaia vi [pravajita] dIkSita, saMnyasta / pavvADi dekho pvvaali| gata, prApta / pavvANa vi [mlAna] sUkhA / pavvaiMda puM [parvatendra] meru parvata / pavvAya dekho pavAya = pra+vA / pavvaiga dekho pvvia| pavvAya saka [pra+vAjaya] dIkSita karanA / pavvaisella na [de] bAla-maya kaMDaka- pavvAya aka [mlai sUkhanA / taaviij| pavvAya vi [mlAna, pravANa] zuSka, sUkhA / pavvaI strI [pArvatI] shiv-ptnii| pavvAya puM [pravAta prakRSTa pavana / pavvaMga puMna [parvAGga] saMkhyA-vizeSa / pavvAla saka [chAday] DhakanA / pavvaka / puna [parvaka] vAdya-vizeSa / Ikha | kha | pavvAla saka [plAvaya] khUba bhijAnA / pavvaga , jasA granthivAlA vanaspAta / tRNa- | pavvAva saka [pra+vrAjaya] dIkSita karanA / vizeSa / pavvAvaNa na [de] prayojana / pavvaga vi [pArvaka] parva--granthi-gA~Tha kA pavvAha saka [pra+vAhay] bahAnA / banA huaa| pavviddha vi [de] prerita / pavvajja puM [de] nakha / bANa / bAla-mRga / / pavviddha vi [pravRddha] mahAn, bar3A / pavvajjA strI [pravrajyA] gamana, gati / dIkSA, saMnyAsa / pavviddha na [praviddha] guru-vandana kA eka doSa, pavvaNI strI [parvaNI] kArtikI Adi parva- | vandana ko samApta kiye binA hI bhAganA / tithi / pavvIsaga na [de.pavvIsaga] vAdya-vizeSa / pavvapecchai na [parvaprekSakin] dekho pvvi|| pasai strI [prasUti] do prasRti-pasara kA pavvaya saka [pra+vraj] jAnA, gati krnaa| eka parimANa / pUrNa aJjali, do hasta-taladIkSA lenA, saMnyAsa lenaa| aMjurI milA kara bharI huI cIja / pavvaya dekho pvvg| | pasaMga puMna [prasaGga] paricaya, upalakSa / saMgati,
Page #584
--------------------------------------------------------------------------
________________ pasaMja-pasAma __ saMkSipta prAkRta-hindI koSa 565 sambandha / Apatti, aniSTa-prApti / mathuna / / karanevAlA / Asakti / prastAva, adhikAra / pasama aka [pra + zam] acchI taraha zAnta pasaMja aka [pra + saJ] Asakti karanA / / honaa| Apatti honA aniSTa-prApti honA / pasama puM [prazama] prazAnti, zAnti / lagAtAra pasaMDi na [de] suvarNa / do upavAsa / pasaMta vi [prazAnta] zama-prApta / sAhitya- pasama puM [prazraga] vizeSa mehanata- kheda / zAstra-prasiddha zAnta rasa / pasamaNa na [prazamana] prakRSTa zamana / vi. pasaMti strI [prazAnti] nAza, vinAza / prazAnta karanevAlA / pasaMdhaNa na [prasandhAna] satata pravartana / pasamikkha saka [prasam + IkS] prakarSa se pasaMsa saka [prazaMs] zlAghA krnaa| dekhnaa| pasaMsa vi [prazasya] prazaMsA-yogya / puM. lobha / pasamiNa vi [prazamin] prazAnta karanevAlA, pasaMsaya vi [prazaMsaka] prazaMsA karanevAlA / / nAza krnevaalaa| pasaMsA strI [prazaMsA] zlAghA, stuti, varNana / | pasamma dekho pasama = pra+zam / pasajja' dekho psNj| pasaya puM [de] mRga-vizeSa / mRga-zizu / pasajjha / a [prasahya] khule taura se, prakaTa | pasaya vi [prasRta] phailA huA / pasajjhaM / rIti se / balAtkAra / pasara aka [pra+sa] phailanA / pasajjhaceya na [prasahyacetas ] dharma-nirapekSa | | pasara puM [prasara vistAra, phailAva / citta, kadAgrahI mana / pasareha puM [de] kiNjlk| pasaDha vi [prasahya aneka dina rakhakara khulA | pasallia vi [de] prerita / kiyA huaa| pasava saka [pra + sU] janma denA, pasaDha vi [prazaTha] atyanta zaTha / pasava : apa) saka [pra + viz] praveza karanA / pasaDhaM dekho pasajjha / na. phUla / pasaDhila vi [prazithila] vizeSa ddhiilaa| pasava [de] dekho pasaya / degnAha puM [degnAtha] pasaNNa vi [prasanna] khuza, svastha / nirmala / siMha / degrAya { [rAja] siNh| degcaMda puM [degcandra] bhagavAn mahAvIra ke samaya pasavaDakka na [de] vilokana / kA eka rAjarSi / pasavaNa na [prasavana] prasUti / pasaNNA strI [prasannA] mdiraa| pasaviya vi [prasUta] jisane janma diyA ho pasatta vi [prasakta] cipakA huA / Asakta / vaha / dekho pasUa = prasUta / Apatti grasta, aniSTa-prApti ke doSa se yukt| pasIvara vi [prasavita] janma denevAlA / pasattha vi [prazasta] prazaMsanIya / zreSTha / pasassa dekho psNs| pasatthi strI [prazasti] vaMzavarNana / pasassa vi [prazasya] prabhUta zasyavAlA / pasatthu puM [prazAsta] lekhAcArya, gaNita kA | pasAia vi [prasAdita] prasanna kiyA huaa| adhyApaka / dharma-zAstra kA pAThaka / mntrii| prasanna hone ke kAraNa diyA huA / pasappa puM [prasarpa] vistAra, phailAva / / pasAiA strI [de] bhilla ke sira para kA parNapasappaga vi [prasarpaka] prakarSa se jAnevAlA, | puTa, bhilloM kI pagar3I / musAphirI karanevAlA / vistAra ko prApta | pasAma vi [prazAm] zAnta honevAlA /
Page #585
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa pasAya-paseviA pasAya saka [pra+sAday ] prasanna krnaa| / samAdhAna. AkSepa kA parihAra / pasAya puM [prasAda] prasannatA, khushii| kRpA, | pasissa dekho psiis|| meharabAnI / praNaya / pasIa dekho pasia = pra + sad / pasAra saka [pra + sAraya] pasAranA, phailAnA / | pasIsa puM [prazipya] ziSya kA ziSya / pasAsa saka [pra + zAsay ] zAsana krnaa| pasu puM [pazu] jantu-vizeSa, sIMga pUchavAlA zikSA denA / pAlana krnaa| prANI, catuSpAda prANi-mAtra / bakarA / bhUya pasAha saka [pra + sAdhay] basa meM karanA / vi[bhUta] pazu-tulya / 'meha puM[degmedha] jisameM siddha krnaa| pazu kA bhoga diyA jAtA ho vaha yajJa / degvai pasAhaga vi [prasAdhaka] sAdhaka, siddha karane- | puM [degpati] mahAdeva / / vAlA / degtama vi. utkRSTa sAdhaka / na. karaNa- | pasutta vi [prasupta] soyA huA / kAraka / dekho psaay| pasutti strI [prasupti] kuSTha roga / nakhAdipasAhaNa na [prasAdhana] siddha karanA, sAdhanA / | vidAraNa hone para bhI acetanatA / utkRSTa sAdhana / alaMkAra / bhUSaNa Adi kI | pasuva (apa) dekho pasu / / sajAvaTa / pasuhatta puM [de] vRkSa / pasAhaya dekho pasAhaga / sajAnevAlA / | pasU saka [pra + sU] janma denA, prasava krnaa| pasAhA strI [prazAkhA] zAkhA kI zAkhA, | pasU vi [prasU] prasava-kartA, janma-dAtA / choTI shaakhaa| pasUa na [de] phUla / pasAhilla vi [prazAkhin] prazAkhA-yukta / pasUa vi [prasUta] utpanna / pasia aka [pra + sad] prasanna honA / | pasUaNa na [prasavana] janma-dAna / pasia aka [pra + sad] prasanna honA / pasUi strI [prasUti] prasava, utpatti / eka kuSTha pasia vi [prasRta] phailA huA, vistIrNa / roga, nakhAdi se vidAraNa karane para bhI duHkha pasia na [de] pUga-phala, supArI / kA asaMvedana, camar3I kA mara jAnA / roga pasiMca saka [pra + sic] secana karanA / puM. roga-vizeSa / pasiDi (de) dekho psNddi| pasUiya puM [prasUtika] vAtaroga-vizeSa / pasikkhaa vi [prazikSaka] sIkhanevAlA / pasUNa na [prasUna] puSpa / pasijjaNa na [prasadana] prasanna honA / pasea ' [prasveda] pasInA / pasiDhila dekho psddhil| | paseDhi strI [prazreNi] zravAntara zreNi-paMkti / pasiNa puMna [prazna] pRcchaa| darpaNa Adi meM devatA kA AhvAna, mantravidyA-vizeSa / / pasaNa pu[prasena] bhagavAn pArzvanAtha ke prathama degvijjA strI [vidyA] mantravidyA-vizeSa / / zrAvaka kA nAma / pasiNa na [prazna] mantravidyA ke bala se | paseNai paM [prasenajit] kulakara-puruSa / yaduvaMza svapna Adi meM devatA ke AhvAna dvArA jAnA | ke rAjA andhakavRSNi kA eka putra / huA zubhAzubha phala kA kathana / paseNi strI [prazreNi] avAntara jAti / pasiNiya vi [praznita] pUchA huaa| paseyaga dekho psevy| pasiddha vi [prasiddha] vikhyAta, vizruta / prakarSa | paseva saka [pra+ sev] vizeSa sevA karanA / se mukti ko prApta, mukta / pasevaya paM [prasevaka] kothalA, thailA / pasiddhi strI [prasiddhi] khyAti / zaMkA kA ' paseviA strI [prasevikA] thelI, koSalI /
Page #586
--------------------------------------------------------------------------
________________ passa-pahANa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 567 passa saka [dRz] dekhnaa| | paharaNa na [praharaNa] Ayudha / prahAra-kriyA / passa (zau) dekho pAsa = pArzva / paharAiyA dekho pahArAiyA / passaohara vi [pazyatohara] dekhate hue corI | paharAya puM [prabharAja] bharatakSetra kA chaThavAM karanevAlA, sunAra, ucakkA / prtivaasudev| passeya dekho pse| paharia vi [prahRta] prahAra karane ke lie paha vi [praha] namra / vinIta / Asakta / udyata / jisa para prahAra kiyA gayA ho vaha / paha puM [pathin] mArga / degdesaya vi [ dezaka] paharisa pu [praharSa] Ananda, khuzI / mArga-darzaka / pahalAdida (zau) [prahlAdita] Anandita / pahaella puM [de] apUpa, puA, khAdya-vizeSa / pahalla aka [ghUrNa ] ghUmanA, phA~panA, DolanA / pahaMkara dekho pabhaMkara / pahallira vi [prapUrNita] ghUmanevAlA, DolatA / pahaMkarA dekho pbhNkraa| pahava aka [pra + bhU]utpanna honA / samartha honaa| pahaMjaNa puM [prabhaJjana] vAyu / deva-jAti-vizeSa, pahava puM [prabhava utpatti-sthAna / bhavanapati devoM kI eka avAntara jAti / eka pahava dekho pahAva = prabhAva / raajaa| pahava dekho paha = prt| pahakara [de] dekho pahayara / pahava puM [prabhava] eka jaina maharSi / pahaTTa vi [de] dRpta, uddhata / thor3e ho samaya ke pahasa aka [ pra+has ] ha~sanA / upahAsa pUrva dekhA huaa| krnaa| pahaTTa vi [prahRSTa] Anandita, harSa-prApta / pahasaNa na [prahasana] upahAsa, parihAsa / pahaNa saka [pra+han] mAra DAlanA / nATaka kA eka bheda, hAsya-rasa pradhAna nATaka, pahaNa na [de] kula, vNsh| rUpaka-vizeSa / pahaNi strI desAmane Ae hae kA aTakAva / pahasiya vi [prahasita jo haMsane lagA ho / pahattha puM [prahasta] rAvaNa kA mAmA / jisakA upahAsa kiyA ho vaha / na. hAsya / pahada vi [de] sadA dRSTa / pa. pavanaJjaya kA eka vidyAdhara-mitra / pahamma saka [pra + hamm] prakarSa se gati | pahA saka [pra + hA] tyAga karanA / aka. kama honA, kSINa honaa| karanA / pahamma na de deva-kaNDa / khAta-jala, kaNDa / pahA strI [prathA] rIti, vyvhaar| khyAti, chidra / prasiddhi / pahammata ) dekho pahaNa =pra+han kA | pahA strI [prabhA] kAnti, teja, Aloka, pahammamANa , kvkR.| dIpti / 'maMDala dekho bhaamNddl| degyara puM pahaya vi [prahata] ghisA huaa| mAra DAlA | [degkara] suury| rAmacandra ke bhAI bharata ke gayA, nihata / sAtha dIkSA lene vAlA eka rAjarSi / degvaI strI pahayara puM [de] samUha / [degvatI AThaveM vAsudeva kI paTarAnI / pahara saka [pra+ha] prahAra karanA / pahADa saka [pra+dhrATay ] idhara-udhara pahara puM [prahAra] mAra, prahAra / jahA~ para bhamAnA, ghumaanaa| prahAra kiyA ho vaha sthAna / pahANa vi [pradhAna] nAyaka, mukhiyA, mukhya / pahara puM [prahara] tIna ghaMTe kA smy|| uttama, prazasta, zreSTha, zobhana / strIna,
Page #587
--------------------------------------------------------------------------
________________ 568 prakRti - sattva, raja aura tamoguNa kI sAmyAvasthA / puM. saciva, mantrI / saMkSipta prAkRta-hindI koSa pahANa puM [ pASANa ] patthara / pahANa na [ prahANa] apagama, vinAza / pahAma saka [ pra + bhramay ] phirAnA, ghumAnA / pahAya dekho pahA = pra + hA kA saMkR. / pahAya na [ prabhAta ] saberA / vi. prabhAyukta / pahAya dekho pahAva = prabhAva | pahAyA dekho vAhAyA / pahAra saka [ pra + dhAray ] cintana karanA, vicAra karanA / nizcaya karanA / pahAra dekho pahara = prahAra | pahArAiyA strI [prahArAtigA ] lipi - vizeSa / pahArettu vi [pradhArayitR] cintana karanevAlA | pahAva saka [pra + bhAvay ] prabhAva-yukta karanA, gauravita karanA / prasiddhi karanA / pahAva (apa) aka [ pra + bhU] samartha honA / pahAva puM [ prabhAva ] zakti, sAmarthyaM / koSa aura daNDa kA teja / mAhAtmya / pahAviavi [ pradhAvita] daur3A huA / pahAvira vi [ pradhAvitR] daur3anevAlA / pahAsa saka [ pra + bhAS ] bolanA / pahAsa aka [ pra + bhAs ] camakanA, prakAzanA / pahAsa puM [prahAsa] aTTahAsa Adi hAsya / pahAsA strI [ prahAsA] devI- vizeSa / avi [pAntha, pathika ] musAphira / 'sAlA strI ['zAlA ] dharmazAlA / pahia va [ prathita] vistRta / prasiddha | rAkSasa vaMza kA eka laMkA pati / pahia vi [ prahita] bhejA huA, preSita / pahia vi [de] mathita, viloDita / sivi [hiMsaka ] hiMsA karanevAlA / pahijjamANa pahA = pra + hA kA vakR. / paTTi dekho pahaTTa = prahRSTa / pahira saka [pari + dhA] pahananA / pahirAvaNa na [ paridhApana ] pahirAnA / pahi pahANa -pahova rAvana, bheMTa meM - inAma meM diyA jAtA vastrAdi / pahila va [] prathama | pahilla aka [de] pahala karanA, Age karanA / pahillira vi [ praghUrNita] khUba hilanevAlA / pahivI dekho puhabI = pRthivI / paNa vi [ prahINa] parikSINa / bhraSTa, skhalita / pahu [prabhu] paramezvara / jayapura ke vindhyarAja kA eka putra | svAmI / vi. samartha / adhipati, nAyaka / pahui dekho bhai / huI dekho pahuvI / pahuMka puM [pRthuka] khAdya padArtha vizeSa, ciur3A / pahuca ka [pra + bhU] pahu~canA / pahuTTa dekho papphuTTa / dekho bhai / paNa puM [prANa] atithi / pahuNAiyana [prAghuNya] Atithya, / pahutta vi [ prabhUta] paryApta, kAphI / samartha | pahu~cA huA / hudi dekho bhai | pahuppa | aka [ pra + bhU] samartha honA, sakanA / f pahu~canA / pahuva pahuvI strI [pRthivI ] bhUmi |pahu puM [prabhu ] | [ pati ] vahI artha | pahuvvaMta dekho pahuva kA kavakR. / pahUa vi [ prabhUta] bahuta pracura / udgata / bhUta / unnata / pahejjamANa dekho pahA = pra + hA kA vakR. / paNa na [] vadhU ko le jAne para pitA ke ghara dI jAtI jamIna / paNa na [ de] khAdya vastu ko bheMTa | utsava | paheraka na [ heraka ] AbharaNa- vizeSa / paheliyA strI [ prahelikA ] gUr3ha AzayavAlI kavitA | poa ka [pra + dhAv ] prakSAlana karanA /
Page #588
--------------------------------------------------------------------------
________________ pahoi-pAusa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 569 pahoi vi [pradhAvin] dhonevAlA / / pAuMchaNa na [prAdaproJchana] jaina muni kA eka pahoia vi [de] pravattita / prabhutva / upakaraNa, rajoharaNa / pahoDa saka [vi + lul] andolnaa| pAukara saka [prAdus + kR] prakaTa karanA / paholira vi [praghUrNita] hilanevAlA, ddoltaa| | pAukara vi [prAduSkara] prAdurbhAvaka / pahova dekho pdhov| pAukaraNa na [prAduSkaraNa]prAdurbhAva / vi. jo pA saka. pInA, pAna karanA / rakSaNa karanA / prakAzita kiyA jAya vaha / jaina muni ke lie pA saka [ghrA] sNghnaa| eka bhikSA-doSa, prakAza kara dI huI bhikSA / pAi vi [pAtin] giranevAlA / pAukka vi [de] mArgIkRta, mAgita / pAi vi [pAyin] pInevAlA / pAukkaraNa dekho pAukaraNa / pAia na [de] muMha kA phailAva / pAukkhAlaya na [de. pAyukSAlaka] pAkhAnA / pAia dekho pAgaya = prakRta / mlotsrg-kriyaa| pAita pAe = pAyaya kA vakR. / pAugga vi de] sabhAsada / pAikka puM [padAti] pyAdA, paira se calanevAlA | pAugga vi [prAyogya] ucita, lAyaka / sainika / pAuggaha puM[patadgraha] pAtra / pAiDi strI [prAvRti] prAvaraNa, vastra / pAuggiA vi [de] juA khelnevaalaa| sahana pAiNa dekho paaiinn| kiyA huaa| pAittA (apa) strI [pavitrA] chanda-vizeSa / pAuDa dekho paagy| pAida (zau) vi [pAcita] pakavAyA huaa| pAuDa vi [prAvRta] AcchAdita / vastra / pAinna dekho paaiinn| pAuNa saka [prA+] pahiranA / pAibha na [prAtibha] pratibhA, buddhi-vizeSa / / pAuNa saka [pra+Ap] prApta karanA / pAima vi [pAkya] pakAne-yogya / kAla-prApta, pAuNa (apa) dekho pAvaNa = pAvana / pAutta dekho pautta = prayukta / pAima vi [pAtya] girAne-yogya / . pAuppabhAya vi [prAduSprabhAta] prabhA-yukta, pAI strI [pAtrI] bhAjana-vizeSa / choTA paatr| | prakAza-yukta / pAINa vi [prAcIna] pUrvadizA-sambandhI / na. pAubbhava aka [prAdus+bhU] prakaTa honA / gotra-vizeSa / puMstrI. usa gotra meM utpanna / | pAubbhava vi [pApodbhava] pApa se utpanna / pAINA strI [prAcInA] pUrva dizA / pAubbhuya / vi [prAdurbhUta] utpanna, saMjAta / pAu dekho pAuM = prAdus / pAubbhUya ) prakaTita / pAu puM [pAyu] gudaa| pAuraNa na [prAvaraNa] vastra / pAu puMstrI [de] bhAta, bhojana / ikSu / pAuraNa na [de] kavaca, vrm| pAua na [de] hima / bhakta / ikSu / pAuria dekho pAuDa = prAvRta / pAua dekho pAuDa = prAvata / pAula vi [pApakula] jaghanya kula meM utpanna / pAua dekho paagy| pAulla na. dekho paauaa| pAuA strI [pAdukA] khar3AU~, kASTha kA pAuva na [pAdoda] pAda-prakSAlana-jala / jUtA / pgrkhii| pAusa puM [prAvRS] varSA Rtu / degkIDa puM pAuM a [prAdus] prakaTa, vyakta / | [degkITa] varSA Rtu meM utpanna honevAlA kITa mRt|
Page #589
--------------------------------------------------------------------------
________________ 570 vizeSa | gama puM. varSA - prArambha / pAusia vi [ prAvRSika ] varSA sambandhI | pAusia vi [ proSita, pravAsin ] pravAsa meM gayA huA / pAusiA strI [prAdve bikI] dveSa - matsara se hone vAlA karma-bandha | saMkSipta prAkRta-hindI koSa pAuhArI strI [de. pAkahArI] bhAta - pAnI le AnevAlI / a [] prabhRti, ( vahAM se ) zurU karake / pAe saka [pAyay ] pilAnA / pAe saka [pAday ] gati karAnA / pAe saka [pAcay ] pakavAnA | pAo a [prAtas] prabhAta / pAokaraNa dekho pAukaraNa / pAoga dekho pAugga / pAogiya vi [prAyogika ] prayatna-janita, asvAbhAvika | pAogga dekho pAugga / pAopagama na [ pAdapopagama] dekho pAo vagamaNa / pAoyara puM [prAduSkAra] dekho pAukaraNa / pAovagamaNa na [ pAdapopagamana] anazana - vizeSa, maraNa- vizeSa / pAkamma na [ prAkAmya ] yoga kI ATha siddhiyoM meM eka siddhi / pAkAra puM [prAkAra] durga / pAkida (zau) dekho pAgaya / pAusia - pADala pAkhaMDa dekho pAkhaMDa | pAga puM [ pAka] pacana kriyA / daitya vizeSa / vipAka / balavAn duzmana / " sAsaNa puM [zAsana] indra, deva pati / sAsaNI strI [deg zAsanI ] indrajAla-vidyA | pAia vi [ prAkRtika ] svAbhAvika / puM. sAdhAraNa manuSya, prAkRta loka / pAgaDa saka [pra + kaTay ] prakaTa karanA, vyakta karanA / pAgaDa vi [ prakaTa] vyakta, khulA / pAgaDhi pAgaDhika pATapa (cUpai) dekho vADava / pAThI dekho pADhINa / pAovagaya vi [ pAdapopagata ] anazana - vizeSa pADa dekho phADa = pATya / pADa saka [pAtay ] girAnA / se mRta pAosa puM [de. pradveSa ] matsara, dveSa | pAosiya dekho pAdosiya / pADa dekho pADaya = pATaka / pADaccara vi [de] Asakta cittavAlA / pADacara puM [pATaccara ] cora | pAosiyA dekho pAusiA / pAMDava va [ ] jalArdra / pADaNa na [pATana ] vidAraNa / pAMDu dekho paMDu |degsua puM [deg suta] abhinaya pADaNa na [ pAtana] girAnA / paribhramaNa / kA eka bheda / pADaya puM [pATaka] muhallA / pAka dekho pAga | pAsya vi [ pAtaka ] girAnevAlA / pADala puM [ pATala] gulAbI raMga / vi zveta aura rakta varNa, zveta rakta varNavAlA / na. pATalikA - puSpa, gulAba kA phUla / pADhala kA phUla | vi [prAkarSin, 'ka] agra gAmI / pravarttaka / pAbbha na [ prAgalbhya ] ghRSThatA / pAgaya vi [ prAkRta] svAbhAvika / AryAvartta kI prAcIna loka bhASA / puM. sAdhAraNa buddhivAlA manuSya, sAmAnya loga / ' bhAsA strI [bhASA] prAkRta bhASA | 'vAgaraNa na [ vyAkaraNa] prAkRta bhASA kA vyAkaraNa | pAgAra puM [prAkAra] durga / pAjAvacca puM [ prAjApatya] vanaspati kA adhiThAtA deva / vanaspati /
Page #590
--------------------------------------------------------------------------
________________ pADala-pADhava saMkSipta prAkRta-hindI koSa pADala puM [de] haMsa / baila / kamala / pADisAra puM [de] nipuNatA / vi. paTu / pADalasauNa puM [de] haMsa / pADisiddhi dekho paDisiddhi = pratisiddhi / pADalA strI [pATalA] pADhala kA per3a, pADisiddhi strI (de] spardhA / samudAcAra / paaddri| vi sadRza / pADali strI [pATali] Upara dekho / degutta, pADisirA strI [de] khalIna-yuktA / patta na [putra] paTanA nagara / "putta pADissuiya na [prAtizrutika] abhinaya kA vi [putra] pATaliputra-sambandhI / degsaMDa na | eka bheda / [degSaNDa] nagara-vizeSa / pADihacchI / strI [de] ziro-mAlya / pADalI dekho paali| degpura na., vutta pADihatthI , [putra] paTanA nagara / pADihAriya vi [prAtihArika] vApasa dene pADava na [pATava] pttutaa| yogya vastu / pADavaNa na [de] pAda-patana, praNAma-vizeSa / / pADihera na [prAtihArya] devatA-kRta pratIhArapADahiga vi [pATahika] Dhola bajAnevAlA / karma, devakRta pUjA-vizeSa / deva-sAnnidhya / pADahuka vi [de] pratibhU, manautiyA, jAmina- pADI strI [de] bhaiMsa kI bachiyA / dAra / pADukI strI [de] jakhamavAle kI pAlakI / pADiagga puM[de] vizrAma / pADgori vi [de] guNa-rahita / madya meM pADiajjha paM [de] pitA ke ghara se vadhU ko Asakta / strI. majabUta veSTana-vAlI bAr3a / pati ke ghara le jAnevAlA / pADukka puM [de] samAlambhana, candana Adi kA pADiA dekho pADaya = pAtaka / zarIra meM upalepa / vi. paTu, nipuNa / pADiekka ) na [pratyeka] hara eka / pADucciya vi [prAtItika] kisI ke Azraya se pADika / honevAlA, ApekSikaH / pADitiya na [prAtyantika] abhinaya-vizeSa / / pADuccI strI [de] ghor3e kA siMgAra / pADiccaraNa na [praticaraNa] sevA, upaasnaa| | pADuhua vi [de] manautiyA, jAminadAra / pADicchaya vi [pratIpsaka] grahaNa krnevaalaa| pADekka dekho pADikka / pADipaha na [pratipatha] abhimukha / pADosa puMde] par3osa / pADipahia dekho pddiphil| pADosia vi [de] par3osI / pADipiddhi strI [de] pratispardhA / / pADha saka [pAThaya] par3hAnA, adhyayana karAnA / pADippavaga puM [pAriplavaka pkssi-vishess| pADha puM [pATha] adhyayana, paThana / zAstra, pADipphaddhi vi [pratispardhin] sprdhaa-krtaa| Agama / zAstra kA ullekha / adhyApana. pADiyaMtiya na [prAtyantika] abhinaya-vizeSa / zikSA / pADiyakka dekho paaddiekk| pADha dekho pADaya = pATaka / pADivaya vi [prAtipada] paDavA tithi kA / paM. pADhaMtara na [pAThAntara] bhinna pATha / eka bhAvI jaina AcArya / pADhaga vi [pAThaka] uccAraNa karanevAlA / pADivayA strI [pratipat] pakSa kI pahalI __ abhyAsI, adhyayana karanevAlA / adhyApaka / tithi / pADhaya dekho paaddhg| pADivesiya vi [prAtivezmika] pdd'osii| pADhava vi [pArthiva] pRthivI kA vikAra,
Page #591
--------------------------------------------------------------------------
________________ 572 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pAMDhA-pANu pRthivI kaa| vizeSa, hiMsA se honevAlA karma-bandha / pADhA strI [pAThA] pADha, pATha kA gAcha / degAivAya puM [degAtipAta] hiMsA / 'u puMna pADhAva saka [pAThay] par3hAnA / [degAyus] bArahavA~ pUrva grantha / pANa, pADhAvaa vi [pAThaka] adhyApaka / degApANu puna [pAna] ucchvAsa aura niH pADhAviu vi [pAThayita] pddh'aanevaalaa| zvAsa / yAma puM. yogAGga, recaka, kumbhaka pADhiA strI [pAThikA par3hanevAlI strii| aura pUraka nAmaka prANoM ko damane kA pADhiu vi [pAThayitu] adhyApaka, par3hAnevAlA / upaay| pADhINa puM [pAThIna] 'poThiyA' mchlii| pANaMtakara vi [prANAntakara] prANa-nAzaka / pADhoAmAsa puM [pathagAmarza] bArahaveM aMgagrantha | pANaMtiya vi [prANAntika] praann-naashvaalaa| kA eka bhaag| pANaga puna [pAnaka] peya-dravya-vizeSa / vi. pANa saka [pra+ Anaya] jilaanaa| pAna krnevaalaa| pANa puMstrI [de] cANDAla / "uDI strI | | prANaddhi strI [de] rathyA, muhallA / [kuTI] cANDAla kI jhoNpdd'ii| "vilayA pANama aka [pra+ aN] niHzvAsa lenA / strI [degvanitA] caannddaalii| degADaMbara puM | pANaya puM [prANata] dasavAM deva-loka / vimAne ndraka, devavimAna-vizeSa / prANata svarga kA [degDambara] yakSa-vizeSa / degAhivai puM [dhipati] cANDAla nAyaka / indra / prANata devaloka meM rahanevAlA deva / pANa na [pAna] pIne kI kriyA / pIne kI cIja, pANahA strI [upAnaha ] jUtA / pAnI Adi / puM. guccha-vizeSa / degpatta na pANAaa puMde] cANDAla / [degpAtra] pIne kA bhAjana, pyaalaa| gAra pANAma puM [prANa] niHzvAsa / pANAmA strI [prANAmI] dIkSA-vizeSa / na [deggAra] madya-gRha / hAra puM. ekAzana | pANAlI strI [de] do hAthoM kA prahAra / pANa puMna [prANa] jIvana ke AdhAra-bhUta ye daza pANi puM [prANin] jIva, AtmA, cetana / padArtha-pA~ca indriyA~, mana, vacana aura zarIra | pANi puM. hasta / gahaNa dekho 'ggahaNa / ggaha kA bala, ucchvAsa tathA niHzvAsa / samaya | puM [deggraha] vivAha / degggahaNa na [deggrahaNa] parimANa-vizeSa, ucchavAsa-niHzvAsa-parimita | vivAha / kAla / jantu, jIva / jIvana / itta vi | pANia na [pAnIya] paanii| dhAriyA strI ["vat] prANavAlA / degccaya puM ["Atyaya] | [degdharikA] ['dhrii]| hArI pnihaarii| prANa-nAza / degccAya puM [degtyAga] mauta / | pANiNi puM [pANini] eka prasiddha vyAkaraNadegjAiya vi [degjAtika] prANI, jantu / degnAha | kAra RSi / puM [degnAtha] pati, svAmI / degppiyA strI | pANiNIa vi [pANinIya] pANini-sambandhI, [degpriyA] ptnii| vaha puM [degvadha] hiNsaa| pANini kA / vitti strI ["vRtti] jIvana-nirvAha / degsama pANI dekho pANa = (de)| puM [ degsama ] pati, svAmI / degsuhuma na pANI strI [pAnI] vallI-vizeSa / [sUkSma] sUkSma jantu / hiya vi [hRt] | pANIa dekho pANi / prANa-nAzaka / degiMta vi [degvat] praannii| pANu puMna [prANa] prANa-vAyu / zvAsocchvAsa / DivAiyA strI [tipAtiko] kriyA- samaya-parimANa-vizeSa / tp|
Page #592
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAta-pAya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 573 pAta! dekho pAya = pAtra / 'baMdhaNa na tapa / cha: aMguloM kA eka nApa / 'kaMcaNiyA pAda ) [degbandhana] pAtra bA~dhane kA vastra-khaNDa, strI [ kAJcanikA] paira prakSAlana kA eka jainamuni kA eka upakaraNa / suvarNa-pAtra / degkaMbala puMna [degkambala] paira pAda dekho pAya = pAda / degsama vi. geya- poMchane kA vastrakhaNDa / degkukkuDa puM[degkukkuTa] vizeSa / dego?paya na [degSThapada] bArahaveM jaina | kukkuTa-vizeSa / degghAya puM [degghAta] caraNaAgama-grantha kA eka pratipAdya viSaya / prahAra / degcAra . paira se gamana / [degjAla] pAdava dekho pAyava / na [degjAla] paira kA AbhUSaNa-vizeSa / degttANa pAdu dekho pAuM - prAdus / na [degtrANa] jUtA / degpalaMba puM [pralamba] pAdo dekho pAo = prAtas / paira taka laTakanevAlA eka AbhUSaNa / degpIDha pAdosiya vi [prAdoSika] pradoSa-kAla kaa| dekho degvIDha / puMchaNa na [proJchana] rajIpAdhanna dekho pAhaNNa / / haraNa, jaina sAdhu kA eka upakaraNa / degppaDaNa pAdhAra saka [pAda + dhAray ] padhAranA / na [degpatana] praNAma-vizeSa / 'mUla na. dekho pAbaddha vi [prAbaddha] vizeSa ba~dhA huA / pAmUla / manuSyoM kI eka sAdhAraNa jAti, pAbhAiya / vi[prAbhAtika] prabhAta-sambandhI / nartakoM ko eka jAti / deglehaNiA strI pAbhAtiya, ['lekhanikA] paira poMchane kA jaina sAdhu kA pAma saka [pra + Apa ] prApta krnaa| eka kASThamaya upakaraNa / degvaMdaya vi[vandaka] pAmaNNa na [prAmANya] pramANatA / paira para girakara praNAma karanevAlA / degvaDaNa pAmaddA strI [de] donoM paira se dhAnya-mardana / na [degpatana] praNAma-vizeSa / 'vaDiyA strI pAmara puM. khetI krnevaalaa| halakI jAti kA | ['vRtti] paira chUnA, praNAma-vizeSa / vihAra puM. paira se gati / vIDha na [degpITha] paira rakhane manuSya / murkha, ajnyaanii| kA Asana / degsIsaga na [ zIrSaka] para ke pAmA strI. khujalI / Upara kA bhAga / ulaa na [degkulaka] pAmADa puM [padmATa] pamAr3a, pamAra, pavADa, chanda vizeSa / cakavar3a vRkSa / pAmicca na [de. apamitya] udhAra lenaa| pAya dekho patta = pAtra / kesariA strI pAmukta vi [pramukta] parityakta / [ kesarikA] jaina sAdhuoM kA eka upakaraNa, pAmUla na [pAdamUla] paira kA mUla bhaag| pAtrapramArjana kA kapar3A / 'TThavaNa, degThavaNa na pAmokkha dekho pamuha = pramukha / [sthApana] jaina muniyoM kA eka upakaraNa, pAmokkha puM [pramokSa] mukti / pAtra rakhane kA vastra-khaNDa / degNijjoga, pAya puM [de] ratha kA pahiyA / sA~pa / degnijjoga puM ["niryoga] jaina sAdhu kA yaha pAya puM [pAka] pAcana-kriyA / rasoI / upakaraNa-samUha-pAtra, pAtrabandha, pAtrapAya vi [pAkya] pAka-yogya / sthApana, pAtrakezarikA, paTala, rajastrANa aura pAya dekho pAva / gucchaka / degpaDimA strI [ pratimA] pAtrapAya puM [pAta] patana / sambandha / sambandhI abhigraha-pratijJA-vizeSa / dekho pAya puM. pAna, pIne kI kriyA / pAda = pAtra / pAya puM[pAda]gamana, gati / paira / padya kA cauthA | pAya (apa) dekho patta-prApta / hissA / kiraNa / parvata kA kaTaka / ekAzana | pAya a [prAyas] prAyaH, bahuta karake /
Page #593
--------------------------------------------------------------------------
________________ 574 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pAya-pAraMpara degpAya puM. ba. [degpAda] pUjya / pAyasa puMna. dUdha kA miSTAnna, khiir| pAyae pA = pA kA hekR. / pAyAra puM prAkAra] koTa / pAyaMdeg dekho paay| pAyAla na [pAtAla] rasA tala, aghI bhuvana / pAyaM a{ prAtas ] prabhAta / degkalaza puM. samudra ke madhya meM sthita kalazAkAra pAyaMguTu puM [pAdAGgaSTha] paira kA aMgUThA / / vastu / degpura na. nagara-vizeSa / degmaMdira na pAyaMjali puM [pAtaJjala] pAtaJjala yoga sUtra / | [degmandira] / hara na [deggRha] pAtAla-sthita pAyaMta na [pAdAnta] gIta kA eka bheda, pAda- gRha / vRddhagIta / pAyAla na [pAdadala] pAdAtya, paidala sainya / pAyaMduya puM [pAdAnduka] paira bA~dhane kA kASTha- | pAyAlaMkArapura na [pAtAlalaGkApura] pAtAlamaya upakaraNa / laMkA, rAvaNa kI raajdhaanii| pAyaka dekho pAyaya = pAtaka / pAyAvacca na [prAjApatya] ahorAtra kA pAyakka dekho paaikk| caudahavA~ muhUrta / pAyakkhiNNa na [prAdakSiNya] prdkssinnaa| | pAyAviya vi [pAyita] pilAyA huaa| pAyaga na [pAtaka] paap| pAyAhiNa na [prAdakSiNya] veSTana, dakSiNa kI pAyacchitta puna [prAyazcitta] pApa-nAzana or| krm| pAyAhiNA dekho payAhiNA / pAyaDa dekho pAgaDa pra+kaTaya / pAra aka [zak] karane meM samartha honA / pAyaDa na [de] A~gana / pAra saka [pAraya] pAra pahu~canA / pAyaDa dekho pAgaDa -prakaTa / pAra puMna [pAra] taTa, parlA, kinArA / paraloka, pAyaDa dekho pAgaDa = prAkRta / AgAmI janma / manuSya-lokabhinna naraka Adi / pAyaDa vi [prAvRta] AcchAdita / mokSa / "ga vi. pAra jAnevAlA / deggaya vi pAyaNa na [pAyana] pilAnA, pAna kraanaa| [gata] pAra-prApta / puM. jina-deva, bhagavAn pAyatta na [pAdAta] padAti-samUha / degANiya na arhan / 'gAmi vi [ gAmin ] pAra [degAnIka] padAti sainya / pahu~canevAlA |"paanng na[degpAnaka] peya dravya / pAyapuMchaNa na [pAdapuJchana] sakorA / degviu vi [vid] pAra ko jaannevaalaa| pAyappahaNa puM [de] kukkuTa / degbhoya vi [degTbhoga] pAra-prApaka / pAyaya na [pAtaka] pApa / | pAra dekho paayaar| pAyaya dekho pAva-pApa / pAraMka na [de] madirA nApane kA pAtra / pAyaya dekho pAgaya / pAraMgama vi [pAragama] pAra jAnevAlA / pAyaya dekho pAyava / pAraMgaya vi [pAraMgata] pAra-prApta / pAyaya dekho pAvaya = pAvaka / pAraMci / vi [pArAJci] / na [pArAJcika] pAyaya dekho pAya = pAda / pAraMciya) sarvotkRSTa prAyazcitta, tapa-vizeSa pAyarAsa puM [prAtarAza ] prAtaHkAla kA se aticAroM kI pAraprApti / vi. sarvotkRSTa bhojn| prAyazcitta karanevAlA / pAyala na [de] A~kha / pAraMpajja / na [pAramparya] paramparA / pAyava paM [pAdapa] vRkSa / pAraMpara /
Page #594
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAraMpara-pAritAvaNiyA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 575 pAraMpara puM [de] rAkSasa / pAravassa na [pAravazya] paravazatA / pAraMbha saka [prA+rabh]Arambha karanA / hiMsA pArasa puM. anArya, phArasa deza, IrAna / maNikaranA, mAranA / pIr3A karanA / vizeSa, jisake sparza se lohA suvarNa ho jAtA pAraMbha puM [prArambha] zurU, upakrama / hai| pArasa deza meM rahanevAlI manuSya-jAti / pArakera / vi [parakIya] para kA, anyadIya / degula na [degkula] IrAna deza / vi. pArasa pArakka deza kA, IrAna kA nivAsI / kUla na. IrAna pArajjhamANa dekho pAraMbha = prA+ rabha kA | kA kinArA yA siimaa| kvkR.| pArasiya vi [pArasika] phArasa deza kA / pAraNa ) na [pAraNa] vrata yA tapa kI pArasI strI. pArasa deza kI strii| phArasI pAraNaga ) samApti ke anantara kA bhojana / lipi / pAraNA strI. Upara dekho| degitta vi [degvat pArasIa vi [pArasIka] phaars-nivaasii| paarnnaavaalaa| pArAI strI [de] loha-kuzI-vizeSa, lohe kI pArataMta na [pAratantrya] praadhiintaa| daMDAkAra choTI vastu / pAratta a[paratra]paraloka yA AgAmI janma meM / pArAya dekho pArAvaya / pAratta vi [pAratra, pAratrika] pAralaukika, | pArAyaNa na. pAra-prApti / purANa-pATha-vizeSa / AgAmI janma se sambandha rakhanevAlA / pArAvaya dekho pArevaya / pAratti strI [de] kusuma-vizeSa / pArAvara puM [de] gvaakss| pAradAriya vi [pAradArika] parastrI-lampaTa / / pArAvAra puM. sAgara / pAraddha vi [prArabdha] jisakA prArambha kiyA | pArAvia vi [pArita] jisako pAraNa kraayaa| gayA ho / jo prArambha karane lagA ho| pArAsara puM [pArAzara] RSi-vizeSa / na. pAraddha na [de] pUrva-kRta karma kA pariNAma, gotra, vaziSTha gotra kI shaakhaa| vi. usa gotra prArabdha / vi. zikArI / pIDita / meM utpanna / puM.bhikSuka / karma-tyAgI saMnyAsI / pAraddhi strI [pApaddhi] shikaar| " pAriosiya vi [pAritoSika] puraskAra / pAraddhia vi [pApaddhika] zikArI / pAricchA dekho pricchaa| pAramiyA strI [pAramitA] bauddha-zAstra-pari | pAriccheja dekho paricchejja / bhASita prANAtipAta-viramaNAdi zikSA-vrata / pArijAya dekho pAriya = pArijAta / pAramma na [pAramya] paramatA, utkRsstttaa| pAridvAvaNiyA strI [pAriSThApanikI] samitipAraya vi [pAraga] samartha / vizeSa, mala Adi ke utsarga meM samyak pAraya puM [pArada] paaraa| degmaddaNa na pravRtti / [degmardana] Ayurveda vihita rIti se pArA kA | pAriDi strI [prAvRti] prAvaraNa, kpdd'aa| mAraNa, rasAyana-vizeSa / vi. pAra-prApaka / pAriNAmia dekho pariNAmia = pAripAraya na [de] dArU rakhane kA pAtra / NAmika / pAraya dekho paar-g| pAriNAmiA , dekho paarinnaamiaa| pAraya puM [prAvAraka] paTa / vi. aacchaadk| | pAriNAmigI / pAraloia vi [pAralaukika]paraloka-sambandhI, | pAritAvaNiyA strI [pAritApanikI] dUsare AgAmI janma se sambandha rkhnevaalaa| / ko duHkha upajAne se honevAlA karma-bandha /
Page #595
--------------------------------------------------------------------------
________________ 576 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pAritAvaNI-pAlittANa pAritAvaNI strI [pAritApanI] Upara dekho| pAruhalla vi [de] mAlIkRta, zreNI rUpa se pAritosia dekho pAriosiya / sthApita / pAritta dekho pAratta = paratra / pArevaya puM [pArApata] kabUtara / vRkSa-vizeSa / pArippava puM [pAriplava pakSi-vizeSa / na. phala-vizeSa / pAribhadda puM[pAribhadra] pharahada kA per3a / pArokkha vi [pArokSa] parokSa-sambandhI / pAriya vi [pArita] pUrNa kiyA huA / pAroha dekho proh| pAriya puM [pArijAta] deva-vRkSa, klptru| pAla saka [pAlay] pAlana-rakSaNa karanA / pharahada kA per3a / na. pharahada kA phUla jo rakta | pAla dekho pAra = pAraya / varNa kA aura atyanta zobhAyamAna hotA hai| pAla puM [de] kalavAra, zarAba becanevAlA / vi. pAriyatta puM [pAriyAtra] deza-vizeSa / jIrNa, phttaa-ttuuttaa| pAriyalla na [de. parivarta] pahie ke pRSTha | pAla puna. AbhUSaNa-vizeSa, vi. pAlana-kartA / bhAga kI bAhya paridhi / pAlaMka na [pAlakya] pAlaka kA zAka / pAriyAya dekho pAriya = pArijAta / pAlaMgA strI [pAlakyA ] Upara dekho / pAriyAvaNiyA dekho paaritaavnniyaa| pAlaMba puM[prAlamba] avalambana, sahArA / gale pAriyAvaNiyA dekho priyaavnniyaa| kA AbhUSaNa-vizeSa / dIrgha / puna. dhvajA ke pAriyAsiya vi [pArivAsita] bAsI rakhA | nIce laTakatA vastrAJcala / huaa| pAlakkA strI [pAlakyA] dekho paalNgaa| pArivvaja na [pArivAjya] saMnyAsa / pAlaga dekho pAlaya / pArivvAI strI [pArivrAjI] sNnyaasinii|| pAlaNa na [pAlana] rakSaNa / vi. rakSaka / pArivvAya vi [pArivAja] saMnyAsI-sambandhI / | pAladuha paM [de] vRkSa-vizeSa / pArisajja vi [pAriSadya] sbhaasd| pAlappa puM [de] pratisAra / vi. vipluta / pArisADaNiyA strI [pArizATanikI] pari- pAlaya vi [pAlaka] rakSaka / puM saudharmendra kA zATana--parityAga se honevAlA krm-bndh| / eka Abhiyaugika deva / zrIkRSNa kA pArihacchI strI [de] mAlA / eka putra / bhagavAn mahAvIra ke nirvANa ke pArihaTTI strI [de] prtihaarii| AkarSaNa / | dina abhiSikta avantI kA eka raajaa| devabahuta dera se byAyI huI bhaiMsa / vimAna-vizeSa / pArihatthiya si [pArihastika] nipuNa / / pAlAsa puM pAlAza] palAza-sambandhI / na. pArihAriya vi [pArihArika] parihAra | kiNshuk-phl| nAmaka vrata karanevAlA tapasvI / pAli strI. tAlAva Adi kA bandha / prAnta pArihAsaya na [pArihAsaka] jaina muniyoM ke bhAga / dekho pAlI = pAlI / eka kula kA nAma / pAli strI [de] dhAnya mApane kI nApa / palyopArI strI [de] dohana-bhANDa / pama, samaya kA sudIrgha parimANa-vizeSa / pArINa vi. pAra-prApta / pAliA strI [de] talavAra kI mUTha / pAruagga puM [de] vizrAma / pAliA dekho pAlI = pAlI / pArualla puM[de] pRthuka, ciur3A / pAlitta puM [pAdalipta] eka prasiddha jainAcArya / pArusiya dekho phaarusiy| . (pAlittANa na [pAdaliptIya] saurASTra deza kA
Page #596
--------------------------------------------------------------------------
________________ 577 pAlittiA-pAsa saMkSipta prAkRta-hindI koSa prAcIna nagara paalitaannaa| eka siddhi| pAlittiA strI [de] raajdhaanii| mUlanIvI / pAvaddhi dekho paarddhi| bhaNDAra / bhaMgI, prakAra / pAvaya dekho pAva = pApa / pAliyAya dekho pAriya = pArijAta / pAvaya vi [prAvRta] AcchAdita / pAlI strI. zreNi / dekho pAli / pAvaya puMna [de] vAdya-vizeSa / pAlI strI [de] dishaa| pAvaya dekho pAvaga - pAvaka / pAlIbaMdha pUM[de] tAlAva, sarovara / pAvayaNa dekho pavayaNa / pAlIhamma na [de] vRti, bAr3a / pAvaraa dekho pAvAraya / pAleva puM [pAdalepa] paira meM kiyA huA lepa / | pAvaraNa puM [prAvaraNa] eka mleccha jAti / na. pAva saka [pra+Ap] prApta krnaa| vastra / pAva dekho pavvAla = plAvaya / pAvariya vi provRta] AcchAdita / pAva puMna [pApa] azubha karma-pudgala, kukarma / pAvasa dekho paaus| pApI, adharmI / kamma na [degkarman] azubha | pAvA strI [pApA] nagarI-vizeSa / karma / 'kammi vi [ kamin] kukarma karane- pAvAi vi [pravAdina] vAcATa, dArzanika / vAlA / daMDa puM[degdaNDa] narakAvAsa-vizeSa / / | pAvAia vi [prAvAjika] saMnyAsI / degpagai strI [prakRti] azubha karma-prakRti / pAvAia vi [prAvAdika] dekho paavaai| yAri vi [degkArin] duraacaarii| degsamaNa | pAvAia ) vi [prAvAduka] vAcATa, dArzapuM [zramaNa] duSTa sAdhu / degsumiNa puMna | pAvAduya / nika / [degsvapna] duSTa svapna / suya na [ zruta] pAvAra puM [prAvAra] ruchaavaalaa| moTA duSTa zAstra / kambala / pAva puM [de] sarpa / pAvAraya dekho pAraya = prAvAraka / pAva (apa) dekho patta = prApta / pAvaMsa vi [pApIyas ] pApI, kukrmii|| pAvAliA strI [prapApAlikA] pyAU para niyukta strii| pAvakkhAlaya na [de. pApakSAlaka] dekho | | pAvAsu vi [pravAsin] pravAsa karanevAlA / paaukkhaaly| pAvia vi [prApta] labdha, milA huaa| pAvaga vi [pAvaka] pavitra karanevAlA / puM. pAvia vi [prApita] prApta karavAyA huaa| agni / pAvia vi [plAvita] sarAbora kiyA huA / pAvaga vi [prApaka] pahu~cAnevAlA / pAviTTha vi [pApiSTha] atyanta pApI / pAvaga dekho pAva = pApa / pAvIDha dekho pAya-vIDha / pAvajjA (apa) dekho pavvajA / pAvIyaMsa dekho paavNs| pAvaDaNa dekho pAya-vaDaNa = pAda-patana / pAvua vi [prAvRta] AcchAdita / pAvaDDhi dekho paarddhi| pAvesa vi [prAvezya] praveza ke lAyaka / pAvaNa vi [pAvana] pavitra karanevAlA / | pAvesa puM [prAveza] vastra ke donoM tarapha laTapAvaNa na [plAvana] pAnI kA pravAha / sarA- | katA ruNchaa| bora krnaa| pAsa saka [ dRz ] dekhanA / jAnanA / pAvaNa na [prApaNa] prApti, lAbha / yoga kI | pAsa puM [pArzva] vartamAna avasarpiNI-kAla ke
Page #597
--------------------------------------------------------------------------
________________ 578 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pAsa-pAhuDa teIsaveM jita-deva / bhagavAn pArzvanAtha kA pAsAdIya vi [prAsAdita] mahalavAlA / adhiSThAyaka yakSa / na. kandhe ke nIce kA bhAga, | pAsAya puna [prAsAda] mahala / vaDisaya puM pAMjara / nikaTa / vaJcijja vi [degpityIya] | [vataMsaka] zreSTha mahala / bhagavAn pAzvanAtha kI paramparA meM saMjAta / pAsAyavaDeMsaga puM [prAsAdAvataMsaka] zreSThatama pAsa puM [pAza] phA~sA / mahala, prAsAda-vizeSa / pAsa na [de] A~kha / dAMta / kunta, prAsa / vi. | pAsAva puM[de] gavAkSa / jharokhA / vizobha, kuDaula / puna, anya vastu kA alpa- pAsAsA strI [de] choTA bhaalaa| mishrnn| pAsi vi [pAzvin] pArzvastha, zithilAcArI degpAsa vi [pAza] nikRSTa; jaghanya, kutsita / sAdhu / pAsaMgia vi [prAsaGgika] AnuSaMgika / pAsiddhi dekho psiddhi| pAsaMDa na [pAsaNDa]pAkhaNDa, asatya dharma / vrata / pAsima vi [dRzya] darzanIya, jJeya / pAsaMdaNa na [prasyandana] jharana, TapakanA / / pAsiya vi [pAzika] phAMse meM phaMsAnevAlA / pAsaga vi [darzaka] dekhanevAlA / pAsiya vi [spRSTa] chuA huaa| pAsaga puM pAzaka] phA~sA / pAsA, juA khelane pAsiya vi [pAzita] pAza-yukta / kA upakaraNa-vizeSa / pAsiyA strI [pAzikA] choTA pAza / pAsaga na [prAzaka] kalA-vizeSa / pAsiyA dekho pAsa = dRz / pAsaNia vi [de] saakssii| pAsilla vi [pAzvika] pAsa meM rahanevAlA / pAsaNia vi [prAznika] prazna-kartA / paarshvshaayii| pAsattha vi [pArzvastha] nikaTa-sthita / zithilAcArI sAdhu / pAsI strI [de] cUr3A, coTI / pAsattha vi [pAzastha] pAza meM phaMsA huaa| pAsu dekho paMsu / pAsalla na [de] dvAra / vi. tiryak , vakra / / pAsutta dekho psutt| pAsalla aka [tiryaJc, pArthAy ] vakra / pArzva pAseiya vi [prasvedita] prasveda-yukta / ghumAnA / pAselliya vi pAzrvavat] pArzva-zAyI / pAsallaia dekho pAsallia / pAsoalla dekho pAsalla - tiryaJca / pAsalli vi [pAzvina] pArzva-zayita / pAha (apa) saka [pra+arthay ] prArthanA pAsallia vi [pAzvita, tiryakta] pArzva meM krnaa| kiyA huA / Ter3hA kiyA huaa| pAhaMDa dekho paasNdd| pAsavaNa na [prasravaNa] mUtra / pAhaNa dekho paahaann| pAsAIya dekho pAsAdIya / pAhaNA dekho paannhaa| pAsAkusuma na [pAzAkusuma] puSpa-vizeSa / pAhaNNa na [prAdhAnya] pradhAnatA / pAsANa puM[pASANa] patthara / pAhara saka [pA + ha] prakarSa se lAnA / pAsANia vi [de] saakssii| pAhariya vi [prAharika] paharedAra / pAsAda dekho paasaay| pAhAuya dekho paabhaaiy| pAsAdiya vi [prasAdita] prasanna kiyA huaa| pAhANa puM[pASANa] ptthr| . na. prasanna krnaa| pAhija dekho paahej| pAsAdIya vi [prAsAdIya] prsnntaa-jnk| / pAhuDa na [prAbhRta] upahAra / jaina pranthAMza
Page #598
--------------------------------------------------------------------------
________________ 579 pAhuDa-piamA saMkSipta prokRta-hindI koSa vizeSa, pariccheda, adhyayana / prAbhRta kA kA eka ziSya / jAa vi [degjAya] jisako jJAna / pAhuDa na [prAbhRta] granthAMza-vizeSa, patnI priya ho vaha / 'jAA strI [degjAyA] prAbhRta kA bhI eka aNsh| prAbhRta-prAbhRta kA prema-pAtra ptnii| daMsaNa vi [degdarzana] jJAna / pAhuDasamAsa puMna [degprAbhRtasamAsa] | jisakA darzana prItikara ho / puM. deva-vizeSa / aneka prAbhR ta-prAbhRtoM kA jJAna / degsamAsa degdasaNA strI [degdarzanA] bhagavAn mahAvIra puMna. aneka prAbhRtoM kA jJAna / kI putrii| dhamma vi [degdharman] dharma kI pAhuDa na [prAbhRta] kalaha / dRSTivAda ke pUrvo shrddhaavaalaa| puM. zrI rAmacandra ke sAtha jaina kA adhyAya-vizeSa / sAvadha karma / degcheya puM dIkSA lenevAlA rAjA / bhAuga puM [bhrAta] ["ccheda]bArahaveM aMga-grantha ke pUrvo kA prakaraNa pati kA bhAI / degbhAsi vi [degbhASin priyavizeSa / 'pAhuDiA strI [prAbhRtikA] vaktA / 'mitta puM [degmitra] eka jaina muni, dRSTivAda kA prakaraNa-vizeSa / jo apane pIchale bhava meM pA~cavA~ vAsudeva huA pAhuDiA strI [prAbhRtikA] dRSTivAda kA choTA thA / melaya vi [degmelaka] priya kA melaadhyAya / arcanikA, vilepana aadi| saMyoga karAnevAlA / na. eka tIrtha / uya pAhuDiA strI [prAbhRtikA bheMTa / jaina muni | vi [degAyuSka] jIvita-priya / yaga vi kI bhikSA kA eka doSa, vivakSita samaya se [yata, "tmaka] Atma-priya / pahale-mana meM saMkalpita bhikSA, upahAra rUpa | pia dekho piia| se dI jAto bhikSA / piadeg dekho piu| hara na [deggRha] pitA kA pAhuNa vi [de] becane kI vastu / ghara, piihr| pAhuNa puM [prAghuNa] atithi / piaA dekho piaa| pAhuNia puM [prAghuNika] mehamAna / piaiu (apa) vi [prINayitu] prItikara / pAhuNia puM [prAdhunika] graha-vizeSa, grahAdhi piaulliya (apa) dekho piaa| piaMkara vi [priyaMkara] abhISTa-kartA / puM. SThAyaka deva-vizeSa / pAhuNijja vi prAhavanIya] prakRSTa saMpradAna, eka cakravartI raajaa| rAmacandra ke putra lava jisako dAna diyA jAya vaha / kA pUrva janma kA nAma / pAhuNNa na [prAghuNya] Atithya / piaMgu puM [priyaGga] priyaMgu kA vRkSa / kakuMdanI pAhea / na [pAtheya] rAste meM vyaya karane kA per3a / kaMgu, mAlakA~ganI kA per3a / strI. pAhejja kI sAmagrI yA bhojana / eka strI kA nAma / 'laiyA strI [deglatikA] pAheNaga (de) dekho phenn| eka strI kA nAma / pi dekho avi| piaMvaya / vi [ priyaMvada ] madhura-bhASI / pia saka [pA] piinaa| piaMbAi ) [priyavAdin / pia ' [priya] pati / vi. iSTa / degama | piaNa na [de] dUdha / [degtama] kAnta / degamA strI [degtamA] ptnii| piaNa na [pAna] pInA / degara vi [degkara] prIti-janaka / degkAriNI | piaNA strI [pRtanA] jisameM 243 hAthI, strI. bhagavAn mahAvIra kI mAtA kA nAma, | 243 ratha, 729 ghor3e aura 1215 pyAdeM trizalA devii.| 'gaMtha puM [deggrantha] eka prAcIna | hoM vaha lazkara / jaina muni, AcArya susthita aura supratibaddha | piamA strI [de] priyaMgu vRkSa /
Page #599
--------------------------------------------------------------------------
________________ 580 saMkSipta prAkRta-hindI koSa piamAhavI-picholI piamAhavI strI [de] kokilaa| | piuccA strI [de. pitRSvasa] phuuphii| piaya puM [priyaka] vijayasAra kA per3a / piuccA / strI [de] skhii| piara puna [pita] mAtA-pitA / puM. pitaa| piucchA / piaraMja saka [ bhaJja ] bhA~ganA, tor3anA / / piulI strI [de] kapAsa / rUI kI pUnI / piala apa) dekho pia = priya / | piMkAra puM [apikAra] 'api' zabda / api piA strI [priyA] patnI / zabda kI vyaakhyaa| piAmaha puM [pitAmaha] brahmA / daadaa| taNaa | piMkhA strI [preGkhA] hiMDolA / puM[degtanaya] jAmbavAn, vAnara-vizeSa / 'ttha | pikhola saka [preGkholaya] jhUlanA / na [stra] brahmAstra / piMga dekho paMga = graha, / piAmahI strI [pitAmahI] dAdI / piMga puM [piGga] kapiza varNa / vi. pIlA / piAra (apa) vi [priyatara] pyaaraa| puMstrI. kapijala pkssii| piArI (apa) strI [priyatarA] priyA, ptnii| | piMgaMga puM [de] markaTa / piAla ' [priyAla] piyAla, cirauNjii| piMgala puM piGgala] nIla-pIta varNa / vi. nIlapiAlu puM [priyAlu] khiranI kA gAcha / mizrita pIta-varNavAlA / puM. graha-vizeSa / eka piAsA dekho pivaasaa| yakSa / cakravartI kA eka nidhi, AbhUSaNoM kI pii dekho i| pUrti karane vAlA eka nidhAna / kRSNa pudgalapii puM [pitR] pitaa| maghA nakSatra kA adhi- vizeSa / prAkRta-piMgala kA kavi / jaina upASThAyaka deva / degmeha puM [ medha] jisameM bApa | saka / na. prAkRta kA chanda-grantha / 'kumAra kA homa kiyA jAya vaha yajJa / degvaNa na puM. rAjakumAra, jisane bhagavAn supArzvanAtha se [degvana] zmazAna / deghara na [gRha] pitA kA dIkSA lI thI / degkkha vi [kSa] nIlI-pIlI ghara / A~khavAlA / puM. pakSi-vizeSa / piijja puM [pitRvya] cAcA / | piMgalAyaNa na [piGgalAyana] kautsa gotra kI piiya vi [paitRka] pitA kA, pitR-smbndhii| / shaakhaa| puMstrI. usa meM utpanna / piu puM [pita ] pitA / puna. mA~ bApa / | piMgalia vi paiGgalika piMgala-sambandhI / kamma puM ["krama] pitR-kula / degkula na. | piMgA dekho piNg| pitA kA vaMza / degdhara na [deggRha] pIhara / | piMgAyaNa na [piGgayana] maghA-nakSatra kA gotra / degcchA, degcchI strI [degSvasR pitA kI | piMgia vi [gRhIta] grahaNa kiyA huA / bahina / piMDa puM [degpiNDa] mRtaka-bhojana, | pigima puMstrI. [piGgiman] pIlApana / zrAddha meM diyA jAtA bhojana / degbhagiNI strI | piMgIkaya vi [piGgIkRta] pIlA kiyA huA / [ bhaginI ] phUphI / "vai puM [ "pati] | piMgula puMpiGgala] pakSi-vizeSa / yamarAja / 'vaNa na [degvana ] zmazAna / piMcu puMstrI [de] pakva karIra / 'siA strI [ degSvasR ] phuuphii| degseNa- | piMcha / dekho picch| kaNhA strI [degsenakRSNA] rAjA zreNika | piMchaDa , kI eka patnI / degssiyA dekho degsiaa| pichI strI [picchI] sAdhu kA eka upakaraNa / hara dekho ghr| | picholI strI [de] muMha ke pavana se bajAyA piua dekho piiy| / jAtA tRNa-maya vAdya-vizeSa /
Page #600
--------------------------------------------------------------------------
________________ FFI . piMja-piccA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 581 piMja saka [pin] pIjanA, rUI kA dhunnaa| piMDalaga na [de] paTalaka, puSpa kA bhAjana / piMjara puM [piJjara] pIta-rakta varNa / vi. rakta- piMDavAia vi [piNDapAtika, paiNDapAtika] pIta vrnnvaalaa| bhakta-lAbhavAlA, jisako bhikSA meM AhAra piMjara saka [piJjaraya] rakta-mizrita pItavarNa- | kI prApti ho vh| yukta krnaa| | piMDAra puM [piNDAra] gopa / piMjaruDa puM [de] bhAruNDa pakSI / piMDAlu puM [piNDAlu] kanda-vizeSa / piMjia vi [piJjita] pIjA huA / piMDideg dekho piNddii| pijia vi [de] vidhuta / piDima vi [piNDima] piNDa se banA huA, piMDa saka [piNDaya] ekatrita karanA, saMzliSTa bahala / pudgala-samUharUpa, saMghAtAkAra / karanA / aka. milnaa| piDiya vi [piNDita] ekatrita / guNita / / piMDa puM [piNDa] kaThina dravyoM kA saMzleSa / piMDiyA strI [piNDikA] piMDalI, jAnU ke nIce kA avayava / vartulAkAra vastu / saMghAta / gur3a vagairaha kI banI huI gola vastu, piMDI strI [piNDI] lumbI, gucchaa| ghara kA vartulAkAra padArtha / bhikSA meM miltaa| / AdhArabhUta kATha-vizeSa, pIr3hA / vartulAkAra AhAra / deha kA eka deza / deha / ghara kA vastu, golA / khajUra-vizeSa / eka deza / anna kA golA jo pitaroM ke uddeza piMDI strI [de] mnyjro| se diyA jAtA hai / gandha-dravya, silaka / japA piMDIra na [de. piNDIra] anAra / puSpa / kavala / gaja-kumbha / madanaka vRkSa, piMDesaNA strI [piNDaiSaNA] bhikSA grahaNa karane damanaka kA per3a / na. AjIvikA / lohA / zrAddha / vi. saMhata / nibir3a / 'kappia vi kI rIti / [kalpika] sarvathA nirdoSa bhikSA lenevAlA / piMDesiya vi [piNDaiSika] bhikSA-gaveSaka / galA strI. gaDa-vizeSa, ikSarasa kA vikAra- | piMDolagaya / vi [piNDAvalagaka] bhikSA se vizeSa / degghara na [deggRha] kardama se banA huA | piMDolaya , nirvAha karanevAlA, bhikSu / ghara / ttha puM [degstha] jina bhagavAn kI | piMdha (apa) saka [pi +dhA] DhakanA / avasthA-vizeSa / "ttha puM [degTrtha] samudAyArtha / pisulI strI [de muMha se pavana bharakara bajAyA degdANa na [degdAna] piNDa dene kI kriyA, jAtA eka prakAra kA tRNa-vAdya / zrAddha / degpayaDi strI [prakRti] avAntara | pika puMstrI. kokila pkssii| bhedavAlI prakRti / degvaddhaNa na [degvardhana] | pikka dekho pakka = pakva / kavala-vRddhi, annaprAzana / degvaddhAvaNa na pikkha saka [pra + IkSa] dekhanA / [degvardhana] AhAra bar3hAnA / vAya puM [degpAta] pikkhaga vi [prekSaka] nirIkSaka, draSTA / bhikSA-lAbha / vAsa puM. suhRjjana / degvisuddhi, | piga dekho pika / 'visohi strI [degvizuddhi] bhikSA kI | picu puM [picu] rUI / deglayA strI [deglatA] nirdoSatA / rUI kI puunii| piMDaNa na [piNDana] dravyoM kA ekatra saMzleSa / picumaMda puM [picumanda] nIma kA per3a / jJAnAvaraNIyAdi karma / | picca ) a [pretya] para-loka, AgAmI janma / piMDaraya na [de] dADima / piccA dekho pecca / piMDalaiya vi [de] piNDAkAra kiyA huaa| | piccA pia = pA kA saMkR. /
Page #601
--------------------------------------------------------------------------
________________ 582 saMkSipta prAkRta-hindI koSa picciya-piNiddha picciya vi [de. piccita] kUTI huI chaal| / piTTi strI [pRSTha] pITha, zarIra ke pIche kA piccha saka [dRz , pra + IkSa] dekhanA / bhAga / degga vi. pIche calanevAlA / degcampA piccha na. paMkha kA hissA / mayUrapiccha / strI. campA nagarI ke pAsa kI eka nagarI / pA~kha / pUMcha / degmaMsa na [degmAMsa] parokSa meM anya ke doSa kA picchaNa / na [prekSaNa] tamAzA / kIrtana / maMsiya vi [degmAMsika pIche nindA picchaNaya / karanevAlA / degmAiyA strI [degmAtRkA] eka picchala vi. snigdha, snehayukta / masRNa / / anuttara-gAminI strii| picchA strI [prekSA] nirIkSaNa / degbhUmi strI. piTThI strI [paiSTI] ATA kI banI huI madirA / raMga-maNDapa, raMgamaMca / piDa puM [piTa] vaMza-patra Adi kA banA huA picchila vi [picchila] sneha-yukta, snigdha / pAtra-vizeSa / kabjA, adhInatA / masRNa, ciknaa| piDaga dekho piDaya = piTaka / picchilI strI [de] lajjA, zarama / piDacchA strI [de] skhii| picchI strI [de] cUr3A, cottii| piDaya na [piTaka] vaMzamaya pAtra-vizeSa / do picchI strI [picchikA] pIchI / candra aura do sUryoM kA samUha / picchI strI [pRthvI] dharatI / bar3I ilAyacI / | piDaya vi [de] Avinna / ''| piDava saka [ arja ] paidA-upArjana karanA / punarnavA / kRSNa jIraka / hiNguptrii| | piDiA strI [piTikA] vaMza-maya bhAjana / piccholA strI [de] bIna bajAne kI | choTI maMjUSA, peTI, piTArI / jA kmbikaa| piDDa saka [pIDaya] piidd'naa| pijja saka [pA] piinaa| piDDa aka [bhraMza] nIce giranA / pijja puna [preman] prema / piDDaia vi [de] prazAnta / pijjA strI [peyA] yavAgU / piDhaM a [pRthak] alg| piTTa saka [pIDaya] pIr3A karanA / piDhara puna [piThara] sthAlI / gRha-vizeSa / piTTa aka [bhraMz] nIce giranA / piTTa saka [piTTaya] pITanA, tAr3ana karanA / mustA / manthAna-daNDa, mathaniyA / piTTa na [de] pett| piNaddha saka [pi + naha., pini+dhA ] piTTAvaNayA strI [piTTanA] tAr3ana kraanaa| DhakanA / pahinanA / pahirAnA / bA~dhanA / piTTha na [piSTa] taNDula kA ATA, cUrNa / | piNaddha vi [pinaddha] pahanA huaa| baddha, piTu na [pRSTha] pITha, zarIra ke pIche kA / yantrita / pahanAyA huA / hissA / degkaraMDaga na [degkaraNDaka] pRSTha-vaMza, | piNAi puM [pinAkin] mahAdeva / pITha kI bar3I haDDI / 'cara vi. anuyAyI / piNAI strI [de] AjJA, Adeza / piTTha vi [spRSTa] chuA huA / na. sparza / piNAga puMna [pinAka] ziva-dhanuSa / mahAdeva piTTha vi [pRSTa] pUchA huA / na. prazna / kA zUlAstra / piTuMta na [de. pRSThAnta] gudA / piNAya dekho pinnaag| piTTakhaurA strI [de] kaluSa mdiraa| piNAya puM [de] balAtkAra / piTTakhauriA strI [de] mdiraa| | piNiddha vi [ pinaddha, pinihita ] dekho piTTAyaya puna [piSTAtaka] kesara Adi dravya / piNaddha = pinaddha /
Page #602
--------------------------------------------------------------------------
________________ piNidhA-pivAsA saMkSipta prAkRta-hindI koSa piNidhA saka [pini +dhA] dekho piNaddha = | pibba na [de] paanii| pi+nh| pimma puM [preman] prIti / piNNiyA strI [de. piNyikA] gandha dravya piyAla puM [priyAla] khiranI kA per3a / na. vizeSa, dhyAmaka, gandha-tRNa / phala-vizeSa, khiranI, khinnI / piNhI strI [de] kSAmA, kRza strii| piyAsa (apa) strI [pipAsA] pyAsa / pitta puMna, zarIra-sthita tikta dhAtu-vizeSa / | piriDI strI [de] zakunikA, cir3iyA / jjara puM [jvara] pitta se hotA bukhAra / piripiriyA dekho pripiriyaa| degmucchA strI [degmUrchA] pitta kI prabalatA pirilI strI. guccha-vizeSa, vanaspati-vizeSa / se honevAlI behoshii| vAdya-vizeSa / pittala na, dhAtu-vizeSa, pItala / pila dekho piil| pittijj| puM [pitRvya] cAcA, pitA kA pittiya ) bhaaii| pilakhu / puM [plakSa] pilakhana kA per3a / pilakkhu ) eka taraha kA pIpala kA vRkSa / pittiya vi [paittika] pitta-sambandhI / pilaNa na [de] picchila deza, cikanI jagaha / pidhaM a [pRthak] judaa| pilA dekho piilaa| pidhANa dekho pihaann| pilAga na [piTaka] phor3A, phunasI / pinnAga , puM [piNyAka] tila Adi kA pilikhu dekho pilaMkhu / pinnAya / tela nikAlane para bacI huI | pilihA strI [plIhA] aMga-vizeSa / khlii| piluana [de] choNk| pipIlia puM [pipIlaka] cIU~TA / piluka / dekho pilakhu / pippaDa saka [de] jo mana meM Ave so bakanA / | pilakkha , pippaDA strI [de] uurnnaa-pipiilikaa| piluMkhu dekho pilakhu / pippaDia vi [de] na. bar3abar3AnA, nirarthaka piluTu vi [pluSTa] dagdha / ullApa, bakavAda / pilosa puM [ploSa] dAha, dahana / pippaya puM [de] mazaka / pizAca, bhUta / vi. | pilla dekho pella = kSip / unmtt| pilla saka [pra / Iraya] preraNA krnaa| pippara puM [de] haMsa / vRSabha / pillaga na [de] pakSI kA bccaa| pipparI strI [pippalI] pIpara kA gaach| pilli strI [de] yAna-vizeSa / pippala puMna [pippala] pIpala vRkSa, azvattha pillia vi [kSipta] pheMkA huA / vRkSa / churaa| pillirI strI [de] gaNDDat tRNa / cIrI, pippalaga vi [paiSpalaka] pIpala ke pAna kA ___ kITa-vizeSa / dharma, pasInA / banA huaa| pilluga (de) dekho pilua| pippali / strI [pippali, deglI] oSadhi- pilha na [de] choTe pakSI ke tulya / pippalI / vizeSa, pIpara / piva dekho iv| pippiDia dekho pippaDia / piva saka [pA] piinaa| pippiyA strI [de] dA~ta kA maila / pivAsaya vi [vipAsaka] pIne kA icchuka / piba dekho pia = paa| | pivAsA strI [pipAsA] pyAsa /
Page #603
--------------------------------------------------------------------------
________________ 584 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pivAsiya-pIDa pivAsiya vi [pipAsita] tRSita / ( pihu dekho piha = pRthak / pivIliA dekho pipiiliaa| pihudeg dekho pihuy| pivva dekho pibb| pihuMDa na [pihuNDa] nagara-vizeSa / pisa saka [piS] pIsanA / pihuNa [de] dekho pehuNa / hattha puM[ hasta] pisaMga puM [pizaGga] piGgala varNa, maThiyArA | mayUra-piccha kA pNkhaa| raMga / vi. piMgala varNavAlA / pihutta dekho puhutt| pisaMDi [de] dekho psNddi| pihuya puMna [pRthuka] khAdya-vizeSa, ciur3A / pisalla puM[pizAca] pizAca, vyantara-yonika | pihula vi [pRthula] vistIrNa / devoM kI eka jAti / pihula na [de] muMha se bajAyA jAtA tRNapisAji vi [pizAcin] bhUtAviSTa / vAdya / pisAya dekho pisalla / pihe dekho pihaa| pisia na [pizita] mAMsa / piho a [pRthaka ] alg| pisua puMstrI [pizuka] kSudra kITa-vizeSa / pihoara vi [de] tanu, kRza, durbala / pisuNa saka [kathaya] kahanA / pI saka. pAna krnaa| pisuNa puM [pizuna] khala, durjana, cugulakhora / pIa puM [pIta] pIlA raMga / vi. pIta varNapisumaya (pa) puM [vismaya] Azcarya / vAlA / jisakA pAna kiyA gayA ho vaha / piha saka [spRha ] icchA karanA, cAhanA / jisane pAna kiyA ho vaha / piha vi [pRthak] bhinna / pIa vi [prIta] prIti-yukta / saMtuSTa / pihaM a [pRthak ] alaga / pIara (apa) nIce dekho| pihaMDa puMde] vAdya-vizeSa / vi. vivarNa / pIala dekho pIa = pIta / pihaDa dekho piddhr| pIasI strI [preyasI] prema-pAtra strI / pihaNa na [pidhAna] Dhakkana / AcchAdana / pIi puM [de] azva / pihaya dekho piha - pRthak / pIi / strI [prIti] anurAga / rAvaNa kI pihA saka [pi + dhA] DhakanA, AcchAdana pII / eka ptnii| degkara puna. AThavA~ karanA / banda krnaa| greveyaka-vimAna / deggama na. mahAzukra devendra pihANa dekho pihaNa / kA eka yAna-vimAna / degdANa na [degdAna] harSa pihANiA strI [pidhAnikA] DhakanI / ke kAraNa diyA jAtA dAna / dhammiya pihia vi [pihita] DhakA huaa| banda kiyA na [degdhArmika ] jaina muniyoM kA eka kula / huA / sava vi [srava] jisane Asrava degmaNa vi [degmanas ] proti-yukta cittavAlA / ko rokA ho / puM. eka jaina muni kA nAma / puM. mahAzukra devaloka kA eka yAna-vimAna / pihiNa dekho pihaNa / degvaddhaNa puM [degvardhana] kArtika mAsa kA pihimi (apa) strI [pRthivI] bhUmi, dharatI / lokottara nAma / degpAla puM. raajaa| pIIya puM [de] vRkSa-vizeSa, eka gulma / pihIkaya vi [pRthakkRta] alaga kiyA huaa| / | pIUsa na [pIyUSa] amRta / pihu vi [pRthu] vistIrNa / puM. eka rAjA kA | pIDa saka [pIDaya ] hairAna karanA / abhibhUta nAma / degroma puM. matsya / karanA, vyAkula karanA / dabAnA /
Page #604
--------------------------------------------------------------------------
________________ pIDayara-puMchaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 585 pIDayara vi [pIDakara] pIDAkAraka / pIlAvaya vi [pIDaka] pernevaalaa| puM. telI, pIDarai strI [de] cora kI strI / yantra se tela nikAlanevAlA / pIDA strI. pIr3ana, hairAnI, vedanA / degkara vi. pIlima vi [pIDAvat] dAbavAlA, dAbane se piidd'aa-kaark| banA huA (vastra Adi kI aakRti)| pIDha puMna [pITha] Asana, piiddh'aa| vratI kA pIlu puM. pIlu kA per3a / hAthI / na. dUdha / Asana / tala / puM. eka jaina maharSi / degbaMdha puM pIlua ' [de. pIluka] zAvaka, bccaa| ['bandha] grantha kI avataraNikA, bhuumikaa| pIluTTha vi [de. pluSTa] dekho pilutttth|| 'mada, degmaia puMstrI [degmardaka] kAma-puruSArtha pIvara vi. upacita, puSTa / gambhA strI meM sahAyaka nAyaka kA samIpavartI puruSa, rAjA [deggarbhA] bhaviSya meM prasava karanevAlI strii| Adi kA vayasya-vizeSa / 'sappi vi pIvala dekho pIa = pIta / [degsapin] paMgu-vizeSa / pIsa saka [piS] piisnaa| pIDha na [de] Ikha perane kA yantra / samUha, yatha / pIsaNa na [peSaNa] dalanA / vi. piisnevaalaa| pITha / pIsaya vi [peSaka pIsanevAlA / pIDharakhaMDa na [pITharakhaNDa] narmadA tora para pIha saka [ spRha , pra + Iha ] cAhanA / sthita eka prAcIna jaina tIrtha / / pIhaga puM [pIThaka] navajAta zizu ko pilAI pIDhANiya na [pIThAnIka] ashv-senaa| jAtI eka vastu / pIDhiA strI [pIThikA] Asana-vizeSa maJca / / pu strI [pur] zarIra / dekho peddhiyaa| pua na [pluta] tiryag gati / jhA~panA, jhampapIDhI strI de. pIThikA] kASTha-vizeSa, ghara gati / degjuddha na ["yuddha] adhama yuddha kA eka kA eka AdhAra-kASTha / prakAra / pINa saka [pInaya] puSTa krnaa| puaMDa puM [de] taruNa / poNa saka [prINaya] khuza karanA / puAi vi. [de] yuvA / unmatta / puM. pizAca / pINa vi [de] caturasra, catuSkoNa / puAiNI vi. [de] pizAca-gRhIta strI, unmatta pINa vi [pIna] puSTa, mAMsala, upacita / strI / kulaTA / pINAiya vi [de. painAyika] garva se nirvRtta / puAva saka [plAvaya] le jAnA / pINAyA strI [de. pInAyA] ahaMkAra / puM0 puM puMs| puruSa, marda / pINia vi [prINita] toSita / upacita pukha puM [puGkha] bANa kA agra bhAga / na. devaparivRddha / puM. jyotiSa-prasiddha yoga-vizeSa jo vimAna-vizeSa / pahale sUrya yA candra kA kisI graha yA nakSatra | pukhaNaga na [de proDaNaka] cumAnA, vivAha ke sAtha hokara bAda meM dUsare sUrya Adi ke __kI eka rIti / sAtha upacaya ko prApta / puMgala puM[A] zreSTha / pINima puMstrI [pInatA] puSTatA, maaNsltaa| pugava vi [puGgava] uttama / pIripIriyA strI [de] vAdya-vizeSa / puMcha saka [pra+uJch] poMchanA / pIla saka [pIDaya] pIlanA, peranA, dabAnA / | puMcha puna [puccha] pUcha / pIr3A karanA, hairAna karanA / puMchaNa na [proJchana] mArjana / rajoharaNa, jaina pIlA dekho piiddaa| muni kA eka upakaraNa / 74
Page #605
--------------------------------------------------------------------------
________________ 586 saMkSipta prAkRta-hindI koSa puMchaNI-pukkhala puMchaNI strI [proJchanI] poMchane kA eka choTA puMvau puMna [puMvacas] puMliMga zabda / tRNamaya upakaraNa / puMveya puM [puMveda] puruSa ko strI-sparza kA puMja saka [puJja, puJjaya] ikaTThA krnaa| abhilASa / usakA kAraNa-bhUta krm|| phailAnA, vistAra krnaa| puMsa saka [pus, mRj] mArjana karanA, poMchanA / puMja puna [puJja] Dhera, rAzi / puMsadeg dekho puM0 / degkoila, koilaga puM puMjaya puMna [de] katavAra / [degkokila] maradAnA koyala, pika / puMjAya vi [de] piNDAkAra kiyA huaa| puMsadda puM [puMzabda] 'puruSa' aisA nAma / puMDa puM [puNDra ] vindhyAcala ke samIpa kA bhU- puMsalI strI [puMzcalI] kulaTA, vyabhicAriNI / bhaag| ikSu-vizeSa / vi. puNDra-dezIya / pusia vi [pusita] poMchA huaa| ghavala / puna. tilaka / deva-vimAna-vizeSa / pukka / saka [pUt + kR] pukAranA, DaoNkanA, degvaddhaNa na [degvardhana] nagara-vizeSa / dekho pukkara ) AhvAna krnaa| poNdd| pukkala dekho pukkhl| puMDaia vi [de] piNDAkAra kiyA huA / pukkA strI. dekho pukkAra = pUtkAra / puMDarika dekho puNddriia| pukkAra dekho pukkara / puMDarigiNI strI [puNDarIkiNI] puSkalAvatI pukkhara dekho pokkhara = puSkara / 'kaNNiyA vijaya kI eka ngrii| strI [degkarNikA] padma kA bIja-koza, kamala puMDariya dekho puMDarIa = puNDarIka, pauNDarIka / / kA madhya bhAga / degkkha puM [kSa] viSNu, puMDarIa puM[puNDarIka] gyAraha rudra puruSoM meM zrIkRSNa / kAzmIra kA eka rAjA / gaya sAtavA~ rudra / eka rAjA, mahApadma rAjA kA na [deggata] vAdya-vizeSa kA jJAna, kalA. eka putra / vyAghra, zArdUla / puna. tapa-vizeSa / vizeSa / degddha na [degardha] puSkaravara nAmaka dvIpa zveta padma / kamala / deva-vimAna / vi. sapheda / / kA AdhA hissA / degvara puM. dvIpa-vizeSa / deggumma na [deggulma] deva-vimAna / degdaha, degha saMvaTTaga dekho pukkhl-sNvtttty| vitta puM [degdraha] zikharI parvata para eka mhaahrd|| dekho pukkhlaavtttty| puMDarIa vi [pauNDarIka] shvet-pdm-smbndhii| pukkhariNI dekho pokkhrinnii| pradhAna / kAnta, zreSTha / na. sUtrakRtAMga sUtra ke pukkhroa| puM [puSkaroda] samudra-vizeSa / dvitIya zrutaskandha kA pahalA adhyayana / dekho pukkharoda poMDarIga / | pukkhala puM [puSkara] eka vijaya, prAnta-vizeSa, puMDarIyA strI [puNDarIkA] dekho poNddrii|| jisakI mukhya nagarI kA nAma oSadhi hai / puMDe a [de] jaao| padya, kamala / pm-kesr| vibhaMga na puMDha dekho puNdd| [vibhaGga] padma-kanda / degsaMvaTTa puM[saMvarta] puMDha puM[de] garta, gar3ahA, gddhaa| megha-vizeSa, jisake barasane se dasa hajAra nAga puM [punnAga] vRkSa-vizeSa, puSpa-pradhAna varSa taka pRthivI vAsita rahatI hai| dekho eka vRkSa-jAti, pulAka, sulatAna campaka, pATala | pukkhara / kA gAcha / zreSTha puruSa / dekho punnAma / | pukkhala puM [puSkala] eka vijaya, pradeza / puMpua puM [de] saMgama / anArya deza / puMstrI. usa deza meM utpanna, rahanepuMbha puMna [de] nIrasa, dADima kA chilkaa| vAlA / vi. atyanta / sampUrNa /
Page #606
--------------------------------------------------------------------------
________________ pukkhalacchibhaga-puDa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 587 pukkhalacchibhaga / puna [de] jala meM hone- | ziSya, jo bhaviSya meM tIrthakara honevAlA hai / pucchalacchibhaya / vAlI vanaspati / dekho anuttara-devalokagAmI jaina maharSi / pokkhlcchily| | puTTa vi [spRSTa] chuA huA / na. sparza / pukkhalAvaI strI puSkarAvatI, puSkalAvatI] | puTTha vi [pRSTa] pUchA huaa| na. prazna / mahAvideha varSa kA vijaya-prAnta / kUDa puna deglAbhiya vi [deglAbhika] abhigraha-vizeSa[ kUTa] eka zaila parvata kA zikhara / vAlA (muni)| degseNiyAparikamma puna pukkhalAvaTTaya puM [puSkarAvartaka, puSkalA- | [degzreNikAparikarman] dRSTivAda kA eka vartaka] megha-vizeSa / viSaya / pukkhalAvatta puM [puSkarAvarta, puSkalAvarta] | puTTha vi [puSTa] upacita / mahAvideha kA eka vijaya-prAnta / degkUDa puM| puTTha dekho piTTha - pRSTha / ["kUTa] ekazaila parvata kA zikhara / puTava vi [spRSTavat] jisane sparza kiyA ho pugAriyA strI [de] vastrAdi khAdaka jantuvizeSa / puTThavaI dekho potttthvii| pugga puna [de] vAdya-vizeSa / puTuvayA strI [proSThapadA] nakSatra-vizeSa / puggala puM [pudgala] eka vRkSa / na. eka phala / puTThi strI [putra] poSaNa, upacaya / ahiMsA, mAMsa / dayA / degma vi [degmat] pussttivaalaa| puM. bhagavAn puggala dekho poggala / degparaTTa , parAvatta puM mahAvIra kA eka ziSya / [degparAvarta] dekho poggaladeg pariaTTa / | puTTi dekho piTTi = pRSTha / puccaDa dekho poccaDa / puTThi strI [pRSTi] pRcchA, prazna / degya vi [degja] puccha saka [pracch] pUchanA, prazna krnaa| prazna-janita / puccha dekho puMcha = pra + uJcha / puTThi strI [spRSTi] sparza / 'ya vi [degja] sparza-janita / puccha dekho puMcha = puccha / pucchaa) vi [pracchaka] pUchanevAlA, prazna. puTTiyA strI [pRSTikA] prazna se honevAlI __ kriyA - karmabandha / pucchaga , kartA / pucchaNI strI [pracchano] prazna kI bhASA / / puTTiyA strI [spRSTikA] sparza se honevAlI pucchala (apa) dekho pu? = pRSTa / kriyA-karmabandha / pucchA strI [pRcchA] prazna / puTThila dekho pottil| puchala dekho pucchala / puTThIyA strI [spRSTIyA] dekho puTThiyA = pujja saka [pUjaya] pUjanA, Adara karanA / spRssttikaa| pujja dekho pUja = pUjaya / puTThIyA strI [pRSTIyA] pRcchA se honevAlI pujjA strI [pUjA] pUjA, arcA / kriyA--karmabandha / puTTa saka [pra+uJch] poMchanA / puDa puM [puTa] primaann-vishess| puTaparimita puTTa na [de] peTa / vastu / puTTala puna [de] gaTThara, gaaNtth| puDa puna [puTa] mithaH sambandha, paraspara jor3Ana / puTTaliyA strI [de] choTI gaTharI, pottlii| khAla, Dhola Adi kA camar3A / sambaddha dalapuTTila puM [poTTila] bhagavAn mahAvIra kA dvaya / oSadhi pakAne kA pAtra / donA /
Page #607
--------------------------------------------------------------------------
________________ 588 saMkSipta prAkRta-hindI koSa puDa-puNotta AcchAdana / kamala / bheyaNa na [degbhedana] puDhojaga vi [de. pRthagjaka] pRthagbhUta, bhinna nagara / degvAya puM [degpAka] puTa-pAtroM se oSadhi / vyasthita / kA pAka-vizeSa / pAka-niSpanna oSadha / puDhovama vi [pRthivyupama] pRthivI kI taraha puDa (zau) dekho putta = putra / saba sahana krnevaalaa| puDaia vi [de] piNDIkRta, ekatrita / | puDhosiya vi [pRthivIzrita] pRthivI se Azrita / puDaiNI strI (de. puTakinI] kamalinI / puNa saka [ pU] pavitra krnaa| dhAnya Adi puDaga puna [puTaka] dekho puTa : puTa / __ ko tuSarahita karanA, sApha karanA / puDapuDI strI [de] muMha se sITI bajAnA, eka puNa a [punar ] ina arthoM kA sUcaka avyayaprakAra kI avyakta AvAja / bheda, vizeSa / avadhAraNa, nizcaya / adhikAra, puDama dekho puddhm| prastAva / dvitIya bAra, bArAntara / pakSAntara / puDaya dekho puddg| samuccaya / pAdapUtti meM prayoga / degkaraNa na. puDiMga na [de] muha / bindu / phira se banAnA / vi. jisako phira se banAvaTa puDiyA strI [puTikA] pur3I, pur3iyA / kI jAya / degNNava vi [degnava] phira se nayA puDDa (zau) dekho putta = putra / banA, tAjA / degpuNa a [degpunar ] phirapuDhaM dekho pihN| phira / 'puNakkaraNa na [ punaHkaraNa ] puDhama vi [prathama] pahalA / bArambAra nirmANa / bbhava puM [degbhava] phira puDhavi' dekho puDhavI / vAiya, "kkAiya vi | se utpatti, janma / degbbhU strI [degbhU ] phira se ['kAyika] pRthivI shriirvaalaa| "kkAya | vivAhita strI / degravi, rAvi a [ api] dekho puDhavI-kAya / phira bhI / prAvitti strI [degAvRtti] punaH puDhavI strI [pRthivI] dhrtii| kAThinyAdi | Avartana / degrutta vi [degukta] phira se kahA guNavAlA padArtha, dravya-vizeSa - mattikA, huA / degvi a ["api] phira bhii| "vvasu pASANa, dhAtu Adi / pRthivIkAya kA jIva / puM [degvasu] nakSatra-vizeSa / AThaveM vAsudeva ke IzAnendra ke eka lokapAla ko agr-mhipii| pUrva janma kA nAma / eka dikkumArI devI / bhagavAn supArzvanAtha puNa (apa) dekho puNNa = puNya / "maMta vi kI mAtA / degkAiya dekh| puddhvi-kaaiy| [degmat] puNyazAlI / degkAya vi. pRthivI zarIravAlA (jiiv)| puNaa saka [ dRz ] dekhanA / degvai puM[degpati] rAjA / sattha na [degzastra] puNai puM [de] cANDAla / pRthivI rUpa zastra / pRthivI kA zastra, hala, puNaNa vi [pavana] pavitra krnevaalaa| kuddAla Adi / dekho puhaI, puhvii| puNarutta / a. kRta-karaNa, bArambAra, phira-phira / puDhIbhUya vi [pRthagbhUta] jo alaga huA ho / puDhuma vi [prathama] pahalA, Adya / / pUNA puDho a [pRthag ] alaga, bhinna / 'chaMda vi puNAi a. dekho puNa = punar / [degchanda] vibhinna abhiprAyavAlA / degjaNa puN| puNAI / [degjana] sAdhAraNa loka / 'jiya puM [jIva| puNu (apa) dekho puNa = punar / vibhinna praannii| vimAya, 'vemAya vi puNo dekho puNa = punar / [vimAtra] bahuvidha / puNotta dekho puNa-rutta, puNarutta / puNaruttaM /
Page #608
--------------------------------------------------------------------------
________________ 582 puNolla-punna saMkSipta prAkRta-hindI koSa puNolla saka [ pra+nodaya ] preraNA krnaa| puNNimAsiNI dekho punnnnmaasinnii| atyanta dUra karanA / putta puM [putra] lar3akA / degvaI strI [degvatI] puNNa puMna [puNya] zubha karma, sukRta / do | lar3akAvAlI strii| upavAsa, belA / vi. pavitra / degkalasA strI puttaMjIvaya puM [patraMjIvaka] putajIyA, jiyA. [degkalazA] lATa deza kA eka gA~va / degghaNa potA kA per3a / na. jiyApotA kA bIja / puM[degghana] vidyAdharoM kA eka rAjA / degmaMta, puttare puMstrI [de] yoni, utpati-sthAna / "matta vi ["vat| puNyavAlA, bhAgyavAn / puttalaya puM[putraka] pUtalA / puNNa vi [pUrNa] sampUrNa, bharapUra, pUrA / puM. puttaliyA) strI [ putrikA ] zAlabhalikA, dvIpakumAra devoM kA dAkSiNAtya indra / ikSuvara puttalI pUtalI / samudra kA adhiSThAyaka deva / pakSa kI pAMcavIM, | puttaha dekho putt| dasavIM aura panarahavIM tithi / puna. zikhara- pattANuputtiya vi [pautrAnuputrika] putra-pautrAdi vizeSa / kalasa puM[degkalaza] sampUrNa ghaTa / ke yogya / degghosa puM[degghoSa] airavata varSa kA bhAvI jina- puttiA strI [putrikA] putrI / puutlii| deva / degcaMda puM["candra] sampUrNa candramA / puttI strI [putrI] ldd'kii| vidyAdhara vaMza kA eka raajaa| 'ppabha puM puttI strI [potI vastra-khaNDa, mukha-vastrikA / [degprabha] ikSuvara dvIpa kA adhipati / degbhadda sAr3I, kaTI-vastra / dekho pottii| puM[degbhadra] eka gRha-pati, jisane bhagavAn | puttha vi [de] mRdu, komala / mahAvIra ke pAsa dIkSA lekara mukti pAI thii| puttha / puna [pusta, degka] lepyAdi karma / yakSa-nikAya kA eka indra / puMna. aneka kUTa putthaya , pothI, kitAba / dekho potth| zikharoM kA nAma / yakSa kA caitya-vizeSa / puthavI dekho puddhvii| 'mAsI strI. pUrNimA tithi / 'seNa puM [degsena] puthuNI / (pai) dekho puDhavI / 'nAtha (4) puM. rAjA zreNika kA putra, jisane bhagavAn mahAvIra puthu vI , raajaa| ke pAsa dIkSA lI thii| pudha dekho pida = pRthak / puNNamAsiNI strI [paurNamAsI] tithi-vizeSa / pudhaM dekho pidhaM / puNNavatta na [de] Ananda se hRta vastra / | pudhama / (pai) dekho puDhama, puDhuma / puNNA strI [pUrNA] pakSa kI 5, 10 aura 15vIM tithi / pUrNabhadra aura maNibhadra indra kI eka punna dekho puNNa = punya / kaMkhia vi agr-mhissii| ['kAGkSita, degkAGkSin] puNya kI cAhapuNNAga ) dekho punnaag| vAlA / 'kalasa puM [degkalaza] eka rAjA / puNNAma degjasA strI [ yazas] eka strI / degpattiyA puNNAlI strI [de] asatI, kulaTA / strI [degpratyayA] jaina muni-zAkhA / degpivApuNNAha puMna [puNyAha] puNya dina, zubha divasa / / saya vi [degpipAsaka] puNya kI cAhavAlA / vAdya-vizeSa / degbhAgi vi [degbhAgin] puNya-zAlI / degsamma puNNimasI strI [pUrNamAsI] pUrNimA / puM [zarman] eka brAhmaNa / degsAra puM. eka puNNimA strI [pUrNimA] tithi-vizeSa / degyaMda | shresstthii| puM [degcandra] pUrNimA candra / punna dekho puNNa = pUrNa / 'talla puM [degtala] pudhuma /
Page #609
--------------------------------------------------------------------------
________________ 590 saMkSipta prAkRta-hindI koSa punnayaNa-pumaM jaina muni-gaccha / degpAya vi [degprAya] kriib-| bANa puM. kAmadeva / bhadda strIna [bhadra] karIba sampUrNa / bhadda [ bhadra] yakSa-vizeSa / / paTanA zahara / degmaMta vi [degvat] pusspvaalaa| yakSa-nikAya eka indra / antakRd muni / jaina | degmAla na. vaitATya kI uttara zreNi kA nagara / muni, Arya zrI sambhUtavijaya kA ziSya / / degmAlA strI [degmAla] Urdhva loka meM rahanepunnayaNa puM [puNyajana] yakSa, deva-jAti / vAlI dikkumArI devI / ya puM [degka] phena / na. IzAnendra kA pAriyAnika vimAna, devapunnAga vimAna / phUla / lalATa kA eka puSpAkAra punnAma , dekho punAga / na. punnAga kA phUla / AbhUSaNa / dekho Upara degg| deglAI, deglAvI punnAya) punnAliyA [de] dekho punnnnaalii|| strI. phUla binanevAlI / deglesa na [deglezya] deva-vimAna / vaI strI[degvatI]RtumatI strii| puppua vi [de] pIna, puSTa, upacita / satpuruSa nAmaka kiMpuruSendri ya kI ana-mahiSI / puSpha na [puSpa] kusuma / eka vimAnAvAsa, deva bIsaveMjinadeva kI pramukha sAdhvI / caitya-vizeSa / vimAna / strI kA raja / vikAsa / A~kha kA degvaNNa na [degvarNa] deva-vimAna / degsiMga na roga / kubera kA vimAna / iri puM [deggiri] [zRGga] deva-vimAna / 'siddha na. devaeka parvata / degkaMta na [degkAnta] deva-vimAna / vimAna / degsuya puM [ degzuka ] vyaktivAcaka degkaraMDaya puM [degkaraNDaka ] hastizIrSa nAma / vitta na [vittaM] deva-vimAna / nagara kA udyAna / keu puM [ 'ketu] pupphasa na [de] phephasA / airavata kSetra kA sAtavA~ bhAvI tIrthakara / pupphA strI [de] phuuphii| graha-vizeSa, grahAdhiSThAyaka deva-vizeSa / degga na pupphiA strI [de] dekho pupphA / [ka] mUla bhAga / puSpa / dekho nIce ya / pupphiA strI [puSpitA] jaina Agamagrantha / degcUlA strI. bhagavAn pArzvanAtha kI mukhya pupphima puMstrI [puSpatva] puSpapana / ziSyA / mahAsatI, anikAcArya kI shissyaa| subAhukumAra kI mukhya ptnii| cUliyA strI pupphI [de] dekho pupphaa| [degcUlikA] jaina grantha / caNiyA strI pupphuA strI [de] karISa (goyaThA) kA agni / [degArcanikA] puSpoM se pUjA / ciNiyA strI pupphuttara na [puSpottara] vimAna / degvaDisaga cApinI linanevAlI chajiyA na [degAvataMsaka] deva-vimAna / strI [degchAdikA] puSpa-pAtra / degjjhaya na pupphuttarA / strI [puSpottarA] zakkara ko [degdhvaja] dena-vimAna / 0NaMdi puM["nandina] puSphottarA , eka jAti / eka rAjA / daMta [degdanta] navAM jinadeva, pupphodaya na [puSpodaka] puSpa-rasa se mizrita zrI suvidhinAtha / IzAnendra ke hasti-sainya kA | jala / adhipati deva / deva-vizeSa / daMtI strI | pupphovaya / vi [puSpopaga] puSpa prApta [degdantI] damayantI kI mAtA, eka raanii| pupphovA ) karanevAlA, phUlanevAlA (vRkss)| nAliyA strI [degnAlikA] puSpa kA beMTa- puma puM [puMs] nara / puruSa-veda / ANamaNI strI DaMThala / degnijjAsa puM ["niryAsa] puSpa-rasa / | [degAjJApanI] puruSa ko AjJA denevAlI "pura na. pATaliputra / 'pUraya puM [pUraka] / bhASA / degpannAvaNI strI prajJApanI] puruSa ke puSpa kI racanA-vizeSa / 'ppabha na [prabha] / lakSaNoM kA pratipAdana karanevAlI bhASA / deva-vimAna / 'bali puM. upacAra, pussp-puujaa| degvayaNa na [degvacana] puMliMga zabda kA uccA
Page #610
--------------------------------------------------------------------------
________________ pumma-purillapahANA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 591 raNa / purattha . a [purastAt] pahale, kAla yA pumma (apa) saka [dRz] dekhanA / puratthao deza kI apekSA se aage| puyalI strI [de] kamara ke nIce kA bhaag|| puratthA puurvdishaa| pura (apa) dekho pUra = pUraya / purathima vi [paurastya, pUrva] pUrva kI tarapha pura na. nagara / zarIra / degcaMda puM ["candra] ___ kA / na. pUrva dishaa| vidyAdhara vaMza kA raajaa| degbheyaNa vi puratthimA strI [pUrvA] pUrva dizA / [degbhedana] nagara kA bhedaka / degvai puM [degpati] puradeva puM [purAdeva] bhagavAn AdinAtha / nagara kA adhipati / degvara na zreSTha nagara / purava dekho puvv| degvAla puM [degpAla] nagara-rakSaka, rAjA / purassara vi. agrgaamii| pura dekho puraM / purA strI [pur] ngrii| puraea ) dekho purdev| purA dekho purillA = purA / degiya, kaya vi puraeva / [kRta] pUrva kAla meM kiyA huA / degbhava pu. purao a [puratas] Age / pahale, pUrva meN| / pUrva janma / puraM a [puras] pahale pUrva meM / samakSa / gama | purAaNa vi [purAtana] prAcIna / vi. agragAmI, purovrtii| dekho pure, purAkara saka [purA+kR] Age krnaa| puro| purANa vi. purAnA / na. vyAsAdi muni-praNIta puraMjaya puM [puraJjaya] vidyAdhara rAjA / degpura __ grantha-vizeSa, purAtana itihAsa ke dvArA jisameM na eka vidyAdhara-nagara / dharma-tattva nirUpita kiyA jAtA ho vaha puraMdara puM [purandara] devarAja indra / gandha- | zAstra / purisa puM [puruSa] zrIkRSNa / dravya / cavya kA per3a / eka rAjarSi / mandara- | purikobera puM. ba. [purIkaubera] deza-vizeSa / kuJja nagara kA vidyAdhara rAjA / degjasA strI puritthimA dekho purtthimaa| ['yazas] raaj-knyaa| degdisi strI [degdiz] purima dekho puvva = pUrva / DaDha puna ["] pUrva dishaa| pUrvArdha / pratyAkhyAna-vizeSa / nivikRtika tapa / puraMdhi / strI [purandhrI] bahu kuTumbavAlI DDhiya vi [degAdhika] 'purimaDDha' pratyAkhyAna krnevaalaa| puraMdhI / strii| pati aura putravAlI strii| purima vi [paurastya] agna-bhava, agretana / aneka kAla pahale vyAhI huI strii| purima puM [de] prasphoTana, pratilekhana kI kriyA / purakkaDa dekho purakkhaDa / purimatAla na. nagara-vizeSa / purakkAra puM [puraskAra] Age karanA, agrataH purila puM [de] daitya, dAnava / sthApana / sammAna / purilla vi [purAtana] purA-bhava, pUrvavartI / purakkhaDa vi [puraskRta] Age kiyA huaa| purilla vi [paurastya] puro-bhava, puro-vartI, purovartI, AgAmI / agr-gaamii| puracchA dekho purtthaa| purilla vi [paura] pura-bhava, nAgarika / puracchima dekho puratthima / 'dAhiNA strI | parilla vi [de] zreSTha / [degdakSiNA] pUrva-dakSiNa dizA, agnikoNa / | purilla dekho purillA = purA / puracchimA dekho purtthimaa| purilladeva puM [de] asura / purattha vi [puraHstha] agravartI, purassara / purillapahANA strI [de] sAMpa kI dADha /
Page #611
--------------------------------------------------------------------------
________________ 592 saMkSipta prAkRta-hindI koSa purillA-pure purillA a [purA] nirantara kriyA-karaNa / / eka antakRd maharSi, jo vAsudeva ke anyatama prAcIna / purAne samaya meM / bhAvI / nikaTa, putra the / bhagavAn mahAvIra ke pAsa dIkSA sannihita / itihAsa, purAvRtta / lekara anuttara vimAna meM utpanna honevAle eka purillA a [puras] Age, agrataH / muni, jo rAjA zroNika ke putra the / 'dANia, dANIya puM [degAdAnIya] upAparisa pUnApuruSa]marda / jIva / Izvara / zaku, deya puruSa, Apta puruSa / chAyA nApane kA kASThAdi-nirmita kIlaka / | | purisakAriA strI [puruSakArikA, tA] puruSa-zarArA kAra, kAra, gAra pu puruSArtha, prayatna / [degkAra] puruSapana, puruSa-ceSTA, puruSa-prayatna / purisAa aka [puruSAya] viparIta maithuna puruSatva kA abhimAna / degjAya puM [degjAta] krnaa| puruSa / puruSa-jAtIya / degjuga na [ yuga] krama purisuttama / puM [puruSottama] uttama puruSa / sthita puruSa / degjeTa paM [jyeSTha] prazasta purisottama / jina-deva / caturtha vAsudeva / puruSa / degtta, degttaNa na ["tva] pauruSa / 'ttha bhagavAn anantanAtha kA prathama zrAvaka / puM [degArtha] dharma, artha, kAma aura mokSa rUpa zrIkRSNa / prayojana / degpuMDarIa puM [degpuNDarIka] isa avasarpiNI kAla meM utpanna SaSTha vAsudeva / / | purI strI. nagarI / 'nAha paM [degnAtha] nagarI ppaNIya vi [praNIta] Izvara-nirmita / ___ kA adhipati, raajaa| jova-racita / degmeha puM |degmedha] jisameM puruSa | purIsa puMna [puroSa] viSThA / kA homa kiyA jAya vaha yajJa / degyAra dekho | puru puM. eka rAjA / vi. pracura / kAra / lakkhaNa na [ lakSaNa] puruSa ke | purupuriA strI [de] utkaNThA / zubhAzubha cihna pahacAnane kI eka sAmudrika | puruma dekho purim| kalA / degliMga na [degliGga] puruSa-cihna / | puruva / dekho puvva = pUrva / liMgasiddha puM [degliGgasiddha] puruSa-zarIra se | puruvva / jo mukta huA ho / vayaNa na [vacana] purusa (zau) dekho purisa / puMliga zabda / degvara puM.zreSTha puruSa / degvaragaMdha- purusottama (zau) dekho purisottama / hatthi puM [degvaragandhahastin] puruSoM meM zreSTha | puruhUa puM [de] ghUka, ullU / gandhahastI ke tulya / jina-deva / varapuMDarIya | puruhUa puM [puruhUta] indra / puM [degvarapuNDarIka] puruSoM meM zreSTha padma ke | pururava puM [purUravas] candra-vaMzIya raajaa| samAna / jina-deva / degvijaya puM [degvicaya, | pure dekho prN| kaDa vi [kRta] Age yA vijaya] jJAna-vizeSa / degveya puM [ veda] | pUrva meM kiyA huaa| "kamma na [karman] strI-sambhoga kI icchA hotI hai vaha karma / / pahale karane kA kAma yA kriyaa| kkAra puM strI-bhoga kI abhilASA / siMha, degsIha puM [degkAra] sammAna / degkkhaDa dekho kdd| [siMha] puruSoM meM siMha ke samAna, zreSTha degvAya puM [degvAta] sasneha vAyu / pUrva dizA puruSa / puM. jinadeva / bhagavAn dharmanAtha kA kA pavana : saMkhaDi strI [de. saMskRti] prathama zrAvaka / isa avasarpiNI kAla meM utpanna | pahale hI kiyA jAtA bhojanotsava / degsaMthuya pA~cavA~ vAsudeva / 'seNa puM [degsena] bhagavAn | vi [degsaMstuta] pUrva-paricita / sva-pakSa kA neminAtha ke pAsa dIkSA lekara mokSa pAnevAlA / sgaa|
Page #612
--------------------------------------------------------------------------
________________ puresa-puvva saMkSipta prAkRta-hindI koSa 593 pUresa pureza] ngr-svaamii| durgandha dravya / duSTa rasavAlA dravya / puM. zithipuro dekho purN| dega, ga vi [ga] agra- lAcArI sAdhuoM kA eka bheda / gAmI / gama vi. vahI artha / bhAi vi | pulAsia puM [de] agni-kaNa / [ bhAgin] doSa ko chor3a kara guNa-mAtra ko puliMda puM [pulinda] anArya deza-vizeSa / grahaNa karane vaalaa| puMstrI. usa deza meM rahanevAlA manuSya / / purokara saka [puras + kR] Age krnaa| puliNa na [pulina] taTa, kinArA / lagAtAra svIkAra karanA / sammAna krnaa| bAIsa dinoM kA upavAsa / purottamapura na. eka vidyAdhara nagara kA nAma / | puliya na [pulita] gati-vizeSa / purovaga puM [puropaka] vRkSa-vizeSa / pulaTTha vi [pluSTa] dagdha / puroha puM [purodhas] purohita / puloa saka [dRza , pra+loka ] dekhanA / purohaDa vi [de] viSama, asama / puna AvRta puloma puM [puloman] daitya-vizeSa / degtaNayA bhUmi kA vAstu / agradvAra, daravAjA kA agra- | strI [degtanayA] shcii|| bhAga / baadd'aa| pulomI strI [paulomI] inaannii| purohia puM[purohita] homa Adi se zAnti- | pulova dekho puloa| karma karanevAlA brAhmaNa / puloa puM [ploSa] dAha dahana / pula puM [de pula] choTA phor3A, phunasI / pulla [de] dekho poll| pula vi. samucchrita, unnata / pulli puMstrI [de] vyAghra / siMha / pula aka [pul] unnata honA / puva / saka [plu] gati karanA, calanA / pula saka [ dRz ] dekhanA / pulaa) puvva dekho puNa = puu| pulaa puM [pulaka] romAJca / ratna-vizeSa / puvva vi [pUrva] dizA, apekSA se pahale kA, maNi kI eka jAti / grAha kA eka bheda / Adya / purAtana / samasta / jyeSTha bhraataa| kaMDa puMna [degkANDa] ratnaprabhA naraka-pRthivI puna. caurAsI lAkha ko caurAsI lAkha se guNane kA eka kANDa / para jo saMkhyA labdha ho utane varSa / bArahaveM pulaaNa vi [darzana] dekhanevAlA prekSaka / aMga-grantha kA eka vizAla vibhAga, pariccheda / pulaAa aka [ ut + las ] ullasita honA, dvandva, vadhU-vara Adi yugma / pUrva-grantha kA ullAsa paanaa| jJAna / hetu / degkAliya vi [degkAlika] pUrva pulaijja aka [ pulakAya ] romAzcita honA / kAla kA, pUrva kAla se sambandha rakhanevAlA / pulailla vi [pulakin] romAJca-yukta / gaya na [deggata] bArahaveM aMga kA vibhAgapulaMdhaa puM [de] bhauNraa| vizeSa / degNha [haNa] subaha se do pahara pulaMpula na [de] nirantara / taka kA samaya / 'purimaDDha' tapa / tava puna pulaka ) dekho pulaa = pulaka / [degtapas] vItarAga avasthA ke pahale kA tapa / dAria vi [degdvArika] pUrva dizA meM gamana pulaya puMna [pulaka] kITa-vizeSa / karane meM kalyANa-kArI (nksstr)| degddha puna pulAga / puMna [pulAka] asAra anna / canA [degArdha] pahalA AdhA / degdhara vi. pUrva-grantha pulAya ) Adi zuSka anna / lahasuna Adi | kA jJAna / degpaya na [pada] utsarga-sthAna / 75 puvv| pulaga /
Page #613
--------------------------------------------------------------------------
________________ 594 saMkSipta prAkRta-hindI koSa puvvaMga-pU degpuTuvayA strI [proSThapadA] nakSatra : degpurisa / pusia puM [pRSata] mRga-vizeSa / / puruSa] pUrvaja / "ppaoga puM [prayoga] pussa puM puSya] kRttikA se AThavAM nakSatra / pahale kI kriyA, pUrva kAla kA prayatna / revatI nakSatra kA adhipati deva / RSi-vizeSa / degphagguNI strI ["phAlgunI] nakSatra / bhadda- degmANaa, degmANava puM [degmAnava] mAgadha, vayA strI [degbhAdrapadA] nakSatra / degbhava paM. bhATa-cAraNa Adi / dekho pUsa = puSya / atIta janma / 'bhaviya vi [bhavika] pUrva- pussadevaya na [puSyadevata] jainetara zAstra / janma-sambandhI / degya puM [ja] pUrva puruSa / pussAyaNa na [puSyAyaNa] gotra-vizeSa / ratta 5 [rAtra] rAtri kA pUrva bhAga / degva puha ) dekho piha = pRthak / bhUya vi na [degvat] anumAna pramANa kA eka bheda / puhaM / [bhUta] alaga, jo judA ho / 'videha puM. mahAvideha varSa kA pUrvIya hissA | puhaideg , strI [pRthivI] tRtIya vAsudeva kI degsamAsa puna. eka se jyAdA pUrva-zAstroM kA pahaI / mAtA / eka ngrii| bhagavAn jJAna / suya na [zruta] pUrva kA jJAna / / supArzvanAtha kI mAtA / dekho puDhavI, puhvii| degsUri puM. pUrvAcArya / hara dekho 'dhr| dhara puM., nAha puM [nAtha], paha puM "TNupuvvI strI [degnupUrvI] paripATI / degNaha [prabhu], degpAla puM. rAjA / rAya puM [rAja] dekho degNha / degphagguNI dekho degphggunnii| vikrama kI bArahavIM zatAbdI kA zAkambharI bhiddavayA dekho bhddvyaa| degsADhA strI deza kA raajaa| 'vai puM [pati] / 'vAla [degASADhA nakSatra / [degpAla] raajaa| puvvaMga puMna [pUrvAGga] caurAsI lAkha varSa / puhaIsara puM [pRthivIzvara] rAjA / pakSa kA pahalA dina / puhatta na [pRthaktva] pArthakya / vistAra / puvvaMga vi [de] muNDita / bahutva / vi bhinna / "viyakka na [vitarka] puvvA strI pUrvA] pUrva dishaa| zukla dhyAna kA bheda / dekho puhutta, pohatta / puvvADa vi [de] mAMsala, puSTa / puhattiya dekho pohattiya / puvAmeva a [pUrvameva] pahale hI / puhaya dekhA piha - pRthak / puvvAvaINaya na [pUrvAvakIrNaka] ngr-vishess| puhavi / dekho puDhavI, puhii| bhagavAna puvvi vi (pUvin] pUrva-zAstra kA jaankaar| | puhavI , zreyAMsanAtha kI dIkSA-zivikA / pUvvi / krivi [pUrvam] pahile, pUrva meM / saMthava chanda kA nAma / degcaMda puM [degcandra] rAjA / pudiva ) puM [ saMstava] pUrva meM kI jAtI | degpAla puM. rAjakumAra / dekho puhaI-pAla / ilAghA, jaina muni kI bhikSA kA doSa, bhikSA- 'pura na. eka nagara / prApti ke pahale dAyaka kI stuti krnaa| puhavIsa puM [pRthivIza] rAjA / puvvima puMstrI [pUrvatva pahilApana, prthmtaa| | puhu vi [pRthu] vizAla, vistIrNa / puvvutta vi [pUrvokta] pahale kahA huaa| puhutta na [pRthaktva]do se nava taka kI saMkhyA / puvvuttarA strI [pUrvottarA] IzAna koNa / dekho puhtt| pusa saka [pra + uJch, mRj] zuddha karanA, puhuvI dekho puhu-ii| poNchnaa| pUdeg dekho pudeg / degsua puM [degzuka] totA / pusa dekho puss| pUa saka [pUjaya] pUjA krnaa| pusa puM pauSa] pauSa mAsa / pUa na [de] dhii|
Page #614
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUa-pUla saMkSipta prAkRta-hindI koSa 595 pUa puM [pUga] supArI kA gAcha / na. supArI / | pUiya vi [pUtika] apavitra, dUSita / durgandhI / dekho pUga / 'pphalI, degphalI strI ['phalI] | pUti nAmaka bhikSA-doSa se yukta / supArI kA pedd'| pUiya dekho poiya = (de)| pUa na [pUrta] tAlAba, kuA~ Adi khudavAnA, / paMDaria na [de] kArya, kAma, prayojana / anna-dAna karanA, deva mandira banAnA Adi | pUga puM. samUha / dekho pUa = pUga / jana-samUha ke hita kA kArya / pUgI strI. supArI kA per3a / degphala na. supArI, pUa vi [pUta] pavitra / na. lagAtAra chaH dinoM ksailii| kA upavAsa / vi. sUpa Adi se sApha kiyA | pUja dekho pUa = pUjaya / huA / chAnA huaa| pUjaga dekho puuay| pUa na [pUya] pIba, durgandha rakta / pUjA dekho pUA = pUjA / pUaNA / strI [pUtanA] duSTa vyantarI, pUNa puM [de] haathii| pUaNI J DAkinI / bhedd'ii| pUNiA ) strI [de] ruI kI pUNI / pUaya vi [pUjaka] pUjA karanevAlA / pUNI / pUara dekho pora = pUtara / pUpa dekho puual| pUala / puM [pUpa] pUA, khAdya-vizeSa / pUyai puM [pUpakin] hlvaaii| pUaliyA / strI [pUpikA] / pUyalI strI [de] rottii| pUA strI [de] pizAca-gRhItA, bhUtAviSTa | pUyAvaNA strI [pUjanA] pUjA krnaa| strii| pUra saka [pUraya] pUrti karanA, bharanA / pUA strI [pUjA] pUjana, sevA / degbhatta na | pUra puM. jala-samUha jala-dhArA / khAdya vizeSa / [degbhakta] pUjya ke lie niSpAdita bhojana / / vi. pUrNa / / maha puM. pUjotsava / degraha puM [ ratha] rAkSasa- pUraittaa (zau) vi [pUrayitu] pUrNa karanevaMza meM utpanna eka rAjA, laMkA-pati / 'riha, | vaalaa| ruha vi [ha] pUjA-yogya / pUraMtiyA strI [pUrayantikA] rAjA kI eka pUAhijja vi [pUjAhArya] pUjita-pUjaka / pariSat-parivAra / pUi vi [pUti] durgandhI / apavitra / bhikSA kA | pUraga vi [pUraka] pUtti krnevaalaa| doSa, pUti-karma / nAsikA-roga, nAsA-kotha / | | pUraNa na [pUraNa] zUrpa, sUpa / pIba / ekAsthika vRkSa kI eka jAti / pUraNa na. pUrti / pAlana / puM. yaduvaMza ke rAjA degkamma puna ["karman] muni-bhikSA kA doSa, andhakavRSNi kA putra / eka gRha-pati / vi. pavitra vastu meM apavitra vastu milAkara dI | pUrti karanevAlA / jAtI bhikSA kA grahaNa / "ma vi [degmat] | pUraya dekho pUraga / durgandhI / apavitra / pUrigA strI [pUrikA] moTA kpdd'aa| pUi vi [pUti] sar3A huaa| degpinnAga puna | pUrima vi [pUrima bharane se honevAlA / [degpiNyAka] sarasoM kI khlii| pUrimA strI. gAndhAra grAma kI eka mUrcchanA / pUiAluga na [de. pUtyAluka] jala meM honevAlI pUrI strI. tantuvAya kA upakaraNa / / vanaspati-vizeSa / pUroTTI strI [de] avakara, katavAra, kuudd'aa| pUima vi [pUjya] pUjA-yogya, sammAnanIya / | pUla puMna. pUlA, ghAsa kI a~TiyA /
Page #615
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa pUva-pecchaya pUrva / dekho puual| peia vi [paitRka] pitA se AyA huaa| na. pUvala / pIhara / pUvaliA , dekho puualiyaa| peIhara na [pitRgRha, paitRkagRha] pIhara / pUvigA / peUsa na [pIyUSa] amRta / degAsaNa puM [zana] pUsa aka [puS] puSTa honaa| dev| pusa dekho passa = pRSya / giri paM. jaina mani / peMkhia vi [prekhita] kampita / 'phalI strI. vallI vizeSa / 'mANa, degmANaga peMkhola aka [prejolaya] jhUlanA, hilanA / puM [degmANa, mAnavamaGgala-pAThaka / mANaga puM peMDa dekho piMDa = piNDa / ['mAnaka] jyotirdevatA, grahAdhiSThAyaka deva / peMDa na [de] khaNDa Tukar3A / valaya / degmANaya dekho degmANa / degmitta puM [mitra] | peMDadhava puM [de] khaDga, talavAra / jaina muni-traya-ghRtapuSyamitra, vastrapuSyamitra, peMDabAla vi (de] dekho peMDalia / durbalikApuSyamitra, Arya rakSitasUri ke peMDaya puMde] taruNa / napuMsaka / ziSya / eka rAjA / mittiya na [mitrIya] paDala puMde] rasa / jaina muni-kul| peMDalia vi [de] piNDIkRta / pUsa puM [de] rAjA sAtavAhana / totaa| peMDava saka [pra + sthApay] rkhnaa| prasthAna pUsa puM [pUSan] sUrya / maNi-vizeSa / kraanaa| pUsA strI [puSyA] kuNDa-kolika kI patnI / peMDAra puM [de] gvAlA / mahiSI-pAla / pUsANa dekho pUsa = pUSan / peMDolI strI [de] kriidd'aa| 'pUha puM [apoha] mImAMsA / dekho apoha / peMDhA strI [de] paMkavAlI madirA / pRthuma (pai) dekho pddhm| peMta dekho pA = pA kA vakR. / pea puM [preta] vyantara deva-jAti / mRtaka / pekkha saka [pra + IkS] dekhanA, avalokana kamma na [degkarman] antyeSTi kriyaa| krnaa| degkaraNija na [degkaraNIya] antyeSTi kriyaa| pekkhaa , vi [prekSaka] dekhanevAlA, nirIkSaka, kAiya vi [degkAyika] preta-yoni meM utpanna, | pekkhaga / drssttaa| vyantara-vizeSa / "devayakAiya vi [ devatA pekkhaNaga / na [prekSaNaka] khela, tamAzA, kAyika] preta-devatA kA / degnAha puM [degnAtha] pekkhaNaya , nATaka / yamarAja / bhUmi, bhUmI strI. zmazAna / pekhila (apa) vi [prekSita] dRSTa / degloya puM [degloka] zmazAna / 'vai [degpati] pecca } a [pretya] paraloka, AgAmI janma / yama / degvaNa na ['vana] zmazAna / hiva peccA bhava puM. AgAmI janma, paraloka / puM[dhipa] jamarAja / / bhAvia vi [ bhAvika] janmAntarapea vi [preyasa) atizaya priya / sambandhI / peA strI [peyA] yavAgU, pIne kI vstu| peccA dekho pia = pA kA saMkR / peAla na [de] pramANa / vicAra / sAra, peccha saka [dRza, pra+ IkS] dekhanA / rahasya / pradhAna / peccha vi [prekSa] draSTA, darzaka / peAlaNA strI [de] pramANa-karaNa / peccha dekho pekkh| peAluya vi [de] vicArita / pecchaya vi [de] jo dekhe usI ko caahnevaalaa|
Page #616
--------------------------------------------------------------------------
________________ 597 peTTa pecchA-pellaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa pecchA strI [prakSA] tamAzA, nATaka / degghara na bhagavAna pArzvanAtha kI santAna meM utpanna jaina [deggRha] dekho deghara / degmaMDava puM [degmaNDapa] | muni / bhagavAn mahAvIra ke pAsa dIkSA lekara nATya-gRha, prekSakoM ke baiThane kA sthAna / hara anuttara vimAna meM utpanna jaina muni / na. [gRha] khela tamAzA kA sthAna / peDhiyA dekho pIDhiA prastAvanA / pejja dekho pA = pA kA kR. / peDhI dekho piiddhii| pejja puna [preman] anuraag| degdaMsi vi | peNI strI [praiNI] hariNI kA eka bheda / [darzin] anuraagii| pedaMDa vi [de] jue meM hAra gayA ho vaha / pejja vi [preyas ] atyanta priya / pema puna [preman] prema, sneha / pejja vi [prejya] pUjya / pemAlua vi [premin] premii| pejja dekho pera - pra + Iraya / pemma dekho pem| pejjala na [de] pramANa / pemmA strI premA chanda-vizeSa / pejjalia vi [de] saMghaTita / peyA strI. vAdya-vizeSa, bar3I kAhalA / pejjA dekho peaa| pera saka [pra+ Iraya] paThAnA, bhejnaa| dhakkA pejjAla vi [de] vipula, vizAla / lagAnA, AghAta krnaa| Adeza karanA / peTa , na [de] udara / kisI kArya meM jodd'naa| pUrvapakSa karanA, prazna karanA, siddhAnta kA virodha karanA / preraNA peTa dekho piTTha = pisstt| karanA / girAnA / peDa dekho peddy| peraMta dekho pajjaMta / degcakkavAla na ['cakrapeDaia puM [de] dhAnya Adi becanevAlA / vAla] bAhya paridhi / vacca na [degvarcas ] peDaka / na [peTaka] yUtha / maNDapa, tRNAdi-nirmita gRha / peddy| peraga vi [preraka] preraNA karanevAlA, peDA strI [peTA] maJjUSA / peTAkAra catuSkoNa pUrvapakSI / gRha-paMkti meM bhikSArtha-bhramaNa / peraNa na [de] Urdhva sthAna / khela, tamAzA / peDAla puM [de. peTAla] bar3I peTI / perijja na de] sAhAyya, sahAyatA, madada / peDAvai paM [peTakapati] yUtha kA nAyaka / | perulli vi [de] piNDIkRta / peDiA strI [peTikA] maJjUSA / pelava vi. sukumAra, mRdu / patalA, kuza / sUkSma, per3a strI puM [de] mahiSa / laghu / peDDA strI [de] bhIta / daravAjA / bhaiMsa / pelu strI. ruI kI pUNI / karaNa na. pUNI banAne peDha dekho pIDha = piitth| kA upakaraNa, zalAkA Adi / peDhAla vi [de] vipula / vartula, golAkAra / | pella saka [kSip] pheMkanA / peDhAla vi [poThavat] pITha-yukta / pella dekho pera =pra+Iraya / peDhAla puM. bhAratavarSa kA AThavA~ bhAvI jina- pella saka [pIDaya] pIlanA, dabAnA, pIr3anA / deva / gyAraha rudra puruSoM meM dasavAM / eka grAma, | pella saka [pUraya] pUranA, bharanA / jahA~ bhagavAn mahAvIra kA vicaraNa huA | pella puna [de] bAlaka / thA / na. eka udyAna / degputta puM [putra] pellaya puM [pellaka] mahAvIra ke pAsa dIkSA bhAratavarSa kA AThavAM bhAvI jina-deva / le anuttara vimAna meM utpanna jaina muni /
Page #617
--------------------------------------------------------------------------
________________ 598 saMkSipta prAkRta-hindI koSa pellava-poMgilla pellava / dekho per| | pehA strI [prekSaNa] nirIkSaNa / kAyotsarga kA pellAva / eka doSa, kAyotsarga meM bandara kI taraha oSThapevve a. AmantraNa sUcaka avyaya / puTa ko hilAte rahanA / paryAlocana, cintana / pesa saka [pra+ eSaya] bhejanA, paThAnA / buddhi / pesa dekho pIsa / pehaNa na [de] piccha / mayUra-piccha / dekho pesa puMstrI [ preSya ] karmakara / vi. bhejane- pihaNa / yogya / poa saka [pra + ve] pironA, guuNthnaa| pesa puM [de. peza] sindha deza meM honevAlI eka | poa vi [prota] pirAyA huA / pazu-jAti / poa puM [pota] jahAja, naukA / zizu / na. pesa vi [de. paiza] peza nAmaka jAnavara ke camar3e vastra / kA banA huA (vstr)| poa puM de] dhava-vRkSa / choTA sA~pa / pesaNa na [de] kArya, prayojana / poaiyA strI [de] nidrAkArI ltaa| pesaNa na [preSaNa] paThAnA, bhejanA / niyojana, | poaMDa vi [de] bhaya-rahita / nAmarda / vyApAraNa / AjJA, Adeza / poaMta puM [de] shpth| pesaNaAro / strI [de] dUtI / poaNa na [pravayana, protana] pironA, gathanA / pesaNaAlI. poaNapura na [potanapura] nagara-vizeSa / pesaNA strI [peSaNa] pIsanA, peSaNa / poaNA strI [pravayanA, protanA] pironA / pesala vi [pezala] sundara, madhura, koml| poaya vi [potaja] pota se utpanna honevAlA pesala na [de] sindha deza ke peza nAmaka prANI-hastI Adi / pesalesa pazu ke carma ke sakSama pakSma se niSpanna | poalaya puM di] Azvina mAsa kA eka utsava, vstr| khAdya-vizeSa, pUA / bAla vasanta / pesava saka [pra + eSay ] bhejvaanaa| | poAI strI [potAkI] zakuni ko utpanna pesavia vi [preSita] bhejavAyA, prasthApita / | ___ karanevAlI vidyA / pakSi-vizeSa / pesAya vi [paizAca] pizAca-sambandhI / poAuya vi [potAyuja] dekho poaya / pesi strI [pezi] dekho pesI / poAya puMde] gA~va kA mukhiyA / pesiA strI (pezikA] khaNDa, ttukdd'aa| poAla [de] balIvarda / / pesiAra puM [preSitakAra] naukara / poAla [de. potaka] baccA, zizu / pesidavaMta (zau) vi [preSitavat] jisane bhejA poia ' [de] hlvaaii| khadyota / nimagna / ho vh| spandita / pesI strI pezI] mAMsa-piNDa / dekho pesiaa| poia vi [prota] piroyA huaa| pesuNNa na [paizunya] cugalI / / poiallaya dekho poia = prota / pessidavaMta dekho pesidavaMta / poiaa| strI [de] nidrAkArI latA, vallIpeha saka [pra+ IkS ] nirIkSaNa karanA, dhyAna- | poI vizeSa / pUrvaka dekhanA / cintana karanA / pouA strI [de] sUkhe gobara kI agni / peha saka [pra+Iha ] icchA karanA, cAhanA / poMga puM [de] pAka, pakanA / prArthanA krnaa| | poMgilla vi [de] paripakva, paripAka-yukta /
Page #618
--------------------------------------------------------------------------
________________ poMDa-poTTila saMkSipta prAkRta-hindI koSa poMDa na [de] phUla / pokkhalacchilaya , dekho pukkhalacchibhaya / poMDa dekho puMDa / "vaddhaNa na [degvardhana] nagara- | pokkhalacchillaya / vizeSa / 'baddhaNiyA strI [vardhanikA] jaina | pokkhali puna [puSkalin] eka jaina upAsaka, muni-gaNa kI eka zAkhA / jisakA dUsarA nAma zataka thaa| poMDa puM (de] yUtha kA adhipati / phala / avika- | poggara ) puna [pudgala] rUpAdi-viziSTa sita kamala / kapAsa kA staa| poggala / dravya, mUrta dravya, rUpavAlA padArtha / poMDarigiNI dekho puNddriginnii| na. maaNs| tthiAya puM [degAstikAya] poMDariya dekho puMDarIa = puNDarIka / pudgala-skandha, pudgala-rAzi / paraTTa, poMDaro strI [pauNDrI, puNDarIkA] jambUdvIpa ke pariyaTTa puM[degparivarta] samasta pudgala-dravyoM meru ke uttara rucaka kI eka dikkumaarii| ke sAtha eka-eka paramANu kA saMyoga-viyoga / poMDarIa dekho puMDarIa = puNDarIka / samaya kA utkRSTatama parimANa-vizeSa, ananta poMDarIa ) na [pauNDarIka] rajju-gaNita / kAlacakra-parimita samaya / poMDarIga / dekho puMDarIa = pauNDarIka / | poggaliya vi [paudgalika] pudgala-maya, pokka saka [ vyA + hR, pUta + kR ] pukAranA, / pudgala-sambandhI, pudgala kaa|| AhvAna krnaa| pocca vi [de] sukumAra, komala / pokka vi [de] Age sthUla aura unnata tathA bIca | poccaDa vi [de] nissAra / atinibiDa / meM nimna (naasikaa)| malina / pokkaNa puM [pokkaNa] anArya deza, usameM basane- | pocchala aka [prot + zal] uchalanA, U~cA vAlI mleccha jAti / jaanaa| pokkara dekho pukkr| pocchAhaNa na [praM tsAhana] uttejana / pokkAra dekho pukkAra - pUtkAra / pocchAhia vi [protsAhita] uttejita / pokkhara na [puSkara] jala / padma / padma-koSa / | poTTa puM [putra] ldd'kaa| ajamera nagara ke pAsa kA jalAzaya-tIrtha / | poTTa na [de] peTa : 'sAla puM [degzAla] eka hAthI kI saDha kA agr-bhaag| vAdya-bhANDa / parivrAjaka / sAraNI strI. atIsAra roga / dUkAna / talavAra kI myAna / mukha / kuSTha roga | poTTa na [de] poTalA, gaTharI / kI oSadhi / dvIpa-vizeSa / yuddha / bANa / | poTTala / AkAza / paM. nAga-vizeSa / roga-vizeSa / | poTTaligA strI [da] poTalI, gaTharI / sArasa pkssii| eka rAjA / parvata-vizeSa / | poliya vi [de] gaTharI-vAhaka / varuNa-putra / dekho pukkhara / | poTTaliyA [de] dekho pottttligaa| pokkhara vi [pauSkara] puSkara-sambandhI / | poTTi strI [de] udr-peshii| padmAkAra racanAvAlA / poTTila puM [poTTi la] bhAratavarSa kA bhAvI pokkhariNI strI [ puSkariNI] jalAzaya- nauvA~ tIrthaMkara / bhAratavarSa ke cauthe bhAvI vizeSa, vartula vaapii| kmlinii| padma- jina-deva kA pUrvabhavIya nAma / bhagavAn mahAsamUha / puSkara-mUla / caukonA jalAzaya, vIra kA vyutkrama se chaThaveM bhava kA nAma / pokhrii| jaina muni, jisane bhagavAn mahAvIra ke samaya pokkhala dekho pukkhl| __ meM tIrthakara-nAma-karma baMdhA thaa| jaina muni /
Page #619
--------------------------------------------------------------------------
________________ 600 saMkSipta prAkRta-hindI koSa poTTilA-porANiya deva-vizeSa / dekho poTila / potthA strI [protthA] protthAna, malotpatti / poTTilA strI [poTTilA] eka strI kA nAma / | potthAra puM [pustakakAra] pothI likhanevAlA, poTisa ' [poTTisa] eka kavi / pothI banAnevAlA zilpI, jildasAja / poTTavaI strI [prauSThapadI] bhAdrapada mAsa ko potthiyA strI [pustikA] pothI, pustaka / pUrNimA yA amAvasyA / poppaya puMna [de] hasta-parimarSaNa, hAtha poTila puM [puSTila] bhagavAn mahAvIra se dIkSA phiraanaa| le anuttara-vimAna meM utpanna jaina muni / popphala na [pUgaphala] supaarii| poDaila na [de] tRNa-vizeSa / popphalI strI [pUgaphalI] supArI kA per3a / poDha vi prauDha] samartha / nipuNa / pragalbha / poma dekho pum|| yauvana ke bAda kI avasthAvAlA / degvAya puM pomara na [de] kusumbha-rakta vastra / [degvAda] pratijJA-pUrvaka pratyAkhyAna / pomADa puM [de. padmATa] pamADa, pamAra, cakavar3a poDhA strI [prauDhA] tIsa se pacapana varSa taka kI __ kA per3a / dekho pumaadd| strI / nAyikA kA eka bheda / pomAvaI strI [padmAvatI] chanda-vizeSa / poDhima puMstrI [prauDhaman] prauddhtaa| pomiNI dekhoM puminnii| poNia vi [de] pUrNa / pomma dekho pum| poNiA strI [de] sUte se bharA huA takuvA / | pommA dekho pumaa| pota dekho poa = pota / pomha dekho pamha = pakSman / potaNayA dekho poannaa| pora puM [pUtara] jala meM honevAlA kSudra jantu / potta pautra] potA / pora vi [paura] pura meM utpanna, nAgarika / potta na [potra] pravahaNa, naukA / pora dekho pura = purs| 'kavva na [degkAvya] potta na [pota] kpdd'aa| dhotI, kaTo-vastra / zIghrakavitva / vastra-khaNDa / pottaya puM [de] photA, aNDakoza / pora puna [de. parvan] gaaNtth| 'bIya vi pottia na [pautika] vastra, sUtI kpdd'aa| | [degbIja] parva-bIja se uganevAlI vanaspati, ikSu aadi| pottia vi[potika]vastra-dhArI / puM. vAnaprasthoM poraga paMna parvakA parvavAlI vanaspati / kA eka bheda / poraccha puM[de] durjana / pottiA strI [pautrikA] putra kI ldd'kii|| poracchima dekho puracchima / pottiA strI [de] caturindriya jantu kI eka | porattha vi [de] IrSyAlu / jAti / | poraya na [de] kSetra / pottiA strI [potikA, potI] dhotI. porava puM [paurava] rAjA puru kI santAna / pottI saadd'ii| choTA vastra, vastrakhaNDa / poravADa puM [poravATa] jaina zrAvakakula / pottI strI [de] kAca / porANa dekho puraann| pottullayA dekho pottiaa| porANa vi [paurANa] puraann-smbndhii| purANa zAstra kA jnyaataa| potthaga puna [ pusta, degka ] vastra / dekho porANiya vi [paurANika] purANa-zAstrapotthaya , putth| / smbndhii| pottha hai
Page #620
--------------------------------------------------------------------------
________________ porisa-ppaDihA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 601 porisa na [pauruSa] puruSatva, praakrm| posaNa na [posana] apAna, gudA / porisa vi [pauruSeya] puruSa-janya / | posaya dekho posa = posa / porisimaMDala na [pauruSImaNDala] eka jaina | posaya dekho posaga / shaastr| posaha puM poSadha, pauSadha] aSTamI, caturdazI porisiya dekho porisIya / Adi parvatithi meM jaina zrAvaka kA vrata-vizeSa, porisI strI [pauruSI] puruSa-zarIra pramANa AhAra-Adi ke tyAgavAlA anuSThAna / aSTamI, chAyA / prathama prahara / prathama prahara taka bhojana | caturdazI Adi parvatithi / paDimA strI Adi kA tyAga, pratyAkhyAna-vizeSa / [pratimA] jaina zrAvaka kA anuSThAna-vizeSa, porisIya vi [pauruSika] puruSa-pramANa / vrata-vizeSa / degvaya na [vrata] vahI artha / porusa puM[puruSa] atyanta vRddha puruSa / degsAlA strI [degzAlA] pauSadha-vrata karane kA porusa dekho poris| sthAna / zaivavAsa puM [pavAsa] parvadina meM porekacca / na [pauraskRtya] puraskAra, kalA- upavAsa-pUrvaka jaina zrAvaka kA anuSThAna, jaina poregacca / vizeSa / zrAvaka kA gyArahavA~ vrata / porevaccana [paurovRtya] purovartitva, agresrtaa| posahiya vi [pauSadhika] poSadha-kartA / polaMDa saka [prota - lagha] vizeSa ullaMghana posia vi [de] daridra, duHkhii| karanA / posia vi [puSTa] poSaNa-yukta / polaccA stro [de] kheTita bhUmi, kRSTa jamona / posida (zau) vi proSita] pravAsa-videza meM polAsa na. polAsapura / udyAna-vizeSa / | gayA huaa| bhattuA strI [degbhartRkA] degpura na. nagara-vizeSa / jisakA pati pravAsa-paradeza meM gayA ho vaha polAsADha na [polASADha] zvetavikA nagarI kA strI / eka caitya / posI dekho [pauSI] pauSamAsa kI pUrNimA / polia puM [de] saunika, ksaaii| pauSa mAsa kI amAvasa / poliA strI [de. paulikA] khAdya-vizeSa, | poha puM [de] baila Adi kI viSThA kA Dhera / puurii| poha puM[protha] azva ke mukha kA prAnta bhAga / polI dekho polii| pohaNa puM [de] choTI mchlii| polla / vi [de] polA, khAlI, rikt| pohatta na [puthutva caur3AI / pollaDa / pohatta dekho puhtt| pollara na [de] nirvikRtika tapa / pohattiya vi [pArthaktvika] pRthktv-smbndhii| posa aka [puSa] puSTa honA / pohala dekho popphl| posa saka [poSay] puSTa krnaa| pAlana "ppa dekho pa =pr| krnaa| degppaAsa dekho payAsa = prayAsa / posa vi [poSa] poSaka, puSTi-kAraka / puM ppautta dekho pautta = pravRtta / poSaNa, puSTi / degppaccaa dekho pccy| posa puM. apAna-deza, gudA / yoni / liNg|| ppaDava (mA) aka [pra+tap] garama honA / posa puM [pauSa] pauSa mAsa / ppaDiAra dekho paDiAra = pratikAra / posaga vi [poSaka] poSaka, pAlaka / | degppaDihA dekho paDihA = pratibhA /
Page #621
--------------------------------------------------------------------------
________________ 602 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ppaNai-phaMphAi ppaNai dekho paNai - praNayin / degppaNAma dekho paNAma = praNAma / ppaNAsa dekho paNAsa / 'ppaNNA dekho paNNA = prajJA / ppatthA dekho patthA / ppadesa dekho pdes| 'ppaphura (zau) dekho ppphur| degppabaMdha dekho pbNdh| degppabhidi dekho degpabhii / degppabhUda (zau) dekho pabhUya / ppamatta dekho pamatta / degpamANa dekho pmaann| ppamukka dekho pamukka / ppamaha dekho pamuha / ppayara dekho pyr| degppayAva dekho payAva / ppayAsa dekho payAsa = prakAza / degppalAva dekho palAva / degppavattaNa dekho pavattaNa / ppavaha dekho pvh| degppavesa dekho pves| ppasara dekho pasara = pra + sR / degppasara dekho pasara = prasara / degppasava dekho psv| ppasAya dekho pasAya = prasAda / ppasutta dekho psutt| ppasUda (zau) dekho pasUa = prasUta / ppahara dekho pahara = prahAra / degppahA dekho pahA / degppahANa dekhoM phaann| ppahAya dekho pahAya = prabhAva / ppahAra dekho phaar| ppahAva dekho phaav| ppahu dekho phu| degppAraMbha dekho paarNbh| degppia dekho pia = priya / degppiA dekho piaa| degppiva dekho iva / ppema dekho pem| ppemma dekho pemm| degppoDha dekho poDha / degpphaMsa dekho phaMsa = sparza / pphaNA dekho phnnaa| degpphaddhA dekho phaddha / degpphala dekho phala / pphAla saka [sphAlaya] AghAta karanA / pchaadd'naa| pphAlaNa na [sphAlana] AghAta / degpphuDa dekho phuDa / degphoDa dekho phodd| prassa (apa) dekho passa- dRz / prAimva prAiva 4(apa) dekho pAya = prAyas / prAu priya (apa) dekho pia = priya / prekkia na [de] vRSa-raTita, baila kI cillAhaTa / preyaMDa vi [de] dhUrta / pha puM. oSTha-sthAnIya vyaJjana varNa-vizeSa / phaMpha (apa) aka [ud + gam] uchlnaa| phaMda aka [spand] thor3A hilanA, phrknaa| phaMphasaya puM[de] vallI-vizeSa / phaMdia vi [spandita] kucha hilA huA, pharakA phaMphAi (apa) vi [kampAyita, kampita] huA / ISat cAlita / kaeNpAyA huA, kampa-prApta /
Page #622
--------------------------------------------------------------------------
________________ phaMsa-pharihA saMkSipta prAkRta-hindI koSa phaMsa aka [visam + vad] asatya pramANita choTA chidra, vivara / avadhijJAna kA nirgamahonA, pramANa-viruddha honA / sthAna / samudAya / vargaNA-samadAya / degvai puM phaMsa saka [ spRz ] chUnA, sparza karanA / [degpati gaNa ke avAntara vibhAga kA nAyaka / phaMsaNa vi [pAMsana] apasada, adhama / phaNa puM sA~pa kI phnnaa| phaMpaNa vi [de] yukta, saMyata / malina / phaNaga puM[de. phanaka] kaMghA / phaMsula vi [de] mukta, tyakta / phaNajjaya puM [de] vanaspati-vizeSa / phaMsulI strI [de] navamAlikA, puSpa vRkSa / phaNasa puM [panasa] kaTahara kA per3a / phakkiyA strI [phakkikA] grantha kA viSama | phaNA strI phana / sthAna, kaThina sthAna / | phaNi puM phaNin] sA~pa, nAga / do kalA yA phaggu vi [phalgu] asAra, tuccha / strI. bhagavAn eka guru akSara kI saMjJA / piMgalAcArya / ajitanAtha kI prathama shissyaa| degmitta puM ciMdha puM [[cihna] bhagavAn pArzvanAtha / degpahu [degmitra] jaina muni / rakkhiya puM [rakSita] puM [prabhu] dhrnnendr| zeSanAga / 'rAya puM jaina muni / degsirI strI [zrI] isa ava [degrAja]zeSanAga / piMgala-kartA / deglaA strI sarpiNI ke paMcama Are meM honevAlI antima | [deglatA] naagltaa| vai puM [degpati] jaina saadhvii| dharaNendra / naag-raaj| piMgalakAra / 'sehara phaggu puM [de. phalgu] vasanta kA utsava / ["zekhara] prAkRta-piMgala kA kartA / phagguNa puM [phAlguna] phAguna mahinA / madhyama phaNiMda puM [phaNIndra zeSanAga / piMgalakAra / paNDuputra arjuna / phaNilla saka [ coray ] corI karanA / phagguNI strI [phAlgunI] phAguna mAsa kI phaNiha puM [de. phaNiha] kaMghA / pUrNimA yA amaavsyaa| eka gRhapati kI strii| phaNIsara puM [phaNIzvara] dekho phaNi-vai / phagguNI strI [phalgunI] nakSatra-vizeSa / phaNujjaya dekho phaNajjuya / phaTTa aka [sphaT ] phaTanA, TUTanA / phaddha puM [spardha] spardhA / phaDa saka [sphaT ] khodanA / zodhanA / phara / [de. phala, degka] kASTha Adi kA phaDa na [de] sA~pa kA sarva zarIra / pharaa ) takhtA / DhAla / dekho phala / phaDa puna [de. phaTa] sA~pa kI phaNA / pharaa puna [de. spharaka] astra-vizeSa / phaDahI [de] dekho phlhii| pharakkida vi [de] pharakA huA, hilA huA, phaDA stro [phaTA] sAMpa kI phana / degla vi | kampita / [degvat] phnvaalaa| pharasa dekho pharisa = sparza / phaDia ) dekho phaliha = sphaTika / pharasu puM [parazu] pharasA / 'rAma puM. jamadagni phaDiga RSi kA putra / phaDilla dekho phaDA-la / pharahara aka [pharapharAya] pharaphara AvAja phaDiha puM [parigha] argalA / kuThAra / krnaa| phaDihA dekho phalihA = parikhA / pharita dekho phaliha = sphaTika / phaDDa / puna [de. spardha] aMza, bhAga, hissA / | pharisa saka [spRz] chnA / phaDDu ) sampUrNa gaNa ke adhiSThAtA ke vazavartI | pharisaNa na [sparzana] tvagindriya / gaNa kA eka laghutara hissA / dvAra Adi kA pharihA dekho phalihA = prikhaa|
Page #623
--------------------------------------------------------------------------
________________ 604 pharusa vi[paruSa] karkaza, kaThina / na. kuvacana, niSThura vAkya | pharusa puM [de. paruSa] kumbhakAra | 'sAlA strI [zAlA] kumbhakAra-gRha / saMkSipta prAkRta-hindI koSa pharusiyA strI [paruSatA, pAruSya ] karkazatA, niSThuratA / phala aka [phal] phalanA, phalAnvita honA / phala puMna. vRkSAdi kA zasya / lAbha / kArya / iSTAniSTakarma kA zubha yA azubha pariNAma | uddezya | triphalA | jAyaphala | bANa kA agrabhAga / phAla / dAna / muSka, aNDakoSa / DhAla / kakkola, gandha-dravya- vizeSa / agrabhAga / degmaMta, .va vi [degvat] phalavAlA / "vaDDhiya, "vaddhiya na[degvarddhika] phalodhi - nAmaka marudezIya nagara / vahA~ kA jaina mandira / phalaa) puMna [ phalaka] kASTha Adi kA takhtA / phalaga / jue kA eka upakaraNa / DhAla | dekho phala / " sajjA strI [ zayyA ] kASTha kA takhtA jisa para soyA jAya / phalaNa na [ phalana] phalanA / phalaha puMna [ phalaha] phalaka, kATha Adi kA takhtA / phalahiA strI [phalahikA, phalahI ] kATha phalahI Adi kA takhtA phalahI strI [de] kapAsa / kapAsa kI latA / phalAva saka [phalAy ] saphala karanA / phalAvaha vi [ phalAvaha] phalaprada / phalAsava puM. madya-vizeSa | phaliArI strI [de] dUrvA, kuza tRNa / phaliNI strI [phalinI ] priyaMgu-vRkSa | phaliha puM [parigha] argalA / lohe kA mudgara Adi astra / ghara / kAca ghaTa | jyotiSazAstra prasiddha eka yoga / pharusa - phArakka phaliha puM [ sphaTika ] sphaTika maNi / deva - vimAna- vizeSa / ratnaprabhA pRthivI kA eka sphaTikamaya kANDa | gandhamAdana parvata kA kUTa 1 kuNDala parvata kA kUTa / rucaka parvata kA zikhara / giri puM. kailAsa parvata / phaliha puM. kATha Adi kA takhtA | phaliha puMna [sphaTika ] AkAza / phalahana [] kapAsa kA TeMTA / phalihaMsa puM [phalihaMsaka ] vRkSa - vizeSa / phalihA strI [ parikhA] khAI, kile yA nagara ke cAroM ora kI nahara / phalihi dekho parihi / phalihI dekho phalahI = de / phalI strI. choTI takhtI / phalova phalovA phalla vi [phalya ] sUtI kapar3A / phavvIha saka [ labh ] yatheSTa lAbha honA / phasala vi [de] sAra, citakabarA | sthAsaka / phasalANia phasalia vi [ phalopaga ] phala prApta, phala - sahita / vi [ de] jisane vibhUSA kI ho } phAguNa dekho phagguNa / phAguNI dekho phagguNI / phADa saka [pATay, sphATay ] phAr3anA / phali puM [de] liMga, cihna | vRSabha / phalia na [de] vAyana, bAyana, bhojana Adi phANia na [ phANita ] gur3a | gur3a kA vikAra kA bA~TA jAtA upahAra / vizeSa, pAnI se drAvita gur3a / kvAtha / phAya vi[sphIta ] vRddha | vistIrNa / khyAta | phAra vi[sphAra] bahuta / vizAla, vipula / vistRta | phArakka vi [ de. sphAraka ] spharakAstra ko dhAraNa karanevAlA / vaha / phala vi [de] mukta / phAi strI [sphAti] vRddhi / phAIkaya vi [ sphItIkRta] phailAyA huA / prasiddha kiyA huA /
Page #624
--------------------------------------------------------------------------
________________ phArusiya-phukka saMkSipta prAkRta-hindI koSa phArusiya na [pAruSya] kaThoratA, krkshtaa| phija na [de. sphica] nitamba, cUtara / phAla dekho degphaal| phiTTa aka [bhraMz] nIce giranA / TUTanA / phAla dekho phaadd| dhvasta honA / palAyana karanA / phAla puMna. lohe ko lambI kola / phAla se kI phiTTa vi [bhraSTa] vinaSTa / jAtI divya-parIkSA, zapatha-vizeSa / phlaaNg| phiTTA strI [de] mArga / mArga meM kiyA jAtA phAlA strI. phalAGga lApha / praNAma / mitta puMna ["mitra mArga meM milane phAli strI [de. phAli] phlii| shaakhaa| para praNAma karane taka kI avadhivAlI mitratAphAMka, ttukdd'aa| vaalaa| phAlia na [de. phAlika] vastra-vizeSa / phiDa dekho phiTTa / phAlia . puM [sphATika] ratna-vizeSa / vi. phiDia vi [bhraSTa, sphiTita] bhraMza-prApta / phAliga sphaTika-ratna kaa| naSTa, ullaMdhita / phAliha, phiDDa vi [de] vAmana / phAlihadda puM [pAribhadra] pharahada kA per3a / phippa vi [de] kRtrima / devadAru kA per3a / nimba kA per3a / phipphisa na [de] antra-A~ta sthita mAMsaphAsa saka [spRz, sparzaya] sparza karanA / vizeSa, phephdd'aa| pAlana krnaa| phira saka [gam] phiranA, calanA / phAsa puMna [sparza] chUnA / graha-vizeSa, jyotiSka | phirakka puMna [de] bhAra vAhaka gaadd'ii| deva-vizeSa / duHkha-vizeSa / zabda Adi | philia dekho phiDia / viSaya / sparza indriya, tvacA / roga / grahaNa / | phillusa aka [de] khisakanA, giranA / yuddha / jAsasa / vAyu / dAna / 'ka' se lekara phIa dekho phAya / 'ma' taka ke akSara / vi. sparza karanevAlA / | phoNiyA strI (de] eka miThAI 'pheNI' / kIva puM [degklIba] klIba kA eka bheda / phukA strI [de] phUMka / degNAma na [degnAman] karkaza Adi sparza kA | phukAra puM [phukAra] phuphakAra / kAraNabhUta krm| 'maMta vi [degmat] sparza- phuTA strI [de] keza-bandha / vAlA / gamaya vi ["maya] sparza-maya, sparza | phuda dekho phaMda = spanda / se nivRtta / phuphamA phAsaga vi [sparzaka] sparza krnevaalaa| phNphuuaa| strI [de] vanakaNDe kI Aga / phAsaNayA / strI [sparzanA] sparza-kriyA / | phuphugA (karISAgni / kacavara-vahni / phAsaNA / prApti / phuphumA phAsia vi [spRSTa] chuA huA / prApta / phuphula / saka [de] utpATana karanA / phAsia vi [sparzika] sparza karanevAlA / phuphulla ) khnaa| phAsidiya na [sparzendriya] tvagindriya / | phaMsa saka [mRja, pra + uJch] poMchanA, sApha phAsu / vi [prAsu, degka] acetana jIva / krnaa| phaasua| phusa dekho phaas| phikkara aka [phit + kR] preta kA cillaanaa| | phukka aka [phUt + kR] fa-phUM AvAja karanA / phikki puMstrI [de] harSa / J saka, muMha se havA nikAlanA, phuuNknaa|
Page #625
--------------------------------------------------------------------------
________________ 606 saMkSipta prAkRta-hindI koSa phukkA-pheDAvaNiya phukkA strI [de] mithyA / phUMka / phuria vi [de] nindita / phukkAra puM [phUtkAra] phuphakAra / phuruphura dekho phurphur| phukkI strI [de] dhobina / phula dekho phuDa = sphuT / phugga strIna [de. sphic] kaTi-protha / / phula (apa) dekho phura = sphur / phuggaphugga vi [de] vikIrNa romavAlA, paraspara phula (apa) dekho phuDa = sphuTa / asambaddha-bikhare hue kezavAlA / phula (apa) dekho phulla = phulla / phuTa ) aka [sphuTa, bhraMza] vikasanA, prakaTa | phuliMga puM [sphuliGga] agni-kaNa / phuTTa honA / phUTanA, phaTanA / naSTa honaa| phulla aka [ phulla ] phUlanA, puSpa-yukta phuTTa vi [sphuTita, bhraSTa] TUTA huA, vidIrNa / honaa| bhraSTa, patita / vinaSTa / phulla dekho kama = kram / phu? dekho puTTha = spRSTa / | phulla na. puSpa / puSpita / degmAliyA strI phuDa dekho phuTTa - sphuTa, bhraMz / [degmAlikA mAlina / degvalli strI. puSpaphuDa dekho puTTha = spRSTa / pradhAna ltaa| phuDa vi [sphuTa] spaSTa, vizada / phullaMdhaya puM [puSpandhaya] bhaMvarA / phuDA strI [sphuTA] atikAya-nAmaka mahora phullaMdhua puM [de] bhauNraa| gendra kI eka paTarAnI, indraannii-vishess| phullaga na [phullaka] lalATa kA AbhUSaNa / phuDA strI [phaTA] sA~pa kI phana / phullayA strI [phullA, puSpA] vallI-vizeSa, phuDia vi [sphuTita] vikasita / phUTA huA, puSpAhvA, zatapuSpA, soyA kA gaach| vidIrNa / vikRta / phullavaDa na [de] madirA-vAmaka phUla / phuDia (apa) dekho phuria| phullima puMstrI [phullatA] vikAsa, phUlana / phuDiA strI [sphoTikA] phunsii| phusa saka [bhram] bhramaNa karanA / ghUmAnA / phuDDa dekho phutttt| phusa saka [mRj] mArjana karanA, poNchnaa| phunna vi [de. spRSTa] chUA huaa| phusa saka [spRz] sparza karanA, chuunaa| phupphusa na [de] phephdd'aa| phusia puMna [pRSata] bindu. bindu-pAta / phuma saka [bhram] bhramaNa karanA / phusiA strI [de] vallI-vizeSa / phuma saka [de. phUt + kR] phUMka maarnaa| phussa dekho phusa = spRz / phura aka[sphura]pharakanA, hilanA / tar3aphar3anA / phUa puM [de] lohaar| | phUma dekho phum| vikasanA, khilnaa| prakAzita honA, prakaTa honA, sphUrtiyukta honA / phUla dekho phulla = phulla / phura saka [a + ha] apaharaNa krnaa| phekkAra puM [phetkAra] zRgAla kI AvAja / phura puM [sphura] zastra-vizeSa / cillAhaTa / phura (apa) dekho phuDa = sphuTa / pheDa saka [spheTaya] vinAza krnaa| dUra phuraphura aka [posphurAya] khUba kA~panA, / httaanaa| parityAga karanA / udghATana tharatharAnA, tar3aphar3AnA / krnaa| phuria vi [sphurita] kampita, hilA huA, pheDAvaNiya na [de]vivAha-samaya kI eka rIti, pharakA huA, calita / dopta / / vadhU ko prathama bAra lajA-parihAra ke vakta
Page #626
--------------------------------------------------------------------------
________________ pheNavaDa / puM [de] varuNa / pheNa-bausa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 607 diyA jAtA upahAra / vizeSa, zabda-bheda / vi. bhakSaka / pheNa puM [pheNa, phena] pheNa jhAga, jala-mala / phoDava dekho phoDaa / degmAliNI strI [degmAlinI] nadI-vizeSa / phoDAva saka [sphoTaya] phor3avAnA / tor3apheNabaMdha / vAnA / khulvaanaa| phoDi strI [sphoTi] vidAraNa, bhedana / pheNAya aka [pheNAy, phenAya] pheNa-phena / ___degkammana [degkarman] hala Adi se bhUmikA vamana karanA, jhAga nikaalnaa| dAraNa, kUpa, tar3Aga Adi khodane kA kAma / phepphasa / na [de] dekho phipphisa, phupphusa / ukta kAma kara AjIvikA calAnA / phephasa / phoDiaya vi [de. sphoTita, degka] rAI se pheraNa na [de] pheranA, ghumAnA / baghArA huA shaakaadi| phela saka [chip] pheMkanA / dUra karanA / phoDaaya na [de] rAta ke samaya jaMgala meM phelA strI [de] jUThana / siMhAdi se rakSA kA eka prakAra / phelAyA strI [de] mAmI / phoDiyA strI [sphoTikA] choTA phodd'aa| phella puM [de] daridra / phoDI strI [sphoTI, sphauTI] dekho phoDi / phellusa saka [de] phisalanA, khisakanA / / phopphasa na [de] zarIra kA avayava-vizeSa / phellusaNa / na [de] phisalana, patana / picchila phophala na [de] gandha-dra vya-vizeSa, eka phelhasaNa ' jamIna / auSadhi / phesa puM de] trAsa, Dara / sadbhAva / phophasa dekho phopphasa / phoa puMde] udgama / phoraNa na [sphoraNa] nirantara pravartana / phoiaya vi [de] mukta / vistArita / phoravia vi [sphorita] nirantara pravRtta / phoMphA strI [de] DarAne kI AvAja / phosa dekho phusa = spRz / phoDa saka [sphoTay ] phor3anA, vidAraNa phosa puM [de] udgama / karanA / rAI Adi se zAka bghaarnaa| | phosa puM [de. posa] apAna-deza, gudA / phoDa puM [sphoTa] phor3A, vraNa-vizeSa / varNa ba puM. oSTha sthAnIya vyaJjana varNa-vizeSa / baissa dekho viss| baara (zau) na [badara] bera kA phala / kapAsa | baIsa (apa) dekho baisa / kA biij| baIsa (apa) na [upaveza] baiTha, baiThana baiThanA / baiTTa (apa) vi [upaviSTa] baiThA huaa| bauNI strI [de] krpaas-vllii| bailla puMde] baila, vRSabha / baula puM [ bakula ] maulasarI kA per3a yA baisa (apa) aka [upa + viz] baitthnaa| __ puSpa / 'sirI strI [ 'zrI ] bakula kA per3a baisaNaya (apa) na [upavezanaka] Asana / yA puSpa / baisAra (apa) saka [upa + vezay] baiThAnA / / bausa puM [bakuza] anArya desh| puMstrI. usa
Page #627
--------------------------------------------------------------------------
________________ 608 saMkSipta prAkRta-hindI koSa bauhArI-baMbha deza kA nivaasii| vi citkbraa| malina baMdhaya dekho baMdhaga ! caritravAlA, saMyama ko malina karanevAlA / | baMdhava puM[bAndhava] bhrAtA / dosta / nAtedAra, bauhArI strI [de] buhArI, jhAr3a / sambandhI / mAtA / pitaa| mAmA, cAcA baMga puM [baGga] bhagavAn AdinAtha kA eka | Adi / putra / baMgAla deza / baMga deza kA raajaa| | baMdhApa (azo) saka [bandhaya] baMdhAnA / baMgala (apa) puM [baGga] baMga deza kA rAjA / | baMdhu puM[bandhu] bhAI / mAtA / pitaa| mitra / baMgAla puM[baGgAla] baMgAla deza / svajana / chanda-vizeSa / jIva . dupahariyA kA baMjha dekho vaMjha / per3a / 'datta puM. eka shresstthii| eka jaina muni / baMDi puMde] dekho baMdi = bandin / degmaI, degvaI strI [degmatI] bhagavAn mallinAtha baMda na [de] kaidI / deggaha puM [graha] kaidI rUpa | kI mukhya sAdhvI / strI-vizeSa / sirI strI se pkdd'naa| [degzrI] zrIdAma rAjA kI ptnii| baMdi strI [bandi] dekho bNdii| baMdhura vi [bandhura] sundara / namra, avanata / baMdi / puM [bandin] stuti-pAThaka, maMgala baMdhuriya vi [bandhurita] piMDIkRta / namA baMdiNa ) pAThaka, mAgadha / huaa| mukuTita / vibhUSita / baMdira na [de] samudrI bandara / baMdI strI [bandI] baaNdii| kaidii| kaya vi baMdhula puM[bandhula] vezyA-putra , asatI-putra / [degkRta] bA~dha kara AnIta / / baMdhUya puM [bandhUka] dupahariyA kA per3a / baMdurA strI [bandurA] azva-zAlA / baMdholla puM[de] melaka, saMgati / baMdha saka [bandha] bA~dhanA, niyantraNa krnaa| baMbha puM [brahman] brhmaa| bhagavAn zAntinAtha karmoM kA jIva-pradezoM ke sAtha saMyoga karanA / kA zAsanAdhiSThAyaka ykss| apkAya kA baMdha puMde] naukr| adhiSThAyaka deva / pA~caveM devaloka kA indra / baMdha puM[bandha] karma-pudgaloM kA jIva-pradezoM ke bArahaveM cakravartI kA pitA / dvitIya baladeva sAtha dUdha-pAnI kI taraha milanA / bandhana, aura vAsudeva kA pitA / jyotiSa-zAstra saMyamana / chanda-vizeSa / sAmi vi prasiddha yoga / brAhmaNa / cakravartI rAjA kA [degsvAmin] karma-bandha krnevaalaa| deva-kRta prAsAda / dina kA navA muhUrta / baMdhaI strI [bandhakI] puMzcalI, asatI strii| chanda-vizeSa / ISatprAgbhArA pRthivI / eka jaina baMdhaga vi [bandhaka] baaNdhnevaalaa| karma-bandha mani / puMna.devavimAna-vizeSa / mokSa / brahmacarya / karanevAlA, Atma-pradeza ke sAtha karma-pudgaloM satya anuSThAna / nirvikalpa sukha / yogazAstrakA saMyoga krnevaalaa| prasiddha dazama dvAra / "kaMta na [degkAnta] devabaMdhaNa na [bandhana] saMzleSa kA sAdhana, jisase vimAna / kUDa puM [ kUTa] mahAvideha varSa kA bA~dhA jAya vaha snigdhatAdi guNa / jo bA~dhA vakSaskAra parvata / na. devavimAna / degcaraNa na. jAya / karma, karma-pudgala / karma-bandha-kAraNa / brahmacarya / degcAri vi [cArin] brahmacarya saMyamana, niyantraNa / niyantraNa kA sAdhana, pAlana karanevAlA / puM bhagavAn pArzvanAtha kA rajju Adi / jisa karma ke udaya se pUrva-gRhIta eka gaNadhara / "cera, degccera na [degcarya] karma-pudgaloM ke sAtha gRhyamANa karma-pudgaloM maithuna-virati / jinendra-zAsana, jina-pravacana / kA Apasa meM sambandha ho vaha karma / / jjhaya na [dhvaja] deva-vimAna / datta baMdhaNI strI [bandhanI] vidyA-vizeSa / puM. bhAratavarSa kA bArahavA~ cakravartI rAjA /
Page #628
--------------------------------------------------------------------------
________________ baMbhaMDa-battIsaima saMkSipta prAkRta-hindI koSa 609 'dIviyA baMbhideg strI [brAhmI] RSabhadeva kI zAkhA | baMbhI putrI / lipi-vizeSa / kalpa vizeSa / sarasvatI devI | 'bhUi puM yAri baMbhuttara puM [brahmottara ] deva- vimAna / 'varDasakana[vataMsaka ] deva - vimAna / | dIva puM [dvIpa ] dvIpa - vizeSa / strI [degdvIpikA ] jaina muni gaNa kI "pabha na [prabha] deva-vimAna / [ bhUti] dvitIya vAsudeva kA pitA / dekho 'cAri / rui puM [ruci] eka brAhmaNa, nArada kA pitA / deg lesa na [deglezya] devavimAna | loa, loga puM [ loka] pA~cavA~ devaloka / 'logavaDisaya na [ lokAvataMsaka ] deva-vimAna / "va, "vaMta vi [vat ] brahmacarya - vAlA / ' vaDisaya puM [vataMsaka ] siddha- | zilA / 'vaNNa na [' varNa] deva vimAna / 'vaya | na [vrata] brahmacarya / "vi vi [vit] brahma jJAnI / ' vvaya dekho 'vaya "saMti puM ['zAnti] bhagavAn mahAvIra kA zAsna-yakSa / 'siMga na [zRGga]deva vimAna | degsiTTha na [deg sRSTa] devavimAna / "sutta na [ sUtra] yajJopavIta / hia puM [hita] eka vimAnAvAsa, devavimAna | vitta na [varta] deva- vimAna / dekho baMbhANa, bamha | bhaMDa na [brahmANDa ] jagat, saMsAra / 'bhaNa puM [brAhmaNa] | bhaNi jantu - vizeSa / bhaNiA strI [brAhmaNikA ] paJcendriya strI [de. brAhmaNikA ] kITavizeSa | baMbhaNI baMbhaNNa strI [brahmaNya, brAhmaNya, ka] bhaNNaya brAhmaNa kA hita / brAhmaNasambandhI / na. brAhmaNa-samUha / brAhmaNa-dharma | baMbhaddIviga vi [ brahmadvIpika] brahmadIpikA zAkhA meM utpanna | 77 } baMhi puM [ barhin] mayUra | bahiNa (apa) Upara dekho / baka dekho baya / bakkara na [ de. barkara ] parihAsa | baksa na [ de] anna vizeSa / baga dekho baya | bagadAdi puM [ bagadAdi ] bagadAda deza / baggaDa puM [de] deza-vizeSa | bajjhavi [bAhya ] bAhara kA bahiraGga / bajjha na [bandha] bandhana, bA~dhane kA sAdhana / bajjha vi [baddha ] bandhanAkAra vyavasthita | ba~dhA huA / baThara puM. mUrkha chAtra / baDa (apa) vi [ de] bar3A, mahAn / ases to [vi + p] vilApa karanA, bar3a bar3AnA | hilA strI [] dhurA ke mUla meM dI jAtI kIla, kIlaka - vizeSa / basi dekho balisa / baDu baDua baDDuvAsa [de] dekho vaDDuvAsa / batIsa (apa) strIna [dvAtriMzat ] battIsa / battisa jinakI saMkhyA battIsa hoM ve / battIsa puM [ baTu, ka] lar3akA, chokar3A / } bhaddavigA strI [brahmadvIpikA ] eka jaina battIsaideg strI . Upara dekho / baddhaya na[degbaddhaka] -zAkhA / battIsa prakAra kI racanAoM se yukta / battIsa bhalijjana [ brahmalIya] jaina muni kula / pAtroM se nibaddha (nATaka) | viha vi [vidha ] battIsa prakAra kA / baMbhahara na [de] kamala / baMbhANa dekho baMbha | 'gaccha puM. eka jaina muni battIsaima vi [dvAtriMzattama ] battIsavA~ / na. gaccha / pandraha dinoM kA lagAtAra upavAsa /
Page #629
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa battIsiyA-bala battIsiyA strI [dvAtriMzikA] battIsa padyoM vRkSa-vizeSa, mallikA kA gAcha / rAkSasakA nibandha-grantha / eka nApa / vizeSa / bakAsura / baddha vi. baMdhA huA, niyantrita / saMzliSTa, | bayAlA dekho bA-yAlA / saMyukta / nibaddha, racita / degCphala, phala pUM baraTha puM [de] dhAnya-vizeSa / [degphala] karaJja kA per3a / vi. phala-yukta / baraha na [baha] mayUra-piccha / patra / parivAra / baddhaga puM [baddhaka] tUNa-vAdya-vizeSa / dekho brih| baddhaya puM[de] kAna kA eka AbhUSaNa / barahi / puM[bahin] mora / baddhellaga | dekho bddh| barahiNa , baddhellaya bariha dekho baraha / hara [dhara] mayUra / bappa puMde] yoddhA / pitA / barihi / dekho brhi| bappahaTTi puM [bappabhaTTi] eka jaina AcArya / barihiNa / bappIha puM [de] papIhA / barua na [de] ikSu-sadRza tRNa / bappuDa vi [de] becArA, anukampanIya / baruDa puM de] caTAI banAnevAlA zilpI / bappha puMna [bASpa] bhApha, USmA / bala aka [jval] jlnaa| bApphAula vi [de. bASpAkula] atiuSNa / bala aka [bal] jInA / saka. khAnA / babbara puM[barbara] anArya deza / vi. usakA bala saka [graha ] grahaNa krnaa| dekho vala = nivAsI / kula na. usakA kinArA / babbarI strI [de] keza-racanA / graha / bala puM. baladeva, haladhara / chanda-vizeSa / eka babbUla puM. babUla kA per3a / kSatriya parivrAjaka / na. sAmathrya, parAkrama / babbha puM [de] carma, camar3e kI rajju / sainya / khAdya-vizeSa / aSTama tp| eka babbhAgama vi [bahvAgama] zAstroM kA acchA | zikhara / degcchi vi [degcchit] bala kA jAnakAra / nAzaka / na. jahara / degNNu dekho degnna / degdeva babbhAsA strI [de] jisake pUra se bhAvita pAnI puM. vAsudeva kA bar3A bhAI, rAma / degnna vi meM dhAnya Adi boyA jAtA ho vaha nadI / [degjJa] bala ko jaannevaalaa| bhadda puM babbhiAyaNa na [bAbhravyAyana] gotra-vizeSa / [degbhadra] bharatakSetra kA bhAvI sAtavAM vAsubamAla puM [de] kalakala, kolAhala / deva / rAjA bharata kA prapautra / devavimAnabamha puM [brahman] jyotiSka deva-vizeSa / dekho | vizeSa / dekho deghadda / bhANu puM [degbhAnu] baMbha / caria dekho baMbha-cera / 'taru puM. rAjA balamitra kA bhAgineya / mahaNA strI palAza kA per3a / degdhamaNI strI [degdhamanI] [ mathanI] vidyaa-vishess| mitta puM brhmnaadd'ii| [degmitra] eka rAjA / degva vi [degvat] bamhajja (zau) dekho baMbhaNNa / baliSTha / prabhUta sainyvaalaa| puM. ahorAtra kA bamhaNa dekho bNbhnn| AThavA~ muhUrta / degvai puM[degpati] senAdhyakSa / bamhaNNaya dekho baMbhaNNaya / degvaMta, degvaga dekho degva / degvatta na [degvattva bamhahara [de] dekho baMbhahara / baliSThatA / degvAuya vi [degvyApRta] sainya meM bamhAla puM [de] apasmAra, mRgI rog| lagAyA huaa| hadda puM [bhadra] baladeva / baya puM[baka] bagulA / kubera / mahAdeva / puSpa- / chanda-vizeSa / dekho degbhadda /
Page #630
--------------------------------------------------------------------------
________________ balakAra-bahariya saMkSipta prAkRta-hindI koSa balakAra ! puM [balAtkAra] jbrdstii|| na [degkarman] pUjA kI kriyA / naivedya kI blkkaar| kriyA / degcaMcA strI [degcaJcA] balIndra kI baladda puM [de] baila / rAjadhAnI / 'muha puM [degmukha] kapi / 'yamma balamaDA strI [de] balAtkAra, jbrdstii| dekho kamma / balamoDi dekho blaamoddi| bali vi [balin] balavAn / puM. rAmacandra kA balaya puM [de] bail| eka subhaTa / balayA dekho blaayaa| balia vi [de] pIna, mAMsala, sthUla, mottaa| balavaTTi strI [de] skhii| vyAyAma ko sahana / krivi. gAr3ha, bAr3ha, atizaya, atyartha / karanevAlI strii| balia vi [balin, balika] balavAn, sabala, balahaTTyA strI [de] cane kI rottii| parAkramI / praannvaalaa| balA a. strI [balAt] jabaradastI, balia vi [balita] jisako bala utpanna huA balAtkAra / ho, sabala / puM. chanda-vizeSa / balA strI[balA]manuSya kI dasa dazAoM meM cauthI | bali baliaMka puM [balitAGka chanda-vizeSa / avasthA, tIsa se cAlIsa varSa taka ko avasthA / baliA strI [de. balikA] sUrpa, sUpa / yoga kI eka dRSTi / bhagavAn kunthunAtha kI baliTTha vi [baliSTha] balavAn / zAsana-devI, acyutaa| balidda puM [de. balIvarda] vRSabha / balAkA dekho blaayaa| balimaDDA strI [de] balAtkAra / balANaya na [de] udyAna meM baiThane ke lie balivadda dekho bliivdd| banAyA jAtA beMca Adi / daravAjA / balisa na [vaDiza] machalI pakar3ane kA kA~TA / balAmoDi strI [de. balAmoTi] balAtkAra / balissaha puM [balissaha] Arya mahAgiri kA balAmoDia a [de. balAdAmoTya] balAtkAra eka ziSya / se, jabaradastI se| balIa vi [ balIyas ] adhika balavAlA / balAmoli dekho balAmoDi / balIvadda puM [balIvarda] baila / balAyA strI [balAkA] baka kI eka jAti / balullaDa (apa) dekho bala = bala / balAhaga puM [balAhaka] megha / bale a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-nizcaya, balAhagA dekho blaahyaa| nirNaya / nirdhAraNa / balAhaya dekho blaahg| balla na [bAlya shishutaa| balAhayA strI [balAhakA] baka-vizeSa / aneka bava saka [bU] bolanA, kahanA / dekho buva, bU / dikkumArI deviyoM kA nAma / bava na. jyotiSa prasiddha eka karaNa / bali puM. asura kumAroM kA uttara dizA kA bavvADa puM [de] dakSiNa hasta / indra / eka rAjA / sAtavA~ prativAsudeva / bahaDa vi [bRhat] bar3A, mahAn / degicca na eka dAnava / puMstrI. uphaar| pUjopahAra, [degAditya] nagara-vizeSa / naivedya / bhUta Adi ko diyA jAtA bhoga / bahattarI dekho baahttri| balidAna / pUjA, arcA, saparyA / rAja-pAhya bahappai / dekho bahassai / bhAga / cAmara kA daNDa / upaplava / chanda- bhpphi| vizeSa / deguTTha puM [ puSTa] kauA / degkamma | bahariya dekho bhiriy|
Page #631
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa bahala-bahuArI bahala na [de] pNk| surA strI. paMkavAlI , bahuta / 'naDa puM ['naTa] naTa kI taraha aneka mdiraa| bheSa dhAraNa karanevAlA / degpaDipuNNa vi bahala vi [bahala] nirantara, gADha / sthUla [degparipUrNa] puuraa-puuraa| paDhiya vi moTA / puSkala, atyanta / [degpaThita] atizaya zikSita / palAvi vi bahalima puMstrI [bahalatA] sthUlatA, moTAI / [pralA pan] bkvaadii| puttia na sAtatya / [putrika] bahuputrikA devI kA siMhAsana / bahalI strI. bhAratavarSa kA eka uttarIya deza / puttiA strI ["putrikA] pUrNabhadra nAmaka bahalI deza kI strii| yakSendra kI agra-mahiSI / saudharma devaloka kI bahalIya vi [bahalIka] bahalI-nivAsI / devI / 'ppaesa vi [degpradeza] pracura pradezabahava dekho bhu| karma dala vaalaa| degphoDa vi [degsphoTa] bahubahassai puM [bRhaspati] jyotiSka deva-vizeSa, bhakSaka / bhaMgiya na [degbhaGgika] dRSTivAda eka mahAgraha / deva-guru / puSya nakSatra kA kA sUtra-vizeSa / degmaya vi [degmat] atyanta adhiSThAtA deva / rAjanIti-praNetA eka abhISTa / anumodita, saMmata / degmAi vi RSi / nAstika mata kA pravartaka / eka [ mAyin] ati kapaTI / degmANa puM ['mAna] purohita-putra / vipAsUtra kA adhyayana / atizaya Adara / 'mAya vi [degmAya] ati degdatta puM. dekho aMta ke do artha / kpttii| degmulla, degmolla vi [ mUlya] bahi a [bahis ] bAhara / "hutta vi [ de] mUlyavAn / 'raya vi ['rata] atyanta bahirmukha / Asakta / jamAli kA anuyAyI / na. jamAli bahia vi [de] viloDita / kA calAyA huA mata-kriyA kI niSpatti bahiM dekho bhi| aneka samayoM meM hI mAnanevAlA mata / praya bahiNiA / strI [bhaginI] bahina / na [ degrajas ] ciur3A kI taraha kA eka bahiNI ) sakhI / 'taNaa puM [degtanaya] prakAra kA khAdya / degrava vi. yazasvI / na. bhaginIputra / degvai puM [degpati] bahanoI / vidyAdhara-nagara / degrUvA strI [degrUpA] surUpa bahittA a [bahistAt ] bAhara / nAmaka bhUtendra kI agrmhissii| degleva puM bahiddhA a [de] bAhara / maithuna / ["lepa] cAvala Adi ke cikane mA~r3a kA bahiddhA a [bahirdhA] bAhara kI tarapha / lepa / degvayaNa na [degvacana] bahutva-bodhaka bahiyA a [bahis , bahistAt] bAhara / pratyaya / viha vi [vidha] nAnAvidha / bahira vi [bAhya] bahirbhUta, bAhara kaa| vihiya vi [vidhika] aneka taraha kaa| bahira vi [badhira] bhraa| degsaMpatta vi [degsaMprApta] kucha kama saMprApta / bahu vi [baha]pracura, aneka / strI. 'I / krivi. / degsacca puM [degsatya] ahorAtra kA dazavA~ atyanta, atizaya / 'udaga puM [degudaka] muhUrta / degso a ['zas ] aneka bAra / vAnaprastha kA eka bheda / degcUDa puM. vidyAdhara degssuya vi [ zruta] zAstrajJa, paNDita / vaMza kA rAjA / jaMpira vi [degjalpita] deghA a [degdhA] anekadhA / vAcATa / degjaNa puM [degjana] aneka loga / na. bahua vi [bahu, degka] Upara dekho| AlocanA kA prakAra / 'NAya na [degnAda] bhuaariaa| strI (de] buhArI, jhAr3a / nagara-vizeSa / 'desia vi [dezya] thor3A | bahuArI /
Page #632
--------------------------------------------------------------------------
________________ bahukhajja-bANa saMkSipta prAkRta-hindI koSa bahukhajja vi [bahukhAdya] bahu-bhakSya / pRthuka- havA / rasamAsiya vi [dazamAsika] civar3A banAne-yogya / bAraha mAsa kA, bAraha-mAsa-sambandhI / bahuga dekho bahua / degrasaya na [degdazaka] bAraha kA samUha / bahujANa puM [de] taskara / Thaga / jAra / prasavarisiya vi [degdazavArSika] bAraha varSa bahuNa puM [de] cora dhUrta / kA / degrasaviha vi [degdazavidha] bAraha bahuNAya vi [bAhunAda] bahunAda-nagara kA / prakAra kA / degrasAha na [degdazAha, dazAkhya] bahutta vi [prabhUta] bahuta, pracura / bArahavAM dina / janma ke bArahaveM dina kiyA bahumuha puM [de. bahumukha] durjana / jAtA utsava / rasI strI [degdazI] dvAdazI / bahurANA strI [de] talavAra kI dhAra / 'rasuttarasaya vi ["dazottarazata] eka sau bahurAvA strI [de] zRgAlI / bArahavAM / degraha dekho degrasa = dazan / 'vaTThi bahuriyA strI [de] jhAr3a / strI [degSaSTi] bAsaTha / "vaNa (apa) bahula vi. pracura / bahuvidha / vyApta / puM. kRSNa- dekho degvanna / degvattara vi [saptata] pakSa / eka brAhmaNa / bahattaravA~ / 'vattari strI["saptati]bahattara / bahula puM. AcArya mahAgiri ke ziSya / 'vanna strIna ["paJcAzat] bAvana / vanna vi bahulA strI. gau / eka strI / vaNa na [degvana] ["paJcAza] bAvanavA~ / vIsa strIna mathurA nagarI kA prAcIna vana / [viMzati] bAIsa / vIsa vi [viMza] bahuli : [bahulin] eka rAja-putra / bAIsavA~ / vIsaI dekho vIsa = viMzati / bahulI strI [de] mAyA, kapaTa, dambha / 'vIsaima vi [viMzatitama] bAIsavA~ / bahulliA strI [de] bar3e bhAI kI strii| dasa dina kA upavAsa / vIsaviha vi[ viMzabahullI strI [de] khelane kI putalI / tividha] bAIsa prakAra kA / saTTha vi [degSaSTa] bahuvI dekho bhuii| bAsaThavA~ / degsaTThi strI [degSaSTi] bAsaTha / bahuvvIhi puM[bahuvrIhi] eka samAsa / degsI, degsIi strI [degazIti] bayAsI / bahUa vi [prabhUta] bahuta, pracura / sIima vi [degazItitama] bayAsIvA~ / baheDaya puM [bibhItaka] baher3A kA pedd'| na. hattara (apa) dekho 'hattari / deghattari strI baher3A kA phala / [degsaptati] bahattara / bA vi. ba. [dvA, dvi] do, do kI saMkhyA | bAa puM [de] zizu / vAlA / degisa dekho vIsa / degIsa dekho bAiyA strI [de] maataa| degvIsa / degNaui strI [navati] bAnabe / bAullayA / 'Nauya vi [degnavata] 92 vA~ / degNavai bAulliA strI [de] / dekho degnnui| degyAla, 'yAlIsa strIna. | bAullI . [degcatvAriMzat] bayAlIsa / strI. "yAlA, | bAusa dekho bausa / yaaliisaa| degyAlIsaima vi [degcatvA- | bAusiya vi [bAkuzika] 'bakuza' cAritrI / riMzattama] bayAlIsavA~ / degra, rasa tri. bADha krivi. atizaya, atyanta, ghanA / degkkAra ba. ['dazan] bAraha / degrasa vi [degdaza] puM [degkAra] svIkAra-sUcaka ukti / bArahavA~ / prasaMga strIna [degdazAGga] bAraha bANa puM [de] panasa-vRkSa / vi. subhaga / jaina aMga-grantha / rasama vi [degdaza] bAra- | bANa puMstrI. kaTasaraiyA kA gAcha / puM. zara /
Page #633
--------------------------------------------------------------------------
________________ 614 saMkSipta prAkRta-hindI koSa bAdha-bAhu pA~ca kI saMkhyA / vatta na [ pAtra] tUNIra / / kI avasthA / eka chanda / bAdha dekho bAha = bAdh / bAlAlaMbI strI [de] tiraskAra, avhelnaa| bAdhA strI. virodha / bAli vi [bAlin] bAla yA sundara kezabAdhiya vi [bAdhita] virodhavAlA, pramANa- vaalaa| viruddha / bAliA strI [bAlikA] bAlA / bAmhaNa dekho bamhaNa / bAliA strI [bAlatA] zizutA / mUrkhatA / bAya na [bAka] baka-samUha / bAlisa vi [bAliza] mUrkha, bevakUpha / bAyara na [bAdara] sthUla, mottaa| navA~ | bAha saka (bAdh] virodha krnaa| rokanA / guNa-sthAnaka / nAma na ['nAman] sthUlatA- pIr3A karanA / vinAza karanA / hetu karma / bAha puM [bASpa] A~sU / bAra na [dvAra] drvaajaa| bAha puM [bAdha] virodha / bAragA strI [dvArakA] eka prasiddha ngrii| bAha dekho bADha / bAravaI strI [dvAravatI] Upara dekho| bAha puM [bAhu] hAtha, bhujaa| bhagavAn neminAtha kI dIkSA zivikA / bAhaga vi [bAdhaka] rokanevAlA / virodhI / bAla puM. keza / zizu / vi. mUrkha / nayA / bAhaDa puM [vAgbhaTa] rAjA kumArapAla kA puM. eka vidyAdhara rAjA / vi. asaMyata / degkai svanAma-prasiddha mntrii| puM [kavi] taruNa yA nayA kavi / "kka puM| bAhaNa na [bAdhana] virodha / virAdhana / [ degArka ] udita hotA sUrya / ggAha puM| bAhara dekho bAhira / [deggrAha] / 'ggAhi puM [deggrAhin] bAlaka kI bAhala puM. deza-vizeSa / sAra-samhAla karanevAlA naukara / degghAya vi | bAhalla na [bAhalya] sthUlatA, mottaaii| [degghAta] bAla-hatyArA / tava puMna[degtapas] | bAhA strI [bAdhA] harakata / virodha / pIr3A / ajJAnI kI tapazcaryA / vi. ajJAnapUrvaka tapa | bAhA strI [bAhu] hAtha, bhujA / karanevAlA / "tavassi vi [degtapasvin] bAhA strI [de. bAhA] narakAvAsa-zreNI / mUrkha tpsvii| paMDia vi [degpaNDita] | bAhi / a [bahis] bAhara / kucha aMzoM meM tyAgI aura kucha meM atyaagii| bAhiM degbuddhi vi. anabhijJa / maraNa na. asaMyamI kI bAhijja na [bAdhirya] badhiratA / mauta / degviyaNa, 'vIyaNa puMstrI ['vyajana] | viyaNa, vAyaNa pustrA [vyajana] / bAhira a [bahis] bAhara / cAmara / deghAra puM [degdhAra] bAlaka kA sAra bAhira vi[bAhya] bAhara kA / deguddhi puM samhAla karanevAlA naukara / [degUdhvin] kAyotsarga kA eka doSa, donoM bAla dekho bl| pASNi milAkara aura paira ko phailAkara kiyA bAla na [bAlya] bacapana, mUrkhatA / jAtA kAyotsarga / bAlaa dekho bAla = bAla / bAhiraMga vi [bahiraGga] bAhara kA / bAlaa puM [de] vaNik-putra / bAhiriya vi [bAhirika, bAhya] bAhara kA / bAlaggapoiA strI [de] jala-mandira / valabhI, | bAhiriyA strI [bAhirikA] kile ke bAhara attttaalikaa| kI gRha-paMkti, nagara ke bAhara kA muhallA / bAlA strI. kumaarii| manuSya kI dasa varSa taka | bAhu puMstrI. hAtha, bhujaa| 'bali puM.
Page #634
--------------------------------------------------------------------------
________________ bAhua-bibboa saMkSipta prAkRta-hindI koSa bhagavAn AdinAtha kA putra, takSazilA kA | biMdu puna [bindu] alpa aMza / bindI, zUnya, rAjA / bAhubali ke prapautra kA putra / "mUla | anusvAra / donoM bhra kA madhya bhAga / rekhAna. bagala / gaNita kA eka cihna / kalA strI. anusvAra, bAhua puM [bAhuka] eka RSi / bindI / degsAra na. caudahavAM pUrva, jaina granthAMzabAhuDia vi [de] lajjita / gata, calita / vizeSa / puM. maurya vaMza ke rAjA candra gupta kA bAhuyA strI [bAhukA] trIndriya jantu-vizeSa / bAhulaga dekho baahu| biMdrAvaNa na [vRndAvana] vaiSNava-tIrtha / bAhuleya puM [bAhuleya] go-vatsa, baila / biMba saka [bimba ] pratibimbita karanA / bAhulera puM [bAhuleya] kAlI gAya kA | biba na [bimba pratimA / chandavizeSa / na. bchdd'aa| | kundaruna kA phala / praticchAyA / artha-zUnya bAhulla na [bAhulya] bahulatA, pracuratA / __ AkAra / sUrya tathA candra kA maNDala / bAhulla vi [bASpavat] ashruvaalaa| biMbavaya na [de] phala-vizeSa, bhilAvA~ / bi vi. ba. [dvi] do| degjaDi puM [degjaTin] | biMbisAra dekho bhibhisAra / eka mahAgraha, jyotiSka deva-vizeSa / degdala na. | bibI strI [bimbI] latA-vizeSa, kundaruna kA canA Adi do Tukar3e vAlA dhAnya / degyAla | / gAcha / degphala na. kundaruna kA phala / dekho bA-yAla / degyAlasaya puMna [degcatvA- | bibovaNaya na de] kSobha / vikAra / riMzacchata] eka sau beAlIsa / degviha vi | osIsA / vidha] do prakAra kaa| "saTThi strI | biha saka [baMha ] poSaNa karanA / [degSaSTi] bAsaTha / sattari, degsayari strI | biggAiA / strI [de] kITa-vizeSa, [degsaptati] bahattara / biggAI ) saMlagna rahatA kITa-yugma / bideg / vi [dvitIya] dUsarA / 'kasAya puM | bija dekho biij| bia , [degkaSAya] apratyAkhyAnAvaraNa bijaura na [bIjapUra] eka taraha kA nIbU / kaSAya / bijaya (apa) dekho biijja / bia na [dvika] do kA samudAya, yugma, yugala / biTTa puM [de] lar3akA, putra / biAyA strI [de] saMlagna kITa-dvaya / biTTI strI [de] putrI, lar3akI / biia dekho biijja / biTTha vi [de. viSTa] baiThA huA, upaviSTa / biiA dekho biiaa| biDAla biDAla] strI [biDAlikA, biijja vi [dvitIya] duusraa| sahAya, madada | biDAliA lI] billI / krnevaalaa| biDAlI , biuNa vi [dviguNa] dugunA / degAraya vi | biDisa dekho baDisa / [degkAraka] dugunA karanevAlA / bidiya dekho biia| biuNa saka [dviguNaya] dugunA karanA / binnA strI [bennA] bhArata kI eka nadI / biMTa na [vRnta] phalAdi kA bandhana / degsurA | bibboa ' [vivvoka strI kI zRMgAra-ceSTAstrI. dArU / vizeSa, iSTa artha kI prApti hone para garva se biMdiya vi [dvIndriya] jisako tvacA aura jIbha | utpanna anAdara-kriyA / lIlA / kAma-vikAra / ye do hI indriyA~ hoM vaha / na. upadhAna, tkiyaa|
Page #635
--------------------------------------------------------------------------
________________ 616 saMkSipta prAkRta-hindI koSa bibboia-budiNI bibboia na [vivvokita] strI kI zRMgAra- / bIa na [bIja] bIja / mUla kAraNa / vIrya / ceSTA kA eka bheda / zukra / 'hrIM' akSara / degbuddhi vi. mUla artha ko bibboyaNa na [de] takiyA, osiisaa| jAnane se zeSa arthoM kA nija buddhi se svayaM bibhelaya dekho bheddy| jAnanevAlA / degmaMta vi [vat] bIjavAlA / birADa puM [biDAla] madhyalaghuka pA~ca mAtrA- | degrui strI [degruci] eka hI pada se aneka pada vAlA akSara-samUha / chanda-vizeSa / aura arthoM kA anusandhAna dvArA phailanevAlI birAla dekho biddaal| ruci / vi. ukta rucivAlA / ruha vi. bIja birAliA / dekho biddaaliaa| bhuja- | se utpanna honevAlI vanaspati / degvAya puM birAlI parisarpa-vizeSa / [degvApa] kSudra jantu-vizeSa / 'suhama na birAliyA strI [birAlikA] sthala-kanda / / [degsUkSma] chilake kA agra bhAga / biruda na [viruda] ilkAba, padavI / bIaUraya na [bIjapUraka] nIbU-vizeSa / bila na. randhra, vivara, sA~pa Adi jantuoM ke | bIajamaNa na [de] khalihAna / rahane kA sthAna / kuA~ / degkolIkAraka vi| bIaNa / puna [de. bIjaka] asana vRkSa, [de. degkolIkAraka] dUsare ko vyAmugdha karane bIaya , vijayasAra kA gAcha / ke lie visvara vacana bolanevAlA / degpaMtiyA | bIavAvaya paM bIjavApaka] vikalendriya jantu strI [degpaGktikA] khAna kI paddhati / kI eka jAti / bilADa / dekho biddaal| | bIA strI [dvitIyA] dUja / dvitIya vibhakti / bilAla / bIja dekho bIa - biij| billa puM [bilva] bela kA per3a na. bela kA | bIDaga chana[bITaka] bIr3A, pAna kA bIr3A / phala / bIDi strI [bITi, degTI] / billala puM [bilvala] anArya deza / usakI manuSya-jAti / bIbhaccha puM[bIbhatsa] eka sAhityika / bisa na. mRNAla / degkaMThI strI [ degkaNThI ] bIbhaccha / vi [bIbhatsa] ghRNotpAdaka / balAkA / bIbhattha ) bhayaMkara / puM. rAvaNa kA eka bisi dekho bisii| subhaTa / bisiNI strI [bisinI] kamalinI / bIyattiya vi [de. bIjayitu] bIja bonevAlA, bisI strI [bRSI] RSi kA Asana / vapana karanevAlA / puM. pitA / biha aka [bhI] ddrnaa| bIlaya puM [de] tADaMka, karNabhUSaNa-vizeSa / biha vi [bRhat] bar3A, mahAn / degNNara puM bIha aka [bhI] ddrnaa| [degnala] chanda-vizeSa / bIhaccha dekho bIbhaccha / bIhaNa vi [bhISaNa, degka] bhaya janaka / bihapphai dekho bahassai / buAva saka [vAcaya ] bulavAnA / bihassai) buia vi [ukta] kathita / bihi dekho bihi| budi puMstro [de] cumbana / maara / / bihelaga dekho bibhely| budi strI [de] zarIra / dekho boMdi / bIa dekho biia| | budiNI strI [de] kumArI-samUha / strI bI | bIDI bihappai /
Page #636
--------------------------------------------------------------------------
________________ buMdIra-buhassai saMkSipta prAkRta-hindI koSa buMdIra puM [de] bhaiMsA / vi. mahAn, bdd'aa| buddhata puMna [budhnAnta] adho-bhAga / baMdha na [budhna] vRkSa kA mUla / mUlamAtra / buddhi strI. mati, medhA, manISA, prajJA / devabubA / strI [de] cillAhaTa, pukAra / pratimA-vizeSa / mahApuNDarIka hrada kI bubu / adhiSThAtrI devI / chanda-vizeSa / tIrthakarI / baMbua na [de] samUha / sAdhvI / ahiMsA, dayA / puM. eka mantrI / bukka vi [de] vismRta / kUDa na [degkUTa] eka zikhara / degbohiya vi bukka aka [garja, bukk] garajanA / [degbodhita] strI. tIrthakara se pratibodhita / bukka aka [bhaS, bukka ] kuttA kA bhUkanA / / sAmAnya sAdhvI se bodhita / degmaMta vi [degmat] bukka puMna [de] tuSa, chilakA / vAda-vizeSa / buddhivAlA / degla puM. eka zreSThI / dekho lla / bukkaNa puM [de] kauaa| deglla vi [degla] buddha, dUsare kI buddhi para jInebukkasa dekho bokkasa / vaalaa| degvaMta dekho degmNt| degsAgara, bukkA strI [de] muSTi / vriihimusstti| eka | degsAyara puM [degsAgara] gyArahavIM zatAbdI vAdya / kA eka jainAcArya granthakAra / "siddha puM. buddhi bukkAra puM[de. bUGkAra garjana, garjanA / meM siddhahasta / sundarI strI [degsundarI] eka bukkAsa puM [de] tantuvAya, julAhA / mntrii-knyaa| bukkAsAra vi [de] bhIru, Darapoka / budha dekho buha / bujjha saka [budh] jAnanA, samajhanA / jAganA / | bubbua aka [bubUya] 'bu' 'bu' AvAja karanA, jagAyA gyaa| chAga-bakarA kA bolnaa| buDabuDa aka [buDabuDaya] buDabuDa AvAja bubbua ' [bubuda] pAnI kA bulabulA / bubhukkhA strI [bubhukSA] bhUkha / krnaa| buya vi [bruva] bolanevAlA / buDDa aka [buD, masj ] DUbanA / buDDa vi [bruDita, magna] DUbA huA, nimagna / buyANa dekho buva kA vakR. / buDDira puM [de] mahiSa, bhaiMsA / bula vi [de] boDa, bhadanta, dharmiSTha / buDDha vi [vRddha] buuddh'aa| bulaMbulA ) strI [de] bulabulA, budbuda / buNNa vi [de] bhIta, udvigna / bulabula puN.| buttI strI [de] RtumatI strii| bulla dekho boll| baddha vi. vidvAn, jJAtatatva / jAgRta / trikAla buva saka [brU] bolnaa| busa na. bhUsA, yava Adi kA kaDaMgara / tuccha kA jAnakAra / vijJAta / puM. jina-deva / bhaga dhAnya, phala-rahita dhAnya / vAn buddha / AcArya, sUri / degputta puM [degputra] | | busi strI [vRSi, degsi] muni kA Asana / AcArya-ziSya / bohiya vi [bodhita] | degma, "maMta vi [degmat] saMyamI, vratI, muni / AcArya-bodhita / mANi vi [ mAnin] busiA strI [busikA] bhuusaa| nija ko paNDita mAnanevAlA / galaya puna buha puM [budha] graha-vizeSa / eka jyotiSka buddh-mndir| deva / vi. paNDita / buddha vi [bauddha] buddha-bhakta / buddha-sambandhI / buhappai / buddha dekho bujjh| buhapphai dekho bhssi| buddha dekho buMdha / 78 buhassai)
Page #637
--------------------------------------------------------------------------
________________ 618 saMkSipta prAkRta-hindI koSa buhukkha-bolaga buhakkha saka [bubhukSa] bhUkha lgnaa| / boMdiyA strI [de] zAkhA / bU saka [bU] bolanA, kahanA / dekho bava, buva / bokaDa / puM [de] bakarA / bUra puM. vanaspati-vizeSa / degNAliyA strI | bokkaDa , [nAlikA] bUra bharI nlii| bokkasa puM. anArya deza-vizeSa / varNasaMkara jAtibUla vi [de] maka, vAcA-zakti se rahita / vizeSa, niSAda se aMbaSThI kI kukSi meM utpanna / bokkasAliya puM[de] tantuvAya / bUha saka [ bRMha, ] puSTa krnaa| bokkAra dekho bukkaar| be dekho bi / degAsI (apa) strI [degazIti] bokkiya na [bUtkRta] garjana, garjanA / bayAsI / iMdiya vi [indriya] tvacA bogilla vi [de] citakabarA / aura jIbha ye do hI indriyavAlA prANI / boTTa saka [de] ucchiSTa karanA, jUThA karanA / deghiya [dvayAhika] do dina kA / boDa vi [de]dhArmika, dharmiSTha / taruNa, muNDita / beMTa dekho biNtt| boDadhera na [de] gulma-vizeSa / beMta dekho bU kA vkR.| beMdi dekho be-iNdiy| boDiya puM [boTika] digambara jaina saMpradAya / be? dekho bitttth| vi. usakA anuyaayii| boDiya vi [de] muNDita-mastaka / beDa beDA (pde| boDara na [de] dAr3hI-mUMcha / beDiyA | strI [de] naukA, jahAja / boDDiA strI [de] kapardikA, kaudd'ii| beDI bodara vide] vizAla / beDDA strI de] dAr3hI-mUcha ke bAla / bodi dekho boNdi| bedoNiya vi [vaidroNika] do droNa kaa| boddaha [de] dekho bodraha / bebhela puM.vindhyAcala ke nIce kA eka saMniveza / | boddha vi [bauddha] buddha bhakta / bemAsiya vi [dvaimAsika do mAsa kA / boddhavva bujjha kA kR. / beli strI [de] sthUNA, khUTA / bodraha vi [de] javAna / bella dekho billa / bodhaNa na [bodhana] bodha, zikSA, upadeza / bellaga puM[de] balIvarda / bodhi dekho bohi / satta puM[degsattva] samyag besa aka [viz, sthA] baiThanA / darzana ko prApta prANI, arhan deva kA bhakta besakkhijja na [de] dveSyatva, riputA / jiiv| besaNa na [de] lokanindA / bobbaDa vi [de] mUka / behima vi [de. dvaidhika] do Tukar3e karane-yogya, bora na [badara] phala-vizeSa, bera / khaNDanIya / borI strI [badarI] bera kA gAcha / boMgilla vi [de] alaMkRta / puM. ADambara / bola saka [boDay ] DubAnA / boMTaNa na [de] cUcuka, stana kA ana bhaag| bola aka [vyati + kram] pasAra honA, boMDa na [de] cacuka, stana-vRnta / kapAsa kA | gujrnaa| saka. ullaMghana krnaa| dekho phala / degya na [degja] sUtI kpdd'aa| vola = gam / boMda na [de] mukha / bola puM [de] kalakala, kolAhala / boMdi strI [de] rUpa / muMha / deha / | bolaga puna [de. broDa] DUbanA / khoMcAva /
Page #638
--------------------------------------------------------------------------
________________ boliMdI-bhaMgI saMkSipta prAkRta-hindI koSa boliMdI strI de] brAhmI lipi kA eka bheda / / bohArI strI [de] jhAr3a / bolla saka [kathaya ] bolanA, khnaa| bohi strI [bodhi] zuddha dharma kA laabh| ahiMsA, bollaa kathana] bola, vacana / anukampA, dayA / bollaNaa vi [kathayitu] bolane kA svabhAva- | bohia vi [bodhita] jJApita, samajhAyA huaa| vaalaa| vikAsita, vibodhita / bollA strI [kathA] vArtA, bAta / bohia puM [bodhika] manuSya-cora / bollia vi [kathita] ukta / na. ukti / bohiga dekho bohia = bodhika / bovva na [de] kSetra, kheta / bohittha puMna [de] jahAja, naukA / boha saka [bodhay ] samajhAnA, jJAna kraanaa| bohitthiya vi [de] pravahaNa-sthita / jgaanaa| bhaMsa dekho bhNs| boha puM[bodha] jJAna, samajha / jAgaraNa / bhamara dekho bhmr| bohaga dekho bohy| bhAsa dekho abbhAsa / bohaya vi [bodhaka] bodha denevAlA, jnyaandaataa| | degbbhi vi [bhita] bhedana yA nAzakartA / bohahara puM [de] mAgadha, stuti-pAThaka / bro (apa) dekho bU / bha puM. oSTha-sthAnIya vyaJjana / Adi-guru aura / bhauhA (apa) dekho bhmuhaa| aura do hrasva akSaroM kA bhagaNa / na. nakSatra / | bhaMkAra puM[bhakAra] bhanakAra, avyakta AvAja / degAra puM [degkAra] 'bha' akSara / bhgnn|| | bhaMga puM [bhaGga] bhA~ganA, khaNDa, prakAra, bhai strI [bhRti] vetana, tanakhAha / vikalpa / vinAza / racanA-vizeSa / parAjaya / bhaia vi [bhakta] vibhakta / khaNDita / | palAyana / degraya na [degrata] maithuna-vizeSa / vikalpita / na. bhAgAkAra / bhaMga puM [bhRGga] Arya deza-vizeSa / bhaiga vi [bhRtika] naukara, caakr| bhaMga (adha) dekho bhagga = bhagna / bhaigi strI [bhaginI] bahina / vaha paM| bhaMgaraya puM [bhRGgaraja, bhRGgAraka] bhRGgarAja / bhaiNiA [degpati] bhnoii| degsua puM| na. bhaMgarA kA phuul| bhaiNI ) ['suta] bhaanjaa| bhaMgA strI [bhaGgA] pATa, kuSTA / vAdya-vizeSa / bhairava vi [bhairava] bhayaMkara / paM. nATyAdi- | bhaMgi strI [bhaGgi]prakAra / bahAnA / vicchitti, prasiddha bhayAnaka rasa / mahAdeva / mahAdeva kA viccheda / puMstrI. deza-vizeSa / eka avatAra / bhairava raag| nada-vizeSa / bhaMgia na [bhaGgika, bhAGgika] bhaMgA-maya, bhairavI strI [bhairavI] pArvatI / pATa kA banA huA kapar3A / zAstra-vizeSa / bhairahi puM [bhagIrathi] sagara cakravartI kA eka | bhaMgilla vi [bhaGgavat] prakAravAlA, bhedaputra, bhagIratha / patita / bhaila vi [de] bhayA, jAta / bhaMgI strI [bhaGgI| dekho bhNgi| bhaumhA (zau) dekho bhmuhaa| bhaMgI strI [bhRGgI] bhAMga, vijayA / ativiSA,
Page #639
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa bhaMgura-bhaga atisa kA gAcha / | degvaDeMsaya na [vataMsaka] mathurA nagarI kA bhaMgura vi [bhaGgara] vinazvara / kuTila, vakra / / udyAna / degvaNa na [degvana] mathurA kA vana / bhaMchA dekho bhtthaa| mathurA kA caitya / bhaMja saka [bhan ] bhAMganA, tor3anA / bhgaanaa| bhaMDu na [de] muNDana / parAjaya karanA / vinAza karanA / bhaMta vi [bhrAnta] ghumA huaa| bhrAnti-yukta, bhaMjaa) vi [bhaJjaka] bhA~ganevAlA / bhaMga | bhUlA huaa| apeta, anavasthita / pu. prathama bhaMjaga ) karane vAlA / paM. vRkSa / naraka kA tIsarA narakendraka / bhaMjAvia ) vi [bhaJjita] tur3avAyA huaa| bhaMta vi [bhagavat bhagavAn, aizvarya zAlI / bhaMjia bhagAyA huA / AkrAnta / bhaMta vi [bhadanta] kalyANa-kAraka / pUjya / bhaMDa saka [bhANDay ] bhaMDArA karanA / ikaTThA | bhaMta vi [bhajat] sevA krtaa| krnaa| bhaMta vi [bhAt, bhrAjat] camakatA / bhaMDa saka [bhaND ] bhA~r3anA, gAlI denaa| bhaMta vi [bhavAnta] mukti kA kAraNa / bhaMDa puM [bhaNDa] viTa, bhA~r3a, bahurUpiyA, | bhaMta vi [bhayAnta] bhaya-nAzaka / nirlajja / bhaMti strI [bhrAnti] bhrama, mithyA-jJAna / bhaMDa na [de] baiMgana / puM. stuti-pAThaka / mitra / bhaMti (apa) strI [bhakti] bhakti , prakAra / dauhitra / puna. maNDana, AbhUSaNa / vi. chinna, | bhaMbhala vi [de] apriya / mUrkha, pAgala / mUrdhA, sira-kaTA / na. kSura, churA / chure se bhabhasAra puM [bhambhasAra] bhagavAn mahAvIra ke muNDana / parama bhakta magadhAdhipati zreNika bimbasAra / bhaMDa / puna [bhANDa] baratana, pAtra / becane bhaMbhA strI |de. bhambhA] vAdya-vizeSa, bherI / bhaMDaga kI vastu / gRha, sthAna / ghara kA 'bhA~' 'bhA~' kI AvAja / upakaraNa / bhaMbhI strI [de] asatI, nIti-vizeSa / bhaMDaNa na [de. bhaNDana] karaha, gussaa| bhaMsa aka [bhraMza ] nIce giranA / naSTa honaa| bhaMDaveAlia vi [bhANDavaicArika] kariyAnA skhalita honaa| becnevaalaa| bhaMsaga vi [bhraMzaka] vinAzaka / bhaMDA strI [de] sambodhana-sUcaka zabda / bhakkha saka [bhakSaya ] bhakSaNa karanA, khAnA / bhaMDAAra / ' [bhANDAgAra] bhaMDAra, koThA, | bhakkha puM [bhakS] bhakSaNa, bhojana / bhaMDAgAra ) bakhAra / bhakkha puna [bhakSya] khaNDa-khAdya, miThAI / bhaMDAgAri puMstrI [bhANDAgArin] bhaMDArI, | bhakkhaga vi [bhakSaka] bhakSaNa karanevAlA / bhaMDAra kA adhyakSa / bhakkhara puM [bhAskara sUrya / agni / arkabhaMDAra dekho bhaMDAgAra / vRkss| bhaMDAra puM [bhANDakAra] bartana banAnevAlA / / bhakkharAbha na. [bhAskarAbha] gautama gotra kI bhaMDia puM [bhANDika] bhaMDAra kA adhyakSa / / zAkhA / puMstrI. usameM utpanna / bhaMDiA strI [bhANDikA] sthAlI, thliyaa| bhaga puna. aizvayaM / ruup| shrii| yaza / dharma / bhNddiaa| strI [de] gaadd'ii| zirISa vRkSa / prayatna / sUrya / mAhAtmya / vairAgya / mukti| bhaMDI jaMgala / asatI, kulaTA / vIrya / icchA / jJAna / pUrvAphAlgunI nakSatra / bhaMDIra puM [bhaNDIra] zirISa vRkSa / degvaDiMsaya, strI. yoni / pUrvAphAlgunI nakSatra kA adhiSThAtA
Page #640
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhagaMdara-bhatti saMkSipta prAkRta-hindI koSa 621 deva, jyotiSka deva-vizeSa / gudA aura aNDa- / bhaTTiNI strI [bhaTTinI] nATaka kI bhASA meM koza ke bIca kA sthAna / degdatta puM. napa- | vaha rAnI jisakA abhiSeka na kiyA gayA ho| vizeSa / degva dekho degvaMta / degvaI strI [degvatI] | bhaTu (zau) dekho bhttttaary| aizvaryAdi-sampannA, pUjyA / pA~cavA~ jaina aMga- | bhaTTa vi [bhraSTa] cyuta, skhalita / naSTa / anya bhagavatI-sUtra / degvaMta vi ["vat] | bhaTU puMna [bhrASTra ] bhunane kA bartana / aizvaryAdiguNa-sampanna / puM. paramezvara / bhaTThi / strI [de] dhUli-rahita mArga / bhagaMdara pu [bhagandara] gudA ke bhItara kA | bhaTTI phodd'aa| bhaDa puM [bhaTa] yoddhaa| viir| mlecchoM kI bhagaMdala dekho bhagandara / jAti / varNa-saMkara jAti / rAkSasa / degkhaiA bhagiNI dekho bhinnii| strI [degkhAditA] dIkSA-vizeSa / bhagirahi ) puM [bhagIrathi] sagara cakravartI bhaDakka puMstrI [de] ADambara, ThAThamATha / bhagIrahi ) kA eka putra, bhagIratha / bhaDaga puM [bhaTaka] anArya deza-vizeSa / usa deza bhagga vi [bhagna] khaNDita / parAjita / bhAgA kI mleccha jAti / dekho bhdd| huaa| degi puM[degjit] kSatriya parivrAjaka-vizeSa / bhaDAraya (apa) dekho bhaTTAraya / bhagga vi [de] lipta, potA huA / bhaDitta na [bhaTitra] zUla-pakva mAMsAdi / bhagga na [bhAgya] nasIba / bhaDila vi [de] sambodhana-sUcaka zabda / bhaggava pu [bhArgava] zukra graha / RSi-vizeSa / bhaNa saka [bhaN] kahanA, bolanA, pratipAdana bhaggavesa na [bhArgaveza] gotra vizeSa / krnaa| bhacca puM [de] bhaanjaa| bhaNaga vi [bhaNa, degka] pratipAdana karanevAlA / bhacchia vi [bhatsita] tiraskRta / bhaNii strI [bhaNiti] ukti, vacana / bhaja dekho bhaya = bhaj / bhaNNa saka [bhaN] kahanA, bolnaa| bhajja saka [bhrasj] pakAnA, bhunanA / bhatta puMna [bhakta] AhAra / anna / odana / bhajja dekho bhNj| sAta dinoM kA upavAsa / vi. bhakti-yukta / bhajja dekho bhaya = bhaj / degkahA strI [kathA] AhAra-kathA / degcchaMda bhajjaNa na [bhrajjana] bhunana / bhunane kA pAtra / 'chaMda puM [cchanda] bhojana kI aruci , bhajjA strI [bhAryA] patnI / degpaccakkhANa na [pratyAkhyAna] AhArabhajji / strI[bhajikA bhAjI, patrAkAra tyAga / maraNa kA eka prkaar| pariNNA bhanjiA / tarakArI / mArga-bhojana / strI [degparijJA] grantha-vizeSa / degpANaya na bhajima vi [bhrajima] bhunane-yogya / [pAnaka] khAna-pAna / degvelA strI. bhojanabhaTTa puM. eka manuSya-jAti / bhATa / vedAbhijJa smy| paNDita, brAhmaNa, mAlikapana / bhatta vi [bhUta] utpanna, saMjAta / bhaTTAraga / puM [bhaTTAraka] pUjanIya / nATaka bhatti dekho bhattu / bhaTTAraya , kI bhASA meM rAjA / bhatti strI [bhakti] sevA, vinaya, Adara / bhaTTi dekho bhattu = bhartR / racanA / ekAgra-vRtti-vizeSa / kalpanA, upabhaTTia paM [de] viSNu, zrIkRSNa / cAra / prakAra / vicchitti-vizeSa / anurAga / bhaTTiNI strI [bhartI] mAlikina / vibhAga / avayava / zraddhA / maMta, degvaMta vi
Page #641
--------------------------------------------------------------------------
________________ 622 saMkSipta prAkRta-hindI koSa bhattijja-bhamara [degmat] bhkt| bhaddadAru na [bhadradAru] devadAru, usakI lkdd'ii| bhattija puM [bhrAtRvya] bhatIjA / bhaddava / puM [bhAdrapada] bhAdoM kA mahInA / bhattI / puM[bhartR] svAmI, pati / adhipati, bhaddavaya / bhattu ) adhyakSa / rAjA / vi. poSaka / dhAraNa bhaddasirI strI [de] zrIkhaNDa, candana / karanevAlA / bhaddA strI [bhadrA] rAvaNa kI patnI / prathama bhattosa na [ bhaktoSa ] bhunA huA anna / baladeva kI mAtA / tIsare cakravartI kI jnnii| sukhAdikA, khAdya-vizeSa / dvitIya cakravartI kI strii| meru ke pUrva rucaka bhattha puMstrI [de] bhAthA, tUNIra / parvata kI eka dikkumArI devii| eka pratimA bhatthA strI [bhastrA] camar3e kI dhauMkanI, bhaathii| yA vrata / zreNika kI patnI / dvitIyA, saptamI bhatthia vi [bhatsita] tiraskRta / aura dvAdazI tithi / chanda-vizeSa / kAmadeva bhatthI strI [bhastrI] camar3e kI dhauMkanI / dhAvaka kI bhAryA / culanIpitA nAmaka upAbhada saka [bhad] sukha yA kalyANa krnaa| saka kI mAtA / eka sArthavAhaka strI / gozAbhadaMta vi [bhadanta] klyaann-kaark| sukha- | laka kI mAtA / ahiMsA, dayA / eka vApI / kAraka / pUjya / eka nagarI / aneka striyoM kA nAma / bhadda na [de] Amalaka / bhaddAkari vi [de] ati lambA / bhadda / na [bhadra] maMgala, kalyANa / suvarNa / | bhaddiA strI [bhadrikA] shobhnaa| sundara bhaddaamustaka, naagrmothaa| do upavAsa / (strI) / nagarI-vizeSa / deva-vimAna / zarAsana | bhadrAsana / vi. sAdhu, bhaddijjiyA strI [bhadrIyA, bhadrIyikA] eka sarala, sajjana / uttama / sukha-janaka, kalyANa- jaina muni-zAkhA / kAraka / puM. hAthI kI uttama jAti / bhArata- bhaddilapura na[bhaddilapura] eka prAcIna nagara / varSa kA tIsarA bhAvI baladeva / caubIsavA~ | bhaduttaravarDisaga na [bhadrottarAvataMsaka] eka bhAvI jinadeva / aMgavidyA kA jAnakAra deva-vimAna / dvitIya rudra puruSa / dvitIyA, saptamI aura bhadduttara , strI [bhadrottarA] pratimAdvAdazI tithi / chanda-vizeSa / eka jaina bhaddottaradeg vizeSa, pratijJA kA eka bheda, AcArya / 'gutta puM [deggupta] eka jainAcArya / | bhaddottarA , eka taraha kA vrata / degguttiya na [degguptika] jain-muni-kul| bhadra dekho bhdd| degjasa puM[yazas] bhagavAn pArzvanAtha kA | bhappa dekho bhassa = bhasman / gaNadhara / eka jaina muni / degjasiya na | bhama saka [bhram] bhramaNa karanA, ghUmanA / ['yazaska] jaina muni-kul| naMdi puM bhama puM [bhrama] bhramaNa / moha, mithyA-jJAna / [degnandin] rAja-kumAra / bAhu puM. granthakAra bhamaga na [bhramaka] lagAtAra ekatIsa dino kA jainAcArya / degmutthA strI [degmustA]bhadramothA / upavAsa / vayA strI [degpadA] nakSatra-vizeSa / degsAla | bhamaDa dekho bhama = bhram / na [degzAla] meru parvata kA vana / degseNa puM bhamamuha puM [de] Avarta / [degsena] dharaNendra ke padAti-sainya kA adhipati bhamayA strI [8] bhauMha / deva / eka shresstthii| degsa na [va] nagara- bhamara puM [bhramara] bhauMrA / pu. chanda-vizeSa / vizeSa / saNa na [degAsana] siMhAsana / / viTa, raMDIbAja / ruma pu [ruca] anArya
Page #642
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhamaraTeMTA - bharahesara deza-vizeSa | vali strI. chanda - vizeSa / bhramara-paMkti / bhamaraTeMTA strI [ de] bhramara jaisI akSigolakavAlI yA asthira AcaraNavAlI / zuSka vraNa ke dAgavAlI / bhariyA strI [bhramarikA ] jantu- vizeSa / barre / bhamaliyA strI [bhramarIkA, 'rI] pitta se bhamalI honevAlA roga | bhamADa bhamasa puM [de] Ikha kI taraha kA ghAsa / [bhramay ] ghumAnA, phirAnA | dekho bhamAva } bhama = bhram / bhamADa puM [ bhrama] bhramaNa, ghUmanA, cakkara | bhamAsa [de] dekho bhamasa / bhami strI [bhrami] Avartta / citta-bhrama karane kI zakti | roga vizeSa, cakkara / bhamuha bhamuhA bhamma na. [bhrU] / strI. bhauM / dekho bhama - bhram / } saMkSipta prAkRta-hindI koSa bhammaDa bhammara (apa) dekho bhamara / bhaya dekho bhada / bhaya na Dara, trAsa / 'ara vi [deg kara ] bhayajanaka | 'jaNaNI strI ['jananI] trAsa utpanna karanevAlI / vidyA- vizeSa | vAha puM. rAkSasa- vaMza kA eka laMkA pati / bhaya dekho bhava / bhaya dekho bhaga / bhayaMkara vi. bhaya janaka / hiMsA / bhayaMta dekho bhaMta, bhadaMta / bhayaMta ) vi [bhayatra ] bhaya se rakSA karanevAlA | bhayaMtu [bhayatrAtR ] / } bhayaMtu vi [bhaktR] sevaka / bhayaka bhayaga } vRM [bhRtaka] naukara / vi. poSita / 623 bhayaNa na [bhajana ] sevA / vikalpa | vibhAga / bhayaNa dekho bhavaNa / bhayappai bhayapphai bhayavaggAma puM [de] moDheraka gA~va / bhayANaya vi [ bhayAnaka ] bhaya-janaka | bhayAli puM. bhAratavarSa ke bhAvI aThArahaveM jinadeva kA pUrva bhavIya nAma / bhayAlu vi [bhIru ] bhIru / dekho bahassai / } bhaya aka [ bhaj ] sevA karanA / vikalpa se bharaNI strI. nakSatra - vizeSa / karanA | vibhAga karanA / grahaNa karanA / bhayAvaNa) (apa) [ bhayAnaka ] bhaya kAraka / bhayAvaha } bharasaka [bhR] bharanA / dhAraNa karanA / poSaNa karanA / bharasaka [smR] smaraNa karanA / bhara puMna. samUha | bojha / gurutara kArya / pracuratA / kara kI pracuratA / pUrNatA, sampUrNatA / madhya bhAga / jamAvaTa / bharaa dekho bharaha | bharaDa puM [bharaTa] vratI vizeSa | bharaNa na. pUranA / poSaNa / vastra meM bela-bUTA banAne kA zilpa | } bharadha ( (zau) puM [bharata] AdinAtha kA jyeSTha bharaha putra prathama cakravartI rAjA / rAjA rAmacandra kA choTA bhAI / nATya zAstra kA karttA muni / bhAratavarSa / bhArata varSa kA prathama bhAvI cakravartI | zabara / tantuvAya / nRpavizeSa, rAjA duSyanta kA putra / bharata ke vaMzaja rAjA / naTa / deva- vizeSa / kUTa- vizeSa, parvatavizeSa kA zikhara / khitta na [ " kSetra ] bhAratavarSaM / 'vAsa na [ varSa ] bhAratavarSa, AryAvartta / satthana [ 'zAstra] bharatamuni kA nATyazAstra | hiva puM [pa] hivara [dhipati] bhAratavarSa kA rAjA, cakravarttI / bharata cakravarttI / bhara hesarapuM [bharatezvara ] saMpUrNa bhAratavarSa kA
Page #643
--------------------------------------------------------------------------
________________ 624 saMkSipta prAkRta-hindI koSa bharia-bhavIsa rAjA, cakravartI / cakravartI bharata / vi [degsthakevalin] jIvanmukta / degdhAraNijja bharia vi [bhUta, bharita] pUrNa, vyApta / na [degdhAraNIya] jIvana-paryanta dhAraNa karane bhariullaTTa vi [de. bhRtolluThita] bhara kara | yogya zarIra / degpaccaiya vi [ pratyayika] khAlI kiyA huA / narakAdi-yoni-hetuka / na. avadhijJAna kA bharima vi. bhara kara banAyA huA / bheda / bhUi pu [bhUti] saMskRta kA eka bhariyA (apa) dekho bhaariyaa| kavi / 'siddhiya, siddhIya vi [degsiddhika bharilI strI. caturindriya jantu-vizeSa / usI janma meM yA bAda meM mukti-gAmI / bharu puM. anArya deza / anArya-jAti / / bhiNaMdi, hinaMdi vi [bhinandina] bharuaccha puM. [bhRgukaccha] gujarAta kA eka | saMsAra ko pasaMda karanevAlA / gAhi na prasiddha zahara / [pagrAhin] karma-vizeSa / bharocchaya na [de] tAla kA phala / bhava dekho bhvv| bhala dekho bhara = smR / bhava puM [bhavat] tuma, Apa / bhala saka [ bhala ] samhAlanA / bhavaMta bhalaMta vi [de] skhalita hotA, giratA / bhavaM (apa) bhama = bhram / bhali puMstrI [de] kadAgraha / bhavaNa na [bhavana] utpatti, janma / gRha, vasati / bhalla puM [bhalla] rIcha / puna. bhaalaa| asurakumAra Adi devoM kA vimAna / sttaa| bhalla vi [bhadra] bhalA, uttama, acchA / degttaNa, vai puM [ pati], vAsi pu [degvAsin] ppaNa na [degtva] bhlaaii| eka deva-jAti / degvAsiNI strI [degvAsinI] devI-vizeSa / bhallAaya hiva puM [ degdhipa] eka [bhallAta, 'ka] bhilAvA kA | deva-jAti / bhallAtaka per3a / na. bhilAvA kA phala / / bhavara dekho bhmr| bhallAya bhavANI strI [bhavAnI] paarvtii| degkaMta puM bhalli strI. dekho bhllii| [degkAnta] mahAdeva / bhallima puMstrI [bhadratva] bhalAI, bhdrtaa| bhavArisa vi [bhavAdaza] tumhAre jaisA / bhallI strI. bhAlA, astra-vizeSa / bhavi puM [bhavin] bhavya jIva, mukti-gAmI / bhallu puMstrI [de] bhAlU / bhavia vi [bhavya] sundara / zreSTha, uttama / bhallaMkI strI [de] zRgAlI / mukti-yogya, mukti-gAmI / bhAvo / bhalloDa puna [de] zara kA agna bhAga / | bhavia vi [bhavika] mukti-yogya / saMsArI / bhava aka [ bhU ] honA / saka. prApta karanA / | bhavia vi [degbhavika] bhava-sambandhI / dekho bhvv| bhavittI strI [bhavitrI] honevaalii| . bhava puM. saMsAra / saMsAra kA kAraNa / utpatti / bhaviyavvayA strI [bhavitavyatA] niyati / narakAdi yoni, janma-sthAna / vi. bhaavii|| bhavila vi. niSThura / utpanna / na. deva-vimAna-vizeSa / jiNa | bhavisa (ap)| degtta, yatta puM [degdatta] eka vi [ jina] rAgAdi jItanevAlA / Tii | kathA-nAyaka / / strI [sthiti] deva Adi yoni meM utpatti bhavissa puM [bhaviSya] bhaviSya kAla / vi. kI kAla-maryAdA / saMsAra meM avasthAna / 'ttha | bhaviSya kAla meM honevAlA / vi [degstha] saMsAra meM sthita / degtthakevali | bhavIsa (apa) Upara dekho|
Page #644
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhavva-bhAgIrahI saMkSipta prAkRta-hindI koSa 625 bhavva vi [bhavya] sundara / ucita / uttama / bhAa dekho bhAva / vartamAna / bhAvI / mukti-yogya / degsiddhIya bhAi dekho bhAgi / dekho bhava-siddhIya / bhAi puM [bhrAtR] bhAI, bandhu / 'bIyA strI bhavya puM [de] bhAgineya / [degdvitIyA] kArtika zukla kI bhaiyAdUja / bhasa saka [bhaS ] bhUkanA / zvAna kA bolnaa| degsua puM[suta] bhtiijaa| dekho bhAu / bhasaga paM [bhasaka] eka rAja-kumAra zrIkRSNa bhAia vi [bhAjita] vibhakta kiyA huA, ke bar3e bhAI jaratkumAra kA eka pautra / bA~TA huA / khaNDita / bhasaNa dekho bhisnn| bhAia vi [bhIta] DarA huA / na. bhaya / bhasaNa paMbhiSaNa] kuttA / na. usakA zabda / bhAiNijja bhasaNaa (apa) vi [bhaSita] bhuuknevaalaa| bhAiNea puMstrI [bhAgineya] bhAnajA / bhasama puM [bhasman] / dekho bhAsa = bhasman / bhAiNejja bhasala dekho bhmr| bhAiyavya bhA = bhI kA kR.| bhasuA strI [de] siyArina / bhAira vi [bhIru] Darapoka / bhasuma dekho bhsm| bhAilla puMde] kisAna / / bhasella puna [de] dhAnya Adi kA tIkSNa agra | bhAihaMDa na [de. bhrAtRbhANDa] bhAI, bahina bhAga / Adi svjn| bhasola na [de. bhasola] eka nATya-vidhi / bhAIrahI strI [bhAgIrathI] gaMgA nadI / bhastha (mA) dekho bhaTTa / bhAu puM [bhrAtR] bhAI, bandhu / jAyA, bhasthAlaya (mA) dekho bhaTTAraya / jjAiyA strI ["jAyA] bhaujAI / bhassa dekho bhaMsa = bhraMz / bhAua dekho bhAa - (de)| bhassa puM [bhasman] graha-vizeSa / rAkha / bhAua na [de] ASAr3ha mAsa meM manAyA jAtA bhassia vi [bhasmita] bhasma kiyA huaa| gaurI-pArvatI kA eka utsava / bhA aka. camakanA, dIpanA, prakAzanA / bhAujjA strI [de] bhAI kI patnI / bhA strI. dIpti, kAnti, teja / degmaMDala puM bhAurAaNa puM [bhAgurAyaNa] vyakti-vAcaka [degmaNDala] rAjA janaka kA putra / degvalaya na. nAma / jina-deva kA eka mahAprAtihArya, pITha pIche bhAga puM. aNsh| acintya zakti, prabhAva, kA dIpti-maNDala / mAhAtmya / pUjA, bhajana / bhAgya / prakAra, bhA / aka [bhI] DaranA / bhNgii| avakAza / degdhea, dhejja, deghea bhAa ) dekho bhAahea / dekho bhAa = bhAga / bhAa saka [bhAyaya] DarAnA / | bhAgavaya vi [bhAgavata] bhagavAn-sambandhI / bhAa dekho bhAva = bhAvaya / bhagavAn kA bhakta / na. eka grantha / bhAa puM [bhAga] yogya-sthAna / eka deza / bhAgi vi [bhAgin] bhajanevAlA, sevana karaneaMza, vibhAga / bhAgya / degdhea, hea puna | vAlA / bhAgIdAra / [degdheya] nasIba / rAja-deya / dAyAda, bhAgI- bhAgiNejja / dekho bhaainnejj| dAra / dekho bhaag| bhAgiNeya / bhAa puM[de] jyeSTha bhaginI kA pati / | bhAgIrahI dekho bhaaiirhii| 79
Page #645
--------------------------------------------------------------------------
________________ 626 saMkSipta prAkRta-hindI koSa bhAja-bhAva bhAja aka [bhrAja] camakanA / vRkSa kI eka jaati| bhADa puna [de] bhtttthii| bhAyaNija dekho bhaainnijj| bhADaya na [bhATaka] kirAyA / bhAyara dekho bhAu / bhADiya vi bhATakita] bhAr3e para liyaa| bhAyala puM[de] uttama jAti kA ghodd'aa| bhADiyA / strI [bhATikA, degttiibhaadd'aa| bhAra puM. bojhA, gurutva / bhAravAlI vastu / bhADI / kamma na [degkarman] baila, gAr3I kAma sampAdana karane kA adhikAra / parimANaAdi bhAr3e para dene kA kAma-dhandhA / vizeSa / parigraha, dhana-dhAnya Adi kA saMgraha / bhANa dekho bhaNa = bhaN / ggaso a [deggrazas] bhAra-bhAra ke paribhANa dekho bhaaynn| mANa se| vaha vi. vaha vi. bojhA bhANia vi [bhANita] par3hAyA huA, pAThita / ddhonevaalaa| kahalAyA huaa| bhAraI strI [bhAratI] bhASA, vANI, vAkya, bhANu puM [bhAnu] sUrya / kiraNa / bhagavAn / vacana / sarasvatI / dekho bhaarhii|| dharmanAtha kA pitA, eka rAjA / strI. zakra | bhAradAya , na bhAradvAja gotama gotra kI kI eka agr-mhissaa| kaNNa pu / kaNa bhAraddAya ) eka zAkhA / puM. usameM utpanna / rAvaNa kA eka anuja / degmaI strI [degmatI] | pakSi-vizeSa / munivizeSa / rAvaNa kI eka ptnii| mAliNI | bhAraya dekho bhA mAlinI] vidyA-vizeSa / degmitta na | bhAraha na bhArata bhAratavarSa / pANDava kauravoM [degmitra] ujjayinI ke rAjA balamitra kA | kA yuddha / mahAbhArata / mahAbhArata grantha / eka choTA bhAI / degvega puM. eka vidyAdhara / sirI nATya-zAstra / vi. bhAratavarSa-sambandhI / strI [degzrI] rAjA balamitra kI bahina / degkhetta na [ kSetra] bhAratavarSa / bhAma dekho bhamADa = bhramaya / / bhArahiya vi [bhAratIya] bhArata-sambandhI / bhAmara na [bhrAmara] bhramarI kA banAyA huA bhArahI strI [bhAratI] / dekho bhaarii| madhu / puM. dodhaka chanda kA eka bheda / bhAria vi [bhArika]bhArI, bhAravAlA, guru / bhAmarI strI [bhrAmarI] vINA-vizeSa / prada- bhAria vi [bhArita] bhAravAlA, bhArI / kSiNA / jisapara bhAra lAdA gayA ho vaha / bhAmia vi [bhramita] ghumAyA huaa| bhrAnta bhAriA dekho bhnjaa| kiyA huA, bhrAntacitta kiyA huA / bhArilla vi [bhAravat] bhArI, bojhavAlA / bhAmiNI strI [bhAginI] bhaagyvaalii| bhAruDa puM [bhAruNDa]do muMha vAlA pakSI / bhAmiNI strI [bhAminI] kopa-zIlA strii| bhAla na. lalATa / mhilaa| bhAluMkI [de] dekho bhllNkii| bhAya dekho bhaau| bhAlla puMna [de] kAma-pIr3A / bhAyaMta bhA kA vkR.| | bhAva saka [bhAvay] vAsita karanA, guNAdhAna bhAyaNa puna [bhAjana] paatr| AdhAra / karanA / cintana karanA / yogya / bhAva aka [bhAs] dikhAnA, lgnaa| pasanda bhAyaNa na [bhAjana] AkAza / honA, ucita mAlUma honaa| bhAyaNaMga puM [bhAjanAGga] pAtra denevAle kalpa- | bhAva puM. padArtha, vastu / abhiprAya, Azaya /
Page #646
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAva-bhAsilla saMkSipta prAkRta-hindI koSa 627 citta-vikAra, mAnasa - vikRti / janma / paryAya / bhAvira vi [bhAvin, bhavitR ] avazyaMbhAvI / dharma, vastu kA pariNAma / dhAtvartha-yukta padArtha | bhAvilla vi [bhAvavat ] bhAva-yukta / bhAvissa dekho bhavissa / vivakSita kriyA kA anubhava karanevAlI vastu, pAramArthika padArtha / paramArtha / svabhAva, svarUpa | sattA / jJAna, upayoga / ceSTA / kriyA, dhAtvartha / vidhi, kartavyopadeza / mana kA pariNAma | antaraMga bahumAna, prema / bhAvanA, cintana / nATaka kI bhASA meM vividha padArthoM kA cintaka paNDita | AtmA / avasthA / keu puM [deg ketu] jyotiSka deva- vizeSa, mahAgrahavizeSa | "ttha puM [degArtha ] tAtparya, rahasya | 'nna, 'nnuya vi ['jJa ] abhiprAya ko jAnanevAlA | pANa puM [prANa] jJAna Adi AtmA kA antaraMga guNa | saMjaya puM ['saMyata ] / 'sAhu [sAdhu ] saccA sAdhu | sava puM [va] vaha Atma-pariNAma, jisase karma kA Agamana ho / bhAva puM. mahAn vAdI, samartha vidvAn / bhAvaavi [bhAvaka ] dekho bhAvaga / bhAvaiyA strI [de] dhArmika- gRhiNI / bhAvaga vi [bhAvaka] vAsaka padArtha, guNAdhAyaka vastu honevAlA | dekho bhAvaa / bhAvaDa puM [bhAvaka ] eka jaina gRhastha / bhAvaNa puM [ bhAvana] eka vaNik / nIce dekho / bhAvaNA strI [ bhAvanA] vAsanA, guNAdhAna, saMskAra karaNa | anuprekSA, cintana / paryAlocana / bhAvi vi [ bhAvin] bhaviSya meM honevAlA / bhAvi vi [de] gRhIta, upAtta / bhAvia na [bhAvika ] eka deva- vimAna | bhAviavi [bhAvita ] vAsita / bhAva yukta / nirdoSa / pavi [Ttman] vAsita anta:karaNavAlA / puM. ahorAtra kA terahavA~ muhUrta | strI [tmA] bhagavAn dharmanAtha kI mukhya ziSyA / bhAvidia na [bhAvendriya] upayoga, jJAna / bhAvuka vi [ de] vayasya / bhAvuga vi [ bhAvuka ] anya ke saMsarga kI bhAvuya jisa para asara ho vaha vastu / bhAsa saka [bhAS] kahanA, bolanA / bhAsa aka [bhAs] zobhanA / laganA, mAlUma honA / prakAzanA, camakanA / bhAsa saka [ bhISay ] DarAnA / bhAsa puM pakSi-vizeSa / dIpti / bhAsa puM [bhasman] graha - vizeSa, vizeSa | bhasma / rAsi puM vizeSa | bhAsa na [ bhASya ] padya - baddha TIkA / bhAsa dekho bhAsA / paNu vi ['jJa], 'va vi [va] bhASA ke guNa-doSa kA jAnakAra | bhAsaga vi [ bhASaka ] prakAzaka, vaktA, prati pAdaka / bhAsaNa na [bhASaNa ] kathana, pratipAdana | bhAsaya dekho bhAsaga / jyotiSka deva[rAzi ] graha bhAsaya vi[bhAsaka ] prakAzaka / bhAsala vi [de] dIpta, prajvalita / bhAsA strI [bhASA ] bolI | vAkya, vANI, vacana | jaDDu vi ['jaDa ] mUka / pajjatti strI ['paryApti ] pudgaloM ko bhASA ke rUpa meM pariNata karane kI zakti | vijaya puM [ vicaya] bhASA kA nirNaya | dRSTivAda, bArahavA~ jaina aMga-grantha / 'vijaya puM. dRSTivAda | samiavi [ samita] vANI kA saMyamI / samii strI [ samiti] vANI kA saMyama | dekho bhAsa / bhAsA strI [bhAsa] prakAza, Aloka, dIpti | bhAsia vi [bhASin, 'ka] vaktA / bhAsi vi [] datta, arpita / bhAsilla vi [ bhASAvat ] bhASA-yukta, vANI
Page #647
--------------------------------------------------------------------------
________________ 628 saMkSipta prAkRta-hindI koSa bhAsIkaya bhicchaMDa yukta bhiMda saka [bhid] tor3anA / vibhAga karanA / bhAsIka vi[bhasmIkRta ] jalAkara rAkha kiyA bhidivAla (zo) dekho bhiDivAla / huA / bhiMbhala dekho bhibbhala / bhAsuMDa aka [de] bAhara nikalanA / bhibhasAra puM [bhimbhasAra ] dekho bhaMbhasAra / bhiMbhA strI [bhimbhA ] dekho bhaMbhA / bhibhisAra puM [bhimbhisAra] dekho bhaMbhasAra / bhabhI strI [bhimbhI] vAdya -vizeSa, DhakkA / bhikkha as [bhikSU ] bhIkha mA~ganA / bhikkhana [bhaikSa] bhIkha / bhikSA - pamUha | 'jIvi vi [ 'jIvika] bhikhamaMgA / bhikkha dekho bhikkhA | bhAsura vi. bhAsvara, camakatA / ghora / bhISaNa | eka deva- vimAna | chanda - vizeSa | bhi dekho bha / bhiappai bhiapphai bhiassai } dekho bahassai / bhii dekho bhai = bhRti | bhiu puM [bhRgu] RSi-vizeSa | parvata - sAnu | zukra graha | mahAdeva | jamadagni / pradeza | bhRgu kA vaMzaja / rekhA, rAji / kaccha na. bhar3auca nagara / UMcA bhiuDa na [de] zarIra kA eka aMga / bhiuDi strI [bhRkuTi] bhauM-bhaMga / puM. bhiuDI bhagavAn neminAtha kA zAsanadeva | bhiura vi [bhidura] vinazvara / bhiuvva puM [ bhArgava ] bhRgu muni kA vaMzaja, pari vrAjaka - vizeSa | bhiMga va [] kAlA / nIla, harA / svIkRta | bhiMga puM [bhRGga] bhramara | pakSi-vizeSa / kITavizeSa | aMgAra, koyalA / kalpavRkSa kI eka jAti / chanda- vizeSa / upapati / bhA~garA kA per3a / jhArI / degNibhA strI [degnibhA] * pabhA strI [ 'prabhA ] puSkariNI-vizeSa | bhiMgA strI [bhRGgA] eka puSkariNI / bhiMgArI strI [ de. bhRGgArI ] kITa - vizeSa, cirI, jhillI / mazaka, DA~sa / bhijA strI [] mAliza / bhiTiyA strI [de. vRntAkI ] bhaMga kA gAcha / bhiDimAla puM [ bhindipAla ] zastra bhiDavAla vizeSa | bhikkhA strI [bhikSA ] bhIkha, yAcanA / yara vi [cara] bhikSuka / 'yariyA strI ['caryA ] bhikSA ke lie paryaTana / 'lAbhiya paM [lAbhika] bhikSuka - vizeSa / bhikhArI / bhi dekho bhiu / bhiMgAra puM [bhRGgAra] jhArI / pakSi- vizeSa / bhiguDi dekho bhiuDi | svarNa maya / jala-pAtra | bhikkhAga bhikkhAya bhikkhu puMstrI [bhikSu ] bhikhArI | muni, saMnyAsI, RSi / bauddha saMnyAsI / strI. 'NI / 0 * paDimA strI [ pratimA] sAdhu kA abhigrahavizeSa | vrata- vizeSa | 'paDiyA strI [pratijJA ] sAdhu kA uddezya, sAdhu ke nimitta / bhikkhuMDa dekho bhicchaMDa | bhikkhoMDa dekho bhicchaMDa bhikhAri (apa) vi vi [ bhikSAka] bhikSA se zarIranirvAha karanevAlA / [[bhikSAkArin] bhicca puM [ bhRtya ] naukara | vi. acchI taraha poSaNa karanevAlA / vi bharaNIya, poSaNIya / 'bhAva puM. naukarI / bhiccha dekho bhikkha / bhicchA dekho bhikkhA / bhicchaMDa vi [de. bhikSoNDa ] bhikhArI / puM. bauddha sAdhu /
Page #648
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhijja-bhisiNI saMkSipta prAkRta-hindI koSa 629 bhijja na [bhedya] kara-vizeSa, daNDa-vizeSa / bhibbhisa aka [bhAs + yaG = bAbhAsya] bhijjA dekho bhijjhaa| atyanta diipnaa| bhijjiya dekho bhijjhiya / bhimora puM (de. himora] hima kA madhya bhAga / bhijjhA strI [abhidhyA] lobha / bhiyaga dekho bhyg| bhijjhiya vi [abhidhyita] lobha kA viSaya, | bhilaMga puM [de] mrakSaNa / dekho bhiliMja / sundara / bhilagA dekho bhilugaa| bhiTTa saka [de] bheMTanA / bhiliMga saka [de] mAliza karanA / bhiTTaNa / na [de] bheMTa, upahAra / bhiliMga / pu [de] dhAnya-vizeSa, masUra / bhiTThA ) strii.| bhiliMgu ) bhiDa saka [de] bhir3anA / milanA, sttnaa| bhiliMja puM [de] ApAda-mastaka-taila-mardana / bhiNAsi puM [de] pakSi-vizeSa / bhiluMga puM [de. bhiluGka] hiMsaka pkssii| bhiNNa dekho bhinna / mara? (apa) puM. bhilugA strI [de] phaTI jamIna, bhUmi kI [degmahArASTra] eka chanda / phATa / bhitta dekho bhicca / bhilla puM. anArya deza yA jAti / bhittaga / na [de. bhittaka] khaNDa, ttukdd'aa| bhillamAla puM. kSatriya-vaMza / bhittaya / AdhA hissaa| bhillAyaI strI [bhallAtako] bhilAvA~ kA bhittara na de] drvaajaa| per3a / bhitti strI. bhIta / "saMdha na[degsandha] bhIta- bhillia strI [bhilita]khaNDita, tor3A huA / dIvAra kA saMdhAna / bhisa dekho bhAsa = bhAs / bhittirUva vi [de] TaMka se chinna / bhisa saka [pluS] jalAnA / bhittila na. eka deva-vimAna / bhisa saka [bhAyaya] DarAnA / bhitta vi [bhatta] bhedana karanevAlA / bhisa na [bhRza] atyanta, atizaya / bhittuM bhiMda kA hekR / bhisa dekho bisa / degkaMdaya puM [degkandaka] eka bhittUNa bhiMda kA saMkR. / prakAra kI khAne kI miSTa vastu / "muNAlI bhida dekho bhid| strI [ mRNAlI] kmlinii| bhinna vi. vidArita, khaNDita / prasphuTita / spho- bhisaa ' [bhiSaj] vaidya / bhagavAn mallinAtha Tita / vilakSaNa / parityakta / nyUna / 'kahA | kA prathama gaNadhara / strI [degkathA] maithuna-sambaddha bAta, rahasyA- | bhisaMta na [de] anartha / laap| degpaDavAiya vi [degpiNDapAtika] bhisaga dekho bhisaa / sphoTita anna Adi lene kI pratijJAvAlA / | bhisaNa saka [de] pheMkanA, DAlanA / degmAsa puM. pacIsa dina kA mahInA / muhutta na bhisarA strI [de] matsya pakar3ane kA jAla / ["muhUrta] antarmuhUrta / bhisAva saka [bhAyaya] ddraanaa| bhippha puM [bhISma] eka kuruvaMzIya kSatriya, | bhisiA / strI [de. bRSikA] AsanagAMgeya, bhISma pitaamh| bhayAnaka rasa / vi. bhisigA , vizeSa, RSi kA Asana / bhaya-janaka / bhisiNa dekho bhisnn| bhibbhala vi [viha vala] vyAkula / bhisiNI strI [bisinI] kmlinii|
Page #649
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhI / 630 saMkSipta prAkRta-hindI koSa bhisI-bhuassai bhisI strI [buSI] dekho bhisiaa| bhua puMstrI [bhuja] hAtha / gaNita-prasiddha rekhAbhisola na [de] nRtya-vizeSa / vizeSa / parisappa puMstrI [degparisarpa] hAtha bhiha / aka [bhI] ddrnaa| se calanevAlA prANI, sarpajAti / degmUla na. kA~kha / 'moyaga puM [degmocaka] ratna kI eka bhI strI. bhaya / vi. DaranevAlA / jAti / sappa puM [degsapaM] dekho degparisappa / bhIa vi [bhIta] DarA huaa| bhIya vi | degla vi [degvat] balavAn hAthavAlA / [degbhIta] atyanta DarA huaa| bhuaa dekho bhuag| bhoi strI [bhIti]bhaya / bhuaiMda puM [bhujagendra zreSTha sarpa / zeSanAga, bhIDa [de] dekho bhidd| vAsuki / degvuresa puM[degpureza] shriikRssnn| bhItara [de] dekho bhittr| bhuaIsara / puM [bhujagezvara] Upara dekho| bhIma vi [ bhIma ] bhayaMkara / puM. pANDava bhuaesara / "NaaraNAha puM [degnagaranAtha] zrIkRSNa / bhImasena / rAkSasa-nikAya kA dakSiNa dizA kA indra / bhAratavarSa kA bhAvI sAtavA~ bhuaMga puM [bhujaMga] sA~pa / viTa, vezyA-gAmI / prativAsudeva / laMkApati, rAkSasavaMza kA upapati / juaadd'ii| cora / badamAza, Thaga / kitti strI [degkRtti] kaMcuka / degpaAta rAjA / sagara cakravartI kA putra / damayaMtI kA pitaa| eka kul-putr| gujarAta kA (ap)| degppajAya na [prayAta] sarpa-gati / cAlukya-vaMzIya rAjA bhImadeva / hastinApura chanda-vizeSa / degrAa puM [degrAja], "vai puM nagara kA kUTagrAha rAjapuruSa / degeva puM [ deva] [degpati] zeSanAga / 'piAa (apa) dekho gujarAta kA cAlukya raajaa| kumAra puM. degppjaay| eka rAja-putra / 'ppabha puM [prabha] rAkSasa-vaMza | bhuaMgama puM [bhujaMgama] sarpa / eka cora / kA rAjA, laMkA-pati / degraha puM [pratha] | bhuaMgiNI / strI [bhujaGgI] vidyA-vizeSa / rAjA, damayaMtI kA pitA / degseNa puM [degsena] | bhuaMgI , nAgina / pANDava bhIma / kulakara puruSa / degAvali puM. | bhuaga puM [bhujaga] sA~pa / nAga-kumAra devaaMga-vidyA kA jAnakAra pahalA rudra puruSa / jAti / vAnavyaMtara, mahoraga-jAti / raMDIbAja / degAsura na. zAstra-vizeSa / vi. vilaasii| paririMgia na [degpaririGgata] bhImAsurakka na [bhImAsurokta, "rIya] eka chanda-vizeSa / degvaI strI [degvatI] indrANI, jainetara prAcIna zAstra / atikAya nAmaka mahoragendra kI agra-mahiSI / bhIru vi [bhIru] Darapoka / degvara puM. dvIpa-vizeSa / bhIsa saka [bhISay] DarAnA / bhuaga vi [bhojaka] pUjaka, sevA kAraka / bhIsaNa vi [bhISaNa] bhayaMkara / bhuagA strI [bhujagA] eka indrANI, atibhIsaya dekho bhesg| kAya indra kI agr-mhissii| bhIsAva dekho bhiis| bhuagosara dekho bhuaiisr| bhIha aka [bhI] DaranA / bhuaNa dekho bhuvaNa / bhua dekho bhuMja / bhuappai , bhua na [de] bhUrja-patra / rukkha puM [degvRkSa] | bhuapphai dekho bahassai / bhUrjapatra kA per3a / degvatta na [degpatra] bhojapatra / / bhuassai)
Page #650
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhumA , bhuA-bhuzkA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 631 bhuA dekho bhua = bhuja / | ho / sevita / anubhUta / na. bhakSaNa, bhojana / bhui strI [bhRti] poSaNa / vetana / mUlya / viSa-vizeSa / bhogi vi [degbhogin] jisane bhuuDi dekho bhiuDi / bhogoM kA sevana kiyA ho / bhugala na [de] vAdya-vizeSa / bhuttavva dekho bhuMja kA kR.| bhuja saka [bhuj] bhojana krnaa| pAlana bhutti strI [bhukti] bhojana / bhoga / AjIvikA karanA / bhoga karanA / anubhava krnaa| ke lie diyA jAtA gA~va, kSetra Adi bhujaga / vi [bhojaka] bhojana karanevAlA / __ girAsa / degvAla puM [pAla] girAsadAra / bhuMjaya / bhuttu vi [bhoktR] bhoganevAlA / bhuMjAva saka [bhojaya ] bhojana karAnA / bhuttUNa puM [de] bhRtya / pAlana karAnA / bhoga kraanaa| / bhutthala puM [de] billI ko pheMkA jAtA bhojana / bhuMjAvaya vi [bhojaka] bhojana karAnevAlA / bhuma dekho bhama = bhram / bhuMDa / puMstrI [de] sUkara, varAha / bhumadeg bhuMDIra, bhumayA strI [8] bhauM / bhuMbhala na [de] madya-pAtra / bhuMhaDi (apa) dekho bhUmi / bhummi (apa) dekho bhuumi| bhukka aka [ bukka ] zvAna kA bhUkanA / bhuruMDiA strI [de] shRgaalii| bhukkaNa [de] kuttaa| madya Adi kA maan| | bhuruMDiya / bhukkhA strI [de. bubhukSA] kssudhaa| deglu vi | bhurukuMDia vi [de] uddhUlita, dhUli-lipta / [degvat ] bhuukhaa| bhukkhia vi [de. bubhukSita] bhUkhA / bhulla aka [bhraMz] giranA / bhUlanA / bhugubhuga aka [ bhugabhugAya ] 'bhuga' 'bhuga' | bhulla vi [bhraSTa] bhUlA huA / AvAja karanA / bhullavia vi [bhraMzita] bhraSTa kiyA huA / bhugga vi [bhugna] mor3A huA, vakra, kuTila / bhullukI [de] dekho bhllukii| vi. bhagna / dagdha / bhUnA huaa| bhava dekho hava - bhU / bhuja (apa) dekho bhuj| bhuva dekho bhua = bhuja / bhujaMga dekho bhuaNg| bhuvaiMda dekho bhuaida / bhujaga dekho bhuaga = bhujaga / bhuvaNa na [bhuvana] jagat / jIva, prANI / bhujja dekho bhuj| AkAza / degkkhohaNI strI[kSobhanI] vidyAbhujja puM [bhUrja] vRkSa-vizeSa / na. usa kI vizeSa / degguru puM. jagat kA guru / "nAha puM chAla / 'patta, degvatta na [patra] vahI artha / [degnAtha] jagat kA traataa| degpAla puM. bArabhujja dekho bhuNj| havIM zatAbdI kA gopagiri kA rAjA / degbaMdhu bhujja vi [bhUyas ] prabhUta / puM [degbandhu] jagat kA bandhu / jinadeva / 'soha bhujjiya vi [de. bhugna] bhUnA huA dhAnya / puM [degzobha] sAtaveM baladeva ke dIkSaka jaina bhujjo aka [ bhUyas ] phira / muni / degAlaMkAra puM. rAvaNa kA paTTa-hastI / bhuNNa puM [bhrUNa] strI kA garbha / zizu / bhuvaNA strI [bhuvanA] vidyA-vizeSa / bhutta vi [bhukta] bhakSita / jisane bhojana kiyA bhuzkA (mA) dekho bhukkhaa| bhuruhaMDia )
Page #651
--------------------------------------------------------------------------
________________ 632 bhusa dekho busa / bhusuMDhi strI [ de. bhuzuNDi ] zastra - vizeSa / bhU dekho bhuva = bhU / bhU strI [] bhauM / bhU strI pRthivI / pRthvIkAya, pArthiva zarIravAlA jIva | 'Ara puM [dAra] sUara / 'kaMta puM [kAnta ] rAjA / " gola paM. golAkAra bhumaNDala | caMda puM [ candra ] pRthivI kA candra / 'cara vi. bhUmi para calane-phiranevAlA manuSya Adi / cchatta puMna [cchatra ] vanaspati- vizeSa | 'taNaga dekho 'yaNaya | dhaNa puM [dhana] rAjA / dhara puM narapati / parvata / "nAha puM ["nAtha ] rAjA / maha puM ahorAtra kA sattAIsavA~ muhUrta | puMna [tRNaka] vanaspati- vizeSa / vRkss| 'va puM [deg ] / vai puM rAjA / 'vAla puM [degpAla ] rAjA / vyaktivAcaka nAma / 'vitta puM [vitta ] rAjA | vIDha na [pITha ] bhUmi tala | 'hara dekho 'dhara / 'yaNaya ruha puM. [pati] bhU bhUa gAra / saMkSipta prAkRta-hindI koSa [bhUyas ] / 'gAra puM [kAra] karmabandha kA eka prakAra | dekho bhUo - bhUa puM [de] yantravAha, yantra-vAhaka puruSa / bhUavi [bhUta] vRtta, saMjAta, banA huA / atIta / prApta / samAna, sadRza / vAstavika, satya | vidyamAna / upamA, aupamya / tadarthabhAva / na prakRtyartha / puM. eka deva-jAti / pizAca / samudra - vizeSa / dvIpa - vizeSa / puMna. jantu, prANI / pRthivI Adi pA~ca mahAbhUta / per3a, vanaspati | iMda puM [deg indra ] bhUta-devoM kA indra | gaha puM [graha ] bhUta kA Aveza | gAma puM [grAma ] jIva-samUha / ttha vi [degrthaM] yathArthaM / degdinna puM [degdinna] eka jaina AcArya / eka cANDAla nAyaka / dinnA strI. eka antakRt strI / maharSi sthUlabhadra kI bhusabhUovadhAiya bhaginI / jaina sAdhvI / 'maMDalapavibhati na [ maNDalapravibhakti ] nATya-vidhi kA bheda / deglivi strI ['lipi] lipi - vizeSa 1 'vaDasA strI [vataMsA ] eka indrANI / eka rAjadhAnI / 'vAi, vAiya, vAdiya puM [vAdin, 'vAdika] eka deva-jAti / vi. bhUta graha kA upacAra karanevAlA, mantra - tantrAdi kA jAnakAra | 'vAya puM [ "vAda ] yathArthavAda / dRSTivAda, bArahavA~ jaina aMga-grantha / 'vijjA, "vejjA strI [vidyA ] Ayurveda kI bhUta-nigraha - vidyAnaMda puM [[nanda ] nAgakumAra devoM kA dakSiNa dizA kA indra | rAjA kUNika kA paTTa - hastI / dippaha puM [ nandaprabha ] bhUtAnanda indra kA eka utpAta - parvata / vAya dekho 'vAya / bhUaNNa puM [de ] jotI huI khala-bhUmi meM kiyA jAtA yajJa / bhUA strI [bhUtA] maharSi sthUlabhadra kI bhaginI, jaina sAdhvI / indrANI kI eka rAjadhAnI | bhUi strI [bhUti] sampatti / bhasma, rAkha / mahAdeva ke aMga kI bhasma | vRddhi / jIva rakSA | kamma puMna [karman ] zarIra Adi kI rakSA ke lie kiyA jAtA bhasmalepana - sUtrabaMdhanAdi / paNNa vi [ prajJa] jIva-rakSA kI buddhivAlA / jJAna kI vRddhivAlA, anantajJAnI / dekho 'bhUI / bhUiMda puM [bhUtendra ] bhUtoM kA indra / bhUiTTha vi [ bhUyiSTha ] atyanta | bhUiTThA strI [bhUteSTA] caturdazI tithi / bhUI dekho bhUi / 'kammiya vi [ " karmika ] bhUti karma karanevAlA / bhUo a [ bhUyas ] puna: / phira-phira / gAra puM [kAra] thor3I karma-prakRti ke bandha ke bAda honevAlA adhika prakRti-bandha | bhUoda puM [bhUtoda] samudra vizeSa / bhUovaghAiya vi [bhUtopaghAtin, 'ka] jIvo kI hiMsA karanevAlA /
Page #652
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhaMhaDI-bheruMDa saMkSipta prAkRta-hindI koSa bhaMhaDI (apa) dekho bhuumi| | bhe a [bhos] AmantraNa-sUcaka avyaya / bhUja dekho bhujja = bhuurj| bhea puMna [bheda] prakAra / vizeSa, pArthakya / eka bhUNa dekho bhuNNa / rAjanIti, phUTa / ghAva, AghAta / maNDala kA bhUpa dekho bhuu-v| avAntarAla, bIca kA bhaag| viccheda, bhUmaA dekho bhumyaa| vidAraNa, vinAza / degkara vi. viccheda-kartA / bhUmaNayA strI [de] sthagana, AcchAdana / degghAya puM ["ghAta] maMDala ke bIca meM gamana / bhUmi strI. pRthivI, kSetra / sthala, jamIna / degsamAvanna vi [degsamApanna bheda-prApta / kAla / maMjilA / degkaMpa puM [degkampa]bhU-kampa / bheaga vi [bhedaka] bheda-kAraka / deggiha, degghara na [deggRha] bhuigharA, tahakhAnA / | bheaya dekho bheag| deggoyariya vi [deggocarika] sthalacara, manuSya | bheilla vi [bhedavat] bheda vAlA / Adi / degcchatta na [degcchatra] vanaspati- bheura dekho bhiur| vizeSa / tala na. dharA-pRSTha / deva puM. | bheMDI strI [bhiNDA, degNDI] eka vanaspati / brAhmaNa / degphoDa puM [ degsphoTa ] vanaspati- bheMbhala dekho bhiNbhl| vizeSa / degphoDI strI [degsphoTI] eka prakAra | bheka dekho bheg| kA jaharIlA jantu / degbhAga puM. bhUmi-pradeza / | bhekkhasa puM de] rAkSasa kA pratipakSo / "ruha puna, bhUmisphoTa, vanaspati-vizeSa / degvaI | bhega puM [bheka] meMDhavaH / paM pati] / degvAla puM [degpAla] rAjA / | bhecchadeg dekho bhiMda / sua puM [degsuta] maMgala-graha / hara dekho bhejja dekho bhijja / degghara / dekho bhuumii| bhejja bhUmiA strI [bhUmikA] maMjila, mAla / nATaka bhejjalaya vi de] bhIru / meM pAtra kA vezAntara-grahaNa / bhejjalla , bhUmiMda puM [bhUmIndra] raajaa| bheDa vi [de. bhera bhIru / bhUmipisAya puM [ de. bhUmipizAca] tAr3a kA | | bheDaka dekho bhely| per3a / bhettu vi [bhettR] bhedn-krtaa| bhUmI dekho bhuumi| [degtuDayakUDa] na [degtuDaga- bhettuANa / bhida kA saMkR. / kUTa] eka vidyAdhara-nagara / bhuyaMga puM | bhettUNa [degbhujaGga] raajaa| bheda dekho bhiNd| bhUmIsa puM [bhUmIza] rAjA / bheda dekho bhea| bhUmIsara puM [bhUmIzvara] rAjA / bhedia vi [bhedita] bhinna kiyA huA / bhUyiTTa dekho bhUiTTha / bheraMDa puM [bheraNDa] deza-vizeSa / bhUri vi. pracura, atyanta / na. svarNa / dhana / | bherava na [bhairava] bhaya / puM. rAkSasa Adi "ssava zravasa]candravaMzIya rAjA bhrishrvaa| bhayaMkara prANI / dekho bhairava / degNaMda puM bhUsa saka [ bhUSay ] shobhaanaa| [degAnanda] eka yogii| bhUsaNa / na [bhUSaNa] alaMkAra, sajAvaTa / / bheri strI. vAdya-vizeSa, DhakkA / bhUsA / strI [bhUSA] / bherii| bhUharI strI [de] tilaka-vizeSa / bheruMDa puM [bheruNDa] bhAruDa pakSI / 80
Page #653
--------------------------------------------------------------------------
________________ 634 bheruMDa puM [de] cItA, zvApada / nirviSa sarpa 1 bherutAla puM. vRkSa- vizeSa 1 bhela saka [bhelay ] mizraNa karanA, bhelaya puM [de. bhelaka] ber3A, naukA / bhelavivi [bhelita ] mizrita, yukta / bhelI strI [de] AjJA / ber3A / dAsI / bhesa saka [bheSay ] DarAnA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa bheruMDa - bhoccA bhoiavi [bhojita ] jise bhojana karAyA ho / bhoiNI strI [ de. bhoginI] grAmAdhyakSa kI patnI / } milAnA / bhesaga puM [ bhISmaka ] rukmiNI kA pitA, kauNDinya- nagara kA eka rAjA / bhesaja na [bhaiSaja ] / bhesajja [bhaiSajya ] auSadha, davAI / bhesaNa dekho bhIsaNa / naukA | bho dekho bhuMja / bho a [bhos ] AmantraNa - dyotaka avyaya / bhosa [bhavat ] tuma, Apa / bhoa saka [ bhojay ] khilAnA, bhojana karAnA / bhoa puM [de. bhoga] bhAr3A, kirAyA / bho dekho bhoga | bhoa puM [bhoja], rAya puM [rAja] ujjayinI nagarI kA suprasiddha rAjA / bhoa vi [ bhauta] bhasma se upalipta / bhoga va [bhojaka] khAnevAlA, pAlaka / bhoaDA strI [de] kaccha, laMgoTa / bhoaNa na [bhojana ] bhakSaNa | bhAta Adi khAdya vastu / sataraha dinoM kA upavAsa / upabhoga / 'rukkha puM ['vRkSa ] bhojana denevAlI eka kalpavRkSa- jAti / bhoala (apa) puM [de. bhola] chanda- vizeSa / bhoiyA strI [bhogyA ] bhAryA / vezyA / bhoI bhoga-yukta, bhogAsakta, bhoI dekhoM bhodeg = bhavat / bhoMDa dekho bhuMDa | bhokkha dekho bhuMja | / / sarpa kI phaNA / bhoga puMna sparza, rasa Adi viSaya, upabhogya padArtha | viSaya - sevA / viSayAbhilASa | viSaya - sukha sthAnIya / eka kSatriya kula guru vaMza meM utpanna | zarIra / sarpa kA zarIra | karA dekho 'bhogaMkarA / kula na pUjya - sthAnIya kula - vizeSa / 'pura na. nagara - vizeSa | 'purisa puM [puruSa] bhogatatpara puruSa / 'bhAgi vi [bhAgin ] bhogazAlI / 'bhUma vi. bhoga-bhUmi meM utpanna | 'bhUmi strI. devakuru Adi akarma-bhUmi / 'bhAga puMna [bhoga] bhogArha zabdAdi viSaya, manojJa zabdAdi / mAliNI strI [mAlinI ] adholoka meM rahanevAlI eka dikkumArI devo / rAya puM [rAja ] bhoga-kula kA rAjA / 'vayA strI [' vatikA] lipi - vizeSa / 'vaI strI ['vatI] adholoka meM rahanevAlI eka dikkumArI devI / pakSa kI dUsarI, sAtavIM aura bArahavIM rAtri tithi | 'visa puM [ viSa] sarpa kI eka jAti | bhai vi [bhojin] bhojana karanevAlA / bhoi dekho bhogi / bhoi ) puM [de. bhogin, degka] grAma kA | bhogi puM [bhogin] sarpaM / puMna. zarIra / vi bhoia mukhiyA / maheza / f bhoia vi [bhogika ] vilAsI / bhoga- vaMza meM utpanna / bhoga-yukta, bhogAsakta, vilAsI / bhogga bhuMja kA kR. / bhoccA bhuMja kA saMkR. / madana- vyApAra / bhojana / guru amAtya Adi bhogaMkarA strI [bhogaMkarA ] adholoka meM rahanevAlI eka dikkumArI devI / bhogA strI [bhogA] devI vizeSa |
Page #654
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhauccha-maila bhoccha bhaMja kA bhavi. / bhoja bhuMja kA kR. / bhoTTaMta puM [bhoTAnta ] bhoTAna deza / vahA~ kA - rahanevAlA | saMkSipta prAkRta-hindI koSa bhoNa dekho bhoaNa / bhotta dekho bhutta / bhotta bhuMja kA kR. / bhottavva bhuMja kA kR. / bhottA bhU = bhuva = bhU kA saMkR. / bhavi [bhoktR] bhoganevAlA / bhottuM bhuMja kA kR. / bhuMja kA saMkR. / bhottUNa dekho bhuttUNa / bhodUNa bhU = bhuva = bhU kA saMkR. 1 bhomavi [ bhauma ] bhUmi - sambandhI / bhUmi meM utpanna / bhUmi kA vikAra / puM. maMgala graha | puM. nagarAkAra viziSTa sthAna | nagara / bhUmi ma ma puM. oSTha - sthAnIya vyaJjana varNa- vizeSa | ma a [mA] mata, nahIM / astra [ mRgayA ] zikAra / istrI [mRti] mauta | mai strI [mati] buddhi / indriya aura mana se honevAlA jnyaan| degannANa na [ ajJAna] viparIta yA mithyAdarzana-yukta mati- jJAna / NANa, NNANa na [jJAna] jJAna-vizeSa / 'nANAvaraNa na [ 'jJAnAvaraNa] mati-jJAna kA Avaraka karma / 'nANi vi ['jJAnin ] mati - jJAnavAlA / pattiyA strI ['pAtrikA] eka jaina muni - zAkhA | bhaMsa puM [bhraMza ] buddhi-vinAza | 'ma, maMta, 'vaMta vi [ mat] buddhimAn / maideg dekho maI = mRgI / maiavi [matta ] mada-yukta, unmatta / 635 kampAdi se zubhAzubha phala batalAnevAlA zAstra | ahorAtra kA sattAIsavAM muhUrtta / liyana [ka] bhUmi sambandhI mRSAvAda / bhomijja dekho bhomejja / bhomira dekho bhamira / bhomejjavi [ bhaumeya ] bhUmi kA vikAra | bhomeyaga pArthiva / puM. bhavanapati devajAti / bhoruDa puM [de] bhAruMDa pakSI / bhola saka [de] ThaganA / bhola vi [de] bhadra, sarala cittavAlA / bholaga puM [bholaka] yakSa- vizeSa | bholava saka [de] ThaganA / bhollaya na [ de] prabandha pravRtta pAtheya / bhovAla (apa) dekho bhU-vAla / bhohA (apa) dekho bhU = bhrU tri (apa) bhaMti mairA maireya * bhrAnti / maia dekho mA = mA maia vi [ de. matika ] bhatsita / na boye hue bIjoM ke AcchAdana kA kASThamaya khetI kA eka aujAra / maia vi [ya] taddhitapratyaya, nivRtta, banA huA / maiA strI [ mRgayA ] zikAra / maiMda puM [mainda] rAma kA eka sainika vAnara / iMda puM [ mRgendra ] siMha / eka chanda / maijja dekho maIa = madIya / maimohaNI strI I 1 madirA | strI [madirA] / na [maireya] / maila vi [malina] mailA, mala, asvaccha / maila puM [de] kalakala, kolAhala / maila vi[de. malina] teja-rahita, phIkA / maila saka [ malinay ] malina banAnA / - [de. matimohanI ]
Page #655
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa maila-maMkhali kalaMkita krnaa| | mauli puMstrI [mauli] mukuTa / mastaka / ziromaila aka [de. malinAya] phIkA lgnaa| veSTana, pgdd'ii| cUr3A, coTI / saMyata keza / puM mailaputtI strI [de] puSpavatI, rajasvalA strii| azoka vRkSa / strI. bhUmi / mailla vi [mRta] marA huaa| maulia vi [mukulita] saMkucita / mukulAmaihara puM[de] grAma-pradhAna / dekho myhr|| kAra kiyA huaa| ekatra sthita / kalikA maI strI [de] dArU / sahita / maI strI [mRgI] hiranI / mauvI dekho muii| maI dekho mai - mati / maUra puMstrI [mayUra] mora pakSI / degmAla na. maIa vi [madIya] merA, apanA / eka nagara / mau puM [de] parvata / maUrA strI [mayUrA] eka rAnI, mahApadma cakramau vi [degmRdu] komala, sukumAra / vartI kI mAtA / maua vi [de] garIba / maUha puM [mayUkha] kiraNa / kAnti, teja / mauia vi [madukita] jo mRdu banA ho / zikhA / zobhA / rAkSasa vaMza eka rAjA laMkAmauI dekho mau - mRdu / pati / mauMda puM [mukunda] viSNu, zrIkRSNa / vAdya | mae saka [maday] unmatta banAnA / vizeSa / maejArisa vi [mAdRza] mere jaisA / maukka dekho mAukka = mRdutva / | maM (apa) dekho ma / degkAra puM. 'mA' avyaya / mauDa puMna [mukuTa] zirA-bhUSaNa, kirITa / / maMkaDa dekho mkkdd| mauDa puM [de] dhammilla, kabarI, jUTa, juudd'aa| maMkaNa puM [matkuNa] kSudra kITa, khaTamala / mauDi / maMkaNa puMstrI [de. markaTa] vAnara / / mauNa dekho moNa / maMkAi puM [maGkAti] eka antakRd maharSi / maura puna [mukura] phUla kI kalI, baura / maMkAra puM [makAra] 'ma' akSara / darpaNa / kulAla-daNDa / bakula / mallikA, kolI maMkia na [maGkita] kUda kara jAnA / yA graMthi parNa-vRkSa, coraka / maMkuNa dekho maMkaNa = matkuNa / hatthi puM maura puM [de] vRkSa-vizeSa, apAmArga, | "hastina] gaNDIpada prANi-vizeSa / maurada ) oMgA, laTajIrA, circiraa|| maMkusa [de] dekho mNgus| maula dekho mauDa = mukuTa / maMkha dekho makkha = mrakS / mAula puMna [mukula] thor3I vikasita kalI, | maMkha puM [de] aNDa, vRSaNa / kalikA, baura / deha, AtmA / maMkha puM [maGkha] eka bhikSuka-jAti jo citrapaTa maula aka [mukulay] saMkucita honaa| dikhAkara jIvana nirvAha karatA hai / 'phalaya na maulAa aka [mukulaya] sakucanA / saka. , [phalaka] maMkha kA takhtA / nirvAha hetuka saMkucita krnaa| caitya / maulAva dekho maulA / maMkhaNa na [mrakSaNa] makkhana, mAliza / maulAvaa vi [mukulAyaka] saMkucita kartA / / maMkhali puM [maGkhali] eka maMkha-bhikSu, gozAlaka mauli puMstrI [de] hRdaya-rasa kA ucchln| kA pitA / "putta puM [degputra] gozAlaka, mauli puM [mukulin] sarpa-vizeSa / AjIvaka mata kA pravartaka eka bhikSu jo pahale
Page #656
--------------------------------------------------------------------------
________________ maMga-maMDa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 637 bhagavAn mahAvIra kA ziSya thaa| maMgalla vi [maGgalya, mAGgalya] mNglkaarii| maMga saka [maGaga ] jAnA / sAdhanA / jaannaa| maMgI strI [ maGgI ] SaDaja grAma kI eka maMga puM [ maGga] dharma | raMga ke kAma meM AtA muurcchnaa| eka dravya / maMgu puM [maGagu] jaina AcArya Aryamagu / maMgaiya dekho magaiya / maMgula na [de] aniSTa / pApa / puM. cora / vi maMgariyA strI [de] vAdya-vizeSa / asundara / maMgala puM [maGgala] aMgAraka graha / na. kalyANa, | maMgusa puM [de] nakula, bhujaparisarpa-vizeSa / zubha,kSema,zreya / vivAha sUtra-bandhana / vighn-kssy| | maMca puM [de] bandha / vighnakSaya ke lie iSTadeva-namaskAra Adi zubha | maMca paM[ maJca ] macAna, uccAsana / gaNitakArya / vighna-kSaya kA kAraNa / prazaMsAvAkya / / ___ zAstra kA tIsarA yoga, jisameM candrAdi iSTArtha-siddhi / AyaMbila tapa / ATha dinoM kA maMcAkAra se rahate haiM / degAimaMca {[degAtimaJca upavAsa / vi. iSTArtha-sAdhaka / degjjhaya puM macAna ke Upara kA maMca / gaNita-prasiddha eka ["dhvaja] mAMgalika dhvaja / "tUra na ["tUrya] | yoga jisameM candra, sUrya Adi nakSatra eka dUsare maMgala-vAdya / degdIva puM [ degdIpa ] mandira meM ke Upara rakkhe hue maMcoM ke AkAra se avaAratI ke bAda kiyA jAtA dIpaka / pADhaya | sthita hote haiN| puM [ degpAThaka ] mAgadha / pADhiyA strI | maMcI strI [maJcA] khaTiyA, khATa / [degpAThikA] devatA ke Age subaha aura sandhyA maMchuDu (apa) a [makSu] zIghra / meM bajAI jAtI viinnaa| maMjara puM [mArjAra] maMjAra, billA, bilAva / maMgala vi [de] samAna / na. agni / DorA maMjari strI [manari] dekho mNjrii| bunane kA eka sAdhana / vandanamAlA / maMjaria vi [maJjarita] maJjarI-yukta / maMgalaga puna [maGgalaka] svastika Adi ATha maMjariA / strI [maJjarikA, degrI] navotpanna mAgalika padArtha / maMjarI sukumAra pallavAkAra latA, baura / maMgalasajjha na [de] vaha kheta jisameM bIja bonA guMDI strI [guNDI] vallI-vizeSa / bAkI ho| maMjAra dekho mNjr| maMgalA strI [maGgalA] bhagavAn zrIsumatinAtha | maMjiA strI [de] tulasI / kI mAtA / maMjiTTa vi [mAJjiSTha] majITha raMgavAlA / magalAlayA strA [mngglaalyaa| eka ngraa| maMjiTThA strI [maJjiSThA] majITha, raMga-vizeSa / maMgalAvai puM [maGgalApAtin] saumanasa parvata maMjIra na [maJjIra] nUpura / chanda-vizeSa / kA eka kuutt| maMjIra na [de] sA~kala, jaMjora, sikar3a / maMgalAvaI strI [maGgalAvatI] mahAvideha varSa maMju vi [maJja] sundara / komala / iSTa / kA eka vijaya, prAnta vizeSa / maMjuA strI [de] tulsii| maMgalAvatta puM [maGgalAvarta] mahAvideha varSa kA maMjula vi [maJjula] ramaNIya, madhura / komala / eka vijaya, prAnta-vizeSa / deva-vizeSa / na. maMjusA / strI [maJjUSA] videha varSa kI eka eka deva-vimAna / eka zikhara / maMjUsA ) nagarI / choTI saMdUka / maMgalia / vi [mAGgalika] maMgala-janaka / maMTha vi [de] luccA, badamAza / puM. bandha / maMgalIa ) prazaMsA-vAkya bolnevaalaa| maMDa saka [maNDa] bhUSita karanA, sajAnA /
Page #657
--------------------------------------------------------------------------
________________ 638 saMkSipta prAkRta-hindI koSa maMDa-maMta maMDa saka [de] Age dhrnaa| prArambha krnaa| maMDava puM [maNDapa] vizrAma-sthAna / vallI maMDa puMna [maNDa] rasa / Adi se veSTita sthAna / snAna Adi karane maMDaa dekho maMDava = maNDapa / ! kA gRha / maMDaa , puM [maNDaka] khAdya-vizeSa, mAMDA, maMDava na [mANDavya] eka gotra, usameM utpanna / maMDaga / eka prakAra kI roTI / maMDaviA strI [maNDapikA] choTA maNDapa / maMDaga vi [maNDaka] zobhA bar3hAnevAlA / maMDavvAyaNa na [mANDavyAyana] gotra-vizeSa / maMDaNa na [maNDana] bhUSaNa / vi. zobhA bar3hAne- maMDAvaNa na [maNDana] vibhUSita karAnA / vAlA / degdhAI strI [degdhAtrI] AbhUSaNa | degdhAI strI [ dhAtrI] sajAnevAlI dAsI / pahanAnevAlI daasii| maMDAvaya vi [maNDaka] sjaanevaalaa| maMDala puM [de. maNDala] zvAna / maMDideg / vi [maNDita] bhUSita / puM. bha0 maMDala na [maNDala] samUha / deza / vRttAkAra maMDia , mahAvIra kA SaSTha gaNadhara / eka padArtha / gola AkAra se vessttn| candra-sUrya Adi cora / kucchi puna [degkukSi] caitya-vizeSa / Adi kA cAra-kSetra / saMsAra / eka kuSTha rog| putta puM [ "putra ] gvIra kA chaThavA~ eka vRttAkAra dAda-dadru / bimba / subhaToM kA gaNadhara / sthAna-vizeSa / maNDalAkAra paribhramaNa / iMgita maMDia vi [de] raci / , banAyA huaa| bichAyA kSetra / paM. narakAvAsa-vizeSa / degva vi [degvat] | huA / Age dhmaa| Arabdha / maNDala meM paribhramaNa karanevAlA / hiva puM maMDilla puM [de) duA, pakvAnna-vizeSa / [dhip]| degAhivai puM [degAdhipati] maMDI strI!! ddhknii| anna kA agra rasa / mnnddlaadhiish| mA~r3I, kalapa, leI / pAhuDiyA strI maMDala puMna [maNDala] yoddhA kA yuddha samaya kA [prAbhUtikA] anna ke mAMr3a ko dUsare pAtra Asana / degpavesa puM [praveza] eka prAcIna | __ meM rakhakara dI jAtI bhikSA-grahaNa kA doSa / jaina zAstra / maMDuka / dekho mNdduua| maMDalagga puna [maNDalAna] talavAra, khaDga / maMDalaya puM [maNDalaka] eka mApa, bAraha karma- maMDukkaliyA / strI [maNDUkikA] bhekii| mASakoM kA eka bA~Ta / maMDukkiyA JzAka yA vanaspati-vizeSa / maMDali puM [maNDalin] cakra-vAta, bavaMDara / / maMjuga puM [maNDUka]meMDhaka / zyonAka / vRkSa / mANDalika raajaa| sarpa kI eka jAti / na. maMDUa / sonApAThA / bandha-vizeSa / chandakautsa gotra kI eka zAkhA / puMstrI. usa gotra maMDUka vizeSa / degppua na ["pluta] bheka meM utpanna / degpurI strI. gujarAta kA eka | maMDUra kI cAla / puM. bheka kI gati vAlA nagara / jyotiSa kA yoga / maMDalia vi [maNDalika, mANDalika] maMDovara na [maNDovara] nagara-vizeSa / mnnddlaakaarvaalaa| puM. maMDala rUpa se sthita | | maMta saka [mantraya] gupta parAmarza yA masalahata parvata-vizeSa / maNDalAdhIza, sAmAnya raajaa| karanA / AmantraNa yA jApa krnaa| maMDalI strI [maNDalI] paMkti, samUha / azva maMta puMna [mantra] gupta bAta yA AlocanA / kI eka gati / vRttAkAra maMDala-samaha / jApa karane yogya praNavAdika akSara-paddhati / maMDalIa dekho maMDalia = mnnddlik| jaMbhaga puM [degjRmbhaka] eka deva-jAti / maMDakka /
Page #658
--------------------------------------------------------------------------
________________ maMta-maMbhIsa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 639 degdevayA strI [degdevatA] mantrAdhiSThAyaka deva / / avasthA / degnnu vi [degjJa] mantra kA jAnakAra / degvAi maMda puM [manda] zanizcara graha / hAthI kI eka vi [degvAdin] mAntrika / degsiddha vi. saba jAti / vi. alasa, dhImA, mRdu / alpa, mUrkha / mantra jisake svAdhIna hoN| bahu-mantra / pradhAna : nIca, khala / rogii| deguNNiyA strI mntrvaalaa| [degpuNyikA] devI-vizeSa / bhagga vi[ bhAgya], maMta vi [mAntra] mantra-sambandhI, mAntrika / __degbhAa vi [ bhAga degbhAgya], bhAi vi maMtakkha na [de] lajjA / duHkha / aparAdha / / [ bhAgin]kamanasIba / degbhAga dekho degbhAa / maMtara dekho vNtr| maMda na [mAndya ] roga / bevakUphI / maMtA a [matvA] jAnakara / maMdakkha na [mandAkSa] lajjA / maMti puM [mantrin] mantrI, amAtya, dIvAna / maMdaga na [mandaka] eka prakAra kA gAna / vi. mantroM kA jAnakAra / maMdara puM [mandara] meru parvata / bhagavAn vimalamaMti puM [de] vivAha-gaNaka, jozI, jyotirvid / nAtha kA prathama gaNadhara / vAnaradvIpa kA rAjA / maMtia vi [mAntrika mantra kA jJAtA / maruyakumAra kA putra / chanda-bheda / mandaramaMtiNa dekho maMti = mantrin / parvata kA adhiSThAyaka deva / "pura na. nagaramaMtu vi [mantu jnyaataa| paMjIva, praannii| vizeSa / maMtu dekho maNNu / degma vi [degmat] krodhI / maMdA strI [mandA] mnd-strii| manuSya kI daza maMtu puna [degmantu] aparAdha / avasthAoM meM tIsarI avasthA / maMtuA strI [de] lajjA, zarama / maMdAiNI strI [mandAkinI] gaMgA nadI / maMtelli strI [de] mainA / rAmacandra ke putra lada kI strii| maMtha saka [mantha] viloDana krnaa| mAranA, maMdAya krivi [manda] dhIme se / hiMsA karanA / aka. kleza paanaa| gharSaNa maMdAya na [mandAya] geya-vizeSa / krnaa| maMdAra puM [mandAra] eka kalpavRkSa / pAribhadra maMtha puM [mantha] dahI vilone kI mthnii| vRkSa / na. eka phUla / kevali-samuddhAta ke samaya manthAkAra kiyA maMdia vi [mAndika] mandatA vAlA, manda / jAtA jIva-pradeza-samUha / maMdira na [mandira] gRha / nagara-vizeSa / maMtha (apa) dekho mattha = masta / maMdira vi [mAndira] mandira-nagara kA / mNthnniaa| strI [ manthanikA ] maMthanI / / maMdIra na [de] sAMkala / manthAna-daNDa / maMthaNI , dahI mahane kI iMDiyA / strI maduya puM [de. manduka] jalajantu-vizeSa / [manthanI] / | maMdurA strI [mandurA] azva-zAlA / maMthara vi [manthara] manda / puM. manthana-daNDa / | maMdodarI / strI [mandodarI] rAvaNa-patnI / maMthara vi [de. manthara] vakra / strIna. kusumbha maMdoyarI , eka vaNik patnI / yA kusuma kA pedd'| maMdozaNa (maa)| vi [mandoSNa] alpa garama / maMthara vi [de] bahu, pracura, prabhUta / maMdhAu puM [mAndhAtR] harivaMza kA eka rAjA / maMthANa puM [manthAna] viloDana-daNDa / maMdhAdaNa puM [mandhAdana] meSa, gADara / maMthu puna [de] badarAdi-cUrNa / cUra, bukanI / maMdhAya puM [de] zrImanta / / dUdha ke maTThA aura mAkhana ke bIca kI / maMbhIsa (apa) saka [mA+bhI] Darane kA niSedha
Page #659
--------------------------------------------------------------------------
________________ 640 karanA, abhaya denA / maMsa puMna [mAMsa] mAMsa, gozta, pizita / itta vi ['vat ] mAMsa-lolupa / 'khala na mAMsa sukhAne kA sthAna | cakkhu puMna [ 'cakSus ] mAMsa-maya cakSu | vi. jJAna cakSu rahita / saNa vi[shn]| si, siNa vi [zin ] mAMsa bhakSaka | saMkSipta prAkRta-hindI koSa kA phUla magadaMtiA strI [de. magadantikA ] meMhadI kA gAcha / meMhadI kI pattI / magara puM [ makara] dekho mayara | magariyA strI [makarikA ] vAdya-vizeSa | magasira strIna [ mRgaziras ] nakSatra - vizeSa / magaha dekho mAga | degtittha na ['tIrtha] tIrtha - vizeSa | maMsa na [ mAMsa] phala kA garbha / maMsala vi [ mAMsala ] pona, puSTa, upacita / maMsI strI [mAMsI] jaTAmAMsI / maMsu puMna [ma] dAr3hI-mUMcha / dekha maMsa | gandha - dravya - vizeSa, maMsuDaga na [de. mAMsonduka ] mAMsa-khaNDa / maMsulla vi [mAMsavat] mAMsavAlA / makkaMDe puM [ mArkaNDeya ] [RSi- vizeSa / makkaDa puM [markaTa] vAnara / makar3A / kor3A eka chanda | 'baMdha puM [deg bandha] nArAca bandha / saMtANa puM [saMtAna ] makar3A kA jAla / makkaDabaMdha na [de] zrRMkhalAkAra grIvA-bhUSaNa | makkala (apa) dekho makkaDa / makkAra puM. [mAkAra ] 'mA' varNa / niSedha-sUcaka eka prAcIna daNDa-nIti | makkhaNa na [ prakSaNa ] navanIta / mAliza | makkhara puM [ maskara ] gati / jJAna / bA~sa / chidravAlA bA~sa | makkhana [mAkSika] makSikA saMcita madhu | makkhi strI [makSikA ] makkhI / maMsa - maggasirI magaha puM. ba. [ magadha ] deza - vizeSa / 'varaccha [' varAkSa ] AbharaNa-vizeSa | Tpura na [ pura] nagara- vizeSa | dekho mayaha / makkuNa dekho maMkuNa / maggaa makkoDa puM [de] yantra- gumphanArtha rAzi / puMstrI. magga cIMTA / makkhasaka [kSa ] cupar3anA / snigdha dravya se maggaa vi [mArgaka] mA~ganevAlA | mAliza karanA / magA a [ de] pazcAt, pIche / maguMda dekho mauMda = mukunda / magga saka [mArgay ] mA~ganA / khojanA / maga aka [mag] gamana karanA, calanA / magga puM [mArga ] rAstA / " Nu vi [ 'jJa ] mArga kA jAnakAra / 'ttha vi ['stha] mArga meM sthita / solaha se jyAdA varSa kI umravAlA / 'daya vi. mArga-darzaka | viu vi [vit] mArga kA jAnakAra | 'havi [gha] mArganAzaka / NusAra [iAnusArin] mArga kA anuyAyI / magga puM [ mArga ] AkAza / Avazyaka karma, sAmayika Adi SaT karma / puM [de] pazcAta, pIche / maggaNa puM [ mArgaNa] yAcaka | bANa | na. anveSaNa | mArgaNA, vicAraNA, paryAlocana / maggaNayA strI [mArgaNA] hA jJAna, ha maggaNiravi [] anugamana karane kI Adata vAlA / maggasira puM [ mArgazira ] magasiramAsa, aga maga avi [de] hAtha meM bA~dhA huA / magaNa puM. tIna guru akSaroM kI saMjJA / hana / magati strI [] mAlatI kA phUla / mogarA | maggasirI strI [mArgazirI] magasira mAsa kI
Page #660
--------------------------------------------------------------------------
________________ maggilla-majjha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 641 pUrNimA / magasira kI amAvasa / / macchikA (mA) dekho mAu = mAtR / maggilla vi [de] pAzcAtya, pIche kA / mcchigaa| maggu puM [madgu] pakSi-vizeSa, jala kAka / macchiyA strI [makSikA] makkhI / magha puM [magha] megha / macchI maghamagha aka [ prasa] phailanA, gandha kA majja saka [mad] abhimAna karanA / pasaranA / majja aka [masj snAna karanA / DUbanA / maghava puM [maghavan] indra , devraaj| tRtIya | majja saka [mRj] sApha karanA / cakravartI raajaa| majja na [madya] daaruu| 'itta vi [degvat] maghavA strI. chaThavIM naraka-bhUmi / madirA-lolupa / degva vi [pa] madya-pAna / maghA strI. Upara dekho / mahA = maghA / vIa vi [degpIna] jisane madya-pAna kiyA . maghoNa [de maghavan] dekho maghava / ho| macca apha [mad] garva karanA / majjaga vi [mAdyaka] madya-sambandhI / macca (apa) dekho mNc| majjaNa na [majjana] snAna / DUbanA / degghara macca na [3] mala, maila / na [deggRha] snAna-gRha / 'dhAI strI [ dhAtrI] macca ) puM [martya] manuSya / degloa puM pAlI strI. snAna karAne-vAlI dAsI / maccia ) [degloka] manuSyaloka / degloIya majjaNa na [mArjana] sApha karanA, zuddhi / vi. vi [deglokIya] manuSya-loka-sambandhI / mArjana karanevAlA / degghara na [deggRha] zuddhimaccia vi [de] mala-yukta / gRha / maccu puM [mRtyu] mauta / yama, yamarAja / rAvaNa majjara dekho mNjr| kA eka sainika / majjA strI [de. maryA] maryAdA / maccha puM [matsya] machalI / rAhu / deza- majjA strI majjA dhAtu-vizeSa, carbI, haDDI vizeSa / eka chanda / degkhala na. matsyoM ko ke bhItara kA guudaa| sukhAna kA sthAna / badha pu / bandha] majjAilla vi [maryAdina] maryAdAvAlA / macchImAra / majjAyA strI [maryAdA] nyAyya-patha-sthiti, maccha puna [matsya] matsya ke AkAra kI eka vyavasthA / sImA, avadhi / kinArA / vanaspati / majjAra puMstrI [mArjAra] bilAva / vanaspatimacchaMDiA strI [matsyaNDikA] khaNDazarkarA / vizeSa / macchaMDI strI [matsyaNDI] zakkara / majjAra puM [mArjAra] vAyu-vizeSa / macchaMta maMtha = manth kA kavakR. / majia vi [de] avalokita, nirIkSita / macchaMdha dekho mcch-bNdh| pIta / macchara puM [ matsara ] IrSyA / kop| vi majjiA strI [mArjitA] rasAlA, bhakSyaIrSyAlu / krodhI / kRpaNa / vizeSa-dahI, zakkara kA zrIkhaNDa / macchara na [mAtsarya] dveSa / majjokka vi [de] abhinava, nUtana / / macchala dekho macchara = matsara / majjha na [madhya] antarAla, bIca / zarIra kA macchia dekho makkhia = mAkSika / avarAva-vizeSa / antya aura parArghya ke bIca macchia vi [mAtsyika] macchImAra / kI gaMkhyA / vi. madhyavartI / 'esa puM [degdeza]
Page #661
--------------------------------------------------------------------------
________________ ri- 07 saMkSipta prAkRta-hindI koSa majjhaa-maDDua gaMgA aura yamunA ke bIca kA pradeza, madhya | maTuhia na [de] pariNIta strI kA kopa / prAnta / deggaya vi [deggata] bIca kA, madhya meM vi. kaluSa / azuci, mailaa| sthita / puM. avadhijJAna kA eka bhed| maTTha vi [de] AlasI, manda, jdd'| gevejjaya na [deggreveyaka] devaloka-vizeSa / maTTha vi [mRSTa] mArjita, zuddha / masRNa, cikanA / degTia vi [degsthita] taTastha / degNNa, degha ghisA huA / na. miraca / puM [hna] dopahara / na. pUrvArdha tapa / Nhatara maDa vi [de. mRta] marA huA, nirjIva / puM[hnataru] madhyAhna meM phUlanevAlA lAla degAi vi [degdin] nirjIva vastu ko khAnephUlavAlA vRkSa / 'ttha vi [degstha] taTastha / vAlA / saya puM [degAzraya] zmazAna / bIca meM rahA huaa| 'desa dekho es| degma | maDa puM [de] kaMTha, galA / vi. majhalA / ratta puM [rAtra] nizItha / maDaMba puMna [de. maDamba] jisake cAroM ora eka prayaNi strI [degrajani madhya rAtri / 'loga yojana taka koI gAMva na ho aisA gAMva / pu| laak| maru pavata / vAtta vi / vatin | maDakka puM [de] garva / kalaza / antargata / vilia vi ["valita] bIca meM maDakkiyA strI [de] choTA maTakA / mur3A huA / citta meM kuTila / maDappa majjhaa ' [de] naaii| maDappara pu [de] ahaMkAra / majjhaAra na [de] madhya / maDapphara majjhaMtia na [de] madhyAhna / majjhaMdiNa na [madhyandina] madhyAhna / maDabha vi. kubja, vAmana / maDamaDa aka [maDamaDAya] maDa-maDa majjhaMmajjha na [madhyamadhya] ThIka bIca / maDamaDamaDa , AvAja karanA / saka. maDa-maDa majjhagAra dekho majjhaAra / AvAja ho usa taraha mAranA / majjhaNhiya vi mAdhyAhnika] madhyAhna maDaya na [mRtaka] mudd'daa| deggiha na [deggRha] smbndhii| kabra / degceia na [degcaitya] mRtaka catyamajjhattha na [mAdhyasthya] taTasthatA, madhya- smAraka-mandira / degDAha puM ['dAha] citA / sthatA / degthUbhiyA strI [degstUpikA] mRtaka kA choTA majjhima vi [madhyama] mdhy-vrtii| puM. svara- | smAraka-stUpa / vizeSa / ratta puM [ rAtra] nizItha, madhya- | maDaya puM [de] bagIcA / raatri| maDavojjhA strI [de] zibikA / majjhimagaMDa na [de] udara / maDaha vi [de] laghu, choTA / svalpa / majjhimA strI [madhyamA] bIca kI uNglii| maDahara puM [de] abhimAna / eka jaina muni-shaakhaa| maDiA strI [de] samAhata strI, Ahata majjhimilla vi [madhyama] bIca kA / mhilaa| majjhimillA dekho majjhimA / maDuvaia vi [de] hata, vidhvasta / tIkSNa / majjhilla vi [mAdhyika, madhyama] majhalA / maDDa saka [mRd] mardana krnaa| maTTa vi [de] zRGga-rahita / maDDaya puM [de. maDDaka] vAdya-vizeSa / maTTiA) strI [mRttikA] miTTI / maDDA strI [de] balAtkAra, haTha / AjJA / maTTI / strI [mRt, mRttikA] / / maDDua dekho mdua|
Page #662
--------------------------------------------------------------------------
________________ maDha-maNi saMkSipta prAkRta-hindI koSa maDha dekho mdddd| maNaMsi vi [manasvin] prazasta manavAlA / maDha puMna [maTha] vratiyoM-saMnyAsiyoM kA Azrama / maNaMsiladeg / strI [manaHzilA] lAla varNa maDhia vi [de] khacita / pariveSTita / maNaMsilA ) kI eka upadhAtu, mainazila / maDhI strI [maThikA] choTA maTha / maNaga puM [manaka] zayyaMbhavasUri kA putra aura maNa saka [man] mAnanA / jaannaa| cintana bAla ziSya / dekho maNaya / krnaa| maNaguliyA strI [de] pIThikA / maNaya puM [manaka] dvitIya naraka-bhUmi kA maNa puna [ manas ] mana, antaHkaraNa, citta / / tIsarA narakendraka / dekho mnng| degagutti strI ["agupti] mana kA asaMyama / maNayaM a [manAg] alpa, thor3A / degkaraNa na. cintana, paryAlocana / 'gutta vi | maNasa dekho maNa = manas / [deggupta] mana kA sNymii| gutti strI maNasila ) dekho mnnNsilaa| [deggupti] mana kA saMyama / jANua vi [jJa] | | maNasilA / mana kA jnyaataa| manohara / degjIvia vi [degjIvika] mana ko AtmA mAnanevAlA / | maNasIkara saka [manasi + kR] cintana karanA, joa puM [degyoga] mana kI ceSTA / degjja, mana meM rkhnaa| degNNu, degNNua dekho degjANua / 'thaMbhaNI strI maNassi dekho mnnNsi| maNA ["stambhanI] mana ko stabdha karanevAlI vidyA / nANa na [degjJAna] manaHparyava jJAna / maNAu dekho mnnyN| maNAuM degpajjatti strI [degparyApti] pudgaloM ko mana ke rUpa meM pariNata karane kI zakti / degpajjava maNAgaM puM [degparyava] dUsare ke mana kI avasthA ko maNAla dekho muNAla / jAnanevAlA jJAna / pasiNavijjA strI maNAliyA strI [mRNAlikA] / dekho muNA[degpraznavidyA] mana ke praznoM kA uttara dene- | liaa| vAlI vidyA / balia vi [balin, 'ka] maNAsilA dekho mnnNsilaa| mano-balavAlA / "mohaNa vi [degmohana] mana maNi puMstrI. muktA Adi ratna / aMga puM ko mugdha karanevAlA / yogi vi [degyogin] ! [degaGga] kalpa-vRkSa kI eka jAti jo AbhUmana kI cessttaavaalaa| degvaggaNA strI | SaNa detI hai / Ara puM [degkAra] jauharI / [degvargaNA] mana ke rUpa meM pariNata honevAlA | kaMcaNa na [degkAJcana] rukmi-parvata kA eka pudgl-smuuh| degvajja na [ vajra] eka | zikhara / kUDa na [degkUTa] rucaka parvata kA vidyAdhara-nagara / degsamii strI [degsamiti] eka zikhara / degkkhaia vi [degkhacita] ratnamana kA saMyama / "samiya vi ["samita] mana | jaTita / 'caiyA strI ["cayitA] nagarIko saMyama meM rakhanevAlA / "haMsa puM. chanda- vizeSa / "cUDa puM. eka vidyA-dhara nRpa / vizeSa / deghara visundara / degharaNa puna. eka jAla na. maNi-mAlA / toraNa na. nagaramAtrA-paddhati / "bhirAma vi [degabhirAma] vizeSa / degpa dekho degv| peDhiyA strI manohara / ma vi [degApa] sundara / dekho [degpIThikA] maNi-maya pIThikA / 'ppabha puM maNo / [prabha] eka vidyAdhara / degbhadda puM [degbhadra] maNaM dekho maNayaM / eka jaina muni / bhUmi strI. maNi-khacita
Page #663
--------------------------------------------------------------------------
________________ 644 saMkSipta prAkRta-hindI koSa maNi-mattaMDa jamIna / maiya, degmaya vi [degmaya] maNi- maNo dekho maNa - manas / gama na. devamaya / degraha puM [degratha] eka rAjA / degva puM vimAna-vizeSa / jja vi [jJa] sundara / [pa] yakSa / sarpa, naag| samudra / degvaI strI pu. gulma-vizeSa / degNNa vi [jJa] manohara / [degmatI] nagarI-vizeSa / degvaMdha puM [degbandha] degbhava puM. kAmadeva / 'bhiramaNijja vi hAtha aura prakoSTha ke bIca kA avayava / [degbhiramaNIya] sundara, cittAkarSaka / bhU' puM. vAlaya puM [ pAlaka, vAlaka] samudra / | kanda / degmaya vi. mAnasika / degmANasiya vi degsalAgA strI [zalAkA] madya-vizeSa / [ mAnasika]vacanase aprakaTita-mAnasika duHkha deghiyaya puM [ hRdaya] deva-vizeSa / Adi / degrama vi ramaNIya / puM. eka vimAmaNia na [maNita] saMbhoga-samaya kA strI kA nendraka / meru parvata / rAkSasa-vaMzakA eka laMkAavyakta zabda / pati / kinnara-devoM kI eka jAti / rucaka dvIpa maNiaM dekho maNayaM / kA adhiSThAyaka deva / tRtIya graiveyaka-vimAna / maNiaDa (apa) puM [maNi] mAlA kA sumera / AThaveM devaloka ke indra kA pAriyAnika maNicchia vi [manaIpsita] mano'bhISTa / vimAna / eka deva-vimAna / mithilA kA eka maNi? vi [manaiSTa] mana ko priya / caitya / upavana-vizeSa / degramA strI. caturtha maNiNAyahara na [de. maNinAgagRha] samudra / vAsudeva kI pttraanii| bhagavAn supArzvanAtha maNiraiA strI [de] kaTIsUtra / kI diikssaa-shivikaa| zakra kI aJjukA maNIsA strI [manISA buddhi, medhA, prajJA / nAmaka indrANI kI eka rAjadhAnI / degraha puM maNIsi vi [mniissin| buddhimAn, paNDita / [degratha] mana kA abhilASa / pakSa kA tRtIya maNIsida vi [manISita] vAJchita / divasa / deghaMsa puM. chanda-vizeSa / deghara puM. pakSa maNu puM manu smRti kartA muni-vizeSa / prajA- | kA tRtIya divasa / chanda-vizeSa / vi. sundara / pati-vizeSa / na. eka deva-vimAna / harA strI. bhagavAn padmaprabha kI dIkSAmaNua ' [manuja] manuSya / bhagavAn zreyAMsanAtha | zivikA / hava dekho bhava / hirAma vi kA zAsana-yakSa / vi. manuSya-sambandhI / [degbhirAma] sundara / maNuiMda puM [manujendra] rAjA / maNosilA dekho mnnNsilaa| maNuI strI [manujI] naarii| maNNa dekho maNa = man / maNuesara puM [manujezvara] rAjA / maNNaNa na [mAnana] mAnanA, Adara / maNujja / vi [manojJa] sundara / maNNe dekho mnne| maNuNNa / matta vi. mada-yukta / na. dArU / nazA / degjalA maNusa / puMstrI [manuSya] mAnava, martya / strI. nadI-vizeSa / maNussa / khetta na [ kSetra] manuSyaloka / matta dekho matta = ' matta dekho metta = mAtra / . seNiyAparikamma puM [zreNikApari- | matta na [amatra, mAtra] bhAjana / dekho karman] dRSTivAda kA eka sUtra / / mtty| maNussa vi [mAnuSya] manuSya-sambandhI / matta (apa) dekho macca = mayaM / maNussida puM [manuSyendra] rAjA, nr-pti| mattaMgaya puM [mattAGgaka, degda] madya denevAlA maNUsa dekho mnnuss| kalpataru / maNe a [manye vimarza-sUcaka avyaya / / mattaMDa [mArtaNDa] sUrya /
Page #664
--------------------------------------------------------------------------
________________ mattaMga-mamAya saMkSipta prAkRta-hindI koSa mattaga na [de] peshaab| masalanA, malanA / mardana karanA / mattaga / puna [amatra, mAtraka] bhAjana / maddaNa na [mardana] aMga-cappI, mAliza / hiMsA mattaya / choTA pAtra / karanA / vi. mardana krnevaalaa| mattaya dekho mattaga = de / maddala puM [mardala] vAdya vizeSa, muraja, mRdaMga / mattallI strI [de] balAtkAra / maddalia vi [mArdalika] mRdaMga bajAnevAlA / mattavAraNa puna [mattavAraNa] barAmadA, | maddava na [mArdava] mRdutA, namratA, vinaya / dAlAna / maddI strI [mAdrI] rAjA zizupAla kI mA~ / mattavAla puM [de] madonmatta / rAjA pANDu kI eka strii| mattA strI [mAtrA] parimANa / aMza, hissaa| madua puM [maduka] bhagavAn mahAvIra kA samaya kA sUkSma nApa / sUkSma uccAraNa- rAjagRha-nivAsI eka upAsaka / kAlavAlA varNAvayava / alpa, leza / maduga puM [madgu,'ka] dekho maggu / mattA a (matvA] jAnakara / maduga dekho mudug| mattAlaMba puM [de. mattAlamba] barAmadA / | madhu dekho mhu| mattiyA strI [mattikA] mittttii| "vaI strI madhudhAda puM [madhughAta] eka mleccha-jAti / [degvatI] nArI-vizeSa, dazArNadeza kI rAja madhura dekho mhur| dhaanii| madhusittha dekho mahusittha / mattha / puMna [masta, "ka] sira / ttha madhUlA strI [de. madhUlA] pAda-gaNDa / matthaya / vi [stha] sira meM sthita / degmaNi mana a [de] niSedhArthaka avyaya, mata, nahIM / paM. ziromaNi, pradhAna, mukhya / manna dekho mANa = mAnay / matthaya puMna [mastaka] garbha, phala Adi kaa|| | mannA strI [manana] mati, buddhi / Alocana, cintana / matthayadhoya vi [de. dhautamastaka] dAsatva se mannA strI [mAnyA] abhyupagama, svIkAra / mukta, gulAmI se mukta kiyA huaa| mannAya dekho mANa = mAnay / matthuluMga / na [mastuluGga] mastaka-sneha, matthuluya / sira meM se nikalatA cikanA mannu puM [manyu] krodha, dainya / ahaMkAra / zoka / yajJa / padArtha / meda kA phipphisa Adi / matha dekho mh| mannuiya vi [manyavita] manyu-yukta, kupita / mannusiya vi [de] udvigna / mada dekho my| madaNa dekho mynn| mappa na [de] mApa, bA~Ta / madaNasalA(gA) dekho mynnslaagaa| mabbhIsaDI, (apa) strI [mAbhaiSIH] abhayamadaNA dekho mayaNA - mdnaa| mabbhIsA vacana / madaNijja vi [madanIya] kAmoddIpaka / | mamakAra puM [mamakAra] mamatva, moha, prema / madi dekhoM mai = mati / mamaccaya vi [madIya] merA / madIa dekho mii| mamatta / na [mamatva] moha, sneha / strI maduvI dekho muii| mamayA ) [mamatA] / madolI strI [de] duutii| mamA saka [mamAya] mamatA karanA / madda saka [mRd] cUrNa karanA / mAliza karanA, | mamAya [de] grahaNa karanA /
Page #665
--------------------------------------------------------------------------
________________ 646 mayaMga / saMkSipta prAkRta-hindI koSa mamAya-mayaNa mamAya vi [mamAya] mamatva krnevaalaa| degcchI strI [degTkSI] hariNa ke samAna-netramami vi [mAmaka] merA, madIya / vAlI / degNAha puM ["nAtha] siMha / degNAhi mamUra saka [cUrNaya] cUranA / puMstrI [degnAbhi] kstuurii| 'taNhA strI mamma puna [marman] jIvana sthAna / sandhi ["tRSNA] / taNhiA strI ["tRSNikA] / sthAna / maraNa kA kAraNa-bhata vacana aadi| degtihaa| tiNhiA dhUpa meM jala bhrAnti / gupta bAta / tAtparya / degya vi [ga] marma- dhutta puM[degdhUrta siyAra / prAya puM [rAja] vAcaka (shbd)| siMha / deglaMchaNa puM [deglAJchana] candramA / mammakka puM [de] garva, ahaMkAra / "loaNA strI [degrocanA] gorocana, pItamammakkA strI [de] utkaNThA / varNa dra vya-vizeSa / ri puM. siMha / degAridamaNa mammaNa na [manmana] avyakta vacana / vi. paM [degAridamana] rAkSasa-vaMza kA eka laMkAavyakta vacana bolanevAlA / pati / degAhiva puM [degAdhipa] siMha / dekho mia, mammaNa puM [de] madana / roSa / miga = mRg| mammaNiA strI [de] nIla makSikA / mayaMka / dekho miaNk| mammara puM [marmara] zuSka pattoM kI AvAja / mammaha puM [manmatha] kAmadeva / mayaMga dekho mAyaMga = mAtaMga / mammI strI [de] maamii| | mayaMga puM [mRdaGga] vAdya-vizeSa / maya na [mata] manana, jJAna / abhiprAya / darzana, mayaMgaya puM [mataGgaja] hAthI / dharma / vi. mAnA huaa| abhISTa / 'nnu vi | mayaMgA strI [mRtagaGgA] jahA~ para gaMgA kA [degjJa] dArzanika / pravAha ruka gayA ho| maya puM. U~Ta, khaccara / eka vidyAdhara-nareza / | mayaMtara na [matAntara] anya mata / deghara puM [degdhara] uuNttvaalaa| mayaMda dekho maIda = mRgendra / maya vi [mata] marA huA, jIva-rahita / kicca mayaMdha vi [madAndha] mada se andhA banA huaa| na [degkRtya] maraNa ke upalakSa meM kiyA jAtA | mayaga vi [mRtaka] marA huaa| na. murdA / zrAddha Adi krm| degkicca na [degkRtya] zrAddha Adi karma / / maya puMna [mada] abhimAna / hAthI ke gaNDa- mayaDa paMde bgiicaa| sthala se jharatA prvaahii| Amoda / kstuurii| mayaNa puM [madana] kandarpa / lakSmaNa kA eka mattatA / nada / zukra / kari puM [karin] putra / eka vaNik-putra / chanda kA eka bheda / madavAlA hAthI / deggala vi [degkala] mada se vi. mAdaka / na. moma / ghariNI strI utkaTa / puM. hAthI / chanda-vizeSa / 'NAsaNI [gRhiNI] rati / 'tAlaMka puM [degtAlaGka] strI["nAzanI] vidyA-vizeSa / dhamma [degdharma] chanda-vizeSa / terasI strI [trayodazI] vidyAdhara-vaMza kA eka rAjA / degmaMjarI strI caitra mAsa kI zukla tryodshii| degduma puM [degmaJjarI] eka strii| 'vAraNa puM. madavAlA [degdruma]vRkSa-vizeSa / phala na. mainphl| maMjarI haathii| strI[degmaJjarI] rAjA caNDapradyota kI eka strii| maya puM [mRga] hariNa / pazu / hAthI kI eka | eka shresstthi-knyaa| rehA strI [degrekhA] eka jAti / nakSatra-vizeSa / kastUrI / makara- yuvarAja kI ptnii| degveya puM [degvega] puruSarAzi / anveSaNa / yAcana / yajJa-vizeSa / / vizeSa / degsuMdarI strI [degsundarI] rAjA
Page #666
--------------------------------------------------------------------------
________________ mayaNaMkusa-marua saMkSipta prAkRta-hindI koSa 647 zrIpAla kI patnI / harA strI [gRha] chanda- maraada / puna [marakata] nIla varNavAlA vizeSa / hala dekho degphl| maragaya ) ratna-vizeSa, pnnaa| mayaNaMkusa puM [madanAGkaza] zrIrAmacandra kA eka marajIvaya puM [de. marajIvaka] samudra ke bhItara putra, kush| jo vastu nikAlane kA kAma karatA hai vaha / mayaNasalAgA , strI [de. madanazalAkA] maraTTa puM [de] ahaMkAra / mayaNasalAyA sArikA / strI [de. madana- maraTTA strI [de] utkarSa / mayaNasAlA ) zAlA] / maraTa (apa) dekho marahaTTha / mayaNA strI [de. madanA] mainaa| maraDha dekho marahaTTa / mayaNA strI [madanA] vairocana balIndra ko maraNa puna. mauta / paTarAnI / zaka ke lokapAla kI strii| marala saka. marAla = marAla, haMsa / mayaNAya puM [mainAka] eka dvIpa, eka parvata / maraha saka [mRS ] kSamA karanA / mayaNijja dekho madaNijja / | marahaTTha puMna [mahArASTra] bar3A deza / eka deza, mayaNivAsa puMde] kAmadeva / marAThA / surASTra / puM. mahArASTra dezavAsI / mayara puM [makara] rAhu / magara-maccha / makara | magaramaccha / makara chanda-vizeSa / rAzi / rAvaNa kA eka subhaTa / chanda vizeSa / marahaTThI strI [mahArASTrI] mahArASTra kI rahanekeu puM [ketu] / ddhaya puM [dhvaja] / vAlI strI / prAkRta bhASA kA eka bheda / deglaMchaNa puM [deglAJchana] / hara puna [gaha] marAla vi [de] manda, AlasI / kNdrp| marAla puM. haMsa pakSI / chanda-vizeSa / mayaraMda puM [de. makaranda] puSpa-parAga / / marAlI strI [de] sArasI / dUtI / sakhI / mayaraMda puM [makaranda] puSpa-madhu / maria vi [de] truTita, TUTA huaa| vistIrNa / mayala dekho maila=malina / / maria dekho miria| mayalligA strI [matallikA] pradhAna, zreSTha / marii dekho mriii| mayaha dekho magaha / degsAmiya puM [degsvAmin] marisa saka [ mRS ] sahana yA kSamA karanA / magadha deza kA rAjA / Apura na [degpura] marisAvaNA strI [marSaNA] kSamA / rAja-gRha nagara / degAhivai puM[degAdhipati] magadha marIi puM [marIci] bhagavAn RSabhadeva kA deza kA rAjA / . pautra aura bharata cakravartI kA putra, jo bhagavAna mayahara puM [de] grAma-pravara, gA~va kA mukhiyA / / mahAvIra kA jIva thA / puMstrI. kiraNa / vi. vaDIla, nAyaka / marIiyA strI [marIcikA] kiraNa-samUha / mayAI strI [de] ziroM-mAlA / mRg-tRssnnaa| mayAra puM [makAra] 'ma' akSara / makArAdi marIci dekho mriii| azlIla-avAcya zabda / marIciyA dekho mriiiyaa| mayAla (apa) dekho marAla / maru puM [marut pavana, devtaa| sugandhI vRkSa, mayAli puM. eka antakRd muni / eka anuttara- mruvaa| hanUmAn kA pitA / degNaMdaNa puM gAmI muni / ["nandana] / degssuya puM [degsuta] hanUmAn / mayAlI strI [de] nidrAkArI latA / maru ) puM[ maru, ka] nirjala deza / mara aka [mR] mrnaa| | marua / maarvaadd'| parvata, UMcA pahAr3a / mara puM [de] mazaka / ulla, ghUka / brAhmaNa / eka nRpa-vaMza / maru-vaMzIya rAjA /
Page #667
--------------------------------------------------------------------------
________________ 648 maru - nivAsI | kaMtAra na [ kAntAra] nirjala jaMgala | 'thalI strI [sthalI] / 'bhU strI. marubhUmi | 'ya vi [' ja ] maru deza meM utpanna marua dekho maru = marut / eka deva-jAti / deg kumAra puM. vAnaradvIpa kA eka rAjA / 'vasabha puM [vRSabha ] indra | maruA strI [ marutA ] zreNika kI eka patnI / maruNI strI [ marukiNI] brAhmaNI / maruMDa dekho muruMDa / marukuMda puM [de. marukunda ] maruA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa marudeva puM [marudeva ] airavata kSetra ke eka jinadeva / eka kulakara puruSa / marudevAstrI [marudevA, 'vI] bha. RSabhadeva marudevI kI mAtA / zreNika kI patnI, ja maddevAbha. mahAvIra ke pAsa dIkSA lekara mukti pAI thI / marula puM [de] bhUta-pizAca / maruva dekho marua / marusa dekho marisa / mala saka mala | dhAraNa karanA / mala dekho madda | mala [] pasInA / mala puMna. maila | pApa / karma / malapi vi [ de] ahaMkArI / malaya puM [de. malaka] AstaraNa-vizeSa | malaya puM [ de. malaya ] pahAr3a kA eka bhAga / udyAna / malaya puM [ malaya ] dakSiNa kA eka parvata / deza-vizeSa | chanda-vizeSa | devavimAna vizeSa | na. zrIkhaNDa, candana / puMstrI malaya kA nivAsI / degke puM [degketu] eka rAjA / giri puM. eka jaina AcArya aura granthakAra / 'caMda puM [ candra ] eka jaina upAsaka / hi puM [dra] parvata- vizeSa / 'bhava vi. malaya deza meM utpanna / na candana | maI strI [tI] rAjA malayaketu kI strI / degya [ja] marua-mallo dekho bhava / ruha puM. candana kA per3a / na. candana - kASTha / cila puM. malaya parvata / Nila puM [nila] malayAcala se bahatA zItala pavana / yala dekho cala / malaya vi [mAlaya ] malaya deza meM utpanna | na. candana | malavaTTI strI [] taruNI, yuvati / malahara puM [de] tumula-dhvani / maliana [ de] laghu-kSetra / kuNDa / maNi vi [malina] mailA, mala-yukta / malImasavi [ malImasa ] malina, mailA / maleccha dekho miliccha / malla saka [mallU ] dekho mala = mal | malla puM. pahalavAna / bAhu-yoddhA / pAtra / bhIta kA avaSTambhana - stambha / chappara kA AdhAra bhUta kASTha / 'juddha na ['yuddha] kuztI | deg dinna puMna [datta ] eka rAjakumAra / vAi puM ['vAdin] jaina AcArya aura granthakAra / malla na [ mAlya ] puSpa / phUla kI mAlA / mastakasthita puSpamAlA / eka deva - vimAna / bali / mallai puM [ mallaki, kin] nRpa - vizeSa / mallaga na [ de. mallaka] pAtra vizeSa, / mallaya zarAva / caSaka | mallaya na [ de] eka taraha kA pUA / vi. kusumbha se rakta / mallANI strI [de] mAtulAnI / mAmI / malli strI. unnIsaveM jina deva kA nAma / motiyA kA gAcha / NAha puM [nAtha] unnIsarve jina deva | malli strI puSpa - vizeSa / malliajjuNa puM [ mallikArjuna] eka rAjA / malliA strI [mallikA ] puSpa vRkSa - vizeSa | puSpa vizeSa | chanda- vizeSa / mallihANa na [ mAlyAdhAna ] puSpa-bandhanasthAna | keza-kalApa | mallI dekho malli |
Page #668
--------------------------------------------------------------------------
________________ malha - maha saMkSipta prAkRta-hindI koSa lIlA karanA / malha aka [de] mauja mAnanA, mava saka [mApay ] mApanA, nApanA / vivi [mApita ] mApA huA / mavalI (mA) strI [ matsya ] machalI / masa puM [maza, ka] zarIra para kA tilAmasaa kAra kAlA dAga, tila macchar3a / masakkasAra na [masakkasAra] indroM kA eka svayaM AbhAvya vimAna / masaga dekho masaa 1 masaNa vi [ masRNa] snigdha | akarkaza | manda, ghImA / masarakka saka [de] sakucanA, sameTanA / masANa na [ zmazAna] masAna | masAra puM [de. masAra] masRNatA - saMpAdaka pASANavizeSa, kasauTI kA patthara / masAragalla puM. eka ratna-jAti / masi strI kAjala / syAhI / masiMhAra puM [masiMhAra] kSatriya-parivrAjaka | masiNa dekho masaNa / sukumAra, maNi vi [ de] ramya / siNiavi [masRNita ] zuddha kiyA huA, mArjita | snigdha kiyA huA / vilulita, vimadata masI dekho masi / masUra puMna [ masUra, ka] dhAnya- vizeSa, masUraya masUri / osIsA / vastra yA carma kA vRttAkAra Asana | massu dekho maMsu / massUraga dekho masUra | maha sa [kAGkSa ] cAhanA, vAJchanA / maha saka [ math ] mathanA, vilor3ana karanA / mAranA / gharSaNa karanA / maha sa [ma] pUjanA / maha puMna. utsava / maha puM [kha] yajJa | [mahat] bar3A vRddha / vipula, vistIrNa / 82 649 uttama / strI. 'I / 'evI strI [deg devI] paTarAnI / 'kaMtajasa puM['kAntayazas ] rAkSasa vaMza kA eka laMkA-pati | 'kamalaMga na [degkamalAGga] 84 lAkha kamala kI saMkhyA / 'kavva [ kAvya ] sarga-baddha uttama kAvya graMtha | 'kAla dekho mahA-kAla | gai puM [gati ] rAkSasa vaMza kA eka laMkeza / ggaha dekho mahA-gaha | gghavi [deg argha] mahA-mUlya / for a [ a ] mahaMgA, durlabha / vibhUSita / sammAnita | gghima (apa) vi [ adhita ] bahU- mUlya 1deg caMda puM ['caMdra ] rAjakumAra - vizeSa | eka rAjA / 'cca vi [ 'arca] bar3A aizvaryaMvAlA | bar3I pUjA - satkAravAlA | 'cca vi ['arcya]ati pUjya / cchariya na ['Azcarya ] bar3A AzcaryaM / 'jakkha puM [yakSa ]bha. ajita - nAtha kA zAsana deva / 'jAlA strI [ jvAlA ] vidyAdevI-vizeSa / "jjuiya vi [dyutika ] mahAn tejavAlA / degDDhi strI [Rddhi] mahAn vaibhava / degDDhIa vi [degRddhika ] vipula vaibhava vAlA / Nava puM [arNava ] mahA sAgara / 'NavA strI [ arNavA ] bar3I nadI / 'tuDiyaMga na [ truTitAGga ] 84 lAkha truTita kI saMkhyA / taNa na [va] bar3AI, mahattA ! tara vi [tara] bahuta bar3A / mukhiyA, pradhAna / antaHpura kA rakSaka / 'tthava ['artha ] mahAn arthavAlA | 'tthana [a] bar3A hathiyAra / degtthima puMstrI [va] mahArthatA | 'dalilla vi[dalila ] bar3A dalavAlA / 'ddaha puM [draha] bar3A hrada | strI [adri ] bar3I yAcanA | parigraha | dumapuM [degdruma] mahAn vRkSa / vairocana indra ke eka padAti-sainya kA adhipati / ddhivi [Rddhi] bar3I RddhivAlA / 'dhUma puM. bar3A dhuA~ / pANa na [ prANa ] dhyAna - vizeSa / 'puMDarIa puM [ "puMDarIka ] vapuM ['Atman ] mahA-puruSa | graha-vizeSa | phala vi
Page #669
--------------------------------------------------------------------------
________________ 650 saMkSipta prAkRta-hindI koSa mahaara-mahA [degphala] mahAn phalavAlA / 'bAhu puM. rAkSasa- | mahati dekho mahai / vaMzI eka laMkA-pati / degboha puM [degabodha] | mahatI strI. sau tAMta vAlI vINA / mahA-sAgara / degbbala puM [degbala ] eka | mahatthAra na [de] bhANDa, bhAjana / bhojana / rAja-kumAra / vi. vipula blvaalaa| dekho | mahappura puM [de] mAhAtmya, prabhAva / mahAbala / degbbhaya vi [ degbhaya ] mahAbhaya- | mahamaha dekho maghamagha / janaka / bbhUya na [ degbhUta ] pRthivI Adi | mahammaha dekho mahamaha / pA~ca dravya / 'maruya puM [degmaruta ] eka | mahayA dekho mhaa| antakRd muni-vizeSa / 'mAsa puM[ degazva ] | mahara vi [de] asamartha / mahAn azva / yara dekho degttara / rava puM. | mahalayapakkha dekho mahAlavakkha / rAkSasavaMzI eka laMkA-pati / degrisi puM | mahalla vi [de. mahat] vRddha, bdd'aa| pRthula, [degRSi] maharSi, mahAmuni / degriha vi | vizAla, vistIrNa / [degarha] bar3e ke yogya, bahu-mUlya / degvAya puM | mahalla vi [de] mukhara, vAcATa / puM. samudra / [degvAta] mahAn pavana / 'vvazya vi [degvratika] samUha / mhaavrtvaalaa| vvaya puMna [degvrata] mahAn vrata / degvvaya puM [degvyaya] vipula kharca / mahava dekho mghv| degsalAga strI [degzalAkA] palya-vizeSa, eka mahA strI [maghA nakSatra-vizeSa / prakAra kI nApa / degsiva puM [degziva] eka mahAdeg dekho maha = mahat / aDaDa na rAjA, SaSTha baladeva aura vAsudeva kA pitA / [degaTaTa] 84 lAkha mahAaTaTAMga kI saMkhyA / sukka dekho mhaasukk| degseNa puM [sena] aDaDaMga na [ aTaTAGga] 84 lAkha aTaTa / AThaveM jinadeva kA pitA / eka rAjA / eka degAla dekho degkAla / degUha na. 84 lAkha yAdava / na. vana-vizeSa / dera mahAUhAMga kI sNkhyaa| kai puM [kavi] dekho mhaa| zreSTha kvi| kaMdiya puM [krandita] vyantara mahaara puM [de] gahvara-pati, nikuJja kA devoM kI eka jAti / degkaccha puM. mahAvideha varSa kA eka vijayakSetra--prAnta / deva-vizeSa / maalik| 'kacchA strI. indra atikAya kI agr-mhissii| mahaideg a [mahAti] ati bar3A / atyanta degkaNha [kRSNa] zreNika kA putra / degkaNhA vipula / degjaDa vi [degjaTa] ati bar3I jaTA strI [kRSNA] rAjA zreNika kI eka ptnii| vaalaa| degmahAIdai puM [degmahendrajit] degkappa puM[degkalpa] jaina grantha-vizeSa / kAla ikSvAku-vaMza kA eka rAjA / degmahApurisa puM kA eka parimANa / degkamala na.caurAsI lAkha [degmahApuruSa] sarvottama puruSa / jinadeva / mahAkamalAMga kI sNkhyaa| kavva dekho degmahadegmahAlaya vi [degmahat] atyanta / kavva / degkAya puM. mahoraga devoM kA uttara mahaI dekho maha = mahat / dizA kA indra / vi. mahAn zarIravAlA / mahaMga puM [de] U~Ta / degkAla puM. mahAgraha-vizeSa, eka graha-devatA / mahaMta dekho maha = mahat / dakSiNalavaNa-samudra ke pAtAla-kalaza kA adhimahacca na [mAhatya] mahattva / mhttvvaalaa| SThAyaka deva / pizAca-nikAya kA uttara dizA mahaNa na [de] pitA kA ghr| kA indra / paramAdhArmika devoM kI eka jAti / mahaNa puM[mahana] rAkSasa vaMza kA eka laMkA-pati / / vAyu-kumAra devoM kA eka lokapAla / velamba
Page #670
--------------------------------------------------------------------------
________________ 651 saMkSipta prAkRta-hindI koSa indra kA eka lokapAla / eka nidhi, jo paal| na. eka devavimAna / degNIla na dhAtuoM kI pUtti karatA hai| sAtavIM naraka- [nIla] ratna-vizeSa / vi. ati nIla bhUmi kA narakAvAsa / pizAca devoM kI eka | varNavAlA / degNubhAa, degNubhAga vi [deganujAti / ujjayinI nagarI kA jaina mandira / bhAga] / degNubhAva vi[deganubhAva] mahAnubhAva, ziva / ujjayinI kA eka zmazAna / zreNika mahAzaya / 'tamapahA strI [degtamaHprabhA] / kA putra / na. eka devavimAna / degkAlI strI. degtamA strI. saptama nrk-pRthivii| tIrA eka vidyA-devI / bha. sumatinAtha kI zAsana- strI. nadI-vizeSa / degtuDiya na [truTita] devI / zreNika kI eka patnI / degkiNhA strI mahAtruTitAMga ko caurAsI lAkha se guNane para [degkRSNA ] eka mahA-nadI / 'kumuda, kumuya jo saMkhyA ho / degdAmaTTi puM [degdAmAsthi] / na [degkumuda] eka deva-vimAna / caurAsI lAkha degdAmaDDhi puM [degdAddhi ] IzAnendra ke mahAkumudAMga kI sNkhyaa| kumuyaaMga na | vRSabha-sainya kA adhipati / duma dekho [degkumudAGga] kumuda ko caurAsI lAkha se maha-duma / na. eka deva-vimAna / dumaseNa. guNane para jo saMkhyA ho / 'kUmma puM[degkUrma] puM [degdrumasena] zreNika kA putra jisane mahAvIra kUrmAvatAra / kula na. zreSTha kula / vi. usameM ke pAsa dIkSA lI thii| degdeva pu. zreSTha deva, utpanna / gaMgA strI [deggaGgA] parimANa- jina-deva / gaurI-pati / devI strI. paTarAnI / vizeSa / 'gaha puM [graha] sUrya Adi jyo- dhaNa puM [degdhana] eka vaNik / degdhaNu puM tiSka / 'gaha vi [ Agraha] haThI / deggiri | [degdhanuS] baladeva kA eka putra / 'naI strI puM. eka jaina maharSi / bar3A parvata / gova puM [degnadI] bar3I ndii| naMdiAvatta dekho ["gopa] mahAn rakSaka / jina bhagavAn / degNaMdiyAvatta / nagara na. bar3A zahara / 'naya degghosa puM ['ghoSa] airavata kSetra ke bhAvI puM [degnada] brahmaputra Adi bar3I nadI / jinadeva / stanita kumAra devoM kA uttara dizA naliNa na [ nalina] mahAnalinAMga ko kA indra / kulakara puruSa / paramAdhArmika deva- caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA ho / jAti / na. devavimAna-vizeSa / degcaMda puM eka deva-vimAna / 'naliNaMga na [degnali[degcandra] airavata varSa ke bhAvI tIrthakara / nAGga] nalina ko caurAsI lAkha se guNane jaNi puM [janika] sArthavAha Adi nagara para jo saMkhyA ho / nijjAmaya puM ke gaNya-mAnya loga / degjalahi puM [jaladhi] [niryAmaka] zreSTha karNadhAra / niddA strI mahA-sAgara / degjasa puM [ yazas] bharata cakra [degnidrA] mRtyu / ninAda, ninAya vi vartI kA pautra / airavata kSetra ke caturtha bhAvI [ninAda] prakhyAta / nisIha na tIrthakara-deva / vi. mahAn yazasvI / jAi ['nizItha] eka jaina Agama-grantha / strI [jAti] gulm-vishess| jANa na degnIlA strI [degnIlA] eka mahAnadI / [pyAna] bar3A yaan| cAritra, saMyama / eka "pauma puM [degpadma] bharatakSetra kA bhAvI prathama vidyAdhara nagara / puM. mokSa / juddha na[degyuddha] tIrthakara / puMDarIkiNI nagarI kA rAjA aura bar3I lar3AI / jumma puMna ['yugma] mahAn pIche rAjarSi / bhAratavarSa kA navA cakravartI rAzi / degNa dekho degynn| degNaI strI rAjA / bharatakSetra kA bhAvI navavA~ cakravartI ["nadI] bar3I ndii| degNaMdiyAvatta puM raajaa| eka rAjA / eka nidhi / eka draha / [degnandyAvarta] ghoSa nAmaka indra kA loka- / zreNika kA eka pautra / dev-vishess| vRkSa HTTER
Page #671
--------------------------------------------------------------------------
________________ 652 pAyAla pAli vizeSa | na. mahApadmAMga ko caurAsI lAkha guNane para jo saMkhyA ho / eka deva -vimAna / 'paumaaMga na [deg padmAGga] padma ko caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA ho / 'paumA strI [dmA] zreNika kI putravadhU | paMDiya vi [ 'paNDita] zreSTha vidvAn / 'paTTaNa na [pattana ] bar3A zahara / paNNa vi [ prajJa ] zreSTha buddhi vAlA / pabha na [ 'prabha] eka devavimAna | pabhA strI [" prabhA] eka rAjJI / 'mha puM [ pakSma] mahAvideha varSa kA eka prAnta / pariNA strI ['parijJA ] AcArAMga ke prathama zrutaskandha kA sAtavA~ adhyayana | * pasu puM [ 'pazu ] manuSya |paha puM [patha ] bar3A rAstA, rAja- mArga | pANa na [prANa ] brahmaloka sthita eka deva - vimAna | puM [ pAtAla] bar3A pAtAla-kalaza | strI. bar3A palya / sAgaropama - parimita Ayu / 'piu puM [pitR] pitA kA bar3A bhAI | 'pIDha puM [pITha ] eka jaina maharSi / puMkha na [puGkha] eka deva - vimAna / 'puMDa na [ puNDra ] eka deva- vimAna | 'puMDarIya na [ 'puNDarIka ] vizAla zveta kamala / puM. graha-vizeSa / devavizeSa | dekho puMDarIa / "pura na. eka vidyAdhara nagara / nagara- vizeSa / purA strI [ purI] mahApakSma-vijaya kI rAjadhAnI / purisa puM [puruSa] zreSTha puruSa / kiMpuruSanikAya kA uttara dizA kA indra | " purI dekho [degpuraa]| 'poMDarIa na [ deg puNDarIka ] eka deva - vimAna | dekho 'puMDarIya | phala dekho maha-pphala | phaliha na [ sphaTika ] zikharI parvata kA eka uttara-dizA sthita kUTa | 'bala vi. mahAn balavAlA / puM. airavata kSetra kA bhAvI tIrthaMkara / cakravartI bharata ke vaMza meM utpanna rAjA / somavaMzIya nara-pati / pA~caveM baladeva kA pUrvajanmIya nAma / bhAratavarSa kA bhAvI chaThavA~ vAsudeva / saMkSipta prAkRta-hindI kauSa 'bAhu puM. bhAratavarSa kA bhAvI caturtha vAsudeva / rAvaNa kA subhaTa / apara videha varSa meM utpanna vAsudeva / bhadda na [bhadra ] tapa- vizeSa | 'paDimA strI [bhadra- pratimA ] / 'bhaddA strI [bhadrA ] kAyotsarga-dhyAna kA eka vrata / bhaya dekho maha bhaya / bhAa, bhAga vi [bhAga ] mahAnubhAva, mahAzaya / * bhIma puM. rAkSasoM kA uttara dizA kA indra | bhAratavarSa kA bhAvI AThavA~ prativAsudeva / vi. bar3A bhayAnaka / bhImaseNa puM [bhImasena] eka kulakara puruSa | bhua puM [bhuja ] deva-vizeSa / bhuaMga puM [degbhujaGga] zeSanAga / 'bhoyA strI ["bhogA] eka mahAnadI | mauMda puMna ['mukunda ] vAdya-vizeSa | 'maMti puM [ 'mantrin] pradhAna mantrI / hastisainya kA adhyakSa | maMsa na [ mAMsa] manuSya kA mAMsa | 'macca puM [amAtya ] pradhAnamaMtrI | 'matta puM [ mAtra ] hastipaka maruyA strI [ marutA ] zreNika kI eka patnI / 'maha puM ['maha ] mahotsava | mahaMta vi [mahat] ati bar3A / mAI (apa) strI [mAyA ] chanda - vizeSa / 'mAuyA strI [mAtRkA] mAtA kI bar3I bahana / mADhara puM [ mAThara] IzAnendra ke ratha sainya kA adhipati | mANasiA strI ['mAnasikA ] eka vidyAdevI / 'mAhaNa puM [brAhmaNa] zreSTha brAhmaNa | muNa [muni ] zreSTha sAdhu | [gha] bar3A megha / 'meha vi [ 'medha ] buddhimAn / 'mokkha vi [deg mUrkha] bar3A bevakU | puM [na] zreSTha loga / 'yasa dekho 'jasa / * rakkhasa puM [ rAkSasa ] dhanavAhana kA putra, laMkA nagarI kA rAjAraha puM [ ratha ] bar3A ratha / vi. bar3A ratha-vAlA / bar3A yoddhA, dasa hajAra yoddhAoM se akelA jUjhanevAlA / 'rahi vi [rathin ] dekho pUrva kA 2rA aura
Page #672
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa 653 3rA artha / rAya puM [rAja] bar3A rAjA, / eka rAjA / degvIhi, degvIhI strI [degvIthi, rAjAdhirAja / samAna RddhivAlA sAmAnika | degthI] bar3A bAjAra / zreSTha-mArga / degvega deva / lokapAla deva / degriTTha puM [degriSTha] | puM. bhUtoM kI eka prakAra kI devabali nAmaka indra kA eka senApati / degrisi | jAti / vejayaMtI strI [degvaijayantI] puM[ RSi] bar3A muni, zreSTha sAdhu / degriha, bar3I patAkA, vijy-ptaakaa| degsaI degruha dekho maha-rida / degroru puM. apratiSThAna strI [degsatI] uttama pativratA strii| narakendraka kI uttara dizA meM sthita narakA- | degsauNi strI [degzakuni] eka vidyaadhr-strii| vaas| rorua ' [roruka, raurava] | degsaDDhi vi [ zraddhin] bar3A zraddhAvAlA / sAtavIM naraka bhUmi kA narakAvAsa / 'rohiNI degsatta vi [degsattva] parAkramI / degsamudda puM strI ["rohiNI] eka mahA-vidyA / laMjara [degsamudra] mahAsAgara / 'sayaga, degsayaya puM puM [degalaJjara] bar3A jala-kumbha / deglacchI | [degzataka] bhagavAn mahAvIra kA eka strI / lakSmI] eka zreSThi-bhAryA / chanda- | upAsaka / degsAmANa na [degsAmAna] eka vizeSa / zreSTha lakSmI / lakSmI-vizeSa / 'layaMga deva-vimAna / 'sAla puM [degzAla] eka na [deglatAGga] latA nAmaka saMkhyA yuvarAja / degsilAkaMTaya puM [degzilAkaNTaka] ko caurAsI lAkha se guNane para jo rAjA kUNika aura ceTakarAja kI lar3AI / saMkhyA ho / 'layA strI ["latA] mahAlatAMga | sIha puM [degsiMha] eka rAjA, SaSTha baladeva ko caurAsI lAkha se guNane para jo saMkhyA aura vAsudeva kA pitaa| degsIhaNikkIliya, ho / deglohiakkha puM. [lohitAkSa] degsIhanikIliya na [siMhanikrIDita] balIndra ke mahiSa-sanya kA adhipati / degvakka tapa-vizeSa / degsIhaseNa puM ["siMhasena] mahAna['vAkya] paraspara-sambaddha artha vAle vAkyoM | vIra ke pAsa dIkSA le anuttara devaloka meM kA samudAya / degvaccha puM ["vatsa] videha | utpanna rAjA zreNika kA putra / degsukka varSa kA eka prAnta / 'vacchA strI [degvatsA] | puM [zukra] sAtavA~ devlok| sAtaveM vahI / 'vaNa na ["vana] mathurA ke pAsa eka | devaloka kA indr| na. eka devavana / degvaNa puna [degApaNa] bar3I dUkAna / | vimAna / degsumiNa puM [ svapna] uttama degvappa puM [degvapra] vijayakSetra-vizeSa / degvaya phalasUcaka svapna / degsura puM [degasura] bar3A dekho maha-vvaya / degvarAha puM. viSNu kA eka dAnava / dAnavoM kA rAjA hiraNyakazipu / avatAra / bar3A sUara / vaha dekho degpaha / 'suvvaya, degsuvvayA strI [degsuvratA] bhagavAn 'vAu [ [degvAyu] IzAnendra ke azva-sainya kA neminAtha kI mukhya zrAvikA / degsUlA strI adhipati / 'vADa puM [degvATa] bar3A bAr3A, [degzUlA] phAMsI / degsea puM[degzveta] kUSmANDa mahAn goSTha / vigai strI [degvikRti] ati | nAmaka vAnavyantara devoM kA uttara dizA kA vikAra janaka / madhu, mAMsa, madya aura mAkhana / indra / 'seNa puM [degsena] airavata kSetra ke eka vijaya vi. bar3A vijayavAlA / "videha puM. bhAvI jina-deva / zreNika kA putra jisane varSa-vizeSa, kSetra vizeSa / vimANa na bhagavAn mahAvIra ke pAsa dIkSA lI thii| [vimAna zreSTha deva-gRha / vila na ["bila] | ___ eka rAjA / eka yAdava / na. eka vana / dekho kandarA Adi bar3A vivara / degvIra puM. vartamAna | mh-senn| degseNakaNha puM [degsenakRSNa] samaya ke antima tIrthakara / vi. mahAn parA- | zreNika kA putra / degseNakaNhA strI [degsenkrmii| degvIria puM [degvIrya] ikSvAkuvaMza ke } kRSNA] zreNika kI patnI / degsela puM[degzaila]
Page #673
--------------------------------------------------------------------------
________________ 654 bar3A parvata / na nagara - vizeSa / soAma, 'sodAma puM [ deg saudAma] vairocana balIndra ke azva-sainya kA adhipati / hari puM. eka nara-pati, dasaveM cakravartI kA pitA / himava, himavaMta puM [ himavat ] parvata- vizeSa | devavizeSa | saMkSipta prAkRta-hindI koSa sthAna | bar3A mahAata vi [] ADhya zrImanta / mahAiya puM [de] mahAtmA / mahADa puM [ de. mahAnaTa ] rudra, mahAdeva / mahANasa na [ mahAnasa ] rasoI-ghara / mahANasiya vi[mahAnasika ] rasoiyA / mahAbila na [ de. mahAbila ] AkAza / mahAmaMti puM [mahAmantrin] mahAvata / mahAriya (apa) vi [ madIya] merA / mahAla pUM [de] jAra | mahAlakkha vi [de] taruNa / mahAlaya dekho maha = mahat / mahAlaya puMna utsavoM kA Alaya | bar3A zarIravAlA | mahAlavakkha puM [ de. mahAlaya pakSa ] zrAddha pakSa, Azvina mAsa kA kRSNapakSa / mahAvallI strI [de] kamalinI / mahAvijaya puM. eka devavimAna / mahAsauNa puM [de] ullU, ghUka- pakSI / mahAsaddA strI [de] zRgAlI | mahAsela vi [mAhAzaila] mahAzaila nagara kA / 'mahi dekho mahI / 'ala na[deg tala] bhUmi-pRSTha | deggoyara puM [gocara] manuSya | paTTa na [pRSTha ] bhUmitala / pAlapuM. rAjA / 'maMDalana [ maNDala ] bhU-maNDala | ramaNa puM [ "ramaNa ] rAjA / vai puM [pati ] rAjA / vaTTha dekho' | 'vallaha puM [ vallabha ] rAjA / 'vAla puM [ 'pAla ] rAjA / eka vyakti / degveDha puM ['veSTa, pITha ] mahI-tala / 'sAmi puM ['svAmin ] rAjA / 'hara puM [ra] parvata / rAjA / deva - vimAna / pUjA, satkAra / mahia vi [ mahIyas ] bar3A, guru / mahiadua na [ de] ghI kA kiTTa / mahiA strI [ mahikA ] alpa megha, sUkSma varSA / dhundha, kuharA, megha- samUha | dekho mihiA / mahAata-mahida hiMda puM [mahendra ] bar3A indra / parvata- vizeSa / ati mahAn / eka rAjA / airavata varSa kA bhAvI 15vA~ tIrthaMkara / puMna. eka deva vimAna / 'kaMta na [kAnta ] eka deva vimAna / keu puM [ketu] hanumAna ke mAtAmaha / 'jjhaya puM ['dhvaja ] bar3A dhvaja / indra ke dhvaja ke samAna dhvaja / bar3A indra-dhvaja / na. eka devavimAna / 'duhiyA strI [deg duhitA ] aJjanA - sundarI, hanumAna kI mAtA | vikkama puM [vikrama] ikSvAkuvaMza kA rAjA / 'sIha puM [siMha ] kuru deza kA rAjA / sanatkumAra cakravartI kA mitra / hiMda va [mAhendra ] mahendra-sambandhI / utpAtavizeSa | mahiduttaravaDisaya na [ mahendrottarAvataMsaka ] eka deva vimAna | mahigA dekho mahiA / mahiccha strI [mahecchA ] mahatvAkAMkSI / [] takra-saMskArita / mahiDdi mahiDhI vi [ mahaddhi, ka] bar3I Rddhimahima puMstrI [mahiman ] mahattva mAhAtmya, vAlA, mahAn vaibhavavAlA / yogI kA eka aizvarya / mahilA dekho mihilA / mahilA strI [mahilA ] nArI / mahiliyA strI [ mahilikA, mahilA ] / thUbha puM [ stUpa] kUpa Adi kA kinArA / mahiliyA strI [ mithilikA] dekho mihilA / mahisa puM [mahiSa] bhaiMsA / sura puM. eka dAnava / mahia vi [mahita] pUjita, satkRta | na. eka mahisaMda puM [de] zigru kA per3a /
Page #674
--------------------------------------------------------------------------
________________ 655 mahisia-mahesi . saMkSipta prAkRta-hindI koSa mahisia vi [mahiSika] bhaisavAlA, bhaiMsa | upcaar| degvAra puM. mdy| degsiMgI strI carAne vaalaa| [degzRMgI] vanaspati-vizeSa / sUyaNa puM mahisikka na [de] mahiSI-samUha / [degsUdana] viSNu / mahisI strI [mahiSI] rAja-patnI / mahua puM [madhUka] mahuA vRkSa (na. phl)| mahissara puM [mahezvara] bhUtavAdi-devoM kA mahua puM [de] zrIvada pakSI / stuti-pAThaka / uttara dizA kA indra / dekho mhesr| mahuNa saka [math] dekho mh| mahI strI. pRthivI / eka nadI / chanda-vizeSa / mahutta (apa) dekho muhutta / / nAha puM [degnAtha] / 'pahu puM [prabhu] / pAla mahuppala na [mahotpala] kamala / puM. rAjA / ruha puM. vRkSa / 'va ' [degpati] mahumuha puM [de.madhumukha] pizuna, durjn| rAjA / degvIDha na [degpITha] bhUmi-tala / degsa | mahura puM. anArya deza-vizeSa / usa deza meM rahane puM [degza] / "sakka puM [degzakra] rAjA / dekho vAlI anArya manuSya-jAti / mhi| | mahura vi [madhura] mIThA / komala / degbhAsi vi [degbhASin priy-bhaassii| mahu puM [madhu] eka daitya / vasanta Rtu / caitra mahurA strI [mathurA] bhArata kI eka ngrii| mAsa / pA~cavA~ prati-vAsudeva raajaa| eka raajaa| degmaMgu puM[degmaGga] eka jainAcArya / hiva puM mathurA kA eka rAja-kumAra / cakravartI kA eka [dhipa] mathurA kA rAjA / deva-kRta mahala / mahuA kA gAcha / azoka mahurAlia vi [de] paricita / vRkSa / na. dArU / zahada / puSpa-rasa / madhurarasa / jala / chanda-vizeSa / madhura, miSTa vastu / mahurima puMstrI [madhuriman] mAdhurya / degara puMstrI [degkara] bhramara / aravitti strI mahuresa puM [mathureza] mathurA kA rAjA / [degkaravRtti] bhikSA-vRtti / [degarIgIya] na mahulA strI [de] roga-vizeSa, pAda-gaNDa / karIgIta] nATya vidhi-vizeSa / Asava | mahusittha na [mahusiktha] madana, moma / paMkavi [degAzrava] jisake prabhAva se vacana madhura | vizeSa, strI ke paira meM lagA huA alatA taka lage aisI lbdhivaalaa| guliyA strI | laganevAlA kAdA / kalA-vizeSa / ['guTikA] zahada kI golii| paDala na | mahussava dekho mahUsava / [paTala] madhupuDA / degbhAra puM. chanda-vizeSa / | mahUa dekho mahua = madhUka / degmakkhiyA, macchiA strI [degmakSikA] | mahUsava pu [mahotsava bar3A utsava / zahada kI makkhI / 'maya vi. madhu se bhraa|| maheda dekho mahida / degmaha puM. [degmatha] viSNu, vAsudeva, upendra / maheDDa puM [de] paMka / bhramara / degmaha puM. vasanta kA utsava / 'mahaNa | / seTha / puM[degmathana] viSNu / samudra / setu / 'mAsa paM. | mahebha pu [mahebha] bar3A hAthI / caita mAsa / degmitta puMna [degmitra] kAmadeva / | mahelA strI [mahelA] strii| mehaNa na [ mehana] madhu-prameha / mehi puM | mahesa / maheza] / [degmehin] madhu-prameha rogavAlA / prAya puM mahesara [mahezvara] mahAdeva / jinadeva / [rAja] eka rAjA / laTThi strI [degyaSTi] zrImanta / bhUtavAdI devoM ke uttara dizA kA jeThI madhu / oSadhi / ikSu / degvakka puM[parka] | indra / 'datta puM eka purohita / dadhiyukta madhu / SoDazopacAra pUjA kA chaThavA~ / mahesi dekho maha-risi /
Page #675
--------------------------------------------------------------------------
________________ 656 mahoara puM [ mahodara ] rAvaNa kA eka bhAI / vi. bahu-bhakSI / ahi mA mAa vAnara- vaMza kA eka rAjA / mahocchava dekho mahUsava / mahodahi dekho mahoahi / | mahoraga puM [ mahoraga] vyantara devoM kI eka jAti | bar3A sA~pa / mahA-kAya sarpa kI eka jAti / ttha na [stra ] astra - vizeSa | mahoragakaMTha puM [ mahoragakaNTha ] ratna- vizeSa / mahosava dekho mahUsava / mahosahi strI [mahauSadhi ] zreSTha auSadhi / mA a. nahIM / mA strI. lakSmI, daulata / zobhA / } saMkSipta prAkRta-hindI koSa [mahodadhi] mahAsAgara / rava puM. mAI dekho mAi = mA / mAiMgaNa na [ de] vRntAka / mAiMda] [de] dekho mAyaMda / jAnanA / aDi puM [ mAtali ] indra kA sArathi / mAarA dekho mAi = mAtR / mAali dekho mAaDi / mAi mAia aka [mA] samAnA, aTanA / saka. mApa karanA / nizcaya karanA, mAaliA strI [] mAtRSvasA / mAhI strI [ mAgadhI] kAvya kI eka rIti / dekho mAhiA / } mAArA strI [mAtR] jananI / devatA, mAi } devI / nArI | mAyA / bhUmi / vibhUti / lakSmI / revatI / AkhukarNI | jaTAmAMsI | indravAruNI, indrAyaNa / ghara na [gRha] devI mandira / 'TThANa, ThANa na [sthAna ] mAyA sthAna / mAyA, kapaTa- doSa / meha puM [medha] jisameM mAtA kA vadha kiyA jAya vaha yajJa / 'hara dekho ghara / dekho mAu, mAyA = mAtR / mAi vi [mAyin ] mAyA yukta, mAyAvI / mAi a [mA] mata, nahIM / vi [de] romavAlA, prabhUta bAloM se yukta / mayUrita, puSpa -vizeSavAlA / mahoara - mAukka safa [H] mAyAvI / mAiavi [ mAtrika] mAtrA yukta, parimita / mAiMda puM [ mRgendra ] siMha | mAiMdajAla na [ mAyendrajAla ] mAiMdayAla karma, banAvaTI prapaJca / mAyA mAiMdA strI [de] AmalakI, AmalA kA gAcha / mAihiA strI [ mRgatRSNikA ] dhUpa meM jala kI bhrAnti / mAili vi [] mRdu, komala / mAilla dekho mAi = mAyin / puMstrI [ de. mAtRvAha ] dvIndriya jantu - vizeSa, kSudra kITa - vizeSa / mAivAha mAIvAha } mAu dekho mAi = mAtR / ggAma puM [grAma ] strI varga / 'cchA dekho 'siA / 'pipuM [pitR] mAM-bApa | mahI strI [hI] nAnI / siA, sI, siA strI [degSvasR] mausI / vi [mAtR, ka] pramANa-kartA, satya jJAnavAlA / parimANa-kartA, mAu mAua nApanevAlA / puM. jIva / AkAza / mAuavi [mAtRka] mAtA-sambandhI / mAua puMna [mAtRka, kA] akAra Adi chayAlIsa akSara | svara / karaNa / nIce dekho / mAuA strI [mAtRkA] mAtA / Upara dekho / paya puMna [da] zAstroM ke sAra-bhUta zabda - utpAda, vyaya aura provya / mAuA strI [ de. mAtRkA] durgA, pArvatI, umA / mAuA strI [de] sahelI / mUMcha / mAuApaya na [mAtRkApad ] mUlAkSara, 'a' se 'ha' taka ke akSara / kavi [ mRdu, ka] komala /
Page #676
--------------------------------------------------------------------------
________________ 657 mADhI strI [mAThI] kavaca, varma, bakhtara | mANaka [mAnay ] sammAna karanA / anubhava karanA / mANa puMna [mAna] ahaMkAra / mApa, parimANa / nApane kA sAdhana, bATa- baTakharA Adi / pramANa / Adara / puM. eka zreSThi- putra / iMta, 'itta, illa vi [vat ] mAnavAlA / tuMga puM [deg tuGga] eka prAcIna jaina kavi / strI [tI] mAnavAlI strI / rAvaNa kI eka patnI / 'saMgha na. eka vidyAdhara nagara / vAivi ['vAdin] ahaMkArI / vaI mAuluMga dekho mAhuliMga / mANa vi [mAna] mAna-sambandhI | mANa na [de] dasa sera kI nApa / mAgaMdia puM [mAkandika] degta [putra ] mANaMsa va [de] mAyAvI / strI. candra-vadhUM / mANaMsi dekho maNaMsi / mAndikaputra jaina muni / mAgasIsI strI [mArgazIrSI] agahana mAsa kI pUrNimA / agahana kI amAvasyA | mAgaha } mAgahaya vi [ mAgadha, ka] magadha deza meM utpanna, magadha deza kA / paM. stuti pAThaka, cAraNa / bhAsA strI [bhASA ] dekho mAgahiA kA pahalA artha | mAgahiA strI [ mAgadhikA ] magadha deza kI prAkRta bhASA | kalA - vizeSa / chanda-vizeSa | mAghavaI mAukka - mANiNa mAukka na [ mRdutva ] komalatA / mAuccA strI mAu-cchA / mAuccA strI [de] sakhI / ucchavi [] mRdu, komala / saMkSipta prAkRta-hindI koSa [ de. mAtRSvasR ] dekho mAutta dekho mAukka = mRdutva / mAula puM [ mAtula] mA~ kA bhAI, mAmA / mAulia dekho maulia / mAuliMga dekho mAhuliMga / } mAuliMgA | strI [mAtuliGgA, 'GgI] mAuliMgI bIjaure kA gAcha / strI [mAghavatI ] sAtavIM narakabhUmi / [ mAghavA, vI] | mAghavA mAghavI mAjjAra dekho mannAra / mAbi puM [mAmbika ] 'maDaMba' kA adhipati / sImA- prAnta kA rAjA / mADaMbiya vi [ mADambika ] citra-maMDapa kA adhyakSa / mADiana [ de] gRha | mADhara puM [mAThara] saudharmendra ke ratha- sainya kA adhipati / na. gotra - vizeSa / zAstra - vizeSa | mADhara puMstrI [mAThara] mAThara - gotra meM utpanna mADharI strI [mATharI] vanaspati- vizeSa | mADha vi [ mAThita] sannAha-yukta, varmita / 83 mANaNa na [mAnana] Adara, satkAra / mAnanA / anubhava / sukha kA anubhava / mANaya dekho mANa= (de) | mANava puM [mAnava] manuSya, martya / bhagavAn mahAvIra kA eka gaNa / mANavaga mANavaya puM [ mAnavaka] astra-zastroM kI pUrti karanevAlI nidhi | jyotiSka mahAgraha | saudharma devaloka kA eka caitya-stambha | mAnavI strI [mAnavI ] eka vidyA devI / mANasa na [ mAnasa ] sarovara - vizeSa / mana / vi. mana kA / puM. bhUtAnanda ke gandharva - sainya kA nAyaka / mAsia vi [ mAnasika ] mana- sambandhI | mANasiA strI [mAnasikA ] eka vidyAdevI / mANi vi [ mAnin] mAnavAlA / puM. rAvaNa kA eka subhaTa / parvata vizeSa / kUTa- vizeSa / maNivi [. mAnita] anubhUta / mANikka na [mANikya ] ratna - vizeSa / mANiNa dekho mANi /
Page #677
--------------------------------------------------------------------------
________________ 658 saMkSipta prAkRta-hindI koSa mANibhadda-mAyA mANibhadda puM [mANibhadra] yakSa-nikAya ke uttara , mAmAsa puM [mAmASa] anArya deza-vizeSa / dizA kA indra / yakSadevoM kI eka jAti / anArya deza meM rahanevAlI manuSya-jAti / deva-vizeSa / zikhara-vizeSa / eka deva- | mAmi a. sakhI AmantraNa kA avyaya / vimAna / mAmiyA) strI [de] mAmA kI bahU / mANima dekho mANa = mAnay / mAmI / mANI strI [mAnikA] 256 paloM kA mApa / mAya vi [mAta] samAyA huaa| mANusa puMna [mAnuSa] manuSya / vi. manuSya- mAya vi [mAyAvat] kapaTavAlA / smbndhii| mAya dekho metta = mAtra / mANusI strI [mAnuSI] strI-manuSya / manuSya | mAyadeg dekho mAyA = maayaa| se sambandha rkhnevaalii| mAyadeg dekho mattA = maatraa| degnna vi [jJa] mANusuttara | puM [mAnuSottara] manuSyaloka parimANa kA jAnakAra / mANusottara kA sImAkAraka parvata / na. | mAyai strI de] vakSa-vizeSa / eka deva-vimAna / mAyaMga puM [mAtaGgabha. supArzvanAtha kA zAsanamANussa dekho maannus| yakSa / ma mahAvIra kA zAsana-yakSa / hAthI / mANussa , na mAnuSya, degka] manuSyatva / cANDAla,Doma / mANussaya / mAyaMgI strI [mAtaGgI] cANDAlina / eka mANussI dekho maannusii| vidyaa| mANUsa dekho mANusa / mAyaMjaNa puM [mAtaJjana] parvata-vizeSa / mANesara puM [mANezvara, mANibhadra yakSa / mAyaMDa puM [mArtaNDa] sUrya / mANorAmA (apa) strI [manorAmA] chanda- mAyaMda puM [de. mAkanda] Ama kA per3a / vizeSa / mAyaMdia dekho maagNdia| mAtaMga dekho maayNg| mAyaMdI strI [mAkandI] nagarI-vizeSa / mAtaMjaNa dekho maayNjnn| mAyaMdI strI [de] zvetAmbara sAdhvI / mAtuliMga dekho maahuliNg| mAyaNhiyA strI [mRgatRSNakA] kiraNa meM mAdaliA strI [de] mAtA / jala kI bhrAnti, maru-marIcikA / mAdu dekho mAu = strii| mAyahiya (apa) dekhoM maaghiyaa| mAdhavI dekho mAhavI = mAdhavI / mAyA = dekho mAi = mAtR / degpii, piti mAbhAi / puMstrI [de] abhaya-dAna, abhaya / puna [ degpitR ] mA~-bApa / 'maha puM. mA~ kA mAbhIsia na [de] / bApa / vitta dekho degpii / mAma a. komala AmantraNa kA sUcaka avyaya / / mAyA dekho mattA = maatraa| mAma puM [de] mA~ kA bhaaii| mAyA strI [mAyA] kapaTa, dhokhA / indrajAla / mAmaga / vi [mAmaka] madIya, merA / / mantrAkSara 'hriiN'| chanda-vizeSa / degNara puM. mAmaya , mamatAvAlA / [degnara] puruSa-veza-dhArI strI-Adi / degbIya mAmA strI [de] maamii| na [degbIja] 'hrIM' akSara / degmosa puna mAmAya vi [mAmAka] 'mA' 'mA' bolanevAlA, | [mRSA] kapaTa-pUrvaka asatya vacana / degvattia, nivaark| degvattIya vi [degpratyayika chala-mUlaka / vi
Page #678
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAra-mAvi saMkSipta prAkRta-hindI koSa 659 vi [degvin] maayaayukt| / maalii| mAra saka [mAraya] tAr3ana yA hiMsA krnaa| mAlaideg ) strI [mAlatI] latA-vizeSa / puSpamAra puM tAr3ana / maraNa, mauta / yama / kAma- | mAlaI vizeSa / chanda-vizeSa / deva / cauthA naraka kA eka narakAvAsa / vi. | mAlaMkAra puM [mAlaGkAra] vairocana balIndra ke mAranevAlA / vahU strI [degvadhU] rati / hasti-sainya kA adhipati / / mAra puM. maNi kA eka lakSaNa / mAlava puM. deza-vizeSa / usakA nivAsI / mAraga vi [mAraka] mAranevAlA / mleccha-vizeSa, AdamI ko uThA le jAnemAraNaa (apa) vi [mArayitu] maarnevaalaa| vAlI eka cora jAti / / mAraNaMtia vi [mAraNAntika] maraNa ke anta mAlavaMta puM [mAlyavat] parvata-vizeSa / eka samaya kA / rAjakumAra / pariyAga, pariyAya puM mAraya dekho maarg| [degparyAya] parvata-vizeSa / mArA strI. prANi-vadha kA sthAna, suunaa| mAlaviNI strI [mAlavinI] lipi-vizeSa / mAri strI. mRtyu-dAyaka rog| mAraNa / mauta / mAlA strI. phUla Adi kA hAra / pNkti| samUha / mAri mAra = mAray kA sNkR.| chanda-vizeSa / degilla vi [degvat] mAlA mArija ' [mArIca] rAvaNa kA eka subhaTa / | vAlA / kAri vi [degkArin / deggAra vi RSi-vizeSa / [degkAra] mAlI / dhara puM. pratimA ke Upara kI mArijji dekho mrii| racanA-vizeSa / 'yAra, degra dekho degkAra / mArilaggA strI [de] kutsita strI / harA strI [degdharA] chanda-vizeSa / mAriva puMna [de] gaurava / / mAlA strI [de] jyotsanA / mArisa vi [mAdRza] mere jaisA / mAlAkuMkuma na [de] pradhAna kukuma / mArI strI. dekho maari| mAli puMstrI. vRkSa-vizeSa / mArIa puM [mArIca] dekho mArija / mAli / [mAlin]pAtAla-laMkA kA rAjA / mArIi / puM [mArIci] eka vidyAdhara | mAlia [maalik]| desh-vishess| vi. mArIji sAmanta rAjA / rAvaNa kA eka | mAlI / zobhanevAlA / subhaTa / mAliA strI [mAlikA,mAlA] dekho maalaa| mArua puM [mAruta] pavana / hanUmAna kA pitA / | mAlijja na [mAlIya] eka jaina muni-kula / 'taNaya puM ["tanaya] hanUmAna / 'ttha na | mAliNI strI [mAlinI] mAlI kI strI / [degAstra] vAtAstra / shobhnevaalii| chanda-vizeSa / mAlAvAlI / mArua vi [mAruka] maru deza kaa| mAliNNa na [mAlinya] mlintaa| mArui puM [mAruti hanUmAna / mAluga / puM [mAluka] zrIndriya jantumAla aka [mAla zobhanA / veSTita honaa| / mAluya / vizeSa / vRkSa-vizeSa / mAla puMde] bgiicaa| maJca, Asana-vizeSa / / mAlayA strI [mAlukA]vallI / vallI-vizeSa / vi. maJju / mAluhANI strI [mAladhAnI] latA-vizeSa / mAla puM [de. mAla] desh-vishess| talA, | mAlUra ' [de. mAlara] kapittha / maMjila / vanaspati-vizeSa / mAlUra puM. bela kA gAcha / na. bela kA phala / mAladeg dekho maalaa| deggAra vi [degkAra] | mAvia vi [mApita] mApA huaa|
Page #679
--------------------------------------------------------------------------
________________ 660 saMkSipta prAkRta-hindI koSa mAsa-mitra mAsa dekho maMsa = mAMsa / svAmI / jvara-vizeSa / dina kA eka muhUrta / mAsa puM. mahInA / kAla / prv-vnspti-vishess| / vi. mahendra-sambandhI / degusa dekho 'tusa / degkappa puM [degkalpa] eka | mAhiMdaphala na [mAhendraphala] indrayava / sthAna meM mahInA taka rahane kA AcAra / mAhila puMde] bhaisa carAnevAlA / degkhamaNa na [degkSapaNa] eka mAsa kA upavAsa / mAhivAya puM [de] zizira yA mAgha kA pavana / degguru na. ekAzana tapa / 'tusa puM [tuSa] | mAhisI dekho mhisii| eka jaina muni / degpurI strI. bhaMgI yA varta deza | mAhI strI [mAghI] mAgha mAsa kI pUrNimA / kI rAjadhAnI / pUriyA strI ['pUrikA] | mAgha kI amAvasyA / jaina muni-shaakhaa| lahu na [laghu] 'puri- mAhura vi [mAthura mathurA kA / maDDha' tapa / | mAhura na [de] shaak| mAsa puM [mASa] anArya-deza / usakI manuSya- | mAhura vi [mAdhura] madhura rasavAlA / jAti / ur3ada / parimANa-vizeSa, mAsA / | mAhuria na [mAdhurya madhuratA / degpaNNI strI [degparNI vanaspati-vizeSa / | mAhuliMga puM [mAtuliGga] bIjapUra vRkSa / na. mAsala dekho mNsl| bIjaure kA phala / mAsAhasa [mAsAhasa] pakSi-vizeSa / mAhesara vi [mAhezvara] mahezvara-bhakta / na. mAsia puM [de] pizuna, durjana / / nagara-vizeSa / mAsia vi [mAsika] mAsa-sambandhI / mAhesarI strI [mAhezvarI] lipi-vizeSa / mAsiA strI [mAtRSvasR] mA~ kI bahina / nagarI-vizeSa / mAsu dekho maMsu = zmazru / mi (apa) dekho avi-api / mAsuro strI [de] dADhI-mUcha / / mideg strI [mRt] mittttii| ppiDa [piNDa] mAha ' [mAgha] mAgha mahInA / saMskRta kA eka | miTTI kA piMDA / degmmaya vi [degmaya] miTTI kavi / zizupAlavadha kAvya / kA banA / mAha na [de] kunda kA phala / mia dekho maya = mRga / degcakka na [degcakra] mAhaNa pustrI [mAhana, brAhmaNa] ahiMsaka--- grAma-praveza Adi meM mRgoM ke darzana se zubhAzubha muni, sAdhu, RSi / zrAvaka, jaina-upAsaka / | phala jAnane ko vidyA / degNaaNI, nayaNA brAhmaNa / kuMDa na [kuNDa]magadha deza kA grAma / strI [degnayanA] dekho my-cchii| degmaya puM mAhappa / puna [mAhAtmya] mahattva, gaurava / [degmada] kastUrI / riu puM[degripu] siMha / mAhappayA prabhAva / strI. / vAhaNa puM [ vAhana] bharatakSetra ke eka bhAvI mAhaya pu [de] caturindriya kITa-vizeSa / tIrthakara / mAhava puM [mAdhava] zrIkRSNa, nArAyaNa / vasanta | mia puM [mRga] hariNa ke jaisA pazu jo hariNa Rtu / vaizAkha mAsa / degpaNaiNI strI | se choTA aura jisakA puccha lambA hotA hai / [praNayinI] lkssmii| deglomia vi [deglomika] usake bAloM se mAhaviA) strI [mAdhavikA] [mAdhavI] banA / mAhavI / ltaa-vishess| eka raaj-ptnii| mia dekho mitta = mitra / mAhArayaNa na [de] kapar3A / vastra-vizeSa / mia vi [de] vibhUSita / mAhiMda puM [mAhendra] eka-devaloka / usakA mia vi [mita] parimita / thor3A / 'vAi vi
Page #680
--------------------------------------------------------------------------
________________ mia-mitta saMkSipta prAkRta-hindI koSa [degvAdin] AtmA Adi padArthoM ko parimita , puM. / hiva puM [dhipa] siMha / maannevaalaa| migayA / strI [mRgayA] zikAra / na. mia dekho miva = iva / migavva / [mRgavya] / miadeg dekho miaa| ggAma puM [grAma] migasira dekho mgsir| grAma-vizeSa / migAvaI dekho miaa-vii| miaA strI [mRgayA] zikAra / migI strI [mRgI] hrinnii| vidyA-vizeSa / miaMka puM [mRgAGka] cA~da / candra-vimAna / pada na. strI-yoni / ikSvAkuvaMza kA rAjA / degmaNi puM. candrakAnta | miccu dekho maccu / maNi / | miccha (apa) dekho iccha = iS / miaMga dekho mayaMga - mRdaMga / miccha puM [mleccha] yavana, anArya manuSya / miasira dekho magasira / degpahu puM [prabhu] mlecchoM kA raajaa| degpiya miA strI [mRgA] rAjA vijaya yA balabhadra kI | na [priya]pyAja, lazuna / hiva ' [dhipa] patnI / utta, putta puM [putra] rAjA vijaya | yavanoM kA raajaa| kA putra / rAjA balabhadra kA putra, blshrii| miccha na [mithya] asatya vacana / vi. jhUThA / degvaI strI [degvatI] prathama vAsudeva kI maataa| / mithyAdRSTi, tattva kA ashrddhaalu| rAjA zatAnIka kI pttraanii| | miccha dekho micchaa| "kAra puM. mithyA mii strI [miti] mAna, parimANa / karaNa / degtta na [ degtva ] satya dharma kA mii dekho miu = mRt / avizvAsa / degddiTThi, "diTThIya, ddiTThi, miiMga dekho mayaMga = mRdaMga / degddiTTiya vi [degdRSTi, kadeg] satya dharma para miiMda dekho maiMda = mRgendra / zraddhA nahIM rakhanevAlA, jina-dharma se bhinna miu strI [mRd] mittttii| dharma maannevaalaa| miu vi [mRdu] komala / manojJa / micchA a [mithyA asatya / mithyAtva-mohamicaNa na [de] miicnaa| nIya karma / prathama guNa-sthAnaka / degdaMsaNa na mijadeg strI [majjA] hAr3a ke bIca kA [degdarzana] satya tattva para azraddhA / asatya mijA avayava-vizeSa / madhyavartI avayava / dharma / nANa na [degjJAna] viparIta jJAna, mijiya ajJAna / degsua na [degzruta] asatya-mithyAmiTha , puM [de] hAthI kA mahAvata / dekho dRSTi-praNIta zAstra / miThila ) meN| mijja aka [mR] mrnaa| miMDha puMstrI [mer3ha] meMDhA, bher3a / na. puruSa-liMga / mijjha vi [medhya] zuci / "muha puM [degmukha] anAryadeza / na. eka nagara / miTa saka [de] miTAnA, lopa krnaa| dekho meNddh| miTTha vi [miSTa, mRSTa] mIThA, madhura / miDhiya puM [meNDhika] grAma-vizeSa / miNa saka [mA, mI] parimANa karanA / nApanA, miga dekho maya = mRga / 'gaMdha puM [deggandha] __ tolanA / jAnanA, nizcaya karanA / yugalika manuSya kI jAti / 'nAha puM miNAya na. balAtkAra, jabaradastI / [nAtha] / degvai puM[degpati] siMha / degvAluMkI | miNAla dekho munnaal| strI [degvAlunI] vanaspati-vizeSa / degAri | mitta [mitra] suury| anurAdhA nakSatra kA
Page #681
--------------------------------------------------------------------------
________________ 662 saMkSipta prAkRta-hindI koSa mitta-mauta adhiSThAyaka deva / ahorAtra kA muhUrta / eka | miliccha dekho miccha = mleccha / rAjA / puna. dosta / degkesI strI [kezI] | miliTra vi [mliSTa] aspaSTa vAkyavAlA / rucaka parvata para rahanevAlI eka dikkumArI | mlAna / na. aspaSTa vAkya / devI / deggA strI. vairocana balIndra kI agra. milimilimila aka [de] camakanA / mahiSI, eka indraannii| NaMdi puM [degnandina] milINa dekho milia| eka rAjA / degdAma puM. eka kulakara puruSa / milla saka [muc] chor3anA, tyAganA / "devA strI. anurAdhA nakSatra / degva vi[degvat | | millAvia vi [mocita] chur3AyA huA / mitrvaalaa| degseNa paM [degsena] eka purohita- millia (apa) dekho milia / putra / milha dekho milla / mitta dekho metta = mAtra / miva dekho iv| mittala puM [de] kndrp| misa saka [mis] zabda karanA / mitti strI [mati] mAna, parimANa / saapeksstaa| | misa na [miSa] bahAnA, chala, vyAja / mittiA strI [mRttikA] mittttii| degvaI strI | misamisa aka [de] khUba jalanA yA camakanA / ["vatI] dazArNa deza kI rAjadhAnI / misala (apa) saka [mizraya] mizraNa karanA / mittija aka [mitrIya] mitra ko cAhanA / misala (apa) dekho mIsa, mIsAlia / mittiya na [maitreya] vatsa gotra kI eka shaakhaa| | misimisa dekho misamisa / puMstrI. usameM utpanna / misimisiya vi [de] uddIpta, uttejita / mittivaya puMde] pati kA bar3A bhAI / missa saka [mizraya] mizraNa karanA / mittI strI [maitrI] dostI / missa dekho mIsa = mizra / mithuNa dekho mihunn| 'missa puM [degmizra] pUjya / midu dekho miu| missAkUra puMna [mizrAkUra] khAdya-vizeSa / miria puMna [mirica] miraca, mircA / miha aka [midh] sneha karanA / miriA strI [de] jhoNpdd'ii| miha dekho misa = miSa / miha dekho miho| mirI / - puMstrI [marIci] kiraNa, prbhaa| mihiA strI [de] megha-samUha / mihiA strI [medhikA]) dekho mhiaa| mirIya mihira puM. sUrya / mila aka [mil] milanA / ekatrita honA / | mihilA strI [mithilA nagarI-vizeSa / milakkhu puna. dekho miccha = mleccha / 11 dekho miho| milA / aka [mla] mlAna honA, nisteja mihu~ / khaa| milA honaa| mihuNa na [mithuna] strI-puruSa kA yugma / milANa vi [mlAna] nisteja, vicchAya / ___ jyotiSa prasiddha eka rAzi / milANa na [de] paryANa (?) / miho a [mithas] Apasa meN| milANi strI [mlAni] vicchaaytaa| mIa na [de] samakAla, usI samaya / milia vi [milita] milA huaa| melita] | mINa puM [mIna] machalI / rAzi-vizeSa / milAyA huaa| / mIta dekho mitta- mitra / mirii / mirI
Page #682
--------------------------------------------------------------------------
________________ mImaMsa - mukkaya mImaMsaka [mImAMs] vicAra karanA / mImaMsA strI [mImAMsA ] jaiminIya darzana / mIrA strI [] dIrgha cullI, bar3A culhA / mIla aka [mIl ] mIcAnA, sakucAnA / mIla dekho mila | mIlacchIkAra puM [mIlacchrIkAra] yavana dezavizeSa | eka yavana rAjA / mI saka [mizray ] mizraNa karanA / I mIsa va [ mizra ] saMyukta, milA huA / na. lagAtAra tIna dinoM kA upavAsa / mIsAlia vi[mizra ] saMyukta, milA huA / mua ka [mo] khuza karanA / a ka [muc] chor3anA / mua vi [mRta ] marA huA / 'vahaNa na [ vahana] zava yAna, ThaTharI, arathI / avi [smRta] yAda kiyA huA / muaMka dekho miaMka | saMkSipta prAkRta-hindI koSa muaNa na [mocana ] chuTakArA, chor3anA / muala (apa) dekho mua = mRta / muA strI [mRt] miTTI | muA strI [mud] harSa, Ananda / ANI strI [] Domina, cANDAlina / ivi [mocin ] chor3anevAlA / muavi [ mudita] harSita / puM. rAvaNa kA subhaTa / muavi [] yoni-zuddha, nirdoSa mAtAvAlA | aMgA dekho aMgI / } muiMda dekho maiMda = mRgendra | muijjata mua = moday kA kavakR. 1 muiravi [mo] chor3anevAlA / muu dekho miu / aMga dekho aMga | aMgI strI [] kITakA, cIMTI / muMjAyaNa puM [ mauJjAyana ] RSi - vizeSa | agga puM [de] bAhya aura abhyantara pudgaloM se muMji puM [ mauJjin ] Upara dekho / nA AtmA aisA mithyA jJAna / muM vi [de] hIna zarIravAlA / muMDaka [muNDa ] mUMDanA / dIkSA denA / strI [de] kITikA, cIMTI / mugA muiMga va [ mRdaGgan ] mRdaMga bajAnevAlA / muuu Mda puM [mucukunda] nRpa-vizeSa / puSpavRkSavizeSa | uda [ mukunda] viSNu, nArAyaNa / muura dekho maura = mukura / muula dekho maula = mukula / gAyaNa na [ mRGgAyaNa ] vizAkhA nakSatra kA gotra / 663 muMca dekho mua = muca / I muMja puMna [muJja ] mUMja tRNa / mehalA strI [mekhalA ] mUMja kA kaTisUtra / muMjana [ mauJjakin] gotra - vizeSa / puMstrI. gotra meM utpanna / muMjakAra puM [ muJjakAra ] mUMja kI rassI banAnevAlA zilpI / muiMga dekho miaMga / 'pukkhara puMna [deg puSkara ] mukka vi [mUka] gU~gA / mRdaMga kA UparavAlA bhAga / mukka dekho mukkala / mugaliyA mukta vi [mukta] vyakta / mokSaprApta / pA~ca dina upavAsa / dekho mutta = mukta | mukkaya na [ de] dulahina ke atirikta anya nima muMDana [muNDa] sira / vi dIkSita / parasu puM ['parazu] naMgA yA tIkSNa kuThAra / muMDA strI [] mRgI | maMDI strI [] nIraGgI, ziro-vastra, ghU~ghaTa / puM [ mUrdhan ] mastaka | dekho muddha = mUrdhan / mukalAva saka [ de] bhejavAnA | mukura puM. darpaNa, AInA / mukka (apa) saka [ muc ] chor3anA / muMDha muMDha
Page #683
--------------------------------------------------------------------------
________________ 664 saMkSipta prAkRta-hindI koSa mukkala-muNi trita kanyAoM kA vivAha / / mugghuruDa dekho mukkrudd| mukkala vi [de] ucita / svaira, bandhana-mukta / mucakuMda dekho muuuMda / mukkalia vi [de] bandhana-mukta / aniyantrita / muccha aka [mUrcha ] mUrchita honaa| Asakta mukkuMDI strI [de] jUTa / honA / bddh'naa| mukkuruDa [de] rAzi, Dhera / mucchaNA strI [mUrcchanA] gAna kA eka aMga / mukkelaya dekho mukka = mukta / mucchA strI [mUrchA] moha / behoshii| gRddhi, mukkha puM [mokSa] nirvANa / chuttkaaraa| Asakti / marcchanA, gIta kA eka aMga / / mukkha vi [mUrkha] ajJAnI, bevakUpha / mucchia vi [mUcchita] mUrchA-yukta / puM. mukkha vi [mukhya] pradhAna, nAyaka / narakAvAsa-vizeSa / mukkha puMna [muSka] aNDakoSa / vRkSa-vizeSa / mucchima puM [mUcchima] matsya-vizeSa / cora / vi. mAMsala, puSTa / mujjha aka [muha ] moha karanA / ghabar3AnA / mukkhaNI strI [mokSaNI] stambhana se chuTakArA muTTima puMstrI [de] gavaM / dekho moTTima / karanevAlI vidyA-vizeSa / muTTha vi [muSTa] jisakI corI huI ho| mukha dekho muha - mukha / muTThi puMstrI [muSTi] mUThI, mukkA / degjujjha na mukha puM. eka mleccha-jAti / gAr3I ke Upara kA / [yuddha] muSTi kI lar3AI, mRkA-makI / Dhakkana / putthaya na [pustaka] cAra aMgula vRttAmuga dekho mugg| kAra yA catuSkoNa pustaka / muguMda dekho mauMda = mukunda / muTThia ' [mauSTika] anArya-deza yA manuSyamagaMsa puMstrI [de] hAtha se calanevAle jantu ko jAti / muTThI-malla / vi. maSTi sambandhI / eka jAti / dekho maMgusa, muggs| maTria puM [maSTika] malla-vizeSa, jisako mugga puM [mudga] muuNg| roga-vizeSa / jala- baladeva ne mArA thaa| anArya deza yA manuSyakAka / degpaNNI strI [degparNI] vanaspati- jAti / vizeSa / degsela puM[zaila] kabhI nahIM bhIgane- muThThikA strI [de] hikkA, hickii| vAlA eka parvata / muDDha dekho muMDha / muggaDa puM[de] mogala, mleccha-jAti-vizeSa / / muDDha vi [mugdha, mUDha] mUrkha, bevakUpha / vyantara-vizeSa / dekho moggaDa / muNa saka [jJA, muN] jAnanA / muggara na [mudgaraM] dekho moggr| muNamuNa saka [muNamuNAya] bar3abar3AnA / muggaraya na [de. mugdhArata] mugdhA ke sAtha muNAla puMna [mRNAla] padmakanda ke Upara kI rmnn| latA / padmanAla / padma Adi ke nAla kA muggala dekho muggdd| tantu / vIraNa kA mUla / kamala / muggasa puM [de] nkul| muNAli puM[mRNAlin] padma-samUha / kamalamuggAha aka [pra+sa] phailnaa| vAlA sthAna / muggila / puM [de] parvata-vizeSa / muNAliA / strI [mRNAlikA, lI] muggilla / muNAlI , bisa-tantu, bisa kA aMkura / muggusu dekho muggs| __ kamalinI / dekho mnnaaliyaa|| mugghaDa dekho muggaDa / muNi puM [muni] rAga-dveSa-rahita manuSya, saMta,
Page #684
--------------------------------------------------------------------------
________________ muNi-mumukkhu sAdhu, RSi yati / agastya RSi / sAta kI saMkhyA / chanda-vizeSa / 'caMda [ candra ] jaina AcArya aura graMthakAra, vAdI devasUri ke guru | eka rAja - putra | nAha puM [nAtha ] sAdhuoM kA nAyaka / puMgava puM [ puGgava ] zreSTha-muni / rAya puM [deg rAja] / 'vai puM [pati ] muni-nAyaka / 'vara puM. / 'vaijayaMta puM [vaijayanta ] | 'sIha puM [degsiMha]zreSTha muni / suvvaya puM [suvrata ] | vartamAna kAla ke bhAratavarSa ke bIsaveM tIrthaMkara / bhAratavarSa ke bhAvI tIrthaMkara / Ni puM [de. muni] agasti-duma | | saMkIrNa aura madhya meM vizAla | choTA koThA / muttha tri [ musta ] mothA, nAgaramothA / mudagga dekho muagga | mudA strI [mud] khuzI | deggara vi [degkara ] harSajanaka | muNiavi [de. muNika] graha-gRhIta, pAgala / dipuM [ munIndra ] zreSTha muni / muNIsa puM [ munIza ] muni-nAyaka / muNIsara) [munIzvara ] | } saMkSipta prAkRta-hindI koSa mutta saka [ mUtray ] pezAba karanA / mutta dekho mukka = mukta | Alaya puMstrI. mukta jIvoM kI ISatprAgbhArA pRthivI / muktAstra [ muktA ] motI / 'jAla na. muktAsamUha yA mAlA | dAma na[ dAmana] motiyoM kI mAlA / vali, valI strI. motI kA hAra / tapa, dvIpa yA samudra - vizeSa / sutti strI [zukti ] motI kI sIpa / mudrA - vizeSa / 'hala na [deg phala] motI / 'halilla vi [degphalavat] motIvAlA / muddaMga puM [de] utsava | sammAna | muddaga puM [mudrikA] a~gUThI / muNIsima (apa) puMna [ manuSyatva ] manuSyapana / muddA strI [mudrA ] mohara, chApa / a~gUThI | aMgapuruSArtha / vinyAsa - vizeSa | mutti strI [ mUrti ] rUpa, AkAra / pratibimba, pratimA, zarIra / kAThinya / 'maMta vi[ mat] mUrtivAlA, mUrta rUpI / mutti strI [ mukti ] mokSa ! nirlobhatA, saMtoSa / 84 ISatprAgbhArA pRthvI / nissaMgatA | mutti vi [ mUtrin] bahu-mUtra rogavAlA / muttivi [mauktin] motI pirone yA gUMthane 665 vAlA / muttia na [ mauktika ] dekho mottia / muttolI strI [de] mUtrAzaya / Upara nIce muddi muvi [mUrta ] mUrtivAlA, rUpavAlA, AkAra strI 'baMdha puM muddaA vAlA / kaThina / mUr3ha / mUrcchA yukta | eka muddiA strI [ mRdvIkA ] dAkha, upavAsa / eka prANa / muttadeg dekho muttA / duga [] grAha-vizeSa | jala-jantu-jAti / mudda ka [mudray ] mohara lagAnA / banda karanA / aMkana karanA / muddia vi [mudrita] jisa para mohara lagAI gaI ho vaha / baMda kiyA huA / [ mudrikA ] a~gUThI | [' bandha] granthi - bandha / usakI latA / muddI strI [de] cumbana / muya dekho muduga / muddha dekho muMDha / na vi [degnya] mastaka meM utpanna / mastaka-stha, agresara | mUrdhasthAnIya rakAra Adi varNa / puM [ja] keza | 'sUla na ['zUla ] mastaka- pIr3A | [] mUr3ha | sundara, moha-janaka | muddhA strI [ mugdhA ] nAyikA kA eka bheda, kAma - ceSTA-rahita aMkurita yauvanA / muddhA (apa) dekho muhA | mudrANa dekho muMDha / 1 mubbhapuM [de] ghara ke Upara kA tiryak kASTha / mumukkhuvi [ mumukSu ] mukti kI cAha vAlA |
Page #685
--------------------------------------------------------------------------
________________ 666 deva / saMkSipta prAkRta-hindI koSa mummui-muha mummui / vi [mUkamUka] atyanta muuk| musaMDhi dekho musuNddhi| mummaya , avyktbhaassii| | musala puMna. mUsala yA mUsara / mAna-vizeSa / mammara saka [cUrNaya] cUranA, cUrNa krnaa| dhara puM. baladeva / uha puM [degAyudha] balamummura puM [ de.murmura ] karISa, goiMThA / usakI aag| tuSAgni / bhasma-cchanna agni, musala vi [de] mAMsala, puSTa / bhasma-mizrita agni-kaNa / musali puM [musalin] baladeva / mammuhI strI [munmukhI] manuSya kI 80se90 musalI dekho moslii| varSa taka navavI avasthA / musaha na [de] mana kI aakultaa| mura aka [laD] vilAsa karanA / saka. utpIr3ana musA a. strI [mRSA] mithyA, asatya bhASaNa / karanA / jIbha claanaa| upakSepa karanA / degvAda dekho degvAya / degvAdi vi [degvAdina] vyApta karanA / bolanA / pheNknaa| jhUTha bolanevAlA / degvAya paM [degvAda] asatya mura aka [sphuTa] khilanA / bhASaNa / mura puM [mura] daitya-vizeSa / riu puN[degripu]| musuMDhi puMstrI [de] eka zastra-vizeSa / eka vanaveriya [vairin / degri puM. zrIkRSNa / spti| muraI strI [de] asatI, kulttaa| musumUra saka [bhaJja] bhAMganA, tor3anA / muraya puM [muraja] mRdaMga / dekho murava / muha dekho mujjh| murala puM. ba. dakSiNa, kerala deza / muha na [mukha] vadana / agr-bhaag| upAya / murava dekho muraya / gala-ghaNTikA / dvAra / Arambha / nATaka Adi kA sandhimuravi strI [de. murajin] AbharaNa-vizeSa / / vizeSa / nATaka Adi kA zabda-vizeSa / muria vi [de] truTita / vakra banA huaa| Adya / mukhya / zabda, AvAja / nATaka / vedamuria puM [ maurya ] kSatriya-vaMza / usameM zAstra / praveza / puM. bar3ahala kA gAcha / utpanna / degNaMtaga, degNaMtaya na [degAnantaka] mukhamuruMDa muiruNDa]anArya-deza / pAdaliptasUri ke | vastrikA / 'tUraya na [tUrya] muMha se bajAyA samaya kA rAjA / puMstrI. muruNDa deza kA jAtA vAdya / dhovaNiyA strI [ dhaavnivaasii| nikA] muMha dhone kI sAmagrI, datavana Adi / murukki strI [de] pakvAnna-vizeSa / pattI strI [degpatrI] / puttiyA, pottiyA, murukkha dekho mukkha = mUrkha / degpottI strI [degpotikA] mukhavastrikA / murumuMDa puM [de] jUTa, kezoM kI laTa / degphulla na. bar3ahala kA phUla / citrA-nakSatra kA murumuria na [de] raNaraNaka, utsukatA / saMsthAna / degbhaMDaga na [bhANDaka] mukhAmuruha dekho murukkh| bharaNa / maMgaliya, maMgalIa vi [degmAGgamulAsia puM [de] sphuliMga, agni-kaNa / lika] khushaamdii| "makkaDA, makkaDiyA mulla (apa) dekho muNc| strI [degmarkaTA, TikA] galA pakar3a kara mulla puMna [mUlya] kImata / mukha kA vakrIkaraNa / degvaMta vi [degvat] muMhamuva (apa) dekho mua = muca / vAlA / degvaDa puM [degpaTa] muMha ke Age rakhane mubaha dekho uvvaha = ud + vaha / kA vastra / 'vaDaNa na [ patana] muMha se musa saka [muS] corI karanA / giranA / degvaNNa puM[degvarNa] prshNsaa| 'vAsa
Page #686
--------------------------------------------------------------------------
________________ muhatthaDI - mUsA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 667 vAlA padArtha / vINiyA strI [deg vINikA ] mu~ha se vikRta zabda yA vAdya kA zabda karanA / muhaDa dekhoM muhala / saya na [ya] eka nagara | muhatthas strI [] mu~ha se giranA / puM. pAna, cUrNa Adi mu~ha ko sugandhI banAne- | mUyaga puM [ de. mUyaka] mevAr3a kA eka tRNa / mUra saka [bha] bhA~ganA, tor3anA / mUga vi [bhaJjaka ] bhA~ganevAlA, cUranevAlA / mUla na. jar3a / nibandhana, kAraNa | Adi / AdyakAraNa / samIpa / nakSatra - vizeSa | vratoM kA punaH sthApana | pippalI - mUla | vazIkaraNa ke lie oSadhi prayoga / Adya / mukhya / mUladhana / paira | sUraNa-kanda | vyAkhyeya grantha / prAyazcita - vizeSa / puMna. mUlI / 'chejja vi [ 'chedya ] mUla nAmaka prAyazcitta se nAzayogya / 'dattA strI. zAmba kI eka patnI / deva puM. eka vyakti / devI strI. lipi - vizeSa / 'nAyaga puM [' nAyaka ] mandira kI mukhya pratimA / pADi vi [ utpATin ] mula ukhAr3anevAlA / * babana [bimba ] mukhya pratimA / 'rAya puM [rAja] gujarAta kA caulukya vaMzIya rAjA / "vaMta vi ['vat ] mUlavAlA / siri strI [zrI] zAmbakumAra kI patnI / muhara dekho muhala - mukhara / J hariyavi [ mukharita] vAcAla banA huA / muharomarAi strI [de] bhauM / mulana [de] mukha / mula vi [ mukhara ] vAcATa, bakavAdI / puM. kauA / zaMkha / rava puM. kolAhala / muhA a. strI [mudhA ] vyartha / 'jovi vi [jIvin ] bhikSA para nirvAha karanevAlA / muhia na] [] binA mUlya, muphata meM } muhiA strI [ de. mudhikA ] | muhu a [muhus] bAra-bAra / muhuM muhutta muhuttAga mumuha dekho mahumuha / muhula dekho muhala = mukhara / mUa dekho mukka = mUka | a dekho a mRta / } puMna [ muhUrtta ] do ghar3I kA kAla, ar3atAlIsa minaTa kA samaya / } = mUala mualla mUiMgaliyA | dekho muiMgaliyA / muiMgA mUillaa mUllia vi [mRta ] marA huA / [] anna kA eka dIrgha parimANa / mUDa mUDha mUr3ha vi[mUDha ] mUrkha, mugdha / 'naiya na [nayika ] zAstra - vizeSa / strI [degvisUcikA] roga-vizeSa / suNa na [ mauna ] cuppI / visUiyA mulaga mUlaya } vi [de. mUka] mUka, vAk zakti se mUligA strI [ mUlikA ] oSadhi - vizeSa / hIna / mUliya na [ maulika ] mUladhana, pU~jI / mUlilla vi [ mUla, maulika ] pradhAna, mukhya / mulilla vi [ mUlavat ] mUlaghanavAlA / mulI strI vazIkaraNa kI eka oSadhi / mUsa dekho musa = muS / na [ mUlaka] kanda-vizeSa, mUlI, muraI / zAka- vizeSa / mUlagatti strI [ mulagatikA ] mUle--mUlI kI patalI phA~ka | mUlaveli strI [de. mUlaveli] ghara ke chappara kA AdhArabhUta stambha - vizeSa / musaga puM [ mUSaka, mUSika ] cUhA / mUsaya mUsari vi [ de] bhagna, bhA~gA huA / mUsala vi [de] upacita | mUsala dekho musala = musala | musA dekho musA /
Page #687
--------------------------------------------------------------------------
________________ 668 mUsA strI [ mUSA ] mUsa, dhAtu galAne kA pAtra / mUsA ) strI [de] choTA daravAjA | mUsAa } mUsa dekho mUsaya / ripuM. mArjAra / a. merA / mujhase / na. / saMkSipta prAkRta-hindI koSa mea puM [meda] anArya deza-vizeSa yA jAti / puMstrI. cANDAla / strI. meMI / avi [ya] jAnane yogya, prameya padArtha | nApane yogya / na vi [' jJa] padArtha- jJAtA / mea puMna [medas] zarIra sthita carbI / meajja na [de] anna 4/ ajja puM [medArya ] maidArya gotra meM utpanna | ajja puM [metArya ] bhagavAn mahAvIra kA dasavA~ gaNadhara / eka jaina maharSi / aya vi [mecaka ] kRSNa-varNa / aravi[] asahiSNu / meala puM [mekala ] parvata- vizeSa | strI [kanyA ] narmadA nadI / meavADaya puMna [medapATaka] mevAr3a | sAmi meiNi strI [medinI] pRthivI / cANDAmeiNI lina / 'nAha puM [nAtha ] rAjA / degpai N [degpati] rAjA / cANDAla | puM [degsvAmin] / degsara puM. [zvara] meMTha puM [de] mahAvata | dekho miTha / meMThI strI [de] meSI, gar3ariyA / rAjA / meMDha puMstrI [meDhU] bher3a, gAr3ara / muha [deg mukha] eka antadvapa | usakI manuSya jAti / visANA strI ['viSANA] meDhAziMgI vanaspati | dekho miDha / mekhalA dekho mehalA / megha dekho meha | 'mAliNI strI [mAlinI] nandana vana ke zikhara kI eka dikkumArI devI / 'vaI strI [tI] eka dikkumArI devI | vAhaNa puM [vAhana] eka vidyAdhara rAjakumAra / meghaMkarA strI [meghaGkarA ] eka dikkumArI devI | meccha dekho miccha = mleccha / mejjana [ya] mAna- taula, jisase mApA jAya / | mejja dekhoM mea = meya | mejjha dekho mijjha / meTa dekho miTa | meDaMbha puM [de] mRga-tantu / meDaya puM [de] majalA, talA / meDDha dekho meMDha | meDha puM [] vaNik ko madada karanevAlA / meDhaka puM [de] kASTha kA choTA DaMDA / meDhi puM [methi] khale ke bIca kA kASTha, jahA~ pazu bA~dha kara dhAnya-mardana kiyA jAtA hai / AdhAra stambha / bhUa vi [bhUta] AdhAra madhya meM sthita / sadRza / nAbhi bhUta, meNaA kannA | meNakkA mUsA - melAya strI [menakA ] himAlaya kI patnI / svarga kI eka vezyA / metta na [ mAtra ] saMpUrNatA / avadhAraNa / mattala [ de] dekho mittala / tI strI [maitrI] dostI / yA dekho mehuNa / mera (apa) vi [ madIya] merA / meraga puM [meraka, maireyaka ] tRtIya prativAsudeva rAjA / puMna. madya-vizeSa / vanaspati kA tvacA - rahita ttukdd'aa| merA strI [de. mirA] maryAdA / merA strI. tRNa-vizeSa, muJja kI salAI / dazaveM cakravartI kI mAtA / meru puM. parvata - vizeSa / chanda - vizeSa / koI bhI pahAr3a / mela saka [melay ] milAnA | ikaTThA karanA / mela puM. milApa, saMyoga, milana / melaya puM [melaka] sambandha, saMyoga / melA / melava ka [melay, mizray ] milAnA, mizraNa karanA / melA aka [mil] ekatrita honA /
Page #688
--------------------------------------------------------------------------
________________ melAva - moaga melAva dekho melava | melAva puMna [mela ] milApa, saMgama / melAvaga dekho melaya / melAvaDa (apa) dekho melaya / melAvaya dekho melAvaga / melI strI [de] saMhati, melA / melINa dekho milINa / mella dekho milla | mellAvayavi [mocita] chur3avAyA huA / meva dekho eva / mevADa dekho meavADaya | mevADha saMkSipta prAkRta-hindI koSa mesa puM [meSa] meMDhA, bher3a / rAzi- vizeSa | meha puM [megha] jalaghara / kAlAguru sugandhI dhUpa- dravya / bha. sumatinAtha kA pitA / eka jaina-maharSi / rAjA zreNika kA eka putra 1 eka deva-vimAna / chanda-vizeSa / eka vaNik-putra / eka jainamuni | deva- vizeSa / mustaka, oSadhi / eka rAkSasa / rAga-vizeSa / eka vidyAdharanagara / 'kumAra puM. zreNika kA putra / degjjhANa puM [degdhyAna]rAkSasavaMzIya laMkApati / 'a puM [nAda] rAvaNa putra / pura na. vaitADhya ke dakSiNa kA eka nagara / muha puM [degmukha] deva-vizeSa / eka antadvipa / usakA nivAsI / rava naM. vindhya-sthalI kA jaina tIrtha / vANa [ vAhana ] laMkA kA rAjA / rAkSasa vaMza kA AdipuruSa / rAvaNa kA putra | 'sIha puM [degsiMha] vidyAdhara- vaMza kA rAjA / dekho megha / meha puM. secana / prameha roga | merA dekho meghaMkarA / mehacchIra na [de] jala / mehaNa na [ mehana] jharana / mUtra / puruSa liMga / mehara puM [de] gA~va kA mukhiyA / mehari puMstrI [] kASTha-kITa, ghuna / mehariyA | strI [de] gAnevAlI strI / meharI 669 mehalaya puMba. [ mekhalaka ] deza-vizeSa / mehalA strI [mekhalA ] kAJcI, karadhanI / mehalijjiyA strI [ mekhaliyA ] eka jaina muni zAkhA / mehA strI [ meghA ] camarendra kI mahiSI indrANI | mehA strI [ medhA ] buddhi, manISA, prajJA / "aravi[degkara ] buddhi-vardhaka / puM. chandavizeSa | hA strI [medhA] avagraha- jJAna / mahAvaI dekho megha - aI / mahAvaNa na [ meghavarNa] vidyAdhara nagara / mehavivi [medhAvin] buddhimAn, prAjJa / mehi dekho meDhi / mehi vi [mehin] prasravaNa karanevAlA / mehiya na [medhika ] eka jaina muni kula / mehila puM [medhila ] bhagavAn pArzvanAtha ke vaMza kA eka jaina muni / mehuNa na [ maithuna ] rati kriyA / mehuNaya puM [ de] phUphA kA lar3akA / mehuNia puM [de] mAmA kA lar3akA / mehuNiyA strI [ de] sAlI / mAmA mehunna dekho mehuNa / merea na [ maireya ] madya-vizeSa / putrI / mo a ina arthoM kA sUcaka avyaya - avadhAraNa, nizcaya / pAda-pUrti | moa saka [muc] chor3anA, tyAganA / moa saka [mocay] chur3avAnA / moa puM [moda] harSa, khuzI / moa vi [] adhigata / puM. cirbhaTa Adi kA bIjakoza | pezAba | 'paDimA strI [pratimA ] prasravaNa kA niyama / moai puM [mocaka] vRkSa-vizeSa | moaga vi [mocaka ] mukta karanevAlA / moaga puM [ modaka ] laDDU, miSTAnna vizeSa | na. eka chanda | dekho modaa /
Page #689
--------------------------------------------------------------------------
________________ 670 saMkSipta prAkRta-hindI koSa moaNA strI [mocanA ] parityAga | chuTakArA / moTTAya aka [ram ] krIr3A karanA / mukta karAnA / moaya dekho moaga / moA strI [mocA] kadalI vRkSa / moAva saka [mocay] chur3avAnA / moila puM [de] matsya-vizeSa / moMDa dekho muMDa = muNDa / moka puM [mo] sarpa-kaMcuka | mokalla saka [de] bhejanA / mokka dekho mukka - mukta mokkaNiA mokka} strI [de] kRSNa kaNikA, kamala kA kAlA madhya bhAga / mokkala dekho mokalla / mokkala dekho mukkala / mokkalaya va [] preSita / visRSTa / mokkha dekho makkha = mokSa | mokkha dekho mukkha = mUrkha | mokkha na [ de] vanaspati- vizeSa / moggaDa puM [de] dekho muggaDa moggara puM [de] mukula, kalikA, baura / moggara puM [mudgara] mugarA, mogarI / kamarakha kA per3a | mogarA puSpa kA gAcha / muggara / pANi puM. eka jaina maharSi / moggarivi [] saMkucita, mukulita / dekho moggalAyaNa } na [ maudgalAyana, 'lyAdeg ] moggallAyaNa gotra - vizeSa / puMstrI. usa gotra meM utpanna / moggAha dekho muggAha / mogha dekho moha mogha / moca dekho moa = mocay / mocana [ de] ardhajaMghI, eka prakAra kA jUtA / moca dekho moa = (de) 1 mocaga dekho moaga = mocaka / moTTAia na [ra] rati-krIr3A | moTTAia na [ moTTAyita] priyakathA Adi meM bhAvanA se utpanna ceSTA / moTTina [] balAtkAra | dekho muTTima / moDa saka [ moTay ] mor3anA, Ter3hA karanA / bhA~ganA / moDa puM [de] jUTa, laTa 1 moDaga va [moTaka] mor3anevAlA / moDha puM. eka vaNik kula / moDherayana [ moDheraka ] nagara - vizeSa / moNa na [ mauna] munipana, cuppI / 'cara vi. mauna vratavAlA / paya na [[pada] saMyama, cAritra / moNAvaNA strI [de] prathama prasUti ke samaya pitA kI ora se utsava pUrvaka nimantraNa | motta dekho mutta = mukta | mottA dekho muttA / motti dekho mutti = mukti / motti dekho muttia motI / dAma na. chandavizeSa | mottuM muMca = muc kA saMkR. / matta muMca kA . / mottha dekho muttha / modaa dekho moaga = modaka | mobbha [de] dekho mubbha / mora puM [de] cANDAla / moaNA-morI mora puM. mayUra, chanda - vizeSa | 'baMdha j['bandha] eka prakAra kA bandhana / deg sihA strI ['zikhA ] eka mahauSadhi / moraullA morakullA moraMDa puM [de] tila Adi kA modaka khAdya / moraga vi [ mAyUraka] mayUra ke picchoM se niSpanna | } a. vyartha | morattaya puM [de] zvapaca / moriya puM [ maurya ] kSatriya vaMza / usameM utpanna / '' [putra] mahAvIra kA eka gaNadhara / morI strI. moranI / vidyA - vizeSa /
Page #690
--------------------------------------------------------------------------
________________ 671 molaga-yAva saMkSipta prAkRta-hindI koSa molaga pu [de.molaka] bA~dhane kA khuuttaa| se vaza karanA / vazIkaraNa maMtra / kAma kA moli dekho muli| eka bANa / prema / maithuna / vi. vyAkula banAne molla dekho mull| vAlA / mohaka / mosa pu [moSa]corI / corI kA mAla / mohaNijja vi [mohanIya] mohajanaka / na. mosa puna [mRSA] jhUTha, asatya bhASaNa / moha kA kAraNa-bhUta krm| mosaNa vi [moSaNa] corI krnevaalaa| mohaNI strI [mohanI] eka mahauSadhi / mosali / strI [de. muzalI, mauzalI] mohara na [maukharya] vAcATatA, bakavAda / mosalI , vastrAdi nirIkSaNa karate samaya mohara / vi [maukhara] bakavAdI / mUsala kI taraha U~ce yA nIce bhIta Adi sparza karane kA eka doSa / moharia ) vi [maukhrik]| mosA dekho musaa| moharia na [maukharya] vAcAlatA / moha saka [mohaya] bhrama meM ddaalnaa| mugdha | mohiNI strI [mohinI] chanda-vizeSa / krnaa| mohiya vi [mohita] mugdha kiyA huA / na. moha dekho maUha / | nidhuvana, maithuna / moha vi [mogha] niSphala, nirarthaka / mithyaa| mohuttiya vi [mautika] jyotiSa kA jnyaataa| moha pu. mUDhatA / viparIta jJAna / citta kI | maulia dekho moriya / vyaakultaa| rAga / kaam-kriidd'aa| muurchaa| mmi a. pAda-pUrti meM prayukta avyaya / mohanIya krm| mmiva dekho iva / mohaNa na [mohana] mugdha karanA / mantra Adi / mhasa dekho bhaMsa = bhraMz / ya puM. tAlu-sthAnIya vyaJjana varNa-vizeSa, | degyaNNa dekho kaNNa = karNa / antastha ykaar| yattia vi [yAtrika] yAtrA karanevAlA / ya a [ca] hetu-sUcaka avyaya / dekho ca = a yadAvi a [yadyapi] abhyupagama-sUcaka avyaya, ya dekho 'j| svIkAra dyotaka nipAta / degya vi [degda] denevAlA / yannovaiya dekho jaNNovaIya / yauNA dekho junnaa| yama dekho jama = yama / yaMca saka [aJca] gamana yA pUjA krnaa| degyara dekho kara = kara / yaMta vi [yata] udyogii| yala dekho tala = tala / yaMda dekho cNd| yA dekho jA = yA / degyakka dekho cakka / yANa saka [jJA] jAnanA / yaDa dekho taDa = taTa / yANa dekho jANa = yAna / yaNa dekho jaNa = jana / yAla dekho kaal| yaNaddaNa (apa) dekho jnnddnn| yAva (apa) dekho jAva = yAvat /
Page #691
--------------------------------------------------------------------------
________________ 672 saMkSipta prAkRta-hindI koSa yAvadaTTha-raMgaNa yAvadaTTha vi [yAvadartha] yatheSTa / ciza (mA) , dekho ciTTha = sthaa| yutta dekho jutta = yukta / cizta (4) , ci-zadi(zAkArI bhASA) yava / (pai. mA) dekho ev| yyeva (zau) dekho ev| yeva / yyevva dekho yeva / ra puM. mUrdha-sthAnIya vyaJjana varNa / gaNa puM. raiAva saka [racaya] banavAnA / madhyalaghu akSaravAle tIna svaroM kA samudAya / raigella vi [de] abhilaSita / ra a. pAda-pUraka avyy|| raigellI strI [de] rati-tRSNA / ra a[de] nizcaya-sUcaka avyaya / raijjata raya = racaya kA kavakR. / rai strI [rati] kAma-krIr3A / kAmadeva kI railakkha na [de] jaghana, nitamba / strI / prema / karma-vizeSa / padmaprabha kI mukhya railakkha na [de. ratilakSa] maithuna / shissyaa| puM.bhUtAnanda indra kA eka senApati / railliya vi [rajasvala] raja se yukta, raja ara, degkara vi. rati-janaka / puM. parvata- vaalaa| vizeSa / degkIlA strI [degkrIDA] / keli raivADiyA dekho raay-vaaddiaa| strI. kaam-kriiddaa| ghara na [deggRha] vilAsa- raIsara puM [ratIzvara] kAmadeva / gRha / degNAha, 'nAha puM[degnAtha] / degpahu puM rautANiyA strI [de] pAmA, khujalI / [prabhu] kAmadeva / degppabhA strI [prabhA] raudda dekho rodda = raudra / kinnara indra kI agrmhissii| degppiya puM. raurava vi [raurava]bhayaMkara / degkAla puM. mAtA [degpriya] kAmadeva / eka indra / kinnara devoM ke udara meM pasAra kiyA jAtA samaya-vizeSa / kI eka jAti / degppiyA strI [degpriyA] raussala vi [rajasvala] rajo-yukta, dhUlivAnavyantaroM ke indra-vizeSa kI agr-mhissii| yukt| degbhavaNa na [degbhavana] kAmakrIDA-gRha / degmaMta rao dekho raya = rajas / vi [degmat] rAga-janaka / puM. kandarpa / maMdira raMka vi [raGka] garIba, dIna / na [degmandira] zayana-gRha / degramaNa puM. kAma- raMkhola aka [dolaya] jhuulnaa| hilanA, deva / laMbha puM[deglambha] surata kI prApti / calanA, kaaNpnaa| kAmadeva / 'vai puM [pati] kAmadeva / viddhi | raMga aka [raGaga] idhara-udhara calanA strI [vRddhi] vidyA-vizeSa / degsuMdarI strI raMga saka [raGgay] rNgnaa| [degsundarI] eka raajknyaa| degsuhava puM raMga vi [rAGga] raMgA huaa| [subhaga] kAmadeva / degseNA strI [degsenA] | raMga na [de] rA~gA, dhAtu-vizeSa, sIsA / kinnarendra kI agr-mhissii| hara na [gRha] | raMga paM [raGga] raag| nATyazAlA / yuddhazayana-gRha, suratamandira / maNDapa / saMgrAma / lAlI / varNa / raMganA, rai puM[ravi sUrya / raMjana / dega vi [degda] kutUhala-janaka / vili raia vi [racita] banAyA huA, nirmit| strI [degAvali] rNgolii| raia vi [racita] mahala kI pITha-bhitti / / raMgaNa na [raGgana] rAga, raMganA / puM. jIva /
Page #692
--------------------------------------------------------------------------
________________ raMgilla-rajju raMgilla vi [raGgavat] raMgavAlA / raMja saka [raJjay] ra~ga lagAnA / khuzI karanA / rAgayukta karanA / raMjaga vi [raJjaka] raJjana karanevAlA / raMjaNa na [raJjana] ra~ganA / khuzI karanA / puM. chanda - vizeSa | vi. khuzI karanevAlA, rAga saMkSipta prAkRta-hindI koSa janaka / raMjaNa puM [de] ghar3A | kuNDA, pAtra vizeSa / raMDA strI [raNDA ] rA~r3a, vidhavA / ana [] rajju, rassI / raMdha saka [radh, rAdhay ] rA~dhanA, pakAnA / raMdhana [ randhra ] chidra, vivara / raMdhaNa na [ randhana, rAdhana] rA~vanA / pacana | rasoighara / 'ghara na [gRha] pAkagRha / raMpa saka [takS] chilanA, patalA karanA / raMpha dekho raMpa raMbha aka [gam] jAnA / raMbha dekho raMpha | raMbha saka [A + rabh] Arambha karanA / raMbha puM [] Andolana, hiMDole kA takhtA 1 raMbhA strI [ rambhA ] kadalI / eka apsarA / vairocana balIndra kI agra-mahiSI / rAvaNa kI patnI | rakkha saka [rakS] rakSaNa yA pAlana karanA / rakkha puMna [rakSas] rAkSasa / rakkha vi [rakSa] rakSaka / puM. eka jaina muni / rakkhaa vi [ rakSaka ] rakSaNa kartA / rakkhaga rakkhaNiyA strI [de] rakhAta / rakkhavAla vi [de] rakhavAlA / rakkhasa puM [ rAkSasa ] devoM kI eka jAti / vidyAdhara- manuSyoM kA eka vaMza / usameM utpanna manuSya, eka vidyAdhara jAti / nizAcara, kravyAda | ahorAtra kA tIsavA~ muhUrtta / 'urI strI ["purI ] | 'NaarI strI | ['nagarI] laMkA nagarA / NAha puM [ 'nAtha ] 85 673 rAkSasoM kA rAjA / ttha na [stra] astravizeSa | dIva puM [deg dvIpa ] siMhala dvIpa | nAha dekho NA / vai puM [pati ] | vapuM [pa] rAkSasoM kA mukhiyA / rakkhasiMda puM [ rAkSasendra ] rAkSasoM kA rAjA / rakkhasI strI [rAkSasI ] rAkSasa kI strI / lipi - vizeSa | rakkhaseMda dekho rakkhasiMda | rakkhA strI [rakSA] rakSaNa, pAlana / rAkha / rakkhaa vi [rakSita ] pAlita / puM. eka prasiddha jaina maharSi / rakkha dekho rakkhasI / rakkhI strI [rakSI ] bha0 aranAtha kI mukhya sAdhvI / Raatar a [ rakSopaga] rakSaNa meM tatpara / ragilla [de] dekha raigella / ragga dekho ratta = rakta | raggaya na [de] kusumbha-vastra / raghu puM [ raghuSa] harivaMza kA eka rAjA / racca aka [de. raj] rAcanA, Asakta honA / racchA dekho rakkhA / racchA strI [rathyA] muhallA / racchAmaya puM [de. rathyAmRga ] zvAna | raja dekho raya = rajas / rajaga puMstrI. dhobI / strI kI / rajaya dekho rayaya = rajata / rajja aka [ran ] anurAga karanA / raMgAnA / rajja na[rAjya]rAja / zAsana / pAliyA strI [pAlikA ] eka jaina muni zAkhA / vai puM [ pati ] rAjA / 'sirI strI [ zrI ] rAjyalakSmI / hise [TbhiSeka ] rAjagaddI para baiThAne kA utsava | rajjava puMna. nIce dekho / rajju strI rassI / eka prakAra kA nApa / rajju vi [ de] lekhaka | sabhA strI. lekhakagRha / zulka-gRha /
Page #693
--------------------------------------------------------------------------
________________ 674 saMkSipta prAkRta-hindI koSa rajjhiya-raddha rajjhiya dekho rahia = rahita / strI degcchii| puM. mahiSa / 'Tra puM [degArtha] raTTa na [rASTra] deza, janapada / deguDa, kUDa puM | vidyAdharavaMzI rAjA / degdhAu [ dhAtu]kuNDala [degkUTa] rAja-niyukta pratinidhi, sUbedAra / parvata kA zikhara / degpaDa puM[degpaTa]parivrAjaka / raTria vi [rASTriya] deza-sambandhI / puM. nATaka ppavAya puM [prapAta] draha-vizeSa / 'ppaha meM rAjA kA saalaa| puM[prabha] kuNDala-parvata kA eka zikhara / raTia puM [rASTrika] deza kI cintA ke lie degrayaNa na [degratna] padma-rAga maNi ratna / niyukta rAja-pratinidhi, sUbedAra / degvaI strI [degvatI] eka nadI / degvaDa dekho raDa aka [raTa] ronA / cillaanaa| degpdd| degsubhaddA strI [degsubhadrA] zrIkRSNa kI raDaraDiya na [raTaraTita] vAdya-vizeSa kI bhaginI / degsoga, soya puM [zoka] AvAja / lAla azoka kA pedd'| raDiya na [raTita] ronA / AvAja karanA, | ratta [rAtra] rAta / zabda-karaNa / cIkha / vi. jhagar3AlU / rattaMdaNa na [raktacandana] lAla candana / raDDu vi [de] khisaka kara girA huA / rattakkhara na [de] sIdhu, madya-vizeSa / raDDA strI [raDDA] chanda-vizeSa / | rattaccha puM [de] haMsa / vyAghra / raNa puMna. saMgrAma / puM. AvAja / degkhaMbhaura na rattaDi (apa) dekho ratti - rAtri / [degstambhapura] ajamera ke samIpa kA prAcIna | rattaya na [de. raktaka] bandhUka vRkSa kA phUla / ngr| rattA strI [raktA] eka nadI / degvaippavAya puM raNakkAra puM [raNatkAra] zabda-vizeSa / [degvatIprapAta] draha-vizeSa / raNajhaNa aka [raNajhaNAm] 'ran-jhan' AvAja | | ratti strI [de] AjJA / krnaa| ratti strI [rAtri] rAta / aMdhaya vi raNaraNa aka [raNaraNAya] 'ran-ran' AvAja | [andhaka] rAta ko nahIM dekha sakane vAlA / krnaa| degara vi [degcara] rAta meM viharanevAlA / puM. raNaraNa / [. raNaraNaka] niHzvAsa / rAkSasa / degdivaha na [degdivasa] rAta-dina / raNaraNaya ) udvega, adhRti / utkaNThA / dekho rAi = raatri| raNia na [raNita] zabda, AvAja / ratticara dekho ratti = ara / raNira vi [raNita] AvAja krnevaalaa|| ratidiaha / na [rAtridivasa] rAta-dina / raNNa na [araNya] jaMgala / ratidiya nirantara / na [rAtrindiva] / ratta puM [rakta] lAla raMga / kusuMbha / hijjala kA | rattidiva per3a / na. kuMkuma / tAmra / siMdUra / hiMgula / | ratidha vi [rAtryandha] jo rAta meM na dekha khUna / rAga / vi. raMgA huA / lAla raMga- sakatA ho vaha / vaalaa| anurAga-yukta / degkaMbalA strI | rattIa puMde] nApita, hajAma / [degkambalA]meru parvata ke paNDaka vana kI zilA, rattappala na [raktotpala] lAla kamala / jisapara jinadevoM kA abhiSeka kiyA jAtA | rattoA strI [raktodA] eka ndii| hai| degkUDa na [kUTa] zikhara-vizeSa / | | rattoppala dekho rttuppl| degkoriTaya puM [degkuraNTaka] vRkSa-vizeSa / | ratthA dekho rcchaa| kkha, degccha vi [degkSa] lAla aaNkhvaalaa| raddha vi [raddha, rAddha] rA~cA huA, pakva /
Page #694
--------------------------------------------------------------------------
________________ raddhi-rayaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 675 raddhi vi [de] pradhAna, zreSTha / | rayaga dekho rayaya = rajaka / rappa saka [A + kram] AkramaNa krnaa| rayaNa na [rajana] rNgnaa| rappha puM [de] valmIka / roga-vizeSa / rayaNa vi [racana] karanevAlA, nirmAtA / rapphaDiA strI [de] godhA, goha / rayaNa puM [radana] dA~ta / rabbA vi [de] rAba, yavAgU / rabhasa dekho rahasa- rabhasa / rayaNa puna [ratna] mANikya, maNi Adi / rama aka [ram] krIr3A yA saMbhoga karanA / svajAti meM zreSTha / chanda-vizeSa / dvIpa-vizeSa / ramaNa na. krIr3A / saMbhoga / smara-kUpikA / puM. parvata-vizeSa kA eka kUTa / puM. ba. ratna-dvIpa jaghana / pati / chanda-vizeSa / kA nivAsI / degura na [degpura] nagara-vizeSa / ramaNijja vi [ramaNIya] sundara / na. eka 'citta puM [degcitra vidyAdhara vaMza kA rAjA / deva-vimAna / puM. nandIzvara dvIpa ke madhya meM degdIva puM [ dvIpa] dvIpa-vizeSa / nihi puM uttara dizA kI ora sthita eka aJjana [degnidhi] samudra / 'puDhavI strI [degpRthvI] ratnaprabhA nAmaka pahalI naraka-pRthivI / pura giri| ramaNI strI. nArI / eka puSkariNI / dekho degura / degppabhA, 'ppahA strI [degprabhA] ramaNIa vi ramaNIya] manorama / pahalI naraka-bhUmi / bhIma rAkSasendra kI paTa rAnI / ratna kA teja / degmaya vi. ratnoM kA ramA strI. lakSmI / banA huaa| degmAlA strI. chanda-vizeSa / ramia vi [ramita ramAyA huA / degmAli puM [degmAlin] vidyAdhara-vaMza meM ramma vi [ramya] manorama / puM. eka prAnta / utpanna namirAja kA putra / degmusa vi [degmuS] campaka kA gAcha / na. eka deva-vimAna ! ratna curAnevAlA / degraha pUM [degratha] vidyArammaga / puM [ramyaka] prAnta-vizeSa / eka dhara vaMza kA raajaa| rAsi puM [rAzi] rammaya , yugalika-kSetra, jambU-dvIpa kA varSa samudra / 'vaI puM [ pati] ratnoM kA mAlika, vizeSa / na. eka deva-vimAna / parvata-vizeSa dhanI / degvaI strI [degvatI] eka rAnI / vajja kA eka kUTa / puM [degvana] vidyAdhara-vaMzIya rAjA / vaha vi. ramha dekho rNph| ratnadhAraka / degsaMcaya na. rucaka parvata kA kUTa / raya saka [raj] rNgnaa| eka nagara / degsaMcayA strI. maMgalAvatI nAmaka raya saka [racaya] banAnA / nirmANa krnaa| vijaya kI rAjadhAnI / IzAnendra kI vasundharA raya puna [rajas] dhUla / puSpa-raja / sAMkhya- indrANI kI rAjadhAnI / samayA strI. maMgalAdarzana meM prakRti kA eka guNa / badhyamAna vatI vijaya kI raajdhaanii| degsAra puM. eka karma / degttANa na [degtrANa] jaina muni kA rAjA / eka setth| degsiMha puM. saMvegacUlikAupakaraNa / "ssalA strI [degsvalA] RtumatI | kulaka ke kartA jaina AcArya / siMha puM[degzikha] strii| hara puna. / haraNa na jaina muni kA | eka rAjA / degsehara puM[zekhara] eka raajaa| eka upakaraNa / panarahavIM zatAbdI ke jaina AcArya aura graMtharaya vi [rata] Asakta / sthita / na. rati- kAra / degara, deggara [kara] ratna kI krm| khAna / samudra / bhiA stro [degbhA] dekho raya puM. veg| degppbhaa| degmaya dekho 'maya, "yarasua puM raya dekho rv| [degkarasuta] candramA / eka vaNik-putra / WorldTH
Page #695
--------------------------------------------------------------------------
________________ 676 saMkSipta prAkRta-hindI koSa rayaNappabhiya-rasa vili, degAvalI strI. ratnoM kA hAra / tapa. [degpAtra]cA~dI kA baratana ITmaya vi [degmaya] vizeSa / grantha-vizeSa / eka vidyAdhara-rAja- cAMdI kA banA huA / knyaa| "vaha na. nagara-vizeSa / sava puN| rayaya puM [rajaka] dhobii| [srava rAvaNa kA pitA / "savarAa puM rayavalI strI [de] bAlya / [sravasuta] rAvaNa / deghiya vi [degAdhika] rayavADI dekho raay-vaaddiaa| jyeSTha / rayAva saka [racay] banavAnA / rayaNappabhiya vi [rAtnaprabhika] ratnaprabhA- rallA strI [de] priyaMgu, mAlakAMganI / smbndhii| / ralli puMstrI [de] lambA madhura zabda / rayaNA strI [racanA nirmANa, kRti / rava saka [ru] kahanA, bolnaa| vadha karanA / rayaNA strI [ratnA] ratnaprabhA naraka-bhUmi / gati karanA / aka ronA / zabda krnaa| rayaNi puMstrI [ratni] eka hAtha kA nApa, rava saka [rAvay] bulvaanaa| baddhamuSTi hAtha kA parimANa / rava saka [de] Adra karanA / rayaNi strI [rajani dekho rayaNI = rjnii| rava puM. zabda, AvAja / vi. madhura zabdavAlA / "ara pu[degcara] rAkSasa / degara, kara puM. rava (apa) dekho raya = rajas / cndrmaa| degNAha [degnAtha]candramA / bhatta na ravaNa } (apa) dekho ramaNa / [' bhakta] rAtri meM khAnA / ramaNa puM. / vallaha / ravaNa , puM [degvallabha] candramA / "virAma paM. sUbaha / ravaNNa (apa) dekho ramma = ramya / rayaNiMda puM rajanIndra] candramA / ravaya puM [de] manthAna-daNDa / rayaNiddhaya na [de] kumuda, kamala / ravarava aka [rokhya] khUba AvAja karanA / rayaNI strI [ratnI] dekho rayaNi = rtni| bAraMbAra AvAja karanA / rayaNI strI [rajanI] raatri| IzAnendra ke ravi vi ravina AvAja karanevAlA / lokapAla kI pttraanii| camarendra kI agra- ravi na. sUrya / rAkSasa-vaMza kA eka rAjA / Aka mahiSI / madhyama grAma yA SaDja grAma kI eka kA per3a / "tea paM [tejasa] ikSvAka-vaMza kA muurcchnaa| bhoaNa na [degbhojana] rAta meM / rAja rAjA / rAkSasa vaMza kA eka laMkeza / teyAstrI khAnA / degsAra na. maithuna / dekho rayaNi = [degtejA eka vidyA / degnaMdaNa puM [degnandana] rajani / zani-graha / degppabha puM [prabha] vAnaradvIpa kA rayaNI strI [rajanI] auSadhi-vizeSa-piMDadAru / / rAjA / bhattA strI [degbhaktA] eka mahauSadhi / hldii| "bhAsa puM. sUryahAsa khaDga-vizeSa / degvAra puM. rayaNacyaya / puM [ratnoccaya] meru-parvata / / ravivAra / "sua puM [degsuta zanizcara graha / rayaNoccaya / kUTa-vizeSa / rAmacandra kA senApati sugrIva / deghAsa puM. rayaNoccayA strI [ratnoccayA] vasuguptA sUryahAsa khaDga / nAmaka indrANI kI eka raajdhaanii| ravigaya na [ravigata] jisa para sUrya ho vaha rayata na [rajata] cA~dI / eka dev-vimaan| nakSatra / rayada hAthI kA dA~ta / hAra / suvarNa / khuun| ravvAria puM [de] dUta, sandeza-hAraka / rayaya) parvata / dhavala varNa / zikhara vishess| rasa saka [ras] cillAnA, AvAja karanA / vi. zveta / deggiri puM. parvata-vizeSa / degvatta na rasa puMna. jihvA kA viSaya / prakRti / sAhitya
Page #696
--------------------------------------------------------------------------
________________ rasa-rahAvia saMkSipta prAkRta-hindI koSa 677 zAstra prasiddha zRMgAra Adi nava rasa / paanii| raha saka [raha ] chodd'naa| sukha / Asakti, dilacaspI / prema / madya raha puM [rabhasa] utsAha / dekho rahasa = rabhasa / Adi drava padArtha / pArA / bhukta anna kA prathama raha puna [rahas] ekAnta, nirjana / pracchanna / pariNAma, zarIrastha dhAtu-vizeSa / karma-vizeSa / raha puna [ratha] yAna-vizeSa, syandana / puM. eka chandaHzAstra-prasiddha prastAra- vizeSa / mAdhurya jaina maharSi / kAra puM. bddh'ii| degcariyA Adi rasavAlA padArtha / nAma na [degnAman] strI [degcaryA] ratha ko hA~kanA / degjattA strI karma-vizeSa / degnna vi ["jJa] rasa kA jaankaar| ["yAtrA] utsava-vizeSa / degNeura na bhei vi [bhedin] rasavAlI cIjoM kA bhela- [degnUpura nagara-vizeSa / NeuracakkavAla na sela karanevAlA / "maMta vi [degvat] rs-yukt| [nUpuracakravAla vaitADhya parvata para sthita vaI strI [vatI] rasoI / la, degAlu vi eka nagara / 'nemi puM. bhagavAn neminAtha kA [degvat rasavAlA / degvaNa puM [paNa]madya kI bhAI / nemijja na [degnemIya] uttarAdUkAna / dhyayana sUtra kA bAIsavA~ adhyayana / musala puM. rasa puna. sAra, nicodd'| rAjA koNika aura rAjA ceTaka kA saMgrAma / rasaNa na [rasana jobha / pyAra dekho "kaar| reNu puM. ATha trasareNu rasaNA strI [rasanA] mekhalA, kAMcI / jIbha / kA eka parimANa / 'vIraura, degvIrapura na. "la vi [degvat] rsnaavaalaa| eka nagara / rasadda na [de] cUlhe kA mUla bhAga / rahaI a [rabhasA] vega se| rasA strI. pRthivii| rahaMga puMstrI [rathAGga] cakravAka pakSI / strI. rsaau| puM [de.rasAyuS ] bhramara / deggI : na. pahiyA / rasAya, puM [de] / rahaTTa dekho arahaTTa / rasAyaNa na [rasAyana] auSadha-vizeSa / rahaNa na [de rahanA, sthiti, nivAsa / rasAla puM. Amra-vRkSa / rahaNa na [rahana] tyAga / virAma / rasAlA strI [de. mAjitA, peya-vizeSa / rahamANa puM [de] yavana mata kA eka tattvarasAlu paM [de.] majjikA, rAja-yogya pAka vettA / khudA, paramezvara / vizeSa do pala ghI, eka pala madha, AdhA rahasa puM [rabhasa] autsukya / veg| harSa / ADhaka dahI, bIsa miracA tathA dasa pala pUrvApara kA avicAra / cInI yA gur3a se banatA pAka / rahasa dekho rahassa = rahasya / rasi dekho rssi| rahasA a [rabhasA] vega se / rasia virisikArasajJa, zaukIna / rs-ykt| rahassa vi [rahasya] guhya / ekAnta meM rasiA strI [de. rasikA] pIba, vraNa se utpanna / na. tattva, tAtparya / apavAda-sthAna / nikalatA gaMdA sapheda khUna / chanda-vizeSa / / rahassa vi [ hrasva ] laghu / ekamAtrika rasiMda puM [rasendra] paaraa| svara / rasiga dekho rasia = rasika / rahassa na [hrAsva] lAghava / degmaMta vi [degvat] rasoi (apa) dekho rs-vii| laghu / rassi puMstrI [razmi] kiraNa / rajju / rahassiya vi [rAhasika] pracchanna, gupta / raha aka [de] rhnaa| rahAvia vi [de] sthApita, rakhavAyA huA /
Page #697
--------------------------------------------------------------------------
________________ 78 saMkSipta prAkRta-hindI koSa rahi-rADhA rahi / vi [rathin]ratha se lar3anevAlA yoddhaa| sNymii| sAdhutva-prApti ke paryAya se jyeSTha / rahia ) ratha ko hA~kanevAlA / vi [rathika / | rAiNia vi [rAjakalpa] rAjA ke samAna rahia vi [rahita] parityakta , zUnya, ekAkI / / vaibhavavAlA, zrImanta / rahia vi [de] sthita / rAiNNa puM [rAjanya] rAjavaMzIya, kSatriya / rahu puM [raghu] sUrya vaMza kA raajaa| puM. ba. raghu- rAileUNa saMkR. cIrakara / vaMza meM utpanna kSatriya / puM. zrIrAmacandra / | rAilla vi [rAgin] rAga-yukta / kAlidAsa-praNIta saMskRta kAvya-grantha / degAra | rAI strI [rAjI] dekho rAi rAji / puM [degkAra] raghuvaMza saMskRta kAvya-grantha kA | rAI strI [rAtri] dekho rAi - rAtri / kartA, kavi kAlidAsa / degNAha puN[naath]| divasa na. rAtridivasa / taNaya puM [tanaya] zrIrAmacandra, lakSmaNa / / | rAImaI strI [rAjImatI rAjA ugrasena kI degtilaya puM [degtilaka] / ttama puN[deguttm]| putrI aura bhagavAn neminAtha kI patnI / degpuMgava puM [degpuGgava] / degsua puM["suta] rAIva na [rAjIva] pdm| zrIrAmacandra / rAIsara puM [rAjezvara] rAjAoM ke mAlika, raho dekho raha = rahas / degkamma na [karman] mahArAja / yuvarAja / rAutta puM [rAjaputra rAjapUta, kSatriya / ekAnta-vyApAra / rA saka. denA, dAna karanA / | rAula puM [rAjakula] rAja-samUha / rAjA kA rA aka [rai] zabda krnaa| vaMza / rAja-gRha, darabAra / dekho rAola / rA aka [lI] zleSa karanA, vipknaa| rAuliya vi [rAjakulika] rAjakularAalA strI [de] priyaMgu, mAlakAMganI / smbndhii| rAi dekho ratti / camarendra kI ana mahiSI / rAulla dekho raaikk| IzAnendra ke soma lokapAla kI paTarAnI / rAesi puM [rAjarSi] zreSTha raajaa| RSi-tulya bhatta na [ bhakta] / bhoaNa na [degbhojana] rAjA / rAtri-bhojana / dekho rAI = rAtri / rAo a [rAtrau] rAta meN| rAi stro [rAji] paMkti / rekhA / rAI / eka rAola dekho raaul| msaalaa| rAga dekho rAya% rAga / rAi vi (rAgin / rAga-yukta / strI. degnnii| rAghava dekho rAhava / ghariNI strI [gRhiNI] rAi vi [rAjin] shobhnevaalaa| sItA / rAi dekho rAya = rAjan / rAca / [cUpai. pai] dekho rAya = rAjan / rAia vi [rAtrika] raatri-smbndhii| rAci rAiA strI [rAjikA] rAI kA gAcha / dekho rAja dekho rAya = rAjan / raaigaa| rAjasa vi. rajo-guNa-pradhAna / rAiMda puM [rAjendra] bar3A raajaa| rADi strI [rATi] bUma, cillAhaTa / rAiMdia puM [rAtrindiva] ahorAtra / rADi strI [de. rATi] saMgrAma / rAikka vi [rAjakIya] rAja-sambandhI / rADhA strI. vibhUSA / bhvytaa| baMgAla kA eka rAigA strI [rAjikA] rAI / prAnta / usakI eka ngrii| itta vi [degvat] rAiNia vi [rAnika] cAritravAlA, | bhavya AtmA / 'maNi puM. kAca-maNi /
Page #698
--------------------------------------------------------------------------
________________ rANa-rAyaMbu saMkSipta prAkRta-hindI koSa 679 rANa saka [vi + nam] vizeSa nmnaa| dhANI strI ['dhAnI] rAjanagara, jahA~ rAjA rANa puM [rAjan] rANA, rAjA / rahatA ho / degpattI strI ["patnI] rAnI / rANaya puM [rAjaka] rANA / choTA raajaa|| "paseNIya vi [degpraznIya] eka jaina aagmraanniaa| strI [rAjJikA, degjJI] rAnI / grantha / degpaha puM [degpatha] rAja-mArga / degpiMDa rANI " puM[degpiNDa] rAjA ke ghara kI bhikSA / putta rAma saka [ ramay ] ramaNa kraanaa| dekho degutt| pura na. nagara-vizeSa / 'purisa rAma puM. zrIrAmacandra / parazurAma / kSatriya puM [ 'puruSa ] raaj-krmcaarii| magga puM pArivrAjaka-vizeSa / baladeva, vAsudeva kA bar3A | [degmArga] rAjapatha / degmAsa puM [degmASa] dhAnyabhAI / vi. ramanevAlA / degkaNha puM [kRSNa] | vizeSa, brbttii| prAya puM [rAja] zreNika kA putra / kaNhA strI [kRSNA] rAjezvara / risi dekho rAesi / rukkha paM zreNika kI patnI / deggiri puM. parvata-vizeSa / ["vRkSa] vRkSa-vizeSa / lacchI strI deggutta puM [deggupta] eka rAjarSi / degdeva puM. [deglakSmI] rAja-vaibhava / laliya puM zrI rAmacandra / 'putta [degputra]eka jaina muni / [deglalita] AThaveM baladeva ke pUrva janma kA degpurI strI. ayodhyA ngrii| rakkhiA strI nAma / degvaTTaya na [degvArtaka] rAja-sambandhI [rakSitA] IzAnendra kI pttraanii| vArtA-samUha / vallI strI. latA-vizeSa / degvADiA, vADI, strI [degpATikA, rAmaNijaa na [rAmaNIyaka] ramaNIyatA / rAmA strI. strii| navave jinadeva kI mAtA / degpATI] rAjA kI caturvidha senA ke sAtha IzAnendra kI paTarAnI / chanda-vizeSa / savArI / degsadla puM [degzArdUla] cakravartI raajaa| siTThi puM [degzreSThin] nagara-seTha / rAmAyaNa na. vAlmIki kRta saMskRta kAvyagrantha / degsirI strI ["zrI] rAja-lakSmI / 'sua puM rAmacandra tathA rAvaNa kI lar3AI / rAmesara puM [rAmezvara] dakSiNa kA hindU-tIrtha / [degsuta] rAjakumAra / degsua puM ["zuka] rAya aka [ rAj ] camakanA, zobhanA / uttama totaa| degsua puM [degsUya] yajJa-vizeSa / degseNa puM [degsena] chanda-vizeSa / degsehara puM rAya dekho rA= rai| rAya pu [rAga] prema / dveSa / raMganA / varNana / [ zekhara] ziva / eka raajaa| eka kavi, karpUramaMjarI kA kartA / haMsa puMstrI. uttama raajaa| cA~da / lAla varNa / lAla vastu / haMsa pakSI / zreSTha rAjA / strI. degsii| hara vasanta Adi svara / rAya puM [rAjan] nareza / eka mahAgraha / indra / na [deggRha] rAjA kA mahala / 'hANI dekho 'dhaannii| hirAya, degAhirAya pu [degadhikSatriya / yakSa / zuci / zreSTha / icchA / chandavizeSa / degIa vi [degkIya] rAja-sambandhI / rAja] / hiva pu [dhipa] cakravartI rAjA / utta puM [putra] rAjapUta / degula dekho raaul| degkIa dekho degIa / kula dekho rAya dekho rAva = rAva / degul| degkera, 'kka vi [degkIya] rAja- rAya pu[de] caTaka, gauraiyA pkssii| sambandhI / deggiha na [deggRha] / deggihi strI | rAya pu [rAtra] rAtri / [gRhI] magadha deza kI raajdhaanii| 'rAja- | rAya dekho rAya = rAj / gIra' / degcaMpaya puM["campaka] uttama campaka- rAyaMchua / puna [de] vetasa yA beMta kA vRkSa / dhamma puM[degdharma] rAjA kA kartavya / ' rAyaMbu / per3a / pu. zarabha /
Page #699
--------------------------------------------------------------------------
________________ 680 saMkSipta prAkRta-hindI koSa rAyaMsa-richolI rAyasa pu [rAjAsa] kSaya kI vyAdhi / rAhA strI [ rAdhA ] vRndAvana kI rAyagai strI [de] jalaukA, joMka / rAhiA pradhAna gopI, zrIkRSNa kI rAyaggala pu[rAjArgala]jyotiSka graha-vizeSa / / | rAhI ) ptnii| rAdhAvedha meM rakhI jAtA rAyaNia dekho rAiNia = rAtmika / putalI / zakti vizeSa / karNa kI pAlaka maataa| rAyaNI strI [rAjAdanI] khiranI kA pedd'| degmaMDava puM["maNDapa] jahA~ para rAdhAvedha kiyA rAyaNNa dekho raainnnn| jAya / degveha puM [ vedha] eka vedha-kriyA, rAyanIi strI [rAjanIti zAsana kI rIti / | jisameM cakrAkAra ghUmatI putalI kI vAma cakSu rAyamaiyA strI[rAjImatikA]dekho rAImaI / / bIMdhI jAtI hai / strI [rAdhikA] / rAyasa dekho raajs| | rAhu . grh-vishess| kRSNa pudgala-vizeSa / rAyANa dekho rAya = rAjan / pahalI zatAbdI ke eka jaina AcArya / rAla / puna [degka] dhAnya-vizeSa, eka rAhahaya na [rAhahata] jisameM sUrya aura candra rAlaga ) prakAra kI kaMgu / kA grahaNa ho vaha nakSatra / rAlA strI [de] priyaMgu, mAlakAMganI / | rAhea puM [rAdheya] rAdhA putra, karNa / rAva saka [de] Ardra karanA / ri a [re] saMbhASaNa-sUcaka avyaya / rAva dekho raMja = raJjaya / ri saka [R] gamana karanA / rAva saka [rAvaya]pukAranA, AhvAna karanA / | ria saka [rI] gamana krnaa| rAva paM. kalakala / pukAra, AvAja / ria saka [pra + viz] praveza krnaa| rAvaNa puM. eka laMkApati / gulma-vizeSa / ria na [Rta] gamana / satya / rAvia vi [de] AsvAdita / ria vi [de] kATA huaa| rAsa puM. eka nRtya, jisameM eka dUsare kA hAtha | riu dekho uu / pakar3a kara nAcate gAte maMDalAkAra phiranA riu vi [Rja] sarala / na. vizeSa padArtha / hotA hai| "sutta puM [ sUtra ] naya-vizeSa / dekho rAsabha dekho raash| ujju / rAsaha puMstrI [rAsabha) gabha / strI. hii| | riu puM [ripu] zatru / degmahaNa puM [degmathana rAsANaMdiaya na [rAsAnanditaka] chanda- rAkSasa-vaMza kA raajaa| vizeSa / riu strI [Rc] veda kA niyata akSaravAlA rAsAluddhaya puM [rAsAlubdhaka] chanda-vizeSa / aMza / degvveya puM [ veda] eka veda-grantha / rAsi dekho rssi| rikha aka [riGkha] sarpaNa yA gati karanA / rAsi puMstrI [rAzi] samUha / jyotiSka kI / riMga dekho riga / bAraha rAzi / gaNita-vizeSa / riMgaNI strI [de] vallI-vizeSa, kaNTakArikA / rAha puM [rAdha] vaizAkha mAsa / vasanta Rtu / / riMgia na [de] bhramaNa / eka jaina aacaary| riMgia na [riGgita] kacchapa kI taraha hAtha rAha puM [de] dayita, priya / vi. nirntr| ke bala reMganA / guru-vandana kA eka doSa / zobhita / sanAtha / palita / rucir| riMgisiyA strI [de] vAdya-vizeSa / rAhaa / puM [rAghava] raghuvaMza meM utpanna / richa (apa) dekho riccha = RkSa / rAhava ) zrIrAmacandra / | richolI strI [de] paMkti, shrennii|
Page #700
--------------------------------------------------------------------------
________________ 681 riMDI-rIma saMkSipta prAkRta-hindI koSa riDI strI [de] kanthAprAyA, kanthA kI taraha / ntika devoM kA eka vimAna / kA phaTA-TUTA AcchAdana-vastra / riTTi strI[riSTi]talavAra / azubha / puM. randhra / rikka vi [de] thodd'aa| riDa saka [maNDaya] vibhUSita karanA / rikka dekho ritta = rikta / riNa na[RNa] karajA yA karja / jala / durga / rikkima vi [de] sar3A huaa| durga-bhUmi / pharaja / dekho aNa = RNa / rikkha aka [riGkh] calanA / riNia vi [RNita] karajadAra / rikkha vi [de] vRddha / puM. vRddhatA / rite a [Rte] sivAya / / rikkha puM [RkSa] bhAlU, zvApada / na. nakSatra / ritta vi [rikta] khAlI / na. abhAva / pahapatha] AkAza / rAya parAja] | rittUDia vi [de] zAtita, jhar3avAyA huaa| vAnara vaMza kA raajaa| rittha na [riktha] dhana / rikkhaNa na [de] upalambha, adhigama / kathana / riddha vi [Rddha] Rddhi-saMpanna / rikkhA dekho rehA = rekhaa| riddha vi [de] pakva, pakkA / riddhi puMstrI [de] samUha, rAzi / riga / aka [riGag] dhIre-dhIre jamIna se rigga , ragar3a khAte calanA / praveza karanA / riddhi strI [Rddhi] saMpatti, vaibhava / vRddhi / rica strIna. dekho riu = Rc / strI 'caa| deva-vizeSa / oSadhi-vizeSa / chanda-vizeSa / riccha vi [de] vRddha / degma, lla vi ["mat] samRddha / degsuMdarI strI [degsundarI] eka vaNik kanyA / riccha dekho rikkha = Rkss| degAhiva pu ripu dekho ritu / [degAdhipa] rAma kA senApati jAmbavAn / rippa na [de] pRSTha / ricchabhalla puM[de] bhAlU / riju dekho riu = Rc / ribhiya na [ribhita] eka prakAra kA nATya / riju dekho riu = Rju / svara kA gholana / rijja dekho ria = rii| rimiNa vi [de] rone kI AdatavAlA / rijju dekho riu = Rju / rimsA strI. maithunecchaa| rijjha aka [Rdh] bar3hanA / khuzI honaa| riria vi [de] lIna / riTTha puM [de. ariSTa] durita / daitya-vizeSa / | rilla aka [de] zobhanA / kAka / nemi puM. bAIsaveM jinadeva / rivu dekho riu = ripu / riTra puM [riSTa riSTa nAmaka vimAna kA nivAsI risabha / pu[RSabha] svara-vizeSa / ahodeva-vizeSa / velamba aura prabhajana nAmaka risaha ) rAtra kA aThAIsA muhUrta / indroM ke lokapAla / eka dapta sA~Dha, jisako saMhata asthi-dvaya ke Upara kA valAyakAra zrIkRSNa ne mArA thA / pakSi-vizeSa / na. ratna- | veSTana-paTTa / dekho usabha / vizeSa / eka deva-vimAna / puna. rIThA-phala / | degrisaha pu [ RSabha] zreSTha / degpurI strI. kacchAvatI-vijaya kI raajdhaanii| risi pu[RSi] muni, saMta / ghAya pu[degghAta] maNi puM. zyAma rtn-vishess| __ muni-htyaa| riTThA strI [riSTA] mahAkaccha vijaya kI rAja- riha saka [pra+viz] praveza karanA / dhaanii| pAMcavI naraka-bhUmi / dArU / rI / aka. jAnA, clnaa| riTAbha na [riSTAbha] eka deva-vimAna / lokA- | rIa,
Page #701
--------------------------------------------------------------------------
________________ 682 saMkSipta prAkRta-hindI koSa roi-rUpa rIi strI [rIti] prakAra / paddhati / ruaruiA strI [de] utkaNThA / rIDa saka [maNDaya ] alaMkRta krnaa| ruA strI [ruj ] rog| rIDha strIna [de] anAdara / strI. degDhA / rui strI [ruci] teja / prema / Asakti / rINa vi kSarita, snuta / pIDita / / spRhA / zobhA / bubhukSA / gorocanA / rIra aka [rAja ] zobhanA, camakanA / ruia vi [rucita] pasanda / puna. eka devarIrI strI. dhAtu-vizeSa, pItala / vimAna / ru strI [ruj] rog| ruia dekho ruNNa - rudita / rua aka [rud] ronA / ruira vi [rucira] sundara / kAnti-yukta / puMna. rua na [ruta] zabda, AvAja / devavimAna-vizeSa / rua dekho ruua| ruila vi [rucira, degla] zobhana, sundara / ruaMtI strI [rudatI] vallI-vizeSa / dIpta / puna. eka deva-vimAna / ruaMsa dekho ruuaNs| ruilla na [rucira, rucimat] / "kata na [degkAnta] / kUDa na [degkUTa] / jjhaya na ruaga puM [rucaka] kAnti / parvata-vizeSa / dvIpa-vizeSa / eka samudra / eka deva-vimAna / [dhvaja] / degppabha na [prabha] / 'lesa na [deglezya] / degvaNNa na [degvarNa] / degsiMga na na. indroM kA eka AbhAvya vimAna / ratnavizeSa / rucaka parvata kA pA~cavA~ kUTa / niSadha [degzRGga] / degsiTuna [degsRSTa] / vatta na parvata kA AThavA~ kUTa / 'ppabha na [degprabha] [va]i sabhI devavimAna-vizeSoM ke nAma hai| mahAhimavanta parvata kA eka kUTa / degvara puM. ruilluttaravaDisaga na [rucirottarAvataMsaka dviip-vishess| parvata-vizeSa / samudra-vizeSa / / eka devavimAna / rucakavara samudra kA adhiSThAtA deva / degvarabhaddapu | ruMca saka [ruJc ] ruI se usake bIja ko [degvarabhadra] / degvaramahAbhaddapuM[degvaramahAbhadra] | alaga karane kI kriyA karanA / rucakavara dvIpa kA adhiSThAyaka deva / degvara- | ruMcaNI strI [de] ghrttttii|| mahAvarapuM rucakavara samudra kA adhiSThAtA deva / ruMja aka [ru]AvAja, zabda yA garjanA karanA / varAvabhAsa puM. dvIpa-vizeSa / samudra-vizeSa / | ruMjaga puMde.ruJcaka] vRkSa, gAcha / degvarAvabhAsabhadda puM [degvarAvabhAsabhadra] / | ruMTa dekho ruNj| degvarAvabhAsamahAbhadda puM [degvarAvabhAsa- | ruMTaNayA strI [de] avajJA / mahAbhadra] rucakavarAvabhAsa dvIpa kA adhi- | | ruMTaNiyA strI [de. ravaNikA rodana-kriyA / SThAtA deva / varAvabhAsamahAvara puN.| ruTia na [ruta] gujArava, AvAja / varAvabhAsavara puM. rucakavarAvabhAsa samudra kA | ruMDa puMna [ruNDa] binA sira kA dhar3a, kabandha / eka adhiSThAtA deva / degvaroda puM. samudra- | ruMDha puM [de] kitava, juaadd'ii| vizeSa / degvarobhAsa dekho degvraavbhaas| ruDhia vi [de] saphala / vaI strI [vatI] eka indrANI / degoda | ruMda vi [de] vipula / vizAla, vistIrNa / puM. samudra-vizeSa / __ sthUla / vAcAla / ruagiMda puM [rucakendra] parvata-vizeSa / ruMdI [de] vistIrNatA, lambAI / ruaguttama na [rucakottama] kUTa-vizeSa / ruMdha saka [rudh] rokanA, aTakAnA / ruaya dekho ruag| | ruMpa puna [de] tvacA / ullikhana /
Page #702
--------------------------------------------------------------------------
________________ ruMpaNa-rumhaM paNa na [ ropaNa ] ropAnA, vApana / ruMpha dekho ruMpa | ruMbha dekho rUMdha | saMbhavi [rodhaka] rokanevAlA / saMbhAvi vi [rodhita] rukavAyA huA, banda kiyA huA / rukka na [de] baila Adi kI taraha zabda karanA / rukkiNI dekhI ruppiNI / rukkha puMna [vRkSa] per3a / saMyama, virati / mUla na. per3a kI jar3a / mUliya puM [degmUlika ] vRkSa ke mUla meM rahanevAlA vAnaprastha / sattha na ['shaastr]| uveda [yurveda ] vanaspati zAstra | rukmi puMstrI [vRkSatva ] vRkSapana / rugNa vi [ rugNa ] bhagna / [de] pIsanA | ruca rucca rucira dekho ruira / saMkSipta prAkRta-hindI koSa rucci dekho rui = ruci / ruccha dekho rukkha / rucmi dekho ruppi | rujjana [ rodana] rudana / rujjha dekho rUMdha | rujjha dekho rUha = ruha, 1 ruTTiyA strI [de] roTI | vi [ruSTa] roSa yukta / puM. eka narakAvAsa / aka [de] karuNa krandana karanA / ruNaruNa rucca aka [ruc ] pasanda par3anA / rucca saka [de] vrIhi Adi ko yantra meM nistuSa ruppaya dekho ruppa karanA / ruNu ruNa ruNNa na [ rudita] ronA / rute dekha rite / rutthiNI dekho ruppiNI / rudia dekho ruNNa | 683 rudda puM [ rudra ] ziva | ziva mUrti vizeSa / jina deva | paramAdhArmika devoM kI eka jAti / nRpa - vizeSa, eka vAsudeva kA pitA / jyotiSka deva - vizeSa | aMga-vidyA kA jAnakAra puruSa / vi bhayaMkara | dekho rodda = rudra / rudda dekho rodda = raudra / rukkha puM [ rudrAkSa ] vRkSa - vizeSa | rudrANI strI [rudrANI] ziva-patnI, durgA | ruddha vi [ruddha] rokA huA / rudra dekho rudda / |ruppa saka [ropay] ropanA / rUppa na [ rukma] sonA / lohA / dhatUrA / nAgakesara | cA~dI | ruppa na [rUpya ] cA~dI / 'kUDa puM [ deg kUTa ] rukmi parvata kA eka kUTa / kUlappavAya puM [ kUlaprapAta] draha-vizeSa | 'kUlA strI. eka mahAnadI / eka devI / rukmi parvata kA eka kUTa / maya vi. cA~dI kA banA huA / bhAsa puM. eka jyotiSka mahA graha / rUppa vi [ raupya ] rUpA kA, cAMdI kA / = rUpya / ruppi puM [ rukmin ] kauNDinya nagara kA rAjA, rukmiNI kA bhAI / kuNAla deza kA rAjA / eka varSaghara - parvata / eka jyotiSka mahA graha | deva - vizeSa / rukmi parvata kA eka kUTa / vi. suvarNavAlA | cA~dIvAlA / 'kUDa puMna [' kUTa ] rukmi parvata kA eka kUTa / ruppiNI strI [ rukmiNI] dvitIya vAsudeva kI paTarAnI | zrIkRSNa vAsudeva kI agra mahiSI / eka zreSTha-patnI | rUppobhAsa puM [rUpyAvabhAsa ] eka mahAgraha / vi. rajata kI taraha camakatA / rubbhaMta { saMgha ke kavakR. / rubbhamANa rummiNI dekho rUpiNI / mhasaka [mlApay ] mlAna yA malina karanA /
Page #703
--------------------------------------------------------------------------
________________ 684 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ruru-rUvi ruru puM. mRga-vizeSa / vanaspati-vizeSa / eka , vaDisaya na [vataMsaka] rUpA devI kA anArya deza / eka anArya manuSya-jAti / / bhavana / degsirI strI ["zrI] eka gRhastha ruruva aka [rokhy] khUba AvAja karanA / strI / degvaI strI [degvatI] bhUtAnanda indra kI bArambAra cillAnA / agra-mahiSI / dekho rUvaya % rUpaka / rula aka [luTha] leTanA / rUarUiA [de] dekho ruaruiaa| rulughula aka [de] niHzvAsa ddaalnaa| rUA strI [rUpA] bhUtAnanda indra kI eka agraruva dekhoM rua = rud / mahiSI / eka dikkumArI devii| ruvaNA strI [rovaNA] AropaNA, prAyazcitta rUAmAlA strI [rUpamAlA] chanda-vizeSa / kA eka bheda / rUAra vi [rUpakAra] mUtti bnaanevaalaa| ruvila dekho ruil| rUAvaI strI [rUpavatI] eka dikkumArI devii| ruvva dekho rua- rud / rUDha vi. paramparAgata, siddha / prasiddha / praguNa, rusa dekho ruus| rusA strI [roSa] ross| taMdurusta / | rUDha vi. ugA huA, utpanna / ruha aka [ruha ] utpanna honA / saka. ghAva rUDhi strI. paramparAgata se prasiddhi / ko sukhAnA / ruha vi. utpanna honevAlA / rUpa pu. pazu / ruhaNa na [rodhana] nivAraNa / rUa dekho = rUpa / rUpi pu [rUpin] saunika, kasAI / ruharuha aka [de] manda manda bahanA / rUruiya na [de] utsukatA, raNaraNaka / ruhuruhaya puMde] utkaNThA / rUa na [de. rUta] ruI, tUla / rUva puMna [rUpa] AkRti / saundarya / varNa / rUa puM [rUpa] pUrNabhadra aura viziSTa nAmaka | mUrti / svabhAva / zabda, nAma / zloka / indra kA eka lokapAla / AkRti / vi. | nATaka / eka / rUpavAlA / dekho rUa = sadRza / degkaMta puM [ kAnta] pUrNabhadra aura rUpa / katA dekho ruua-kNtaa| degjakkha ! viziSTa indra kA lokapAla / degkatA strI [yakSa] dharmapAThaka / degdhAra vi. rUpa-dhArI / [degkAntA] bhUtAnanda indra kI agra-mahiSI / ppabhA dekho ruua-ppbhaa| maMta dekho degvaMta / eka dikkumArI-mahattarikA / 'ppabha puM degvaI strI [degvatI] bhUtAnanda indra kI agra[prabha] pUrNabhadra aura viziSTa nAma kA loka mahiSI / surUpa bhUtendra kI agra-mahiSI / eka pAla / degppabhA strI [degprabhA] bhUtAnanda indra dikkumArI mahattarikA / degvaMta, ssi vi kI agr-mhisso| eka dikkumArI devI / [degvat] ruupvaalaa| dekho rUva = rUpa / rUvaga puMna [rUpaka] rupyaa| sAhitya-prasiddha rUaMsa puM [rUpAMza] pUrNabhadra aura viziSTa indra / eka alaMkAra / dekho rUaga = rUpaka / kA eka lokapAla / rUvamiNI strI [de] rUpavatI strii| rUaMsA strI [rUpAMzA] bhUtAnanda indra kI agra- rUvaya dekho ruuvg| mahiSI / eka dikkumArI devI / rUvasiNI dekho ruuvminnii| rUaga) puMna [rUpaka] rupyaa| pu. eka | rUvA dekho ruuaa| rUaya / gRhastha / rUpA devI kA siMhAsana / ) rUvi puMstrI [de] arka-vRkSa /
Page #704
--------------------------------------------------------------------------
________________ rUsa-roMkaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa rUsa aka [ruS] gussA karanA / revaliA strI [de] dhUla kA Avarta / re a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-parihAsa / revA strI. narmadA ndii| adhikSepa / sambhASaNa / aakssep| tiraskAra / resaNiA / strI [de] karoTikA, eka rea pu [retas] vIrya / resaNI kAMsya-bhAjana / akSi-nikoca / reava saka [muc] chodd'naa| resammi dekho resimmi| reavia vi de. recita] kSaNIkRta, zanya | resi (apa) dekho resi / kiyA huaa| resia vi [de] chinna, kATA huaa| reA strI [rai] dhana / sonA / resiM (apa) nIce dekho| reia vi [recita] rikta kiyA huA / resimmi a. nimitta, lie, vAste / reMkia vi [de] AkSipta / lIna / lajjita / reha aka [rAj] dIpanA, cmknaa| rekAra pu 're' zabda, 're' zabda kI AvAja / rehA strI [rekhA]cihna-vizeSa, lakIra / zreNi / reTi dekho ritttthi| chanda-vizeSa / reNA strI. maharSi sthalabhadra kI eka bhaginI, rehA strI [rAjanA] zobhA, dIpti / eka jaina saadhvii| rehia na [de] kaTI huI puuch| reNi puMstrI [de] pngk| rehira vi [rekhAvat] rekhAvAlA / reNu puMstrI raja / parAga / | rehira / vi [rAjitR] zobhanevAlA / reNuyA strI. [reNukA] oSadhi-vizeSa / / rehilla rehilla dekho rehira = rekhAvat / rebha pu[repha] rakAra / vi. duSTa / nIca / roa dekho rua = rud / krUra / kRpaNa / rerijja aka [rArAjya] atizaya zobhanA / roa dekho rucca = ruc / roa saka [rocaya] ruci krnaa| pasanda rella saka [plAvaya] sarAbora karanA / relli strI [de] rela, srota, pravAha / karanA, cAhanA / nirNaya karanA / roa puM[roca] ruci / revainakkhatta pu [revatInakSatra] Arya nAga roa puM [roga] biimaarii| hastI ke ziSya eka jaina muni / revaiya pu [raivatika] raivata svara / roaga vi [rocaka] ruci-janaka / na. samyaktva revaiya na [revatika] eka udyAna / kA eka bheda / revaiyA strI revatikA] bhata-graha-vizeSa / / roaNa puM [rocana] eka digrahasti-kUTa / na. revaI strI [revatI] baladeva kI strii| eka gorocana / zrAvikA / eka nakSatra / roaNA strI [rocanA] gorocana / revaI strI [de. revatI] mAtRkA, devii| roaNiA strI [de] DAkinI / revaMta purevanta] sUrya kA putra / eka deva / roattaa dekho roa = rud kA kR. / revajjia vi [de] upAlabdha / roi vi [rogin] rogavAlA, bImAra / revaNa pu. eka kAvya-grantha kA kartA / roi dekho rui = ruci / revaya na [de] praNAma / roia vi [rocita] pasaMda AyA huA / revaya pu [raivata] giranAra parvata / cikIrSita / revaya pu [raivata] svara-vizeSa / | roMkaNa vi [de] rNk|
Page #705
--------------------------------------------------------------------------
________________ 686 saMkSipta prAkRta-hindI koSa roMca-rohagutta roMca saka [piS] pIsanA / | romasa vi [romaza] romavAlA / rokkama vi [de] prokSita / romUsala na [de] jaghana, nitamba / rokkaNi ) vi [de] shRNgii| nRzaMsa, rora pu. cauthe naraka kA eka AvAsa / rokkaNia nirdaya / rora vi [de] rNk| roga .bImArI / eka brAhmaNa-jAtIya zrAvaka / roru pu. sAtaveM naraka kA eka narakA vAsa / rogiNiA strI rogiNikA] roga ke kAraNa rorua puM [roruka, raurava ratnaprabhA naraka kA lI jAtI diikssaa| dUsarA narakendraka / ratnaprabhA kA terahavA~ roghasa vi [de] raMka / narakendraka / sAtaveM naraka kA eka narakAvAsa / rocca dekho roMca / cauthe naraka kA eka narakAvAsa / rojjha puM [de] Rzya, pazu-vizeSa / rola pu[de] kalaha / rava, kolAhala , kalakala roTTa puna. [de] cAvala Adi kA ATA / AvAja / roTTaga pu[de] rottii| rolaMba pu [de. rolamba] bhramara / rolA strI. chanda-vizeSa / roDa saka [de] rokanA / anAdara karanA / rova dekho rua = rud / hairAna krnaa| rova pu [de. ropa] paudhA / roDa na [de] gRha-pramANa / roDI strI [de] icchaa| vraNI kI zibikA / rovaNa na [ropaNa] vapana / rovia vi [ropita] boyA huA / sthApita / rottavva dekho rua = rud kA kR.| | roviMdaya na [de] geya-vizeSa, eka gAna / rodda [raudra] ahorAtra kA pahalA muhUrta / / rovira vi [ropayitu] bonevAlA / eka nRpati, tRtIya baladeva aura vAsudeva kA rosa dekho ruus|| pitA, alaMkAra-zAstra kA eka rasa / vi. rosa puM [roSa] gussA / itta, degiMta vi dAruNa / na. dhyAna-vizeSa, hiMsA Adi krUra [degvat] rossvaalaa| karma kA cintana / rodda pu [rudra] / dekho rudda = rudra / rosavia vi [roSita] kopita / roddha vi [de] kUNitAkSa / na. mala / | rosANa saka [mRj ] mArjana karanA / roha aka [ruha.] utpanna honA / roma puna [roman] bAla / 'kUva pu [degkUpa] roha dekho ruNdh| loma kA chidra / roha pu [rodha] gherA, nagara Adi kA sainya se roma na. khAna meM hotA lavaNa / romaMca pu [romAJca] bhaya yA harSa se rooM kA veSTana / rukAvaTa / kaida / uTha jAnA, pulaka / roha pu [rodhas] taTa / romaMtha / aka [romanthaya] pagurAnA, roha pu. eka jaina muni / praroha, vraNa Adi kA romaMthAa , jugAlI krnaa| / sUkha jAnA / vi. rohaka / romaga / puM [romaka] anArya deza-vizeSa, | roha [de] pramANa / namana / mArgaNa / rAha ! [da] pramANa romaya / roma deza / usakI manuSya-jAti / rohaga vi [rodhaka] gherA DAlanevAlA, aTaromaya pu [romaja] roma kI pA~khavAlA pakSI / romarAi strI [de] jaghana, nitamba / rohaga [rohaka] eka naTa-kumAra / romalayAsaya na [de] peTa, udara / | rohagutta [ rohagupta ] eka jaina muni /
Page #706
--------------------------------------------------------------------------
________________ rohaNa-laMcha saMkSipta prAkRta-hindI koSa trairAzika mata kA pravartaka eka AcArya / . vizeSa / rohaNa vi. car3hanA / utpatti / puM. parvata- rohiA strI [rohit, rohitA] eka nadI / vizeSa / eka dighasti-kUTa / rohiMsA strI [rohidaMzA] eka ndii| rohia [de] dekho rojjh| rohiNi pu [rauhiNeya] eka prasiddha cora / rohia vi [rohita] sukhAyA huA / pu.| rohiNI strI. nakSatra-vizeSa / candra kI patnI / dvIpa-vizeSa / pu matsya-vizeSa / na. tRNa- oSadhi-vizeSa / bhaviSya meM bhAratavarSa meM vizeSa / kUTa-vizeSa / tIrthakara honevAlI eka zrAvikA / navaveM balarohiaMsa pu [rohitAMza] eka dviip| deva kI mAtA / eka vidyA devI / zakrandra kI rohiaMsa' / strI [rohitAMzA] eka ndii| paTarAnI / satpuruSa kiMpuruSendra kI agra-mahiSI / rohiaMsA ) pavAya pu [prapAta] draha- | zakrandra ke eka lokapAla kI pttraanii| tapavizeSa / vizeSa / ramaNa pu. candramA / rohiappavAya pu [rohitAprapAta] draha- | rohIDaga na [rohItaka] nagara-vizeSa / laiNI la pu. mUrdha-sthAnIya antastha vyaJjana varNa- | raajaa| vishess| laMkA strI [de] zAkhA / lai a. le, acchA, ThIka / laMkha / puMstrI [laGkha] bar3e bAMsa ke Upara lai dekho ly-laa| laMkhaga / khela karanevAlI naTa-jAti / strI. laia vi [de. lagita] pahanA huaa| degkhigaa| laialla pu[de] vRSabha / laMgala na [lAGgala] hl| laiA strI [latikA, latA] dekho lyaa| laMgali pu [lAGgalin] balabhadra, baladeva / laiNA / strI [de] latA, vllii| laMgalideg , strI [lAGgalI] zAradI ltaa| laMgalI / laua pulakuca] bar3ahala kA gAcha / laMgima puMstrI [de] javAnI / tAjApana, lauDa / pu. [lakuTa] lakar3I, lAThI, DaMDA / nviintaa| laula / laMgUla na [lAgUla] puccha / lausa / pu [lakUza] eka anArya-deza / | laMgali vi lAGagalinA pacchavAlA lausaya , puMstrI. usa deza kA nivAsI / | laMgola dekho laMgUla / strI. degsiyaa| laMgha saka [la, laGghay] laaNghnaa| bhojana laMkA strI [laGkA] siMhaladvIpa ko raajdhaanii|| nahIM krnaa| deglaya vi. lNkaa-nivaasii| degsaMdarI strI | laMca [de] murgA / [sundarI] hanUmAna kI ptnii| degsoga pu laMcA strI [laJcA] rizvata / [degzoka] rAkSasa vaMza kA rAjA / 'hiva pu laMcilla vi [lAJcika] ghUsakhora / [degdhipa] / hivai pu[dhipati] laMkA kA ) laMcha saka [laJcha] bhA~ganA / kalaMkita krnaa|
Page #707
--------------------------------------------------------------------------
________________ 688 saMkSipta prAkRta-hindI koSa laMcha-laguDa laMcha pu [laJcha] coroM kI eka jAti / / lakkuDa na [de. lakuTa] lakar3I, yaSTi, lAThI / laMchaNa na [lAJchana] cihna / nAma / aMkana / lakkha saka [lakSaya] jaannaa| pahacAnanA / laMDuavi [de.laNDita] utkSipta / / dekhanA / dekho lakkha = lakSya / laMtaka pu [lAntaka] chaThavAM devaloka / lakkha puna [de] kAya / laMtaga usake nivAsI deva / usakA indra / lakkha puna [lakS] lAkha kI saMkhyA / degpAga pu laMtaya ) eka devavimAna / / [degpAka] lAkha rupayoM ke vyaya se banatA eka laMda puna [landa] samaya / pAka / laMdaya puna [de] go Adi kA khAdana-pAtra / | | lakkha vi [lakSya] pahacAnane-yogya / jisase laMpaDa vi [lampaTa] lolupa, lAlacI / jAnA jAya vaha, lakSaNa, prakAzaka, vedhya / laMpAga puM[lampAka] deza-vizeSa / lakkha dekho lkkhaa| . laMpikkha pu [de] cor| lakkhaga vi [lakSaka] pahacAnanevAlA / laMba saka [lamba] sahArA lenA / aka lttknaa| | lakkhaNa puMna [lakSaNa] bheda-bodhaka cihna / laMba vilamba] lambA, dIrgha / vstu-svruup| cihn| vyAkaraNa-zAstra / laMba pu[de] govATa / vyAkaraNa Adi kA sUtra / pratipAdya, viSaya / laMbaa na [lambaka] nAbhi-paryanta laTakatI pu. lakSmaNa / sArasa pkssii| degsaMvacchara pu [saMvatsara] varSa-vizeSa / mAlA / laMbaNA strI [lambanA] rajju, rassI / lakkhaNa pu[lakSmaNa] / dekho lakhamaNa / lakkhaNa na [lakSaNa] kAraNa, hetu / laMbA strI [de] vallarI, latA / keza / lakkhaNA strI lakSaNA] zabda kI eka zakti, laMbAlI strI [de] puSpa-vizeSa / jisase mukhya artha ke bAdha hone para bhinna artha laMbia / vi [lambita] laTakatA huA / ko pratIti hotI hai / eka mahauSadhi / laMbiaya / pu. vAnaprastha kA eka bheda / lakkhaNA strI lakSmaNA] AThaveM jina deva kI laMbua vi [lambuka] lambI lakar3I ke anta mAtA / usI janma meM mukti pAnevAlI zrIkRSNa bhAga meM baMdhA huA miTTI kA ddhelaa| bhIta meM kI patnI / eka amaaty-strii| lagA huA IToM kA samUha / lakkhaNiya vi [lAkSaNika, lAkSaNya] lakSaNoM laMbuttara puna [lambottara] kAyotsarga kA eka kA jAnakAra / lakSaNa-yukta / doSa, colapaTTe ko nAbhi-maMDala se Upara rakhakara aura jAnu ko colapaTTa se nIce rakhakara lakkhamaNa | pu [lakSmaNa] zrIrAma kA choTA kAyotsarga krnaa| lakhamaNa ) bhaaii| bArahavIM zatAbdI kA eka jaina muni graMthakAra / / laMbUsa puna [de.lambUSa] kanduka ke AkAra kA eka AbharaNa / lakkhA strI [lAkSA] lAkha, cvdd'aa| ruNiya laMbodara / vi [lambodara] bar3A peTavAlA / vi [ ruNita] lAkha se raMgA huaa| laMboyara ) pu. gaNeza / laga na [de] nikaTa, vAsa / laMbha saka [labha prApta karanA / lagaMDa [ lagaNDa ] vakra kASTha / degsAi vi laMbha saka [lambhaya] prApta kraanaa| [ zAyin] vakra kASTha kI taraha sonevAlA / laMbha pu[lAbha] prApti / dekho lAha = lAbha / saNa na [sina] Asana-vizeSa / laMbhaNa pu lambhana] matsya kI eka jAti / laguDa dekho ludd'|
Page #708
--------------------------------------------------------------------------
________________ lagga-lattiA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 689 lagga saka [lag] laganA, sambandha karanA / / vAlA / lagga na [de] cihn| vi. aghaTamAna, lajjAlu vi. lajjAvAn, shrmiNdaa| asambaddha / lajjAlu strI [lajjAlu] latA-vizeSa, lagga na [lagna] meSa Adi rAzi kA udaya / lajjAluA chaImuI / lajjAvAlI strI / vi. sambaddha / puM. stuti-pAThaka / lajjAluiNI ) laggaNaya puMlagnaka] pratibhU krnevaalaa| lajjAluiNI strI [de] kalaha-kAriNI strii| laggUNa lagga = lag kA sNkR.| lajjAluira / vi [lajjAlu] lajjAzIla / laghima puMstrI [laghiman] laghutA / eka yoga- lajjAlura / siddhi, jisase manuSya choTA bana sakatA hai / lajju strI [rajju] rassI, sarala / vi. sIdhA / vidyA-vizeSa / lajju vi [lajjAvat] lajjAvAlA / lacaya na [de] gaNDut tRNa / lajju dekho rijju = Rju / laccha dekho lakkha = lakSya / lajjhadeg labha kA karma. kA rUpa / laccha labha kA bhavi. kA rUpa / laTTa / na [de] khasakhasa Adi kA tela / lacchaNa dekho lakkhaNa - lakSaNa / laTTaya ) kusumbh| lacchideg 1 strI [lakSmI] sampatti / dhana / laTrA strI [de] kusumbha dhAnya-vizeSa / lacchI / kAnti / auSadha vizeSa / phalinI laTTA strI [laTvA] vRkSa-vizeSa / kusumbha / vRkSa / sthala-padminI / haridrA / motI / zaTI | ___ gauraiyA pakSI / bhramara / vAdya-vizeSa / nAmaka oSadhi / zobhA / vissnnu-ptnii| laTTha vi [de] anyAsakta / manohara / priyaMvada / rAvaNa kI patnI / SaSTha vAsudeva kI mAtA / pradhAna, mukhya / daMta puM [degdanta] jaina muni / puMDarIka draha kI adhiSThAtrI devI / deva-pratimA- eka antarvIpa / usameM rahanevAlA manuSya / vizeSa / chanda-vizeSa / eka vnnik-ptnii| laTTarI strI [de] sundara, ramaNIya / zikharI parvata kA eka kUTa / nilaya puM. laTri strI [yaSTi] lAThI, chdd'ii| vAsudeva / degmaI strI [degmatI] chaThaveM vAsudeva laTria na [de] khAdya-vizeSa / kI mAtA / gyArahaveM cakravartI kA strii-rtn| laDaha vi [de]ramya / sukumAra / catura / pradhAna, maMdira na [degmandira] nagara-vizeSa / 'vai / __ mukhya / [pati] zrIkRSNa / degvaI strI [degvatI] laDahakkhamia vi [de] vighaTita, viyukta / dakSiNa rucaka para rahanevAlI eka dikkumArI laDahA stro [de] vilAsavato strI / devii| hara puM [degdhara] vAsudeva / chanda laDAla dekho nnddaal| vizeSa / na. nagara-vizeSa / laDDiya na [de] lAr3a, pyaar| lajuka (azo) dekho rajju - (de)| laDDuga puM laDDuka] laDDU, modaka / lajja aka [lajj] zaramAnA / laDDuyAra vi [laDDDakakAra] hlvaaii| lajjaNa / na [lajjana] zarama / vi. | laDha saka [smR] yAda karanA / lajjaNaya , lajjAkAraka / laNha vi[zlakSNa]cikanA / alpa / na: lohA / lajjA strI. lAja, zarama / chanda-vizeSa / latta vi [lapta, lapita] ukta / saMyama / | lattA / strI [de] lAta-prahAra / AtodyalajjApaittaa (zau) vi [lajjayitu] lajAne- 'lattiA , vizeSa /
Page #709
--------------------------------------------------------------------------
________________ 690 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ladaNa-lavama ladaNa (mA) dekho rayaNa = rasna / layA strI [latA] vallI / bheda / tapa-vizeSa / ladda saka [de] bhAra bharanA, bojha ddaalnaa| caurAsI lAkha latAMga-parimita saMkhyA / yaSTi / laddI strI [de] hAthI Adi kI visstthaa| / degjuddha na [degyuddha] eka taraha kA yuddha / laddha vi [labdha] prApta / layApurisa puM [de] vaha sthAna, jahA~ padma-hasta laddhi strI [labdhi] kSayopazama, jJAna Adi ke strI kA citraNa kiyA jAya / AvAraka karmoM kA vinAza aura upshaanti| lala aka [lla, laD] vilAsa karanA, mauja sAmarthya-vizeSa, yoga Adi se prApta hotI krnaa| jhuulnaa| viziSTa zakti / ahiNsaa| prApti / indriya lalaNA strI [lalanA] strI, mahilA, nArI / aura mana se honevAlA vijJAna, zruta jJAna kA lalADa dekho nnddaal| upayoga / yogyatA / 'pulAa puM [pulAka] lalAma na [lalAman] pradhAna, nAyaka / labdhi-vizeSa-sampanna muni / lalia na [lalita] vilAsa, lIlA / aMgaladdhia vi [labdha] prApta / vinyAsa-vizeSa / prasannatA / vi. krIDA-pradhAna, laddhilla vi [labdhimat] labdhi-yukta / maujI / zobhA-yukta , sundara / madhura / abhilaDhuM labha kA hekR / laSita / degmitta puM [degmitra] sAtaveM vAsudeva laddhaNa labha kA saMkR. / kA pUrvajanmIya naam| vittharA strI lappasiyA strI [de] lapasI, eka pakvAnna / [vistarA] AcArya zrIharibhadrasUri kA eka labbha labha kA kR.| jaina grantha / labha saka [labha prApta karanA / laliaMga puM [lalitAGga] eka rAja-kumAra / laya sapha [lA] grahaNa karanA / dekho le = laliaya na [lalitaka] chanda-vizeSa / laa| laliA strI [lalitA] eka purohit-strii| laya ma [de] nava-dampati kA Apasa meM nAma lalla vi [de] saspRha / nyUna / lene kA utsava / lalla vi. avyakta AvAjavAlA / laya dekho lava lv| lallakka puM. chaThavIM naraka-pRthivI kA eka narakalaya puM. zleSa / mana kI sAmyAvasthA / sthAna / lInatA / tirobhAva / saMgIta kA eka aMga, lallakka vi [A] bhayaMkara / puM. lalakAra / svara-vizeSa / lalli strI [de] khuzAmada / laya puM. tantrI kA svara--dhvani-vizeSa / degsama lallirI strI [de] machalI pakar3ane kA jAla / na. geya kAvya kA eka bheda / lava saka [la] kATanA / laya dekho lyaa| haraya na [gRhaka] latA- lava saka [lap] bolanA, kahanA / gRha / lava saka [pra+vartaya] pravRtti karAnA / layaMga na [latAGga] saMkhyA-vizeSa, caurAsI lava vi. vAcATa / lAkha pUrva / lava puM. sAta stoka, muhUrta kA satarahavA~ aMza / layaNa vi [de] kRza, kSAma / mRdu / na. ltaa| thodd'aa| na. karma / sattama puM [degsaptama] layaNa na [layana] tirobhAva, chipanA / ava- anuttara-vimAna nivAsI deva, sarvottama devasthAna / dekho lenn| jAti / layaNI strI [de] latA, vllii| lavaa puM [ de. lavaka ] goMva, lAsA, ghepa,
Page #710
--------------------------------------------------------------------------
________________ lavaia-lAbhaMtarAiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa niryaas| lahua saka [ laghaya, laghu + kR] laghu lavaia vi [de. lavakitaaMkurita, pallavita / | krnaa| lavaMga puna [lavaGga]lauMga, usakA per3a yA phUla / lahuavaDa puM [de] nyagrodha-baragada kA per3a / lavaNa na [lavana] chedana / lahuAia ) vi [laghUkRta] laghu kiyA huA / lavaNa na. namaka / puM. kSAra rasa / samadra-vizeSa / / lahui sItA kA putra lava / madhurAja kA putra / degjala lAia vi [lAgita] lagAyA huaa| puM. / Iya puM [oda] lavaNa samudra / dekho lAia vi [de] gRhIta, svIkRta / ghRSTa / na. loNa / bhUSA, maNDana / bhUmi ko gobara Adi se lavaNima puMstrI [lavaNiman] lAvaNya / lIpanA / cardhi / lavala na. puSpa-vizeSa / lAiavva lAya - lAvaya kA kR.| . lavalI strI. latA-vizeSa / lAima vi [lavya] kATane-yogya / lavava vi [de] soyA huaa| lAima vi [de] lAjA yA ropaNa ke yogya / lavitta na [lavitra] haMsuA yA hNsiyaa| lAilla puMde] vRSabha / lasa aka [las] zleSa karanA / camakanA / krIDA lAu dekho alaau| lAulloiya na [de] gomaya se bhUmi kA lepana krnaa| lasai puM [de] kandarpa / aura khar3I se bhIta Adi kA potanA / lasaka na [de] per3a kA dUdha / lAU dekho alaauu| lasaNa dekho lasuNa / lAkha (apa) dekho lakkha = lakSa / lasua na [de] tela / lAga puM [de] cuNgii| lasuNa na [lazuna] lahasuna / lAghava. na lghutaa| lAvi vi [lAghavin] laghutA-yukta, lAghavalaha dekho labha / lahaga puMde] bAsI annaja dvIndriya kITa / __vaalaa| lahaNa na [labhana] lAbha / grahaNa / lAghavia na [lAghavika] laghutA, choTApana / lahara puM. eka vaNika-putra / lAja dekho lAya = lAja / lahari / strI. taraMga, kallola / lADa puM [lATa] deza-vizeSa / laharI lADI strI [lATI] lipi-vizeSa / lahima dekho lghim| lADha puM. eka Arya deza / lahu / vi [laghu] choTA / halakA / tuccha, / lADha vi [de] nirdoSa AhAra se AtmA kA lahua , zlAghanIya / thodd'aa| manohara / | nirvAha karanevAlA, aatm-nigrhii| pradhAna / strI. degI, degvI / na. kRSNAguru, sugandhi dhUpa- puM. eka jaina AcArya / dravya / vIraNa-mala / zIghra / sparza-vizeSa / lADha vi [de] uttama / laghusparza nAmaka eka karmabheda / puM. eka mAtrika lANa na [lAna] grahaNa, AdAna / akSara / degkamma vi [karman] alpa karma ava- lAbU dekho laauu| ziSTavAlA / karaNa na. dakSatA / parakkama | lAbha puM. naphA / prApti / byAja / puM[parAkrama] IzAnendra kA padAti-senApati / lAbhaMtarAiya na [lAbhAntarAyika] lAbha kA saMkhijja na [degsaMkhyeya] jaghanya saMkhyAta / / pratibandhaka karma /
Page #711
--------------------------------------------------------------------------
________________ 692 saMkSipta prAkRta-hindI koSa lAbhiya-liMgiya lAbhiya / vi [lAbhika]lAbha-yukta , lAbha- | lAvaNNa dekho lAyaNNa / lAbhilla ) vaalaa| lAviya (apa) vi [lAta] lAyA huA / lAma vi [de] ramya / lAviyA strI [de] upalobhana / lAmaMjaya na [de] uzIra tRNa, khasa-gA~Dara lAsa saka [lAsaya] nAcanA / ghAsa kI jdd'| lAsa na [lAsya] bharatazAstra prasiddha geyapada lAmA strI [de] DAkinI / Adi / nRtya / strI kA nAca / vAdya, nRtya lAya saka [lAgaya] lagAnA / aura gIta kA samudAya / lAya saka [lAvaya] kaTavAnA / kATanA / lAsaka ) puM. rAsa gaanevaalaa| jaya zabda lAya dekho lAia = (de)| lAsaga / bolnevaalaa| lAya vi [lAta] gRhIta / nyasta, sthAphti / lAsaya puM [lAsaka, lAsaka] anArya dezana. lagna kA eka doSa / vizeSa / puMstrI. vahA~ kA rahanevAlA / strI. lAya puMstrI [lAja] Ardra taNDula / ba. bhRSTa "siyA / dekho lhaasiy| dhAnya / lAsayavihaya puM [de. lAsakavihaga] mayUra / lAyaNNa na [lAvaNya] zarIrakAnti / lavaNatva / lAha saka [zlAgh] prazaMsA karanA / lAla saka [lAlaya] sneha pUrvaka pAlanA / lAha dekho laabh| lAlaMpa aka [vi + lap] vilApa krnaa| lAhaNa na [de] bhojya-bheda, khAdya-vastu kI lAlaMpia na [de] pravAla / khalIna / bheMTa / lAlaMbha dekho laalNp| lAhala dekho nnaahl| lAlappa dekho laalNp| lAhava dekho lAghava / lAlappa saka [lAlapya] khUba bakanA / bArabAra lia saka [lip] liipnaa| bolanA / gahita bolnaa| lia vi [lipta] lIpA huA / na. lepa / lAlabbha / dekho laalp| liAra puM [lakAra] 'la' varNa / lAlamha liMka puMde] bAla, lar3akA / lAlaya na [lAlaka] laalaa| liMkia vi [de] AkSipta / lIna / lAlasa vi [de] mRdu / strIna. icchaa| liMkhaya dekho lNkh| lAlasa vi. lampaTa / liMga saka [liGga] jAnanA / gati karanA / lAlA strI. laar| AliMgana karanA / - lAlia dekho llia| liMga na [liGga] cihna / dArzanika aura sAdhu lAlica (apa) puM[nAlica] vRkSa-vizeSa / kA apane dharma ke anusAra veSa / anumAna lAlilla vi [lAlAvat lAravAlA / pramANa kA sAdhaka hetu / puMzcihna / puMliMga lAva saka [lApay] bulavAnA, kahalAnA / Adi zabda / degddhaya puM [dhvaja] / jIva lAva dekho laavg| puM. veSadhArI sAdhu / lAvaMja na [de] sugandhI tRNa, uzIra, khasa / liMgi vi [liGgin] sAdhya hetu se jAnI jAtI lAvaka / puM. pakSi-vizeSa / vi. kATanevAlA / / vastu / kisI dharma ke veSa ko dhAraNa karane lAvaga vAlA sAdhu / lAvaNi vi [lAvaNika] lavaNa se saMskRta / | liMgiya vi laiMgika] anumAna pramANa /
Page #712
--------------------------------------------------------------------------
________________ liMcha-luMcha saMkSipta prAkRta-hindI koSa liMcha na [de] cullI-sthAna / agni-vizeSa / / lisa aka [svapa] sonaa| dekho licch| | lisa saka [zliS] AliMgana karanA / liMDa na [de] hAthI Adi kI viSThA / zaivala- lisaya vi [de] kSINa / rahita purAnA paanii| lissa dekho lisa = zliS / liDiyA strI [de] bakarA Adi kI viSThA / liha saka [likha.] likhanA / rekhA karanA / lita le = lA kA, vakR. / liha saka [liha] cATanA / liMpa saka [lip] liipnaa| lihaNa na [lekhana] lekha likhavAnA / liMpAviya vi [lepita] lepa karAyA huaa| lihA strI [lekhA] dekho rehA = rekhA / liMba puM[nimba] nIma kA per3a / lihia vi[likhita]likhA huA / ullikhita / liMba vi [de] komala / namra / citrit| liMba puM [de. limba] AstaraNa-vizeSa / lihaa (apa) vi [lAta] liyA huA / liMbaDa (apa) dekho liMba = nimba / lIDha vi. cATA huA / spRSTa / yukta / liMbohalI strI [de] nimba-phala / lINa vi [lIna] laya-yukta / likAra dekho liaar| lIla de] yajJa / likka aka [ni+lI] chipaanaa| lIlA strI vilAsa / kriidd'aa| chanda-vizeSa / likkha na lekhya] hisAba / dekho lekkha / vaI strI [degvatI] vilAsavatI strii| chandalikkha strIna [de] choTA srota / strI. kkhaa| vizeSa / vaha vi. lIlA-vAhaka / likkhA strI [likSA] laghu yuukaa| pariNAma- lIlAia na [lIlAyita] krIr3A / prabhAva / vizeSa / lIlAya saka [lIlAya] lIlA krnaa| likhApa (azo) saka [lekhaya ] likhvaanaa| lIva puM [de] bAla / liccha saka [lipsa] prApta karane ko cAhanA / lIhA dekho lihaa| liccha dekho liNch| lua saka [lU] chedanA, kATanA / licchavi dekho lecchai = lecchaphi / lua dekho lNp| licchu vi [lipsu] lAbha kI cAhavAlA / lua vi [lUna] kATA huA, chinna / lijia (apa) vi [lAta] gRhIta / lua vi [lupta] jisakA lopa kiyA gayA ho liTTia na [de] cATu, khuzAmada / vi. lampaTa / vaha / na. lop| liThTha dekho lechu| luaMta vi [lUnavat] jisane chedana kiyA litta vi [lipta] lepa-yukta / saMveSTita / ho vaha / litti puMstrI [de] khaDga Adi kA doSa / luMka vi [de] supta / lippa dekho litt| luMkaNI strI [de] chipanA / lippa dekho lepp| luMkha puM [de] niyama / lippAsaNa na [lipyAsana] masI-bhAjana / lukhAya puM [de] nirNaya / libmata liha = liha, kA kvkR.| lukhia vi [de] kaluSa, malina / lillira vi [de] Ardra / harA gvAlA / luMca saka [la Jca] bAla ukhAr3anA / apanayana livi / strI [lipi, pI] akSara-lekhana- krnaa| livI / prkriyaa| luMcha saka [mRj, pra+ uJcha] mArjana krnaa|
Page #713
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa luTa-leksa poNchnaa| lubbha / aka [lubh] lobha karanA / Asakti luTa saka [luNT] luuttnaa| lubha krnaa| luTAka vi [luNTAka] luTerA / lubha dekho luha = mRj / la~Thaga vi [luNThaka] khl| luraNI strI [de] vAdya-vizeSa / luMThia vi [luNThita] balAd gRhIta / lula dekho luddh| lupa saka [lup] lopa karanA, vinAza karanA, | | lulia vi [lulita] ghUNita, calita / utpIr3ana karanA / adRSTa karanA / luva dekho lua = lU / laMpaittu vi [lopayitu] lopa karanevAlA / luvva luNa kA karmaNi prayoga / luMpaNA strI [lopanA] vinAza / luha saka [mRj] mArjana karanA, poMchanA / lupittu vi [loptR] lopa krnevaalaa| . lUa dekho lua = luun| laMbI strI [ de. lumbI ] phaloM kA gucchaa| lUA strI [de] mRga-tRSNA / ltaa| lUA strI [lUtA] eka vAta-roga mkdd'ii| lukka aka [ni + lo] chipnaa| lUDa [luNT] lUTanA, corI karanA / lukka aka [tuD] ttuuttnaa| lUDa vi [luNTa] lUTanevAlA / strI, degddii| lukka vi [de] supta / lUNa dekho lUa - lUna / lukka vi [nilIna] chipA huA / lUNa na [lavaNa] namaka / puM. vanaspati-vizeSa / lukka vi [rugNa] bhagna / rogI / dekho lvnn| lukka vi [luJcita] muNDita / lUNa na [lavaNa] lAvaNya, sundaratA / lukkha puM [rukSa] sUkhA sparza / vi. rukSa sparza | lUra saka [chid] kaattnaa| vAlA, sneha-rahita / dekho lUha = rUkSa / lUsa saka [lUSaya] vadha karanA / pIr3anA / lugga vi [de. rugNa] bhagna, rogI / dUSita krnaa| corI karanA / vinAza luccha dekho luMcha = mRj / karanA / anAdara karanA / todd'naa| choTe ko luTTa saMka [luNTa] lUTanA / bar3A aura bar3e ko choTA karanA / luTTa dekho loTTa = svap / lUsaa / vi [lUSaka] hiMsaka / vinAzaka / luTTa vi [luNTita] lUTA gyaa| lUsaga / prakRti-krUra / bhakSaka / dUSita karaneluTTha puM [loSTa] ror3A, IMTa Adi kA Tukar3A / vAlA / virAdhaka / hetu-vizeSa / / luDDha dekho luddha / lUsaNa vi [lUSaNa] Upara dekho| luDha aka [luThU] lur3hakanA, leTanA / lUsaya vi [laSaka] paritApa-kartA / cora / luNa dekho lua = lU / lUha saka [mRja, rUkSaya] poNchnaa| lutta vi [lupta] lopa-prApta / lUha puM [rUkSa] muni, sAdhu, zramaNa / lutta na [loptra] corI kA mAla / lUha vi [rUkSa] sUkhA, sneha-rahita / puM. saMyama, luddha puM [lubdha] vyAdha / vi. lolupa / na. cAritra / na. nirvikRtika tp| dekho lobha / lukkha / luddha na [lodhra] gandha-dravya-vizeSa / dekho loddha | le saka [lA] lenA / grahaNa krnaa| = lodhr| | lekkha na [lekhya] vyavahAra, vyApAra / luddha puna [lodhra] kSAra-vizeSa / | hisAba /
Page #714
--------------------------------------------------------------------------
________________ lekkhA-loaDI saMkSipta prAkRta-hindI koSa lekkhA dekho lihaa| lessA dekho lesaa| lekha dekho leha = lekh| leha dekho liha = likh / lecchai puM [lecchaki] kSatriya-vizeSa / eka leha dekho liha = liha / prasiddha rAja-vaMza / leha (apa) dekho laha = labh / lecchai puMlipsuka, lecchaki] vaNik / eka leha lekha] likhanA / patra / deva / lipi / vaNig-jAti / vi. lekhya / lekhaka / degvAha vi. / vAhaga, lecchAriya vi [de] kharaNTita, lipta / / degvAhaya vi [degvAhaka] patra-vAhaka / degsAlA lejjha liha = liha kA kR.| strI [degzAlA ] pAThazAlA / degAriya puM lecha / puna [leSTu] ror3A, iMTa, patthara | [degAcArya] upAdhyAya / leDu Adi kA ttukdd'aa| lehaDa vi [de] lampaTa / leDua . lehaNI strI [lekhanI] kalama / leDukka puM[de] rodd'aa| vi. lampaTa / lehala dekho lehdd| leDhia na [de] smaraNa / lehA dekho lihaa| leDhukka puM [de] rodd'aa| lehuDa puM [de] loSTha, ror3A, ddhelaa| leNa na [layana] giri-vartI pASANa-gRha / bila, | loa dekho roa = rocaya / / jantugRha / degvihi puMstrI [vidhi] kalA. loa saka [lok, lokaya] dekhnaa| vizeSa / dekho layaNa = layana / loa puM [loka] dharmAstikAya Adi dravyoM kA leppa na [lepya] bhitti / AdhAra-bhUta AkAza-kSetra, jagat, bhuvana / leppakAra puM [lepyakAra] rAjagIra, shilpii| jIva, ajIva Adi dravya / samaya, AvalikA leppA strI [lepyA] lepana-kriyA / Adi kAla / guNa, paryAya, dharma / prANivarga / lelu dekho leDu / Aloka, prakAza / ggadeg na [gra] leva puM[lepa] lepana / nAbhi-pramANa jl| puM. ISatprAgbhArA pRthivI, mukta-sthAna / mukti / bha0 mahAvIra ke samaya kA nAlaMdAnivAsI ggathUbhiA strI [deggrastUpikA] ISatprAragRhastha / degkaDa, Da vi [kRta lepa-mizrita / bhArA / ggapaDibujjhaNA strI [grapratilevADa vi [lepakRt] lepakAraka / bodhanA] ISatprAgbhArA pRthivI / degNAbhi puM lesa puMleza] alpa / saMkSepa / [degnAbhi] meru parvata / 'ppavAya puM [pravAda] lesa vi [de] likhita / Azvasta / niHzabda / | jana-zruti / majjha puM [degmadhya] meru parvata / puM. nidraa| vAya puM [degvAda] jana-zruti / deggAsa puM lesa puM [zleSa] saMzleSa, sambandha / milAna / [degkAza] loka-kSetra, aloka-bhinna AkAza / lesaNI strI [zleSaNI] vidyA-vizeSa / hANaya na [degbhANaka] kahAvata / dekho lesA strI [lezyA] teja, jvaalaa| maMDala / | log| kiraNa / dehasaundarya / AtmA kA pariNAma- | loa puM [loca] kezoM kA utpATana / vizeSa, kRSNAdi dravyoM ke sAnnidhya se utpanna loa puM [lopa] adarzana, vidhvaMsa / hone vAlA AtmA kA zubha yA azubha pari- loaMtiya [lokAntika] eka deva-jAti / NAma / usakI utpatti kA nimitta dravya / / loaga na [de. locaka] kharAba anna / lesuruDayataru ' [de] lsodd'aa| loaDI (apa) strI [lomapaTI] kambala /
Page #715
--------------------------------------------------------------------------
________________ 696 saMkSipta prAkRta-hindI koSa loaNa-lobha loaNa puna [locana] A~kha / degvatta na [degpatra] | logaMtiya dekho loaMtiya / akSi lom| logiga dekho loia = laukika / loaNilla vi [locanavat A~khavAlA / loguttara dekho louttr| vaDisaya na loANI strI [de] vanaspati-vizeSa / [vataMsaka] eka deva-vimAna / / loia vi [lokita] nirIkSita, dRSTa / loguttara puM [lokottara] muni / jina-zAsana, loia vi [laukika lok-smbndhii| jaina-siddhAnta / louttara vi [lokottara] loka-pradhAna / loguttaria vi [lokottarika] sAdhu kA / louttariya dekho logattara / vi [loko- | jina zAsana kaa|| ttarika] / loguttariya dekho louttariya / loka vi [de] supta / loTa aka [svapa] loTanA, sonA / loga puM loka] mAna-vizeSa, zreNI se guNita loTTa aka [luTh] leTanA / pravRtta honA / pratara / yata dekho gayaya / loTTa / puM [de] kaccA cAvala / puMstrI. loga dekho loa = loka / na. eka loTya ) hAthI kA choTA baccA / strI. devvimaan| degkata na [degkAnta] eka deva ___degTTiyA / vimAna / kUDa na [degkUTa] eka deva-vimAna / loTTia vi [de] upaviSTa / ggacUliA strI [deggracUlikA] siddhi loTTa vi [de] smRta / zilA / degjattA strI [ yAtrA] loka-vyava loTa puM [loSTa] ror3A, DhelA / hAra, rojii| degTrii strI [ sthiti] loka loDAvia vi [loTita] ghumAyA huaa| vyavasthA / davva na[degdravya jIva, ajIva Adi loDha saka [de] kapAsa nikAlanA / padArtha-samUha / 'nAbhi puM. meru parvata / 'nAha loDha puMde] lor3hA, zilAputraka, pIsane kA puM [nAtha] paramezvara / paripUraNA strI. patthara / auSadhi-vizeSa, padminIkanda / vi. ISatprAgbhArA pRthivI / degpAla puM. indroM ke | | smRta / zayita / dikpAla / degppabha puM [prabha] eka deva- loDhaya puM [de. loThaka] kapAsa ke bIja nikAvimAna / biMdusAra puna [bindusAra] caudahavA~ | lane kA yantra / pUrva-grantha / degmajjhAvasia puMna [madhyAva sipaMna madhyAva- | loDhia vi [loThita] sulAyA huaa| sita] / majjAvasANia puna [degmadhyA- loNNa na [lavaNa] namaka / lAvaNya / puM. vRkSavasAnika] abhinaya-vizeSa / rUva na vizeSa / dekho lvnn| [ ruup]| lesa na [deglezya ] || loNiya vi [lAvaNika] lavaNa-yukta, lavaNadegvaNNa na [degvarNa ] deva-vimAna-vizeSa / __ smbndhii| degvAla dekho paal| degvIra puM. bhagavAn loNNa na lAvaNya] zarIra-kAnti / mahAvIra / degsiMga na [zRGga] / degsiTu na | lotta na [loptra] corI kA mAla / [sRSTa] / hia na [hita] deva-vimAna- | loddha puM[lodhra] vRkSa-vizeSa / dekho luddha = vizeSa / 'yaya na [degAyata] cArvAka darzana / / lodhra / loga puna [degloka] paripUrNa AkAza-kSetra, loddha dekho luddha = lubdha / sampUrNa jagat / vatta na [vata] eka deva- loppa dekho laMpa / vimAna / pahANa na [khyAna] lokokti / / lobha saka [lobhaya] lAlaca denaa|
Page #716
--------------------------------------------------------------------------
________________ lohia. lobha-lahasuNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 697 lobha puM. lAlaca, tRSNA / vi. lobhyukt| | lohAra / jaMgha [jaGgha] bhArata kA dvitIya lobhaNaya vi [lobhanaka] lobhii| vi | prativAsudeva / rAjA caNDapradyota kA dUta / lobhi lobhin] lobhvaalaa| "jaMghavaNa na [degjaGghavana] mathuro ke samIpa lobhilla kA eka vn| loma puna. roma / 'pakkhi puM [pakSin] roma ke | loha vi [lauha] lohe kA, loha-nirmita / pakhavAlA pakSI / degsa vi [degza] loma-yukta / lohaMgiNI strI [lohAGginI ] chandahattha puM[hasta] pIchI, loma kA jhAr3a / vizeSa / harisa puM harSa] narakAvAsa-vizeSa / | lohala puM. avyakta zabda / romAJca / "hAra puM. mAra kara dhana lUTanevAlA | lohAra puM[lohakAra] lohAra / cor| hAra puM. rUMgaToM se liyA jAtA | lohi / dekho lohii| AhAra / lomaMthia ' [de] naTa / lohia ' [lohita lAla / vi. rakta varNalomasI strI [de] khIrA / kakar3I kA gaach| vAlA / na. rudhira / kauzika gotra ko eka loya na [de] sundara bhojana, miSTAnna / shaakhaa| lora puMna [de] netra / azru / lohiaMka puM [lohityaka, lohitAGka] lola aka [luTha] leTanA / saka. viloDana aThAsI mahAgrahoM meM tIsarA mahAgraha / karanA / lohiakkha puM [lohitAkSa] eka mahAgraha / lola saka [loThaya] lettaanaa| camarendra ke mahiSa-sainya kA adhipati / ratnalola vi. lampaTa, Asakta / puM. ratna-prabhA kA jAti / eka deva-vimAna / ratnaprabhA pRthivI narakAvAsa / zarkarAprabhA kA navA narakendrakA kA eka kANDa / eka parvata-kuTa / degmajjha puM [madhya] / 'siTU puM[ziSTa] / lohiA / aka [lohitAya] lAla vitta varta] narakAvAsa-vizeSa / lohiAa , honA / lolaMThia na [de] cATu, khuzAmada / | lohiAmuha puM lohitAmukha] ratnaprabhA kA lolapaccha puM [lolapAkSa] naraka-sthAna- eka narakAvAsa / vizeSa / lohicca puM [lohitya] AcArya bhUtadinna ke lolikka / na [lolya] lmptttaa| puMstrI ziSya eka jaina muni / lolima ) [lolatva / | lohicca na [lauhityAyana] gotra-vizeSa / lolua vi [lolupa] lampaTa / puM. ratnaprabhA kA lohiccAyaNa narakAvAsa / degccua puM [degAcyuta] ratnaprabhA | lohiNI strI [de] vanaspati-vizeSa, kA narakasthAna / lohiNIhU kanda-vizeSa / lolucAvia vi [de] jisane tRSNA kI ho| lohilla vi [de. lobhin] lampaTa / loluva dekho lolua| lohI strI [lauhI] karAha, lohe kA bhAjana / lova saka [lopaya] lopa, vidhvaMsa yA vinAza lhasa dekho lasa = las / krnaa| lhasa aka [sras] khisakanA, gira par3anA / loha dekho lobha = lobha / lhasia vi [de] harSita / loha puMna. lohA / koI bhI dhAtu / degkAra puM. / lhasuNa dekho lasuNa / 88
Page #717
--------------------------------------------------------------------------
________________ 698 saMkSipta prAkRta-hindI koSa lhAdi-vaittA lhAdi / strI [hlAdi] AhlAda, khuzI / lhikka aka [ni + lI] chipanA / lhAya , puM [hlAda] Upara dekho| lhikka vi [de] naSTa / gata / lhAsiya puM [lhAsika] eka anArya jAti / va puM. antastha vyaJjana varNa-vizeSa, jisakA vaiara puM [vyatikara] prasaGga, prastAva / uccAraNasthAna danta aura oSTha hai| puna. vaiavva vaya = vraja kA kR.|| varuNa / vaiA strI [vajikA] choTA gokula / va a. dekho iva / vaiAlia vi [vaitAlika] maMgala-stuti Adi va dekho vA% a| se rAjA ko jagAnevAlA mAgadha Adi / vadeg dekho vAyA = vAca / kkhevaa vi vaiAlIa pana [vaitAlIya chanda-vizeSa / [degkSepaka] vacana kA nirasana / degppairAya puM vaiesa vi [vaideza] prdeshii|| [degpatirAja] 'gauDavaho' kAvya kA kartA / vaieha [vaideha] vaNika / zUdra puruSa aura vaaNIA strI [de] unmatta yA duHzIla strii| vaizya strI se utpanna jAti-vizeSa / rAjA vaala aka [pra + sa] phailnaa| janaka / vi. deha-rahita se sambandha rakhanevaADa dekho vAyADa = vAcATa / vAlA / mithilA deza kA / vai a [vai] ina arthoM kA sUcaka avyaya-- vaiMgaNa na [de] baigana, vRntAka, bhaMTA / nizcaya / anunaya / sambodhana / paadpuurti| vaikaccha puM [vaikakSa] uttarAsaMga / vai a [de] vadI, kRSNa pakSa / / vaikalia na [vaikalya] vikltaa| vai vi [vatin] vratI, saMyamI / strI. degnnii| | vaikuMTha puM [vaikuNTha] viSNu / viSNu kA dhAma / vai strI[vAc]vANI / 'gutta vi [deggupta]vANI vaikta vi [vyatikrAnta] vyatIta / / kA saMyamI / deggutti strI [deggupti] vANI kA vaikkama puM [vyatikrama] vizeSa ullaMghana, vratasaMyama / degjoa, degjoga puM [degyoga] vacana- doSa-vizeSa / vyApAra / degmaMta vi [degmat] vacanavAlA / vaigaraNiya puM [vaikaraNika] rAja-karmacArIdegmetta na [ mAtra] nirarthaka vacana / dekho vizeSa / vii| vaigA dekho viaa| vai strI [vRti] bAr3a, gherA / vaiguNNa na [vaiguNya] vaikalya, aparipUrNatA / vai dekho pai = pati / viparItapana, viparyaya / vai dekho vaya = vad / vaicitta na [vaicitrya] vicitratA / vaideg dekho vaya = vraja / vaijavaNa vi [vaijavana] gotra-vizeSa meM vaia vi [de] jisakA pAna kiyA gayA ho| / utpanna / AcchAdita / vaiNI vai = vatin kA strii| vaia vi [vyayita] vyaya kiyA huaa| vaituliya vi [vaitulika] tulyatA-rahita / vaiabbha puM [vaidarbha] vidarbha deza kA raajaa| vaittae vaya = vad kA hekR. / vi. vidarbha deza meM utpanna / / vaittA vaya = vad kA sNkR.|
Page #718
--------------------------------------------------------------------------
________________ vaittA-vaisamma saMkSipta prAkRta-hindI koSa vaittA vaya = vac kA saMkR. / hara puM [degdhara] indra / degmaya vi [degmaya] vaittu vi [vadita] bolanevAlA / vajra ratnoM kA banA huaa| strI. maI, vaidabbha dekho vaiabbha / degmtii| vitta na [varta] eka devavaidi sa puM [vaidiza avantI-mAlava deza / vi. vimAna / degsabhanArAya na [RSabhanArAca] vidishaa-smbndhii| saMhanana-vizeSa / dekho vajja - vajra / vaidesa dekho vies| vairA strI [vajrA] eka jaina muni-zAkhA / vaidesia vi vaidezika videzIya, prdeshii| vairAga na [vairAgya virakti, udaasiintaa| vaideha dekho vieh| vairADa puM [vairATa] eka Arya deza / na. vaidehI strI [vaidehI] rAjA janaka kI strI. prAcIna matsya deza kI rAjadhAnI / sItA ko mAtA / siitaa| hldii| piipl| vairAya dekho viraag| vnnik-strii| vairi vi [vairin] duzmana, ripu / vaidhamma na [vaidharmya] viruddhadharmatA / vairia / vaimissa vi [vyatimizra] saMmilita / varikka na [de] vijana, ekAnta / dekho vaira dekho vera - vaira / pairikka / vaira puMna [vajra] ratna-vizeSa, hIrA / indra kA vairitta vi [vyatirikta] bhinna, alaga / astra / eka deva-vimAna / bijalI / puM. eka vairI strI [vajrA] eka jaina muni-zAkhA / jaina maharSi / kokilAkSa vRkSa / zveta kuzA / vairuTTA strI [vairoTyA] eka vidyA-devI / zrIkRSNa kA prapautra / na. bAlaka / dhaatrii| mallinAtha ko zAsana-devI / kAMjI / vajrapuSpa / eka prakAra kA lohA / | vairuttaravaDiMsaga na [vajrottarAvataMsaka eka abhra-vizeSa / jyotiSa kA eka yoga / deva-vimAna / kIlikA / degkaMDa na [kANDa] ratnaprabhA kA | vairea ) puM [vyatireka] abhAva / sAdhya ke eka vajraratna-maya kANDa / kaMta na[degkAnta / / vairega abhAva meM hetu kA nitAnta abhAva / kaDa na [degkUTa]deva-vimAna / devI-vizeSa kA | vairoaNa puM [vairocana] agni / bali nAmaka AvAsabhUta eka zikhara / jaMgha puM [degjaya] / indra / uttara dizA meM rahanevAle asura-nikAya bharatakSetra meM utpanna tRtIya prativAsudeva / / ke deva / puMna. eka lokAntika deva-vimAna / puSkalAvatI vijaya ke lohArgala nagara kA eka | vairoaNa puMde] buddha deva / rAjA / degppabha na [degprabha] eka deva-vimAna / | vairoDa puM de] jAra, upapati / degmajjhA strI [degmadhyA] pratimA-vizeSa, eka | vaivalaya puM[de] dundubha sarpa, usakI jAti / prakAra kA vrata / rUva na [degrUpa] / deglesa na | vaivAya puM [vyatIpAta] jyotiSa kA eka [deglezya] / degvaNNa na [degvarNa] / siMga na | yoga / [zRGga] saba deva-vimAna / degsiMha puM. eka | vaivelA strI [de] somA / rAjA / siTTha na [degsRSTa] eka deva-vimAna / | vaisa dekho vaissa = vaizya / degsIha dekho siMha / degseNa puM [degsena] eka | vaisaia vi [vaiSayika] vissy-smbndhii| jaina mahaSi, vajrasvAmI ke ziSya / degseNA | vaisaMpAyaNa puM [vaizampAyana] eka RSi, jo strI [degsenA] indrANI, dAkSiNatya vAnavyata- | vyAsa kA ziSya thA / rendra kI agra-mahiSI / eka dikkumArI devii| | vaisamma puMna [vaiSamya] viSamatA /
Page #719
--------------------------------------------------------------------------
________________ 700 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vaisavaNa-vaMjaNa vaisavaNa paM [vaizravaNa] kubera / vaMka puM [de] kalaMka, daag| vaisasa na [vaizasa] romAJcakArI pApa-kRtya / degvaMka dekho pNk| vaisAnara dekho vissaannr| vaMkacUla / puM [vaGkacUla] eka prasiddha vaisAla dekho [vaizAla] vizAlA meM utpanna / vakacUli ) rAja-kumAra / puM [vaMkacUli] / vaisAha puM [vaizAkha mAsa-vizeSa / manthana vaMkaNa na [vaGkana, vakraNa] vakrIkaraNa, kuTila daNDa / puna. yoddhA kA sthAna-vizeSa / bnaanaa| vaisAhI dekho vesaahii| vaMkia vi [vakrita] bAMkA kiyA huA / vaisia vi [vaizika] veSa se jIvikA upA- vaMkia vi [paGkita] paMka-yukta / rjana krnevaalaa| vaMkima puMstrI [vakriman] vakratA, kuttiltaa| vaisiTTa na [vaiziSTaya] viziSTatA, bheda / vaisesia na [vaizeSika] kaNAda-darzana / vaMkaNa , vaMkuDa , dekho vaMka = vaMka / vizeSa / vaMkubha (zau) Upara dekho| vaissa puMstrI [vaizya] varNa-vizeSa, vaNik / vaMga na de] vantAka / mahAjana / vaMga vi [vyaGga] vikRta aMga / vaissa vi [dveSya] aprItikara / vaMgaccha puM [de] prathama, ziva kA anucara-vizeSa / vaissadeva puM [vaizvadeva] agni / vaMgaNa na [vyaGgana] ksst| vaissANara puM [ vaizvAnara ] agni / citraka vaMgiya vi [vyaGgita] vikRta zarIravAlA / vRkSa / sAmadeva kA avayava-vizeSa / vaMgevaDu puM [de] sUkara / vaI dekho vai = vAc / "maya vi. vcnaatmk| vaMca saka [vaJca] ThaganA / vaIa vi [vyatIta]atIta / soga puM [degzoka] vaMca (apa) dekho vacca = vraj / eka jaina muni / vaMca saka [ud+namaya] U~cA uThAnA / vaIvaya saka [vyati + vraja ] jAnA / vaMca vi [vaJca] dhUrta / vaIvAya dekho vaivAya / vaMcaNa na [vaJcanapratAraNa / vi. Thaga / degcaNa vau puMstrI [de] lAvaNya / vi. Thagane meM catura / vau na [vapuSa] shriir| vaMcia vi [vaJcita] pratArita / rahita / vaulia vi [de] zula-prota / vaMchA strI [vAJchA] icchA, cAha / vaemANa vaya = vad kA kavakR. / vaMja saka [vi + aJja ] vyakta karanA / vaodeg dekho vaya = vacas / degmaya na. vAGmaya, vaMja dekho vaMca = ud + namaya / shaastr| vaMja dekho vaMda = vanda / vao vaya = vayas / vaMjaga dekho vNjy| vaovauppha / puMna [de] viSuvat / samAna vaMjaNa na [vya Jjana] varNa, akSara / ka se ha vaovattha ) rAta aura dina vAlA kAla / taka vrnn| zabda / tarakArI, kar3hI Adi rasava dekho vAyA - vAca / niyama puM. vANI vyaJjaka vastu / vIrya / zarIra kA masA Adi kI mryaadaa| cihn| unake phala kA upadezaka zAstra / vaMka vi [vaGka, vakra] bA~kA, kuTila / nadI | kakSA Adi ke bAla / prakAzana / zrotrAdi kA baaNk| | indriya / zabda Adi dravya / dravya aura iMdriya
Page #720
--------------------------------------------------------------------------
________________ bajaya-vaMsi saMkSipta prAkRta-hindI koSa 701 kA sambandha / degvaggaha, degogaha puM[vigraha] vaMdaNa na [vandana] praNAma / stavana / kalasa cakSu aura mana ko chor3a kara anya indriyoM se puM [degkalaza] / degghaDa puM [degghaTa]mAMgalikaghaTa / honevAlA jJAna-vizeSa / ___degmAlA, 'mAliA strI. ghara ke dvAra para vaMjaya vi [vyaJjaka] vyakta krnevaalaa| maMgala ke lie jAtI patra-mAlA / degvaDiA, vaMjara puM [mArjAra] billA / vattiA strI [degpratyaya] vandana-hetu / vaMjara na [de] nIvI, kaTI-vastra / vaMdaNiyA strI [de] morI, nAlA / vaMjula puM [vajula] azoka vRkSa / vetasa vRkSa / vaMdara dekho vaMda = vRnda / pakSi-vizeSa / vaMdApa (azo) dekho vNdaav| vaMjuli vi [vajulin] vetasa vRkSa vaalaa| vaMdAraya puM [vRndAraka] deva / vi. manohara / strI. degnnii| mukhya / vaMjha vi [vandhya] zUnya, vajita / vaMdAru vi [vandAru] vandana karanevAlA / vaMjhA strI [vandhyA] aputravatI strii| vaMdAva saka [vanday vandana karavAnA / vaMTa na [vRnta] phala yA pattoM kA bandhana / / vaMdAvaNaga na [vandana] vandana / vaMTaga puM [vaNTaka bA~Ta, vibhaag| vaMdima vaMda = vand kA kR.| vaMTha puMde] avivAhita / khaNDa, Tukar3A / gaNDa / vaMdurA strI [mandurA] vAjizAlA, ghur3asAla / bhRtya / vi. niHsneha / dhUrta / vaMdra na [vandra] samUha, yUtha / vaMTha vi [vaNTha] kharva, vAmana, bInA / vaMdha puM [vandhya] eka mahAgraha, jyotiSka deva / vaMThaNa (apa) na [vaNTana] bA~TanA, vibhAjana / vaMpha saka [kAGkSa] cAhanA / vaMDaia vi [de] pIDita / vaMpha aka [val] lauTanA / degvaMDu dekho paMDu / vaMphi vi [ valin ] lauTanevAlA / nIce vaMDua na [de] rAjya / girnevaalaa| vaMDura dekho pNddur| vaMphia vi [de] bhukt| vaMDha puM [de] bandha / vaMsa puM [de] kalaMka, daag| vaMta vi [vAnta] patita, girA huA / | vaMsa puM [vaMza] bA~sa / vAdya -vizeSa / kula / vaMta puM [vAnta] jisakA vamana kiyA gayA ho / santAna / pRSThAvayava / varga / ikSu / sAlavRkSa / puMna. vamana / degiri puM. [deggiri] parvata-vizeSa / karilla, vaMtara puM [vyantara] eka deva-jAti / garilla puMna [degkarIla] vaMzAMkura / degjAlI, vaMtariNI J strI [vyantarI] vyantara-jAtIya yAlI strI. bA~soM kI gahana ghaTA / roaNA devii| strI [degrocanA] vaMzalocana / vaMtA vama kA saMkR. / vaMsakavelluya puMna [de. vaMzakavelluka] chata ke degvaMti dekho panti / nIce donoM tarapha tirachA rakhA jAtA bA~sa / degvaMtha dekho pantha / vaMsaga dekho vaMsaya / vaMda saka [vand] praNAma karanA / stavana krnaa| vaMsapphAla vi [de] vykt| Rju, sarala / vaMda na [vRnda] smuuh| vaMsatha vi [vyaMsaka]dhUrta / puM. duSTa hetu-vizeSa / vaMdaa / vi [vandaka] vandana krnevaalaa| vaMsA strI [vaMzA] dvitIya naraka-pRthivI / / vaMsi dekho vaMsI = vaMza / vNdg|
Page #721
--------------------------------------------------------------------------
________________ 702 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vaMsia-vagga vaMsia vi [vAMzika] vaMza-vAdya bjaanevaalaa| | vakkida (zau) dekho vNkia| vaMsia vi [vyaMsita] chalita / vakkha dekho vaccha = vRkSa / vaMsI strI [vAMzI] surA-vizeSa / bA~sa kI vakkha dekho vaccha = vakSas / jAlI / degkalaMkA strI [degkalaGkA) bA~sa kI degvakkha dekho pkkh| jAlI kI banI huI bAr3a / pattiyA strI vakkhamANa vaya = vac kA vakR. / [degpatrikA] vaMzajAlI ke patra ke AkAra kI vakkhala vi [de] AcchAdita / yoni / vakkhA saka [vyA+khyA] vivaraNa karanA / vaMsI strI [vaMzImuralI / degNahiyA strI | khnaa| [degnakhikA] vanaspati-vizeSa / degmuha puM| vakkhA / strI [vyAkhyA] vivaraNa, vizada [degmukha] dvIndriya jIva-vizeSa / vakkhANa rUpa se artha-prarUpaNa / na vaMsI strI [vaMza bA~sa / degmUla na. bA~sa kI vyAkhyAna] / vakkhANa saka [vyAkhyAnam] vivaraNa karanA / vaMsI strI [de] mastaka para sthita mAlA / khnaa| vakka na [vAkya] pada-samudAya / vakkhAya vi [vyAkhyAta] varNita / puM. mokSa / vakka na [valka] tvacA, chAla / degbaMdha puM vakkhAra puMde] bakhAra / godAma / [degbandha] valka-bandhana / vakkhAra puM [vakSAra, vakSaskAra] gaja-danta ke vakka dekho vaMka = vaMka / AkAra kA parvata / bhU-bhAga / vakka na [vaktra] mukha / vakkhAraya na [de] rati-gRha / antaHpura / vakkhAva saka [vyA+khyApaya] vyAkhyAna vakka na [de] pisAna, ATA / kraanaa| vakkaMta puna [vakrAnta] prathama naraka-bhUmi kA dasarvAM narakendraka-narakAvAsa-vizeSa / vakkhitta vi vyAkSipta] vyagra / kisI kArya vakta vi [avakrAnta] utpanna / meM vyApta / vakkaMti strI [avakrAnti] utpatti / vakkheva puM [vyAkSepa] vyagratA / kAryabAhulya / vakkaDa na [de] durdina / nirantara vRSTi / vakkheva puM [avakSepa] pratiSedha / vakkaDabaMdha na [de] karNAbharaNa / vakkho dekho vaccha = vakSas / ruha puM. vakkama aka [ava+kram] utpanna honA / stana / vakkara (apa) dekho vakka = vaMka / vaknu (zau) dekho vaMka = vaGka / vakkala na [valkala] vRkSa kI chAla / cIri vakhANa (apa) dekho vakkhANa bakhANa / puM["cIrin] eka maharSi, rAjA prasannacandra ke vagaDA strI [de] bAr3a, parikSepa / choTe bhaaii| vagga aka [valga] jAnA, gati krnaa| vakkali / vi [valkalin] vRkSa kI chAla kUdanA / bahu-bhASaNa karanA / abhimAna-sUcaka vakkaliNa ) pahananevAlA (taaps)| zabda krnaa| vakkallaya vi [de] puraskRta / vagga puM [varga] sajAtIya samUha / do samAna vakkasa na [de] purAnA dhAna kA cAvala / saMkhyA kA paraspara guNana / adhyayana, sarga / purAtana saktu-piNDa / bahuta dinoM kA bAsI | "mUla na.gaNita-vizeSa, jaise 16 kA vargamUla gorasa / gehU~ kA maaNdd| 4 / vagga puM[degvarga] gaNita-vizeSa, varga se
Page #722
--------------------------------------------------------------------------
________________ vagga-vaccha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 703 varga kA guNana / karaja vRkSa / degmuha puM [degmukha] eka antavagga saka [vargaya samAna aMka se gunnnaa| dvIpa / usakI manuSya-jAti / vagga vi [vyagra] vyAkula / vagghAa puM [de] madada / vi. vikasita / vagga dekho vakka = valka / vagghADI strI [de] upahAsa kI AvAja / vagga dekho vakka = vAkya / vagdhAria vi [vyAghArita] baghArA huaa| vagga vi [vAlka] vRkSa-tvacA / vyApta / pighalA huaa| vaggaMsia na [de] yuddha / vagghAria vi [de] pralambita / vaggacUliA strI [vargacUlikA] jaina grantha / / vagghAvacca na [vyAghrApatya] eka gotra, vaggaNa na [valgana] kUdanA / vAziSTha gotra kI eka zAkhA / vaggaNa na [valgana] bakavAda / vagghI strI [vyAghrI] bAgha kI mAdA / eka vaggaNA strI [vargaNA] sajAtIya samUha / vidyaa| vaggaya na [de] vaartaa| vadhAya dekho vAghAya / vaggA strI [valgA] lagAma / vacA strI. pRthivI / oSadhi vizeSa, baca / vaggAvariMga a. varga rUpa se / mainA / dekho vayA - vcaa| vaggi vi [vAgmin] prazasta vAkya bolane- | vacca aka [vraj] jAnA, gamana karanA / vAlA / puM. bRhaspati / vacca saka [kAjh] cAhanA / vaggia na [valgita] bakavAda / bar3AI kI vacca puMna [varcas] purISa, viSThA / kUr3AAvAja, gati, cAla / karakaTa / cauthA naraka kA cauthA narakendraka / vaggira vi [valgita] khUkhAra AvAja karane- teja, prbhaav| 'ghara, hara na [ deggRha ] vAlA / gti-vishessvaalaa| paakhaanaa| vaggu dekho vAyA = vAca / vacca dekho vaya = vacas / vaggu dekho vagga = vrg| vaccaMsi vi [vacasvina] prazasta vcnvaalaa| vaggu vi[valgu]sundara / puM. vijaya-kSetra-vizeSa / vaccaMsi vi [varcasvin] tejasvI / puMna. vaizramaNa lokapAla kA vimAna / vaccaya [vyatyaya] viparyAsa / dekho vatta / vaggurA na [vAgurA] mRga-bandhana, pazu pha~sAne vaccarA (apa) dekho vcaa| __ kA jAla / samUha / vaccA vaya = vac kA saMkR. / vagguriya vi [vAgurika] pAradhi, paM. nartaka- vaccAmeliya dekho viccAmeliya / vizeSa / vaccAsa puM vyatyAsa] viparyAsa, viparyaya / vagguli puMstrI [valguli] pakSi-vizeSa / roga vaccAsiya vi [vyatyAsita] ulaTA kiyA vizeSa / huaa| vaggejja vi [de] prcur| vaccIsaga puM [vaccIsaka] vAdya-vizeSa / vaggoa [de] nakula / vacco dekho vacca = varcas / vaggoramaya vi [de] rUkSa / vaccha puna [vakSas] chaatii| thala na vaggola saka [romanthaya] pagurAnA / [sthala] uraHsthala / degsutta na [degsUtra] vaggha vi [vaiyAghra] vyAghra-carma kA banA huaa| / vakSaHsthala meM pahanane kI sNklii| vaggha puM [vyAghra zera / rakta eraNDa kA pedd'| vaccha puM [vRkSa] per3a, zAkhI, druma /
Page #723
--------------------------------------------------------------------------
________________ 704 vaccha puM [ vatsa ] bachar3A / zizu / varSa / chAtI / jyotiSa kA eka cakra / deza vizeSa vijaya- kSetra vizeSa / na. gotra vizeSa / vi. usameM utpanna / 'dara puMstrI [tara] kSudra vatsa / damanIya bachar3A Adi / strI rI / * mattA strI [mitrA ] adholoka yA Urdhvaloka meM rahanevAlI eka dikkumArI devI / 'yara dekho 'dara | ['rAya] puM [rAja ] eka rAjA / vAla puMstrI [pAla] gopa / strI. *lI / saMkSipta prAkRta-hindI koSa honA / vajja na [ vAdya] bAjA, vAditra / vajjavi [va] zreSTha / pradhAna / vajja vi [varja] rahita / varjita / na chor3akara, sivAya / puM. hiMsA / prANivadha | vajja dekho avajja / vacchavi [ vAtsya ] vAtsya gotra kA / vacchagAvaI strI [vatsakAvatI ] eka vijayakSetra / vacchara puMna [vatsara ] varSa / vacchala vi [ vatsala] snehI / vacchalla na [ vAtsalya ] sneha, anurAga / vacchA strI [ vatsA] vijaya kSetra vizeSa / eka nagarI / lar3akI / vacchANa puM [ukSan] baila | vacchAvaI strI [ vatsAvatI ] vijaya-kSetra vizeSa | vacchideg dekho vaya = vac / vacchiuDa puM [de] garbhAzraya / vacchima puMstrI [vRkSatva ] vRkSapana / vacchimaya puM [de] garbhazayyA | vacchIutta puM [de] nApita, hajAma / vacchIva puM [de] gopa | vacchuddhalia vi [de] pratyudbhuta / vacchoma na [ vatsagulma] kuntala deza kI prAcIna rAjadhAnI / vacchomI strI [vAtsagulmI ] kAvya kI eka rIti / vajja aka [s] DaranA / vajja dekho vacca = vraj / vajja saka [varjay ] tyAga karanA / vajja aka [vad] vAdya Adi kI AvAja vaccha- vajja vajja dekho vaira = vajra | hiMsA, prANivadha / kanda - vizeSa / na. baMdhAtA huA karma / pApa / kaMTha puM [kaNTha ] vAnara dvIpa kA rAjA / 'kaMta na ['kAnta ] eka deva vimAna / kaMda [kanda] eka prakAra kA kanda / 'kUDa na [deg kUTa] eka deva vimAna / kkha puM [T] | cUDa puM. jaMgha puM [jaGgha] sabhI vidyAdharavaMzIya nareza / NAbha puM [ nAbha ] bha0 abhinandana svAmI ke prathama gaNadhara / dekho 'nAbha | datta puM. eka vidyAdhara rAjA / eka jaina muni / ddhaya puM [dhvaja ] eka vidyAdhara rAjA / 'dhara dekho 'hara / 'nAgarI strI. eka jaina muni - zAkhA / nAbha puM. eka jaina | dekhA / pANi puM. indra / eka vidyAdhara - narapati / ppabha na [ prabha] eka deva - vimAna / bAhu puM. eka vidyAdhara rAjA / 'bhUmi strI. lATa deza kA eka pradeza / 'ma (apa) dekho 'maya / majjha puM [ madhya ] eka laMkeza / rAvaNAdhIna eka sAmanta rAjA / 'majjhA strI [ madhyA] eka pratimA, vratavizeSa | maya vi. vajra kA banA / strI. maI | rasahanArAyana [ RSabhanArAca] saMhanana - vizeSa, zarIra kA eka taraha kA sarvottama bandha / 'rUva na [rUpa] / 'lesa na [lezya] sabhI deva - vimAna / 'vaM (apa) dekho 'ma / vaNNa na [ 'varNa] eka deva vimAna / "vega puM. eka vidyAdhara / siMkhalA strI [zrRGkhalA ] eka vidyA - devI / degsiMga na [ "zRGga ] / 'siTTha na [ 'sRSTa ] sabhI devavimAna | sundara puM [ sundara ] |
Page #724
--------------------------------------------------------------------------
________________ 705 vajjaMka-vaTTAva saMkSipta prAkRta-hindI koSa sujaNahu puM [degsujaha nu] vidyAdhara-vaMza ke / jAtI mAlA, kanera ke phUloM kI mAlA / rAjA / seNa [degsena]jaina muni, bha0 RSabha- vajjha vi [vAhya] vahana karane yogya / na. azva deva ke pUrva janma meM guru / caudahavIM zatAbdI | Adi yAna / degkheDDa na [degkhela] kalA-vizeSa, ke jaina AcArya / hara puM [dhara] indra / vi. yAna kI savArI kA ilma / vajra-dhAraka / uha puM [degAyudha] indra / eka | vajjhA strI [hatyA] vadha, ghAta / vidyAdhara rAjA / bha puM. vidyAdhara-vaMzIya vajjhiyAyaNa na [vadhyAyana] gotra-vizeSa / rAjA / "vatta na [degvarta] eka deva-vimAna / | vatra (apa) dekho vacca = vraj / sa puM[degza] eka vidyaadhr-raajaa| vaTTa aka [vRt] vartanA, honaa| AcaraNa vajjaMka puM [vajrAGka] eka vidyAdhara rAjA / / krnaa| vajjaMkusI strI [vajrAGkazI] eka vidyA | vaTTa saka [vartam] brtnaa| piMDa rUpa se devii| bA~dhanA / parosanA / ddhknaa| vajjadhara puM [vajrandhara] vidyAdhara raajaa|| vaTTa vi [vRtta] golaakaar| atIta / mRta / vajjaghaTTitA strI [de] manda-bhAgya strI / saMjAta / adhIta / dRr3ha / puM. kUrma / na. vartana, vajjaNaa (apa) vi [vadita] bajanevAlA / vRtti, pravRtti / degkkhura, khura puM. zreSTha azva / vajjaya vi [varjaka] tyAganevAlA / degkheDa, kheDDa strIna [khela] kalA-vizeSa / vajjara saka [kathaya] kahanA / dekho vatthakheDDa / dekho vatta, vitta = vRtta / vajjara dekho vaMjara = mArjAra / degveyaDDha puM [vaitAThya] parvata-vizeSa / vajjara puM [varjara] eka deza / vi. usameM | vaTTa puM [ varman ] bATa, rAstA / degvADaNa na utpanna / [degpAtana] musAphiroM ko rAste meM lUTanA / vajjarA strI de] nadI / vaTTa puna [de] pyAlA / puM. hAni / zilA-putraka, vajjA strI [de] adhikAra, prastAva / lor3hA / khAdya-vizeSa, gAr3hI kar3hI / vajjAva (apa) saka [vAcaya] par3hAnA / vaTTa puM [varta] deza-vizeSa / vajjAva saka [vAday] bajAnA / vaTTa puM [paTTa] pravAha / dekho paTTa / vajji puM [vajrin] indra / vaTTaka , dekho vaTTaya = vartaka / vajia vi [de] iSTa / vajia vi [vAdita] bajAyA huA / vaTTaNa dekho vattaNa / vajjia vi [vajita rahita / vaTTamaga na [varmaka] mArga, raastaa| vajjiyAva puM [de] zelaDI, Ikha / vaTTamANa na [de] zarIra / gandha-dravya kA eka vajjiyAvaga puM [de] ikSu / taraha kA adhivAsa / vajjira vi [vaditR] bajanevAlA / vaTTaya dekho vaTTa = de| vajjuttaravaDisaga na [vajrottarAvataMsaka] vaTTaya puM [vartaka] baTera pakSI / bAlakoM ke eka deva-vimAna / | lie capar3e kA banA gola khilaunA / vajjoyarI strI [vajrodarI] vidyA-vizeSa / | vaTTaya dekho ptttt| vajjha vi [vadhya] vadha ke yogya / degnevatthiya vaTTA strI [de. vaman] dekho vaTTa = varman / vi ["nepathyika] mRtyu-daNDa-prApta ko pahanAyA | vaTTA strI [vArtA] bAta, kathA / jAtA veSa / degmAlA stro. vadhya ko pahanAI ' vaTTAva saka [vartaya] baratAnA, kAma meM 89 vaTTaga /
Page #725
--------------------------------------------------------------------------
________________ 706 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vaTTAvaya-vaDeMsiyA lgaanaa| jisakA Ter3hA ho| pIche yA Age kA vaTTAvaya vi [vartaka] baratAnevAlA, pravartaka / __ aMga jisakA bAhara nikalA ho| jisakA peTa vaTTAvaya vi [vartaka] pratijAgarUka, zuzrUSA- bar3A hokara Age nikalA ho / strI. degbhii| kartA / vaDaya dekho vaDaga = vaTaka / / vaTTi strI [vati] bttii| slaaii| zarIra para degvaDala dekho pddl| kiyA jAtA eka lepa / lekha, likhnaa| vaDavaggi puM[vaDavAgni vaDavAnala / kalama, pIchI / dekho vatti, vitti| vaDavaDa aka [vi+lap] vilApa karanA / vaTria vi vittita] parivartita / balita / | vaDavA strI. ghodd'ii| degNala, nala puM. Aga / vatula / pravartita / degmuha na [degmukha] vahI artha / eka mahAvaTTiA strI [vartikA] dekho vaTTi / / patAla / 'huAsa puM [deghutAza] vaDavAnala / vaTTima vi [de] atirikta / vaDaha dekho vddbh| vaTTiya vi [de] cUrNa kiyA huA, pisA huaa| vaDaha puM [de] pakSi-vizeSa / vaTTiva na [de] para-kArya / vaDaha dekho pddh| vaTTI strI. dekho vtttti| vaDahI dekho vlhii| vaTTI strI [paTTI] paTTA / degvaDAA dekho pddaayaa| vaTu na [de] pAtra-vizeSa / kara puM. yakSa- | vaDAli strI [de] shrenni| vizeSa / degkarI strI. vidyA-vizeSa / vaDAhA dekho pddaayaa| vaTula vi [vartula] gola / puna. palANDu vaDia vi [gRhIta] grahaNa kiyA huA / pyAja ke samAna eka kandamUla / degvaDia paDia paDa kA kmuukR.| vaTTha dekho paTTa = pRSTha / vaDiMsa puM [vataMsa] meru parvata / bhUSaNa / eka degvaTThi dekho saTThi / dighasti-kUTa / pradhAna / zreSTha / karNapUra / dekho vaDa puM[de] daravAje kA eka bhAga / kssetr|| vaDeMsa, avyNs| matsya kI eka jAti / vibhAga / dekho vdd'| vaDiNAya puMde] gharghara kaNTha, baiThA huA galA / vaDa puM [vaTa] baragada kA pedd'| na. vastra- | vADayA strI [vRttitA] vartana / vizeSa / degnayara na [degnagara] nagara-vizeSa / vaDiyA dekho paDiyA -pratijJA / degvadda na[degpadra] gujarAta kA 'bar3audA' nagara / vaDivassaa vi [varivasyaka] pUjaka / eka gokula / degsAvittI strI [degsAvitrI] vaDisara na [de] cUlhe kA mUla / eka devii| vaDisAa vi de] TapakA huaa| vaDa dekho paDa - pt| vaDI strI [de] bar3I, eka prakAra kA khAdya / degvaDa dekho paDa = paTa / vaDumaga / dekho vttttmg| vaDaga na [vaTaka] khAdya-vizeSa, bar3A / | vaDUmaga / vaDaga dekho vaDa = vaTa / | vaDeMsa puM[vataMsa] zekhara, mukuTa / dekho vaDisa / vaDaNa dekho paDaNa / vaDeMsA strI [vataMsA] kinnara nAmaka kinnarendra vaDappa na [de] latA-gahana / nirantara vRSTi / / __ kI eka agrmhissii| vaDama vi. vAmana, hrasva / jisakA pRSTha-bhAga vaDeMsiyA strI [vataMsikA] avataMsa ko taraha bAhara nikalA ho| nAbhi ke Upara kA bhAga karanA, mukuTasthAnApanna karanA /
Page #726
--------------------------------------------------------------------------
________________ vaDDu-vaNa vaDDu vi [de] mahAn / [Astaraka] U~Ta kI pITha Asana / 'ttaNa na ['tva ] na [degtva] mahattA | degyara vi [tara] vizeSa | bar3A | vaDavAsa puM [de] megha, abhra / vahuli puM [de] mAlI / vaDAra (apa) dekho vaDDa-yara / saMkSipta prAkRta-hindI koSa 707 'attharaga puM | vaDDhi vi [vardhita ] bar3hAyA huA / khaNDita para rakhA jAtA kiyA huA, degppaNa (apa) kATA huA / vaDDhiA strI [ de] kUpatulA, DheMkuvA / vaDDhima puMstrI [vRddhiman ] vRddhi / vaDha dekho vaDa = vaTa / vaDha vi [] vAk zakti se rahita / Dumavi [] TapakA huA / vaDDuara dekho vaDDa-yara / vaDDha aka [vRdh] bar3hanA / vaDDha saka [vardhay] bar3hAnA, vistAranA | badhAI denA | dekho vaddha = vardhay / vaDDha puM [vardhaka ] sutAra | vaDDhaia puM [de] mocI / vaDDhaNamira vi [] puSTa | vaDDhaNasAla vi [de] jisakI pU~cha kaTI ho / vaDDhamANa na [ vardhamAna, 'ka] gujarAta kA vaDDhamANaya 'vaDhavANa' nagara / avadhijJAna kA eka bheda, uttarottara bar3hatA jAtA eka prakAra kA parokSa rUpI dravyoM kA jJAna / puM. bha. mahAvIra | dekho vaddhamANa / vaDDhaya dekho vaTTa = de| vaDDhava saka [vardhay, vardhApay ] vRddhi karanA / badhAI denA / vaDDhava vi [vardhaka ] bar3hAnevAlA / badhAI denevAlA | vaDDhavaNa na [de] vastra kA AharaNa / vaDDhavaNa na [de. vardhApana ] badhAI | abhyudaya | nivedana | vaDDhAra (apa) saka [vardhay ] bar3hAnA | vaDDhAva dekho vaDDhava / vaDDhAvaa dekho vaDDhavaa / vaDDhAvi vi [] samApita / vaDDhi vi [vardhin] bar3hanevAlA / afs strI [vRddhi] bar3hatI / puM [ baThara] mUrkha chAtra | brAhmaNa puruSa aura vaizya strI se utpanna santAna, ambaSTha | vi. zaTha, dhUrtta / manda, alasa / vaNa ka [va] mA~ganA / vaNa puM [] adhikAra | cAMDAla | vaDhara vaDhala vaNa puMna [ vraNa] ghAva | prahAra, kSata / vaTTa puM [paTTa] ghAva para bA~dhI jAtI paTTI / nivAsa | kAma | vaNa na [vana] jaMgala / pAnI / Alaya / vanaspati / udyAna / puM. vAnavyaMtara deva / vRkSa - vizeSa / 'kamma puMna ['karmat] jaMgala ko kATane yA becane kA 'kammata na ['karmAnta ] vanaspati kA kArakhAnA gayapuM [gaja] jaMgalI hAthI / puM [na] dAvAnala / 'cara vi. vana meM rahanevAlA / jaMgalI / strI. 'rI dekho 'yara | chaMda vi [cchid ] jaMgala kATanevAlA | 'thalI strI [sthalI ] araNya bhUmi | dava puM. dAvAnala | pavvaya puMna [parvata ] vanaspati se vyApta parvata / 'birAla puM [biDAla ] jaMgalI billA / 'mAla na. eka devavimAna | mAlA strI. paira taka laTakanevAlI mAlA / eka rAja patnI / degya vi [ja] vana meM utpanna / jaMgalI / 'yara vi [degcara] banailA / puMstrI. vyantara deva / strI. 'rI | 'rAi strI [deg rAji] vRkSa -samUha | 'rAja, rAya puM. AThavIM zatAbdI kA gujarAta kA eka rAjA / siMha | 'laiyA, layA strI ['latA] eka strI / eka zAkhAvAlA vRkSa | vAla vi [pAla] udyAna- pAlaka,
Page #727
--------------------------------------------------------------------------
________________ 708 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vaNImaga mAlI / 'vAsa puM. araNya meM rahanA / 'vAsI | vaNima strI. nagarI vizeSa | 'vidugga na [vidurga ] nAnAvidha bRkSoM kA samUha / virohi puM [virohin] ASADha mAsa / Dana [SaNDa] anekavidha vRkSoM kI ghaTA / hatthi puM [ hastin ] jaMgala kA hAthI / li, zaili strI. vana- paMkti | bhinna dUsarI gAya se lagAnA / vaNaNa na [ de. vyAna] bunanA / sAlA strI [zAlA ] bunane kA kArakhAnA / varNAddhi strI [] go-vRnda / vanaDa va [] puraskRta | vaNapakkasAvaa puM [de] zarabha, zvApada vizeSa / arts puM [ vanaspati ] phUla ke binA jisameM phala lagatA ho vaha vRkSa / latA, gulma, vRkSa Adi koI bhI gAcha / na. phala / 'kAia vi [deg kAyika] vanaspati kA jIva / vaNaya puM [vanaka] dUsarI naraka-pRthivI kA eka naraka-sthAna | vaNarasi (apa) dekho vANArasI / vaNava puM [de] dAvAnala | vaNasavAI strI [de] koyala | vaNassa dekho vaNapphai / vaNAya vi [de] vyAdha se vyApta / vaNAra puM [de] damanIya bachar3A / vaNi puM [ vaNij ] baniyA | vyApArI | } vaNia aff [Nita] vraNa-yukta, ghAvavAlA | [vanIpaka] bhikSuka / vaNiana [ vaNija] jyotiSa kA eka karaNa / vaNi strI [nikA ] vATikA, bagIcA / vaNi strI [ vanitA ] strI, mahilA / vaNija dekho vaNia = vaNij / vaNija na [ vANijya ] vyApAra / raya vaNijja | vi [kAraka ] vyApArI / } ans strI [de] vana-rAji / vaNaNa na [vanana] bachar3e ko usakI mAtA se vaNecara dekho vaNa-yara / dekho vaNImaya | daridra / as - hi vaNI strI [vanI] bhIkha se prApta dhana / phalIvizeSa, jisase kapAsa nikalatA hai / vaNImaga puM [vanIpaka] yAcaka | bhikSuka, 1 vaNImaya | bhikhArI / vaNe a. ina arthoM kA sUcaka avyaya - nizcaya / vikalpa | anukampanIya | saMbhAvanA / vaNa saka [varNay ] varNana karanA / prazaMsA karanA / raMganA / aNa puM[ varNa] prazaMsA | yaza / zukla Adi raMga / akAra Adi akSara / brAhmaNa, vaizya Adi jAti / guNa / aMgarAga / suvarNa / vilepana kI vastu / vrata- vizeSa | varNana / vilepana kriyA / gIta kA krama / citra / zukla Adi varNaM kA kAraNa-bhUta karma / saMyama / mokSa / na. kuMkuma / 'NAma, nAma puMna ['nAman] karma-vizeSa | 'maMta vi [vat] prazasta varNavAlA / 'vAi vi [' vAdin ] zlAghA - kartA, prazaMsaka | 'vAya puM [vAda ] prazaMsA, zlAghA / vAsa puM. varNanapaddhati / vAsa puM ['vyAsa] varNana vistAra / vaNa puM [varNa] paMcama Adi svara / 'sama na. geya kAvya kA eka bheda / vaNNa vi [de] svaccha / rakta / 'vaNNa dekho paNNa / vaNNaga dekho vaNNaya | zrIkhaNDa / aurNa na [ varNan ] zlAghA | vivecana / vaya puMna [ de. varNaka ] candana, piSTAtaka-cUrNa, aMgarAga / are puM [varNa] varNana grantha / varNana prakaraNa | vaNiA dekho vaniA / vaha puM [vRSNi] rAjA andhaka - vRSNi / eka antakRd maharSi / andhakavRSNi - vaMza meM utpanna, yAdava / 'dasA strI. ba. [ dazA] eka jaina Agama-grantha / puMgava puM. yAdava- zreSTha /
Page #728
--------------------------------------------------------------------------
________________ vahi-vatthi saMkSipta prAkRta-hindI koSa 709 vaNhi puM [vahni] agni| lokAntika devoM kI / vatti strI [de] sImA / eka jAti / citraka vRkSa / bhilAvA~ kA per3a / | vatti dekho vtttti| nIbU kA gAcha / vatti strI [vRtti] pravRtti / dekho vitti| vata dekho vaya = vrt| vatti strI [vyakti] ekAkI vastu / degpaiTThA vati dekho vai = vatin / strI [ pratiSThA] vidyamAna tIrthaMkara ke bimba vati dekho vai = vRti / ko pratiSThA / vatu puM [de] nivaha, samUha / vattia vi [vAttika] kathAkAra / puna. TIkA vatta dekho vaTTa = vRt / kI TIkA / grantha kI TIkA / vatta dekho vaTTa = vartam / vattia vi [vattita] gola kiyA huaa| vatta na [vArtA] Arogya / AcchAdita / vatta vi [vyApta] phailA huA, bharapUra / degvattia dekho paccaya = pratyaya / vatta dekho vaTTa = vRtt| vattiA dekho vttttiaa| vatta vi [vyakta] prakaTa / vattiNI strI [vattinI] mArga / vatta na [vaktra] mukha / degvattI dekho pattI = ptnii| degvatta dekho patta = ptr| vattu vaya = vac kA hekR. / vatta dekho patta = pAtra / vattadeg dekho vattA (bhavi) / degyAra vi [degkAra] vattukAma vi [vaktukAma] bolane kI cAha vaalaa| vArtA khnevaalaa| vattula dekho vttul| vatta puM [vyatyaya] viparyaya / ullaMghana / / vattha puMna [vastra] kpdd'aa| kheDDa na [degkhela] vattaDiA / (apa) dekho vttaa| ___ kalA-vizeSa / 'dhova vi [degdhAva] vastra vattaDI / dhonevAlA / pUsa puM [puSya]eka jaina muni / vattaNa na varttana]jIvikA, nirvAha / AvRtti / | pUsamitta puM [puSyamitra] eka jaina muni / sthiti / sthApana / vartana, honaa| vi. vRtti- vijjA strI [vidyA] vastra sparza karAne se vaalaa| rhnevaalaa| hI bImAra acchA ho jAya vaha vidyaa| vattaNI strI [vartanI] mArga / degsohaga vi [degzodhaka] vastra dhonevaalaa| vattaddha vi [de] sundara / bahu-zikSita / vattha vi [vyasta] pRthag, bhinna, judA / vattamANa puM. [vartamAna] calatA kAla / vi. vatthauDa puM.[de. vastrapuTa] taMbU / kapar3a-koTa / vidyamAna / puM. vidyamAnatA / vatthaMga puM [vastrAGga] vastradAyI kalpavRkSa / degvattari dekho sttri| degvatthara dekhoM patthara = prastara / vattA strI [de] sUtra-veSTana-yantra / dekho | vatthalijja na [vastraliya] do jaina municattA = (de)| kul| vattA strI [vArtA] kathA / vRttAnta / vRtti / / vatthavva vi [vAstavya] nivaasii| durgA / khetI / janazruti / gandha kA anubhv| vatthANI strI [de] vallI-vizeSa / kAla-kartRka bhUtanAza / 'lAva puM [deglApa] | vatthANIa puna [de] khAdya-vizeSa / bAtacIta / | vatthi puM [vasti]dRti, masaka / gudA / chAte meM vattAra vi [de] garvita / zalAkA baiThane kA sthAna / 'kamma na[degkarman]
Page #729
--------------------------------------------------------------------------
________________ 710 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vatthiya-vappA sira Adi meM carma-veSTana dvArA kiyA jAtA | vaddhamANaga / puM [vardhamAnaka] aThAsI mahAtaila Adi kA pUraNa / mala sApha karane ke lie vaddhamANaya grahoM meM eka mahAgraha, jyotiSka gudA meM battI Adi kA kiyA jAtA prkssep| deva-vizeSa / eka deva-vimAna / na. zarAva / puDaga puna [degpuTaka] peTa kA bhItarI prdesh| puM. puruSa para ArUr3ha puruSa / svastika-pazcaka / vatthiya puM [vAstrika] vastra banAnevAlA eka taraha kA mahala / asthika grAma / vi. shilpii| abhimaanii| vatthI strI [de] tApasoM kI prnn-kuttii| vaddhaya vi [de] mukhya / vatthu na [vastu] padArtha, cIja / puna. pUrva-granthoM vaddhAra saka [vardhaya ] bar3hAnA / kA adhyayana-prakaraNa, pariccheda / degpAla, vaddhAva saka [vardhaya, vardhApay ] badhAI denA / degvAla puM. rAjA vIradhavala kA jaina mntrii|| vaddhAvaya vi [vardhApaka] badhAI denevAlA / vatthu na [vAstu] gRha / gRhAdi-nirmANa-zAstra / vaddhia puM [de] napuMsaka / choTI umra meM hI cheda zAka-vizeSa / degpADhaga vi [degpAThaka] vAstu dekara jisakA aNDakoSa galAyA gayA ho vaha, zAstra kA abhyAsI / vijjA strI["vidyA] badhiyA / gRh-nirmaann-klaa| vaddhia dekho vaDhia = vRddha / vatthula , puM [ vastula ] guccha aura harita vaddhI strI [de] Avazyaka kartavya / vatthUla / vanaspati-vizeSa, zAka-vizeSa / puM vaddhIsaka / puna [de. vaddhIsaka] eka prakAra [vastUla] / vaddhIsaga ) kA baajaa| vada dekho vaya = vad / vadha dekho vaha = vadha / vada dekho vaya = vrata / vadhaya dekho vhy| vadisA dekho vddeNsaa| vadhU dekho vhuu| vadikalia vi [de] valita, lauTA huaa| vannaga dekho vaNNaya / vadUmaga dekho vaDumaga / vaniA stro [varNikA] vAnagI, namUnA / vaddala na [de. vArdala] bAdala, ghaTA, durdina / lAla raMga kI mittttii| paM. chaThavIM naraka kA dUsarA narakendraka / vapu dekho vau = vapus / valiyA strI [de. vAlikA]badalI, durdina / vappa saka [tvaca?] DhakanA / vaddha dekho vaDDha = vardhaya / vappa puM [va] jaMbUdvIpa kA eka prAnta, jisakI vaddha puMna [va] carma-rajju / rAjadhAnI vijayA hai| puMna. durg| kedAra, vaddha dekho viddha = vRddha / kheta / kinArA / U~cI-jamIna / vaddhaNa na [vardhana] vRddhi / vi. bar3hAnevAlA / vappa vi [de] kRza / balavAn / bhUtAviSTa / vaddhaNiA) strI [vardhanikA, nI]saMmArjanI, vappairAya dekho va-ppairAya / vaddhaNo / jhAr3a / vappagA dekho vppaa| vaddhamANa puM [ vardhamAna ] bhagavAn mahAvIra / vappagAvaI strI [vaprakAvatI] jaMbUdvIpa kA eka jainAcArya / skandhAropita puruSa / eka vijaya-kSetra, jisakI rAjadhAnI aparAjitA hai / zAzvata jin-dev| eka zAzvatI jina- vappA strI [vapra] U~cI jamIna / pratimA / na. gRha-vizeSa / rAjA rAmacandra kA | vappA strI [vaprA] bha0 naminAtha kI mAtA / eka prekSA-gRha / dekho vaDDhamANa / / dazaveM cakravartI rAjA hariSeNa kI mAtA /
Page #730
--------------------------------------------------------------------------
________________ yukt| vappia-vayaMtaria saMkSipta prAkRta-hindI koSa 711 vappia puM [de] kheta / napuMsaka-vizeSa / rAga- | vammA dekho vAmA / | vammia vi [vamita] kavacita, saMnAha-yukta / vappiNa puna [de] kedAra, kheta / vi. uSita / vammia ) puM [valmIka] kITa-vizeSakRta vappiNa puMna [de]kedAravAlA yA taTavAlA deza / | vammIa ) miTTI kA stUpa / ThUha yA bhITA, vappI dekho vappA = vapra / dImakoM ke rahane kI baaNbii| vappIa puM [de] cAtaka pakSI / vammIi puM [vAlmIki rAmAyaNa-kartA muni / vappIDia na [de] kheta / vammIsara puMde] kandarpa / vappIha puM [de] stUpa Adi kA kUTa / vamha na [de] vlmiik| vappu dekho vau = vapus / vamha puM [brahman] palAza kA per3a / dekho vappe a [de] ina arthoM kA sUcaka avyaya- bNbh| upahAsa-yukta ullApana / vismaya / Azcarya / vamhala na [de] kesara, kiMjalka / vapphAula dekho bapphAula / vamhANa dekho bNbhnn| vaphara na de] zastra-vizeSa / vaya saka [vac] bolanA, khnaa| dekho vabbha puM [vabhra] pazu-vizeSa / vynnijj| vabbha dekho vaha = vaha / vaya aka [vad] bolanA, kahanA / vabbhaya na [de] kamala kA madhya bhAga / vaya aka [braj] jAnA, gamana krnaa| vabhicaria vi [vyabhicarita] vyabhicAra | vaya puM [vRka] pazu-vizeSa, bher3iyA / doSa se dUSita / vaya puM [de] gRdhra pkssii| vabhicAra dekho vhicaar| vaya puM [vaja] saMskAra karaNa / gamana / vabhicAri vi [vyabhicArin] nyAyazAstrokta | vaya puM [vraja] deza vizeSa / gokula, dasa hajAra doSa-vizeSa se dUSita, aikAntika / parastrI- gauoM kA samUha / maarg| saMskAra-karaNa / lampaTa / gamana, gati / samaha / vabhiyAra dekho vhicaar| vaya puM [vyaya] kharca / hAni / dekho via = vama saka [vam] ulaTI karanA / vyaya / vamaga vi [vAmaka] ulaTI krnevaalaa| vaya na [vacas] vacana / degsamia vi vamAla saka [puJjaya] ikaTThA karanA / - [degsamita] vacana kA sNymii| vistaarnaa| vaya puM [vada] kathana, ukti / vamAla puMde] kalakala, kolAhala / vaya puMna [vrata dhArmika pratijJA / degmaMta vi vamAla puM [puJja] rAzi, DhaMga, ddher|| [degvat] vratI / vamAlaNa na [puJjana] ikaTThA krnaa| | vaya puna [vayas] una / pkssii| 'ttha vi vistAra / vi. ikaTThA karanevAlA / vistArane-] [stha] taruNa / 'pariNAma puM. vRddhatA / vaalaa| vaya puM [paca pacana, pAka / vamma puMna [varman kavaca / degvaya dekho paya = pd| dhamma dekho vama kA kR.| 'vaya dekho paya = payas / vammatha / puM [manmatha] kAmadeva / vayaMga na [de] phala-vizeSa / vammaha vayaMtaria vi [vRtyantarita] bAr3a se tiro
Page #731
--------------------------------------------------------------------------
________________ 712 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vayaMsa-varalA hit| strI [degvarikA] abhISTa vastu mAMgane yA dAna vayaMsa puM [vayasya] samAna umaravAlA mitra / dene kI ghossnnaa| saraka na. khAdya-vizeSa / vayaMsi dekho vaccaMsi - vacasvin / 'siTTha puMna [degziSTa] yama lokapAla kA eka vayaDa paM[de] vaattikaa| vimAna / vayaNa na [de] mandira, gRha / shyyaa| vara dekho vAra / vilayA strI [degvanitA] vayaNa puna [vadana] mukha / na. kathana / vezyA / degvara dekho pr| vayaNa puMna [vacana] ukti / saMkhyA-bodhaka | varaia vi [de] dhAnya-vizeSa / vyAkaraNa / pratyaya / varaitta puM[de. varayitu] dulahA / vayaNijja vi [vacanIya] vAcya / nindanIya / | varaI dekho varaya = varAka / upAlambhIya / na. vacana, zabda / nindA / varauppha vide] mata / vayara vi [de] cUrNita / varaM dekho paraM = param / vayara dekho vaira = vajra / varaMDa puM [varaNDa] dIrgha kASTha / bhIta / 'vayara dekho payara = prakara / varaMDa puM [de] tRNa puj| prAkAra / gAla para vayarADa dekho vairADa / lagAI jAtI kastUrI Adi kI chaTA / samUha / vayala vi [de] vikasatA / puM. kalakala, kolA- | varaMDiyA strI [de] barAmadA / hala / varakkha na [varAkhya] silhaka gandha-dravya / vayalI strI [de] eka nidrAkarI ltaa| varakkha puM [varAkSa] yogii| yakSa / vi. zreSTha vayasa dekho vaya = vayas / indriyvaalaa| vayassa dekho vayaMsa / varakkhA strI [varAkhyA] triphalA / / vayA strI [vapA] vivara, chidra / meda / varaga na [varaka] mahAmUlya pAtra / vayA strI [vacA] dekho vacA / varaTTa puM [de] dhAnya-vizeSa / vayA strI [vyajA] USa khIMcane ke lie rajju varaDA / strI [de.varaTA] tailATI kITabaddha ghaTa Adi DAlane kA mArga / preraNa-daNDa / varaDI , gaMdholI / daMza-bhramara / vara saka [va] sagAI karanA / DhakanA / yAcanA varaNa puM. sagAI / taTa / pUla / prAkAra / karanA / sevA karanA / svIkAra / dekho vIra-varaNa / puM. eka Aryavara saka [varay] prApta karane kI icchA | deza / dekho vrunn| karanA / saMsRSTa karanA / varaNaya na [varaNaka] tRNa-vizeSa / vara puM. pati / varadAna / vi. zreSTha / abhISTa / na. / varaNasi (apa) dekho vaaraannsii| acchA / datta puM. bha0 neminAthajI kA prathama varaNA strI. kAzI kI varuNA ndii| accha ziSya / eka rAjakumAra / dAma na [degdAman] deza kI prAcIna raajdhaanii| dekho varuNA / eka tIrtha / degdhuNa puM [degdhanuS] eka mantri- varatta vi [de] pIta / patita / peTita, saMhata / kumAra, brahmadatta cakravartI kA bAla-mitra / varattA strI [varatrA] rajju / degpurisa puM [puruSa]vAsudeva / degmAla puM. eka varaya puM [varaka] sagAI karane vaalaa| deva-vimAna / degmAlA strI. vara ko pahanAyI | varaya puM [de] eka taraha kI zakti / jAtI mAlA / rui puM [degruci] rAjA nanda varaya vi [varAka]dIna / becArA / strI. rii| ke samaya kA eka vidvAn brAhmaNa / degvariyA ! varalA strI. haMsapakSI kI mAdA /
Page #732
--------------------------------------------------------------------------
________________ varasi - valaaMgI varasi dekho varisi / varahADa aka [ nir + sR] bAhara nikalanA / varAga dekho varAya / varADa puM [varATa] dakSiNa kA 'barAra' deza / kapardaka | na. kaur3iyoM kA jUA jise bAlaka khelate haiM / varADiyA strI [varATikA ] kapardakA / varAya dekho varaya = varAka / strI. 'rAiA, 'rAI / varAvaDa puM. ba. [varAvaTa ] deza-vizeSa | varAha puM. zUkara / bhagavAn suvidhinAtha kA prathama ziSya / varAhI strI. vidyA-vizeSa / vari a [varam ] acchA, ThIka / varia dekho vajja = varya / variavi [vRta] svIkRta / sevita / jisakI sagAI kI gaI ho / na. sagAI karanA / varipuM [variSTha ] bharata kSetra kA bhAvI bArahavA~ cakravartI rAjA / ati zreSTha / varilla na [ de] vastra - vizeSa / varisa saka [vRS] barasanA, vRSTi karanA / varisa puMna [ varSa] vRSTi, saMvatsara / jaMbUdvIpa kA aMza - vizeSa, bhArata Adi kSetra / megha / 'a vi [degja] varSA meM utpanna | degkaNha na ['kRSNa] eka gotra / puMstrI. usa gotra meM utpanna / 'dhara puM. antaHpura-rakSaka SaNDa - vizeSa puM. vahI anantarokta artha / dekho vAsa = varSa / risaviavi [varSita] barasAyA huA / varisA strI [varSA] vRSTi, varSA kAla / kAla puN|degrtt puM [degrAtra] varSA Rtu / 'la dekho 'kAla | dekho vAsA | varisiNI strI [ varSiNI ] vidyA - vizeSa / varisolaka puM [de varSolaka] pakvAnna vizeSa / 'variharia dekho pariharia / / vara [] dekho baru | varu varua saMkSipta prAkRta-hindI koSa 90 vaTa puM [ varuNTa] eka zilpi jAti / varuDa puM. eka antyaja-jAti / varuNa puM. camara Adi indroM kA pazcima dizA kA lokapAla / bali Adi indroM kA uttara dizA kA lokapAla / lokAntika devoM kI eka jAti / bhagavAn munisuvrata kA zAsanAdhiSThAyaka yakSa / zatabhiSaka nakSatra kA adhiSThAtA deva / eka deva vimAna / vRkSa kI eka jAti / ahorAtra kA panarahavA~ muhUrta | eka vidyAdharanarapati / eka zreSThi putra / chandavizeSa | varuNavara dvIpa kA eka adhiSThAtA deva / puM.ba. eka Arya- deza |kAiya puM[ kAyika ] | 'devakAi puM [devakAyika] varuNa lokapAla ke bhRtya - sthAnIya devoM kI eka jAti / bha puM [bha] varuNavara dvIpa kA eka adhiSThAyaka deva | varuNa lokapAla kA utpAta parvata / pabhA strI ['prabhA] varuNaprabha parvata kI dakSiNa dizA meM sthita varuNa lokapAla kI eka rAjadhAnI / 'vara puM. eka dvIpa / varuNA strI. accha deza kI prAcIna rAjadhAnI / varuNaprabha parvata kI pUrva dizA meM sthita varuNa nAmaka lokapAla kI eka rAjadhAnI / eka rAjapatnI / varuNI strI. vidyA - vizeSa / varuNoa varuNoda 713 varula puM. ba. deza-vizeSa | varUhiNI strI [varUthinI] senA | vareittha na [de] phala / puM [varuNoda] eka samudra / vala aka [ val] lauTanA | mur3anA / utpanna honA / saka. DhakanA / jAnA | sAdhanA / vala saka [A + ropay ] Upara car3hAnA / vala saka [graha ] grahaNa karanA / vala puM. rassI Adi ko majabUta karane ke lie diyA jAtA bala / valaaMgI strI [] vRtivAlI, bAr3avAlI /
Page #733
--------------------------------------------------------------------------
________________ 714 saMkSipta prAkRta-hindI koSa valaiya-vallakI valaiya vi [valayita] valaya-kaMgana kI taraha gola huA ho vaha / taraha golAkAra kiyA huA / veSTita / | valavaTTi [de] dekho balavaTTi / valaMgaNiA strI [de] baadd'vaalii| valavA dekho vddvaa| palakkima vi de] utsaMgita, utsaMga-sthita / | valavADI strI [de] vRti, bAr3a / valakkha vi [valakSa] zveta / valavia na [de] zIghra / valakkha na [valAkSa] eka taraha kA gale meM valahi strI [de] kapAsa / pahanane kA ghnaa| valahi / strI [valabhi, bhI] gRh-cdd'aa| valagga aka [A+ ruha ] ArohaNa krnaa| valahI chajjA, barAmadA / mahala kA agrastha valagga vi [ArUDha] car3hA huaa| bhAga / kaThiyAvAr3a kA prAcIna nagara, Ajakala valaggaMgaNI strI [de] vRti, bADa / kA 'vaLA' / valaNa na[valana] mor3anA / pratyAvartana / vakratA / | valAa dekho palAya = parA + ay / valaNa (zau. mA) dekho varaNa / valAa dekho palAva = pralApa / valaNA strI [valanA] dekho valaNa = valana / / degvalAa dekho vala = val / degmaraNa dekho vly-mrnn| valattha vi [de] paryasta / vali strI. peTa kA avayava-vizeSa / nAbhi ke valamaya na [de] zIghra / Upara peTa kI trivali / jarA Adi se hotI valaya puMna. kaMkaNa / pRthivI-veSTana, ghanavAsa | zithila cmddii| Adi / veSTana / vatula / nadI Adi ke bAMka | valia vi [de] bhukt| se veSTita bhU-bhAga / maayaa| jhUTha / balayakAra valia vi [valita] mur3A huA / jisako bala vRkSa , nArikela / degAra, raa puM[degkAra, car3hAyA gayA ho vaha (rassI aadi)| degkAraka] kaMkaNa banAnevAlA shilpii| valia dekho vilia = vyaloka / valaya vi [valaka] mor3anevAlA / valiA strI [de] dhanuSa kI ddorii| valaya na [de] kheta / gRha / valicchatta dekho paricchanna / valaya dekho vala = val / degmayaga vi [ mRtaka] | "valitta dekho plit| saMyama se bhraSTa hokara mRta / bhUkha Adi se | valimoDaya puM [valimoTaka] vanaspati meM granthi tar3aphatA huA marA ho / maraNa na. saMyama se kA cakrAkAra veSTana / cyuta kA maraNa / valI strI. dekho vali / valayaNI strI [de] vRti, baadd'| valuNa dekho vrunn| valayabAhA ) strI [de] dIrgha kASTha, jisapara vale a. saMbodhana-sUcaka avyaya / dekho bale / valayabAhu ) dhvajA Adi bAMdhA jAtA hai| valla dekho vala = val / / hAtha kA eka AbhUSaNa, cUr3A, kdd'aa| valla aka [valla] calanA, hilanA / valayA dekho vaDavA / degNala puM [degnala] vaDa valla puMde] zizu, bAlaka / vAgni / degmuha na [ mukha] baDavAnala / puM. eka valla puM [de] anna-vizeSa, niSpAva / ' bar3A paataal-klsh| vallaI strI [vallavI] gopI / valayA strI [de] samudra-kUla / degmuha na [degmukha] | vallaI strI de] go| velA kA agrbhaag| vallaI / strI [vallakI] vINA / valayAia vi [valayAyita] jo valaya kI | vallakI /
Page #734
--------------------------------------------------------------------------
________________ vallaTTa-vavahAra saMkSipta prAkRta-hindI koSa 715 vallaTTa vi [de] punarukta / vavaTThAvaNa dekho vavatthAvaNa / vallabha dekho vallaha / vavaTThia vi [vyavasthita] vyavasthA prApta / vallara na [de] vana, gahana / kSetra, kheta / vavaNa strIna [de] kAsi / strI. degnnii| araNya-kSetra / vAlukA-yukta kSetra / vavatthaMbha puM [de] bala, parAkrama / vallara na [de] araNya, aTavI / mirjana deza / vavatthA strI [vyavasthA] maryAdA, sthiti / puM. mahiSa / pavana / vi. yuvaa| veSTanazIla / prakriyA / prabandha / nirnny| degpattaya na veSTita nAmaka AliMgana-vizeSa karane kI [degpatraka] dastAveja / Adata vAlA / strI. degrii| vavatthAvaNa na[vyavasthApana]vyavasthA karanA / vallarI strI. vallI, latA / vavatthia vi [vyavasthita vyavasthA-yukta, jisane vallarI strI [de] keza / vyavasthA kI ho| vallava puMstrI. gopa, ahIra / strI. degvii| vavadesa dekho vves| vallavAya na [de] kSetra, kheta / vavadhANa na [vyavadhAna] antara / vallavia vi [de] lAkSA se raMgA huA / vavarova saka [vyapa+ropay] vinAza karanA, vallaha puM [vallabha] pati / vi. priya / prAya | mAra ddaalnaa| puM[rAja] gujarAta kA eka caulukya-vaMzIya vavasa saka [vyava + so] karane kI icchA raajaa| dakSiNa ke kuntala-deza kA eka ___ karanA / prayatna karanA / nirNaya karanA / rAjA / vavasAya puM [vyavasAya] nirNaya / anuSThAna / vallahA strI [vallabhA] dayitA, patnI / udyama / vyApAra, kaary| vallAdaya na [de] AcchAdana, Dhakane kA vastra / vavasAyasabhA strI [vyavasAyasabhA] kAryAvallAya puM [de] zyena pakSo / nakula / ly| valli strI. latA / vavasia na [de] balAtkAra / vallira vi [vallita] hilnevaalaa| vavasia / vi [vyavasita] udyata / tyakta / vallI strI. ltaa| vavassia / nizcayavAlA / praakrmii| na. vallI strI [de] kesh| vyavasAya, karma / ceSTita / prayatna / vallI paM vAhIkI desh-vishess| vi vavahara saka [vyava+ha] vyApAra karanA / vAhlIka deza kaa| aka. vartanA, AcaraNa karanA / vava saka [vap] bo naa| vavaharaga vi [vyavahAraka] vyApAra karanevava saka [vap] denaa| vAlA, vyaapaarii| vavaisa saka [vyapa + diz ] kahanA, pratipAdana vavahAra puM [vyavahAra] vartana / vyApAra / karanA / vyavahAra karanA / naya-vizeSa / mumukSu kI pravRtti-nivRtti kA vavaesa puM [vyapadeza] kathana, pratipAdana / kAraNa-bhUta jJAna-vizeSa / jaina Agama-granthavyavahAra / kapaTa / vizeSa / doSa ke nAzArtha kiyA jAtA prAyavavagama puM [vyapagama] nAza / zcitta / vivAda / phaisalA / vyavasthA / kAma, vavagaya vi [vyapagata] dUra kiyA huA / mRta / kAja / jIvarAzi-vizeSa / degva vi [degvat] nAza-prApta / vyvhaar-yukt| rAsiya vi [rAzika] vavaTuMbha puM vyavaSTambha] avalambana / jIvarAzi-vizeSa meM sthita /
Page #735
--------------------------------------------------------------------------
________________ 716 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vavahAra-casAhA vavahAra puM [vyavahAra] pUrva-grantha / jItakalpa / [degtilaka] harivaMza meM utpanna eka rAjA / sUtra / kalpasUtra / mArga / AcaraNa / Ipsi- na. eka udyAna, jahA~ bhagavAna RSabhadeva ne tavya / dIkSA lI thii| degtilaA strI [degtilakA] vavahAri pu [vyavahArin] airavata kSetra meM | chnd-vishess| utpanna eka jina-deva / vi. vyApArI / vasaMvaya vi [vazaMvada] nija ko adhIna kahanevyavahAra-kriyA-pravartaka / vAlA / vavahAria vi [vyAvahArika] vyavahAra vasaNa na [vasana] vastra / nivAsa / smbndhii| vasaNa puM [vRSaNa] aNDa-koSa / vavahia vi [vyavahita] vyavadhAna-yukta / vasaNa na [vyasana] kaSTa, vipatti / rAjAdivavahia vi [de] unmatta / kRta upadrava / dyUta, madya-pAna Adi khoTI vavA~la dekho vmaal| Adata / vavea vi [vyapeta] vyapagata / vasabha puM [vRSabha] vRSa rAzi / RSabhadeva / eka vavekkhA strI [vyapekSA] vizeSa apekssaa| jaina muni, caturtha baladeva ke pUrva janma ke guru / vavvaya puM[valvaja] tRNa-vizeSa / jJAnI sAdhu / baila / uttama / degkaraNa na. vaha vavvara vi [varvara] pAmara / muurkh| sthAna jahA~ baila bAMdhe jAte hoN| kkhetta na. vavvA dekho vvvy| [ kSetra]varSA-kAla meM AcArya Adi jahA~ rahate vavvADa puMde] artha / dhana / hoM vaha sthAna / ggAma puM[deggrAma] kutsita deza vavvIsa dekho vaccIsaga, vaddhIsaka / meM nagara-tulya gA~va / degANujAya puM [degnujAta] vazadhi (mA) dekho vasahi = vasati / jyotiSazAstra kA prathama yoga, jisameM candra, vazca (ma) dekho vaccha = vRkSa / sUrya aura nakSatra bala ke AkAra se sthita vasa aka [ vas ] vAsa karanA, rahanA / saka. hote haiM / dekho usabha, risabha, vasaha / baaNdhnaa| vasabhuddha puM [de] kauA / vasa vi [vaza] adhIna / puna. prtntrtaa| vasama dekho vsim| prabhutva / svAmitva / AjJA / bala, sAmarthya / vasala vi [de] dIrgha / dega, degga vi. vazIbhUta, parAdhIna / "TTa vi | vasaha puM [vRSabha] vaiyAvRttya karanevAlA muni / [ta] parAdhInatA yA indriya Adi kI lakSmaNa kA putra / baila / kAna kA chidra / paravazatA se duHkhita / "TTamaraNa na [rtama- auSadha-vizeSa / 'iMdha puM [degciha na] zaMkara / raNa] indriyAdi-paravaza kI mauta / vatti vi degkeu puM [ ketu] ikSvAku-vaMza kA rAjA / [vartin] / degitta vi [degyitta] / degNuga vi degvAhaNa puM [degvAhana] IzAna devaloka kA [degnuga] vazIbhUta, adhIna / indra / mahAdeva / degvIhI strI [degvIthI] zukra vasa puM [vRSa] dharma / baila / dekho visa = vRSa / / graha kA eka kssetrbhaag| vasai strI [vasati] sthAna, aashry| rAtri / vasahi dekho vasai / gRha / nivaas| vasA strI. zarIrastha dhAtu-vizeSa / vasaMta puM [vasanta] Rtu-vizeSa, caitra aura degvasAraa vi [prasAraka] phailAnevAlA / vaizAkha mAsa kA samaya / caitra mAsa / degura | vasAhaa dekho pasAhaya / ma [degpura] nagara-vizeSa / tilaa puM| vasAhA strI [prasAdhA] alaMkAra, AbhUSaNa /
Page #736
--------------------------------------------------------------------------
________________ vasi-vahaia saMkSipta prAkRta-hindI koSa 717 vasi dekho vsi| vasuMdhara puM [vasundhara] eka jaina muni / vasia vi [uSita] rahA huA, jisane vAsa | vasuMdharA strI [vasundharA] pRthivI / IzAnendra kiyA ho vaha / baasii| kI agra-mahiSI / camarendra ke soma Adi vasiTTha puM [vaziSTha] bhagavAn pArzvanAtha kA eka | cAroM lokapAloM kI paTarAnI / eka dikkUmArI gaNadhara / eka RSi / devii| navaveM cakravartI rAjA kI pttraanii| vasiTU puM [vaziSTa] dvIpakumAra devoM kA uttara rAvaNa kI ptnii| eka shresstthi-ptnii| vai dizA kA indra / puM [degpati] raajaa| vasitta na [vazitva] yoga kI eka siddhi / vasudhA (zau) dekho vsuhaa| vasima na [de] vasativAlA sthAna / | vasupujja dekho vAsupujja / vasIkaya vi [vazIkRta] vaza meM kiyA huaa| vasumaideg , strI [vasumatI] pRthivI / bhIma vasIkaraNa na [vazIkaraNa] vaza meM karane ke vasumaI ) nAmaka rAkSasendra kI agra-mahiSI, lie kiyA jAtA mantra Adi kA pryog| eka indrANI / degNAha, degnAha puM [degnAtha] vasIyaraNI strI vazIkaraNI] vazIkaraNa rAjA / bhavaNa na [degbhavana bhUmi-gRha / vidyA / degvai puM [degpati raajaa| vasIhaa vi [vazIbhUta] jo adhIna huA ho| | vasula puMstrI [de. vRSala] niSThuratA-bodhaka vasu na. dhana / saMyama, cAritra / puM. jinadeva / AmantraNa zabda / gaurava aura kutsA-bodhaka vItarAga / saMyata-sAdhu / ATha kI sNkhyaa| AmantraNa zabda / strI. deglii| dhaniSThA nakSatra kA adhipati deva / eka rAjA / | vasuhA strI [ vasudhA ] pRthivI / hiva puM eka caturdaza-pUrvI jaina maharSi / eka chanda / / [dhipa] raajaa| strI. IzAnendra kI pttraanii| na. lokAntika | vasU strI. IzAnendra kI eka paTarAnI / devoM kA vimAna / suvarNa / 'guttA strI | vaserI strI [de] khoja / ['guptA] IzAnendra kI paTarAnI / degdeva puM. | vassa (zau) dekho varisa / zrIkRSNa aura baladeva kA pitaa| naMdaya | vassa vi [vazya] adhIna, Ayatta / puM [degnandaka] eka uttama talavAra / pujja | vassoka na [de] eka prakAra kI krIr3A / [pUjya] eka rAjA, vAsupUjya kA pitaa| vaha saka [ vaha ] pahu~canA / dhAraNa krnaa| degbala puM. ikSvAku-vaMza meM utpanna rAjA / le jAnA / aka. calanA / degbhAga puM. eka nAma / degbhAgA strI. IzA- | vaha saka [vadh , hana] mAra ddaalnaa| nendra kI paTarAnI / 'bhUi puM [bhUti] eka | vaha saka [vyath ] pIr3A karanA / prahAra krnaa| jaina muni / degma, "maMta vi [degmat] zrImaMta / vaha (apa) dekho varisa = vRSa / saMyamI, sAdhu / degmittA strI [degmitrA] | vaha puMstrI [vadha] hatyA / strI. deghA / degkArI IzAnendra kI ana mahiSI / degsadda [zabda] | strI [degkarI] vidyA-vizeSa / chanda-vizeSa / deghArA strI [degdhArA] AkAza | vaha paM [de] kandhe para kA vraNa / vraNa / se deva-kRta suvarNavRSTi / eka zreSThinI / vaha puM. vRSa-skandha / pAnI kA pravAha / vasuA ) aka [ uda + vA ] zuSka honaa| vaha puM [vyatha] lakuTa Adi kA prahAra / vasuAa ) suukhnaa| | vaha dekho paha = pathin / vasuAa vi [udvAta] zuSka / vahaia bi [de] paryApta /
Page #737
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta - hindI koSa 718 hiMsaka / vahaga vi [vadhaka ] ghAtaka, vaha vi [ vyathaka] tAr3anA karanevAlA / vaha puM [de] damanIya bachar3A / vahaDhola puM [de] vAtyA, vAta- samUha | vahaNa na [ vahana ] DhonA / pota, jahAja / zakaTa Adi vAhana / vi. vahana karanevAlA / vahaNa (zau) dekho pagaya = prakRta / vahaNa (apa) dekho vasaNa = vasana / vahaNayA strI [ vahanA] nirvAha / vahaNA strI [vadhanA ] vadha, ghAta, hisA / vahaNu puM [vyadhajJa ] eka naraka-sthAna / vaha dekho vahaga = vadhaka | vahalIa dekho bahalIya / vahA dekho vaha = vadha | vahAva saka [vAy ] vahana karAnA / vahAviavi [dhita ] maravAyA huA / 'hAvia dekho pahAvia / hi [] avalokita / vahiia dekho vahaia / vahicara aka [ vyabhi + car ] para-puruSa yA para-strI se saMbhoga karanA / saka. niyama bhaMga karanA / vahicAra puM [ vyabhicAra ] para-strI yA parapuruSa se saMbhoga / nyAyazAstra - prasiddha eka hetu-doSa / hiyA strI [] hisAba likhane kI bahI / vahiyAlI dekho vAhiyAlI / liga puM [de. halaka] U~Ta, baila Adi pazu vahila va [] zIghra / puMstra [] civaDA, gandha-dravya- vizeSa / 'dekho vahU | vahudhAriNI strI [de] navoDhA / vahuNNI strI [de] jyeSTha bhAryA / vahumAsa puM [de] ramaNa-vizeSa, krIr3A- vizeSa, jisameM khelatA huA pati navoDhA ke ghara se bAhara nahIM nikalatA hai / vahurA strI [de] zivA, siyArina / vahuliA (apa) strI [ vadhUTikA ] alpavaya vAlI strI, bahuriyA / bahuvvA strI [] choTI sAsa / vahaga - vAitta DiNI strI [] eka strI ke rahate hue byAhI jAtI dUsarI strI / vahU strI [ vadhU] bhAryA, nArI / vahola puM [de] choTA jala pravAha / hauliyA strI [] | vA aka gati karanA, calanA / CT aka [vai, mlai] sUkhanA / vAka [vye] bunanA / vA a. ina arthoM kA sUcaka avyaya - vikalpa, athavA, yA / samuccaya, aura, tathA / api, bhI / avadhAraNa / sAdRzya / upamA / pAda-pUrti / vAaDa puM [de] zuka / vAaDa dekho vAvaDa = vyApUta / vAi vi [vAdin] vaktA / zAstrArtha meM pUrvapakSa kA pratipAdana karanevAlA / dArzanika, tIrthika / vAi vi [vAcin ] vAcaka, abhidhAyaka, kahane vAlA / vAi dekho vAji / vAia va [vAcika ] vacana-sambandhI / vAia vi [vAcita ] pAThita | par3hA huA / vAia vi [ vAtika] vAyu-janya / vAta-rogavAlA | utkarSavAlA / puM. napuMsaka kA eka bheda / vAiavi [vAdita ] bajAyA huA / vandita / vAia na [ vAdya ] bAjA, vAditra | bAjA bajAne kI kalA / vAia vi [vAta] bahA huA, calA huA / vAiMgaNa na [de] baiMgana / vAiMgaNI strI [de] baiMgana kA gAcha, vAiMgiNI } vRntAkI / vAigA [de] dekho bAiyA / vAita na [vAditra] bAdya, bAjA /
Page #738
--------------------------------------------------------------------------
________________ vAiddha - vAgilla vAiddha vi [ vyAviddha] viparyaya se upanyasta / ulaTa-pulaTa kara rakhA huA / vAiddha vi [vyAdigdha ] upalisa / vakra / vAIkaraNa dekho vAjIkaraNa / saMkSipta prAkRta-hindI koSa vAu bhAma puM [vAtodbhrAma ] anavasthita pavana / vAuya vi [ vyApRta] kisI kArya meM lagna / vAurA strI [ vAgurA ] pazu pha~sAne kA jAla / dekho vaggurA / vAriya vi [ vAgurika] vyAgha / vAula vi [ vyAkula] ghabar3AyA huA / puM. kSobha avi [bhUta] vyAkula banA huA / vAula vi [vAtUla ] vAta rogI, unmatta / puM. vAtasamUha | vAu lagga na [ de] sevA, bhakti / vAu puM [vAyu] pavana / vAyu-zarIravAlA jIva | muhurta - vizeSa / saudharmendra ke azva sainya kA adhipati deva / svAtinakSatra kA aghipati devatA / 'Aya puM [kAya] pracaNDa pavana / vAyu zarIravAlA jIva / kAiya puM [deg kAyika ] vAyu zarIravAlA jIva / 'kAya dekho 'Aya / kumAra puM. bhavanapati devoM kI eka avAntara jAti / hanUmAna kA pitA / 'kaliyA strI [' utkalikA ] nIce bahane - vAlA vAyu | kvAiya dekho 'kAiya / 'kkAya dekho 'Aya / 'taravADasaga puMna [deguttarAvataMsaka] eka deva - vimAna / 'pavesa puM [degpraveza] gavAkSa, vAtAyana / vyaiTThANa vi [ pratiSThAna] vAyu ke AdhAra se rahanevAlA / 'bhUi puM [bhUti] mahAvIra kA eka gaNadhara / vAu puM [] ikSu | vAka 'vAuDa vi [prAvRta] AcchAdita / na. kapar3A / vAga vAutta puM [de] viTa / jAra / vAgaDa puM. gujarAta kA 'vAgaDa ' prAnta | vAuppaiyA strI [de. vAtotpatikA ] bhuja- vAgaDi vi [ vyAkRta] prakaTa kiyA huA / parisarpa kI eka jAti / nAstika | vAulaNena[vyAparaNa] vyAvRta-kriyA, vyApAra / vAulaNA strI [vyAkulanA ] vyAkula karanA / vAulia vi [ vyAkulita ] vyAkula banAhuA / vilolita, kSobha prApta / vAuliA strI [de] choTI khAI / vAulla dekho vAula vyAkula / vAulla vi [de. vAtUla ] vAcATa | vAullaa puMna[de] pUtalA / vAulaA vAulI 719 = strI [de] dekho bAullayA, bAulI / vAUla dekho vAula = vAtUla / vAUla dekho vAula = vyAkula / vAUlia vi [ vAtUlita ] vAtUla banA huA / nAstika | vAe saka [vAday ] bajAnA / vAe saka [ vAcay ] par3hAnA | par3hanA / vAria vi [ vAterita ] pavana- prerita kampita / vAesarI strI [ vAgIzvarI] sarasvatI devI / vAoli }strI [vAtAla, deglI] vana vAolI dekho vakka = valka / vAgara saka [ vyA + kR] pratipAdana karanA, kahanA | vAgaraNa na [ vyAkaraNa] kathana, pratipAdana, upadeza / nirvacana, uttara / zabdazAstra / vAgaraNI strI [ vyAkaraNI] bhASA kA eka bheda, prazna ke uttara kI bhASA / vAriya vi [ vyAkRta] / dekho vAyaDa = vyAkRta / vAgala na [ valkala ] vRkSa kI chAla / vAgala va [ vAlkala ] vRkSa kI chAla se banA / vAgalI strI [de] vallI - vizeSa | vAgilla vi [vAgmin] bahu-bhASI, vAcAla /
Page #739
--------------------------------------------------------------------------
________________ 720 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vAgura puM [vAgurA ] mRga-bandhana, jAla, phandA / vAguri vi [ vAgurin, 'rika] dekho vAriya vAriya | vAghAiya vi [ vyAghAtika ] vyAghAta se utpanna / vAghAima vi [ vyAghAtima] vyAghAta se honevAlA | na. siMha, dAvAnala Adi se hone vAlI mauta | vAghAya puM [ vyAghAta] skhalanA | vinAza | pratibandha | siMha, dAvAnala Adi se abhibhava / vAghAriya vi [ vyAdhArita] pralamba, lambA | vAghuNNiya vi [ vyAghUrNita ] dolAyamAna / vAghela puM [de] eka kSatriya vaMza / vAca dekho vAya = vAcay / vAcaya dekho vAyaga = vAcaka | vAja dekho vAya = vyAja / vAji puM [ vAjin] azva / vANavAla puM [de] indra auSadha | Ayurveda kA eka aMga / vAjIkaraNa na [ vAjIkaraNa] vIrya vardhaka vANahA dekho pANahA, vAhaNA = upAnaha 1 vANA dekho vAyaNA = vAcanA / 'yaria puM [cArya ] adhyApana karanevAlA zikSaka / vANArasI strI [vArANasI ] prAcIna nagarI, 'banArasa' / vADa puM [bATa] bADa / bADavAlI jagaha / vRti Adi se pariveSTita gRha-samUha, rathyA / vADaMtarA strI [de] kuTIra, jhopar3A yA jhopar3I / 'vADaNa dekho pADaNa / vADava puM. vaDavAnala | vADama puM [de] pazu - vizeSa, gaNDaka, geMr3A / vADilla puM [de] kRmi, kITa | vADI strI [de] bAr3a / vADI strI [vATI] bagIcA ! vADhi puM [de] vaNik sahAya, vaizya - mitra / vANa saka [vi + nam ] nata honA / vAgura-vANIra tApasa, tRtIya Azrama meM sthita puruSa | 'maMta, 'maMtara, 'vaMtara puMstrI [vyantara ] devoM kI eka jAti / strI. 'rI / 'vAsiA strI [vAsikA ] chanda - vizeSa / ' vANa dekho pANa = pAna / 'vatta na [ deg pAtra ] pIne kA pyAlA / vANaya puM [ de] kaMkaNa banAnevAlA zilpI / vANara puMna [vAnara] bandara / vidyAdhara manuSyoM kA vaMza | vAnara - vaMza meM utpanna manuSya / urI strI [degpurI] kiSkindhA nAmaka nagarI | deg keu puM [deg ketu] vAnara-vaMza kA koI bhI rAjA / 'dIva puM [ dvIpa ] eka dvIpa | vADahANaga puMna [vATadhAnaka] eka choTA vANi strI dekho vANI / gA~va | vi. usa gA~va kA nivAsI / vADideg dekho vADI = vATI / vADaA strI [vATikA ] bagIcA | vANa vi [vAna] vana meM utpanna, vana sambandhI 'pattha, patthapuM [ prastha ] vanavAsI dvaya puM [dhvaja ] hanUmAna / 'vai puM[ pati ] sugrIva, rAmacandra kA eka senApati / vArada puM [ vAnarendra ] vAnara-vaMzIya puruSoM kA rAjA, vAlI / vANi dekho vaNi= vaNij / utta, putta puM [deg putra] vaizya kumAra | vANiaM [ vANija] baniyA / eka gA~va | vANi (apa) dekho vANijja / 'vANi dekho pANia = pAnIya / vANijjana [ vANijya ] vyApAra / eka jaina muni - kula | vANijjA strI [ vaNijyA] vyApAra / vANijjiya vi [vANijika] vyApArI / vANI strI. vacana, vAkya / vAgdevatA, sarasvatI devI / chanda - vizeSa / 'vANI dekho pANIa / vANIra puM [de] jambU vRkSa /
Page #740
--------------------------------------------------------------------------
________________ vANIra-vAya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 721 vANIra puM [vAnIra] vetasa-vRkSa / vAmA strI. pAzrvanAtha ko mAtA / vANujua puM[de] vaNik / vAmissa dekho vaamiis| vAta dekho vAya % vAta / vAmI strI [de] strii| vAtika / dekho vAia = vAtika / vAmIsa vi vyAmizra] mizrita, yukt| vAtiya ) vAmIsiya vi [vyAmizrita] / vAda dekho vAya = vAda / vAmuttaya vi [vyAmuktaka] parihita / pralavAdi dekho vAi- vAdin / mbit| vApaMpha dekho vaavNph| vAmUDha vi [vyAmUDha] vimUr3ha, bhrAnta / vApida (zo) dekho vAvaDa vyApta / vAmoha puM [vyAmoha] mUr3hatA, bhrAnti / vAbAhA strI [vyAbAdhA] vizeSa piidd'aa| vAmohaNa vi [vyAmohana] bhrAnti-janaka / vAma saka [vamay] vamana karAnA / vAya saka [vAcaya] par3hanA / par3hAnA / vAma vi [de] mRta / AkrAnta / vAya aka [vA] bahanA, gati karanA, clnaa| vAma vi. savya, baaNyaa| pratikUla / sundara / | vAya aka [vai, mlai] suukhnaa| na. savya pakSa / bA~yA zarIra / 'loaNA | vAya saka [vAdaya] bajAnA / strI [deglocanA] sundara netravAlI strii| | vAya vi [vAna] zuSka, mlAna / deglokavAdi,deglogavAdi puM [deglokavAdin] | vAya puM de] vanaspati-vizeSa / na. gandha / jagat ko asat mAnanevAlA dArzanika / vAya puM [vAta] samUha, saMgha / vaTTa vi [degvarta] / vitta vi [varta] vAya vi [vyAtR] saMvaraNa karanevAlA / pratikUla AcaraNa krnevaalaa| | vAya vi [vyAgas] prakRSTa aparAdhI / vAma [vyAma] parimANa-vizeSa, nIce phailAe | vAya puM [vAta] pavana / julAhA / hue donoM hAthoM ke bIca kA antarAla / vAya vi [vyApa] prakRSTa vistaarvaalaa| vAmaNa puna [vAmana] saMsthAna-vizeSa, jisameM vAya puM [vAka] Rgveda Adi vAkya / hAtha, paira Adi avayava choTe hoM aura chAtI, vAya puM [vyAya] gati, cAla / pakSI kA peTa Adi pUrNa yA unnata hoN| vi. ukta Agamana / viziSTa lAbha / AkAra ke zarIravAlA, hrasva / strI. degnnii| vAya puM [vyAca] tthgaaii| paM. zrIkRSNa kA eka avatAra / eka yakSa- vAya paMvAja] paMkha / RSi / AvAja.| vega / devatA / na. jisake udaya se vAmana zarIra kI na. ghI / pAnI / yajJa kA dhAnya / prApti ho vaha karma / degthalI strI [degsthalo] vAya na [vAca] zuka-samUha / deza-vizeSa / vAya vi [vAj] pheMkanevAlA / nAzaka / vAmaNia vi [de] naSTa vastu-palAyita ko vAya puM vyAja] kapaTa, maayaa| bahAnA, chala / phira se grahaNa krnevaalaa| viziSTa gati / vAmaNiA strI [de] dIrgha kASTha kI baadd| vAya dekho vAga = valka / vAmaddaNa na [vyAmardana] eka vyAyAma, hAtha | vAya puM [vAya shaadii| Adi aMgoM kA eka dUsare se mor3anA / vAya puM [vyAta] viziSTa gamana / vAmari puM [de] siNh| vAya puM vApa] bonA / kheta / vAmalUra puM. valmIka, dImaka / vAya puM. gamana, gati / sUMghanA / jaannaa| 91
Page #741
--------------------------------------------------------------------------
________________ 722 saMkSipta prAkRta-hindI koSa niyamita / vAyaga puM [vAcaka ] abhiSAyaka / upAdhyAya / pUrva-granthoM kA jAnakAra muni / tattvArthasUtra kA kartA zrI umAsvAtijI / vi. kathaka / par3hAnevAlA | icchA / khAnA / vAya vi [ vyAda] vizeSa grahaNa karanevAlA / vAya vi [vAc] vaktA / vAya puM [vAta] pavana / utkarSa / puMna. eka devavimAna | kaMta puMna [kAnta ] eka devavimAna | kamma na [karman] apAna vAyu kA saranA / 'kUDa puMna [kUTa ] eka deva - vimAna | khaMdha [skandha] ghanavAta Adi vAyu / jhaya puMna [ dhvaja ] eka deva-vimAna / *Nisagga puM [ nisarga ] apAna vAyu kA saranA / 'palikkhobha puM ['parikSobha ] kRSNarAji / pbha puMna [deg prabha] deva-vimAna vizeSa | 'phaliha puM [deg parigha] kRSNarAja / ruha puM. vanaspati - vizeSa / lessa puMna [lezya ] | vaNNa puMna [varNa] / degsiMga puMna [zRGga ] | degsiTThapuMna ['sRsstt]| [] sabhI deva vimAna / vatta 'vAya puM [pAda] paryanta / parvata / pUjA / mUla / kiraNa / paira / cauthA bhAga / dekho pAya = pAda / 'vAya dekho pAva = pApa / 'vAya puM [pAya ] rakSA | vi. pInevAlA / 'vAya dekho avAya = apAya / vAya puM [vAda] zAstrArthaM / ukti / nAma / bajAnA / sthairyaM / 'ttha puM [T] tattva- carcA | degtthi vi [rthin ] zAstrArthaM kI cAhavAlA / 'vAya puM [pAka] rasoI / bAlaka / daitya | dekhoM pAga / 'vAya puM [pAta] patana / gamana / utpatana / pakSI / na pakSi- samUha | vAyava vi. vAtarogI / 'vAya vi [pAtR] rakSA karanevAlA / pInevAlA, vAyava dekho pAyava | sUkhanevAlA / 'vAya dekho 'bAya / vAyagavi [vAdaka ] bajAnevAlA / vAyaga puM [vAyaka] tantuvAya, julAhA / vAyagavaMsa puM [ vAcakavaMza ] eka jaina muni - vaMza / vAya-vAyADa vAyaDa puM [de] eka zreSThi-vaMza / vAyaDa vi [ vyAkRta] spaSTa, ukta vAyaDaghaDa puM [de] dardura nAmaka bAjA / vAyaDAga puM [de] sarpa kI eka jAti / vAyaNa na [vAcana] dekho vAyaNA / vAyaNa na [ vAdana] bajAnA | bajAnevAlA / vAyaNa na [ de] khAdya padArtha kA bAMTA jAtA upahAra | vAyaNayA strI [ vAcanA ] paThana, guru ke } vAyaNA samIpa adhyayana / adhyApana / vyAkhyAna | sUtra pATha / vAyaNia vi [vAcanika] vacana- sambandhI / vAyaya dekho vAyaga = vAyaka / vAyaraNa dekho vAgaraNa | vAyavva vi [ vAyavya ] vAyavya koNa kA / vAyavva puM [ vAyavya ] vAyudevatA - sambandhI / na. gau ke khura se ur3I huI dhUli / vAyavvA strI [vAyavyA] vAyavya koNa / vAyasa puM. kAka / kAyotsarga meM kaue kI taraha dRSTi ko idhara-udhara ghumAnA / 'parimaMDala na [parimaNDala ] kaue ke svara aura sthAna Adi se zubhAzubha phala batalAnevAlI vidyA / vAyA strI [vAc] vAcana, vANI / sarasvatI / vyAkaraNazAstra / dekho vai = vAc / vAya utta puM [de] viTa, bha~DuA / jAra / vAyaMgaNa na [de] baiMgana / vAyaMtiya vi [ vAgantika ] vacana- mAtra meM vAyADa puM [de. vAcATa] zuka /
Page #742
--------------------------------------------------------------------------
________________ vAyADa-vArI vAyADa vi [vAcATa] vAcAla / vArasaya dekho vArisiya / vArA strI. vilamba / velA, daphA / vAyAma saka [ vyAyAmay ] kasarata karanA / vAyAyaNa puMna [ vAtAyana ] gavAkSa, jharokhA | vArANasI dekho vANArasI / puM. rAma kA eka sainika vAyAra puM [de] zizira-vAta / vAyAla vi [ vAcAla ] bakavAdI / 'vAyAla dekho pAyAla / vAyAviavi [vAdita] bajavAyA huA / vAyu dekho vAu = vAyu / vAra saka [vAray ] rokanA / vAra puM [de] caSaka, pAna- pAtra / saMkSipta prAkRta-hindI koSa vAra puM. samUha / avasara / sUrya Adi graha se adhikRta dina, jaise ravivAra, somavAra Adi / cauthe naraka kA eka naraka -sthAna / bArI / paripATI / kumbha | vRkSa - vizeSa / na. phalavizeSa | 'juvai strI [" yuvati ] | 'jovvaNI strI ['yauvanA ] | deg taruNI strI / 'vahU strI ['vadhU ] | vilayA strI ['vanitA ] | vilAsiNI strI [deg vilAsinI] | suMdarI strI [deg sundarI] vezyA / vAra na [deg dvAra] daravAjA | 'vaI strI ['vatI ] dvArakA nagarI / 'vAla puM [ pAla] darabAna | vAraMvAra na. phira-phira 1 vAraga puM [vAraka] bArI, krama / choTA ghar3A / vi. nivAraka, niSedhaka / vAraDiyana [de] rakta vastra / vADa va [] abhipIDita / vAraNa na niSedha | nivAraNa | chatra / vi. rokanevAlA, nivAraka / puM. hAthI / chanda kA eka bheda / vAraNa dekho vAgaraNa / vArata puM. eka antakRd muni / eka RSi / eka amAtya / na. eka nagara / vArabANa puM. kaJcuka, colI / vAraya dekho vAraga / vArasiA strI [de] mallikA, puSpa vizeSa / vArAviya vi [vArita] jisakA nivAraNa karAyA gayA ho vaha / vArAha puM. pA~caveM baladeva kA pUrvabhavIya nAma / vi. zUkara ke sadRza / vArAhI strI. vidyA vizeSa / varAhamihira kA jyotiSa - grantha, varAha-saMhitA | vAri na paanii| strI hAthI ko pha~sAne kA 723 sthAna | bhaddaga bhikSuka | maya vi. strI. degii| [bhadraka] zaivalAzI pAnI kA banA huA / mua [degmuc ] megha / 'ya puM [da] pAnI denevAlA bhRtya / rAsi puM [ rAzi ] samudra | vAha puM. abhra | seNa puM ['SeNa] eka antakRd maharSi, rAjA vasudeva ke putra jinhoMne ariSTanemi ke pAsa dIkSA lI thI / eka anuttaragAmI muni, rAjA zreNika ke putra / airavata varSa meM utpanna caubI - sarve jinadeva | eka zAzvatI jina pratimA / degseNA strI [degSeNA] eka zAzvatI jinapratimA / adholoka meM rahane vAlI eka dikkumArI devI | eka mahAnadI / Urdhvaloka meM rahanevAlI eka dikkumArI devI / 'hara puM [degdhara] megha / vAria puM [de] hajAma, nApita / vAria vi [ vArita] pratiSiddha / veSTita / vAriA strI [ dvArikA ] choTA daravAjA, bArI / vArijja puMna [ de] zAdI | vArisA dekho varisA / vArisiya vi [ vArSika ] varSa sambandhI / varSAsambandhI / vArI strI [dvArikA ] bArI, choTA daravAjA | vArI strI. hAthI pha~sAne kA sthAna / vArIdeg na [vAri] jala /
Page #743
--------------------------------------------------------------------------
________________ 724 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vArua-vAvaDa vArua na [de] zIghra / vi. zIghratA-yukta / parva ke deha-mAnavAle the / dekho vAlikhilla / vAruNa na. jala / vi. varuNa-sambandhI / 'ttha na | vAlA puMstrI kaMgU, anna-vizeSa / [stra] varuNAdhiSThita astra / degpura na. vAli puM. eka vidyAdhara-rAjA, kapirAja / nagara-vizeSa / degtaNaa puM [tanaya] / 'sua ' [degsuta] vAruNI strI. madirA / latA-vizeSa, indra- rAjA vAli kA putra, aMgada / vaarunnii| pazcima dishaa| suvidhinAtha kI | vAli vi [vAlin] vakra / / prathama shissyaa| eka dikkumArI devI / kAyo- vAli vi [vAlin] kezavAlA / puM. kapirAja / tsarga kA eka doSa-niSpanna hotI madirA | vAliAphosa na de] suvrnn| kI taraha kAyotsarga meM 'buDa-buDa' AvAja vAliMda puM [vAlIndra] eka vidyAdhara raajaa| krnaa| kAyotsarga meM matavAlA kI taraha vAlikhilla puM [vAlikhilya] eka rAjarSi / Dolate rhnaa| dekho vaalihill| vAruyA / strI [de] hastinI / vAlihANa na [vAladhAna] puccha / vAkhyA vAlihilla dekho vaalhill| vArejja dekho vaarijj| vAlI strI [de] muMha se bajAyA jAtA tRNabAla saka [vAlay ] modd'naa| vApasa | vAdya / lauTAnA / degvAlo strI [pAlI] gAla Adi para kI jAtI vAla puM [vyAla] duSTa / sarpa / duSTa hAthI / kastUrI Adi kI chaTA / dekho paalii| hiMsaka pazu / dekho viAla = vyAla / vAlua puM [vAluka] paramAdhArmika devoM kI vAla na. kazyapa-gotra kI eka zAkhA / puMstrI.] eka jAti, jo naraka-jIvoM ko tapta vAlukA usa gotra meM utpanna / meM cane kI taraha bhanate haiM / dhUli-sambandhI / vAla dekho bAla = bAla / degya vi [degja] | vAluadeg / strI [vAlukA] dhUli, reta, raja / kezoM se banA huaa| degvIyaNI strI vAluA , puDhavI strI [pRthivI ] / [vIjanI] cAmara / deghi puM [degdhi] choTA ___degppabhA, degppahA strI [degprabhA] / degbhA strI. pNkhaa| tIsarI nrk-bhuumi| degvAla dekho pAla = pAla / vAluMka na [de] eka taraha kA pakvAnna / vAlaMphosa na [de] sonaa| vAluMka na [vAluGka] kakar3I, khIrA / vAlaga na [vAlaka] gau Adi ke bAloM kA | vAlaMkI / strI [vAluGgI] kakar3I kA gAcha / banA huA paatr-vishess| vAlukkI vAlagapotiyA) strI [de] dekho bAlagga- vAluga dekho vAluadeg / vAlaggapoiyA / poiaa| vAva saka [vi+Ap ] vyApta karanA / vAlappa na [de] puccha / vAva a. athavA / vAlaya puM[vAlaka] gandha-dravya-vizeSa / vAva puM [vApa] bonaa| vAlavAsa puM[de] mastaka kA AbhUSaNa / vAvaijja dekho vaavjj| vAlavi puM[vyAlapin] madArI / speraa| vAvaMpha aka [kR] zrama krnaa| vAlahilla puM [vAlakhilya] Rtu se utpanna | vAvajja aka [vyA + pad] mara jaanaa| pulastya kanyA ke sATha hajAra putra, jo aMguSTha- | vAvaDa puM[de] kuTumbI, kisAna /
Page #744
--------------------------------------------------------------------------
________________ 725 vAvaDa-vAsaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa vAvaDa vi [vyApta] vyAkula / kisI kArya meM | vAvoNaya na [de] vikIrNa / lagA huaa| vAzU (mA) strI [vAsU] nATaka meM bAlA / vAvaDa vi [vyAvRtta] lauTAyA huaa| vAsa dekho varisa = vRSa / vAvaDaya strIna [de] viparIta maithuna / vAsa aka [vAz] tiyaMcoM kA-pazu-pakSiyoM vAvaNaga vi [vAmanaka] baunA / kA bolanA / AhvAna karanA / vAvaNI strI [de] chidra, vivara / vAsa saka [vAsay] saMskAra DAlanA / sugandhita vAvaNNa vi [vyApanna] vinAza-prApta / krnaa| vAsa krvaanaa| vAvatti strI [vyApatti vinAza, maraNa / / vAsa dekho varisa = varSa / degttANa na ['trANa] vAvatti strI [vyApRtti] vyApAra / chatra, chAtA / degdhara, hara puM. parvata-vizeSa / vAvatti strI [vyAvRtti] nivRtti / vAsa puM. nivAsa / sugandha / sugandhI dravya-vizeSa vAvaya puM [de] Ayukta , gA~va kA mukhiyaa| yA cUrNa-vizeSa / dvIndriya jantu kI eka vAvara aka [vyA+5] kAma meM laganA / | jAti / degghara na [gRha] / degbhavaNa na saka. kAma meM lagAnA / [bhavana]zayana-gRha / reNu puM. sugandhI raja / vAvalla dekho vAvaDa = vyApta / hara na [deggRha] zayana-gRha / vAvalla puna [de] zastra vizeSa / vAsa puM [vyAsa] purANa-kartA eka muni / vAvahAria vi [vyAvahArika] vyavahAra se | vistAra / sambandha rkhnevaalaa| vAsa na [vAsas] vastra / vAvAa (?) aka [ava + kAz] jagaha prApta | degvAsa dekho pAsa = pAza / krnaa| degvAsa dekho pAsa = pArzva / vAvAa saka [vyA + pAday] mAra DAlanA, vAsaMga puM [vyAsaGga] Asakti, ttprtaa| vinAza karanA / vinAzita / vAsaMTha / (apa) K [vasanta] chanda kA eka vAvAyaga vi [vyApAdaka] hiMsaka / vAsaMta , bheda / vAvAyaya dekho vAvAyaga / vAsaMta puM [varSAnta] varSA-kAla kA antbhaag| vAvAra saka [vyA+pAraya] kAma meM lgaanaa| vAsaMtia vi [vAsantika] vasanta-sambandhI / vAvAra puM [vyApAra vyavasAya / vAvi a [vApi] athavA / strI. dekho vaavii| vAsaMtima / strI [vAsantikA, ntI] latAvAvi vi [vyApin] vyApaka / vAsaMtI vizeSa / vAvia vi [de] vistArita / vAsaMdI strI [de] kunda kA puSpa / vAvia vi [vApita] prApita / boyA huaa| / vAsaga vi [vAsaka] rhnevaalaa| vAsanAvAvia vi [vyApta] bharA huA / kartA, saMskArAdhAyaka / zabda karanevAlA / vAvitta vi [vyAvRtta] vyAvRttivAlA, nivRtta / puM. dvIndriya Adi jantu / vAvitti strI [vyAvRtti] vyAvartana, nivRtti / vAsaNa na [de] baratana / vAviddha dekho vAiddha = vyAdigdha, vyAviddha / vAsaNA strI [vAsanA] saMskAra / vAvira dekho vaavr| degvAsaNA strI [darzana] avalokana / dekho vAvI strI [vApI] catuSkoNa jalAzaya-vizeSa / / paasnnyaa| vAvuDa / (zau) dekho vAvaDa = vyApta / vAsaya dekho vaasg| degsajjA strI. nAyaka kI vArvAda / pratIkSA meM saja-dhaja kara baiThI naayikaa|
Page #745
--------------------------------------------------------------------------
________________ 726 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vAsara-vAhi vAsara puMna. divs| / vAsudeva puM. zrIkRSNa, nArAyaNa / ardha-cakravAsava puM. indra / eka raajkumaar| keu puN| vartI / trikhaNDa bhUmi kA adhIza / [ketu] harivaMza kA rAjA, janaka kA pitA / vAsupujja puM [vAsupUjya] bhAratavarSa meM utpanna degdatta puM. vijayapura nagara kA rAjA / degdattA bArahaveM jina bhagavAn / strI. eka AkhyAyikA / degdhaNu puna [degdhanuS] | vAsulI strI [de] kunda kA phUla / indradhanuSa / 'nayara na [degngr]| degpurI vAha saka [vAhay] vahana karAnA, claanaa| strI. indra-nagarI / "sua puM [degsuta] indra kA vAha puMstrI [vyAdha] lubdhaka, baheliyA / strI. putra, jayanta / deghii| vAsavadattA strI. rAjA caMDa-pradyota kI putrI degvAha puM. azva / jahAja / naukA / bhAravahana / aura vatsarAja udayana kI patnI / parimANa-vizeSa / ATha sau Ar3haka kA eka vAsavAra puM [de] turaga / shvaan| mAna / zAkaTika / degvAhiyA strI[degvAhikA] vAsavAla puMde] zvAna / ghudd'svaarii| vAsasa na [vAsas] vastra / vAhagaNa puM [de] mantrI, amAtya, pradhAna / vAsA dekho vrisaa| ratti strI. dekho | vAhaDa vi [de] bhUta, bharA huaa| vrisaa-rtt| degvAsa puM. caturmAsa meM eka | vAhaDiyA strI [de] kA~vara, bhNgii| sthAna meM kiyA jAtA nivAsa / degvAsiya vi | vAhaNa puMna [vAhana] ratha Adi yAna / jahAja, [degvArSika] varSAkAla-sambandhI / hU puM[degbhU] naukA / na. calAnA / zakaTa / bhAra lAda kara meDhaka / vAsANiyA strI [de. vAsanikA] vanaspati calAnA / degsAlA strI [degzAlA] yAna rakhane kA ghara / vizeSa / vAsANI strI [de] rathyA, muhallA / vANA strI [de] grIvA / vAsi strI. dekho vaasii| vAhaNA strI [upAnaha] jUtA / vAsika / vi [vArSika] varSAkAla-bhAvI / / vAhaNiya vi [vAhanika] vAhana-sambandhI / vAsikka, vAhaNiyA strI [vAhanikA] vahana karAnA, vAsi? na [vAziSTha] gotra-vizeSa / puMstrI. calAnA / usameM utpanna / strI. 'TThA, 'tttthii| vAhattuM dekho vAhara kA hekR. / vAsiTThiyA strI [vAziSThikA] eka jaina muni- | vAhaya vi [vAhaka] calAnevAlA / shaakhaa| vAhaya vi [vyAhata] vyAghAta-prApta / vAsittu vi [varSitR] barasanevAlA / | vAhara saka [vyA + ha] bolanA, kahanA / vAsida / vi [vAsita] nivAsita / rakhA | AhvAna krnaa| vAsiya ) huA (anna Adi)bAsI / sugandhita | vAhalAra vi [de. vAtsalyakAra] snehI / kiyA huA / bhAvita, saMskArita / / sgaa| vAsI strI. basUlA, bar3haI kA eka astra / muha | vAhaliyA / strI [de] kSudra nadI, choTA puM [degmukha] basUle ke tulya muMhavAlA kITa, vAhalI , jala-pravAha / dvIndriya jantu / vAhA strI [de] vAlukA / vAsui / puM [vAsuki] eka mhaa-naag| vAhAyA strI [de] vRkSa-vizeSa / vAhi dekho vaahr| vaasugi|
Page #746
--------------------------------------------------------------------------
________________ vAhi-viaTTi saMkSipta prAkRta-hindI koSa 727 vAhi puMstrI [vyAdhi] roga / vibhai strI [vigati] vigama, vinAza / vAhia dekho vAhitta = vyAhRta / viai dekho vigai = vikRti / vAhia vi [vyAdhita] rogI, bImAra / / | viaittA viatta = vi + varttaya kA saMkR. / vAhiNI strI [vAhinI] ndii| senA, jisameM | viailla puM [vicakila] puSpa-vRkSa-vizeSa / 81 hAthI, 81 ratha, 243 ghor3e aura 405 | na. puSpa-vizeSa / vi. vikasita / pyAde hoM vaha sainya-vizeSa / degNAha puM | viaolia vi [de] malina / [degnAtha] senA-pati / degsa puM[za] vhii| viaMga saka [vyaGgaya] aMga se hIna karanAvAhitta vi [vyAhRta] ukta / kathita / AhUta / / hAtha, kAna Adi ko kATanA / vAhitti strI [vyAhRti] ukti, AhvAna / viaMgia vi [de] nindita / vAhippa dekho vAhara kA karma. / viaMjaNa dekho vaMjaNa = vyaJjana / vAhima dekho vAha = vAhay kA kR.| viaMjia vi [vyajita] vyakta kiyA huA / vAhiyAlI strI [vAhyAlI] azva khelane kI viaMTUta vi [de] avaropita / mukta / jagaha / viaMti strI [vyanti] anta kriyA / degkAraya vAhilla vi [vyAdhimat] rogI / vi [degkAraka] anta-kriyA karanevAlA, karmoM vAhuDia vi [de] dekho bAhuDia / kA anta karanevAlA / vAhuya dekho vAhitta = vyAhRta / viaMbha aka [vi + jRmbha] utpanna honA / vi dekho avi = api / vikasanA / jaMbhAI khAnA / prakAza krnaa| vi a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-virodha, | viaMbha vi [vidambha] niSkapaTa, satya / pratipakSatA / vizeSa / vividhatA / kharAbI / visaNa vi [vivasana] vastra-rahita / abhAva / mahattva / bhinnatA / U~cAI / pAda | viaMsaya puM [de] vyAdha, baheliyA / pUrti / puM. pakSI / vi uddIpaka / jnyaapk|| viakka saka [vi + tarkaya] vicAranA, vimarza vi dekho bi-dvi / krnaa| vi vi [vid] jaankaar| degucchA strI viakkha saka [vi+ IkS ] dekhanA / viakkhaNa vi [vicakSaNa] vidvAn / paNDita / [degjugupsA] vidvAn yA sAdhu kI nindA / vi. strI [viS] purISa, viSThA / viagga vi [vyagra] vyAkula / via saka [vid] jaannaa| viagdha dekho vagdha = vyAghra / via na [viyat] AkAza / 'cara vi. AkAza viaggha puM [vaiyAghra vyAghra-zizu / vihArI / degccarapura na. eka vidyAdhara-nagara / viajjAsa dekho vivajjAsa / via vi [vid] jAnakAra / vijJAna / viaTTa saka [visaM+vad] apramANita karanA, via dekho iva / asatya sAbita krnaa| via puM [vRka] zvApada-jantu-vizeSa, bhedd'iyaa| | viaTTa aka [vi+vRt] vicaranA / via puM [vyaya] vigama, vinaash| viaTTa vi [vivRtta] nivRtta, vyAvRtta / bhoi via vi [vigata] vinaSTa, mRta / degccA strI | vi [degbhojin] pratidina bhojana karanevAlA / [ ] mRta AtmA kA zarIra / viaTTa puM [vivarta] prapaJca / via dekho avia = apica / viaTTa / vi [visaMvadita] saMvAda-rahita, viai vi [vijayin] jo jIta gayA ho| / viaTTia ) apramANita /
Page #747
--------------------------------------------------------------------------
________________ 728 saMkSipta prAkRta-hindI koSa viaTTha-vialia viaTTa vi [vikRSTa] dUra-sthita / vivekI / vRddha / puM. mahAvIra kA caturtha gaNaviaDa saka [vi+kaTaya] prakaTa krnaa| ghara / gItArtha muni / kicca na [kRtya] AlocanA krnaa| gItArtha kA anuSThAna / viaDa vi [vyarda] lajjita, ljjaa-yukt| | viatta vi [vidatta] vizeSa rUpa se datta / viaDa vi [vivRta] khulA huA / deggiha na | viatta puM [vivarta] eka jyotiSka mahAgraha / [gRha]cAroM tarapha khulA ghara, sthaan-mnnddpikaa| | viadda vi [vitarda] hiMsaka / jANa na [pyAna] Upara se khulA yAna / viaddha dekho viaDDha = vidagdha / viaDa na [de] jIva-rahita paanii| madya / viannu dekho vinnu / nirdoSa AhAra / viappa saka [vi + kalpaya] vicAra karanA / viaDa vi [vikRta] vikAra prApta / saMzaya karanA / viaDa vi [vikaTa] prakaTa / vizAla, vistIrNa / viappa puM [vikalpa] vividha taraha kI sundara / pracura / puM. eka jyotiSka mahA- kalpanA / vitarka, vicAra, saMzaya / bheda / dekho graha / eka vidyaadhr-raajaa| bhoi vi | vigappa = viklp| bhojinA dina meM hI bhojana krnevaalaa| viabbha dekho vidabbha / vai, degAvAi puM. [degTpAtin] parvata-vizeSa / / viamha dekho viaMbha - vi + jRmbh / viaDa aka [vikaTaya] vistIrNa honaa| viaya dekho vijaya = vijaya / viaDaNa strIna [vikaTana] aticAroM kI | viaya vi [vitata] vizAla / prasArita / AlocanA / svAbhiprAya-nivedana / pakkhi puM [pakSin] manuSya-loka se bAhara viaDI strI [vitaTI] kharAba kinaaraa| kI eka pakSI jAti / dekho vitata = vitata / jaMgala / viara aka [vi + car] viharanA / viaDDi strI (vidi] havana-sthAna / cautarA / viara saka [vi +tR] arpaNa karanA / viaDDha vi [vidagdha] nipuNa / paNDita / . viara puM[de] nadI Adi jalAzaya sUkha jAne viaDDhaka vi [vikarSaka khiiNcnevaalaa| para pAnI nikAlane ke lie usameM kiyA viaDDhA strI [vidagdhA] nAyikA-bheda / / jAtA garta / khddddhaa| viyaDDhima puMstrI [vidagdhatA] nipuNatA / / viala saka [bhuj] mor3anA, vakra krnaa| pANDitya / viala aka [vi+gala] gala jaanaa| kSINa viaNa puMna [vyajana] benA, pNkhaa| honA / ttpknaa| viaNa vi [vijana] nirjana / viala aka [ojaya] majabUta honA / viaNA strI [vedanA] jJAna / sukha-duHkha kA | viala vi [vikala] hIna, asaMpUrNa / rahita, anubhava / vivAha / pIr3A / saMtApa / vandhya / vihvala / dekho vigala % vikala / viaNiya vi [vitanita, vitata] vistIrNa / | viala saka [vikalaya] vikala banAnA / viaNiya vi [vigaNita] tiraskRta / viala dekho viaDa - vikaTa / viaNNa vi [vipanna] mRta / viala dekho vidala = dvidala / biaNha vi [vitRSNa] tRSNA-rahita / vialaMbala vi [de] dIrgha / viatta aka [vi + varttaya] ghUma kara jaanaa| vialia vi [vigalita] mAza-prApta / patita, viatta vi [vyakta ] parisphuTa, spaSTa / amugdha, / Tapaka kara girA huA /
Page #748
--------------------------------------------------------------------------
________________ vialla-viAha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 729 vialla aka [vi+cala] kSubdha honaa| viArilla) vi [vikAravat] vikAravAlA, avyavasthita honaa| viArulla , vikArayukta / strI. degllaa| viasa aka [vi + kas] khilnaa| viAla dekho viAla = vi + cAray / viasAvaya vi [vikAsaka] vikasita karane- | viAla dekho viAra = vi + dAraya / vaalaa| viAla puM [vikAla] sandhyA / degcAri vi viaha dekho vijaha = vi+hA / [degcArin] vikAla meM ghUmanevAlA / viAuA strI [vipAdikA] bivAI-roga / viAla puM[de] cora, taskara / viAurI strI [vijanayitrI] byaanevaalii| viAla vi [vyAla] / dekho vAla % vyAla / viAgara dekho vaagr| viAla dekho viAra, vicAla / viAghAya dekho vaaghaay| viAlaga dekho viAlaya = vikAlaka / viANa saka [vi+jJA ] jAnanA, mAlUma viAlaNA dekho viAraNA = vicAraNA / krnaa| viAlaya vi [vidAraka] vidaarnn-krtaa| viANa na [vijJAna] / dekho vinnaann| viAlaya puM [vikAlaka ] eka mahAgraha, viANa na [vitAna] vistAra / vRtti-vizeSa / ___ jyotiSka deva-vizeSa / avasara / yajJa / puna. candrAtapa, AcchAdana- viAliu na [de] sAyaMkAla kA bhojana / vishess| viAlua vi [de] asahiSNu / viANaga vi [vijJAyaka] jAnakAra, vijJa / viAva saka [vi + Ap ] vyApta karanA / viAya saka [vi+janaya] janma denaa| viAvaDa dekho vAvaDa = vyApta / viAra saka [vi+kAraya] vikRta krnaa| viAvatta puM [vyAvarta] ghoSa aura mahAghoSa viAra saka [vi+ cAraya] vicAranA, vimarza indroM ke dakSiNa dizA ke lokapAla / Rjukrnaa| vAlikA nadI ke tIra para sthita eka prAcIna viAra saka [vi + dAraya] phAr3anA / caitya / puna. eka deva-vimAna / viAra puM[vikAra] vikRta, prakRtibhinna / / viAvAya puM [vyApAta] bhraMza, nAza / viAvia dekho vAvaDha = vyApta / viAra puM [vicAra] tattva-nirNaya / tattvanirNaya ke anukUla zabda-racanA / khyAla / viAsa puM [vikAza] muMha Adi kI phaadd'| khulApana / avakAza / dizA-pharAgata ke lie bAhara jaanaa| gamana | viAsa puM [vikAsa] prphulltaa| kI anukUlatA / vicaraNa / avakAza / vimarza, viAsa dekho vAsa = vyAsa / mImAMsA / mata / degdhavala puM. eka rAjA / bhUmi strI. dizA-pharAgata kA sthAna / .. viAsaitta) (zau) vi [vikAsayitRka] vidhAraNa dekho vaagrnn| viAsaga / vikasita krnevaalaa| vi viAraNa vi [vaidAraNa] vidAraNa-sambandhI / [vikaask]| viAraNA strI [vitAraNA] tthgaaii| viAsara / vi [vikasvara] vikasanevAlA, viAraya vi [vicAraka] vicAra krnevaalaa| | viAsilla ) praphulla / vi [vikAsin] / viAria vi [vitArita] diyA gayA / ThagA | viAha saka [vyA + khyA] vyAkhyA krnaa| huA, viprtaarit| kahanA / varNana krnaa| viAriA strI [de] pUrvAhna kA bhojn| viAha puM [vivAha] shaadii| vividha pravAha / 92
Page #749
--------------------------------------------------------------------------
________________ 730 saMkSipta prAkRta-hindI koSa viAha-viuNa viziSTa pravAha / vi. viziSTa sNtaanvaalaa| huaa| degpaNNatti strI [prajJapti] pA~cavA~ jaina aMga- viua vi [viyuta] viyukta, rahita / grantha / viua vi [vivRta] vistRta / vyAkhyAta / viAha vi [vibAdha] bAdha-rahita / degpaNNatti viua (apa) dekho vioa = viyoga / strI [prajJapti] pA~cavA~ jaina aMga-grantha / viuMciA strI [de. vicarcikA] roga-vizeSa, viAha strI [vyAkhyA vizad rUpa se artha pAmA roga kA eka bheda / kA pratipAdana / vRtti, vivaraNa / degpaNNatti viuMja saka [vi+yuj ] vizeSa rUpa se strI [prajJapti] pAMcavAM jaina aMga-grantha / / jodd'naa| vii strI [vRti] rajju-bandhana / dekho vai = viukkaMti strI [vyutkrAnti] utpatti / viukvaMti strI [vyutkrAnti, vyavakrAnti] vRti / viia vi [vidita] jJAta / maraNa / viiinna dekho viikiNNa / | viukkama saka [vyut + kram] parityAga karanA / viiMcia vi [vivikta] vinAzita / ullaMghana karanA / aka. cyuta honA, naSTa honA, viiMta saka [vi + kRt ] kATanA, chedanA / maranA / utpanna honaa| viiMta dekho vicit| viukkasa saka [vyut+karSaya ] garva karanA, viikiNNa vi [vyatikIrNa] vyApta / bar3AI krnaa| viikvaMta vi [vyatikrAnta] vyatIta / viucchA dekho vi-ucchA = vid-jugupsA / viigiMchA / dekho vitigichA / viucchea puM [vyavaccheda] vinAza / viigicchaa| viujjama aka [vyud + yam] vizeSa udyama viigiTTa vi [vyatikRSTa] dura-sthita, viprakRSTa / krnaa| viigiNNa dekho viikinnnn|| viujjha aka [vi+budh ] jAganA / viijjata dekho vIa = vIjaya kA kavakR. / viuTTa saka [vi + kuTTaya ] viccheda karanA, viijjaMta dekho vikira kA kavakR. / vinAza krnaa| viiNNa vi [vikIrNa] bikharA haA / vikSipta / viuTTa saka [ vi + troTay ] tor3a ddaalnaa| dekho vikiNNa / viuTTa aka [vi+vRt] utpanna honA / nivRtta viiNNa vi [vitIrNa] diyA huA, arpita / honaa| viiNha vi [vitRSNa] tRSNA-rahita, niHspRha / | viuTTa saka [vi+vartaya ] viccheda karanA / viitta dekho vicitta / aka. ghUmakara jaanaa| viitta dekho vivitt| viuTTa dekho viaTTa - vivRtta / viittA via = vid kA sNkR.| viuTTaNa na [vikuTTana] viccheda / AlocanA, viittANaM aticaar-vicched| viittida (zau) dekho vicittiya / viuTTaNA strI [vikuTTanA] vividha kuTTana / viittu dekho via = vid kA saMkR. / pIr3A, saMtApa / viimissa vi [vyatimizra] mizrita / viuTria vi [vyutthita] virodhI banA huaa| viu vi [vid , vidvas ] vidvAn, paNDita / viuDa saka [vi + nAzaya ] vinAza karamA / degppakaDa strI [prakRta] vidvAn dvArA kiyA ! viuNa vi [viguNa] guNa-rahita /
Page #750
--------------------------------------------------------------------------
________________ viutta-viesa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 731 viutta vi [viyukta] virahita, viyoga-prApta / viusa saka [ vyut + sRj ] pheNknaa| viuttA dekho viatta = vi + vartaya kA saMkR / viusa vi [vidvasa] vijJa / viutthia dekho viuTThia / | viusagga dekho viosagga / viuda dekho viua = vivRta / viusamaNa na vyupazamana, vyavazamana viuddha vi [vibuddha] jAgRta / vikasita / upazama, upakSaya / surata kA avasAna / vi. viuppakaDa vi [vyutprakaTa] ati prakaTa / vinAzaka / vi ubbhAa aka [vyud + bhrAj ] zobhanA, viusamaNayA strI [vyavazamanA] upazama, cmknaa| krodh-prityaag| viubbhAa [ vyud + bhrAjaya ] zobhita viusamiya dekho viosamiya / viusaraNa na [vyutsarjana] parityAga / krnaa| viuma vi [ vidvas ] vidvAn / viusaraNayA strI [vyutsarjanA] / viura dekho vidur| viusava dekho viosv| viula vi [vipula] prabhUta, pracura / vistIrNa / viusavaNa dekho viusamaNa / uttama / agAdha, gambhIra / puM. rAjagira ke viusaviya dekho viosviy|| samIpa kA eka parvata / degjasa puM [yazas ] viusijjA dekho viosijjaa| viusiraNayA dekho viusaraNayA / eka jinadeva / degmai strI [degmati] manaHparyava jJAna kA eka bheda / vi. ukta jJAnavAlA / viussa saka [vi + uz] vizeSa bolanA / degarI strI [degkarI] vidyA-vizeSa / dekho viussa aka [vidvasy ] vidvAn kI taraha vipul| AcaraNa krnaa| viuva dekho viuvva = vaikriya / viussagga dekho viosgg| viuvasiya dekho viosiya = vyavazamita / viussitta vi [vyutsita, vyutsikta] abhiviuvAya puM [vyutpAta] hiMsA, prANi-vadha / niviSTa, kdaagrh-yukt| viuvva saka [vi + kR,vi + kurva ] banAnA | viussiya vi [vyuSita] vizeSa rUpa se rahA divya sAmarthya se utpanna krnaa| alaMkRta huaa| krnaa| viussiya vi [vyucchita] vividha taraha se viuvva na [vaikriya] aneka svarUpoM aura Azrita / kriyAoM ko karane meM samartha zarIra-vizeSa / | viuha vi [vibudha] preraNA karanA / vaikriya zarIra kI prApti kA kAraNa-bhUta | viuha vi [vibudha] paNDita / puM. deva / dekho karma-vizeSa / vi. vaikriya zarIra se sambandha vibuh| rakhanevAlA / viUria vi [de] naSTa / viuvvaNayA) strI [vikriyA, vikUrvaNA] viUsira saka vyut + sRj] parityAga viuvvaNA ) zakti-vizeSa se kiyA jAtA krnaa| vastu-nirmANa / vaikriya-karaNa kI shkti| viUha puM [vyUha racanA-vizeSa / viuvvADha vi [de] vistIrNa / duHkha-rahita / viea vi [vitejas] mahAn prakAza / viuvviA vi [vaikriyika] vaikriya zarIra se vieUNa a [de] cunakara / sambandha rakhanevAlA / dekho veunvi| viesa puM [videza] paradeza / kharAba gAMva /
Page #751
--------------------------------------------------------------------------
________________ 732 bandhana sthAna / vioa puM [viyoga ] judAI, bichoha / viyoga dekho vioa / vioja saka [vi + yojay ] alaga karanA / viojaya vi [viyojaka ] viyoga-kAraka / viodara puM [vRkodara] bhImasena, eka pANDava / vioramaNa na [ vyuparamaNa ] virAdhanA | vinAza | saMkSipta prAkRta-hindI koSa viola vi [de] udvega-yukta / viovAya puM [ vyavapAta] bhraMza nAza / viosagga puM [ vyutsarga] parityAga / tapavizeSa, nirIhapana se zarIra Adi kA tyAga / viosamaNa dekho viusamaNa / huA / viosaraNayA dekho viusaraNayA / viosava saka [ vyava + zamay ] upazAnta karanA | ThaNDA karanA, dabA denA / viosijjA a [ vyutsRjya ] parityAga kara / viosiya dekho viosamiya / viosiya vi [ vyavasita] samApta kiyA huA / viosiya vi[vikozita ] koza-rahita, nirAvaraNa | viosira dekho viUsira / vioha puM [vibodha ] jAgaraNa, jAgRti / vikha na [ de] vAdya - vizeSa / viciNi vi [ ] vidArita / dhArA / vicua puM [vRzcika ] jantu - vizeSa, bicchU / vicha aka [vi + ghaT ] alaga honA / dekho vicua / vichia } vichua vijaNa dekho vaMjaNa / vijaNa dekho viaNa vyajana / vijha puM [vindhya ] vindhyAcala parvata / vyAdha, baheliyA / eka jaina muni / eka zreSThi-putra | viMTa saka [veSTay ] lapeTanA / vioa - vikattha } viTa na [vRnta ] phala- patra Adi kA bandhana / viTala na [de] vazIkaraNa-vidyA / vilia nimitta Adi kA prayoga / viliA strI [de] poTalI / viTiyA strI [de] poTalI / mudrikA / vitara puM [ vyantara] bicchU Adi duSTa jantu / deva-jAti / vidAvaNa puMna [vRndAvana] mathurA kA eka vana / viosamiya vi [ vyavazamita ] upazAnta kiyA vidurilla vi [de] ujjvala / maMjula ghoSa vAlA / mlAna | vistRta / viMdra dekho vaMdra | vidrAvaNa dekho vidAvaNa / 3 vitI strI [vRntAkI baiMgana kA gAcha / viMda saka [vid] jAnanA / prApta karanA / vida dekho vaMda = vRnda / vidAraga vidAraya dekho vaMdAraya / 'vara puM0 indra / viMdha saka [vyadh] boMdhanA, chedanA, bedhanA / vibhaya dekho vimya = vismaya | vibhara dekho vimhara | vibhala vi[vihavala ] vyAkula / vibhia vi [ vismita ] Azcarya cakita / vibhir dekho vibhia / visadi (zau) strI [viMzati] bIsa / vikaMtha saka [vi + katth] prazaMsA karanA / vikaMpa aka [vi + kamp] hila jAnA / vikaMpa saka | vi + kampay ] hilAnA, calAnA | chor3anA / apane maMDala se bAhara nikalanA / bhItara praveza karanA / vikaca vi [vikaca ] vikasita / vikaTTa saka [vi + kRt ] kATanA / vikaTTha dekho viTTha / vikaDDha saka [ vi + kRS ] khIMcanA / vikata dekho vikaTTa | vikattu vi [ vikaritR] vikSepaka, vinAzaka / vikattha dekho vikaMtha /
Page #752
--------------------------------------------------------------------------
________________ vikappa-vikkiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 733 vikappa dekho viapp| vikUDa saka [vi + kUTaya] pratighAta karanA / vikappaNa na [vikalpana] chedanA, kaattnaa| vikUNa saka [ vi+kUNaya ] ghRNA se muMha vikappiya dekho vigappia / mor3anA / vikaya dekho vigaya = vikRta / vikoa ' [vikoca] vistAra / vikaya dekho vikaca / vikova dekho vigov| vikara saka [vi+kR] vikAra pAnA / |vikovaNa na [vikopana] vikAsa, prasAra / vikaraNa na [vikaraNa] vikSepaNa, vinAza / vikovaNayA strI [vikopanA] vipAka / vikarAla dekho vigraal| vikoviya vi [vikovida] kuzala / vikala dekho viala = vikala |dekho vigala = vikosa vi [vikoza] koza-rahita / vikala / vikosa / aka [vikozaya] koza-rahita vikasa dekho vias| vikosAya honA, vikasanA / naMgA honaa| vikahA dekho vighaa| phailnaa| vikAriNa vi [vikArin] vikaar-yukt| vikka saka [vi+krI] becanA / vikAsara dekho viaasr| vikkama puMvikraya] becnaa| vikii dekho vigai = vikRti / vikkama dekho vikkv| vikiMcaNa dekho vigicaNa / vikkai vi [vikrayin] becanevAlA / vikiMcaNayA dekho vigicaNayA / vikkaMta vi [vikrAnta] praakrmii| puM. pahalI vikiTTa vi [vikRSTa] utkRSTa / na. lagAtAra naraka-bhUmi kA bArahavA~ narakendraka / cAra dinoM kA upavAsa / dekho vigiTTha / / vikkaMti strI [vikrAnti] vikrama, parAkrama / vikiNa saka [vi+krI] becanA / vikkaMbha dekho vikkhaMbha = viSkambha / vikiNNa vi [vikIrNa] vyApta, bharA huaa| vikkaNaNa na [vakrayaNa] becanA / AkRSTa / dekho viiNNa, vikIrNa / vikkama aka [vi+kram] parAkrama karanA / vikidi dekho vigai = vikRti / vikkama puM [vikrama] parAkrama / sAmarthya / eka vikiya dekho vigiya / raajaa| rAjA vikramAditya / degjasa puM vikira aka [vi + kR] bikharanA / saka. [ yazas] eka rAjA / degpura na. eka nagara / pheMkanA / hilaanaa| rAya puM [degrAja] eka raajaa| degseNa puM vikiraNa dekho vikaraNa / [degsena] eka rAja-kumAra / ica, itta puM vikiriyA strI [vikriyA] vividha kriyA / [degAditya] eka rAjA / / viziSTa kriyA / dekho vikkiriyaa| vikkamaNa puM[de] catura cAlavAlA ghor3A / vikINa dekho vikinn| vikkava vi [viklava] vyAkula / vikucchia vi [vikutsita] kharAba, duSTa / / vikki dekho vikki| vikunja saka [vikubjaya ] kubja karanA / vikkiA vi [de] sudhArA huaa| dbaanaa| vikkita vi [vikRtta] chinna, kATA huaa| vikuppa aka [vi + kup] kopa krnaa| vikkiTTha dekho vikitttth| vikuvva dekho viuvva = vi + pha, kurba / vikkiNa saka [vi + krI] becanA / vikusa puM [vikuza] balbaja Avi tRNa / vikkiya dekho viuvva = vaikriya /
Page #753
--------------------------------------------------------------------------
________________ 734 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vikkira-vigaya vikkira saka [vi+kR] bikheranA, chitarAnA / / vilaMba / sainya / / vikkiriyA strI [vikriyA] vikAra / dekho vikkhevaNI strI [vikSepaNI] kathA kA eka vikiriyaa| bheda / vikkIya dekho vikkiya = vikrIta / vikkheviyA strI [vikSepikA ] vyAkSepa / vikke saka [vi + krI] becanA / vikkhoDa saka [de] nindA karanA / vikkeNua vi [de] becane-yogya / vikhaMDiya vi [vikhaNDita] khaNDitakRta / vikkoNa puM [vikoNa] ghRNA se muMha sikudd'naa| viga dekho via = vRka / vikkosa aka [vi + kruz cillaanaa| vigai strI [vikRti] vikAra-janaka ghRta Adi vikkhaMbha puM [de] jagaha / bIca kA bhaag| vastu / vikAra / vivara, chidra / vigai strI [vigati] vinAza / vikkhaMbha puM [viSkambha] vistAra / caudd'aaii| vigaiMgAla vi [vigatAGgAra] rAga-rahita / bAhulya, sthUlatA, moTAI / pratibandha / nATaka | vigaiccha vi [vigateccha] niHspRha / kA eka aMga / dvAra ke donoM tarapha ke bIca vigaMca dekho vigica / kA aMtara / vigaccha aka [vi + gam] naSTa honA / vikkhaMbhia vi [viSkambhita] niruddha, rokA | vigajjha dekho vigaha = vi + graha / huaa| vigaDa dekho viaDa = vikaTa / vikkhaNa na [de] kArya / vigaDa dekho viaDa = vivRta / vikkhaya vi [vikSata] vraNa-yukta / vigaNa saka [vi+gaNaya] nindA karanA / vikkhara saka [vi+ka] chitarAnA / phailaanaa| ghRNA karanA / idhara-udhara pheNknaa| vigatta saka [vi + kRt] kATanA, chedanA / vikkhavaNa na [vikSapaNa] vinAza / vi. vigatta vi [vikRtta] kATA huA, chinna / vinAzaka / vigattaga vi [vikartaka] kATane vAlA / vikkhAi strI [vikhyAti prasiddhi / vigatthaya vi [vikatthaka] prazaMsA karanevAlA / vikkhAya vi [vikhyAta] prasiddha / AtmazlAghA karanevAlA / vikkhAsa vi [de] virUpa / kharAba / vigappa dekho viappa = vi + kalpam / vikkhiNNa vi [de] Ayata / lambA / avtiirnn| vigappa puM [vikalpa] eka pakSa meM prApti / na. jaghana / dekho viappa - vikalpa / vikkhiNNa dekho vikiNNa / vigappiavi [vikalpita] utprekSita,kalpita / vikkhitta vi [vikSipta] pheMkA huA / bhrAnta, cintita, vicArita / kATA huA, chinna / paagl| vigama puM. vinAza / vikkhira dekho vikkhara / vigaya vi [vikRta] vikAra-prApta / vikkhiva saka [vi + kSip] dUra krnaa| vigaya vi. [vigata] nAza-prApta / puM. eka preraNA / pheNknaa| naraka-sthAna / 'dhUma vi. dveSa-rahita / degsoga vikkheva puM [vikSepa] kSobha / ucATa, glAni / puM [degzoka ] eka mahA-graha / jyotiSka U~cA pheNknaa| pheNknaa| zRMgAra-vizeSa / deva-vizeSa / dekho viia-sog| degsogA strI avajJA se kiyA huA maNDana / citt-bhrm| [degzokA] vijaya-vizeSa kI eka ngrii|
Page #754
--------------------------------------------------------------------------
________________ 735 vigaraNa-vighattha saMkSipta prAkRta-hindI koSa vigaraNa na [vikaraNa] pariSThApana, parityAga / | vigilA |ak [vi + glai] khinna honA / vigaraha saka [vi + garha ] nindA krnaa| vigilAa / vigarAla vi [vikarAla] bhISaNa / viguNa vi. guNa-rahita / pratikUla / vigala aka [vi + gala] TapakanA / cUnA / | vigutta vi [vigupta] tiraskRpta, avadhIrita / vigala puM [vikala] vikalendriya-do, tIna yA | jo khulA par3a gayA ho vaha / cAra jJAnendriyavAlA jantu / dekho viala = | viguppa' dekho vigov| . vikala / desa puM [degdeza] naya-vAkya / viguvva dekho viuvva - vikurva / vigaliMdiya puM [vikalendriya] do, tIna yA | vigoiya vi [vigopita] jisakA doSa prakaTa cAra indriyavAlA jantu / kiyA gayA ho vaha / vigasa aka [vi + kas] khilanA, phuulnaa| vigova saka [ vi + gopay ] prakAzita vigaha saka [vi+graha ] lar3AI karanA / varga- | karanA / tiraskAra karanA / phajIhata krnaa| mUla nikAlanA / samAsa Adi kA samAnArthaka vigovaNa na [vikopana] vikAsa / vAkya bnaanaa| viggaha paM [vigraha] vkrtaa| zarIra / yuddha / vigaha dekho viggh| samAsa Adi ke samAna arthavAlA kakya / vigahA strI [vikathA] zAstra-viruddha vaartaa| vibhAga / AkRti / gai strI [gati] gati, strI Adi kI anupayogI baat| vakra gati / vigADha vi. vizeSa gAr3ha / cAroM ora se viggahiya vi [vaigrahika] zarIra ke anurUpa / vyApta / viggahIa vi [vigrahika] yuddha-priya / vigANa na [vigAna] / lokaapvaad| virodha / / viggAhA (apa) strI [vigAthA] chanda-vizeSa / vigAra puM [vikAra] vikRti / viggutta vi [de] vyAkula kiyA huA / vigAla dekho viAla = vikAla / viragutta dekho vigtt| vigAliya vi [vigAlita] vilambita, pratI- | viggova dekho vigova / kSita / viggova puM [de] aakultaa| vigAha aka [vi + gAha ] avagAhana krnaa| | viggha puna [vighna] antarAya / pratibandha / praveza krnaa| AtmA ke vIrya, dAna Adi zaktiyoM vigiMca saka [vi+vic] pRthak karanA / ___ kA ghAtaka karma / degkara vi. pratibandhakartA / parityAga karanA / vinAza karanA / degha vi [deggha] vina-nAzaka / vaha vi. vigicaNa / na [vivecana ] pariSThApana, vighnvaalaa| vigicaNayA parityAga / strI [vivecanA] vigghara vi [vigRha] gRharahita / nirjarA, vinAza / vigghuTu vi [vighuSTa] cillAyA huaa| dekho vigicchA strI [vicikitsA] saMdeha, bahama / vigiTTa dekho vikiTTha / degkhamaga puM [kSapaka] vighaTTa saka [vi + ghaTTaya] viyukta karanA / tapasvI sAdhu / bhattiya vi [degbhaktika] vinAza krnaa| lagAtAra cAra yA usase adhika dinoM kA vighaDa dekho vihaDa = vi + ghaT / upavAsa krnevaalaa| vighattha vi [vighasta, vigrasta] vizeSa rUpa vigiya dekho vigaya = vikRta / | se bhakSita / vyApta / vighutttth|
Page #755
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa vighara-vicchida vighara dekho vigghara / __ Tukar3A-Tukar3A krnaa| vighAya puM[vighAta] vinAza / viceyaNa vi [vicetana] caitanya-rahita / vidhAyaga vi [vighAtaka] vinaashkrtaa| vicela vi. vastra-varjita / vighuTu na [vighuSTa] virUpa AvAja karanA / vicca saka [vi + ay] vyaya krnaa| dekho dekho vigghutttt| vivva / vighumma aka [vi + ghUrNaya ] DolanA / vicca puMna [de] vyUta, bunane kI kriyaa| vicakkhu vi [vicakSuSka] cakSu-rahita / vicca na [de. vaman] bIca / mArga / vicacciyA strI [vicikA] roga-vizeSa / vicca aka [de] samIpa meM AnA / pAmA / viccavaNa na [vicyavana] bhraMza, vinAza / vicalira vi vicalita] calAyamAna hone- viccAmeliya vi [vyatyAneDita] bhinna-bhinna vaalaa| aMzoM se mizrita / tor3a kara sA~dhA huaa| vicalliya vi [vicalita] caMcala banA huaa| viccAya puM [vityAga] parityAga / vicAra dekho viAra : vi + cAraya / vicci strI [vIci] trNg| vicAraga vi [vicAraka] vicAra-kartA / / viccu / dekho vicua| vicAla na. antarAla / viccaa , vicia vi [vicita] cunA huaa| viccui strI [vicyuti] bhraMza, vinAza / vicita saka [vi +cintaya] vicAra karanA / | viccoaya na [de] upadhAna, mosIsA / vicikkI strI [de] vaady-vishess| viccha dekho via = vid / vicigicchA strI [vicikitsA saMzaya, dharma- | vicchaDDa saka [vi + chardaya] parityAga karanA / kArya ke phala kI tarapha saMdeha / pheMkanA / AcchAdita karanA / viciTTia vi [viceSTita] jisakI koziza | vicchaDDa puM [viccharda] vaibhava / vistAra / kI gaI ho / na. ceSTA, prayatna / vicchaDDu puM [da] nivaha, samUha / ThATabATa, viciNa / sapha [vi + ci] khoja krnaa| dhUmadhAma / viciNNa , phUla Adi cunanA / vicchaDDi strI [vicchadi] vizeSa vamana / vicitta vi[vicitra] vividha / addhata, Azcarya- | parityAga / vistAra / parityakta / vikSipta / kAraka aneka raMgavAlA, zabala / aneka citroM aacchaadit| se yukta / puM. parvata-vizeSa / veNudeva aura veNu- vicchaya vi [vikSata] vividha taraha se pIr3ita / dAri nAmaka indroM kA eka lokapAla / kUDa | chinna, hata / dekho vikkhy| puM [ kUTa] zItodA nadI ke kinAre parvata- vicchala dekho vinbhala / vizeSa / pakkha puM [degpakSa] veNudeva aura | vicchavi vi. virUpa aakRtivaalaa| puM. eka veNuvAri nAmaka indroM kA eka lokapAla / | naraka-sthAna / caturindriya jantu kI eka jAti / vicchAya saka [vicchAyaya] nisteja karanA / vicittA strI [vicitrA] Urdhva loka yA adho- | vicchia vi [de] pATita, vidArita / vicita, loka meM rahanevAlI eka dikkumArI devii| cunA huA / virala / vicuNida (zau) dekho vicia / vicchia dekho vichia| vicunnaNa na [vicUrNana] cUra-cUra karanA, | vicchida saka [vi + chid] tor3anA, alaga
Page #756
--------------------------------------------------------------------------
________________ vicchiNNa-vijaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 737 krnaa| vicchoha [vikSobha] vikSepa / caMcalatA / vicchiNNa vi [vicchinna] alaga kiyA huA / | vichala saka [vi + chalay ] chalita karanA / vicchitti strI. vinyAsa, racanA / prAnta | vichoya dekho vicchova / bhAga / aNgraag| vijai vi [vijayin] vijetA / vicchiva saka [vi + spaza] vizeSa rUpa se | vijaMbha dekho viabha = vi + jambhU / sparza krnaa| vijaDha vi [vityakta] parityakta / vicchiva saka [vi + kSip ] pheNknaa| vijaNa dekho viaNa - vijana / vicchu / dekho viMcua / vijaya saka [vi+ ji ] jiitmaa| aka. vicchua) utkarSa-yukta honaa| vicchaDia vi [vicchuTita] virahita / mukta / | vijaya puM. nirNaya, zAstra ke artha kA jJAma- . viccharia vi [de] apUrva / pUrvaka nizcaya / anucintana / Azraya, sthAna / vicchuria vi [vicchurita] jar3A huaa| | jIta / eka deva-vimAna / usake nivAsI saMbaddha / vyApta / devtaa| ahorAtra kA bArahavA~ yA saptarahavA vicchha saka [vi + kSip ] pheMkanA, dUra muhUrta / bha. neminAthajI ke pitA / bhAratavarSa krnaa| ke bIsaveM bhAvI jinadeva / tRtIya cakravartI vicchuha aka [vi + kSubh ] vikSobha karanA, ke pitaa| Azvina mAsa / bhAratavarSa meM caMcala ho uThanA / utpanna dvitIya baladeva / bhAratavarSa kA bhAvI vicchUDha vi [vikSipta] pheMkA huA, dUra kiyA dUsarA baladeva / gyArahaveM cakravartI rAjA kA huA / prerita / pitA / eka raajaa| eka kSatriya / bhagavAn vicchUDha vi [de] virahita, vighaTita / candraprabha kA zAsana-deva / jaMbUdvIpa kA pUrva vicchUDhavva dekho vicchuha = vi + kSip kA dvaar| usa kA adhiSThAtA deva / lavaNa samudra kR.| kA pUrva dvaar| usa kA adhipati deva / mahAvicchea [de] vilAsa / jaghana / videha varSa kA prAnta-tulya pradeza / utkarSa / vicchea ' [viccheda] vibhAga / viyoga / parAbhava karake grahaNa krnaa| prathama zatAbdI anubandha-vinAza, pravAha-nirodha / ke eka jaina AcArya / abhyudaya / samRddhi / viccheaya vi [vicchedaka] vicched-krtaa| dhAtakI khaNDa kA pUrva dvAra / kAloda samudra, viccheia vi [vicchedita] vicchinna kiyA puSkara-varadvIpa tathA puSkaroda samudra kA pUrva dvAra / rucaka parvata kA eka kUTa / eka rAjavicchoiya vi [de] virahita / kumAra / chanda-vizeSa / vi jItanevAlA / vicchoDa dekho vicchol| degcarapura na. eka vidyAdhara-nagara / degjattA vicchoma puM [de. vidarbha] nagara-vizeSa / strI [ yAtrA] vijaya ke lie kiyA jAtA vicchoya puM [de] viraha / dekho vicchoha / prayANa / degDhakkA strI. vijaya-sUcaka bherI / vicchola saka [kampaya] kpaanaa| degdeva puM. aThArahavIM zatAbdI kA eka jaina viccholia vi [viccholita] dhoyA huA / AcArya / degpura na. nagara-vizeSa / 'purA, vicchova saka [de] virahita krnaa| 'purI strI. pakSmakAvatI nAmaka vijaya-kSetra kI vicchoha puM [de] viraha / rAjadhAnI / degmANa puM [degmAna] eka jaina
Page #757
--------------------------------------------------------------------------
________________ 738 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vijayaMtA-vijjA AcArya / degvaMta vi [degvat] vijayI / vitta vijoja saka [vi+yojaya ] viyoga karanA, na [varta] caitya-vizeSa / degvaddhamANa puna | alaga karanA / [degvardhamAna] grAma-vizeSa / degvejayaMtI strI vijoyAvaitta vi [viyojayitu] viyojaka / [ vaijayantI] vijaya-macaka patAkA / degsAyara | vijohA strI [vijjohA] chanda-vizeSa / puM[sAgara] eka sUryavaMzI raajaa| degsiMha, | vija aka [vid] honA / sIha puM. suprasiddha jainAcArya / eka vidyAdhara | vija saka [vIjaya ] paMkhA claanaa| rAjakumAra / degsUri puM. candragupta ke samaya kA | vijja paMvedya cikitsaka, hakIma / eka jaina AcArya / seNa puM [ sena] jaina | vija paM. ba. [de] deza-vizeSa / AcArya jo Amradeva sUri ke ziSya the| vija puM [vidvas , vijJa] paNDita, jAnakAra / vijyNtaa| strI vaijayantI] pakSa kI AThavIM | vija dekho viiria| . vijayaMtI) rAta / eka raanii| | vijjadeg dekho vijaa| jjhara (apa) dekho vijayA strI. bha .AntinAtha kI dIkSA- | vijA-hara / degtthi vi [degAthin] abhyAsI / zivikA / bha. ajitanAthajI ko mAtA kA | vijjadeg dekho vijju / nAma / pA~caveM baladeva kI mAtA / aMgAraka | degvijja dekho pijja / Adi grahoM kI eka paTa rAnI / vidyA vizeSa / | vijjaya na (vaidyaka] cikitsA / pUrva-rucaka para rahanevAlI eka dikkumArI | vijjala [vijala] eka naraka-sthAna / vi. devI / pAMcaveM cakravartI rAjA ko paTarAnI- jalarahita / strI-ratna / vijaya nAmaka deva kI rAjadhAnI / | vijjala / na [de. vijala] paMka, kaaNdo| vaprA nAmaka vijaya kI raajdhaanii| pakSa kI | vijjala ) sAtavIM rAta / eka zreSThinI / bha. vimalanAtha- | vijjaliyA strI [vidyat bijalI / jI kI shaasn-devii| bha sumatinAthajI kii| vijjA strI vidyA] zAstra-jJAna | samyag dIkSA-zivikA / eka puSkariNI / jJAna / mantra / sAdhanAvAlA maMtra / aNuppavAya vijala vi. jala-rahita : na. jala-rahita paMka / | na [deganupravAda] jaina aMga grantha / dasavA~ dekho vijjl| pUrva / degcAraNa puM. zakti-vizeSa-saMpanna muni / vijaha saka [vi+hA) parityAga karanA / degcAraNaladdhi strI [cAraNalabdhi] zaktivijAiya bi [vijAtIya] bhinna jAti kA / vizeSa / degNuppavAya dekho degaNuppavAya / vijANa dekho viANa = vi + jJA / degNuvAya na [degnuvAda] dasA pUrva / degpiMDa j vijANaga, vi [vijJAyaka] jAnanevAlA, [piNDa] vidyA ke bala se ajita bhikSA / vijANaya vijJa / [vijJa, vijJAyaka] Upara degmaMta vi [degvat] vidyA sampanna / deglaya puna. vijANua dekho| paatthshaalaa| degsiddha vi. sabhI vidyAoM se vijAdIa (zau) dekho vijAiya / sampanna / jisako kama se kama eka mahAvidyA vijAya na [2] lakSya, nizAnA / siddha ho vaha / hara puM [dhara] kSatriyoM kA vijia vi [vijita] parAbhUta / eka vaMza / puMstrI. usa vaMza meM utpanna / strI. vijutta vi [viyukta] vi hita / degrii| vi. zakti-vizeSa-sampanna / 'haravijuri (apa) strI [vidyut] bijalI / govAla puM [dharagopAla] susthita aura vije? vi [vijyeSTha] madhyama / supratibuddha AcArya ke ziSya / degharI strI
Page #758
--------------------------------------------------------------------------
________________ vijjAvacca-viTTha saMkSipta prAkRta-hindI koSa [degdharI] eka jaina muni-zAkhA / deghAra (apa), chanda-vizeSa / bijalI kA vilAsa / sihA na [degdhara] chanda-vizeSa / / strI [degzikhA] eka raanii| vijjAvacca (apa) dekho veyaavcc| vijjuA strI [vidyut] bijlii| bali vijjAhara vi [vaidyAdhara] vidyAdhara-sambandhI / nAmaka indra ke soma Adi cAroM lokapAloM vijjiDiya dekho vijjhiddiy| kI eka -eka pttraanii| dharaNendra kI agra mhissii| vijju puM [vidyut] vidyAdhara-vaMza kA rAjA / vijjaAitta vi [vidyutkartR] bijalI karanebhavanapati devoM kA eka bheda / AmalakappA vAlA / nagarI kA eka gRhastha / eka naraka-sthAna / vijjulA / dekho vijju = vidyut / strI. IzAnendra ke soma Adi lokapAloM ko vijjalI / eka-eka agrmhissii| camara nAmaka indra kI vijjU' dekho vijju / degmAlA strI. chandaeka paTarAnI / sndhyaa| vi. vizeSa rUpa se vizeSa / camakanevAlA / degkAra dekho degyaar| kumAra | vijje a [de] mArga se / lie| puM. eka deva-jAti / kumArI strI. vidigrucaka vijjoa ' [vidyota] prakAza / para rahanevAlI dikkumArI devI / degjijjha vijjAiya / vi [vidyotita] prakAzita / ( ? ), degjibbha puM [degjihva] anuvelaMdhara vijjoviya , nAgarAja kA eka AvAsa-parvata / tea puM [degtejas] vidyAdharavaMza kA raajaa| | vijjha saka [vyadh] vedha krnaa| | vijjha aka [vi + ghaTa] alaga honA / degdaMta puM [degdanta] eka antarvIpa / usameM rahane vijjha na [de] bIjha, dhakkA / ThelA / vAlI manuSya-jAti / degdatta puM. vidyAdharavaMza vijjha vi [viddha] bidhA huaa| kA rAjA / degdADha puM[degdaMSTra] vidyAdhara-vaMza meM vijjhaDiya vi [de] mizrita, vyApta / utpanna rAjA / "paha, degppabha, 'ppaha puM vijjhala dekho vibbhala=vihvala / [prabha] eka vakSaskAra parvata / vidyutprabha vakSaskAra parvata kA adhiSThAtA deva / anavelaMdhara | vijjhava saka [vi+dhyApaya] bujhAnA. ThaMDhA nAgarAja kA eka AvAsa-parvata / usa parvata krnaa| kA nivAsI deva / devakuruvarSa meM sthita mahA vijjhA / aka [vi + dhyai] bujhanA, ThaMDhA draha / na. eka vidyAdhara-nagara / degmaI strI vijjhAa / honA / [degmatI] eka strii| degmAli pu ["mAlina] vijjhAa ) vi [vidhyAta] bujhA huA, paMcazaila dvIpa kA adhipati yakSa / rAvaNa kA / vijjhANa , upazAnta / saMkrama-vizeSa / subhaTa / brahmadevaloka kA indra / 'muha puN| | vijjhAva dekho vijjhv| ["mukha vidyAdhara-vaMza kA raajaa| eka | vijjhiDiya puM (de] matsya kI eka jAti / antarvIpa / usakA nivAsI manuSya / 'meha puM viTaka dekho viDaMka / [ megha] vidyutpradhAna megha / bijalI girAnevAlA | viTTAla saka [de] aspRzya karanA, ucchiSTa megha / 'yAra puM [degkAra] vidyud-rcnaa| __ karanA / dUSita krnaa| 'laA, llayA strI [deglatA] vidyut / viTTI strI [de] gaTharI / dekho viTiyA / degllehAida na [deglekhAyita] bijalI kI viTTha vi [vRSTa] barasA huA / taraha AcaraNa / vilasia na [vilasita[ / viTTha vi [viSTa] praviSTa / baiThA huA /
Page #759
--------------------------------------------------------------------------
________________ 740 saMkSipta prAkRta-hindI koSa viTTha-viNai viTTha vi [de] so kara uThA huA / viDavi puM [viTapin] vRkSa / darakhta / viTThaa na [viSTapa] jagat / viDaviDa / saka [racaya] banAnA / viTuMbha saka [vi + STambhaya] rokanA / sthApita viDaviDDa / karanA, rkhnaa| viDia vi [vIDita] lajjita / viTuMbhaNayA strI [viSTambhanA] sthaapnaa| viDicia / vi [de] vikarAla / bhISaNa, viDiccira / bhayaMkara / viTThara puMna [viSTara] Asana / viDima puM[de]bAla-mRga / geMDA / vRkSa / zAkhA / viTThA strI [viSThA] bITa, purISa, mala / hara viDimA strI [de] zAkhA / na [deggRha] mlotsrg-sthaan| viDucchaa vi [de] niSiddha / viTThi strI [viSTi] karma / jyotiSa-prasiddha eka | viDuvilla vi [de] bhISaNa / karaNa, argha tithi / begAra / bhadrA nakSatra / viDUra puM [vidUra] parvata-vizeSa / deza-vizeSa, viTThi strI [vRSTi] varSA / dekho vRddhi / jahA~ vaidUrya ratna paidA hotA hai / vidvita vi [de] ajita / viDomia ' (de] gaNDaka / mRga / geNddaa| viTTiya na [visthita] viziSTa sthiti / viDDa vi [de] dIrgha / prapaMca / vistAra / viDa puM [viTa] bhNddaa| viDDa vi [vrIDa, vIDita] lajjita / viDa na. eka taraha kA namaka / viDDara dekho viddddir| viDaMka puMna [viTaGka]kapotapAlI, prAsAda Adi | viDDA strI [brIDA] lajjA / zarama / ke Age kI ora kATha kA banA huA pakSiyoM viDDAra na [vidvAra] dekho viDDera / ke rahane kA sthAna, chtrii| viDDira na [de] aabhog| ATopa / vi. raudra / viDaMkiA strI [de] vedikA, cautarA / bhayaMkara / viDaMga dekho viddNk| viDDirillA strI [de] rAtri / viDaMga puMna [viDaGga] auSadha-vizeSa / vi. vidagdha / viDDurilla vi [vaiDUryavat] vaidUrya ratnavAlA / viDaMba saka [vi + Dambay ] tiraskAra viDDurI strI [de] ATopa / karanA / duHkha denA / nakala krnaa| viDDera na de. viDDera] nakSatra-vizeSa, pUrva viDaMba saka [vi + Dambaya] vivRta krnaa| | dvAravAle nakSatroM meM pUrva dizA se jAne ke viDaMba paMna [viDamba tiraskAra / mAyAjAla / | badale pazcima dizA se jAne para par3atA nakSatra / viDaMbaga vi [viDambaka] viDaMbanA-janaka / dekho viDDAra / viDaMbaNA strI [viDambanA] tiraskAra / duHkha / | viDhaja (zau) saka [vi + daha.] jlaanaa| nakala / upahAsa / kptt-bess| | viDhaNA strI[de] pANi, phIlI kA niiclaabhaag| viDajjhamANa vi [vidahyamAna] jo jalAyA viDhatta vi [ajita] upAjita / jAtA ho vaha, jalatA huA / viDhatti strI [arjiti] upArjana / viDaDDha dekho vidaDDha / viDhappa aka [vyut + pad] vyutpanna honA / viDappa , puM [de] rAhu / viDhappa nIce dekho| viDaya viDhava saka [ arja ] upArjana karanA / viDava puM [viTapa] pallava / shaakhaa| pallava- viDhia vi [veSTita] lapeTA huA / vistAra / stamba gucchA / viNai vi [vinayin] dUra karanevAlA /
Page #760
--------------------------------------------------------------------------
________________ viNaitta-viNijjarA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 741 viNaitta vi [vinayavata] vinayavAlA / / viNAsa puM vinAza] vidhvaMsa / viNaittu vi [vinetR] vinIta banAnevAlA / viNAsaga vi [vinAzaka] vinAza-kartA / viNaiya vi [vinayita] zikSita kiyA huaa| viNideg dekho vinnii| viNailla dekho vinnitt|| viNiaMsaNa na [vinidarzana] khAsa udAharaNa / viTTha vi [vinaSTa] vinAza-prApta / viNiaMsaNa vi [vinivasana] vastra-rahita / viNaDa saka [vi+naTaya, vi + gup] viNiitta dekho viNaittu / vyAkula karanA / viDambanA krnaa| viNiutta vi [viniyukta] kArya meM pravartita / viNaNa na [vAna] bunanA / viNioga puM [viniyoga] upayoga, jJAna / viNabha saka [kheday] khinna karanA / / kArya meM lagAnA / lena-dena / viNama saka [vi+ nam] vizeSa namanA / | viNioya saka [vini + yojaya] jor3anA / viNami dekho vinmi| | viNikuTTiya vi [vinikuTTita] kUTa kara baiThAyA viNaya puM [vinaya] abhyutthAna / praNAma Adi huaa| viNikkama dekho viNikkhama / bhakti, zuzrUSA, ziSTatA, namratA / saMyama, viNikkasa saka vini + kRS] khIMca kara cAritra / eka naraka-sthAna / apanayana / nikaalnaa| zikSA / anunaya / vi. viny-yukt| nibhRta, viNikkhaMta vi [viniSkrAnta] bAhara nikalA zAnta / kSipta / jitendriya / puM. zAstrAnusAra prajA kA pAlana / degmaMta vi [degvat] vinaya __ huaa| jisane gRha-tyAga kiyA ho / viNikkhama aka [vinis + kram] bAhara viNaya vi [vinata] vizeSa rUpa se namA huaa| nikAlanA / saMnyAsa lenaa| viNikkhitta vi [vinikSipta] pheMkA huaa| puna. eka deva-vimAna / viNaya dekho viNayA / degtaNaya puM [tanaya], viNigiNha saka [vini + graha] nigraha karanA, daMDa denaa| sua puM [degsuta] garuDa pakSI / viNigRha saka [vini + gUhay] gupta rkhnaa| viNayaMdhara puM [vinayandhara] eka seTha kA nAma / viNayaNa na [vinayana] vinaya-zikSA / viNiggama puM [vinirgama] niHsaraNa / viNiggaya vi [vinirgata] bAhara nikalA viNayA strI [vinatA] garuDa kI mAtA / huA, bAhara gayA huaa| degtaNaya puM [tanaya] garuDa pakSI / viNighAya puM[vinighAta] maraNa / bhava-bhramaNa / viNasa dekho vinnss| viNasira vi [vinazvara] nazvara / | viNiccha saka [vinis + ci] nizcaya krnaa| viNassa aka [vi+naz] naSTa honA / viNassara dekho viNasira / viNicchaya puM [vinizcaya] nizcaya / parijJAna / viNA a [vinA] sivAya / viNijUMja saka [vini + yuj] jor3anA, pravRtta viNAmida (zau)bi. [vinAmita]namAyA huA / krnaa| viNAyaga puM [vinAyaka yakSa, eka deva-jAti / | viNijjataNa vi [viniyantraNa] niyantraNa gaNapati / garuDa / 'ttha na [degAstra] garuDAstra / rahita / prakaTita / kapaTa-rahita / viNAsa dekho vinnss| viNijjaraNa / na [vinirjaraNa] nirjarA, viNAsa saka [vi + nAzaya] dhvaMsa karanA / / viNijarA / vinAza / strI [vinirjarA] / yukt|
Page #761
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa viNijjia-viNI viNijjia viviiijata parAbhata / nATaka / viNidda vi [vinidra] vikasita / viNivAiya vi [vinipAtita] mAra girAyA viNiliya vi [vinirdalita] vidArita, tor3A huA, vyApAdita / huA / viNivAe saka [vini+pAtam] mAra viNidhuNa saka [vinir +dhU] kaeNpAnA / girAnA / viNipphanna vi [viniSpatra] saMsiddha, sampanna / viNivADia dekho viNivAiya / viNipphiDia vi [vinisphiTita] vinirgata / viNivAda ) puM [vinipAta] nipAta, viNibuDDa dekho viNivuDDa / viNivAya vinAza / maraNa / saMsAra / viNibbhinna vi [vinibhinna] vidArita / viNivAyaNa na [vinipAtana] mAra girAnA / viNimIlia vi [vinimIlita] mIcA viNivAra saka [vina+vAraya] rokanA / huaa| viNiviTTa vi [viniviSTa] upaviSTa / aaskt| viNimukka dekho viNimmukka / viNivitta dekho viNiyaTTa / viNimaya dekho viNimmuya / viNivitti dekho vinniytti| viNimmavia vi [vinirmita viracita / / viNivuDDa vi [vinimagna] nimagna / viNimmANa na [vinirmANa] racanA / viNiveia vi [vinivedita] jJApita / viNimmia dekho vinnimmvia| viNivesa puM [viniveza] sthiti / racanA / viNimmukka vi [vinirmukta] pritykt| viNivesia vi [vinivezita] sthApita, rakhA viNimmaya vi [vinir + muc] chor3anA / huA / viNiya dekho viNIa / viNivvara na [de] pazcAttApa, anuzaya / viNiyaTTa dekho vinnivtttt| viNivvavaNa na [vinirvapana] zAnti, dAhoviNiyaTTa vi [vinivRtta pIche haTA huA / pazama / praNaSTa / viNissariya vi [viniHsRta] bAhara nikalA viNiyaTTaNayA strI [vinivartanA] nivRtti / huaa| viNiyatta dekho vinniytttt| viNissaha vi vinissaha] thakA huaa| viNiyatti strI [vinivRtti ] nivRtti / viNihadeg dekho vinnihnn| viNiroha pu [vinirodha] pratibandha / viNihaTu dekho viNihA kA saMkR. / viNivaTTa aka [vini + vRt] nivRtta honA, viNihaNa saka [vini + han] mAra ddaalnaa| pIche haTanA / viNihaya vi [vinihata] jo mArA gayA ho / viNivaNayA strI [vinivartanA] nivartana, viNihA saka [vini+dhA] vyavasthA karanA / viraam| __ sthApana krnaa| viNivaDia vi [vinipatita] nIce girA viNihAya dekho viNighAya / huaa| viNihia ) vi [vinihita] sthApita / viNivatti dekho viNiyatti / viNihitta / viNivAi vi [vinipAtin] mAra girAne- viNihittu dekho viNihA kA saMkR. / vaalaa| | viNI aka [vini i] bAhara niklnaa| viNivAiya na [vinipAtika] eka taraha kA | viNI saka [vi + nI] dUra karanA / vinaya
Page #762
--------------------------------------------------------------------------
________________ viNIa-vitigicha saMkSipta prAkRta-hindI koSa grahaNa kraanaa| | viSNu / vi [vijJa] vidvAn / viNIa vi [vinIta] dUra kiyA huA / vinaya- | viSNa yukta / zikSita / viNhAvaNaka na [visnApanaka] mantra Adi viNIA strI [vinItA] ayodhyA nagarI / ___ dvArA saMskRta jala se karAyA jAtA snAna / viNIla vi [vinIla] vizeSa harA raMga kaa| viNhi dekho vaNhi = vRSNi / viNu (apa) dekho vinnaa| viNhu ' [viSNu] zreyAMsanAtha ke pitA / viNea vi [vineya] zikSaNIya, ziSya / zravaNa nakSatra kA adhipati deva / rAjA andhakaviNoa saka [vi + nodaya] khaNDita karanA / vaSNi kA navAM putr| jaina muni vissnnukumaar| haTAnA / khela karanA / kutUhala krnaa| eka zreSThI / vAsudeva, nArAyaNa zrIkRSNa / viNoa ' [vinoda] kriidd'aa| vyApaka / agni / zuddha / eka smRti-kartA kautuka / muni / Arya jehila ke ziSya eka jaina muni / viNoia vi [vinodita] vinoda-yukta kRta / strI. gyArahaveM jinadeva kI mAtA / 'kumAra viNoyaka / vi [vinodaka] kutUhala-janaka / puM. eka jaina muni / 'sirI strI [degzrI] eka viNoyaga / sArthavAha-patnI / dekho vinhu / viNNa dekho vissnnu| vitaMDa dekho vitadda / viNNatta vi [vijJapta] nivedita / vitaNha vi [vitRSNa] tRSNA-rahita / viNNatti strI [vijJapti nivedn| vinirNaya / / | vitata puM. vAdya kA eka prakAra kA zabda / jJAna / vijJAna / eka mahAgraha / dekho viatt| dekho viaya viNNaya dekho vinniy| = vitata / viNNaya dekho vinnnn| vitata na [de] kArya / viNNava saka [vi + jJapaya] prArthanA karanA / vitatta vi [vitRpta] vizeSa tRpta / mAlUma karanA / kahanA / vitattha puM [vitrasta] eka mahAgraha, jyotiSka viNNavaNA strI [vijJApanA] vijJApana, nive- deva-vizeSa / vi. bhayabhIta / dana / vitatthA strI [vitastA] eka mhaa-ndii| viNNA saka [vi+jJA] jaannaa| vitadda vi [vitarda hiMsaka / pratikUla / viNNAu vi [vijJAtR] jAnanevAlA / vitara dekho viara = vi + ta / viNNANa dekho vinnANa / vitara (apa) saka [vi+stAray ] vistAra viNNANa na [vijJAna] avAya-jJAna, nizca- krnaa| yAtmaka jJAna / vitaraNa dekho viaraNa = vitaraNa / viNNANi vi [vijJAnin] nipuNa, vicakSaNa / vitala vi. zabala, citakabarA / viNNAya vi [vijJAta] jAnA huaa| na. vitaha vi [vitatha] mithyA, asatya / vijJAna / vitikicchia vi [vicikitsita] phala kI viNNAva dekho viNNava / tarapha saMdeha vaalaa| viNNAsa vi [vi+ nyAsaya] sthApanA vitikiNNa dekho viikinnnn| karanA, rkhnaa| vitikkaMta dekho viikvNt| viNNAsa dekho [vinyAsa] racanA, sthaapnaa| ( vitigiMcha saka vi + cikits ] vicAra
Page #763
--------------------------------------------------------------------------
________________ 744 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vitigichA-vidaddha karanA / saMzaya karanA / nindA krnaa| vittIdeg dekho vitti = vRtti / 'saMkheva puM vitigichA dekho vitigicchaa| [degsaMkSepa] bAhya tapa kA eka bheda-khAne, vitigiccha dekho vitigicha / pIne aura bhogane kI cIjoM ko kama karanA / vitigicchA strI [vicikitsA] saMzaya / vittesa vi [vitteza] dhanI, zrImanta / citta-bhrama / nindA / vittha puMna [vista] suvrnn| vitigiTTha dekho viigiTTha / vitthaka aka [vi + sthA] sthira honA / vitimira vi. andhakAra-rahita, vizuddha / vilamba karanA / virodha karanA / ajJAna-rahita / puM. brahma-devaloka kA eka | vitthakka dekho vithakka / vimAna-prastaTa / vitthaDa / vi [vistRta] vistAra-yukta / vitiriccha vi [vitiryaJc ] vakra / vitthaya saMbaddha / vitta vide] diirgh| vitthara aka [vi + stu] phailanA / bar3hanA / vitta na dravya / dhana / vi. prasiddha / ma vi | vitthara puMna [vistara] vistAra / zabda-samUha / [degvat dhnii| | vitthara dekho vitthdd| vitta na [vRtta] chanda, padya / AcaraNa / vi. | vittharaNa vi [vistaraNa] phailAnevAlA / utpanna / atIta / dRr3ha / vartula / adhIta / vuddhijareka / saMsiddha / pUrNa / 'ppAya vi [prAya] pUrNa- | vitthAra saka [vi + stAraya] phailaanaa| prAya / dekho vaTTa = vRtta / vitthAra puM [vistAra] phailAva / prapaJca / vitta dekho vetta = vetra / rui vi [degruci] saba padArthoM ko vistAra se degvitta dekho pitta / jAnane kI cAhavAlA samyaktvI / vittai vi [de] garvita / puM.vilasita, vilAsa / | vitthAraittaa (zau) vi [vistArayitu] garva / vittaMta puM[vRttAnta] samAcAra / phailaanevaalaa| | vitthAraga vi [vistAraka] phailAnevAlA / vittattha dekho vitattha / vittaviya dekho vaTTia, vattia = vartita / vitthiNNa vi [vistIrNa] vistAra-yukta / vittAsa saka [vi + trAsay ] DarAnA / vitthiya dekho vitthdd| vittAsa puM [vitrAsa] bhaya, trAsa / vitthira na [de] vistAra / vitti puM [vetrin] darabAna / vitthuya dekho vitthdd| vitti strI [vRtti] jIvikA / TIkA / Aca vithakka vi [viSThita] virodhI banA huA / vida dekho via = vid / raNa, bartana / sthiti / kauzikI Adi racanA vidaMDa puM [vidaNDa] kakSa taka lambI ltttthii| vizeSaH / antaHkaraNa Adi kA eka taraha kA | vidaMsaga dekho vidaMsaya / pariNAma / dega vi [ da] vRtti denevAlA / degAra vi [degkAra] TIkAkAra / "ccheya, vidasaNa na [vidarzana] andhakAra-sthita vastu degcheya [ccheda] jiivikaa-vinaash| dekho kA prakAzana / dekho vidarisaNa / vittIdeg = vRtti / vidaMsaya vi [vidaMzaka] zyena Adi hiMsaka vittia vi [vittika] dhanavAlA, vaibhvshaalii|| pakSI / vittI' dekho vitta = vRtt| kappa vi | vidaDDha / vi [vidagdha] paNDita / vizeSa [degkalpa] siddhaprAya, pUrNaprAya / / vidaddha , dagdha / ajIrNa kA eka bheda /
Page #764
--------------------------------------------------------------------------
________________ 745 vidabbha-viduma saMkSipta prAkRta-hindI koSa dekho viddaDDha / vidUsaga / puM [vidUSaka] rAjA ke sAtha vidabbha puMstrI [vidarbha] deza-vizeSa / supArzva- vidUsaya , rahane vAlA musAhaba / nAtha ke gaNaghara / puMstrI. vidarbha kI prAcIna videsa dekho viesa = videza / rAjadhAnI, kuNDinapura, Ajakala 'naagpur'| videsia vi [vaidezika] prdeshii| vidarisaNa vi [vidarzana] bhaya utpanna ho videha puM. rAjA janaka / puM. ba. bihAra kA baha vastu, virUpa AkAravAlI vibhISikA uttarIya pradeza 'tirhut'| pUMna. varSa-vizeSa, Adi / dekho vidaMsaNa / mahAvideha-kSetra / vi. viziSTa zarIravAlA / vidala na. vaMza, baaNs| nirlepa / puM. anaMga / gRha-vAsa / niSadha parvata vidala na [dvidala] canA Adi vaha zuSka dhAnya kA eka kUTa / nIlavaMta parvata kA eka kUTa / jisake do Tukar3e samAna hote haiM / vi. jisake degjaMbU strI [degjambU] jambU vRkSa-vizeSa / do Tukar3e kie gae hoM vaha / jacca puM [jArca, degyAtya] bhagavAn mahAvidalida (zau) vi [vidalita] khaNDita, vIra / degdinnA strI [degdattA] bhagavAn mahAcUrNita / vIra kI mAtA, rAnI trizalA / degduhiA vidAa dekho viddAya = vidruta / strI [degduhita] siitaa| degputta puM [putra] vidAraga 1 vi [vidAraka] vidaarnn-krtaa| rAjA kUNika / vidAraya ) videhadinna puM [vaidehadatta] bhagavAn mahAvIra / vidAlaNa na [vidAraNa] vividha prakAra se videhA strI. bhagavAn mahAvIra kI maataa| ciirnaa| trizalA devI / jAnakI / vidia dekho viia| videhi puM [vaidehin] videha deza kA adhipati, vidiNNa dekho viiNNa = vitIrNa / / tirahuta kA raajaa| vidiNNa vi [vidIrNa] phAr3A huaa| videhI strI [videhI] rAjA janaka kI patnI, vidittA / vida = vid kA sNkR.| sItA kI maataa| vidittANaM / viiMDia vi [de] nAzita / vidisa (apa) strI [vidizA] eka ngrii| viddaDDha puM [vidagdha] eka naraka-sthAna / vidisA / strI [vidiza] upadizA, koNa / viddava saka [vi + drAvaya] vinAza karanA / vidisI , viparIta dizA, asaMyama / hairAna karanA / dUra karanA / jharanA / vidu dekho viu / viddava puM [vidrava] upadrava / vinAza / viduguMchA dekho viucchaa| viddA aka [vi+drA] kharAba honaa| vidugga na [vidurga] samudAya / viddANa vi [vidrANa] mlAna, nisteja / vidura vi. dhIra / nAgara / puM. kauravoM ke eka prakhyAta mntrii| viddAya vi [vidruta] vinaSTa / palAyita / dravavidulataMga na [vidyullatAGga] hAhAhUhU kI caurAsI lAkha gunI saMkhyA / viddAya aka [vidvasya]khuda ko vidvAn maannaa| vidulatA strI [vidyullatA] vidyullatAMga kI | viddAra dekho viddddaar| caurAsI lAkha gunI sNkhyaa| viddAraNa (apa) vi [vidAraNa] ciirnevaalaa| vidusa dekho vidu| viduma puM [vidruma] pravAla / uttama vRkSa / / yukt|
Page #765
--------------------------------------------------------------------------
________________ 746 saMkSipta prAkRta-hindI koSa viduya-vipaDiseha degbha puM. navaveM baladeva ke pUrva-janma ke guru / | vinimaya puM [vinimaya vyatyaya / viduya vi [vidruta] abhibhUta / pIr3ita / viniyaTTa dekho vinnivtttt| vidUNA strI [de] lajjA, zarama / viniraya vi [vinirata] lIna, Asakta / viddesa puM [vidveSa] dveSa / mtsr| vinihanna saka [vini+han] mAra DAlanA / viddesa vi [vidvaSya] dveSya-yogya, apriya / vinihAya dekho vinnighaay| viddesaNa na [vidveSaNa] eka abhicAra-karma, vinnappa dekho viNNava / jisase paraspara meM zatrutA hotI hai| vinnavaNA strI [vijJApanA] prArthanA, vinatI / viddesia dekho videsia| mahilA, nArI / dekho vinnnnvnnaa| videsia vi [vidveSita] dveSa-yukta / vinnaviya vi [vijJApita] nivedita / viddha saka [vyadh] viiNdhnaa| vinnA dekho viNNA = vi + jnyaa| viddha vi [viddha] vIMdhA huaa| vinnA dekho binnaa| yaDa na [degtaTa] eka viddha dekho vuDDha = vRddha / nagara kA nAma / viddhaMsa aka [vi + dhvaMs] vinaSTa honA / | vinnAu vi [vijJAtR] jAnanevAlA / viddhaMsa saka [vi + dhvaMsaya] vinaSTa krnaa| vinnANa na [vijJAna] sadbodha, jJAna / kalA, viddhattha vi [vidhvasta] vinaSTa / shilp| viddhi strI [vRddhi] bar3hatI / samRddhi / abhyudaya / vinANiya dekho viNNAya / sampatti / ahiMsA / kalAntara, sUda / vyAkaraNa- vinnAviya dekho vinnaviya / prasiddha svara kA vikAra / oSadhi-vizeSa / / vinnAsia (apa) [vinAzita] vinAza prApta / vidhuNa viddha = vyadh kA saMkR. / vinnaasia| vidhamma dekho vihmm| vinneya dekho vinA = vi +jJA / vidhammiya vi [vidharmita] tiraskRta / vinha puM [viSNa] jaina muni, Arya-jehila ke vidhavA dekho vihvaa| ziSya / dekho viNhu / degpaa na [degpada] vidhA a [vRthA] mudhA, nirarthaka / AkAza / padI strI. gaMgA nadI / vidhANa dekho vihANa = vidhAna / vipaMcI strI vipaJcI] vAdya-vizeSa, vINA / vidhAya dekho vihAya = vidhAtR / vipakka vi [vipakva] / dekho vivakka / vidhAra saka [vi+dhAraya] nivAraNa karanA / | vipakkha dekho vivakkha / vidhi (zau) dekho vihi| vipakkhiya vi [vipakSika] virodhI, duzmana / vidhura vi. dekho vihur| vipaccaiya na [vipratyayika] bArahaveM jaina aMga vidhuva (zau) dekho vihuNa = vi + dhU / / grantha kA sUtra-vizeSa / vidhUNa dekho vihuNa = vi +dhU / vipaccamANa vi [vipacyamAna] jo pakAyA vidhUma puM. agni / jAtA ho vaha / jalatA / vidhya vi [vidhUta] kSuNNa, samyak spRSTa / dekho | vipajjaya dekho vivajaya / vih| vipajjAsa dekho vivjaas| vinami puM bha0 RSabhadeva kA pautra / / vipaDivatti dekho vippaDivatti / vinijjhA saka [vini / dhyai] dekhnaa| | vipaDiseha saka [viprati+sidh] niSedha vinibaddha vi [vinibaddha] sambaddha, baMdhA huaa| karanA /
Page #766
--------------------------------------------------------------------------
________________ 747 raajaa| vipaNolla-vippajahannA saMkSipta prAkRta-hindI koSa vipaNolla saka [vipra + nodaya ] preraNA | vipiNa dekho viviNa / krnaa| vipitta vi [de] vikasita / vipaNNa dekho vivaNNa = vipanna / vipula dekho viula / degvAhaNa puM ["vAhana vipatti dekho vivatti = vipatti / bhAratavarSa meM honevAlA bArahavAM cakravartI vipatthAvida (zau) vi [viprastAvita] jisakA prArambha kiyA gayA ho vaha / vippa na [de] puccha / viparAmusa saka [viparA+mRz] samArambha | vippa puM [vipra] brAhmaNa / karanA, hiMsA karanA / pIr3A upajAnA / hairAna | vippa pu [vipuSa, vipra] mUtra aura viSThA ke karanA / aka. utpanna honA / dekho vipparA- | ka utpanna dronA / dekho vipparA- | bindu / viSThA aura matra / ms| vippaiTTa dekho vippgitttt| viparAhutta vi [viparAGamukSa] atizaya udA- | vippaiNNa vi [viprakIrNa] bikharA huaa| sona / vippaira saka [vipra+ka] bikhernaa| viparikamma na [viparikarman] zarIra kI | vippauMja saka [vipra + yuj] viruddha prayoga AkuJcana-prasAraNa Adi kriyaa| karanA / vizeSa rUpa se jor3anA / viparikuMci vi [viparikuJcin] viparikacita vippaoa / puM [viprayoga] alaga, viraha / nAmaka vandana-doSavAlA / vippaoga , viparikuMciya dekho vippliuNciy| vippakaDa vi [viprakaTa] vizeSa rUpa se prakaTa / viparikhala aka [vipari + skhala] skhalita vippakira dekho vippir| honA / bhUla krnaa| vippakkha dekho vipakkha / vipariNama aka [vipari + Nam] bdlnaa| vippagabbhiya vi [vipragalbhita] atyanta viparIta honaa| dhRSTa / vipariNaya vi [vipariNata] rUpAntara-prApta / vippagarisa puM [vipra karSa] dUrI, AsannatA kA vipariNAma saka [vipari + Namaya] viparIta abhAva / karanA / badalavAnA / vippagAla saka [nAzaya, vipra +gAlaya ] vipariNAma [vipariNAma] rUpAntara prApti / nAza krnaa| ulaTA pariNAma, viparIta adhyavasAya / / vippagiTTha vi [viprakRSTa] dUravartI / dIrgha / viparidhAva aka [vipari +dhAva] idhara-udhara vippacaya saka [vipra + tyaj] chor3anA / daudd'naa| vippaccaya pR [vipratyaya] saMdeha / vi. vipariyAsa dekho vippriyaas| avizvasanIya / viparivasAva saka [vipari+vAsaya] rkhnaa| vippajaDha vi [viprahINa] parityakta / viparIa dekho vivarIa / vippajaha saka [vipra + hA] chor3a denA / vipalAa aka [viparA+ay] dUra bhAganA / vippajaha na [viprahANa] parityAga / degseNiyA vipalhattha dekho vivalhattha / strI [zreNikA bArahaveM jaina aMga-grantha kA vipassi vi [vidarzin] dekhanevAlA / eka parikarma-aMza-vizeSa / vipAga dekho vivaag| vippajahaNA / strI [viprahANi] prakRSTa vipikkha dekho viprokkha / vippajahannA , tyAga, parityAga /
Page #767
--------------------------------------------------------------------------
________________ 748 vijoga dekho vippaoa / vippasis aka [vipari + i] viparIta honA / vippaDighAya puM [ vipratighAta] pratibandha | vippasiha puM [ vipratipatha ] viparIta mArga | vippaDavaNNa vi [vipratipanna ] jisane vizeSa saMkSipta prAkRta-hindI koSa rUpa se svIkAra kiyA ho vaha / virodha prApta / vippaDivatti strI [vipratipatti ] virodha / pratijJA-bhaMga | vippaDivea vippasiveda vippaDisiddha vi [vipratiSiddha] Apasa meM saka [ viprati + veday ] jAnanA / vicAranA / asaMmata / vippaDIva vi [vipratIpa ] pratikUla / vippaNa vi [ vipranaSTa ] palAyita, nAza prApta / vippaNama vippaNava ka [ vipra + Nam ] namanA / aka tatpara honA / vippaNassa aka [ vipra + naz ] naSTa honA / vippaNAsa puM [ vipraNAza] vinAza / vippatAra saka [ vipra + tAray ] ThaganA / vippadIa (zau) dekho vippaDIva / vippadIva vaapit| puM. vaidya / vippayAra saka [vipra + tAray ] ThaganA / vipraddhavi [ de] vizeSa pIr3ita / vippajoga - vippaya vippariyAsa saka [vipari + Asay ] vyatyaya karanA ulaTA karanA / viprayAsa [viparyAsa ] vyatyaya / viparItatA, paribhramaNa | dekho vipparuddha vi [ vipraruddha ] tiraskRta / vippala dekho vippa = vipra / vippalaMbha saka [ vipra + labh ] ThaganA / vippalaMbha puM [vipralambha ] vaJcanA / zRGgAra kI eka avasthA -- jisameM utkRSTa anurAga hone para bhI priya samAgama nahIM hotA / viparyAsa | viraha | vippalaMbhaa vi [vipralambhaka ] pratAraka, ThaganevAlA / vippamAya puM [ vipramAda] vividha pramAda | vippamuMca saka | vipra + muc ] chor3anA / vimuks a [ vipramukta] vimukta | vippaya na [ de] khala- bhikSA / dAna / vi. vippava puM [ viplava ] krAnti / dUsare rAjA ke vippaladdha vi [ vipralabdha] vaJcita | vippalaya puMna [ ] vividhatA / vicitratA / vippalavida (zau ) na [vipralapita ] bakavAda | vippalAa dekho vipalAa / vippalAa vippalAva puM [vipralApa ] parivedana, ronA / bakavAda / virahA lApa / vippaliuMcia na [viparikucita ] guru ko sampUrNa vandana na karake bIca meM bAtacIta karane kA eka doSa / vipluMga vi [vipralopaka] luTerA / vippalohaNa vi [vipralobhana] lubhAnevAlA / rAjya Adi se bhaya / asvasthatA | vippavara na [ de] bhallAtaka, bhilavA | vippavasa aka [ vipra + vas] pravAsa meM jAnA, dezAntara jAnA / paraddha / viprAsa dekho viparAmusa / vipariNama dekho vipariNama / vippariNaya dekho vipariNaya / vippasanna vi [ viprasanna ] vizeSa prasanna / prasanna - citta kA maraNa | vippasara aka [vipra + sR] phailanA / vippariNAma dekho vipariNAma = vipari- vippasAya saka [vipra + sAday ] prasanna karanA / Namay / vippasIa aka [ vipra + sad] prasanna honA / vippariNAma dekho vipariNAma = vipariNAma / vippahaya vi [ viprahata] Ahata, jakhamI |
Page #768
--------------------------------------------------------------------------
________________ vippahAiya-vibhaMga saMkSipta prAkRta-hindI koSa 749 vippahAiya vi [viprabhAjita] vibhakta / | viphuTTa aka [vi + sphuTa] phaTanA / vippahINa / vi [viprahINa] rahita / / viphara dekho vipphur| vippahaNa / vibaMdhaka vi [vibandhaka] vizeSa rUpa se bAMdhanevippAvaga vi [de] hAsya-kartA / vaalaa| vippia puMna [vipriya] apriy| aparAdha / vibaddha vi. vizeSa baddha / mAhita / degAraya vi [degkAraka] apriya-kartA / apa- vibAhaga vi [vi bAdhaka] virodhI, bAdhaka / raadh-krtaa| vibuddha vi. jaagRt| vippiDia vi [de] nAzita / vibudha / (zau) puM [vibudha] deva / paNDita / vippIi strI [viprIti] aprIti / vibuha degcaMda puM [degcandra] eka jainAcArya / vippu strI [vipuS] bindu, avayava / degpahu puM [prabhu] indra / degpura na. svarga / vippua vi [vipluta] upadrava-yukta / vibuhesara puM [vibudhezvara] indra / vippusa puMna. dekho vippu| viboha puM [vibodha] jAgaraNa / vippekkha saka [vipra + IkS ] nirIkSaNa | vibohaga dekho vibohaya / krnaa| vibohaNa na [vibodhana] jJAna kraanaa| vipposahi strI [viprauSadhi] AdhyAtmika- vibohaya vi [vibodhaka] vikAsaka / jJAnazakti-vizeSa, jisake prabhAva se yogI ke viSThA | jnk| aura mUtra kA bindu oSadhi kA kAma | vibboa puM [vivvoka] / dekho bibboa / karatA hai| vibhaMga dekho vibhNg| vipphaMda aka [vi + spand] idhara-udhara vinbhaMta vi [vibhrAnta] vizeSa bhrAnta / puM. calanA, tdd'phnaa| prathama naraka kA sAtavA~ narakendraka / vippharisa puM[visparza] viruddha sparza / vibbhaMsa puM [vibhraMza] atipAta, hiMsA / vipphADaga vi [vipATaka] ciirnevaalaa| vinbhaTa vi [vibhraSTa] vizeSa bhraSTa / vipphADia vi [de. vipATita] nAzita / vibbhama puM [vibhrama] vilAsa / strI kI zRMgAra vipphAriya vi [visphArita] vistArita / ke aMga-bhUta cessttaa-vishess| citta-bhrama / vikaasit| zrRMgAra-sambandhI mAnasika azAnti / vizeSa vipphAla saka puM[de] pUchanA / prazna / bhrAnti / saMdeha / Azcarya / shobhaa| bhUSaNoM vipphAla dekho viphaal| kA sthAna-viparyaya / rAvaNa kA eka subhaTa / vipphAliya dekho vipphaariy| maithuna, abrahma / kAma-vikAra / vipphuDa vi [visphuTa] spaSTa / vinbhala vi [vihvala] vyAkula / vyAsakta / vipphura aka [vi + sphur] honA / viksnaa| puM. viSNu, nArAyaNa / tar3aphar3anA / pharakanA, hilanA / vijRmbhnaa| | vibbhavaNa na [de] osIsA / vipphulla vi [viphulla] vikasita / vibbhADiya vi [de] nAzita / vipphoDaa puM [visphoTaka] phodd'aa| vibbhAra dekho vebhaar| viphada dekho vipphNd| vibhiDi [de] matsya ko eka jAti / viphAla saka [vi + pATaya] vidAraNa karanA / | vibbheia vi [de] sUI se viddha / ukhAr3anA / | vibhaMga puM [vibhaGga] viparIta avadhijJAna /
Page #769
--------------------------------------------------------------------------
________________ 750 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vibhaMgu-vimajjha mithyAtva-yukta avadhijJAna / jJAna-vizeSa / / vyAkhyA karanA / vikalpa se vidhAna karanA / virAdhanA / maithuna, abrahma / dekho vihaMga = vibhAsaya na [vibhASaka] vyAkhyAtA, vyAkhyAvibhaMga / krtaa| vibhaMgu puMstrI [de] tRNa-vizeSa / vibhAsA strI [vibhASA] vikalpa-vidhi, vibhaMgura vi [vibhaGgura] vinazvara / pAkSika prApti, bhajanA, vidhi aura niSedha kA vibhaMja saka [vi + bhan] tor3anA / vidhAna / spaSTIkaraNa / nivedana / vividha vibhaMtaDo (apa) strI [vibhrAnti] viziSTa bhASaNa / vizeSokti / paribhASA, saMketa / eka bhrama / mhaandii| vibhagga vi [vibhagna] bhAMgA huA, khaNDita / | vibhAsiya vi [vibhAsita] prakAzita / vibhaja saka [vi + bhaj] bA~TanA / pakSataH vibhiNNa dekho vihiNNa = vibhinna / prApti karanA-vidhAna aura niSedha krnaa| vibhIsaNa puM [vibhISaNa] rAvaNa kA eka choTA vibhajja dekho vibhaja / vibhajja / bhAI / videha varSa kA eka vAsudeva / vibhajjavAda / puM [vibhajyavAda] syAdvAda, vibhIsAvaNa vi [vibhISaNa] bhaya-janaka / vibhajjavAya , anekAntavAda, jaina darzana / vibhIsiyA strI [vibhiSikA] bhaya-pradarzana / vibhatta vi [vibhakta] vibhaag-yukt| na. vibhu puM. prabhu / svAmI / ikSvAku vaMza kA eka vibhaag| rAjA / vi. vyApaka / vibhatti strI [vibhakti] vibhAga, bheda / vibhUi strI [vibhUti] aizvarya / dhUmadhAma / ahiNsaa| vyAkaraNa-prasiddha pratyaya-vizeSa / vibhamaNa na [de] osiisaa| vibhUsaNa na [vibhUSaNa] alaMkAra / shobhaa| vibhaya dekho vibhj| vibhUsA strI [vibhUSA] siMgAra kI sajAvaTa / vibhara saka [vi + smR] vismaraNa karanA, bhUla zarIra-zobhA / jaanaa| vibhUsiya vi [vibhUSita] alaMkRta / vibhava dekho vihv| vibheda / puM. bhedana, vidAraNa / bheda, prakAra / vibhavaNa na [vibhavana] kharAba krnaa| vibheya / vibhAima vi [vibhAjya] vibhAga-yogya / vibheyaga vi [vibhedaka] bhedanakartA / vibhAima vi [vibhAgima] vibhAga se bnaa| vimai strI [vimati chanda-vizeSa / vibhAga puM. aMza / vimaia vi [de] bhatsita, tiraskRta / vibhAgima dekho vibhAima = vibhAgima / vimaula vi [vimukula] vikasita / vibhAya dekho vibhaag| vimaMtiya vi [vimantrita] jisake bAre meM vibhAya na [vibhAta] prakAza, kAnti, teja / __ masalahata-gupta yukti kI gaI ho vaha / vibhAya puM [vibhAva) paricaya / vimaMsia vi [vimRSTa, vimarzita] vicArita / vibhAva saka [vi+bhAvaya] vicAra karanA / vimaga dekho vimaya / viveka se grahaNa karanA / samajhanA / vimagga saka [vi+mArgaya] vicAra karanA / vibhAva dekho vibhv| khojnaa| prArthanA krnaa| icchA karanA, vibhAvasu paM. dekho vihAvasu / cAhanA / mAMganA / vibhAsa saka [vi+bhASa] spaSTa khnaa| vimajha na [vimadhya] antarAla /
Page #770
--------------------------------------------------------------------------
________________ vimaNa- vimukka vimaNa vi [ vimanas ] zoka santapta / zUnyacitta / nirAza | jisakA mana anyatra gayA ho vaha / saMkSipta prAkRta-hindI koSa para ghisanA / vimalahara puM [de] kolAhala / vimalA strI. Urdhva dizA / dharaNendra ke lokapAloM kI agra-mahiSiyoM ke nAma / gItarati aura gItayaza nAma ke gandharvendroM kI agra mahiSiyoM ke nAma / caudahaveM jinadeva kI dIkSAzivikA / vimadda taka [vi + marday ] saMgharSa karanA / mardana karanA / vimadda puM [vimarda] vinAza / saMgharSa / vimanna saka [vi + mat] mAnanA, ginanA / vimaya puM [de] parva-vanaspati- vizeSa / vimara (apa) nIce dekho / vimaripuM [vi + mRz ] vicAranA / vimarisa puM [vimarza ] vikalpa, vicAra / vimala vi. vizuddha / puM. isa avasarpiNI- kAla meM utpanna terahaveM jinadeva / bhAratavarSa meM honevAle bAIsaveM jina bhagavAn / eka prAcIna jaina AcArya aura kavi, 'paumacaria' nAmaka jaina rAmAyaNa ke kartA / eka mahAgraha, jyotiSka deva - vizeSa | ajitanAtha kA pUrvajanmIya nAma / puMna. sahasrAra devaloka ke indra kA eka pAri yAnika vimAna / brahma devaloka meM sthita eka deva - vimAna | eka graiveyaka deva - vimAna | chaH dinoM kA upavAsa / sAta dinoM kA upavAsa / puM. ahiMsA, dayA / 'ghosa puM [ ghoSa] eka kulakara puruSa / 'caMda puM [' candra ] eka jaina AcArya | pahA strI [prabhA] zItalanAthajI kI dIkSA zivikA / 'vara puM. Anata - prANata devaloka ke indra kA eka pAriyAnika vimAna | vAhaNa puM [ vAhana] bhAratavarSa ke bhAvI prathama jinadeva, jinake dUsare nAma devasena tathA mahApadma hoMge / kulakara puruSa - vizeSa / bhAratavarSa kA eka bhAvI cakravartI rAjA / bhagavAn abhinandana ke pUrva janma ke guru / bha0 sambhavanAtha kA pUrva - janmIya nAma | 'sAmi puM [svAmin ] siddhacakrajI kA adhiSThAyaka deva | "suMdarI strI [sundarI ] SaSTha vAsudeva kI paTarAnI / vimANa puMna [vimAna ] deva kA nivAsa bhavana / deva-yAna, AkAza yAna / apamAna / vi. mAnarahita pramANa zUnya / 'pavibhatti strI [' pravibhakti ] jaina grantha - vizeSa / bhavaNa na [bhavana ] vimAnAkAra gRha / vAsi puM [ vAsin] devoM kI eka uttama jAti, vaimAnika deva | vimissa a [vimRzya ] vicAra karake / gari vi [kArin] vicAra -pUrvaka karanevAlA / vimissa vi [ vimizra ] mizrita / vimissaNa na [vimizriNa] mizraNa, milAvaTa | vimIsiya vi[vimizrita ] vimizra, mizrita / vimula dekho vimaula / vimuMca saka [vi + muc ] bandhana - mukta karanA / parityAga karanA | vimukula dekho vimaula | vimalaNana [vimardana] maNi Adi ko zANa vimukka vi [ vimukta ] bandhana-rahita / pari 751 vimalia vi [vimardita] jisakA mardana kiyA gayA ho / vimalia vi [ de] matsara se ukta / zabdavAlA / vimalesara [vimalezvara ] siddhacakrajI kA adhiSThAyaka deva | vimalottara paM. airavata varSa kA eka bhAvI jinadeva | vimahida (ii) vi [vimathita] jisakA mathana kiyA gayA ho vaha / vimAu strI [vimAtR] sautelI mA~ / vimANa saka [vi + mAnay ] apamAna karanA, tiraskAra karanA /
Page #771
--------------------------------------------------------------------------
________________ 752 saMkSipta prAkRta-hindI koSa tyakta / niHsaMga | vimukkha puM [vimokSa ] mukti / vimucchivi [vimUcchita] mUrchA - prApta / fara fara | vimutti strI [vimukti ] mukti / AcArAMga sUtra kA antima adhyayana | ahiMsA / vimuyaNa na [vimocana ] parityAga | vimuha vi [vimukha ] parAGmukha, udAsIna / puM. eka naraka-sthAna / puMna. AkAza / vimuha [vi + muha ] vyAkula honA / vimUDha vi. ghabarAyA huA / aspaSTa / vimUraNa va [ vibhaJjaka ] khaNDanakartA vimosya vi [vimocita ] chur3AyA huA / vimokkha dekho vimukkha / / vAlA / vimoDaNa na [vimoTana ] mor3anA / vimoya saka [ vi + mocay ] chur3AnA / vimo [vimocaka ] chor3anevAlA, dUra karanevAlA | vimoha saka [ vi + mohay ] mugdha karanA / vimoha dekho vimokkha / vimoha vi. moha - rahita / puM. vizeSa moha, vimokyavi [ vimokSaka ] chuTakArA pAne vira (apa) dekho vIra / ghabarAhaTa / AcArAMga sUtra kA eka adhyayana / vimohaNa na [vimohana ] moha upajAnA / vi. moha upajAnevAlA / vimha na [ vezman ] gRha | vimhaia vi [ vismita ] Azcarya cakita | camatkRta | vimhaya aka [ vi + smi ] camatkRta honA, vismita honA / vim puM [ vismaya ] Azcarya, camatkAra / vimhara saka [smR] yAda karanA / vimhara saka [vi + smR] bhUla jAnA / viharAiavi [] mUrcchita / vismApi / vimharAvaNa vi [smaraNa] smaraNa karAnevAlA / vimukkha-viraya vimla dekho vibhala / vihAri vi [ vismArita] bhulAyA huA / vihAva ka [vi + smApay ] Azcarya cakita karanA / vimhAvaya vi [ vismApaka] vismaya-janaka | vimhi vi[ vismita ] bismaya prApta, camatkRta | vihiya (apa) dekho vimhaya / vimhira vi [ vismera ] vismaya pAnevAlA, camatkRta honevAlA | viyaccA dekho via-ccA / viTTa aka [vi + vRt ] baratanA, honA / viyadda puM [ vyarda, vya]] AkAza / vira saka [bha] bhA~ganA, tor3anA / vira aka [ gup] vyAkula honA / virai strI [virati ] virAma | sAvadha - pApa karma se nivRtti, saMyama, tyAga / chandaHzAstra prasiddha vizrAma sthAna | viraia vi[viracita] nirmita / sajAyA huA / viraia dekho virAia / viraMci puM [viraJci] brahmA | viracca virajja aka [ vi + ra ] rikta honA, udAsIna honA / raMga-rahita honA / virata vi [virakta ] udAsIna, virAga prApta / vividha raMgavAlA / viratti strI [virakti] vairAgya, udAsInatA / virama aka [ vi = ram ] nivRtta honA, aTakanA / viramANa saka [ prati + pAlay ] pAlana karanA, rakSaNa karanA / viramA saka [ prati + IkS ] rAha dekhanA / viraya saka [vi + racay ] karanA, banAnA / sajAnA / virayavi [virata ] nivRtta, rukA huA / pApakArya se nivRtta, saMyamI, tyAgI / na virati / saMyama /
Page #772
--------------------------------------------------------------------------
________________ viraya-virikka saMkSipta prAkRta-hindI koSa 753 tyAga / viraya vi [virata] AMzika | virAia vi [virAjita] suzobhita / saMyama rakhanevAlA, jaina upAsaka / virAga puM. vairAgya / vi. rAga-rahita / viraya [de] choTA jala-pravAha, choTI nadI / virADa puM [virATa] deza-vizeSa / 'nayara na. viraya puM[virajas] mahAgraha, jyotiSka deva- [degnagara] nagara-vizeSa / vizeSa / eka deva-vimAna / virAdha (apa) puM. eka rAkSasa / virayA strI [virajA] go-loka meM sthita rAdhA | virAma puM. nivRtti, avasAna / kI eka skhii| usake zApa se banI huI eka virAmaNa na [viramaNa] nivartana, viramAnA / ndii| virAya aka [vi + rAj] zobhanA, camakanA / virala vi. alpa | anibiDa / vicchinna / / virAya vi [vilIna] vigalita, naSTa / pighalA virali strI [de] DorI-vAlA kpdd'aa| huaa| viralI dekho viraalii| virAya dekho virAga / viralla saka [tan] vistAranA / virAla dekho biraal| viralla puM [tAna] vistAra / virAliA strI [virAlikA] palAza-kanda / virallia dekho viralia / parvavAlA kanda / dekho birAliA / virallia vi [de] bhIjA huA / virAlI strI. vallI-vizeSa / caturindriya jaMtu virasa aka [vi + ras] krandana krnaa| kI eka jAti / dekho biraalii| virasa vi. rasa-sahita, zuSka / viruddha rasavAlA / virAva puM. zabda, AvAja / puM. rAma-bhrAtA bharata ke sAtha jaina dIkSA lene virAha saka [vi+ rAdhay] khaNDana karanA / vAlA eka rAjA / nirvikRtika tapa-vizeSa / todd'naa| virasa na [de] bAraha mAsa / virAhaa / vi [virAdhaka] khaNDana karanevirasamuha puM [de] kauA / virAhaga , vAlA tor3anevAlA, bhaMjaka / viraha saka [vi+raha.] parityAga karanA / virAhia vi [virAdhita] khaNDita / aparAddha / alaga krnaa| puM. eka vidyAdhara-nareza / viraha puM. viyoga / vyavadhAna / puM. vRkSa-vizeSa / viria vi [bhagna] pA~gA huA, tor3A huaa| abhAva / vinAza / harivaMza kA eka raajaa| viria dekho viiria| viraha vi [viratha] ratha-rahita / viriMca saka [vi + aja] bhAga lenA, bA~Taviraha puMna [de] ekAnta / vijana / kusuMbha se | lenA / raMgA huA kpdd'aa| viriMca puM [viriJca] brahmA / virahAla na [de] kusumbha se raMgA huA vastra / viriMci puM [viriJci] Upara dekho / virA aka [vi+lI] naSTa honaa| dravita | | viricia vi [de] vimala / virakta / honaa| aTakanA, nivRtta honaa| viriMcara puM [de] azva / vi. virala / virAi vi [virAgin] viraagvaalaa| strI. | viricirA strI [de] dhArA, pravAha / degNI (nATa) / virikka vi [de] vidArita ! virAi vi [virAjin]zobhanevAlA, cmktaa| virikka vi [virikta] jo khAlI huA ho / virAi vi [virAvin] aavaajvaalaa| virika vi [vibhakta bA~TA huaa| jisane virAia dekho virAya = vilIna / bhAga vA~Ta liyA ho vaha / 95
Page #773
--------------------------------------------------------------------------
________________ 754 saMkSipta prAkRta-hindI koSa virikkA-viladdha virikkA strI [de] vindu, lava / / vilaia vi [de] dhanuSa kI DorI para car3hAyA viricira vi [de] dhArA se virecana kartA / huaa| garIba / Aropita / virijjaya vi [de] anucara, anugata / | vilaolaga puM [de] lutteraa|| virilla saka [vi+stu] vistaarnaa| vilaolI strI [de] visvara vacana / vilokanA, virIa (apa) dekho vivarIa / talAzI / dekho bilakolI / virIha saka [prati + pAlaya] pAlana karanA / | vilaMgha saka [vi + la] ullaMghana karanA / rakSaNa krnaa| vilaMghala (apa) dekho vihlNghl| viru / aka [vi+ru] ronA, cillaanaa| vilaMghalia (apa) vi [viha valAGgita] viruSa / vyAkula shriirvaalaa| viruana [viruta] dhvani, pakSI kI AvAja / vilaMba dekho viDaMba - vi + Dambay / virua vi [de.virUpa] kharAba / duSTa ruupvaalaa| vilaMba aka [vi + lamb] derI karanA / saka. viruddha / dekho virUa / laTakAnA, dhAraNa krnaa| viru? [viruSTa] naraka-sthAna-vizeSa / / vilaMba puM [vilamba] derii| pUrvAdhaM tapaviruddha vi. virodhvaalaa| yAri vi[degcArin] vizeSa / na. sUrya ke dvArA paribhoga kara viparIta AcaraNa karanevAlA / chor3A hazrA nakSatra / viruva dekho virUva / vilaMbaga vi [vilambaka] dhAraNa karanevAlA / viruha aka [vi + ruha] vizeSa rUpa se vilaMbaNA dekho viddNbnnaa| ugnaa| vilaMbaNA strI [viDambanA] nirvartanA, viruha dekho virUha / bnaavtt| virUa / vi [virUpa] kurUpa, bhauNdd'aa| vilaMbi na vilambin] sUrya ke dvArA bhogakara virUva viruddha / bahuvidha / chor3A huA nakSatra / sUrya jisapara ho usake virUha puna [virUDha] aMkurita dvidala-dhAnya / pIche kA tIsarA nakSatra / / virea saka [vi + recaya] mala ko nIce se | vilaMbia vi [vilambita] vilamba-yukta / na. nikAlanA / bAhara nikaalnaa| nakSatra-vizeSa / nATya-vizeSa / vireaNa na [virecana] julAba / vi. bhedaka, vilakkha vi [vilakSa] lajjita / mUDha / vinAzaka / vilakkha / na [vailakSya] vilakSatA, virellia dekho virillia / vilakkhima , ljjaa| puMstrI. / viroyaNa puM [virocana] agni / vilagga saka [vi+lag] avalambana karanA / virola saka [manth] vilor3ana karanA / car3hanA / pakar3anA / cipaTanA / virola saka [vi + laga] avalambana krnaa| vilagga vi [vilagna] cipaTA huaa| cddh'naa| avalambita / ArUDha / viroha saka [vi + rodhaya] virodha krnaa| | vilajja aka [vi+ lasj ] shrmaanaa| viroha puM[virodha] viruddhatA, vaira / vilaTThi puMstrI [viyaSTi] sAr3he tIna hAtha meM virohaya vi [virodhaka] virodhakartA / cAra aMgula kama laTThI, jaina sAdhuoM kA upavila aka [vIDa] lajjA krnaa| karaNa-daMDa / vila na. namaka-vizeSa / | viladdha vi [vilabdha] sulabdha /
Page #774
--------------------------------------------------------------------------
________________ vilappa-vilUNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 755 vilappa puM [vilAtmaman] eka naraka-sthAna / viliMpa saka [vi + lip] lepa karanA / vilabha saka [kheday] khinna karanA / vilijja aka [vi + lI] naSTa honA / vilamA strI [de] dhanuSa kI DorI / pighlnaa| vilaya puM [de] sUrya kA asta honA / vilita dekho vilia - vIDita / vilaya puM. vinAza / tlliintaa| puM.eka naraka- vilitta vi [vilipta] lipA huaa| sthAna / vilivvilI strI [de] nAjuka badanavAlI vilayA strI [vanitA] strI, mahilA, naarii|| nArI / vilava aka [vi + lap] ronA, cillaanaa| | viliha saka [vi+likh] rekhA karanA / vilavaNa vi [vilapana] ronevAlA, cillAne- citra banAnA / khodanA / vAlA / degyA strI [degtA] vilApa, krandana / | viliha saka [ vi + liha, ] cATanA / cumbana . vilasa aka [vi + las] vilAsa karanA / mauja krnaa| karanA / camakanA / vilIa dekho vilia = vIDita / vilasiya na [vilasita] ceSTA-vizeSa / vilIa dekho vilia = vyalIka / dIpti / vilIira vi [viletR] pighalanevAlA / vilA dekho viraa| vilINa vi [vilIna] pighalA huA / vinaSTa / vilAla dekho biraal| jugupsita / vilAva puM [vilApa] bilakha-bilakha kara viluMgayAma vi [de] nirgrantha, akiMcana, sAdhu / ronA / viluMcaNa na [viluJcana] jar3a se ukhAr3anA / vilAsa puM. strI kA netra-vikAra / aMga aura vilupa saka [vi + lup] lUTanA / kATanA / kriyA sambandhI strI kI ceSTA-vizeSa / dIpti / vinAza karanA / mauja / 'pura na. nagara-vizeSa / degvaI strI vilaMpa saka [kAGkSa] abhilASa karanA / [degvatI] strI, nArI / vilupaittu vi viloptR] vilopa-kartA, vilAsia vi [vilAsika, sita] vilAsa kaattnevaalaa| yukt| vilupaya puM [de] kiidd'aa| vilAsiNI strI. nArI, vezyA / vilupia ' [de. vilupta] khAyA huaa| dekho vilia na [vyalIka] vaha aparAdha jo kAma ke vilutta / Avega ke kAraNa kiyA jaay| akaary| | vilupittu dekho vilupaitta / apriya / anRta / prtaarnnaa| gati-viparyaya / vilukka [de] chipA huaa| vi. aparAdhI / akArya-kartA / vipriya-kartA / | vilukka vi [viluJcita] sarvathA keza-rahita jhUTha bolnevaalaa| kiyA huaa| vilia vi [vIDita] lajjita / vilutta vi [vilupta ] kATA huA, chinna / vilia na [ de. vrIDita] ljjaa| luTA huaa| vinaSTa / viliia vi [vyalIkita] vyliik-yukt| viluttahiaa vi [de] jo samaya para kAma viliMga saka [vi + liGg ] AliGgana karane ko na jAnatA ho vaha / karanA, sparza krnaa| vilulia vi [vilulita] upamardita / viliMjarA strI [de] dhAnA, bhune hue jau| vilUNa vi [vilUna] kATA huA, chinna /
Page #775
--------------------------------------------------------------------------
________________ 756 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vilevaNa-vivaNIya vilevaNa na [vilepana zarIra para lagAne kA vilha vi [de] sapheda / candana, kuMkuma Adi piSTa dravya / lepana- viva dekho iva / kriyaa| / vivai strI [vipad] vipatti, duHkha / deggara vi vilevia vi [vilepita] vilepn-yukt| [degkara] duHkh-jnk| vileviA strI [vilepikA] pAna-vizeSa / vivai strI [vivRti] vyAkhyA, vivaraNa, vilehia vi [vilekhita] citrita, kRt| . TIkA / vistAra / viloa saka [vi + loka dekhnaa| nirIkSaNa vivaiNNa vi [viprakIrNa] bikharA huaa| krnaa| vivaMka vi [vivakra vizeSa bA~kA / viloa ' [viloka] Aloka, prakAza / vivaMciA strI [vipazcikA] vINA / viloa dekho vilov| vivakka vi [vipakva] acchI taraha pUrNa kiyA viloaNa puMna [vilocana] A~kha / huA / prakarSa ko prApta, atyanta pakA huaa| viloTTa aka [ visaM + vad ] apramANita udaya meM Agata, palAbhimukha / honA / ulaTA honaa| vivakkha puM vipakSa] duzmana / nyAya-zAstraviloTTa / vi [visaMvadita] jo jhUThA / prasiddha viruddha pakSa, vaha vastu jahA~ sAdhya Adi viloTTia J sAbita huA ho / pratijJA- kA abhAva ho / viparIta dharma / visadRzatA / cyuta / viruddha banA huaa| vivakkhA strI [vivakSA] kahane kI icchA / viloDa saka [vi + loDya] maMthana krnaa| vivaggha vi [vivyAghra] vyAghra-carma-yukta / vilobha saka [vi + lobhaya] lubdha krnaa| vivaccAsa puM [viparyAsa] viparItatA / lAlaca denA / vismaya upajAnA / vivacchA strI [vivatsA] eka mahAnadI / vatsavilola dekho vilodd| rahita strii| vilola aka [vi+luTha ] leTanA / vivajja aka [vi+ pad] maranA, naSTa honaa| vilola vi. asthira / vivajja saka [vi + varjaya] parityAga vilova puM [vilopa] lUTa, DakaitI / karanA / vilovaya vi [vilopaka] lUTanevAlA / vivajja vi [vivarja] rahita / parityAga, viloha dekhA vilobha / prihaar| villa aka [vell] calanA, hilanA / vivajjaga vi [vivarjaka] varjana karanevAlA / villa dekho bill| vivajjattha vi [viparyasta] viparIta / villa vi [de] svaccha / vilasita / pana. vivajjaya puM[viparyaya] viparyAsa, vaiparItya / sugaMdhI dravya-vizeSa, jo dhUpa ke kAma meM vivajjAsa puM [viparyAsa] viparyaya, vyatyaya / AtA hai| bhrama, mithyAjJAna / villaya dekho cillaa / vivaTTa aka [ vi + vRt ] baratanA, rahanA / villaya dekho vellg| vivaDiya vi [vipatita] girA huaa| villarI strI [de] bAla / vivaDDha aka [vi + vRdh] bar3hanA / villala dekho billala / vivaDDhi strI [vivRddhi] bar3hAva / villahala dekho vellhl| / vivaNi puMstrI [vipaNi] bAjAra / dUkAna / villI strI [vilvI] guccha-vanaspati-vizeSa / vivaNIya vi [vyapanIta] dUra kiyA huA /
Page #776
--------------------------------------------------------------------------
________________ vivaNa - viviha 757 vivaraNa vi [ vipanna ] nAzaprApta, mRta / vivaNNa vi [ vivarNa] kurUpa | nisteja | vivaraNa vi[dviparNa] do patravAlA / puM. vRkSa / vivatta puM [ vivartta] eka mahAgraha, jyotiSka vivahaka [ vi + vaha ] vivAha karanA / vivahaNa na [vivyadhana] vinAza | vivAia va [ vipAdita ] jo jAna se mAra DAlA gayA ho vaha / deva - vizeSa | vivAuga vi [ vivAdaka] vivAda - kartA / vivatti strI [vipatti ] vinAza | maraNa / vivAga puM [ vipAka ] sukha-duHkhAdi bhoga rUpa karmaphala | prakarSa | pAkakAla | vijaya puMna. ['vicaya] dharmadhyAna kA eka bheda, karma phala kA anucintana / 'suna [zruta] gyArahavA~ jaina aGga-grantha / vivAda / puM. jhagar3A, kalaha, jabAnI lar3AI / vivAya kArya kI asiddhi | ApadA / vivattiya vi [vivarttita] phirAyA huA / vivattha puM [ vivastra ] eka mahAgraha | vivadi strI [ vivRti ] dekho vivai / vivaddhaNa na [vivardhana] vRddhi | vivaddhi puM [vivadha ] deva - vizeSa | vivaya aka [vi + vad] jhagar3A karanA, vivAda vivAya saka [ vi + pAday ] mAra DAlanA / vivAya dekho vivAga / karanA / vivayavi [de] vistIrNa / vivayA strI [vipad ] kaSTa / vivara saka [vi + vR] vistAranA | vyAkhyA yA TIkA karanA / vivara na chidra / guhA / ekAnta / vivaria vivarIa vivarIra vivarera AkAza / vivaraMmuha vi [viparAGmukha ] vimukha / vivarAmuha vivarAhutta } saMkSipta prAkRta-hindI koSa vivAviDa na [] atizaya gaurava / vivAha ka [vi + vAhay ] lagna karanA / bAla sa~vAranA / vivAha dekho viAha = vivAha | 'gaNaya puM [deg gaNaka] jyotiSI / 'janna puM [ 'yajJa ] vivAha utsava | dekho vivaraMmuha | (apa) vi [ viparIta ] pratikUla | *Nu vi ['jJa] ulaTA jAnane vAlA / (apa) 1 fara vi [viparokSa ] parokSa / vivarokkha abhAva / parokSatA / vivala aka [ vi + val ] mur3anA, honA / vivalA puMna. vivalAa vivalIa dekho vivarIa / vivalhattha vi [ viparyasta ] viparIta / vivasa vi [vivaza ] adhIna / lAcAra / na. Ter3hA aka [ viparA + ay ] palAyana karanA, bhAga jAnA / vivAha dekho viAha = vibAdha / vivAha dekho viAha = vyAkhyA | vivAhAviya vi [ vivAhita ] jisakI zAdI karAI gaI ho vaha / viviisA strI [vividiSA ] jijJAsA / vivikka dekho vivit / vivica saka [vi + vic ] pRthak karanA / viviNa na [vipina ] jaMgala / vivittavi[ vivikta ] rahita / pRthagbhUta / vividha | na. ekAnta / vitti [ vivikta] viveka-yukta | saMvigna, bhava bhIru / vividia vi [ vividita ] vizeSarUpa se jJAta / vividisA dekho viviisA / vividdhi puM [vivRddhi] uttara bhAdrapadA nakSatra kA adhiSThAtA deva / vivi vi [ vividha ] aneka prakAra kA /
Page #777
--------------------------------------------------------------------------
________________ 758 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vivua-visaMvaya vivaa vi [vivRta] vistRta / vyAkhyAta / / visa puM [vRSa] baila / jyotiSa-prasiddha eka vivujjha aka [vi + budh] jAganA / rAzi / cuuhaa| dharma / bala-yukta / RSabha vivuDDhi dekho vivaDDhi / nAmaka auSadha / puruSa-vizeSa / kandarpa / vIryavivuda dekho vivua| yukta / zRGgavAlA koI bhI jAnavara / vivudi dekho vivdi| visai vi [viSayina] vissyvaalaa| vivuha dekho vibuha / visaMka vi [vizaGka] niHzaMka / vivea dekho vivega / ntu vi [jJa] viveka- visaMkhala vi [vizRGkhala] svacchanda, uddhata / jnyaataa| visaMkhala saka [vizRGkhalaya] niraMkuza krnaa| vivea puM [vivepa] vizeSa kaMpa / avyavasthita kara ddaalnaa| vivei vi [vivekin] vivekavAlA / visaMghaTTiya vi[visaMghaTTita] viyukta, vighaTita / vivega puM [viveka] parityAga / ThIka-ThIka vastu visaMghaDa aka [ visaM+ghaTa ] alaga honA / visaMghAiya vi [visaMghAtita] saMhata kiyA svarUpa kA nirNaya / prAyazcitta / pRthakkaraNa huaa| (aup)| viveca saka [vi+vecaya] ThIka-ThIka nirNaya visaMghAya saka [visaM+ghAtaya] saMhata krnaa| visaMjutta vi [visaMyukta] jo alaga huA ho / karanA / viveka karanA / viveyaNa na [vivecana] viveka, nirNaya / | visaMjoa saka [visaM + yojay ] viyukta krnaa| vivola puM. [de] vizeSa kolAhala / vivolia vi. [de] gujarA huaa| visaMjoa / pu [visaMyoga] viyoga, vighaTana, visaMjoga ! pRthagbhAva, judAI / vivoha dekho viboh| visaMThula vi [visaMsthala] vihvala / avyavasthita / vivva saka [vi + aya] vyaya krnaa| dekho visaMtava puM [dviSantapa] zatru ko tapAnevAlA / vicca = vi = ay / visaMthula dekho visNtthul| vivvAya vi. [de] avalokita / vizrAnta / visaMdhi puM [visandhi] eka mahAgraha jyotiSka vivvoa dekho bibboa / deva-vizeSa / vi. bandhana-rahita / kappa, vivvoyaNa [de] dekho bibboyaNa / "kappellaya puM. [kalpa] eka mahAgraha / visa aka [viz] praveza karanA / visaMniviTTha na [visaMniviSTa] vividha rathyA / visa saka [vi+za ] hiMsA karanA / naSTa visaMbha dekho viisNbh| karanA / visaMbhaNayA dekho vissaMbhaNayA / visa puMna [viSa] jahara / pAnI / naMdi puM visaMbhoiya vi [visaMbhogika] jisake sAtha [degnandin] prathama baladeva kA pUrvabhavIya nAma / nna ["Tnna] viSa-mizrita anna / degmaia, bhojana Adi kA vyavahAra na kiyA jAya vaha, degmaya vi. viSa kA banA huaa| degva vi [degvat] maMDalI-bAhya, samAja bAhya / viSavAlA / puM. sarpa / hara puM [degdhara] saaNp| visaMbhoga puM. [visaMbhoga] sAtha baiThakara bhojana haravai puM [dhrpti]| hariMda | Adi kA avyavahAra / [degdharendra] zeSanAga / hAriNI strI. panI-visaMvaiya vi. [ visaMvadita ] sabUta-rahita / haarii| apramANita / viSaTita, viyukta / visa dekho bis| visaMvaya aka [visaM+vad] apramANita honaa|
Page #778
--------------------------------------------------------------------------
________________ visaMvayaNa-visamira saMkSipta prAkRta-hindI koSa 759 vighaTita honA, alaga honA / viparIta honaa|| visaDha vi [de] rAga-rahita / nIroga / sahana visaMvayaNa na [visaMvadana] visaMvAda, sabUta kA kiyA huA / vizIrNa / Akula / abhaav| visaDha vi [vizaTha] atyaMta daMbhI, atizaya visaMvAi vi [visaMvAdina] vighaTita honevAlA, | mAyAvI / puM. eka zreSThi-putra / / vicchanna honevAlA / apramANita honevAlA / visaNa dekho vasaNa = vRSaNa / visaMvAia vi [visaMvAdita] visaMvAda-yukta / visaNa na [vezana] praveza / visaMvAda dekho visaMvAya = visaMvAda / visaNNa vi [visaMjJa] saMjJA-rahita, caitamyavisaMvAdaNa dekho visNvaaynn| vjit| visaMvAdaNA dekho visNvaaynnaa| visaNNa vi [viSaNNa] khinna / Asakta / visaMvAya vi. [de] mailA / nimagna / puM. apaMyama / visaMvAya puM [visaMvAda] sabUta kA abhAva / visatta vi [visattva sattva-rahita / visattha dekho vIsattha / viruddha, sabUta / vyAghAta / vicalatA / visaMvAyaga vi [visaMvAdaka] sabUta-rahita / visada dekho visaya = vizada / tthgnevaalaa| visadda puM vizabda] viziSTa zabda / vi. visaMvAyaNa na [visaMvAdana] nIce dekho| viziSTa shbdvaalaa| visaMvAyaNA strI [visaMvAdanA] asatya kathana / | visanna dekho visa-nna / vNcnaa| visannA strI [visaMjJA] vidyA-vizeSa / visaMsariya vi [visaMsRta] uThA huaa| visappa aka [vi + sRp] phailnaa| visaMhaNA dekho vissNbhnnyaa| visappa [visarpa] eka naraka-sthAna / visakala / vi [vizakala] / vi [viza- visama dekho vIsama - vi + zram / visakaliya , kalita] Takar3A-Tukar3A kiyA | visama vi [viSama] uuNcaa-niicaa| asamAna, huA, khaNDita / atulya / ekI saMkhyA, jaise-eka, tIma, visagga puM [visarga] nisarga, tyaag| visarjana, pA~ca, sAta Adi / dAruNa, kaThina / saMkaTa / chuTakArA / akSara-vizeSa, visarjanIya varNa / / saMkIrNa / puna. AkAza / degkkhara vi [degAkSara visajja saka [ vi + sRja, sarjaya ] bidA | apasiddhAntavAlA, asatya nirNaya-vAlA / karanA / tyaagnaa| degloaNa puM [deglocana] mahAdeva / degvANa puM visaTTa aka [dal] phaTanA, TUTanA, Tukar3e-Tukar3e | ["bANa] / degsara puM[zara] kAmadeva / honaa| visamaya na [de] bhallAtaka, bhilAvA / visaTTa aka [vi + kas] viksnaa| visamaya dekho vis-my| visaTTa saka [vi + kAsaya] vikasita karanA / visamia vi [viSamita] bIca-bIca meM visaTTa aka [pat] giranA, skhalita honA / | vicchedita / viSama banA huA / visaTTa vi [de] vighaTita, vizliSTa / vikasita / | visamia vi [vismRta] bhUlA huaa| dalita, khaNDita, jisakA Tukar3A-Tukar3A huA visamia [vizramita] vizrAnta kiyA huA / ho / utthita / visamia vi [de] nirmala / utthita / visaDa / dekho vism| visamira vi [vizramita] vizrAma karanevAlA / visaDha / strI. rii|
Page #779
--------------------------------------------------------------------------
________________ 760 saMkSipta prAkRta-hindI koSa visamma-visAhima visamma aka [vi + zram] vizrAma krnaa| , visAya saka [vi + svAdaya] vizeSa cakhanA, visaya vi [vizada] svaccha / vyakta / dhvl| khaanaa| visaya puMna [vizaya] gRha / sambhava / | visAya puM [viSAda] zoka, dilgiirii| degvaMta visaya puM [viSaya] indriya Adi se jAnA | vi [degvat] zokagrasta / jAtA padArtha / janapada / kAma-bhoga, vilAsa / visAya vi [visAta sukha-rahita / puna. eka bAbata, prastAva / vihai puM [degAdhipati], deva-vimAna / deza kA mAlika / visAya vi [visvAda] svAda-rahita / visara saka [vi+sRj] tyAga krnaa| bidA visAra saka [vi + sAray ] phailaanaa| krnaa| visAra puM [de] sainya / . visara aka [vi + sR] sarakanA, dhasanA, nIce visAra vi. sAra-rahita / girnaa| visAraNa na [vizAraNa] khaNDana / visara saka [vi + smR] bhUla jaanaa| visAraNiya vi [vismAraNika] jisako yAda visara puM [de] sainya / na dilAyA gayA ho vaha / visara puM. smuuh| visAraya vi [de] dhRSTa, DhITha, sAhasI / visaraNa na [vizaraNa] vinAza / visAraya vi [vizArada] vidvAn, paNDita / visaraya puMna [de] vAdya-vizeSa / visAri puM [de] kamalAsana, brahmA / visarA strI. macchI pakar3ane kA jAla / visAla vi [vizAla] bar3A, vistIrNa / puM. visariyA strI [de] saraTa, kRkalAsa, girgitt| eka graha-devatA, aThAsI mahAgrahoM meM eka visarisa vi [visadRza] asamAna, vijAtIya / mahAgraha / krandita-nikAya kA uttara dizA kA visalesa puM [vizleSa] judAI / indra / puna. deva-vimAna-vizeSa / na. eka visalla vi [vizalya] zalya-rahita / karaNI vidyAdhara-nagara / strI. vidyA-vizeSa / visAlaya puMde] samudra / visallA strI [vizalyA] eka mahauSadhi / visAlA strI [vizAlA] eka nagarI, ujjalakSmaNa kI eka strii| yinI / bha0 pArzvanAtha kI dIkSAzibikA / visasa saka [vi + zas] vadha karanA / jambUvRkSa-vizeSa, jisase yaha jambUdvIpa kahalAtA visasa dekho vissasa = vi + zvas / hai| rAjadhAnI vizeSa / bha0 mahAvIra kI visaha saka [vi+Saha.] sahana karanA / mAtA / eka pusskrinnii| visaha dekho vsbh| visAlisa dekho visris| visAa (apa) strI [vizvA] chanda-vizeSa / visAsaNa vi [vizAsana] vinAzaka / visAi vi [viSAdina] viSAda yukta / visAsia vi [vizAsita] mArita / vizeSa visANa na [viSANa] hAthI kA dA~ta / sIMga / rUpa se dhaSita / vizleSita / mAra bhagAyA sUara kA dA~ta / puM. ba. deza-vizeSa / huaa| visANa saka [vizANaya] ghisanA, zANa para | visAha puM [vizAkha] kArtikeya / cddh'aanaa| visAhA strI [vizAkhA] nakSatra-vizeSa / eka visANi vi [viSANin] siiNgvaalaa| puM. | strii| eka vidyAdhara-kanyA / hAthI / siMghAr3A / RSabha nAmaka auSadha / visAhia vi [visAdhita] siddha kiyA gyaa|
Page #780
--------------------------------------------------------------------------
________________ visAhI-visohi saMkSipta prAkRta-hindI koSa 761 na. sNsiddhi| visUiyA strI [visUcikA] roga-vizeSa, visAhI strI [vaizAkhI] vaizAkha mAsa kI haijA / pUrNimA yA amAvasa / visUNiya vi [vizUnita] phUlA huaa| sUjA visi strI [de] kari-zArI, gaja-paryANa / / huA / kATA huaa| visi dekho bisi| visUra dekho visumara / visiTTha vi [viziSTa] pradhAna / vizeSa-yukta / visUra aka [khid] kheda krnaa| susabhya / yukta / vyatirikta / puM. dvIpakumAra- visUhiya puMna [viSNaghita] eka deva-vimAna / devoM kA uttara dizA kA indra / na. chaH | viseDhi strI [vizreNi] vidizA sambandhI dinoM kA upavAsa / diTThi strI [dRSTi zreNi, vakra rekhA / vi. vizreNi meM sthita / ahiNsaa| visesa saka [vi+zeSaya] guNa Adi dvArA visiTi strI [visRSTi] viparIta krama / dUsare se bhinna karanA, vizeSaNa se anvita visiNa vide] pracura romvaalaa| krnaa| visisa saka [vi + ziS ] vizeSaNa-yukta / visesa puna. [vizeSa] prabheda / bhinnatA / bheda / krnaa| asAdhAraNa, amuka, vyakti, khAsa / paryAya, visiha puM [vizikha] bANa, tIra / vi. zikhA- dharma, guNa / adhika / tilaka / sAhityazAstrarahita / prasiddha alaMkAra-vizeSa / vaizeSika-prasiddha visI dekho bisii| antya padArtha / "nnu [jJa] vizeSa jAnane visI strI [viMzati] bIsa, bIsa kA samUha / vAlA / dego a [ 'tas ] khAsa karake / visIa aka [vi + sad] kheda karanA / visesa puM [vizleSa pRthakkaraNa / visesaNa na [vizeSaNa] dUsare se bhinnatA nimagna honaa| batAnevAlA guNa Adi / visIiya vi [vizIrNa] jIrNa, truTita / na. jarjarita honaa| | visesaya puMna [vizeSaka] tilaka / visIla vi [vizIla] vybhicaarii| kharAba visesia vi [vizeSita] vizeSaNa-yukta kiyA svabhAvavAlA, virUpa AcaraNavAlA / huA, bhedita / atizayita / visujjha saka [vi + zudh] zuddhi krnaa| | visessa dekho viseraa| visuNiya vi [vizruta] vijJAta / visoga vi [vizoka] zoka-rahita / visutta vi [visrotas] pratikUla / kharAba, | visottiyA strI visrotasikA] vimArga gamana / duSTa cintana / zaMkA / visuttiyA dekho visottiyA / visopaga / puna [ de. viMzopaka] kaur3I kA visuddha vi [vizuddha] nirmala, nirdoSa / vizada, | visovaga / bIsavA~ hissA / ujjvala / puM. brahmadevaloka kA eka prtr|| visoha saka [vi + zodhay] zuddha karanA / visuddhi strI [vizuddhi] nirdoSatA, nirmltaa| nirdoSa banAnA / tyAga karanA / visumara saka [vi + smR] bhUla jaanaa| visoha vi [vizobha] zobhA-rahita / visurAviya vi [khedita] khinna kiyA huaa| visohaya vi [vizodhaka] zuddhi-kartA / visuva na [viSuvat] rAta aura dina kI | visohi strI [vizodhi] vizuddhatA / aparAdha - samAnatAvAlA kAla / ke yogya prAyazcitta / Avazyaka, sAmayika duSTa /
Page #781
--------------------------------------------------------------------------
________________ 762 / saMkSipta prAkRta-hindI koSa visohiya-vihaMga Adi SaTa karma / bhikSA kA eka doSa, jisa vissama aka [ vi +zram ] thAka lenA / doSavAle AhAra kA tyAga karane para zeSa vissama puM [vizrama] vizrAma / bhikSA yA bhikSA-pAtra vizuddha ho vaha doSa / | vissara saka [vi + sma bhuulnaa| koDi strI ['koTi] pUrvokta vizodhi-doSa | vissara vi [visvara] kharAba aavaajvaalaa| kA prkaar| vissasa saka [vi + zvas] vizvAsa karanA / visohiya vi [vizodhita] zuddha kiyA huaa| vissANiya vi [vizrANita] diyA huA / puM. mokss-maarg| vissAma dekho viisaam| vissa dekho visa = viz / vissAmaNa na [vizrAmaNa] aMga-mardana Adi vissa na [visra] apakva mAMsa Adi kI bU / / bhakti, vaiyAvRtya / vi. kaccI gandhavAlA / gaMdhi vi[deggandhin] | vissAra saka [vi+ sma] bhUla jaanaa| Amagandhi, apakva mAMsa ke samAna gNdhvaalaa| vissAra saka [vi + smAray ] vismaraNa vissa [vizva] uttarASAr3hA nakSatra kA adhiSThAtA | krvaanaa| deva / sa. sarva / pana. jagat / degi [jit vissAraNa na [visAraNa] vistAraNa / yajJa-vizeSa / kamma puM [degkarman] zilpI- | vissAva dekho visAya = vi + svAday / vizeSa, deva-vardha ki / degpura na. nagara vizeSa / | vissAvasu puM [vizvAvasu ] eka gandharva, deva bhUi puM [bhUti] prathama vAsudeva kA pUrva | vishess| bhavIya nAma / yamma dekho kamma / degvAia | vissAsa puM [vizvAsa] pratIti, zraddhA / paM| vAdika ] bha0 mahAvIra kA eka gaNa / | vismAhala puM [vizvAhala] aMga-vidyA kA degseNa puM [degsena bha0 zAntinAthajI kA pitA, | jAnakAra caturtha rudra-puruSa / eka rAjA / ahorAtra kA eka mahataM / dekho | vissua vi [vizruta] prasiddha / vIsa = vizva / vismari dekho visumri| vissaa (mA) dekho vimhaya = vismaya / visseNi / strI vizreNi, degNI] vissaMta dekho vIsaMta / visseNI ) niHzreNi, sIr3hI / vissaMtia na [vizrAntika] mathurA kA eka | vissesara puM [vizvezvara] kAzI meM sthita tIrtha / mahAdeva kI eka mUtti / vissaMda aka [vi + syand] TapakanA, jhrnaa| | vissoasiA dekho visottiA / cunaa| viha saka [vyadh] tAr3ana karanA / vissaMbha saka [vi+zrambha] vizvAsa karanA / | viha dekho visa = viSa / vissaMbha puM [vizrambha] vizvAsa, zraddhA / degghAi | viha puna [de] mArga / aneka dinoM meM ullaMghavi ['ghAtin] vizvAsa-ghAtaka / nIya mArga / aTavI-prAya mArga / vissaMbhara paM vizvambhara bhujaparisarpa kI eka | viha puna [vihAyas] aakaash| . jAti / mUSaka / indra / viSNu, nArAyaNa / viha puMstrI [vidha] bheda / puna. AkAza / vissaMbharA strI [vizvambharA] pRthivI / vihaI strI [de] baiMgana kA gAcha / vissaMbhiya vi [vizvabhRt jagat-pUraka / vihaMga puM [vihaGga] pakSI / NAha puM[degnAtha] visattha dekho vIsattha / garur3a pkssii| vissaddha dekho viisddh| vihaMga puM [vibhaGga] vibhAga, Tukar3A, aMza /
Page #782
--------------------------------------------------------------------------
________________ vihaMgama-vihavA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 763 dekho vibhNg| vihatthi puMstrI [vitasti] bAraha aMgula kA vihaMgama puM. pkssii| parimANa-vizeSa / vihaMja saka [vi+bhaJja ] bhAMganA, vinAza | vihadi strI [vidhati] vizeSa dhairya / vi. dhairykrnaa| rhit| vihaMjia vi [vibhakta] bA~TA huaa| vihanna / saka [vi+ han] mAranA / nAza vihaMDa saka [vi+khaNDaya] viccheda karanA, | vihamma karanA / atikramaNa karanA / vinAza karanA / vihamma vi [vidharman] bhinna dharmavAlA, vihaMDaNa vi [vibhaNDana] bhA~r3anevAlA, gAli- vibhinna, vilakSaNa / sUcaka / vihamma saka [vidharmaya] dharma-rahita karanA / vihaga puM. pakSI / hiva puM |degaadhip] garur3a vihamma na [vaidharmya] vidharmatA / trkshaastrpkssii| prasiddha, vaidharmya-dRSTAnta / vihaga puMna [vihAyas] AkAza / gai strI | vihammANA strI [vidharmaNA, vihanana] piidd'aa| [gati] AkAza meM gamana / AkAza meM gati vihaya [de] piMjita / kara sakane meM kAraNa-bhUta karma / vihaya vi [vihata] mArA huA / vinAzita / vihaTTa dekho vighaTTa / vihaya dekho vihaga = vihaga / / vihaTTia vi [vighaTTita] khaNDita, dvidhAbhUta / | vihaya dekho vihava - vibhava / vihaDa aka [vi+ ghaTa] niyukta honA / vihara aka [vi + ha] krIr3A karanA / rahanA / alaga honA / TUTa jAnA / saka. gamana krnaa| vihaDa saka [vi + ghaTaya] tor3anA, kholnaa| vihara saka [prati + IkS ] pratIkSA karanA / vihaDa dekho vihala = vihvala / vihara dekho vihAra / vihaDaNa na [vighaTana] alaga honaa| alaga viharaNa na [viharaNa] vihAra / karanA / kholnaa| viharia na [de] surata, saMbhoga / vihaDaNa puM [de] anartha / vihala aka [vi + haval ] vyAkula honA / vihaDapphaDa vi [de] vyAkula / tvarita / vihala dekho vihaDa = vi + ghaTa / vihaDA strI [vighaTA] vibhed| phATa-phuTa / vihala vi [viha bala] vyAkula, vyana / vihaDAva saka [vi + ghaTaya] viyukta karanA / vihala dekho viala = vikala / vihala vi [viphala] niSphala, asatya / alaga krnaa| vihaNa dekho vihanna / vihala saka [viphalay ] niSphala banAnA / vihaNu vi [de] saMpUrNa / vihalekhala , vi [viha valAGga] vyAkula vihaNNa na [de] pIjanA / vihalaMghala , zarIravAlA / vihatta dekho vibhtt| vihalla aka [vi + ru, vi + stR ? ] AvAja vihatti dekho vibhtti| karanA / saka. vistAra krnaa| vihattu dekho vihaNa kA saMkR. / vihalla puM. rAjA zreNika kA eka putra / vihattha vi [vihasta] vyAkula / kuzala / | vihava puM [vibhava] samRddhi, sampatti, aizvarya / viziSTa hAtha, kisI vastu se yukta hAtha / vihavaNa na [vidhavana] vinAza / kliib| | vihavA strI [vidhavA] jisakA pati mara gayA
Page #783
--------------------------------------------------------------------------
________________ 764 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vihavva-vihima ho vaha strii| vizeSa rUpa se dhAraNa krnaa| vihavva dekho vihava = vibhava / vihAra puM. vicaraNa, gati / krIr3A-sthAna / vihasa aka [vi + has ] vikasanA, khilanA, deva mandira / avasthiti / krIr3A / muni caryA, praphulla honA / hAsya karanA / sAdhvAcAra / bhUmi strI. svAdhyAya-sthAna / vihasAva saka [vi / hAsay ] hNsaanaa|| vicaraNa-bhUmi / krIr3A-sthAna / caitya kI vikasita krnaa| jagaha / vihasivvia vi [de] vikasita / vihAla dekho vihaaddi| vihassai dekho bihassai / vihAva dekho vibhAva = vi + bhAvaya / vihA aka [vi+bhA] zobhanA, camakanA / vihAvaNa na [vidhApana] krvaanaa| vihA saka [vi+hA] parityAga karanA / vihAvaNa na [vibhAvana] AlocanA / vihA a [vRthA] nirarthaka, vyartha mudhaa| vihAvarI strI [vibhAvarI] rAtri / vihA strI [vidhA] prakAra, bheda / | vihAvasu puM [vibhAvasu] sUrya / Aga / ravivihAdeg dekho vihaga = vihAyas / vAra / dekho vibhAvasu / vihAi vi [vidhAyin] kartA / vihAvia vi [vibhAvita] dRSTa, nirIkSita / vihAu vi [vidhAta] kartA, nirmAtA / paM. vihAvia vi [vidhAvita] ullasita, prasphu paNapanni-devoM ke uttara dizA kA indra / / rit| vihADa saka [vi + ghaTay ] viyukta karanA / vihAsa puM. upahAsa / vinAza karanA / kholanA / vihAsa / dekho vihasAva / vihADa vi [vighATa] vikaTa / vihAsAva vihADa vi [vihATa] prkaash-krtaa| vihi puM [vidhi] brhmaa| puMstro. prakAra / vihADaNa na [de] anartha / zAstrokta vidhAna / krama / rIti / AjJA / vihANa puM [de] vidhi, vidhAtA, daiva, bhAgya / / AjJA-sUcaka vAkya / vyAkaraNa kA sUtraprabhAta / pUjana / vizeSa / krm| hAthI ko khAne kA anna / vihANa na [vidhAna zAstrokta roti / daiva / nIti / sthiti, maryAdA / kRti, nirmANa / prakAra / vyAkaraNokta vidhi karaNa / degnnu vijJa] vidhi kA jAnakAra / vizeSa / avasthA-vizeSa / rIti / krama / / degvayaNa na. [degvacana] / degvAya puM [degvAda] vihANa na [vihAva] parityAga / vidhi-vAkya, vidhyupadeza / vihANiya (apa) vi [vidhAyina] kartA / / vihia vi [vihita] kRta / anuSThita / ceSTita / vihAya aka [vi + bhA] zobhanA / prakAzanA / zAstrokta / vihAya puM [vighAta] aMta / virodhii| vihiMsa saka [vi + hiMs ] vividha upAyoM se vihAya dekho vibhaag| mAranA, vadha karanA / vihAya vi [vibhAta] prakAzita / na. prabhAta / vihisa vi. hiMsA karanevAlA / vihAya dekho vihaga = vihAyas / vihiMsaga vi [vihiMsaka] vadha karanevAlA / vihAya vihA = vi + hA kA saMkR. / | vihiMsA strI. vizeSa hiMsA / vividha hiMsA / vihAya (apa) dekho vihia / vihiNNa vi [vibhinna] judA / khaNDita / vihAra saka [vi+dhAray ] apekSA karanA / | vihima na [de] jaMgala /
Page #784
--------------------------------------------------------------------------
________________ vihimihiya-vIiMgAla saMkSipta prAkRta-hindI koSa 765 vihimihiya vi [de] vikasita / se zarIra kI sajAvaTa / vihiyavva dekho vihe = vi + dhA kA kR. / vihUsia vi [vibhUSita] vibhUSA-yukta / vihivilla saka [vi+racay ] banAnA / / vihe saka [vi + dhA] karanA / banAnA / vihINa vi [vihIna] vajita / tyakta / viheDa saka [vi + heTaya] mAranA / hiMsA vihIra saka [prati + IkSa ] pratIkSA krnaa| karanA / pIr3A krnaa| vihIra vi [pratIkSa] pratIkSA krnevaalaa| viheDaya vi [viheTaka] anAdara-kartA / vihIsaNa dekho vibhiisnn| viheDhaNA strI [viheThanA] piidd'aa| vihIsiyA dekho vibhiisiyaa| vihoDa saka [tADaya] tAr3ana karanA / vihu puM [vidhu] candra / viSNu / brahmA / zaMkara, | vihoya (apa) dekho vihava / mahAdeva / vAyu / kapUra / vI dekho vi = api, vi / vihua vi [vidhuta] kampita / unmuulit| | vIa saka [vIjaya] havA DAlanA, paMkhA tyakta / krnaa| vihuDua puM [de] rAhu, graha-vizeSa / vIa vi [de] vidhura, vyAkula / tatkAla usI vihuNa saka [vi + dhU] kaeNpAnA / dUra krnaa| samaya kaa| tyAga karanA / pRthag karanA / vIa dekho bIa = dvitIya / vihuNaNa na [vidhUnana] dUrIkaraNa / paMkhA / vIa vi [vIta] vigata, naSTa / degkamha na vihuNiya vi [vidhUta] dekho vihua / [degkazma ?] gotra-vizeSa / puMstrI. usa gotra vihura vi [vidhura] vikala, vyAkula, pIDita / meM utpanna / 'dhUma vi. dveSa-rahita / degbbhaya, kSINa / visadRza, vilakSaNa, viSama, vizliSTa, "bhaya na. sindhusauvIra deza kI prAcIna rAjaviyukta / na. vihvltaa| dhAnI / vi. bhaya rahita / degmoha vi, mohavihurAia vi [vidhurAyita] vyAkula banA | rahita / "rAga, rAya vi. rAga-rahita / huaa| degsoga puM [degzoka] eka mahAgraha / degsogA vihurijjamANa vi [vidhurAyamANa] vyAkula | strI [degzokA] salilAvatI nAmaka vijaya. bntaa| prAnta kI raajdhaanii| vihurIkaya vi [vidhurIkRta] vyAkula kiyA vIajamaNa dekho bIajamaNa / vIaNa na [vIjana] paMkhA se havA karanA / huaa| vihula dekho vihur| strIna. paMkhA / strI. degnnii| vihalla viviphallA khilA huaa| utsAhI / | vIAviya vi [vIjita] jisako paMkhA se vihUa vi [vidhUta] kampita / varjita / dekho | havA karAI gaI ho vaha / vidhUya, vihua / vIi puMstrI [vIci] taraMga / AkAza / saMprayoga, vihUi dekho vibhuui| sambandha / pRthag-bhAva, judAI / degdavva na vihUNa dekho vihunn| [degdravya] pradeza se nyUna dravya, avayava-hInavihUNa dekho vihiinn| vastu / vihUNaya na [vidhUnaka] paMkhA / vIi strI [vikRti virUpa kRti, duSTa kriyaa| vihUsaNa dekho vibhuusnn| vi. duSTa kriyAvAlA / dekho vigi| vihUsA strI [vibhUSA] zobhA / alaMkAra Adi vIiMgAla vi [vItAGgAra] rAga-rahita /
Page #785
--------------------------------------------------------------------------
________________ 766 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vIikvaMta-vIraNa vIikta vi [vyatikrAnta] vyatIta / jisane vImaMsa saka [ vi + mRz, mImAMs ] vicAra ullaMghana kiyA ho vaha / karanA, paryAlocana krnaa| vIikkama saka [vyati + kram] ullaMghana | vImaMsaya vi [vimarzaka] vicArakartA / krnaa| vIra puM. bhagavAn mahAvIra / chanda-vizeSa / vIimissa vi [vyatimizra] mizrita / sAhitya-prasiddha eka rasa / vi. parAkramI / vIiya vi [vIjita] jisako havA kI gaI ho | puna. eka deva-vimAna / na. vaitADhya parvata kI vh| uttara zreNI meM sthita eka vidyAdhara-nagara / vIivaya aka [vyati + vraj ] paribhramaNa degkaMta puM. [degkAnta] eka deva-vimAna / degkaNha karanA / gamana karanA / saka. ullaMghana krnaa| puM [kRSNa] rAjA zreNika kA eka putra / vII strI. dekho vIi = vIci / degkaNhA strI [kRSNA rAjA zreNika kI eka vII a [vivicya] pRthag hokara / patnI / "kUDa puna ['kUTa] eka deva-vimAna / vII a [vicintya] cintana karake / gata puMna. eka dev-vimaan| "jasa puM. vIIvaya dekho viiivy| ["yazas] bha0 mahAvIra ke pAsa dIkSA lenevAlA vIci dekho vIi = vIci / eka rAjA / jjhaya puMna [dhvaja] eka devavIci strI [de] laghu rathyA, choTA muhallA / vimAna / dhavala puM. gujarAta kA eka rAjA / vIja dekho vIa = vIjaya / degnihANa na ["nidhAna] sthAna-vizeSa / vIjaNa dekho viiann| ppabha na [prabha] eka deva-vimAna / bhadda puM vIjiya dekho viiiy| [degbhadra] bha0 pArzvanAtha kA eka gaNadhara / maI vIDaga strI [degmatI] eka cor-bhginii| deglesa puna [deglezya] eka devavimAna / "vaNNa puna vIDaya puM [vIDaka] ljjaa| [degvarNa eka deva-vimAna / degvaraNa na. prativIDia vi [vIDita] lajjita / subhaTa se yuddha kA svIkAra / "varaNI strI. vIDiA strI [vITikA] sajAyA huA pAna / | pratisubhaTa se prathama zastra-prahAra kI dekho biiddii| yAcanA / degvalaya na. vIratva-sUcaka kdd'aa| vIDha dekho piiddh| degvirAlI strI [degbirAlI] vallI-vizeSa / vINa saka [vi + cAraya] vicAra krnaa| degsiMga puMna ["zRGga] / degsiTa puMna [degsRSTa] degvINa dekho piinn| donoM deva-vibhAna / degseNa puM [degsena] eka vINaNa na [de] prakaTa karanA / vidita krnaa|| vIra yAdava / 'seNiya puna [degsainika, vINA strI. vAdya-vizeSa / 'yariNI strI "zreNika] / vitta puMna [degAvarta] devavimAna[degkarI] vINA niyukta dAsI / vAyaga vi vizeSa / saNa na ["Asana] nIce paira rakhakara [degvAdaka] vINA bajAnevAlA / siMhAsana para baiThane ke jaisA avasthAna / vIta dekho vIa = viit| degAsaNiya vi [degTsanika] vIrAsana se baiThane vItikaMta, dekho vIikvaMta / vaalaa| vItikvaMta vIraMgaya puM [vIrAGgada] bha0 mahAvIra ke pAsa vItivaya ) dekho viiivy| dIkSita eka rAjA / eka rAjakumAra / vItIvaya / | vIraNa strIna. khasa tRNa, uzIra / vIDaya dekho biiddg|
Page #786
--------------------------------------------------------------------------
________________ vIralla - buMda vIralla puM. zyena pakSI / vIria puM [vIrya ] bha0 pArzvanAtha kA eka muni saMgha / bha0 pArzvanAtha kA eka gaNadhara / puMna. zakti | Atma-bala / parAkrama / eka deva | vimAna / zarIra sthita eka dhAtu / teja / vIruNI strI. parva - vanaspati- vizeSa / saMkSipta prAkRta-hindI koSa vIruttara vaDisaga puMna [vIrottarAvataMsaka ] eka deva - vimAna | areer strI [vIrudhA] vistRta latA / vIlaNa vi [de] picchila, snigdha / vIlaya dekho bIlaya | vIlI strI [de] taraMga / vIthI, zreNI / vIvAha dekho vivAha = vivAha / vAhi vi [vaivAhika ] vivAha-sambandhI | vIvI strI [de] taraMga | vIsa dekho vissa = visra | vIsa dekho vissa = vizva | urI strI [degpurI] nagarI-vizeSa | degsaa vi [degsRj] jagatkartA / degseNa puM[degsena] cakravartI rAjA / puM. ahorAtra kA 18 vA~ muhUrta / 767 | vIsa raNAlu vi [ vismartR] bhUla jAnevAlA / vIsava (apa) saka [ vi + zramay ] vizrAma karavAnA | vIsasa dekho vissasa / vIsA [visrasA] svabhAva, prakRti / vIsasiya vi [vaitrasika] svAbhAvika | vImA dekho vIsai / vIsA strI [vizvA ] pRthivI, dharatI / vIsANa puM [ viSvANa ] AhAra, bhojana / vIsa strI [viMzati ] bIsa / 'ma vi. vIsai bIsavA~ / na. nava dinoM kA upavAsa | 'hA a ["dhA] bIsa prakAra se | vIsaMta vi [vizrAnta ] vizrAma prApta / vIsaMdaNa na [visyandana] dahI kI tara aura ATe se banatA eka prakAra kA khAdya / vIsaMbha dekho vissaMbha | vIsajja dekho vIsajja = visajja / ater fa [vizvasta ] vizvAsa-yukta / vIsaddha [vizrabdha] vizvAsa-yukta / vIsama dekho vissama = vi + zram / vIsama dekho vissama = vizrama | vIsama dekho vIsa-ma | vIsara dekho vissara = vi + smR / vIsara dekho vissara = visvara / vIsAma puM [ vizrAma ] virAma | cAlU kriyA kA aMta | vIsAya dekhI visAya = vi + svAday / vIsAra dekho vissAra = vi + smR / vIsAla saka [mizray ] milAnA / vIsAva~ (apa) dekho vIsAma / vIsAsa dekho vissAsa / vIsiyA strI. [vizikA ] bIsa saMkhyAvAlA / vIsu na [ de] yutaka, pRthag / vIsuM a [viSvak ] saba ora se / samastapana / vIsaMbha dekho vIsaMbha = vi + zrambh / vasuMbha a [] pRthaga honA / Maa art | dekho visedi / vIseDha vINa vIhi puMna [hi ] dhAnya- vizeSa | vIhi strI [ vIthikA, thI ] mArga | vIhiyA zreNI / kSetra bhAga / bAjAra / vohI vua avi [] bunA huA / bunavAyA huA / vi [vRta] prArthita / prArthanA Adi niyukta | veSTa | vuiya vuiya vi [ ukta ] kathita / vuMja (?) saka [ ud + namay ] U~cA karanA / jarat strI [vRntA] baiMgana kA gAcha / vRMda dekho vaMda = vRnda /
Page #787
--------------------------------------------------------------------------
________________ 768 saMkSipta prAkRta-hindI koSa buMdAraya-vuddha vRMdAraya dekho vaMdAraya / | vuTTa aka [vyut + sthA] khar3A honaa| vRMdAvaNa dekho vidvnn| vuTTha vi [vRSTa] barasA huaa| na. vRSTi / buMdra dekho vaMdra / vuTThi dekho viTThi = vRSTi / 'kAya puM. barasatA vukka dekho bukka = de| jala-samUha / vukkaMta vi [vyutkrAnta] atikrAnta, gujarA | degvuDa dekho puDa = puTa / huaa| vidhvasta / niSkrAnta / dekho vokkNt| vuDDha aka [vRdha] bar3hanA / vukkaMti strI [vyutkrAnti] utpatti / vuDDha saka [vardhaya] bar3hAnA / vukkama puM vyutkrama] vRddhi / utpatti / / vuDa Dha vi [vRddha] bUr3hA / bar3A, mahAn / vRddhi. . vukkasa saka [vyut + kRS] pIche khIMcanA, prApta / anubhavI, kuzala / paMDita / nibhRta, vApasa lauttaanaa| zAnta, nirvikAra / puM. tApasa / eka jaina vukkAra dekho bukkaar| muni / tta, degttaNa na [degtva] bur3hApA / vukkAra saka (de. baGkAraya] garjana krnaa| vAi puM[degvAdin] siddhasena divAkara ke vuggaha puM [vyudgraha] kalaha / lar3AI / DAkA / guru / degvAya puM[degvAda] kiMvadantI / sAvaga bahakAva / mithyAbhiniveza / puM [degzrAvaka] brAhmaNa / Nuga vi [Anuga] buggahaa vi [vyugrAhaka] kalaha-kAraka / / vRddha kA anuyaayii| vuggahia vi [vyudgrahika] klh-smbndhii| vuDDha vi [de] vinaSTa / buggAha saka [vyud + grAhay] bahakAnA / vuDhi strI. [vRddhi] / bar3hAva / abhyudaya / vucca dekho vaya = vac / samRddhi / vyAkaraNa-prasiddha aikAra Adi vargoM vaccamANa vi [ucyamAna] jo kahA jAtA ho| kI eka sNjnyaa| samUha / kalAntara, sUda / buccA a [uktvA ] kaha kara / oSadhi-vizeSa / puM. gandhadravya-vizeSa / 'kara buccha dekho vaccha = vRkSa / vi. vRddhi-kartA / degdhammaya vi [dharmaka] vuccha dekho voccha / bar3hanevAlA / degma vi [degmat] vRddhivAlA / vaccha dekho vocchiNd| vuNaNa na [de] bunnaa| vRcchiNNa dekho vucchinna / vuNiya vi [de] bunA huaa| vucchitti dekho vocchitti / vuNNa vi [de] bhIta, trasta / udvigna / vacchinna vi[vyucchinna, vyavacchinna] apagata, vutta vi [ukta] kathita / / haTA huA / vinaSTa / na. lagAtAra caudaha | vutta vi [upta] boyA huaa| dinoM kA upavAsa / vutta na [vRtta] chanda, padya / dekho vaTTa = vRtta / vucchea dekho vocchea| degvutta dekho putt| vuccheyaNa dekho voccheyaNa / vuttaMta puM [vRttAnta] hakIkata / vuja aka [tras] DaranA / dekho voja / vutti dekho vatti = vRtti / vajaNa na [de] sthagana, AcchAdana / vuttha vi [uSita] basA huA / rahA huaa| vujhaMta vi [uhyamAna] pAnI ke vega se khoMcA | vuda dekho vua = vRta / jAtA / baha jAtA / dekho vaha = vaha / vudAsa puM [vyudAsa] nirAsa / vujjhaNa dekho vujnn| vudi dekho vai = vRti| vuna (apa) dekho vacca = vraj / vuddha dekho vuDr3ha = vRddha /
Page #788
--------------------------------------------------------------------------
________________ buddhi-vearaNI saMkSipta prAkRta-hindI koSa 769 vuddhi dekho vuDDhi / maithuna kI icchA hotI hai| AcArAMga Adi vuppaMta vi [upyamAna] boyA jaataa| jaina-grantha / vijJa / 'va vi [degvat] / degvi, vuppAya saka [ vyut + pAday ]vyutpanna karanA, degviu vi [degvid] vedoM kA jAnakAra / hoziyAra krnaa| degvatta na [degvyakta] caitya-vizeSa / vitta na vuppha na [de] zekhara, ziraHsthita / [varta] dekho degvtt| vubbha vaha = vaha. kA karmaNi rUpa / vea na [vedya] sukha tathA duHkha kA kAraNa-bhUta vubbhamANa dekho vujjhamANa / karma / 'vura dekho pur| vea puM [vega] zIghra gati, daur3a, tejii| 'vurisa dekho purisa = puruSa / pravAha / retas / mUtra Adi niHsAraNa-yantra / vullAha puM [de] azva kI eka uttama jAti / saMskAra-vizeSa / vusaha dekho vsbh| veaMta puM [vedAnta] upaniSad kA vicAra vusi strI [vRSi] muni kA Asana / rAi, __karanevAlA darzana-vizeSa / rAia vi [degrAjin] saMyamI, sAdhu / dekho veaga vi [vedaka] bhoganevAlA / na. samyaktva busi, vusii| kA eka bheda / vi. samyaktva-vizeSavAlA si vi [vRSin] saMvigna, sAdha, sNymii| jIva / degchahiya vi [chinnavedaka] jisakA vusima vi [vazya] adhIna honevaalaa| puruSa-cihna Adi kATA gayA ho vaha / vusI strI [vaSI] muni kA Asana / degma vi | veaccha na [vaikakSa] chAtI meM yajJopavIta kI [degmat] saMyamI, sAdhu / dekho busi / taraha pahanA jAtA vastra, mAlA Adi / bandhavussagga dekhoM viosgg| vizeSa, markaTa-bandha / kandhe ke nIce lttknaa| vUDha dekho vuDDha = vRddha veaDa saka [khaca] jdd'naa| bUDha vi [vyUDha] dhAraNa kiyA huA / DhoyA veaDia vi [de] phira se boyA huaa| huA / bahA huaa| upacita, puSTa / niHsRta / veaDia puM [de. vaikaTika] motI veghanevAlA vUNaka puMna [de] bAlaka / zilpI, jauhrii| vUya vi [de] bunA huA / dekho vaa = (de)| | veaDDi dekho viaddddi| vaha puna [vyaha] yuddha ke lie kI jAto sainya veaDDha na [de] bhilAvA~ / kI racanA-vizeSa / samUha / veaDDha puM [vaitAThya] parvata-vizeSa / ve dekho vai = vai / veaDDha na [vaidagdhya] vidagdhatA / ve aka [vi + i] naSTa honA / veaNa na [vetana] majUrI kA mUlya, tanakhAha / ve / saka [vye] saMvaraNa karanA / veaNA dekho viannaa| veaNijja / vi [vedanIya] bhogane yogya / vea saka [veday ] anubhava karanA / bhoganA / veaNiya J na. sukha-duHkha Adi kAraNa-bhUta jaannaa| karma / vea aka [vi + eja vizeSa kA~panA / veaya dekho veag| vea aka [vep ] kAMpanA / vearaNI strI [vaitaraNI] nrk-ndii| paramAvea [veda] Rgveda Adi zAstra-grantha / dhArmika devoM kI eka jAti, jo vaitaraNI kI mohanIya karma kA eka bheda, jisake udaya se vikurvaNA karake usameM naraka-jIvoM ko DAlatA vea|
Page #789
--------------------------------------------------------------------------
________________ 770 saMkSipta prAkRta-hindI koSa vealla-veMTalI hai| vidyA-vizeSa / veia dekho vevia = vepita / vealla dekho veilla = vicakila / / veia vi [vaidika] ved-sNbndhii| vedoM kA vealla vi [de] mRdu / na. asAmarthya / jaankaar| vealla na [vaikalya] vyaakultaa| veia vi [vegita] veg-yukt| veasa puM [vetasa] beMta kA per3a / veia vi [vyejita] kampita / kapAyA huA / veAgaraNa vi [vaiyAkaraNa] vyAkaraNa-sambandhI, | veiA strI [de] panIhArI / saMdeha-nirAkaraNa se sambandha rkhnevaalaa| veiA strI veidikA] pariSkRta bhUmi-vizeSa, veAra saka [de] tthgnaa| cautarA / aMgUThI / varjanIya pratilekhana kA eka veAraNiya vi [vaidAraNika] vidAraNa se | bheda, pratyupekSaNA kA eka doSa / utpanna / veija aka [vi+ eja] kA~panA / veAraNiya vi [de] pratAraNa-sambandhI, Thagane | veiddha vi de] U~cA kiyA huA / visaMsthula / se utpanna / Aviddha / zithila / veAraNiya vi [vaicAraNika] vicAra-saMbaMdhI / veilla dekho viailla / veAria vi [de] ThagA huA / puM. kesh| ve uMTha dekho vekuNtth| veAla paM vetAla] vikRta pizAca, preta / veuTTiyA strI [de] punaH punaH / chanda-vizeSa / veuvva dekho viuvva = vi+kR, kurva / veAla vi [de] andhA ! puM. aMdhakAra / veuvva vi [vaikriya] vikRta / dekho viuvva = vaikriya / 'laddhi strI [labdhi] vaikriya zarIra veAlaga vi [vidAraka vidAraNa karttA : utpanna karane kA sAmarthya / veAlaga na [vidAraNa ciirnaa| veuvvia vi [vaikriya, vaikriyika, vaikurvika] veAli puM [vaitAlin ] stuti-pAThaka / aneka svarUpoM aura kriyAoM ko karane meM samartha veAlia dekho viaalia| zarIra / vaikriya zarIra banAne kI zaktivAlA / veAliya vi vaikriya] vikriyA se utpanna / vikUrvaNA se banAyA huA / vaikriya zarIravAlA, veAliya vi (vaikAlika] vikAla-sambandhI, vaikriya zarIra se saMbaMdha rakhanevAlA / vibhUSita / aparAhna meM banA huaa| laddhia vi [deglabdhika] vaikriya zarIra. veAliya na [vidAraka vidAraNa-kriyA / utpanna karane kI zaktivAlA / samugdhAya veAliya dekho vaiAlia / puM[samudghAta] vaikriya zarIra banAne ke lie veAliyA strI (tAlikI] vINA-vizeSa / | Atma-pradezoM ko bAhara nikaalnaa| veAlI strI [vaitAlI] vidyA-vizeSa, jisake | veuvviyA strI [de] punaH punaH / prabhAva se acetana kATha bhI uTha khar3A hotA | veMkaDa puM [veGkaTa] dakSiNa deza meM sthita eka hai-cetana kI taraha kriyA karatA hai / nagarI- | parvata / 'NAha ["nAtha] viSNu kI veMkaTAdri vizeSa / para sthita mUrti / vei strI (vedi] pariSkRta bhUmi-vizeSa, | veMgI strI. [de] bAr3avAlI / cautraa| veMjaNa dekho vaMjaNa / vei vi [vedina] jaannevaalaa| anubhava veMTa dekho viMTa - vRnta / karanevAlA / veMTala dekho viNttl| ceia vi (vedita] ajubhUta / jJAta / | veMTalI dekho vittliaa|
Page #790
--------------------------------------------------------------------------
________________ veMTiA-veDuria saMkSipta prAkRta-hindI koSa 771 veMTiA dekho vittiyaa| ke adhiSThAtA deva / eka anuttara devavimAna veMDa puM [vetaNDa] hAthI / dekho veyaMDa / kA nivAsI deva / jaMbU-mandara ke uttara veMDhasurA strI [de] kaluSa madirA / rucaka parvata kA eka zikhara / vi. pradhAna / veMDhi puM [de] pazu / vejayaMtI strI [vaijayantI] dhvajA / SaSTha baladeva veMDhia vi [de] veSTita, lapeTA huA / kI mAtA / aMgAraka Adi mahAgrahoM kI ekaveMbhala dekho vibhl| eka agrmhissii| pUrva rucaka para rahanevAlI vekakkha dekho veacch| eka dikkumArI devI / vijaya-vizeSa kI vekacchiyA / dekho vegacchiyA / rAjadhAnI / eka vidyAdhara-nagarI / rAmacandra jI vekacchI / kI eka sabhA / bhagavAn padmaprabha kI dIkSAvekillia na [de] cabI huI cIja ko phira . zibikA : uttara aMjanagiri kI dakSiNa dizA se cbaanaa| meM sthita eka pusskrinnii| pakSa kI AThavIM vekaMTha puM [vaikuNTha] viSNu, nArAyaNa / devA- . rAtri / bha0 kunthunAtha kI diikssaa-shibikaa| dhIza / garuDa pakSI / arjaka vRkSa, sapheda barbarI vejja vi[vedya]bhogane yA anubhava karane yogya / kA gAcha / viSNu kA dhAma / puna. mathurA kA / vejja puM vidya] cikitsaka / vRkSa-vizeSa / vi. eka vaiSNava tIrtha / paNDita / degsattha na [degzAstra] cikitsAvega dekho vea = vega / degvaI strI [degvatI] | zAstra / eka nadI / "vaMta vi ["vat] vegvaalaa| vejjaga / na [baMdyaka] cikitsA-zAstra / vegaccha dekho veacch| vejjaya / vaidya-karma / vegacchiyA ) strI [ vaikakSikA, kSA] vejjha vi vedhya] godhane-yogya / vegacchI uttarAsaMga / ve? dekho veddh| vegaDa strIna [de] eka taraha kA jhaaj| veTaNaga [veSTanaka] sira para bA~dhI jAtI vegara puM (de] drAkSA, loMga Adi se mizrita eka pagar3I / kAna kA eka AbhUSaNa / cInI Adi / veTThayA dekho vitttthaa| vegunna dekho vaiguNNa / veTTi dekho viTThi / vegga dekhA viagg| veTThida (zau) veDha kA bhUkR. / vegga dekho veg| veDa de] dekho bedd| veggala vi [de] dUra-vartI / veDaia puM [de] vyApArI / vecitta dekho vicitt| veDaMbaga dekho viddNbg| vecca dekho vicca = vi + ay / veDasa puM [vetasa] beMta kA gAcha / veccha' dekho via = vid / veDia paM de] maNikAra, jauhrii| vecchA dekho vegcchiyaa| degsutta na [degsUtra] veDikilla vi [de saMkaTa, kamacaur3A / upavIta kI taraha pahanI jAtI saaNklii| veDisa dekho veDasa / vejayaMta puna (vaijayanta] eka anuttara deva- veDubaka , vi [de| nRpAdi kula meM utpanna / vimAna / jaMbU-dvIpa, lavaNa samudra, dhAtakIkhaNDa, veDabaga / kAloda samudra, puSkaravara dvIpa tathA puSkaroda veDujja / dekho verulia / samudra kA dakSiNa dvAra / puM. upayukta dvAroM | veDaria ,
Page #791
--------------------------------------------------------------------------
________________ 772 saMkSipta prAkRta-hindI koSa veDulla-vema veDulla vi [de] garvita / | veNNA strI [vennA] nadI-vizeSa / 'yaDa na veDDha dekho veDha = veSTa / [degtaTa] nagara-vizeSa / veDDhaya puM [veSTaka chanda-vizeSa / veNhu dekho vinndd| veDha saka [veST] lpettnaa| vetAlI strI [de] taTa, kinArA / glii| veDha puM [veSTa] chanda-vizeSa / lapeTana / eka | vetta na [de] svaccha vastra / vastu-viSayaka vAkya-samUha, varNana-grantha / vetta puM [vetra] beMta kA gAcha / 'saNa na veDha dekho pIDha / [degAsana] beMta kA banA huA Asana / veDhima vi [veSTima] veSTana se banA huaa| vettavva vi [vettavya] jAnane-yogya / puMstrI. khAdya-vizeSa / vettia puM [vaitrika] dvArapAla, cpraasii| veNa puM [de] nadI kA viSama ghATa / veda dekho vea = vedaya / veNa (apa) dekho vayaNa = vacana / veda dekho vea% veda / veNaia na [vainayika] vinaya, namratA / mithyA- | vedaMta dekho veaMta / tva-vizeSa, sabhI devoM aura dharmoM ko satya | vedaka / dekho veaga / mAnanA / vi. viny-sNbndhii| vinaya-vAdI / / degvAda puM. vinaya ko hI mukhya mAnanevAlA vedaNA dekho viannaa| darzana / vedabbhI strI [vaidarbhI] pradyumna kI eka strii| veNaigI / strI [vainayikI] vinaya se prApta vedasa (zau) dekho veddis| veNaiyA ) honevAlI buddhi / / vedi dekho vei = vedi| veNaiyA strI [vaiNakiyA] lipi-vizeSa / / vediga puM [vaidika] eka ibhya manuSya-jAti / veNA strI. sthUlabhadra kA eka bhginii| vedisa na [vaidiza] vidizA kI tarapha kA veNi strI [veNI] bAloM kI gUMthI huI cottii| nagara / vAdya-vizeSa / gaMgA aura yamunA kA saMgama- | veduliya dekhA veruliya / sthAna / "vaccharAya puM [degvatsarAja] eka | vedUNA strI [de] lajjA / raajaa| vedesiya dekho videsia| veNia na de] vacanIya, lokApavAda / vedeha puM [vaideha] eka ibhya manuSya-jAti / veNI strI. dekho venni| dekho vaideha / veNu puM. bA~sa / eka rAjA / baMsI / degdAli puM. | vedehi puM [videhin] videha deza kA rAjA / suparNakumAra devoM kA uttaradizA kA indra / | vedhamma dekho vaidhamma / degdeva puM. suparNakumAranAmaka deva-jAti kA | vedhavva dekho vehvv| dakSiNa dizA kA indra / deva-vizeSa / garuDa- | veppa vi [de] bhUta Adi se gRhIta, pAgala / pakSI / degyANujAya puM [ kAnujAta] gaNita- | veppua na [de] bacapana / vi. bhUtAviSTa / zAstra kA dvitIya yoga, jisameM candra, sUrya vephalla na [vaiphalya] nissphltaa| aura nakSatra vaMzAkAra se avasthAna karate haiM / vebbhala vi [viha vala] vyAkula / veNuNAsa / puM [de] bhramara / vebbhAra / puM [vaibhAra] rAjagRhI ke samIpa veNusAa / vebhAra ) kA eka pahAr3a / veNNa vi [de] aakraant| J vema dekho vemaya /
Page #792
--------------------------------------------------------------------------
________________ vema-veluka saMkSipta prAkRta-hindI koSa 773 vema [veman] tantuvAya kA eka upkrnn| vaiDUrya ratnavAlA / degmaya vi [degmaya] vaiDUrya vemaNassa na [vaimanasya] bhItarI dveSa, diintaa| ratnoM kA banA huaa| vemaya saka [bhaJja ] bhAMganA, todd'naa| veroyaNa dekho vairoaNa = vairocana / vemAua ) vi [vaimAtRka] vimAtA kI vela na [de] dA~ta ke mUla kA mAMsa / vemAuga / saMtAna / velaMdhara puM [velandhara] eka deva-jAti, nAgavemANi puMstrI [vimAnin] vimAna-vAsI rAja-vizeSa / parvata-vizeSa / na. nagara-vizeSa / devatA, uttama deva-jAti / degnninnii| / velaMdhara puM [vailandhara] velandhara-sambandhI / vemANia puM [vaimAnika] eka uttama deva- velaMba puM [velamba] vAyukumAra nAmaka devoM ke jAti, vimAnavAsI devatA / dakSiNa dizA kA indra / pAtAla-kalaza kA vemAyA strI [vimAtrA] aniyata parimANa / / adhiSThAtA deva-vizeSa / vemmi kri [vacmi] maiM kahatA huuN| velaMba ' [de. viDamba] viDambanA / vi. viDaveyaMDa puM [vetaNDa] hastI / dekho veNdd| mbnaa-kaark| veyAvacca / na [vaiyAvRttya, vaiyApatya] | velaMbaga puM [viDambakra] vidUSaka / vi. viDaveyAvaDiya / sevA, zuzrUSA / mbanA krnevaalaa| vera na [vaira] zatrutA / velakkha na [velakSya] ljjaa| vera na [dvAra] drvaajaa| velaNaya na [de. vIDanaka] lajjA / puM. lajjAveragga na [vairAgya] virAgatA, udAsInatA / | janaka vastu ke darzana Adi se utpanna honeveraggia vi [vairAgyika] vairAgya-yukta / / vAlA eka rs| veranja na [vairAjya] vairi-rAjya / rAjA velava saka [upA+labh ] upAlambha denaa| vidyamAna na ho vaha rAjya / pradhAna Adi kaMpAnA / vyAkula karanA / vyAvRtta karanA / rAjA se rikta rahate hoM vaha rAjya / velava saka [vazca ] ThaganA / pIr3A karanA / verattiya vi [vairAtrika rAtri ke tRtIya pahara velA strI. [de] dA~ta ke mUla kA mAMsa / kA smy| velA strI. samaya / jvAra, samudra ke pAnI veramaNa na [viramaNa] virAma, nivRtti / kI vRddhi / samudra kA kinArA / maryAdA / vAra / verADa puM [vairATa] alavara tathA usake 'ula na [degkula] jahAjoM ke Thaharane kA cAroM ora kA pradeza / sthAna / degvAsi puM [degvAsin] samudra-taTa ke verAya (apa) puM [virAga] vairAgya, udA samIpa rahanevAlA vAnaprastha / siintaa| velAia vi [de] mRdu / garIba / veri / dekho viri| velAva ( apa ) saka [vi + lambaya ] derI veria krnaa| verija vi [de] asahAya, ekaakii| na. | velilla vi [velAvat velA-yukta / shaaytaa| velI strI [de] nidrAkarI ltaa| ghara ke cAra verulia puna [veDUrya] ratna kI eka jAti / koNoM meM rakhA jAtA choTA stambha / vimAnAvAsa-vizeSa / zakra Adi indroM kA | vela dekho vennu| eka AbhAvya vimAna / mahAhimavanta parvata | velu [de] cora / musala / yA rucaka parvata kA eka zikhara / vi. / velaMka vi [de] virUpa, kharAba, kutsita /
Page #793
--------------------------------------------------------------------------
________________ 774 veluga na [ veNuka] bela kA gAcha yA veluya phala / bA~sa bA~sakarilA, vanaspati } vizeSa | veluria dekho verulia / velulia } saMkSipta prAkRta-hindI koSa velUNA strI [de] lajjA / vella aka [vell] kA~panA / leTanA / saka. kaMpAnA / preranA / vella aka [ram ] krIr3A karanA / vella puM [de] keza / pallava | vilAsa / kAmapar3A | vi. mUrkha | na. dekho vellaga | vellaga na [de] Upara se DhakI huI eka taraha kI gAr3I / gAr3I ke Upara kA talA / vellaNa na [ vellana] preraNA / vellaya dekho vellaga | vellaria puM [de] keza, bAla / vellariA strI [de] vallo, latA / vellarI strI [ de] vezyA, vArAMganA / vellavir dekho vellia vellavivi [de ] vilie, potA huA / vallo I vellahala vi [de] komala / vilAsI / vellahalla sundara / vellA strI [de. vallI ] latA, vellAlaa vi [de] saMkucita | velli dekho valli / vellia vi [ vellita ] prerita / ka~pAyA huA / vellI dekho velli / aar [a] kA~panA / vajjhana [ vaivAhya ] zAdI | daNNana [vaivarNya ] phIkApana | veva puMna [veka] roga-vizeSa, kampa / vevAia vi [de] ullAsa-prApta | vAhivi [vaivAhika ] sambandhI, vivAha sambandhavAlA / veviavi [ vepita ] kampita / puM. eka naraka veluga- vesa vADiya sthAna | vevva a [ de] AmantraNa sUcaka avyaya / vevva a [de] ina arthoM kA sUcaka avyaya - Pag bhaya / vAraNa, rukAvaTa / viSAda / AmantraNa / vesa puM [veSa ] zarIra para vastra Adi kI sajA vaTa / vesa vi [ vyeSya ] vizeSa rUpa se vAMchanIya | vesa puM [veSa ] virodha, vaira, ghRNA / defa [ac] veSocita / vesa va [dveSya ] aprItikara / virodhI / vesa dekho vaissa = vaizya / vesaMpAyaNa dekho vaisaMpAraNa / des vi [vaiSayika ] viSaya se sambandhI / dibha puM [vizrambha] vizvAsa | vesaMbharA strI [] chipakalI / vesakkhijjana [de] dveSyatva, virodha, duzmanAI / vesaNa na [ de] vacanIya, lokApavAda / vesaNa na [veSaNa ] jIrA Adi masAlA / vesaNa na [vesana] canA Adi kA ATA / samaNa puM [vaizramaNa ] yakSarAja, kubera / indra kA uttara dizA kA lokapAla | eka vidyAdharanareza / eka rAjakumAra / eka seTa / ahorAtra kA caudahavA~ muhUrta | eka deva-vimAna / kSudra himavAn Adi parvatoM ke zikharoM kA nAma / 'kAiya puM [ " kAyika] vaizramaNa kI AjJA meM rahanevAlI eka deva-jAti / "datta puM. eka rAjA / devakAiya puM [ devakAyika ] vaizramaNa ke adhInastha eka deva-jAti / pabha puM [bha] zramaNa kA utpAta parvata / bhadda pu [ "bhadra ] eka jaina muni / vesamma na [vaiSamya ] viSamatA, asamAnatA / vesara puMstrI pakSi-vizeSa / azvatara, khaccara / vesalaga pu [vRSala ] zUdra, adhama- jAtIya manuSya / vesavaNa puM [vaizravaNa] dekho vesamaNa | vesavADiya puM [vezavATika] eka jaina muni - gaNa |
Page #794
--------------------------------------------------------------------------
________________ 775 vesavAra-vokkata saMkSipta prAkRta-hindI koSa vesavAra puM. dhaniyA Adi masAlA / veha saka [pra+ IkSa] dekhanA / vesA dekho vessaa| veha saka [vyadh] bIMdhanA,chedanA / vesANiya puM [vaiSANika] eka antrviip| veha paM [vedha] vedhana, cheda / anubodha, anugama, antarvIpa-vizeSa meM rahanevAlI manuSya- mizraNa / dhuta-vizeSa / anuzaya, atyanta dveSa / jAti / veha puM [vedhas] vidhi, vidhaataa| vesAnara dekho vaisAnara / vehamma dekho vidhmm| vesAyaNa dekho vesiyAyaNa / vehalla puM [vihalla] zreNika kA eka putra / vesAlia vi [vaizAlika] samudra meM utpanna / | vehava saka [vazca] ThaganA / vizAlAkhya jAti meM utpanna / vizAla / puM. vehava na [vaibhava] vibhUti, aizvarya / bha0 RSabhadeva / bha0 mahAvIra / vehavia puM [de] anAdara / vi krodhI / vesAlI strI [vaizAlI] eka nagarI / vehavia vi vaJcita] pratArita / vesAsa dekho viisaas| vehavva na [vaidhavya vidhavApana / vesAsia vi [vaizvAsika, vizvAsya] vizva- vehANasa dekho vehAyasa / sanIya, vishvaas-paatr| vehANasiya vi (baihAyasika phA~sI Adi se vesAha dekho visaah| laTaka kara mrnevaalaa| vesAhI strI vaiizAkhI] vaizAkha mAsa kI vahAyasa vi [vahAyasa] AkAza meM honevaalaa| pUrNimA yA amAvasa / phAMsI lagA kara maranA / puM rAjA zreNika vesi vi [dveSin] dveSa krnevaalaa| kA eka putra / vesia dekhA vaisia / vehAriya vi [_hArika] vihAra-sambandhI / vesia puMstrI [vaizika] vaizya / na janetara | vehAla na [vihAyas] AkAza / antarAla / vehAla dekho vehaayp| zAstra-vizeSa, kAma zAstra / vesia vi [vaiSika veSa sambandhI / vahima vi (vaidhika, vaidhya] tor3ane-yogya, do vesia vi [vyeSita] vizeSa rUpa yA vividha | Tukar3e karane yogya / vaiuMTha dekho vekNtth| prakAra se abhilaSita / vesiTu dekho visitttt| vaibhava dekho vehava : voasa dekho vokks| vesiNI strI [de] vezyA, gaNikA / vesiyA dekho vessA / voiya vi [vyapeta vajita, rahita / vaisiyAyaNa puM vaizyAyana] eka bAla tApasa / voTa dekho viMTa = vRnta / vesI strI [vaizyA] vaizya jAti kI strii| vokilla vi [de] gRha-zUra / jhUThA-zUra / vesuma puM [vezman ] gRha / vovillia na [de] cabI huI cIja ko punaH vessa dekho vaissa = vaizya / cbaanaa| vessa dekho vesa = dveSya / vokka saka [vi +jJapaya] vijJapti karanA / vessa dekho vesa - veSya / vokka saka [vyA + hR, ud + nad] pukAranA, vessA strI [vezyA] gaNikA / oSadhi-vizeSa, | AhvAna krnaa| pAr3ha kA gAcha / vokka saka [ud + naT] abhinaya karanA / vessAsia dekho vesaasi| vokkaMta vi [vyutkrAnta] viparIta krama se
Page #795
--------------------------------------------------------------------------
________________ 776 hrAsa sthita / atikrAnta / dekho vukkaMta / vokkasa saka [vyapa + kRS ] karanA, vokkasa dekho boksa | kamI karanA / vokkasa dekho vukkasa = vyut + kRS / vokkA strI [de ] vAdya - vizeSa | dekho bukkA | vokkA strI [vyAhRti] pukAra / vokkAra dekho bokkAra / vokkha dekho vokka = ud + nad / vokkhaMdaya puM [ avaskanda] AkramaNa | vokkhArayavi [] vibhUSita | saMkSipta prAkRta-hindI koSa vogaDa vi [ vyAkRta] kahA huA, pratipAdita / parisphuTa / vogaDA strI [ vyAkRtA] prakaTa arthavAlI bhASA / vosia vi [ vyutkarSita ] niSkAsita | voca saka [va] bolanA, kahanA / vocca voccattha vi [ vyatyasta] viparIta | voccattha na [ de] viparIta rata / vocchadeg vaya = vac kA bhavi. rUpa / vocchida saka [ vyut, vyava + chid] tor3anA / khaNDita karanA / vinAza karanA | parityAga prApta karanA / vocchiNNa dekho vocchinna / vocchitti strI [vyavacchitti ] vinAza / Naya puM [ya] paryAya-naya / vocchinna dekho vucchinna / vocchea voccheda puM [ vyuccheda, vyavaccheda ] uccheda | abhAva, vyAvRtti / pratiFE | vibhAga | } tyAga / vojja dekho vujja | voja saka [vIjay ] havA karanA / vojjira va [ trasitR] DaranevAlA | vojjha dekho vaha kA kavakR. kA rUpa / vojjha vojjhamalla puM [] bojha / vojjhara vi [] atIta / bhIta, trasta / [] k lIna / voDa va [] duSTa / chinna-karNaM / dekho boDa | voDahI strI [ de] taruNI / kumArI / dekho vodraha | voksa - voravia [] mUrkha | voDha vi [UDha] vahana kiyA huA / voDha va [de] dekho voDa / voDhavva vaha = vaha, kA kR. 1 afa [ac] vahana kartA / voDhuM vaha = vaha, kA kR. / vo a [ uDvA ] vahana kara / vottavva vaya = vac kA kR. / vottaANa a [ uktvA ] kaha kara / vottuM vaya kA hekR. / vottUNa vaya vodANa na [ vyavadAna ] karmoM kA vinAza | zuddhi, vizeSa rUpa se karma - vizodhana / tapa / vanaspati- vizeSa | = vac kA saMkR. / voccheyaNa na [vyucchedana] vinAza / pari voraccha vi [ de] taruNa / vodraha vi [ de] taruNa strI. hI / vobhIsaNa vi [ de] varAka / garIba / voma na [vyoman ] AkAza | bindu puM. eka rAjA kA nAma / vomajjhaM [de] anucita veSa / vomila puM [vyomila] eka jaina muni / vomilA stro [ vyomilA ] eka jaina muni - zAkhA / voya puM [voka] eka deza kA nAma / voramaNa na [ vyuparamaNa] hiMsA, prANi vadha | vorallI strI [de] zrAvaNa mAsa kI zuklA caturdazI / usameM honevAlA eka utsava / voraviavi [vyaparopita ] jo mArA gayA ho /
Page #796
--------------------------------------------------------------------------
________________ 777 voruDhI-sa saMkSipta prAkRta-hindI koSa voruTThI strI [de] ruI se bharA huA vstr| vosira vi [vyutsarjana] chodd'nevaalaa| vola aka [gam] gati karanA / gujAranA / saka.. vosea vi [de] unmukha-gata / atikramaNa krnaa| aka. gujaranA / dekho | vohAra na [de] jala-vahana / bola = vyati + kram / vohitta na [vahita] jahAja, naukA / dekho vola dekho bola = de| bohitth| volaTTa aka [vyupa + luTa] chalakanA / vyuDa puM [de] viTa, bhdduaa| volAvia vi [gamita] atikrAmita / vaMda dekho vaMda = vRnda / volia / vi [gata] gayA huaa| vyatIta / vratta (apa) vaya = vrata / volINa , atikrAnta / volla saka [A + kram] AkramaNa karanA / brAkrosa (apa) puM [vyAkroza] zApa / nindA / vollAha puM. desh-vishess| deza-vizeSa meM viruddha cintana / utpanna / vAgaraNa (apa) dekho vAgaraNa / vovAla pu [de] vRSabha / vADi (apa) puM [vyADi] saMskRta vyAkaraNa vosagga puM [vyutsarga] parityAga / aura koSa kA kartA eka muni / vosagga / aka [ vi + kasa ] vikasanA / / vrAsa dekho vAsa = vyAsa / vosaTTa / bddh'naa| vva dekho iva / vosaTTa saka [vi + kAsay] vikAsa karanA / vva dekho vA = a| bddh'aanaa| "vvaa dekho vaya = vrata / vosaTTa vi [vikasita] vikAsa-prApta / vvavasia dekho vavasiya = vyavasita / vosaTTa vi [de] bhara kara khAlI kiyA huaa| degvvAja dekho vAya = vyAja / vosaTTa vi [vyutsRSTa] parityakta / pariSkAra- vvAvAra dekho vAvAra = vyApAra / rahita / kAyotsarga meM sthita / vvAvuDa dekho vAvuDa / vosamiya vi [vyavazamita] upshmit| degvvAhi dekho vaahi| vosara / saka [vyut + sRj] parityAga | vviva dekho iva / vosira ) krnaa| vve a [de] saMbodhana sUcaka avyaya / ziAla (mA) [zyAla] bahU kA bhaaii| zciTa (mA) dekho ciTTha sthaa| sa puM. vyaJjana varNa-vizeSa, isakA uccAraNa- | jisameM prathama do hrasva aura tIsarA guru sthAna dA~ta hone se yaha dantya kahA jAtA hai| akSara hotA hai| gAradeg puM [degkAra] 'sa' degaNa, gaNa puM. piMgala-prasiddha eka gaNa, | akSara /
Page #797
--------------------------------------------------------------------------
________________ 778 saMkSipta prAkRta-hindI koSa sa-sa sa dekho saM = sam / sgaa| AtmIya loga / 'taMta vi ["tantra] sa puM [zvan]zvAna / pAga pu[ pAka cANDAla / svAdhIna / na. svakIya siddhAnta / ttha ghi "muhi puMstrI [mukhi] kutte kI taraha | [stha] taMdurusta / sukha se avasthita / AcaraNa / 'vaca puM[degpaca]cANDAla / vAga, __degpakkha puM [degpakSa] sAdharmika / taraphadAra / 'vAya dekho degpaag| apanA pakSa / degpAya na [degpAtra ] nija kA sa a [svar] svrg| nAma / degppabha vi [ prabha ] nija se hI sa vi [sat zreSTha / vidyamAna / "urisa puM zobhanevAlA / bbhAva, degbhAva puM. prakRti, [degpuruSa] zreSTha puruSa, sajjana / degkkaya vi | nisarga / degbhAvanna vi [ bhAvajJa] svabhAva kA [kRta] sammAnita / dekho kkia / kaha jAnakAra / degyaNa dekho jaNa / rUya, rUva vi [katha] satya-vaktA / "kkia na [kRta] na [degrUpa] svabhAva / 'saMveyaNa na [saMvedana] satkAra, sammAna / dekho degkkaya / gai strI svapratyakSajJAna ! deghAa, hAva dekho degbhAva / [deggati] uttama gati- svarga / mukti / degjaNa hAvavAda [ bhAvavAda] svabhAva se hI paMjjana] satparuSa / ttama vi. sajjanoM meM saba kucha hotA hai aisA mAnanevAlA mata / atizreSTha / 'tthAma na [degsthAman] prazasta hia na [deghita] nija kA bhlaa| vi. bala / dhammia vi ['dhArmika] zreSTha svahitakara / dhArmika / degnnANa na [degjjJAna] uttama jJAna / ppabha vi [degprabha ] sundara prabhAvAlA / sa vi. sahita / samAna / degaNha vi [tRSNa] ppurisa puM [puruSa] sajjana, kiMpuruSa-nikAya utkaNThita / degara vi [degkara] kara-sahita / ke dakSiNa dizA kA indra / zrIkRSNa / degCphala ara vi [deggara] viSa-yukta / iNha dekho vi [degphala] zreSTha phalavAlA / bhAva puM annh| deguNa vi [degguNa] guNa-yukta / [degbhAva] sambhava, utpatti / satva, astitva / deguNNa vi [ puNya] punny-shaalii| degosa citta kA acchA abhiprAya / bhAvArtha / vidya vi ["toSa santuSTa / degosa vi [degdoSa] doSa-yakta / kAma vi. manoratha-yukta / mAna padArtha / degbbhAvadAyaNA strI [degbhAva degkAmaNijjarA strI ["kAmanirjarA] karmadarzana] prAyazcitta ke lie nija doSa kA nirjarA kA eka bheda / kAmamaraNa na. paNDitagurvAdi ke samakSa prakaTIkaraNa / 'bbhAvia maraNa / degkeya vi [degketa] gRhastha / pratyAvi [degbhAvita] sadbhAva-yukta / bhUa vi khyAna-vizeSa / 'kkhara vi [degAkSara] vidvAn / [degbhUta] satya, vAstavika / vidyamAna / yAcAra deggAra vi [deggAra] gRhastha / 'gAra vi puM [degAcAra] prazasta AcaraNa / degrUva vi [degkAra] AkAra-yukta / degguNa vi. guNI / [ rUpa] prazasta rUpavAlA / llaga puM [deglaga] gga vi [deggra] zreSTha / 'ggaha vi [deggraha] prazasta saMvaraNa, indriya-saMyama / degvAya puM uparakta, grahaNa-yukta, duSTa graha se AkrAnta / [degvAda] prazasta vAda / degvAyA strI [degvAc] degghiNa vi [degghRNa] dayAlu / degcakkhu, prazasta vaannii| degcakkua vi [degcakSuSa, degcakSuSka] netravAlA, sa puM [sva] AtmA, khuda / jJAti / vi. dekhatA / degcitta, degceyaNa vi ["cetana] aatmiiy| na. dhana / karma / kaDabbhi, cetanAvAlA, sajIva / citta dekho citta / gaDabbhi vi [degkRtabhid] nija ke kiye hue | jiya dekho degjIa / joi vi[jyotiSa] karmoM kA vinAzaka : jaNa puM [degjana] jJAti, / prakAza-yukta / joNiya vi [ yonika]
Page #798
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa saa-saaDha utpatti sthAnavAlA, saMsArI / 'jjIa, 'jIva va [ 'jIva] dhanuSa kI DorIvAlA | sacetana / na. kalA-vizeSa, mRta dhAtu vagairaha ko sajIvana karane kA jJAna / DDha vi [T] Der3ha | "DDhakAla puM [degrdhakAla ] purimaDDha tapa / Nappaya, 'Napphada, Napphaya vi [ nakhapada] nakha yukta pairavAlA, siMha Adi zvApada jantu / NAha vi [nAtha ] svAmIvAlA / tahavi ['tRSNa] tRSNA-yukta, utkaNThita / tara vi [" tvara] tvarA yukta, vegavAlA | na. zIghra / 'ddhavi [T] Der3ha | 'dhavA strI. saubhAgyavatI strI / 'naya vi. nyAyayukta | pakkha vi [ pakSa ] pA~khavAlA / sahAyaka, mitra / samAna pArzvavAlA, dakSiNa Adi tarapha se jo samAna ho vaha / punna vi [ puNya] puNyazAlI | bhavi [bha] prabhAyukta / pariAva, pratAva vi [paritApa] santApa se yukta / pisallaga vi [ "pizAcaka ] pizAca gRhIta, pAgala | 'ppivAsa vi [pipAsa ] tRSAtura / ppiha fa [ 'spRha ] spRhAvAlA | phaMda vi[ spanda ] calAyamAna | pphala, phala vi. sArthaka | 'bbala vi[degbala] balavAn / 'bhala dekho phala | 'maNa vi [ 'manas] | maNakkha vi [ manaska ] manavAlA, viveka-buddhivAlA | samAna manavAlA, rAga-dveSa Adi se rahita / 'mavi [mada] mada yukta | mahiDDia vi [mahaddhika] mahAn vaibhavavAlA / miri Ia, mirIya vi [deg marIcika] kiraNayukta | 'mera vi [' maryAda] maryAdA yukta | * yaha vi [ tRSNa ] tRSNA-yukta | "yANa samajjhia } par3osI / vi [ 'jJAna] sayAnA, jAnakAra / 'yogi vi [ 'yogin ] vyApAra-yukta, yogavAlA / na. terahavA~ guNa-sthAnaka | raya vi [rata ] kAmI / rahasa vi [bhasa] vega-yukta, utAvalA / 'rAga vi. rAga sahita / ijjhi / aDiA dekho sagaDiA / saaDha puM [de] lambA keza saaDha puM [ zakaTa] daitya-vizeSa / puMna. gAr3I / ripuM [ra] narasiMha, zrIkRSNa / dekho 779 'rAgasaMjata, rAgasaMjaya vi [' rAgasaMyata ] vaha sAdhu jisakA rAga kSINa na huA ho / rUva vi[rUpa] samAna rUpavAlA / 'lUNa vi [lavaNa] lAvaNya-yukta loga vi [loka ] samAna | loNa dekho 'lUNa | strI. loNI / 'vakkha dekho 'pakkha / 'vaNa vi ['vraNa] ghAvavAlA / vayavi ['vayas ] samAna umravAlA | vaya vi [ vrata] vratI / vAyavi [pAda] savA | 'vAya vi ['vAda ] vAda sahita / vAsa vi. samAna vAsavAlA, eka deza kA rahanevAlA / "vijja vi [vidya] vidyAvAn / vvaNa dekho 'vaNa / vvavekkha vi [ vyapekSa] dUsare kI paravAha rakhanevAlA, sApekSa | 'vvAva vi [ vyApa] vyApti-yukta | vyApaka / 'vvivara vi [ "vivara] vivaraNayukta, savistara / saMka vi ['shngk]| * saMkia vi [ zaGkita ] zaMkA- yukta | sattA strI [sattvA ] sagarbhA / siriya, sirIya vi [zrIka] zobhA-yukta | siMha vi [spRha] spRhAvAlA | "siha vi [zikha] zikhA yukta / "sUga vi [ "zUka ] sesa va [zeSa ] sAvazeSa | sahita | soga, sogilla vi [ 'zoka ] dilagIra, zoka-yukta / siria, sirIa dekho 'siriya | dayAlu | zeSanAga - asa [svad] prIti karanA / cakhanA / saa na [sadas] sabhA | saaa na [ de] zilA / vi . ghUrNita | akkhagatta puM [de] kitava, juArI / saajjia puMstrI [de] prAtivezmika,
Page #799
--------------------------------------------------------------------------
________________ sau 780 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saara-sauNi sgdd| sairiNI strI [svairiNI] vyabhicAriNI saara dekho sa-ara = sa-kara, sa-gara / strii| saara dekho sgr| saila dekho sel| saA a [saMdA] hamezA / degcAra puM. nirantara sailabha vi [de. smRtilambha] dekho saigati / dNsnn| saA strI [sraj] maalaa| | sailAsaa , puM [de] mayUra / sai dekho saA = sadA / sailAsia / sai a [sakRt] eka bAra / saiva puM [ saciva ] pradhAna, mantrI / sahAya / sai strI [smRti] smaraNa, cintana / degkAla madadakartA / kAlA dhatUrA / puM. bhikSA milane kA samaya / saisiliMba puM [de] kArtikeya / sai dekho sa = sva / saisuha vi [de.smRtisukha] dekho saidaMsaNa / sai dekho saya = zata / degkoDi strI [degkoTi] | saI strI [zacI] indrANI / sadeg puM [degza] eka araba / indra / dekho scii| sai dekho saI = svayam / saI strI [satI] pativratA strii| saideg dekho saI = stii| degsaI strI [degzatI] sau| saia vi [zatika] sau kA parimANavAlA / saINA strI [de] anna-vizeSa, tuvarI / dekho sig| saia vi [zayita] supta / sa / ( apa ) dekho shu| saiellaya dekho sa- sva / sauta puM [zakunta] pksso| bhAsa-pakSI / saI dekho sai = sakRt / sauMtalA / strI [zakuntalA] vizvAmitra saI dekho sayaM = svayam / sauMdalA / RSi kI putrI aura rAjA duSyanta saiga vi [zatika] sau ( rupayA Adi ) ko kI patnI / (shau)| kImata kaa| sauNa vi [de] rUr3ha, prasiddha / saijjha / puMstrI [de] pdd'osii| strI. sauNa puna [zakuna] zubhAzubha-sUcaka bAhu saijjhia 5 degaa| spandana, kAka-darzana Adi nimitta / puM. saijjhia na [de] par3osIpana / pakSI / pakSi-vizeSa / viu vi [vid] saiNNa na [sainya] senA / saguna kA jAnakAra / degrua na [ruta ] saittae saya = zI kA hekR. / pakSI kI AvAja / saguna ke parijJAna kI saidaMsaNa / vi [de. smRtidarzana] mano-dRSTa, klaa| saidiTTa / vicAra meM pratibhAsita / vi | sauNa dekho sa-uNa = sa-guNa / [ve. smRtidRSTa ] Upara dekho| sauNi puM [zakuni] pkssii| cIla pakSI / saima vi [zatatama] 100 vA~ / jyotiSa-prasiddha eka sthirakaraNa jo kRSNa saira na [svaira] svecchA, svcchndtaa| vi. caturdazI kI rAta meM sadA avasthita rahatA manda, alasa / svarI / hai / napuMsaka-vizeSa, caTaka kI taraha bArabAra sairavasaha puM [de. svairavRSabha] svacchandI maithuna-prasakta klIba / duryodhana kA mAmA / sAMr3a, dharma ke lie chor3A jAtA bail| sauNia dekho sAuNia /
Page #800
--------------------------------------------------------------------------
________________ sauNiA-saMkalA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 781 sauNiA , strI [zakunikA, nI] pakSI | saMkaTTia vi [saMkartita] kATA huaa| sauNigA kI mAdA / pakSi-vizeSa kI saMkaTa vi [saMkaSTa] vyApta / sauNI mAdA / saMkaTTha dekho sNkitttth| sauNNa dekho sa-uNNa = sapuNya / | saMkaDa vi [saMkaTa] saMkIrNa, kama caur3A, alpa sauttI strI [sapatnI] sauta / avakAzavAlA / viSama, gahana / na. duHkha / sauma puM. sidman] gRha / jala / saMkaDilla vi [de] nizchidra / saumAra vi [sukumAra] komala / sakaDDhiya vi [saMkarSita] AkarSita / saura puM [ saura ] zanaizcara / yama / udumbara saMkappa puM [saMkalpa] adhyavasAya, manaHpariNAma / kA per3a / vi. sUrya kA upAsaka / sUrya- saMgata AcAra, sadAcAra / abhilASa / joNi smbndhii| puM[degyoni kAmadeva / sauri puM [zauri] viSNu, zrIkRSNa / saMkama aka [saM+kram] praveza karanA / gati saurisa dekho sa-urisa = satpuruSa / krnaa| saula puM [zakula] matsya / saMkama puM [saMkrama] setu / saMcAra / jIva jisa saulia vi [de] prerita / karma-prakRti ko bA~dhatA ho usI rUpa se anya sauliA) strI [ de. zakunikA, nI] | prakRti ke dala ko prayatna dvArA pariNamAnA / saulI cIla pakSI kI mAdA / eka | saMkamaga vi [saMkrAmaka] saMkramaNa-kartA / mahauSadhi / 'vihAra puM. gujarAta ke bharauca | saMkamaNa na [saMkramaNa] praveza / saMcAra / zahara kA eka prAcIna jaina mandira / cAritra, saMyama / dekho saMkama kA tIsarA sauha puM[saudha] rAja-mahala / na. cA~dI / puM. | modhI raaj-mttl| na cA~dI / paM | artha / pratibimbana / pASANa-vizeSa / vi. sudhA-sambandhI, amRta | saMkara puM [de] rathyA, muhallA / saMkara puM zaGkara] ziva / vi. sukha karanesaejjhia dekho saijjhi / vaalaa| saosa dekho sa-osa = sa-toSa, sadoSa / saMkara puM. milAvaTa / nyAyazAstra-prasiddha eka saM a [zam] sukha, zarma / doSa / zubhAzubha-rUpa mizra bhAva / azucisaM a [sam] ina arthoM kA sUcaka avyayaprakarSa / saMgati / sundaratA, zobhanatA / | saMkaraNa na. acchI kRti / samuccaya / yogytaa| saMkarisaNa puM [saMkarSaNa] bhAratavarSa kA bhAvI saMka saka [zaGk] saMzaya karanA / aka. | navA baladeva / DaranA / saMkarI strI [zaGkarI] vidyA-vizeSa / devIsaMkaMta vi [saMkrAnta] pratibimbita / praviSTa / vizeSa / sukha karanevAlI / prApta / saMkramaNakartA / saMkrAMti-yukta / pitA | saMkala saka [saM+ kalaya] saMkalana karanA, Adi se dAya rUpa se prApta strI kA dhana / / jodd'naa| saMkati strI [saMkrAnti] saMkramaNa, praveza / sUrya saMkala puMna [zRGkhala] sAMkala, nigar3a / bedd'ii| Adi kA eka rAzi se dUsarI rAzi meM | sikar3I, AbhUSaNa-vizeSa / jaanaa| saMkalaNa na [saMkalana] mitratA, milAvaTa / saMkaMdaNa puM [saMkrandana] indra / saMkalA strI [zRGkhala] dekho saMkala = kA / www.jainelibrary:org
Page #801
--------------------------------------------------------------------------
________________ 782 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMkalia-saMkha saMkiliTTa vi [saMkliSTa] saMkleza-yukta / saMkalia vi [saMkalita] ekatra-kiyA huA / saMkilissa aka [ saM + kliza ] kleza pAnA, yukta / yojita, jor3A huaa| sNgRhiit| na. duHkhI honA / malina honA / saMkalana, kula jodd'| | saMkilesa puM [saMkleza] asamAdhi, dukha, kaSTa, saMkaliA strI [ saMkalikA ] paramparA / / / hairAnI / mlintaa| saMkalana / sUtrakRtAMga sUtra kA panarahavA | saMkIlia vi [saMkIlita] kIla lagAkara adhyayana / jor3A huaa| saMkaliA ) strI [zRGkhalikA, deglI] saMku puM [zaGka] zalya astra / kolaka / degkaNNa saMkalI / sAMkala, sikar3I, jaMjIra, | na [degkarNa] eka vidyAdhara-nagara / nigar3a / saMkuiya vi [saMkucita] sakucA huA, saMkocasaMkahA strI [saMkathA] saMbhASaNa, vArtAlApa / __ prApta / na. saMkoca / saMkA strI [zaGkA] saMzaya / bhaya / "lua vi | saMkuka puM zaGkaka] vaitADhya parvata kI uttara [degvat] shNkaavaalaa| zreNI kA eka vidyAdhara-nikAya / saMkAma dekho saMkama = saM + kram / / saMkukA strI [zaGkakA] vidyA-vizeSa / saMkAma saka [saM + kramaya] saMkrama karanA, baMdhI saMkuca aka [saM + kuc] sakucanA, saMkoca jAtI karma-prakRti meM anya prakRti ke karma-daloM | krnaa| ko prakSipta kara usa rUpa se pariNata karanA / saMkuDa vi (saMkuTa] sakarA, saMkucita / saMkAmaNa na [saMkramaNa] sNkrm-krnn| praveza | saMkuddha vi [saMkruddha] krodha-yukta / kraanaa| eka sthAna se dUsare sthAna meM le | saMkuya dekho saMkuca / / jaanaa| | saMkula vi. vyApta, pUrNa bharA huA / saMkAmaNA strI [saMkramaNA] saMkramaNa, paiTha / saMkuli / dekho skkuli| saMkAmaNI strI [saMkramaNI] jisase eka se | saMkulI' / dUsare meM praveza kiyA jA sake vaha vidyaa| / saMkusumia vi [saMkusumita] supuSpita / saMkAmiya vi [saMkramita] eka sthAna se dUsare | saMkea saka [saM + ketaya ] izArA karanA / sthAna meM niit| masalahata karanA / saMkAra dekho sakkAra = saMskAra / saMkeaj [saMketaizArA, iMgita / priyasaMkAsa vi [saMkAza]samAna / puM. eka zrAvaka / samAgama kA gupta sthAna / vi. cihna-yukta / saMkAsiyA strI [saMkAzikA] eka jaina muni- na, pratyAkhyAna-vizeSa / shaakhaa| saMkea vi [sAGketa] sNket-smbndhii| na. saMkiTTha vi [saMkRSTa] vilikhita, jotA huA / pratyAkhyApana-vizeSa / khetI kiyA huaa| saMkellia vi [de] sakelA huA / saMki? dekho sNkilittuu| saMkesa dekho sNkiles| saMkiNNa vi [saMkIrNa] sa~karA, taMga, alpA- | saMkoa saka [saM + kocaya ] sameTanA, saMkuvakAzavAlA / vyApta / mizrita / puM. hAthI kI | cita krnaa| eka jAti / | saMkoDa puM[saMkoTa] sakor3anA, saMkoca / / saMkittaNa na [saMkIrtana] uccAraNa / | saMkha puMna [zaGkha] zaMkha / puM. jyotiSka praha
Page #802
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkha-saMkhAya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 783 vizeSa / mahAvideha varSa kA prAnta-vizeSa, / [vatI] nagarI-vizeSa / vijaya kSetra-vizeSa / nava nidhi meM eka nidhi, saMkha vi [saMkhya] saMkhyAta / jisameM vividha taraha ke bAjoM kI utpatti hotI saMkha na [sAMkhya] kapilamuni-praNIta darzana / hai / lavaNa samudra meM sthita velandhara-nAgarAja vi. sAMkhya mata kA anuyaayii| kA eka AvAsa-parvata / usakA adhiSThAtA dev| saMkha puM [de] mAgadha, stuti-pAThaka / bha0 mallinAtha ke samaya kAzI kA raajaa| saMkhaima vi [saMkhyeya] jisakI saMkhyA ho sake bha0 mahAvIra ke pAsa dIkSita eka kaashii-nresh|| vaha / tIrthakara-nAmakarma upAjita karanevAlA bha0 | saMkhaDa na [de] kalaha, jhgdd'aa| mahAvIra kA eka zrAvaka / navaveM baladeva kA | saMkhaDi strI [de] vivAha Adi meM nAtedAra pUrvajanmIya nAma / eka rAjA / eka rAja-putra / Adi ko diyA jAtA bhoja, jevanAra / rAvaNa kA eka subhaTa / chanda-vizeSa / eka | saMkhaDi strI [saMskRti] odana-pAka / dviip| eka samudra / zaMkhavara dvIpa kA eka | saMkhaNaga puM zaGkanaka] choTA zaMkha / adhiSThAyaka deva / puna. lalATa kI haDDI / nakhI | saMkhadraha puM [de] godAvarI hrada / nAma kA eka gandha-dravya / kAna ke samIpa kI saMkhabailla puM [de] kRSaka ke icchAnusAra eka haDDI / eka nAga-jAti / hAthI ke dA~ta uTha kara khar3A honevAlA baila / kA madhya bhAga / dasa nikharva ko saMkhyAvAlA / | saMkhama vi [saMkSama] samartha / A~kha ke samIpa kA avayava / degura dekho | saMkhaya puM [saMkSaya] kSaya, vinAza / pur| degNAbha puM [degnAbha ] jyotiSka saMkhaya vi [saMskRta] saMskAra-yukta / mahAgraha-vizeSa / degNArI strI [degnArI] chanda- saMkhalaya paM [dezambUka, zukti ke AkAravAlA vizeSa / dhamaga puM [dhmAyaka] vAnaprastha jala-jantu-vizeSa / kI eka jAti / degdhara puM. zrIkRSNa, viSNu / saMkhalA dekho sNklaa| degpAla dekho degvAla / degpura na. eka vidyA- saMkhali puMstrI [de] karNabhUSaNa-vizeSa, zaMkha-patra dhr-ngr| gujarAta kA saMkhezvara ngr| kA banA huA tADaMka / degpurI strI. kurujaMgala deza kI prAcIna rAja- saMkhava saka [saM + kSapaya] vinAza karanA / ghAnI, ahicchatrA / degmAla puM. vRkSa kI eka | saMkhA saka [saM+ khyA] ginatI karanA / jAti / degvaNa na [degvana] eka udyAna / jaannaa| degvaNNAbha puM [degvarNAbha] jyotiSka mahAgraha- saMkhA aka [saM + styai] AvAja karanA / vizeSa / vanna puM [degvarNa] jyotiSka mahAgraha- saMhata honA, sAndra honA, nibir3a bananA / vizeSa / vannAbha dekho degvnnnnaabh| vara | saMkhA strI. [saMkhyA] prajJA / jnyaan| nirNaya / puM. eka dvIpa / eka samudra / 'varobhAsa puM ginatI / vyavasthA / Ia vi[degtIta] asaMkhya / ["varAvabhAsa]eka dvIpa / eka smudr| degvAla | dattiya vi [degdattika] utanI hI bhikSA puM[ degpAla ] nAga-kumAra-devoM ke dharaNa aura lene kA vratavAlA saMyamI, jitanI ki amuka bhUtAnanda nAmaka indroM ke eka lokapAla / gine hue prakSepoM se prApta ho jAya / degvAlaya puM[pAlaka] jainetara darzana kA eka saMkhANa na [saMkhyAna] ginatI, saMkhyA / gaNitaanuyAyI / AjIvika mata kA eka upaask| zAstra / galaga vi [degvat] zaMkhaDAlA / gavaI strI ' saMkhAya vi [saMstyAna] sAndra, nibir3a /
Page #803
--------------------------------------------------------------------------
________________ 784 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMkhAya-saMgaha AvAja karanevAlA / saMhata karanevAlA / na. | saMga na [zRGga] soMga / utkarSa / zikhara / sneha / nibir3apana / saMhati, saMghAta / Alasya / prdhaantaa| vAdya-vizeSa / kAma kA udreka / pratizabda / dekho siMga = shRngg| saMkhAya saMkhA = saM+ khyA kA saMkR. / | saMga na [zAGga] zRGga-sambandhI / saMkhAya vi. saMkhyA-yukta / saMga puMna [saGga] samparka, sambandha / sohabata / saMkhAyaNa na [zAlAyana] gotra-vizeSa / __ Asakti / karma, karma-bandha / bandhana / saMkhAla puM [de]hariNa kI eka jAti / sA~vara / | saMgai strI [saMgati] aucitya / mela / saMkhAviya vi [saMkhyApita] jisakI ginatI niyati / karAI gaI ho vaha / saMgaia vi [sAGgatika] niyati-kRta, niyatisaMkhiga dekho saMkhiya = zAGkhika / sambandhI / paricita / . saMkhijja dekho saMkhA = saM+khyA kA kR.| saMgaMtha puM [saMgrantha] svajana kA svajana / saMkhijjai vi [saMkhyeyatama] saMkhyAtAM / / __ sambandhI, zvazura-kula se jisakA sambandha ho saMkhitta vi [saMkSipta] saMkSepa yukta / vh| saMkhiya vi [zAGkhika] maMgala ke lie candana- saMgaccha saka [saM+ gam] svIkAra karanA / garbhita zaMkha ko hAtha meM dhAraNa karanevAlA / aka. saMgata honA, mela rkhnaa| zaMkha bajAnevAlA / saMgama puM. mela, milApa / prApti / nadiyoM kA saMkhiya dekho saMkha = saMkhya / Apasa meM milAna / eka deva / sambhoga / eka saMkhiyA strI [zaGghikA, choTA zaMkha / jaina muni / saMkhuDDu aka [ram] krIr3A karanA, saMbhoga | saMgamaya puM [saMgamaka] bha0 mahAvIra ko upasarga karanA / karanevAlA eka deva / saMkhutta saMgamI strI. eka duutii| saMkhuddha / (ap)| vi [saMkSubdha] kSobha- saMgaya vi [de] masRNa, cikanA / saMkhubhia / prApta / [saMkSubdha, saMkSubhita] / | saMgaya na [saMgata maitrI / sNg| puM. eka jaina saMkhuhima muni / vi. yukta / milita / saMkhejja dekho saMkhA - saM+khyA kA kR.|| saMgayaya na [saMgataka] chanda-vizeSa / saMkhejjai / dekho saMkhijjai / saMgara dekho saMkara = saMkara / saMkhejjaima ) saMgara na. yuddha, rnn| saMkhetta dekho saMkhitta / saMgarigA strI [de] phalI-vizeSa, sA~garI / saMkheva puM [saMkSepa] alpa | piMDa, saMhati / | saMgala saka [ saM + ghaTaya ] milanA, saMghaTita sthAna / sAmAyika, sama-bhAva se avasthAna / krnaa| saMkhevaNa na [saMkSepaNa] alpa karanA, nyUna saMgala aka [ saM +gal ] gala jAnA, hIna krnaa| honaa| saMkheviya vi [saMkSepika] sNkssep-yukt| degdasA saMgaliyA strI [de] phalI, chImI / strI. ba. [degdazA] jaina grantha-vizeSa / saMgaha saka [ saM+graha ] saMcaya karanA / saMkhobha / saka [saM+kSobhaya] kSubdha | __ svIkAra karanA / Azraya denA / pakar3anA / saMkhoha ) karanA / bhaya se vyagna krnaa| saMgaha puM [de] ghara ke Upara kA tirachA kATha /
Page #804
--------------------------------------------------------------------------
________________ 785 saMgaha-saMghadi saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMgaha puM [saMgraha] saMcaya / saMkSepa, samAsa / / saMguNa vi. guNita / upadhi, vastra Adi kA parigraha / naya-vizeSa, saMgutta vi [saMgupta] chipAyA huaa| guptivastu-parIkSA kA eka dRSTikoNa, sAmAnya rUpa | yukta, akuzala pravRtti se rahita / se vastu ko dekhanA / svIkAra / kaSTa Adi saMgella puM [de] samUha / meM sahAyatA krnaa| vi. saMgraha karanevAlA / | saMgello strI [de] paraspara avalambana / samUha / na. duSTa graha se AkrAnta nakSatra / saMgoDhaNa vi [de] vraNita / saMgahaNa na [saMgrahaNa] saMgraha / gAhA strI saMgoppha , puM [saMgopha] markaTabandha rUpa [deggAthA] saMgraha-gAthA / saMgopha , gumphana / saMgahaNi strI [saMgrahaNi] saMkSipta rUpa se | saMgolla na de] saMghAta, samUha / padArtha-pratipAdaka grantha, sAra-saMgrAhaka grantha / / saMgova saka [ saM+gopay ] chipAnA / rakSaNa . saMgahia vi [saMgrahika] saMgrahavAlA, saMgraha- karanA / naya ko maannevaalaa| saMgovaga vi [saMgopaka] rakSaNa-kartA / saMgA saka [saM+gai] gAna krnaa| saMgovAva dekho sNgov| saMgA strI [de] ghor3e kI lagAma / saMgovittu / vi [saMgopayitu] saMrakSaNasaMgAma saka [ saGgrAmay ] lar3AI karanA / saMgovettu / krtaa| saMgAma puM [saGgrAma] yuddha / degsUra puM [degzura] | saMgha saka [kath] khnaa| eka raajaa| saMgha puM. sAdhu, sAdhvI, zrAvaka aura zrAvikAoM saMgAmiya vi [sAGgrAmika] saMgrAma-sambandhI / kA samudAya / samAna dharmavAloM kA samUha / saMgAmiyA strI [sAjhAmikI] zrIkRSNa samUha / prANi-samUha / degdAsa puM. eka jaina muni vAsudeva kI lar3AI kI khabara dene kI aura grantha-kartA / degpAliya, degvAliya puM [degpAlita] AryavRddha muni ke ziSya / bherii| saMghaa vi [saMhata] nibir3a, sAndra / saMgAmuDDAmarI strI [saGgrAmoDDAmarI] vidyA saMghaMsa puM [saMgharSa] ghisAva, ragar3a / AghAta / vizeSa, jisake prabhAva se lar3AI meM AsAnI se vijaya milatI hai| saMghaTTa saka [saM + ghaTTa] chuunaa| . aka. saMgAra puMde] saMketa / AghAta lagAnA / saMmardana karanA / saMgAhi vi [saMgrAhin] saMgraha-kartA / saMghaTTa puM[saMghaTTa] AghAta, saMgharSa / ardha jaMghA saMgiNha dekho saMgaha = saM + graha / taka kA paanii| dUsarA naraka kA chaThavA~ narasaMgiNhaNa na [saMgrahaNa] Azraya-dAna / dekho __ kendraka / bhIr3a / sparza / saMgahaNa / saMghaTTa vi [saMghaTTita] saMlagna / saMgilla vi [saGgavat baddha, saMga-yukta / / saMghaTTaNA strI [saMghaTanA] saMcalana / saMgilla dekho sNgel| saMghaTTA strI [saMghaTTA] vallI-vizeSa / saMgillI dekho sNgellii| saMghaDa aka [saM+ghaTa] prayatna karanA / sambaddha saMgiha dekho saMgaha = saM-graha / honA / saka. nirmANa karanA / gar3hanA / saMgIa na [saMgIta] gAnA / vi. jisakA gAna | saMghaDa vi [saMghaTa] nirantara / kiyA gayA ho vaha / saMghaDaNa dekho sNghynn| saMguNa saka [ saM+guNay ] guNakAra karanA / | saMghadi (zau) strI [saMhati] samUha /
Page #805
--------------------------------------------------------------------------
________________ 786 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMghayaNa-saMcoiya saMghayaNa na [de.saMhanana] zarIra / asthi-racanA, / saMghilla vi [saMghavat] saMgha-yukta, samudita / zarIra kA bAMdha / asthiracanA kA kAraNa- | saMghoDI strI [de] vyatikara, sambandha / bhUta krm| saMca (apa) dekho sNcinn| saMghayaNi vi [de.saMhananin] sNhnnvaalaa| saMca (apa) puM[saMcaya] paricaya / saMgharisa dekho saMghasa / saMcai / vi [saMcayin] saMcayavAlA / saMghasa / saka [saM + ghRSa] saMgharSa karanA / saMcaiga saMghassa / saMcakkAra puM [de] avakAza / saMghAi / [saMghAtita] saMghAta rUpa se saMcatta vi [saMtyakta] parityakta / saMghAima , [saMghAtama] niSpanna / jor3A saMcaya puM. saMgraha / samUha / saMkalana, jor3a / humA / ikaTThA kiyA huaa| degmAsa puM. prAyazcita-sambandhI mAsa-vizeSa / saMghADa dekho saMghAya = saMghAta / saMcara aka[ saM+car ] calanA / samyag gati saMghADa puMde.saMghATa] yugma / prakAra / karanA / dhIre-dhIre clnaa| saMghADaga , jJAtAdharma-kathA kA dUsarA | saMcalaNa na [saMcalana] saMcAra, gati / saMcalia vi [saMcalita] calA huA / adhyayana / saMghADaga dekho siNghaaddg| saMcalla saka [saM + cala] calanA, gati krnaa| saMghADaNA strI [saMghaTanA] saMbandha / racanA / | saMcalla (apa) dekho sNcliy| saMghADI strI [ de. saMghATI ] yugma / uttarIya saMcAya aka [saM+zak] samartha honA / vastra-vizeSa / saMcAya puM[saMtyAga] parityAga / saMghANaya puM [zijAnaka] zleSmA / saMcAra saka [saM+ cAraya] saMcAra yA gati saMghAtima dekho saMghAima / kraanaa| saMghAya saka [saM+ghAtaya] saMhata karanA, | saMcArima vi [saMcArima] saMcAra-yogya / ikaTThA karanA, milAnA / hiMsA krnaa| saMcArI strI. [de] dUta-karma karanevAlI strii| saMghAya puM [saMghAta] saMhati, nibidd'taa| samUha, saMcAla saka [saM+cAlaya] calAnA / jatthA / vajraRSabha-nArAca nAmaka zarIra-bandha / saMcia vi [saMcita] saMgRhIta / zrutajJAna kA eka bheda / saMkoca / na. nAmakarma saMciMtaNa na [saMcintana] cintana, vicAra / vizeSa, jisake udaya se zarIrayogya pudgala saMcikkha aka [saM+ sthA] rahanA, ThaharanA, pUrva-gRhIta pudgaloM para vyavasthita rUpa se acchI taraha rahanA, samAdhi se rahanA / sthApita hote haiN| degsamAsa puM. zrutajJAna | saciTTha dekho sIcakkha / kA eka bheda / saMciTThaNa na [saMsthAna] avasthAna / saMghAyaNA strI.[ saMghAtanA ] saMhati / degkaraNa | saMciNa saka [saM+ci] saMgraha karanA / upacaya na. pradezoM ko paraspara saMhata rUpa se rkhnaa| __ krnaa| saMghAra puM[saMhAra] pralaya / nAza / saMkSepa / | saMcinna vi [saMcIrNa] Acarita / visarjana / naraka vizeSa / bhairava-vizeSa / saMcuNNa saka [saM+cUrNaya] cUra-cUra krnaa| saMghAra (apa) dekho saMhara = saM + ha / khaMDa-khaMDa karanA, Tukar3A-Tukar3A karanA / saMghAsaya puM[de] spardhA, braabrii| | saMceyaNA strI [saMcetanA] bhAna / saMghia dekho saMdhia = saMhita / / saMcoiya vi [saMcodita] prerita /
Page #806
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMchaiya-saMjuddha saMchaiya saMchaNNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa vi [ saMchanna ] DhakA huA / saMchAya saka [ saM + chAday ] DhakanA / [saM+kSip ] ekatrita kara chor3anA, ikaTThA karanA / saMchobha puM [saMkSepa] acchI taraha pheMkanA / saMchobhaga vi[saMkSepa] prakSepaka / chobhaNa na [ saMkSepaNa ] parAvartana | saMjai puMstrI [saMyati] uttama sAdhu / saMjaI strI [saMyatI] sAdhvI / saMjaNaga vi [saMjanaka ] utpanna karanevAlA / saMjaNaNa na [saMjanana] utpatti / vi. utpanna karanevAlA / strI. "NI / saMjaNaya dekho saMjaNaga / saMjaya vi[saMjanita] utpAdita / saMjatta saka [de] taiyAra karanA / saMjattA strI [yAtrA] jahAja kI musAphirI / jatti strI [] taiyArI | dekho saMjutti / saMjattia vi [de] taiyAra kiyA huA / saMjattia vi [ sAMyAtrika] jahAja se saMjattiga yAtrA karanevAlA, samudra-mArga kA musAphira / saMjatthavi [] kupita / puM. krodha / saMjada dekho saMjaya = saMyata / saMjama aka [saM + yam ] nivRtta honA / prayatna karanA | vrata - niyama karanA / saka. bAMdhanA / kAbU meM karanA / saMjama saka [de] chipAnA / saMjama puM [saMyama] cAritra, vrata, virati, hiMsAdi pApa karmoM se nivRtti / zubha anuSThAna / rakSA, ahiMsA / indriya-nigraha | bandhana / kAbU | saMjama puM[TsaMyama ] zrAvaka - vrata | saMjaya aka [saM + yat] samyak prayatna karanA / saka. acchI taraha pravRtta karanA / saMjaya vi [saMyata ] sAdhu, vratI / paMtA strI [deg prAntA] sAdhu ko upadrava karanevAlI devI 787 Adi / bhaddigAstrI [bhadrikA] sAdhu ke anukUla rahanevAlI devI Adi / saMjaya vi [saMyata ] kisI aMza meM vratI aura kisI aMza meM avratI, zrAvaka / saMjaya puM. bha0 mahAvIra ke pAsa dIkSita eka rAjA / saMjayaMta puM [saMjayanta] eka jaina muni / pura na. nagara - vizeSa | saMjara puM [saMjvara] jvara / saMjala aka [saM+jval] jalanA / Akroza karanA | kruddha honA / saMjalaNa vi [saMjvalana ] pratikSaNa krodha karanevAlA / puM. kaSAya - vizeSa | saMjali [saMjvalita ] tIsarI naraka bhUmi kA eka naraka sthAna / saMjalla (apa) dekho saMjala / saMjava dekho saMjama = saM + yam / saMjava dekho saMjama = (de ) | saMjA dekho saMNA / saMjAya vi[saMjJAyaka] vijJa, jAnakAra saMjAta saMjAda saMjAya } vi [saMjAta] utpanna / saMjAya aka [ saM + jan] utpanna honA / saMjIvaNI strI [saMjIvanI] marate hue ko jIvita karanevAlI auSadhi / jIvita-dAtrI -bhUmi | saMjIvi vi [ saMjivin ] jIvita karanevAlA / avi [saMyuta ] sahita, saMyukta / saMju na [ saMyuga] lar3AI | nagara - vizeSa | saMjuMja saka [ saM + yuj ] jor3anA / saMjutana [ saMyuta ] chanda - vizeSa | saMjua saMyuta / saMjutA strI [ saMyutA ] chanda- vizeSa / saMvi[saMyukta] saMyogavAlA | saMjutti strI [de] taiyArI / dekho saMjatti / saMjuddha vi [de] spanda-yukta, pharakanevAlA / =
Page #807
--------------------------------------------------------------------------
________________ 788 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMjUha-saMDella saMjUha puM[saMyUtha] ucita samUha / saamaany| saMjhAa saka [saM+dhyai] khyAla karanA, saMkSepa, samAsa / grantharacanA / dRSTivAda ke cintana karanA, dhyAna krnaa| aThAsI sUtroM meM eka sUtra / saMjhAa aka [ saMdhyAya ] saMdhyA kI taraha saMjoa saka [saM + yojaya] saMyukta karanA, AcaraNa krnaa| sambara karanA, mizraNa karanA / saMTaMka puM [saMTaGka] anvaya, sambandha / saMjoa saka [saM+dRza] nirIkSaNa krnaa| saMTha vi [zaThadhUrta, mAyAvI / saMjoa puM [saMyoga] sambandha, mela-milApa, | / saMTha (cUpai) dekho sNddh| mishrnn| saMThappa ) saka [ saM + sthApay ] rakhanA, saMjoaNa na [saMyojana] jodd'naa| vi. | saMThava ) sthApanA karanA / AzvAsana denaa| jodd'nevaalaa| kaSAya-vizeSa, anantAnubandhi udvega-rahita krnaa| nAmaka krodhAdi-catuSka / degdhikaraNiyA strI | saMThA aka [saM + sthA] rahanA, avasthAna [degAdhikaraNikI] khaDga Adi ko usakI | karanA / sthiti karanA / mUTha Adi se jor3ane kI kriyaa| saMThANa na [saMsthAna] AkRti / jisake udaya saMjoaNA strI [saMyojanA] milAna / bhikSA se zarIra kA zubha yA azubha AkAra hotA hai kA eka doSa, svAda ke lie bhikSA-prApta vaha karma / saMniveza, racanA / cIjoM ko Apasa meM milAnA / saMThAva dekho sNtthv| saMjoga dekho saMjoa = saMyoga / saMThia vi [saMsthita] rahA huA, samyak saMjogettu vi [saMyojayitu] jodd'nevaalaa| sthita / na. aakaar| saMjotta (apa) dekho saMjoa = saM+ yojaya / / | saMThii strI [saMsthiti] vyavasthA / avasthA / saMjhadeg nIce dekho| degccheyAvaraNa vi sthiti / [degcchedAvaraNa] sandhyAvibhAga kA aavaark| saMDa puM [zaNDa, SaNDa] vRSabha / puna. padma Adi puM. candra / degppabha puna [prabha] zakra ke soma kA samUha, vRkSa Adi ko nibidd'taa| puM. lokapAla kA vimAna / napuMsaka / saMjhA strI [sandhyA ] sA~jha / dina aura rAtri saMDAsa puna, [saMdaMza] yantra-vizeSa, sa~r3asI, kA saMdhi-kAla / nadI-vizeSa / brahmA kI eka cimaTA / jA~gha aura Uru ke bIca kA bhAga / ptnii| madhyAhnakAla / deggaya na [gata] toMDa puM [degtuNDa] sa~r3asI kI taraha mukhavAlA jisa nakSatra meM sUrya anantara kAla meM rahane- | | paaNkhii| vAlA ho vaha nakSatra / sUrya jisameM ho usase saMDijjha / na [de] bAlakoM kA krIr3A-sthAna / caudahavAM yA panarahavAM nakSatra / jisake udaya | saMDibbha / hone para sUrya udita ho vaha nakSatra / sUrya ke | saMDilla puM [zANDilya] deza-vizeSa / eka pIche ke yA Age ke nakSatra ke bAda kA nakSatra / jaina muni / eka brAhmaNa kA nAma / dekho degcheyAvaraNa dekho saMjha-ccheyAvaraNa / sNddell| degNurAga puM [degnurAga] sAMjha ke bAdala kA saMDI strI [de] valgA, lagAma / raMga / degvalI strI. eka vidyaadhr-knyaa| saMDeya puM [SANDeya] SaMDha-putra, SaMDha, napuMsaka / 'vigama puM. rAtri / virAga puM. sA~jha kA | saMDella na [zANDilya] gotra-vizeSa / puMstrI. samaya / usa gotra meM utpanna / dekho sNddill|
Page #808
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMDeva-saMtai saMkSipta prAkRta-hindI koSa 789 saMDeva puM [de] pAnI meM paira rakhane ke lie rakhA | gotra kI zAkhA / puMstrI. usa gotrameM utpanna / jAtA pASANa Adi / saMNikkhitta dekho saMnikkhitta / saMDevaya (apa) dekho sNddey| saMNigAsa dekho saMNiyAsa / saMDolia vi [de] anugata, anuyAta / saMNigAsa dekho saMnigAsa = saMnikarSa / saMDha puM SaNDha] napuMsaka / saMNicaya dekho saMnicaya / saMDho strI [de] sAr3hanI, UMTanI / saMNiciya dekho saMniciya / saMDhoiya vi [saMDhIkita] upasthApita / saMNijjha dekho sNnijjh| saMNa vi [saMjJa] jAnakAra / saMNiNAya dekho saMninAya / saMNakkhara dekho saMnakkhara / saMNidhAi dekho saMNihAi / saMNajja na [sAMnAyya] mantra Adi se saMskArA saMNidhANa dekho saMnihANa / jAtA ghI vagairaha / saMNipaDia vi [saMnipatita] girA huaa| saMNajjha aka [ saM+ naha ] kavaca dhAraNa saMNibha dekho sNnibh| karanA / aka. taiyAra honaa| saMNiya vi [saMjJita] jisako izArA kiyA saMNaDia vi [saMnaTita] vyAkula kiyA huA, | gayA ho vh| viDambita / saMNiyAsa puM[saMnikAza] dekho saMniyAsa / saMNaddha vi [saMnaddha] saMnAha-yukta, kavacita / saMNiruddha vi [saMniruddha] rukA huA / saMNaya dekho saMnaya / niyantrita / saMNavaNA strI. [saMjJApanA] saMjJapti, vijJApana / saMNiroha puM [saMnirodha] rukAvaTa / saMNA strI. [saMjJA] AhAra Adi kA abhilASa / saMNivaya aka [saMni + pat] par3anA / mati / saMketa / AkhyA, nAma / sUrya kI saMNivAya puM [saMnipAta] sambandha / saMyoga / ptnii| gaaytrii| viSThA, puroSa / samyag saMNiviTTha dekho sNnivitttth| darzana / samyag jJAna / degia vi [kRta] saMNivesa dekho sNnives| pharAgata gayA huA / bhUmi strI. purISotsarjana saMNisijjA / dekho sNnisijjaa| kI jagaha / saMNisejjA saMNAmiya vi [saMnAmita] avnt-kRt| saMNiha dekho saMniha / saMNAya bi [saMjJAta] jJAta, nAta kA Adamo / | saMNihAi vi saMnidhAyina] smiip-sthaayii| svajana, sagA / pahicAnA huaa| saMNihANa dekho saMnihANa / saMNAsa puM [saMnyAsa] saMsAra-tyAga, caturtha | saMNihi dekho sNnihi| Azrama / saMNihia vi [saMnihita] sahAyatA ke lie saMNAha saka [saM+nAhay] yuddha-sajja karanA / samIpa-sthita, nikaTa-vartI / puM. aNapani devoM saMNAha puM[saMnAha] yuddha kI taiyArI / kavaca / ke dakSiNa dizA kA indra / deg paTTapuM. zarIra para bA~dhane kA vastra-vizeSa / saMNejjha dekho sNnejjh| saMNAhiya vi [sAMnAhika] yuddha kI taiyArI se saMta dekho sa = sat / sambandha rkhnevaalaa| saMta vi [zAnta] krodha-rahita / puM. rasa-vizeSa / saMNi vi [saMjJin] sNjnyaavaalaa| manavAlA | saMta vi [zrAnta thakA huaa| prANI / zrAvaka / samyaktvI, jaina / na. vAsiSTha | saMtai strI [saMtati] saMtAna, apatya / avi.
Page #809
--------------------------------------------------------------------------
________________ 790 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMtacchaNa-saMthaDiya cchinna dhArA, pravAha / lie mastaka meM diyA jAtA mantrita paanii| saMtacchaNa na [saMtakSaNa] chilanA / degkamma na [degkarman] upadrava-nivAraNa ke saMtacchia vi [saMtakSita] chilA huaa| lie kiyA jAtA homa Adi karma / 'kammata saMta? vi [saMtrasta] DarA huaa| na [degkarmAnta] jahA~ zAnti-karma kiyA jAtA saMtati dekho sNti| ho vaha sthAna / deggiha na [deggRha] zAnti-karma saMtatta vi [saMtata] nirantara / bistIrNa / karane kA sthAna / degjala na. dekho degudaa / saMtatta vi [saMtapta] saMtApa-yukta / degjiNa puM [degjina] solahaveM jina-deva / saMtattha dekho sNt?| degmaI strI [degmatI] eka zrAvikA / degya vi saMtappa aka [saM+tap] tapanA / pIr3ita honaa| [degda] zAnti-pradAtA / degsUri puM. eka jainAsaMtappia vi [saMtapta] saMtApa-yukta / na. | cArya aura granthakAra / degseNiya puM[zreNika] sntaap| eka prAcIna jaina muni / deghara na [gRha] saMtamasa na. andherA / andha-kUpa / bhagavAn zAntinAthajI kA mandira / homa saMtaya dekho saMtatta = saMtata / puM. zAnti ke lie kiyA jAtA havana / saMtara saka [saM+ta] taira kara pAra krnaa| saMtia) vi [de. satka] sambandhI / saMtiga / saMtasa aka [ saM + tras ] bhaya-bhIta honaa| saMtijjAghara dekho saMti-giha / udvigna honaa| saMtA strI [zAntA] sAtaveM jina-bhagavAn kA saMtiNNa vi [saMtIrNa] pAra-prApta / saMtuTTha vi [saMtuSTa] santoSa-prApta / shaasn-devtaa| saMtuyaTTa vi [saMtvagvRtta] jisane pArzva dhumAyA saMtANa puM [saMtAna] vaMza / avicchinna dhArA / ho vaha, leTA huaa| tanta-jAla. makaDI Adi kA jAla / | saMtulaNA strI [saMtulanA] tulanA, tulyatA / saMtANa na [saMtrANa] paritrANa / saMtussa aka [saM + tuS] prasanna honaa| tRpta saMtAra vi. tAranevAlA / puM. saMtaraNa / honaa| saMtAria vi [saMtArita] pAra utArA huaa| saMtejjAdhara dekho saMtijjAghara / saMtArima vi. tairane-yogya / saMto a [antar ] madhya, bIca / saMtAva saka [saM + tApay] garama karanA / saMtosa saka [saM+ toSaya ] prasanna karanA / hairAna krnaa| tRpta krnaa| saMtAva puM. mana kA kheda / tApa / saMtosa puM [saMtoSa] tRpti, lobha kA abhAva / saMtAvaya vi [saMtApaka] saMtApa-janaka / | saMtosi strI [saMtoSi] santoSa, tuSTi, tRpti / saMtAsa saka [saM+ trAsay ] ddraanaa| saMtAsa puM [saMtrAsa] bhaya / saMtosi vi [saMtoSin] santoSa-yukta, lobhasaMtAsi vi [saMtrAsin] trAsa-janaka / rahita, nirlobhI, tRpta / saMti strI [zAnti krodha Adi kA upazama / | saMtosia puM[saMtoSika] saMtoSa, tRpti / mukti / ahiMsA / updrv-nivaarnn| viSayoM | saMtha vi [saMstha] saMsthita / se mana ko rokanA / caina, ArAma / sthirtaa| | saMthaDa / vi [saMstRta] paraspara ke saMzleSa dAhopazama, ThaMDhAI / devI-vizeSa / puM. solahaveM | saMthaDiya 5 se AcchAdita / ghana / vyApta / jinadeva / degudaa na [degudaka] zAnti ke , samartha / tRpta / ekatrita /
Page #810
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMthaNa-saMdoha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 791 saMthaNa aka [saM + stan] Akranda krnaa| utsapiNI-kAla meM utpanna teisauM jinadeva / saMthara saka [saM / stu] bichaunA karanA, na. kSaraNa, prasrava / bahanA / jala / bichAnA / nistAra pAnA, pAra jaanaa| saMdabha puM[saMdarbha] racanA, graMthana / nirvAha krnaa| aka. samartha honaa| tRpta saMdamANiyA / strI [syandamAnikA, degnI] honA / honA, vidyamAna honA / saMdamANI eka prakAra kA vAhana, eka saMthara dekho sNthaar| taraha kI paalkii| saMthava saka [saM+ stu] stuti karanA, ilASA saMdANa saka [kR] avalambana krnaa| karanA / paricaya krnaa| saMdANia [saMdAnita] baddha, niyantrita / saMthava pu [saMstava] stuti, zlAghA / paricaya, saMdAmiya / [saMdAmita] saMsarga / vi. stuti-kartA / saMdAva dekho saMtAva = santApa / saMthava - dekho saMThava / saMdAva puM[saMdrAva] samUha, samudAya / saMthavaya vi [saMstAvaka] stuti-krtaa| saMdiTra vi [saMdiSTa] jisakA yA jisako saMthAra / puM [saMstAra] darbha-kuza Adi sandezA diyA gayA ho, upadiSTa, kathita / saMthAraga 5 kI zayyA, bichaunaa| kamarA / jisako AjJA dI gaI ho| chaMTA huA, upAzraya / sNstaar-krtaa| chilakA nikAlA huA (cAvala aadi)| saMthAva dekho sNtthaav| saMdiddha vi [saMdigbha] saMzaya-yukta / saMthida (zau) dekho saMThia / saMdinna na [saMdatta] unatIsa dinoM kA lagAtAra saMthua vi [saMstuta]sambaddha, saMgata / paricita / upvaas| jisakI stuti kI gaI ho vaha, shlaadhit| saMdisa saka [saM + diz] sandezA denA, samAsaMthui strI [saMstuti] stuti, zlAghA / cAra pahu~cAnA / AjJA denaa| anujJA denA / saMthuNa saka [saM+stu] stuti yA zlAghA dAna ke lie saMkalpa karanA / upadeza denaa| karanA / saMdINa puM[saMdIna] pakSa yA mAsa Adi meM saMthula vi [saMsthula] ramaNIya / pAnI se sarAbora hotA dvIpa / alpakAla taka saMthuvvata dekho saMthuNa kA kavakR. / rahanevAlA dIpaka / zrutajJAna / kSobhaNIya / saMda aka [syand] jharanA, TapakanA / saMdIvaga vi [saMdIpaka] uttejaka / saMda puM [syanda] jharana, prasrava / ratha / | saMdIvaNa na [saMdIpana] uttejanA, uddIpaka / saMda vi [sAndra] ghana, nibir3a / vi. uttejana kA kAraNa / saMdaMsa puM [saMdaMza] dakSiNa hasta / saMdIviya vi [saMdIpita] uttejita, uddIpita / saMdasaNa na [saMdarzana] darzana, dekhanA, sAkSA saMdukkha aka [pra+dIp] jlnaa| tkaar| saMduTTha vi [saMduSTa] atizaya duSTa / saMda vi [saMdaSTa] jo kATA gayA ho vaha, | saMduma aka [pra+dIp] jalanA, sulaganA / jisako daMza lagA ho vaha / saMdeva puM [de] sImA, mryaadaa| nadI-melaka, saMdaTTa / vi [de] saMlagna, saMyukta / sambaddha / nadI-saMgama / saMdaTTaya ) na. saMghaTTa, saMgharSa / saMdesa puM[saMdeza] sNdeshaa| saMdaDDha vi [saMdagdha] ati jalA huaa| saMdeha puM. saMzaya, shNkaa| saMdaNa puM [syandana] ratha / bhAratavarSa meM atIta / saMdoha puM. samUha, jatthA /
Page #811
--------------------------------------------------------------------------
________________ 792 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMdha-saMnibha saMdha saka [saM+dhA] sA~dhanA, jodd'naa| anu- | saMdhIraviya vi [saMdhIrita] AzvAsita / sandhAna karanA, khoja krnaa| vaaNchnaa| | saMdhukka aka [pra + dIpa, saM+- dhukS] jlnaa| vRddhi karanA / krnaa| saka. jalAnA / uttejita karanA / saMdhadeg dekho sNjhdeg| saMdhukkaNa na [saMdhukSaNa] sulagAnevAlA / saMdhaya vi. [saMdhaka] sandhAna-kartA / saMdhucchida (zau) prajjvalita, uttejita / saMdhayA dekho saMdha % saM+ghA / sNghyaatii| saMdhuma dekho sNdum| saMdhA strI. pratijJA, niyama / saMdhe dekho saMdha = saM +dhA / saMdhANa na [saMdhAna] do hAr3oM kA saMyoga-sthAna / saMnakkhara na [saMjJAkSara] akAra Adi akSaroM sandhi / madya / sNyog| nIMbU Adi kA kI AkRti / acAra / saMnaNa na[saMjJAna] izArA karanA, saMjJA karanA / saMdhAraNa na [saMdhAraNa] sAntvanA / | saMnaya / vi [saMnata] namA huA / avanata / saMdhAria vi [de] yogya / saMnata / saMdhAria vi [saMdhArita] rakhA huA, saMnava saka [saM+jJApay] saMbhASaNa se saMtuSTa sthApita / krnaa| saMdhAva saka [saM+dhAva] daur3anA / saMnaha dekho sNnnjjh| saMdhi puMstrI. chidra, vivr| saMhAna, uttarottara | saMnahaNa na [saMnahana] saMnAha / padArtha-parijJAna / vyAkaraNa-prasiddha do akssroN| saMnahiya dekho saMNaddha / ke saMyoga se honevAlA varNa-vikAra / seMdha, | sATiya vi saMtAhita tayAra kiyA hA corI ke lie bhIta meM kiyA jAtA cheda / sajAyA huaa| do hAr3oM kA saMyoga-sthAna / mata / karma, karma saMnikAsa dekho saMnigAsa / santati / samyag jJAna kI prApti / cAritra- saMnikiTTa vi [saMnnikRSTa] Asanna / mohanIya karma kA kSayopazama / avasara, samaya / saMnikkhitta vi [saMnikSipta] DAlA huA, miln| do padArthoM kA saMyoga-sthAna / | rakhA huaa| sulaha / graMtha kA prakaraNa, adhyAya, pariccheda / saMnigAsa vi [saMnikAza] samAna, tulya, deggiha na [deggRha] do bhItoM ke bIca kA | sadRza / puM. apavAda / 'na. samIpa / pracchanna sthAna / ccheyaga, cheyaga vi | saMnigAsa [saMnikarSa] saMyoga / [degcchedaka] seMdha lagA kara corI karanevAlA / | saMnicaya paM. samaha / saMgraha / degpAla, vAla vi. do rAjyoM kI sulaha kA saMniciya vi [sanicita] nibir3a kiyA rkssk| huaa| saMdhia vi [de] durgandhi, durgandhavAlA / saMnijuja saka [saMni+ yuj] acchI taraha saMdhi vi [saMdhita prasArita / jodd'naa| saMdhiA dekho sNhiyaa| saMnijjha na [sAMnidhya] sahAyatA karane ke saMdhiviggahia puM [sAndhivigrahika] rAjA lie samIpa meM Agamana, niktttaa| kI sandhi aura lar3AI ke kArya meM niyukta | saMninAya puM [saMninAda] pratidhvani, pratimantrI / zabda / saMdhIra saka [ saM + dhIray ] AzvAsana denaa| / saMnibha dekho saMniha /
Page #812
--------------------------------------------------------------------------
________________ 793 saMpaha saMnimahia-saMpaDivajja saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMnimahia vi [saMnimahita] vyApta, pUrNa, saMnejjha dekho saMnijjha / bharA huA / pUjita / saMpaa / (apa) dekho sNpyaa| saMniyaTTa vi [saMnivRtta] rukA huA, virata / / yAri vi [degcArin] pratiSiddha kA varjana saMpai a [saMprati] isa samaya, adhunA, aba / puM. krnevaalaa| jaina rAjA, samrATa azoka kA pautra / kAla saMnilayaNa na [saMnilayana] Azraya / AdhAra / puM. vartamAna kAla / saMnivAi vi [saMnivAdina] saMgata bolanevAlA, | saMpaiNNa vi saMprakIrNa] vyApta / vyAjabI khnevaalaa| saMpautta vi [saMprayukta] sambaddha, jor3A huaa| saMnivAiya vi [sAMnipAtika] saMnipAta roga | saMpaoga saMprayoga] saMyoga, sambandha / se sambandha rakhanevAlA / aneka bhAvoM ke saMyoga saMpakara dekho sNpgr| se banA huA bhAva / puM. saMnipAta, mela, saMpakka puM[saMparka] sambandha / saMyoga / saMpakkhAla puM [saMprakSAla] tApasa kA eka bheda saMnivAiya vi [saMnipAtika] dekho saMni __ jo miTTI vagairaha ghisa kara zarIra kA prakSAlana vaai| karate haiN| saMnivADiya vi [saMnipAtita] vidhvasta kiyA | saMpakkhAliya vi [saMprakSAlita] dhoyA huA / huA / saMpakkhitta vi [saMprakSipta] pheMkA huA, DAlA saMniviTTa na [saMniviSTa] mohallA / vi. huaa| jisane par3Ava DAlA ho vaha / saMhata aura saMpagara saka [saMpra+kR] karanA / sthira Asana se baiThA huaa| saMpagADha vi [saMpragADha] atyanta Asakta / saMnivesa paM saMniveza] nagara ke bAhara kA | vyApta / sthita, vyavasthita / pradeza / gA~va, nagara Adi sthAna / yAtrI | saMpagiddha vi [saMpragaddha] ati Asakta / Adi kA DerA, mArga kA vAsa-sthAna, par3Ava / saMpaggahia vi[saMpragRhIta] khUba prakarSa se gRhIta, grAma / rcnaa| vizeSa abhimaan-yukt| saMnivesaNayA strI [saMnivezanA] saMsthApana / | saMpajja aka [ saM+pad ] sampanna honA / saMnivesilla vi [saMnivezin] racanAvAlA / milnaa| saMnisanna vi [saMniSaNNa] baiThA huA, samyak / saMpajjalia ' [saMprajvalita] tIsarA maraka saMnisijjA / strI [saMniSadyA] Asana- kA navA narakendraka, narakAvAsa-vizeSa / saMnisejjA / vizeSa, pITha Adi Asana / saMpaDhia dekho saMpatthia = saMprasthita / saMniha vi [saMnibha] samAna, sadRza / saMpaDa aka [ saM+pad ] prApta honA, siddha saMnihANa na [saMnidhAna] jJAnAvaraNIya Adi honA, niSpanna honA / karma / adhikaraNa kAraka, AdhAra / sAnnidhya / | | saMpaDibUha saka [saMprati + buMha] prazaMsA sattha na [degzastra] saMyama, tyAga / degsattha na | [zAstra] krm-shaastr| | saMpaDileha saka [ saMprati + lekhaya] pratisaMnihi puMstrI [saMnidhi] upabhoga ke lie jAgaraNa karanA, pratyupekSaNa karanA, acchI sthApita vastu / saMsthApana / sundara nidhi / taraha nirIkSaNa krnaa| samIpatA / sNcy| saMpar3ivajja saka [ saMprati+pad ] svIkAra ahiT 1
Page #813
--------------------------------------------------------------------------
________________ 794 karanA, prApta karanA / saMpaNadiya dekho saMpaNAiya | } saMkSipta prAkRta-hindI koSa vizeSa | saMpadi dekho saMpai = samprati / saMpadi dekho saMpatti = saMpatti / karanA / saMvitti strI [ saMpratipatti ] svIkAra / saMpaDivAia vi [ saMpratipAdita] sthita | sthApita / saMpadhAra dekho saMpahAra = saMpra+dhAray / saMpaDivAyasa [ saMprati + pAday ] saMpAdana saMpadhAraNA strI [ saMpradhAraNA ] vyavahAravizeSa, dhAraNA vyavahAra / saMpa saMpaNA dekho saMpaNNA / saMpaNAiya vi [ saMpraNAdita] samIcIna saMpappa dekho saMpAva / saMpaNAdiya zabdavAlA | saMpaNAma saka[saMpra + nAmay ] arpaNa karanA / saMpaNipA puM [sapraNipAta] praNAma, saMpaNivAya samIcIna namaskAra / saMpaNa vi [ saMpratunna] prerita, uttejita / saMpaNulla saka [ saMpra + nud ] preraNA saMpaNolla } karanA / saMpaNNa dekho saMpanna / saMpaNNA strI [de] ghebara yA ghIvara ( miSTAnnavizeSa ) banAne kA gehU~ kA ATA / saMpattavi [ saMprApta ] samyak prApta / samAgata / saMpatta puMna [saMpAtra ] supAtra / saMpatti strI [ saMpatti ] samRddhi / saMsiddhi | pUrti / saMpatti strI [ saMprApti ] lAbha, prApti / saMpatti strI [] bAlA | pippalI -patra | saMpatthia na [ de] zIghra / saMpatthiya vi [ saMprasthita] jisane prayANa saMpatthita kiyA ho vaha, prayAta, prasthita | upasthita | saMpadaM a [ sAMpratam ] yukta, ucita / aba / saMpadatta vi [ saMpradatta ] diyA huA, arpita / saMpadANa dekho saMpayANa / saMpadAya puM [ saMpradAya ] guru-paraMparAgata upadeza, AmnAya / saMpadAvaNa na [ saMpradApana, saMpradAna ] kAraka saMpadhAriya vi[saMpradhArita ] nizrita, nirNIta | saMdhUmi vi[saMpradhUmita ] dhUpa-vAsita / saMpanna vi. sampatti-yukta / saMsiddha / saMpaDivatti - saMparikhitta saMpabujjha aka [ saMpra + budh ] satya jJAna ko prApta karanA saMpamajja saka [ saMpra + mRj ] mArjana karanA / saMpamAra saka [ saMpra + mAray ] mUcchita karanA / saMpaya vi[sAMprata ] vidyamAna vartamAna | saMpayaM dekho saMpadaM / saMpayaTTa aka [ saMpra + vRt ] samyak pravRtti karanA / saMpavi[saMpravRtta] samyak pravRtta / saMpayA strI[saMpad] saMmRddhi, sampatti, lakSmI / vAkyoM kA vizrAma sthAna / prApti / eka vaNik - strI / saMpayANa na [ saMpradAna ] samyak pradAna, samarpaNa | caturthI - kAraka, jisako dAna diyA jAya vaha / saMpayAvaNa dekho saMpadAvaNa / saMparAiga saMparAiya vi [sAMparAyika ] samparAya - sambandhI, samparAya meM utpanna / saMparAya puM. saMsAra, jagat / 1 krodha Adi kaSAya / sthUla kaSAya / kaSAya kA udaya / yuddha / saMparikitti puM [ saMparikItti ] rAkSasa vaMza kA eka rAjA, eka laMkA - pati / saMpakkhi sa [ saMpari + IkS ] samyak parIkSA karanA / } [parikSipta ] veSTita / saMparikkhitta saMparikhitta
Page #814
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMpariphuDa-saMpiMDia saMkSipta prAkRta-hindI koSa 895 saMpariphuDa vi [saMparisphuTa] suspaSTa / Adi ur3anevAlA jantu / gati-kartA / / saMparivuDa vi [saMparivRta] samyak parivRta, | saMpAiya vi [saMpAtita] Agata / milita / parivAra-yukta / veSTita / saMpAiya vi [saMpAdita] sAdhita / saMparI aka [saMparI + i] paryaTana krnaa| saMpAUNa saka [saMpra + Ap] acchI taraha saMpala (apa) aka [ saM + pat ] A girnaa| prApta karanA / saMpalagga vi [saMpralagna] saMyukta / jo lar3AI | saMpAo a [saMprAtara] prAtaHkAla / hara ke lie bhir3a gayA ho| prabhAta / saMpalatta vi [saMpralapita] ukta, pratipAdita / / saMpAgaDa vi [saMprakaTa] prakaTa / khulaa| saMpalaliya vi [saMpralalita] jisakA acchI | saMpADa saka [saMpAday ] siddha karanA, taraha lAlana huA ho vaha / | niSpanna krnaa| prArthita vastu denA, dAna saMpalia puM[saMpalita] eka jaina maharSi / karanA / prApta karanA / arpaNa krnaa| saMpaliaMka puM[saMparyaGga] padmAsana / / saMpADaga vi [saMpAdaka] kartA, nirmaataa| saMpalitta vi [saMpradIpta] prajjvalita / / saMpADaNa na [saMpAdana] niSpAdana / karaNa, saMpalimaja saka [saMpari + mRj] pramArjana | __ nirmANa / karanA / saMpAto dekho sNpaao| saMpalI aka [saMpari + i] gati karanA / saMpAda (zau) dekho saMpADa = saM+pAday / saMpaveya / aka [saMpra + vep] kA~panA / saMpAdaittaa (zau) vi [ saMpapAdavitR ] saMpaveva / saMpAdana-kartA / saMpAdaka / saMpavesa puM [saMpraveza] praveza, paiTha / saMpAdiavada (zau) dekho saMpAiava / saMpavvaya aka [saMpra+vraj] gamana krnaa| saMpAya puM [saMpAta] samyakpatana / sambandha, saMpasAra puM[saMprasAra] ikaTThA honA / vistAra / saMyoga / nirarthaka asatya-bhASaNa / saMga / Agamana / calana, hilana / saMpasAraga / vi [saMprasAraka] vistAraka / saMpAya dekho sNpaao| saMpasAraya / paryAlocanakartA / saMpAyaga vi [saMpAdaka sampAdana-kartA / saMpasiddha vi [saMprasiddha] atyanta prasiddha / saMpassa saka [saM + dRz] acchI taraha dekhanA / | saMpAyaga vi [saMprApaka] prApta krnevaalaa| vicAra krnaa| prApta kraanevaalaa| saMpahAra saka [saMpra +dhAray] cintana karanA / saMpAyaNa dekho saMpADaNa / saMpAla saka [saM+pAlaya] pAlana krnaa| nirNaya krnaa| saMpahAra puM [saMpradhAra] nizcaya, nirNaya / saMpAva saka [saMpra + Ap] prApta karanA / saMpAva saka [saMpra+Apaya] prApta karavAnA / saMpahAra puM [saMprahAra] yuddha / saMpAvia vi [saMprApita] jo le jAyA gayA / saMpahAva aka [saMpra+dhAt] daudd'naa| saMpahiTTa vi [saMprahRSTa] harSita, pramudita / saMpAsaMga vi [de] dIrgha, lambA / saMpA strI [de] kA~cI, mekhalA, krdhnii|| saMpiMDaNa na [saMpiNDana] dravyoM kA paraspara saMpAiava vi [saMpAditavat] jisane sampAdana saMyojana / samUha / kiyA ho vaha / saMpiMDia vi [saMpiNDita] piNDAkAra kiyA saMpAima vi [saMpAtima] bhramara, kITa, pataga | huA, ekatra kiyA huaa|
Page #815
--------------------------------------------------------------------------
________________ 796 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMpikkha-saMbhaMti saMpikkha dekho saMpeha = saMpra + IkS / saMba puM [zAmba] zrIkRSNa kA eka putra / rAjA saMpiThTha vi [saMpiSTa] pisA huaa| kumArapAla ke samaya kA eka seTha / saMpiNaddha vi [saMpinaddha] niyantrita / baMdhA | saMba puMna [zamba] vajra, indra kA Ayudha / huaa| saMbaMdha saka [saM+bandha] jodd'naa| saMsarga saMpihA saka [samapi+dhA] DhakanA / karanA, mela karanA / nAtA karanA / saMpIDa puM. saMpIDana, dabAnA / dekho sNpiil| saMbara puM [zambara] hariNa kI eka jAti / saMpINia vi [saMprINita] khuza kiyA huaa| saMbala puMna [zambala] pAtheya, rAste meM khAne saMpIla puM [saMpIDa] saMghAta, samUha / kA bhojana / eka nAgakumAra deva / saMpIlA strI [saMpIDA] pIr3A, duHkhAnubhava / saMbali dekho siMbali = zimbali / saMpuccha saka [saM+pracch] prazna karanA / saMbali puMstrI [zAlmali] semala kA per3a / strI. degnnii| saMbAdhA dekho sNbaahaa| saMpucchaNI strI [saMpucchanI] jhADU / saMbAha saka [saM + bAdh] pIr3A krnaa| saMpujja vi [saMpUjya] saMmAnanIya, AdaraNIya / | dabAnA, cappI krnaa| saMpuDa puM [saMpuTa] jur3e hue do samAna aMza | | saMbAha puM [saMbAdha] nagara-vizeSa, jahAM brAhmaNa vAlI vastu, do samAna aMzoM kA eka dUsare Adi cAroM vargoM kI prabhUta bastI ho| se jur3anA / saMcaya / degphalaga puM. [degphalaka] | pIr3A / vi. saMkIrNa, sakarA / dekho saMvAha / donoM tarapha jilda baMdhI pustaka / saMbAhaNI strI [saMbAdhanI] vidyA-vizeSa / saMpuDa saka [saMpuTaya] jor3anA, donoM hissoM ko saMbAhA strI [saMbAdhA] pIr3A / aMga-mardana / milaanaa| saMbukka puM [zambUka] zaMkha / rAvaNa kA bhAgisaMpuNNa vi [saMpUrNa] pUrNa / na. dasa dinoM kA | neya-kharadUSaNa kA putra / eka gA~va / viTTA lagAtAra upvaas| strI [degvartA] zaMkha ke Avarta ke samAna saMghUa saka [saM+ pUjaya] sammAna krnaa| bhikSAcaryA / dekho sNbuua|| abhyarcanA karanA / pUjana krnaa| saMbujjha saka [saM + budh] samajhanA, jJAna saMpUriya vi [saMpUrita] pUrNa kiyA huaa| paanaa| saMpella puM [saMpIDa] dabAva / saMbuddha vi [saMbuddha] jJAna-prApta / saMpesa saka [saMpra + iSa] bhejanA / saMbuddhi strI [saMbuddhi] jJAna, bodha / saMpeha saka [saMpra+ IkS] nirIkSaNa karanA / saMbUa puM [zambUka] jala-zukti / zukti ke saMpehA strI [saMprekSA] paryAlocana / AkAra kA jala jantu vizeSa / saMpha na [de] kumuda, candra-kamala / saMbodhi strI. satya dharma kI prApti / saMphAla saka [saM+pATaya] phaadd'naa| saMboha saka [saM + bodhay] samajhAnA, bujhAnA / saMphAlI strI [de] paMkti, zreNi / AmantraNa karanA / vijJapti karanA / saMphAsa saka [ saM + spRz ] sparza karanA / saMboha puM[saMbodha] jJAna, bodha, samajha / saMphAsa puM [saMsparza] sparza / saMbohi dekho sNbodhi| saMphiTTa puM[de] saMyoga, melana / saMbhaMta vi [saMbhrAnta bhIta / trasta / puna. prathama saMphulla vi. vikasita / naraka kA pAMcavAM narakendraka / saMphusiya vi [saMmRSTa] pramAjita / saMbhaMti strI [saMbhrAnti] saMbhrama, utsukatA /
Page #816
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMbhaMtiya-saMmanna saMbhaMtiya vi [ sAMbhrAntika] saMbhrama - nirmita / saMbhagga vi[saMbhagna] cUrNita | saMbhaNa saka [saM + bhaN ] kahanA / saMbhama aka [ saM + bhram ] karanA / aka bhaya-bhIta honA / atizaya bhramaNa saMbhama puM [saMbhrama] Adara / bhaya, ghabarAhaTa, kSobha / utsukatA / saMbhara saka [saM + karanA / saMkSepa yA saMkoca karanA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMbhara saka [saM + smR] smaraNa karanA / saMbharAvia vi [saMsmArita] yAda karAyA saMbhAva saka[saM+ bhAvay ] saMbhAvanA karanA / prasanna najara se dekhanA | saMbhAva aka [ lubh ] lobha karanA, Asakti karanA / saMbhAsa saka [ saM + bhAS] bAtacIta karanA / saMbhAsi vi[saMbhASa] saMbhASaNa / saMbhiDaNa na [saMbhedana] AghAta | bhR] dhAraNa karanA | poSaNa saMbhiNNa vi [ saMbhinna ] paripUrNa | kiMcid nyUna | vyApta | bilakula bhinna / khaMDita / soa vi [zrotas, zrotR] zarIra ke koI bhI aMga se zabda ko spaSTa rUpa se sunane kI labdhivAlA | aka. huA / saMbhala saka [saM + smR] yAda karanA / saMbhala saka [ saM + bhal ] sunanA / sambhalanA | sAvadhAna honA / saMbhalI strI [] dUtI / kuTTanI / strI / saMbhava aka [saM + bhU] utpanna honA / saMbhAvanA honA, utkaTa saMzaya honA / saMbhava puM. utpatti | saMbhAvanA | vartamAna avasarpiNI kAla meM utpanna tIsare jinadeva / eka jaina muni, dUsare vAsudeva ke pUrva janma ke guru / kalA-vizeSa | saMbhava puM [de] prasUti-janya bur3hApA / saMbhava (apa) dekho saMbhama = saMbhrama | saMbhavva dekho saMbhava = saM + bhU / 897 saMbhAra puM. samUha, jatthA / zAka Adi meM Upara DAlA jAtA masAlA / parigraha, dravya-saMcaya | avazyatayA karma kA vedana | saMbhAriavi [saMsmRta] yAda kiyA huA / saMbhAri vi[saMsmArita]yAda karAyA huA / saMbhAla saka [ saM + bhAlay ] saMbhAlanA / khoja karanA / saMbhinnana [ de] AghAta / saMbhiya vi[saMbhRta] puSTa / saMskAra-yukta | saMbhu puM. [zambhu ] ziva / rAvaNa kA eka subhaTa / chanda-vizeSa / 'ghariNI strI [gRhiNI ] gaurI / saMbhUa vi [saMbhUta] utpanna / puM. eka jaina muni, prathama vAsudeva ke pUrvajanma ke guru / eka jaina maharSi, sthUlabhadra muni ke guru / vyakti-vAcaka nAma | 'vijaya puM. eka jaina maharSi / saMbhUi strI [saMbhUti] utpatti / zreSTha vibhUti / saMbhANaya na [ saMbhANaka ] gujarAta kA eka saMbhUsa saka [ saM + bhUS] alaMkRta karanA / saMbhoa puM. dekho saMbhoga / prAcIna nagara / [saM+bhuj ] sAtha bhojana karanA / eka maNDalI meM baiThakara bhojana karanA / saMbhulla vi [de] durjana / saMbhAra saka [saM + bhAray ] masAlA se saMskRta saMbhoia vi [ sAMbhogika ] samAna sAmAcArIkaranA, vAsita karanA / kriyAnuSThAna hone ke kAraNa jisake sAtha khAna-pAna Adi kA vyavahAra ho sake aisA sAdhu / saMbhoga puM. samAna sAmAcArIvAle sAdhuoM kA ekatra bhojanAdi - vyavahAra / sundara bhoga / istrI [saMmati] anumati / puM. vAyukAya, pavana / vAyukAya kA adhiSThAtA deva / saMmajja puM. [saMmArja] saMmArjana, sApha karanA /
Page #817
--------------------------------------------------------------------------
________________ 798 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMmajjaga-saMloNayA saMmajjaga puM [saMmajjaka] vAnaprastha tApasoM kI saMmUDha vi. jar3a, vimUDha / eka jAti / saMmea puM [saMmeta] Ajakala kA 'pArasanAtha saMmajjaNI strI [saMmArjanI] jhaadd'| pahAr3a' / rAma kA eka subhaTa / saMmaTTha vi [saMmRSTa] pramAjita / pUrNa bharA huaa| saMmela puM. parijana yA mitroM kA jimanavAra / saMmaDu puM [saMmarda] yuddha / paraspara saMgharSa / saMmoha puM. mUDhatA, moha / mUrchA / duHkha, kaSTa / saMmadda saka [saM+mRd] mardanA krnaa| saMnipAta rog| saMmadda dekho sNmdddd| saMmoha na [sAMmoha] mithyAtva kA eka bhedasaMmaddA strI [saMmardA] pratyupekSaNA-vizeSa, vastra rAgI ko deva, saMgI-parigrahI ko guru aura ke konoM ko madhya bhAga meM rakhakara athavA | hiMsA ko dharma mAnanA / vi. saMmoha-saMbandhI / upadhi para baiThakara jo pratyapekSaNA-nirIkSaNa | saMmohA strI. chanda-vizeSa / kI jAya vaha / saMraMbha puM[saMrambha] hiMsA karane kA saMkalpa / saMmaya vi [saMmata] anumata / abhISTa / ATopa / udyama / krodha / / saMmaviya vi [saMmApita] nApA huA / saMrakkhaga vi [saMrakSaka] surakSA karanevAlA / saMmA aka [saM+ mA] samAnA, aTanA / saMrakkhaNa na [saMrakSaNa] samIcIna rakSaNa / saMmANa saka [saM + mAnaya] Adara karanA, saMrakkhaya dekho sNrkkhg| gaurava karanA / saMraddha saka [saM+rAdh] pakAnA / saMmida (zau) vi [saMmita] tulya / samAna saMruMdha saka [saM + rudh] rokanA / primaannvaalaa| saMroha puM [saMrodha] aTakAva / saMmila aka [saM + mila] milnaa| saMrohaNI strI [saMrohaNI] ghAva ko rujhAnesaMmilla aka [saM + mIla] sakucAnA / saMkoca vAlI auSadhi-vizeSa / saMlakkha saka [saM + lakSaya] pahicAnanA / krnaa| saMmissa vi [saMmizra] milA huA, yukta / saMlagga vi [saMlagna] lagA huA / saMyukta / ukhar3I huI chaalvaalaa| saMlatta vi [saMlapita] saMbhASita, ukt| kathita / saMmIla dekho sNmill| saMlappa / saka [saM + lap] vArtAlApa yA saMmIsa dekho sNmiss| saMlava / saMbhASaNa karanA / saMmui puM [saMmuci bhAratavarSa meM bhaviSya meM | saMlAva saka [saM+lApaya] bAtacIta karanA / | saMlAvia vi [saMlApita] ukt| kahalavAyA honevAlA eka kulakara puruSa / saMmuccha aka [saM + mUrccha] strI-puruSa ke huaa| saMyoga ke binA hI yUkAdi kI taraha jIvoM saMliddha vi [saMzliSTa] saMyukta / kA utpanna honaa| | saMliha saka [saM + likha] nirlepa krnaa| samucchima vi [saMmUcchima] strI-puruSa ke tapa se zarIra Adi kA zoSaNa karanA / samAgama ke binA utpanna honevAlA praannii| ghisanA / rekhA krnaa| saMmujjha aka [saM + muha] moha karanA, mugdha | saMloDha vi. sNlekhnaa-yukt| honaa| saMlINa vi [saMlIna] indriya tathA kaSAya Adi saMmusa saka [saM + mRz] pUrNa sparza krnaa| ko kAba meM kiyA ho vaha, saMvRta / saMmuha vi [saMmukha] sAmane AyA huA / saMlINayA strI [saMlInatA] tapa-vizeSa,
Page #818
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMluMca-saMvAya saMkSipta prAkRta-hindI koSa 799 zarIra Adi kA saMgopana / per3a / eka smRtikAra muni / dekho saMvaTTa = saMluMca saka [saM + luJca ] kaattnaa| saMvarta / saMlehaNA / strI [saMlekhanA] zarIra, kaSAya saMvattaNa dera saMlehA . [saMlekhA] Adi kA saMvattaya vi [saMvartaka] apavartana-kartA / puM. zoSaNa, anazana-vrata se zarIra-tyAga kA baladeva / vaDavAnala / anuSThAna / degsua na [zruta] grantha vizeSa / saMvattavatta puM [saMvartodvarta] ulaTa-pulaTa / saMloa puM[saMloka] darzana, avalokana / dRSTi- saMvaddhaNa na saMvardhana] vRddhi / vi. vRddhi krnepaat| jagat / prakAza / vi. dRSTi-pracAra- vaalaa| vaalaa| saMvaya saka [saM+vad] bolanA, khnaa| saMloka saka [saM+lok] dekhnaa| pramANita krnaa| saMvaiyara puM[saMvyatikara] vyatisaMbandha, vipa saMvaya vi [saMvata] AvRtta, AcchAdita / rIta prsNg| saMvara saka [saM +] nirodha karanA / karma ko saMvagga puM [saMvarga] guNAkAra / guNita / rokanA / banda karanA / DhakanA / gopana krnaa| saMvacchara puM [saMvatsara] varSa / paDilehaNaga saMvara puM. natana karmabandha kA aTakAva / bhAratana [pratilekhanaka] vrssgaaNtth| varSa meM honevAle aThArahaveM jinadeva / cauthe saMvacchariya puM [sAMvatsarika] jyotiSI / vi. jinadeva ke pitA / eka jaina-muni / pshusNvtsr-sNbndhii| vizeSa / daitya-vizeSa / matsya kI eka jAti / saMvacchala dekho sNvcchr| saMvaraNa na. nirodha / gopn| saMkocana / saMvaTTa sakasaM + vartaya] eka sthAna meM rkhnaa| pratyAkhyAna, parityAga / zrAvaka ke bAraha vratoM kA aMgIkAra / anazana / vivAha / vi. saMkucita krnaa| roknevaalaa| saMvaTTa puM [saMvarta] piidd'aa| bhayabhIta logoM kA saMvaria vi [saMvRta] Asevita ArAdhita / samavAya / tRNa ko ukhAr3ane vAlA vAyu / saMkocita / AcchAdita / apavartana / gherA / bahuta gA~voM ke loga ekatrita saMvalaNa na [saMvalana] milana / ho kara raheM vaha sthAna, durga Adi / dekho saMvalia vi [saMvalita] vyApta / yukta, sNvtt| milita / mizrita / saMvaTTaia vi [saMvartakita] tUphAna meM phaMsA / saMvavahAra puM [saMvyavahAra] vyavahAra / saMvaTTaga puM [saMvartaka] vAyu-vizeSa / apavartana / saMvasa aka [saM+ vasa] sAtha meM rahanA / vAsa saMvaTTaNa na [saMvartana] aneka mArga milate hoM karanA / saMbhoga krnaa| vaha sthAna / apavartana / saMvaTTaya puM[saMvartaka] / dekho sNvttttg| saMvaha saka [ saM + vaha ] vahana karanA / aka. saMvaTTia vi [de. saMvartita] saMvRta, saMkocita / sajja honaa| saMvaTTia vi [saMvartita] piMDIbhUta, ekatrita / | saMvahaNiya vi [saMvAhanika] dekho saMvAhasaMvarta-yukta / nniy| saMvaDDha aka [saM + vRdh] bddh'naa| saMvahia vi [saMvyUDha] jo sajja huA ho / saMvatta puM [saMvarta] pralaya kAla / vAyu-vizeSa / | saMvAda / puM. pUrvajJAna ko satya sAbita karanemegha / medha kA adhipati-vizeSa / baher3A kA ) saMvAya ) vAlA jJAna / sabUta / vivAda /
Page #819
--------------------------------------------------------------------------
________________ 800 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMvAya-saMvella saMvAya saka [ saM + vAday ] khabara denA / | saMviddha vi [saMviddha] saMyukta / abhyasta / dRSTa / pramANita krnaa| saMvidhA stro. saMvidhAna, racanA / saMvAyaya puM [de] nakula / zyena pakSI / saMvidhuNa saka [saMvi+dhU] dUra krnaa| parisaMvAsa saka [saM+vAsay] sAtha meM rahane denaa| tyAga karanA / avgnnnaa| maithuna ke lie strI ke sAtha rahanA / saMvibhatta vi [saMvibhakta] bA~TA huA / saMvAsiya (apa) vi [samAzvAsita] jisako saMvibhAa ) [saMvibhAga] vibhAga karanA, AzvAsana diyA gayA ho vaha / saMvibhAga ) bA~Ta / Adara, satkAra / saMvAha saka [saM+vAhaya] vahana krnaa| saMvibhAgi vi [saMvibhAgin] dUsare ko dekara , taiyArI karanA / aMga-mardana karanA / bhojana krnevaalaa| saMvAha puM. durga-vizeSa, jahA~ kRSaka-loga dhAnya saMvibhAva saka [saMvi+ bhAvaya] paryAlocana Adi ko rakSA ke lie le jAkara rakhate haiN| karanA, cintana krnaa| vivAha / girizikharastha grAma / saMvirAya aka[saMvi + rAja] zobhanA / saMvAhaNa na [saMvAhana] aMga-mardana / sambAdhana, saMvilla dekho saMvella / vinAza / puM. eka rAjA / vi. vahana karane saMviha puM siMvidha] gozAla kA eka upAsaka / vaalaa| saMvihANa na [saMvidhAna] racanA / saMvAhaNiya vi [sAMvAhanika] bhAra-vahana karane saMvIa vi [saMvIta] vyApta / pahanA huA / ke kAma meM AtA vAhana (uvA) / saMvua dekho saMvuDa / saMvAhaya vi [saMvAhaka] cappI krnevaalaa| saMvuTTa dekho saMvRtta / saMvikiNNa vi [saMvikIrNa] acchI taraha saMvuDa vi [saMvRta] saMkaTa, sakar3A, avivRtta / vyApta / saMvara-yukta, sAvadha pravRtti se rahita / niruddha / saMvikkha saka [saMvi + IkS] sama bhAva se AvRta / saMgopita / na. kaSAya aura indriyoM dekhnaa| kA niyantraNa / saMvigga vi [saMvigna] saMvega-yukta, bhava bhIru, | saMvuDDha vi [saMvRddha] bar3hA huA / mukti kA abhilASI, uttama sAdhu / saMvutta vi [saMvRtta] saMjAta / banA huA / saMviciNNa vi [saMvicIrNa] saMvicarita, saMvuda dekho sNvudd| Asevita / saMvudi strI [saMvRti] saMvaraNa / saMvija aka [saM + vid] vidyamAna honA / saMvUDha vi [saMvyUDha] sajjita / baha kara kinAre lagA huaa| saMviTa saka [saM + veSTaya] veSTana krnaa| saMvea vi [saMvedya] anubhava-yogya / poSaNa krnaa| saMvea / puM[saMvega] bhaya Adi ke kAraNa saMviDhatta vi [saMmajita] upArjita / saMvega se tvarA / bhava-vairAgya / mumukSA / saMviNIya vi [saMvinIta] viny-yukt| saMveyaNa na [saMvedana] jnyaan| vi. bodhasaMvitta dekho sNviia| janaka / saMvitta vi [saMvRtta] saMjAta / vi. acchA saMveyaNa / vi [saMvejana] saMvega-janaka / AcaraNavAlA / bilakUla gol| saMveyaNa [saMvegana] / saMvitti strI [saMvitti] saMvedana, jJAna / / saMvella saka [ saM + vella ] cAlita karanA, saMvida saka [saM + vid] jAnanA / keNpaanaa|
Page #820
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMvella - saMsesa saMvella saka [saMveST] lapeTanA / saMvella saka [de] saMkelanA / saMkucita karanA / saMvRta karanA / saMkSipta prAkRta-hindI koSa sthita jIva / saMsArayavi [ saMsArika ] saMsAra se sambandha rakhanevAlA / saMsArayavi [saMsArita ] eka sthAna se dUsare sthAna meM sthApita | saMveha puM [saMvedha] saMyoga / saMsa [s] khisakanA, giranA / saMsa saka [zaMs] kahanA / prazaMsA karanA | AsvAda lenA / saMsa vi[sAMza ] aMza-yukta, sAvayava / saMsaia na [ sAMsayika ] mithyAtva - vizeSa / saMsagga puMstrI [saMsarga ] saMbandha, saMga / saMsajja aka [saM + saJju ] saMbandha karanA, saMsarga karanA / saMsajima vi[saMsaktimat] bIca meM gire hue jIvoM se yukta / saMsadR vi [ saMsRSTa] kharaNTita, vilipta / na. kharaSTita hAtha se dI jAtI bhikSA Adi / dekho saMsi / saMsAhaNa strIna [de] anugamana | saMsANa na [ saMkathana] kathana | sAhiya vi[saMsAdhita ] siddha kiyA huA / saMsi vi[saMzrita] Azrita / 801 saMsica saka [ saM + sic ] pUranA, bharanA / bar3hAnA | siMcana karanA / dekho saMsa | kappia vi [kalpika ] kharaNTita hAtha athavA bhAjana se dI jAtI bhikSA ko ho grahaNa karane ke niyamavAlA muni / saMsatta vi [ saMsakta ] saMsarga-yukta, sambaddha | pada-jantu vizeSa / saMsita vi[saMsikta ] sIMcA huA / saMsiddhi vi[sAMsiddhika] svabhAva siddha / saMsilesa dekho saMsesa / saMsatti strI [ saMsakti ] saMsarga / saMsadda puM [saMzabda] zabda, AvAja / saMsIva saka[saM+siv ] sInA / saMsappaga vi[saMsarpaka] calane-phiranevAlA / saMsuddha vi [ saMzuddha ] vizuddha / na . lagAtAra unnIsa dina kA upavAsa / saMsUvi [saMsUcaka ] sUcanA- kartA / saMseima vi[saMsekima] saMseka se banA huA / ubAlI huI bhAjI jisa ThaMDhe jala se sicI jAya vaha pAnI / tila kI dhovana / piSTodaka | puM. cIMTI Adi prANI / saMsapia 'na [de. saMsarpita] kUda kara calanA / saMsamaNa na [ saMzamana] upazama, zAnti / saMsaya puM [saMzaya ] saMdeha, zaMkA | saMsayA strI [saMsat] pariSat, sabhA / saMsara aka[saM+sR] paribhramaNa karanA / saMsaraNa na [saMsmaraNa] smRti, yAda / saMsavaNa na [ saMzravaNa ] zravaNa, sunanA / saMsaha saka [ saM + saha ] sahana karanA / saMsA strI [zaMsA] prazaMsA, zlAghA / saMsAavi [de] ArUDha | cUrNita / udvigna / saMsAra puM. eka janma se janmAntara meM gamana / jagat / degvaMta vi [degvat] saMsAravAlA, saMsAra saMseima vi [ saMsvedima ] pasIne se utpanna honevAlA / saMseya aka [ saM + svid ] barasanA / saMseya puM [saMsveda] pasInA / degya vi [ja] pasIne se utpanna / pIta | 101 saMsijjha aka [saM+sidh] acchI taraha siddha honA / saMseya puM [ saMseka] siMcana / saMseviya vi[saMsevita] Asevita / saMsesa puM [ saMzleSa ] sambandha, saMyoga /
Page #821
--------------------------------------------------------------------------
________________ 802 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saMsesiya-sakkAra saMsesiya vi [saMzleSika] sNshlessvaalaa| sakka aka [ zak ] sakanA, samartha honaa| saMsodhaNa na [saMzodhana] zuddhi-karaNa, julAba / sakka aka [ sUp ] jAnA, gati krnaa| saMsodhita vi [saMzodhita] suzuddha kiyA huA / | sakka aka [Svak ] gati karanA, jaanaa| saMsoya saka [ saM+zocaya ] zoka karanA / sakka na [zalka] chAla / saMsohaNa na. dekho saMsodhaNa / sakka vi [zakta] samartha, zakti-yukta / saMsohA strI [saMzobhA] shobhaa| sakka puM [zakra] saudharma nAmaka prathama devaloka saMsohi vi [ saMzobhin ] zobhanevAlA / kA indra / koI bhI devendra / eka vidyAdharasaMsohiya dekho sNsodhit| raajaa| chanda-vizeSa / guru puM. bRhaspati / saMha dekho saMgha, sNdh| ppabha puM [prabha] zakra kA eka utpAtasaMhaDaNa dekho saMghayaNa / parvata / degsAra na. eka vidyAdhara-nagara / saMhadi strI [saMhati] saMhAra / degvadAra (zau) na [degAvatAra] tIrtha-vizeSa / saMhaya vi [saMhata] milA huA / vayAra na [degAvatAra] caitya-vizeSa / saMhara saka [saM+ha] apaharaNa karanA / vinAza | sakka puM [zAkya] buddha deva / vi. bauddha / krnaa| mAranA, saMvaraNa karanA, sNkelnaa| sakka (apa) dekho saga = svaka / le jaanaa| sakkaMdaNa puM [saMkrandana] indra / saMhara puM [saMbhAra] samudAya / saMghAta / sakkaNo (zau) dekho sakuNa / saMhAra dekho saMbhAra = saM+ bhAraya / sakkaya dekho sa-kkaya = saskRta / saMhAra dekho saMghAra / sakkaya vi [saMskRta] saMskAra-yukta / strIna. saMhAraNa na [saMdhAraNa] dhAraNa, ttikaanaa| saMskRta bhaassaa| saMhAva dekho saMbhAva = saM + bhAvaya / sakkara na [zarkara] khaNDa, ttukdd'aa| saMhicca a [saMhatya] sAtha meM milakara / sakkara dekho skkraa| puDhavI strI saMhidi dekho sNhdi| [pRthivI] / degppabhA strI [ prabhA] dUsarI saMhiyA strI [saMhitA] cikitsA Adhi | naraka-bhUmi / zAstra / askhalita rUpa se sUtra kA uccAraNa / sakkarA strI [zarkarA] cInI / upalakhaNDa / saMhudi strI [saMbhRti] acchI taraha poSaNa / / kaMkar3a / bAlu / degbha na. gotama gotra kI eka saka dekho saga = zaka / zAkhA / puMstrI. usa meM utpanna / degbhA strI. sakaNNa vi [sakarNa] vidvAn, jAnakAra / dUsarI nrk-pRthivii| sakathana. tApasoM kA eka upakaraNa / sakkAra [ [satkAra] sammAna, Adara, pUjA / sakadhA dekho skhaa| sakkAra puM [saMskAra] guNAntara kA AdhAna / sakayaM a [ sakRt ] eka bAra / smRti kA kAraNa-bhUta eka guNa / vega / sakala dekho sayala - sakala / zAstrAbhyAsa se utpanna hotI vyutpatti / guNasakahA strI [ sakthin ] asthi, haadd'| vizeSa, sthiti-sthApana / vyAkaraNa ke anusAra sakAma dekho sa-kAma- sakAma / zabda-siddhi kA prakAra / garbhAdhAna Adi ke sakuMta [zakunta] pkssii| samaya kI jAtI dhArmika kriyaa| pAka, sakuNa dekho sakka = zak / pkaanaa| sakeya dekho sa-keya = saketa / sakkAra saka [ satkAray ] sammAna karanA /
Page #822
--------------------------------------------------------------------------
________________ sakkAriya-saggokasa sakkAriya vi [ saMskArita ] saMskAra-yukta kRta | sakkAla dekho sakkAra = saMskAra | sakkia dekho sakka = zAkya | sakkivi [ svakIya] nija kA, AtmIya / sakkia dekho sakkia = satkRta | sakkiriA strI [saMskriyA ] saMskAra, saMskRti | sakkuNa dekho sakuNa / sakkuli strI [zaSkuli] karNa-vivara / tilapApar3I | kaNNa puM [karNa] eka antadvIpa | usakI manuSya jAti / saMkSipta prAkRta-hindI koSa sakkha na [ sakhya] maitrI, dostI / sakkha na [ sAkSya ] sAkSipana, gavAhI / sakkha dekho sakka = zak / sakkhaM a [ sAkSAt ] pratyakSa, prakaTa | sakkhaya dekho sakkaya = saMskRta / sakkhara dekho sakkhara = sAkSara / sakkhA dekho sakkhaM / sakkhivi [ sAkSin ] sAkSI, sAkhI / sakkhi dekho sakkha = sakhya / sakkhijjana [ sAkSitva ] gavAhI, sAkha / sakkhiNa dekho sakkhi / saga [svaka] dekhosa = sva | saga dekho satta = saptan / 'vaNNa strIna [paJcAzat ] sattAvana / 'vIsa strIna [vizati ] sattAIsa | sari strI [saptati] satahattara | sIi strI [zIti] satAsI / saga dekho sattama / saga puM [zaka] aphagAnistAna ke uttara kA eka mleccha deza | usa deza kA nivAsI / eka suprasiddha rAjA jisakA zaka samvat calatA hai / "kUla na. eka mleccha deza kA kinArA / sagadeg strI [ sraj ] mAlA / sagaDa na [zakaTa] gAr3I / puM. eka sArthavAha - putra / bhaddi strI [bhadrikA] 803 grantha-vizeSa | muhaM na [deg mukha] purimatAla nagara kA eka prAcIna udyAna / vaha puM [vyUha ] kalA-vizeSa, gAr3I ke AkAra se sainya kI racanA | dekho saaDha / sagaDabbhi dekho sa-gaDabbhi = svakRtabhid / sagaDAla puM [ zakaTAla] rAjA manda kA suprasiddha maMtrI aura maharSi sthUlabhadra kA pitA / sagar3iyA strI [zakaTikA ] choTI gAr3I / sagaDI strI [ zakaTI] gAr3I / sagaNa dekho sa-gaNa = sa-gaNa / saganna dekho sakaNNa / samaya na [de] zraddhA, vizvAsa / sagara puM. eka cakravartI rAjA / sagalla dekho sayala : sakala / sagasaga aka [ sagasagAy ] 'saga-saga' AvAja karanA / sagAra dekho sa-gAra - sAgAra, sAkAra | sagAra dekho sangAra = sa-kAra / sagAsa na [sakAza] pAsa, nikaTa, samIpa / saguNa dekho sa-guNa = sa-guNa / dekhosa / sagutta vi [ sagotra ] samAna gotravAlA | sage na [] nikaTa samIpa / sagotta dekho sagutta / sagga puMna [svarga] devoM kA AvAsa-sthAna / 'taru puM. kalpavRkSa | sAmi puM ['svAmin ] indra / 'vahU strI ['vadhU ] devAMganA, devI / sagga puM [sarga] mukti, brahma / sRSTi racanA | sagga dekho sagga = sAgra / sagga dekho saga = svaka | saggai dekho sa-ggai = sadgati / saggahavi [] mukta | mukti prApta / saggaha dekho sa-ggaha = sa- graha / gIya vi[svargIya] svarga-sambandhI / saggu dekho siggu / jainetara | saggokasa puM [ svargaukas ] deva, devatA /
Page #823
--------------------------------------------------------------------------
________________ 804 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saggha-sajjaNa sagdha saka [kath ] khnaa| / saccA strI [satyA] satya vacana / zrI kRSNa kI saggha vi [zlAdhya / prazaMsanIya / patnI, stybhaamaa| indraannii| degmosa vi saghiNa dekho sa-ghiNa = sa-ghRNa / [mRSA] satya se milA huA jhUTha vacana / sacavakhu dekho sa-cakkhu = sa-cakSuS / saccitta dekho sa-ccitta = s-citt| sacitta dekho sa-citta = sa-citta / saccIsaya puM [de. saccIsaka] vAdya-vizeSa / saciva dekho siv| saccevia vi [de] racita, nirmita / sacI dekho saI = shcii| degvara puM. indra / / saccha vi [svaccha] ati nirmala / . saceyaNa dekho sa-ceyaNa = sa-cetana / sacchaMda vi [svacchanda] svAdhIna / na. svecchAsacca na [satya] yathArtha bhASaNa, amRSA-kathana / nusAra / deggAmi vi [deggAmina] svairI / strI. zapatha / satya yuga / siddhAnta / vi. yathArtha, degNI / degcAri, pyAri vi [degcArin] saccA / puM. saMyama, cAritra / jinAgama, jaina svacchandI / strI. degnnii| siddhAnta / ahorAtra kA dasavA~ muhUrta / eka sacchara saka [dRz] dekhanA / vaNika-putra / degura na [degpura] eka prAcIna sacchaha vi (de.sacchAya] sadRza, samAna / nagara, Ajakala kA 'saacor'| degurI strI sacchAya vi. samAna chAyAvAlA, tulya / acchI [purI] vahI artha / degNemi, nemi puM. bha. kAntivAlA / sundara chaayaavaalaa| ariSTanemi ke pAsa dIkSA le makti pAnevAlA sacchAha vi [sacchAya] jisakI chA~hI sundara rAjA samudra vijaya kA putra / degppavAya na ho / chA~hIvAlA / samAna chAyAvAlA, tulya / [pravAda] chaThavA~ pUrva grantha / degbhAmA strI. sachattA strI [sacchatrA] vanaspati-vizeSa / zrIkRSNa kI eka ptnii| 'vAi vivAdina] sajaNa dekho sa-jaNa = sva-jana / satya-vaktA / degsaMdha vi[sandha] pratijJA-nirvA- sajiya dekho sajjIva / haka / 'sirI strI [ zrI] pAMcaveM Are kI sajutta dekho sNjutt| antima zrAvikA / degseNa puM [degsena] airavata sajoi dekho sa-joi = sa-jyotiSa / varSa meM honevAlA eka jinadeva / 'hAmA dekho | eka jinadeva nAmA dekho sajogi vi [sayogin] mana Adi kA vyAbhAmA / "vAi dekho 'vaai| pAravAlA / puna. terahavAM guNa-sthAnaka / sajoNiya dekho sa-joNiya = sa-yonika / saccai puM [satyaki] AgAmI kAla meM bArahavA~ tIrthakara honevAlA eka sAdhvI-putra / viSaya sajja aka [saJja] Asakti karanA / saka. lampaTa eka vidyAdhara / zrIkRSNa kA eka AliMgana krnaa| smbndhii| suya puM [suta] gyAraha rudroM meM | sajja aka [sasj] tayyAra honA / saka. antima rudra / tayyAra karanA, sjaanaa| saccaMkAra vi [satyaMkAra] satya sAbita karane- sajja puM[sarja] vRkSa-vizeSa / vAlA, lena-dena kI saccAI ke lie diyA sajja puM SaDja] svara-vizeSa / jAtA bhaanaa| sajja vi. tayyAra, praguNa / saccava saka [dRz] dekhanA / nirIkSaNa krnaa| sajja ! a [sadyas] turanta, jaldI / saccava saka [satyApay ] satya sAbita karanA / saccavaya vi [darzaka] draSTA / sajjaMbhava puM [zayyambhava] eka jaina maharSi / saccavia vi [de] abhipreta, iSTa / sajjaNa dekho sa-ujaNa = sajjana / sajjaM
Page #824
--------------------------------------------------------------------------
________________ sajjA-saDhaya saMkSipta prAkRta-hindI koSa sajjA dekho sejjA / saTTa sajja vi[sarjita ] banAyA huA / sajja puM [] nApita, nAI / rajaka / vi saTTha na [ zAThya ] zaThatA, dhUrtatA / saTTaya saTTha (zau) dekho chaTTha / puraskRta, Age kiyA huA / dIrgha / sajjiA strI [sarjikA ] sAjI khAra / sajjIa dekho sa-jjIa = sa-jIva | sajjIva strI [ SaSTi ] sATha / sATha saMkhyAvAlA | ' taMta, yaMta na ['tantra ] sAMkhya-zAstra | ma vi ['tama] sAThavA~ | vi [ SaSTika] sATha varSa kI vayavAlA / puMna eka prakAra kA cAvala | sajjIva aka [sajjI + bhU] sajja honA / sajjo dekho sajja = sadyas / sajjokkavi [de] pratyagra, nUtana, tAjA / sajjha vi [ sAdhya ] sAdhanIya / vaza meM karane yogya / tarkazAstra - prasiddha anumeya padArtha, jaise dhUma se jJAtavya vahni / puM. sAdhyavAlA, pakSa / devagaNa- vizeSa | yoga-vizeSa / mantra - vizeSa | sajjha puM [sahya] parvata- vizeSa / vi. sahanayogya / sajjhatiya puM [de] brahmacArI | sajjhatiyA strI [de] bhaginI / sajjhatevAsi puM [svAdhyAyAntevAsin ] vidyA ziSya / sajjhamANa vi [ sAdhyamAna ] jisakI sAdhanA kI jAtI ho vaha sajjhava saka [de] tandurusta karanA / sajjhasa na [sAdhvasa] bhaya / sajjhAiya vi [ svAdhyAyika ] jisameM paThana Adi svAdhyAya ho sake aisA zAstrokta deza, kAla Adi / na zAstra-paThana Adi / sajjhAya puM [ svAdhyAya ] zobhana adhyayana, zAstrakA paThana, Avartana Adi / sajjhArAya vi [sAhyarAja ] sahyAcala ke rAjA se sambandha rakhanevAlA, sahyAdri ke rAjA kA / sajjhilaga sajjhillaga } puM [] bhrAtA / saTTa puMstrI [de] saTTA, vinimaya / vi. saTA huA / sakki saTTiya puMna [saTTaka] eka taraha kA nATaka / khAdya-vizeSa | saDa aka [sad] sar3anA / viSAda karanA / aka gati 805 vizorNa honA / karanA, jAnA / saDa a [rAT ] sar3anA / kheda karanA / rogI honA / aka jAnA / saDaMga na [ SaDaGga ] zikSA, kalpa, vyAkaraNa, nirukta, chanda aura jyotiSa / vi vi [vid ] chaH aMgoM kA jAnakAra / saDA dekho saDhA | saDiaggia vi [de] vardhita | prerita | saDDha saka [zad] vinAza karanA | kRza karanA / saDDha puMstrI [ zrAddha] zrAvaka / vi zraddheya vacanavAlA | dekho saddha = zrAddha | saDDha dekho saDDha = sArdha | saDDhai puM [zrAddhakin] vAnaprastha tApasa kI eka jAti / saDDhA strI [zraddhA ] spRhA, abhilASa / dharma Adi meM vizvAsa, pratIti / Adara / zuddhi / citta kI prasannatA / dekho saddhA / saDDhi vi [zraddhin ] zraddhAlu, zraddhAvAn / saDhiavi [ zrAddhi] dekho saDDha = zrAddha | saDDhI dekho saDDha = zrAddha | saDha vi [ zaTha] dhUrta, mAyAvI, kapaTI / kuTila, vakra / puM. dhatUrA / madhyastha puruSa / saDha puM [de] pAla, jahAja kA bAdavAna / keza / stamba, gucchA / vi. viSama / saDhayana [] kusuma |
Page #825
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa saDhA-satata saDhA strI [saTA] siMha Adi kI kesarA / saNNa vi [sanna] klAnta / avasanna, magna / jaTA / vratI kA keza-samUha / zikhA / khinna / saDhAla puM [saTAla] saTAvAlA, siMha / saNNajana [ sAnnyAyya ] mantra Adi se saDhi puM [de.saTin] siNh| saMskArA jAtA ghRta Adi / saDhila vi [zithila] DhIlA / saNNattia vi [de] paritApita / saNa puMna [zaNa] dhAnya-vizeSa / tRNa-vizeSa, saNNavia vi [de] cintita / na. sAMnidhya, pATa, jisake taMtu rassI Adi banAne ke kAma madada ke lie samIpa-gamana / meM lAe jAte haiM / degbaMdhaNa na [degbandhana] sana saNNia vi [de] Ardra / kA puSpa-vRnta / degvADiA strI [degvATikA] | saNNira dekho sannira / sana kA bagIcA / saNNuma dekho snnum|| saNa puM [svana] zabda, AvAja / saNNumia vi [de] saMnihita / mApita / anusaNaMkumAra puM [sanatkumAra] eka-cakravartI naya-yukta / raajaa| tIsarA devaloka / usakA indra / saNNejjha puMde] yakSa-devatA / vaDiMsaya puMna [degAvataMsaka] eka deva-vimAna / saha vi [zlakSNa] masRNa, cikanA / choTA, saNappaya bArIka / na. lohaa| puM. vRkSa-vizeSa / saNapphada , dekho sa-Nappaya = sa-nakhapada / 'karaNI strI. pIsane kI zilA / degmaccha puM saNapphaya [degmatsya] machalI kI eka jAti / degsaNhiA saNA a [sanA] sadA / degtaNa, yaNa vi | strI [ zlakSNikA] ATha ucchlakSNazlakSiNakA [degtana] zAzvata / kA eka nApa / saNANa na [snAna] nahAna, avagAhana / saNha vi [sUkSma] choTA, bArIka / na. kaitava / saNAha dekho sa-NAha - sa-nAtha / adhyaatm| alaMkAra-vizeSa / dekho suhama, saNAhi puM [sanAbhi] svajana, jJAti / samAna / suhum| saNi puM [zani] zanaizcara-graha / zanivAra / saNhAI strI [de] duutii| saNia puM [de] sAkSI / grAmya / sata dekho saya = zata / degkkatu puM [degkratu] saNiaM a [zanais] dhIre / indra / gghI strI [degghnI] asma-vizeSa / saNicara puM [zanaizcara] zanigraha / degsaMvacchara du strI [degdra] eka mahAnadI / 'bhisayA [saMvatsara] varSa-vizeSa / strI [bhiSaj ] nakSatra-vizeSa / risabha puM saNicari / ' [zanaizvArin] yugalika | [RSabha] ahorAtra kA ikkIsarvAM muharta / saNicAri , manuSyoM kI eka jAti / vaccha puM [degvatsa] pakSi-vizeSa / degvAiyA saNiccara / dekho srnnicr| strI [degpAdikA] trIndriya jantu ko eka saNicchara / jAti / saNiddha dekho siNiddha / sata dekho satta = saptan / degra tri [degdazan] saNippavAya puM [zanaiHprapAta] jIvoM se bharI sataraha / degrasaya na [degdazazata] eka sau huI paudgalika vastu-vizeSa / strh| saNeha puM[sneha] prema / ghRta, taila Adi snigdha satata dekho sa-taMta = sva-tantra / rasa / ciknaaii| | satata dekho sayaya = satata /
Page #826
--------------------------------------------------------------------------
________________ sataya-sattaMga saMkSipta prAkRta-hindI koSa 807 sataya dekho sayaya = zataka / sAdhu-pratijJA / miyA, 'mI strI [mikA, satara na. dadhi / degmI] saatvoN| sAtavIM vibhakti / degya dekho sati dekho sai = smRti / g| ra vi [degta] 70 vA~ / degra tri satI dekho saI = stii| [dazan] sataraha / degratta puM [ rAtra] sAta satINA dekho siinnaa| rAtadina kA samaya / degrasa tri [degdazan] saterA strI [zaterA] vidig rucaka para rahane strh| rasa, degrasama vi [degdaza] satarahavA~ / vAlI eka vidyutkumArI devI / raha dekho degrasa - degdazan / 'ri strI satta vi [zakta] samartha / [degti] sattara / risi puM [degRSi] sAta satta vi [zapta] zApa-grasta, Akroza-prApta / / nakSatroM kA maMDala-vizeSa / degvaNNa puM[degparNa] satta dekho sacca = satya / vRkSa-vizeSa, sataunA / deva-vizeSa / degvannavasatta vi [sakta] Asakta, gRDha / Disaya puM [parNAvataMsaka] saudharma devaloka satta puMna [satra] sadAvrata / yajJa / degsAlA strI kA eka vimAna / viha vi [vidha] sAta [degzAlA] sadAvrata-sthAna, dAna-kSetra / deggAra prakAra kaa| vIsai, vIsA strI na [degAgAra] vahI artha / [viMzati] satAIsa / degsaiya vi [ zatika] satta vi [de] gata / sAta sau kI sNkhyaavaalaa| degsaTTha vi [degSaSTa] satta puna [sattva] prANI, jIva, cetana / aho sar3asaThavA~ / saTThi dekho TThi / sattamiyA strI rAtra kA dUsarA muhUrta / na. bala, parAkrama / ["saptamikA] pratijJA-vizeSa, niyama-vizeSa / mAnasika utsAha / vidymaantaa| sAta dinoM | degsikkhAvaiya vi [ degzikSAvatika ] sAta kA upavAsa / zikSAvratavAlA / hattara vi[degsaptata]77vA~ / satta vi [saptan] sAta / degkhittI, khettI | hattari strI[degsaptati]77 / satahattara saMkhyAstrI [degkSetrI] jina-caitya, jina-bimba, jaina | vAlA / hA a [degdhA] saptavidha / huttari Agama, sAdhu, sAdhvI, zrAvaka aura zrAvikA dekho deghattari / Isa (apa) dekho vIsA / -ye sAta dhana-vyaya-sthAna / degga na [ka] sAta degNaui strI ['navati] 97 / gaNauya vi kA samudAya / degcattAla vi ['catvAriMza ["navata] 97vA / jisameM sattAnabe adhika ho 47 vA / degcattAlIsa strIna [degcatvAriMzat] vaha / raha(apa)dekho degraha / gavaNNa, vanna 47 / degcchaya puM[degcchada] satavana kA per3a / strIna [ degpaJcAzat ] 57 / satAvana saMkhyA TThi strI [degSaSTi] sar3asaTha / sar3asaTha saMkhyA vAlA / strI. 'paNA / vanna vi [degpaJcAza] vAlA / degdvidhA a [degSaSTidhA] sar3asaTha prakAra satAvanavA / vIsa na[viMzati] / vIsai kaa| degNaui dekho gnnui| tIsaima vi strI [degviMzati] satAIsa / satAIsa kI [triMzattama] 37 vA / taMtu puM [degtantu] saMkhyAvAlA / vIsaima vi [viMzatitama] yajJa / dasa tri [degdazan] 17 / degpaNNa satAIsavA~ / vIsaiviha vi [viMzatidekho vnnnn| degbhUma vi. / 'bhUmiya vi vidha] satAIsa prakAra kaa| vIsA strI. [bhUmika] sAta talAvAlA prAsAda / degma vi. dekho vIsa / sIi strI [degAzIti]87 / 7 vaa| strI. "maa| mAsia vi degAsIima vi [degAzItitama] 87 vA~ / [degmAsika] sAta mAsa kaa| 'mAsiA strI sattaMga vi [saptAGga] rAjA, mantrI, mitra, [ mAsikI] sAta mAsa meM pUrNa honevAlI eka / koza-bhaMDAra, deza, kilA tathA sainya-ye sAta
Page #827
--------------------------------------------------------------------------
________________ 808 saMkSipta prAkRta-hindI koSa rAjyAGgavAlA / na hasti-zarIra ke cAra paira, sUDha puccha aura liMga / sattaraha dekho sataha = sa-tRSNa / sattattha vi [] abhijAta, kulIna / sattama dekho sattama = sat-tama / sattara dekho sattara = sapta-dazan, daza / sattala na [ saptala] puSpa- vizeSa / sattalA sattalI strI [saptalA ] navamAlikA kA gAcha / sattallI strI [de. saptalA ] latA-vizeSa, zephAlikA kA gAcha / sattAvIsaMjoyaNa dekhoM sattAvIsaMjoaNa | sattA strI. sadbhAva, astitva / AtmA ke sAtha lage hue karmoM kA astitva, karmoM kA svarUpa se apracyava - avasthAna | sattAvarI strI [ zatAvarI ] kanda-vizeSa | sattAvIsaMjoaNa puM [de] candra | satti strI [ de] tipAI / ghar3A rakhane kA palaMga kI taraha U~cA kASTha-vizeSa | satti strI [zakti] astra - vizeSa / trizUla / sAmarthya | vidyA vizeSa | ma, 'maMta vi [ mat] zaktivAlA / satti puM [sapti ] azva / satti vi[sAttvika ] sattva-yukta | sattiaNA strI [ de] AbhijAtya, kulInatA / sattivaNNa dekho satta-vaNNa / [zatru ] ripu / ' ivi [degjit] zatru ko jItanevAlA / puM. eka rAjA / ggha vi [na] ripu ko mAranevAlA / nihaNa [nighna] puM. rAmacandra kA eka choTA bhAI | * maddaNa vi ['mardana] zatru kA mardana karane - vAlA | seNa puM [ sena ] eka antakRd muni | 'dekho 'gha / tatva sattha puMna [zAstra] hitopadezaka grantha, graMtha | Nuvi [jJa ] zAstra kA jAnakAra | 'gAra vi [deg kAra] zAstra - praNetA / ttha puM [T] zAstra - rahasya | "yAra dekho 'gAra | deg vi vi ['vid] zAstra - jJAtA / satthaia vi [ de] uttejita / satthara puM [de] nikara, samUha | satthara puMna [srastara] zayyA, bichaunA / satthava dekho saMthava = saMstAva | satthAma dekho satthAma = sa-sthAman / satthAva dekho saMthava = saMstava | puM [ saktu] sattU, bhUje hue yava satthi a. strI [ svasti ] AzIrvAda | kalyANa, Adi kA cUrNa / maMgala | puNya Adi kA svIkAra / 'maI strI [matI] vitra kSIrakadambaka upAdhyAya kI sattu sattua sattuMjana [ zatruJja] eka vidyAdhara nagara | saha-si eka choTA bhAI, puM. rAmacandrajI kA zatrughna / sattuMjaya puM [zatruJjaya] pAlItAnA ke pAsa kA parvata, jainoM kA sarvazreSTha tIrthaM / eka rAjA / sattuMdama puM [zatrundama] eka rAjA / sattu dekho sattu / sattattari strI [ saptasaptati] satahattara / satya vi [zasta ] prazasta, zlAghanIya | sattha na [ zastra] hathiyAra, praharaNa / kosa puM [deg koza ] zastra - aujAra rakhane kA thailA | "vajjha vi [vadhya] hathiyAra se mArane- yogya | vADaNa na [vapATana ] zastra se cIranA / satva [] gata svastha | sattha dekho sa-ttha sattha na [svAsthya ] svasthatA | satya puM [sArtha] vyApArI musAphiroM kA samUha / prANi-samUha | vi. anvartha, yathArthanAmA | 'vaha vAha puMstrI ['vAha ] / 'vAhika puM [vAhin] / ha dekho vAha / vi puM [pa] / sArtha kA mukhiyA saMgha nAyaka / hivai puM [dhipati ]
Page #828
--------------------------------------------------------------------------
________________ satthi - sannAma strI / eka nagarI / saMniveza - vizeSa | dekho sotthi / satthi puM [ svastika ] maMgala ke lie kI jAtI eka prakAra kI cAvala Adi kI racanA vizeSa | svastika ke AkAra kA Asana bandha / eka deva - vimAna / 'pura na. eka nagara / dekho sotthi / satthi vi [ sArthika] sArtha sambandhI, sArtha kA manuSya Adi / puM. sArtha kA mukhiyA / satthi na [sakthika] Uru, jA~ca / sattha strI [zastrikA ] churI / satthaga dekho satthia = svastika | satthala dekho satthia = sArthika / satthu vi [zAstR] sIkha dene vAlA | satthu dekhoM saMthu / sadA dekho saA = sadA / sadAvarI dekhoM sayAvarI = sadAvarI | sadisa (zau) dekho sarisa = sadRza / sadda aka [zabday ] AvAja karanA / saka. AhvAna karanA, bulAnA 1 sadda puMna [zabda] dhvani / puM. naya - vizeSa / chanda - vizeSa / nAma / prasiddhi | 'vehi vi [ 'vedhin ] zabda ke anusAra nizAnA mAranevAlA | vAi puM [pAtin ] eka vRtta vaitADhya parvata / saMkSipta prAkRta-hindI koSa jaina upAsaka / saddAva saka [zabday, zabdAyay ] AhvAna karanA, bulAnA | AhUta | sahia vi [ zabdita ] prasiddha vArtita, jisako bAta kahI gaI ho vaha / saddia vi [zAbdika ] zabda-zAstra kA jJAtA / saddala puM [zArdula ] zvApada pazu kI eka jAti, bAgha / chanda - vizeSa | vikkI Dia saddala na [zAdvala] harita, harA ghAsa / saddaliya vi [ zAdalita ] harA ghAsavAlA pradeza | saha saka [zrad + dhA] zraddhA karanA, vizvAsa karanA, pratIti karanA / saddahA dekho saDDhA = zraddhA / sahANa dekho saddaha / saddAida (zau) vi [zabdAyita] AhUta | saddANa dekho saMdANa / saddAla vi [zabdavat ] zabdavAlA / saddAlana [] nUpura | puta 102 [putra ] eka 809 [vikrIDita] unnIsa akSaroM ke pAdavAla eka chnd| saTThapuMna [sATaka] chanda vizeSa | saddha dekho saddha = sArdhaM / saddha na [ zrAddha] pitaroM kI tRpti ke lie tarpaNa, piNDa dAnAdi / vi. zraddhAlu / dekho saDDha : = zrAddha / kkha puM [ pakSa ] Azvina mAsa kA kRSNa pakSa / saddha dekho sajjha = sAdhya / saddhaDa puM [ zrAddha ] vyakti-vAcaka nAma / saddharA strI [sragdharA ] ekkIsa akSaroM ke caraNavAlA eka chanda / saddhala puM. eka prakAra kA hathiyAra, kunta, barchA | dekho savvala / saddhasa dekho sajjhasa / saddhA dekho saDDhA | degla vi [degvat ] / 'lu vi [deglu] zraddhAvAlA / strI. 'luNI / saddhivi [zraddhi] zraddhAvAlA / saddhi a [sArdham ] sahita, sArtha / saddheya vi [ zraddheya ] zraddhAspada / dhamma vi[sadharman ] samAna dharmavAlA | sammir dekho sammia = sad-dhArmika | maNI strI [sardhAmaNI ] patnI / sadhavA dekho sa-dhavA - sadhavA / sanaya dekho sa-naya = sa-naya / sannANa dekho sannANa = sajjJAna | sannAma saka [ A + dR] Adara karanA /
Page #829
--------------------------------------------------------------------------
________________ 810 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saniastha-sabhala sanniattha vi [de] parihita, pahanA huaa| sappurisa dekho sa-ppurisa = sat-puruSa / sanniu (apa) dekho saNioM / sappha na zaSpa] bAla-tRNa, nayA ghAsa / sannira na [de] patra-zAka, bhaajii| sappha na [de] kumuda, kairava / sannuma saka [chAdaya] AcchAdana krnaa| | sapphaMda dekho sa-pphaMda = sa-spanda / sapa dekho sava = zap / sapphala dekho sa-pphala = sa-phala / sat-phala / sapakkha dekho sa-pakkha = sa-pakSa / sva-pakSa / saphara dekho sabhara = shphr|| sapakkhiM a [sapakSam] abhimukha, sAmane / saphara puMna [de] musaaphirii| sapakkhI strI [sapakSI] eka mahoSadhi / saphala dekho sa-phala = sa-phala / sapajjA strI [saparyA] pUjA / saphala saka [ saphalaya ] sArthaka krnaa| sapaDidisiM a [sapratidika ] atyanta saMmukha / saphala krnaa| sapattia vi [sapatrita] bANa se ativyathita / / saba (apa) dekho savva = sarva / sapaha dekho svh| sabara puM[zabara] eka anArya deza / usa deza sapAga dekho sa-pAga = zva-pAka / kI anArya jAti, kirAta, bhIla / degNivasaNa sapisallaga dekho sappisallaga / na [degnivasana] tamAlapatra / sappa aka [sRp] jAnA, gamana karanA, calanA, | sabarI strI [zabarI] bhilla jAti kI strii| AkramaNa karanA / kAyotsarga kA eka doSa, hAtha se guhya-pradeza sappa puMstrI [sarpa] sA~pa / strI. degppii| puM. | ko Dhakakara kAyotsarga krnaa| azleSA nakSatra kA adhiSThAtA deva / eka naraka- sabala puM [zabala] paramAdhArmika devoM kI eka sthAna / chanda-vizeSa / fpara [zirasa] jAti / vi. karbura, citakabarA / na. dUSita vaha hAtha jisakI u~galiyA~ aura aMgUThA milA | cAritra / vi. dUSita cAritravAlA muni / / huA ho aura talA nIcA ho| 'sugaMdhA strI sabalIkaraNa na [zabalIkaraNa] sadoSa karanA, [degsugandhA] vanaspati-vizeSa / / cAritra ko dUSita bnaanaa| sappa dekho sava = zap / sabba (apa) dekho savva = sarva / sappabha dekho sa-ppabha = sva-prabha, sat-prabha, sabbala puMna [de] zastra-vizeSa / sa-prabha / sabbala dekho sabbala - sa-bala / sappariAva , dekho sa-ppariAva = sapari sabbha vi [sabhya] sabhAsada / sabhocita, ziSTa / sapparitAva taap| sabbhAva dekho sa-bbhAva = sad-bhAva / sappi na [sarpisa ] ghRta / Asava, gyAsava sabbhAva dekho sa-bbhAva = sva-bhAva / vi [degAsrava] labdhi-vizeSavAlA, jisakA sambhAviya vi [sAbhAvika] pAramArthika, vacana ghI kI taraha madhura hotA hai / vAstavika / sappi vi [sapina] jAnevAlA, gati krnevaalaa| sabha na. dekho sbhaa| hAtha meM lakar3I ke sahAre cala sakanevAlA sabhara puMstrI [zaphara] matsya / strI. degrii| rogI-vizeSa / sabhara de] gRdhra pkssii| sappisallaga dekho sa-ppisallaga = sa-pizA- sabharAia na [zapharAyita] jisane matsya kI ck| taraha AcaraNa kiyA ho vaha / sappI dekho sappa - sarpa / sabhala dekho sa-bhala : sa-phala /
Page #830
--------------------------------------------------------------------------
________________ 811 saMbhA-samaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa sabhA strI. pariSad / gAr3I ke Upara kI chata- / samaIa vi [mamatIta] gujarA huA / puM. bhUta Dhakkana / kAla / sabhAja saka [ sabhAjay ] pUjana karanA / samaIa dekho samaia = samayika / sabhAva dekho sa-bhAva = sva-bhAva / samau / (apa) a [samam] sAtha, saha / sama aka [zam] zAnta honA, upazAnta honA / samaM naSTa honA / Asakta honA / samaMjasa vi [samaJjasa] ucita / yogya / sama saka [zamaya ] upazAnta karanA, dbaanaa| samaMta dekho smNtaa| nAza krnaa| samaMta dekho sAmanta / sama puM [zrama] parizrama, AyAsa / kheda, thakA samaMta (apa) dekho samattha = samasta / vaTa / jala na. pasInA / samaMtao ) a [ samantatasa ] sarvataH / sama puM [zama] zAnti, krodha Adi kA nigraha / / samaMtA cAroM tarapha / a [samantAt / sama vi. samAna / taTastha, rAga-dveSa se rahita / samateNa sa. saba / puMna. eka deva-vimAna / sAmAyika / samakkaMta vi [samAkrAnta] jisapara AkramaNa AkAza / degcauraMsa na [degcaturasra] saMsthAna- kiyA gayA ho vaha / avaruddha / vizeSa, cAroM koNoM ke samAna zarIra kI samakkha na [samakSa] dekho samaccha / AkRti-vizeSa / degcakkavAla na [degcakravAla] samakkhAya / vi [samAkhyAta] ukta / golAkAra / degtAla na. kalA-vizeSa / vi. samakkhia / samAna tAlavAlA / dhammia vi [degrmika] samagaM dekho samayaM - samakam / samAna dharmavAlA / degpAdaputa puMna. Asana samagga vi [samagra] sakala / yukta / vizeSa, jisameM donoM paira milAkara jamIna meM samaggala vi [samargala] atyadhika / lagAe jAte haiM / "pAsi vi [ darzin] sama- samagga smgg| darzI / 'ppabha puMna [prabha] eka deva-vimAna / samagdha vi [sa] sastA / degbhAva puM. samatA / degyA strI [degtA] rAga-dveSa samaccaNa na [ra marcana] pUjana / kA abhAva, madhyasthatA / 'vatti puM [vartin] samaccia vi sacita] pUjita / yamarAja / degsarisa vi [degsadRza] atyanta samaccha aka [ lam + Asa ] baiThanA / saka. tulya, sadRza / degsahiya vi [degsahita] yukta / avalambana karanA / adhIna rakhanA / suddha puM [degzuddha] eka rAjA, chaThaveM kezava kA samaccha vi [samakSa] pratyakSa kA viSaya / na. pitaa| najara ke sAmane / samaia vi [sAmayika] smy-smbndhii| samacchAyaga vi [samAcchAdaka] DhakanevAlA / samaia vi [samayita] saMketita / samajja / saka [ sam + arja ] paidA samaia na [samayika] sAmAyika nAmaka saMyama- | | samajjiNa karanA, upArjana karanA / vizeSa / samajjhAsiya vi [samadhyAsita] adhiSThita / samaiMchia dekho smicchi| samaTTha vi [samartha] saMgata artha, vyAjabI / zakta, samaikkaMta vi [samatikrAnta] vyatIta / / zaktimAn / samaiccha saka [ samati +kram ] ullaMghana | samaNa na [zamana] upazamana, zAnta karanA / karanA / aka. gujrnaa| pathyAnuSThAna / eka dina kA upavAsa / vi.
Page #831
--------------------------------------------------------------------------
________________ 812 saMkSipta prAkRta-hindI koSa samaNa-samabbhasa upazamana krnevaalaa| / samaNuvatta vi [samanuvRtta] saMvRtta, saMjAta / samaNa dekho sa-maNa = sa-manas / samaNuvAsa saka [samanu + vAsay] vAsanAsamaNa dekho savaNa-zravaNa / yukta karanA / siddha krnaa| paripAlana samaNa puM. sarvatra samAna pravRttivAlA, muni / / krnaa| samaNa puM [zramaNa] bhagavAn mahAvIra / puMstrI. samaNasaTra vi [samanuziSTa] anujJAta, anumata / nirgrantha muni, sAdhu, yati, bhikSu, saMnyAsI, | , bhikSu, sanyAsI, samaNusAsa saka [samanu + zAsay] samyag taaps| sAha purA sihA eka jana muni jA sIkha denA, acchI taraha sikhAnA / dUsare baladeva ke pUrvabhavIya guru the / zreSTha muni / samaNasiTa vi samanuziSTa] acchI taraha vAsaga, vAsaya puMstrI [pAsaka] | zikSita / dekho smnnustttth| zrAvaka / strI 'siyaa| samaNuho saka [samanu + bhU] anubhava krnaa| samaNaMtaru (apa) na [samanantaram] anantara / / samaNNAgaya vi [samanvAgata] samanvita, samaNakkha dekho sa-maNakkha = sa-manaska / sahita / saMprApta / samaNugaccha / saka [samanu + gam] anusaraNa samaNNAhAra puM [samanvAhAra] samAgamana / samaNugama ) karanA / acchI taraha vyAkhyA samaNNiya vi [samanvita] yukta, sahita / karanA / aka. sambaddha honaa| samatikkaMta dekho samaikta / samaNugaya vi [samanugata] anusRta / anuviddha, samaturaMga saka [samaturaMgAya] samAna azva kI jur3A huaa| taraha Apasa meM ArohaNa karanA, AzleSa samaNuciNNa vi [samanucIrNa] Acarita, | krnaa| vihita / samatta vi [samasta] sampUrNa / sakala / samAsasamaNujANa saka [samanu + jJA] anumodana | yukta / milita / karanA / adhikAra pradAna krnaa| samatta vi [samApta] pUrNa, siddha, ho cukA / samaNujAya vi [samanujAta] utpanna, saMjAta / | samatti strI [samApti] puurnntaa| samaNunAya vi [samanujJAta anumata, anumo- samattha saka [sam + arthaya] sAbita karanA / dita / puSTa karanA / pUrNa krnaa| samaNunna vi [samanujJa] anumodana-kartA / samattha dekho samatta = samasta / samaNunna vi [samanojJa] sundara, manohara / samattha vi [samartha] dekho samaTTha / sundara veSa AdivAlA / saMvigna, saMvega-yukta samasthi vi [samarthin] prArthaka, cAhanevAlA / muni / samAna samAcArIvAlA-sAMbhogika samaddhAsiya vi [samAdhyAsita] adhiSThita / muni / samaddhi dekho smiddhi| samaNunnA strI [samanujJA] anumati, adhikAra- samanni saka [samanu + i] anusaraNa karanA / pradAna / aka. ekatrita honaa| samaNunnAya dekho samaNunAya / samanne dekho samanni / samaNupatta vi [samanuprApta] samprApta / samappa saka [sam + arpay] arpaNa karanA / samaNubaddha vi [samanubaddha] nirantara vyApta / __dAna karanA, denaa| samaNubhUa vi [samanubhUta] acchI taraha jisakA samappa dekho samAva = sam + Ap / anubhava kiyA gayA ho vaha / / samabbhasa saka [ samabhi + as ] abhyAsa
Page #832
--------------------------------------------------------------------------
________________ samabhahia-samassaa saMkSipta prAkRta hindI koSa 813 karanA / | samara puna. yuddha / chanda-vizeSa / lohakArasamabhahia vi [samabhyadhika] atyanta / zAlA / icca puM [degAditya] avantI-deza adhika / kA eka rAjA / samanbhAsa puM [samabhyAsa] nikaTa, pAsa / samara vi [smAra] kAmadeva-sambandhI / samanbhiDiya vi [de] bhir3A huA, lar3A huaa| | | samaraittu vi [ martR] smaraNa-kartA / samabhiAvaNNa vi [samabhyApanna] saMmukha | samarasaddahaya puMde] samAna umravAlA / AyA huaa| samarAia vi (de] piSTa, pisA huA / samabhijANa saka [ samabhi + jJA] nirNaya | | samarettu dekho mrittu| krnaa| pratijJA-nirvAha karanA / samalaMkara / saka [samalam + kR] / saka samabhiddava saka [samabhi = dra] hairAna krnaa| | samalaMkAra , [samalam + kAraya] vibhUSita samabhidhaMsa saka [ samabhi + dhvaMsaya ] naSTa ___ krnaa| krnaa| samaladdha (apa) vi [samAlabdha] vilipta / samabhipaDa saka [samabhi + pat] AkramaNa samallia aka [samA + lI] saMbaddha honA / krnaa| lona honA / saka. Azraya krnaa| samabhibhUa vi [samabhibhUta] atyanta parA- samallINa vi [samAlIna] acchI taraha lIna / bhUta / samavaiNNa vi [samavatIrNa] avatIrNa / samabhirUDha puM. naya-vizeSa / samavaTThANa na [ samavasthAna ] samyag avasamabhiloa saka [samabhi+lok] dekhanA, samavaTTii sthiti / strI [samavasthiti] / nirIkSaNa krnaa| samavatti dekho sama-vatti = sama-vatin / samaya aka [sam + ay] samudita honA, samavayadeg dekho smve| ekatrita honaa| samavasara dekho samosara = samava + sR / samaya puM. vakta, avsr| dUsarA hissA na ho samavasea vi [samavaseya] jAnane-yogya / sake aisA sUkSma kAla / mata, darzana / siddhAnta, samavAya puM. guNa-guNI Adi kA sambandha / zAstra, Agama / padArtha, cIja / saMketa / sambandha / samUha / ekatra karanA / jaina aMgasamIcIna pariNati, sundara pariNAma / AcAra, grantha-vizeSa, cauthA aMga-grantha / rivAja / ekvaakytaa| sAmAyika, saMyama samave aka [samava + i] zAmila honaa| vizeSa / 'kkhetta, degkhetta na [ kSetra] kAlopa sambaddha honaa| lakSita bhUmi, manuSya loka / jja, degNa vi samaveda (zau) vi [samaveta ekatrita / [jJa] samaya kA jAnakAra / samasama aka [namasamAya] 'sam' 'sam' AvAja samaya dekho sa-maya = sa-mada / krnaa| samaya / a [samakam] yugapat, eka sAtha / / | samasarisa dekho sama-sarisa / samayaM ) saha / samasANa dekho msaann| samayA dekho sm-yaa| samasIsa vi [de] sadRza / nirbhara / na. spardhA / samayA a. pAsa, najadIka / samasIsiA / strI [de] spardhA / samara saka [smR] yAda karanA / | samasIsI samara dekho sabara / strI. degrii| samassaa saka [samA+zri] Azraya karanA /
Page #833
--------------------------------------------------------------------------
________________ 814 saMkSipta prAkRta-hindI koSa ___ samassasa-samANu samassasa aka [ samA + zvas ] sAntvanA / samAesa ' [samAdeza] AjJA / vivAha Adi milnaa| ke upalakSya meM kie hue jImana meM bacA huA samassasida (zau) dekho samAsattha / vaha khAdya jisako nimranthoM meM bAMTane kA samassA strI [samasyA] bAkI kA bhAga jor3ane | saMkalpa kiyA gayA ho| ke lie diyA jAtA zloka caraNa / | samAoga puM[samAyoga] sthiratA / samassAsa saka [samA + zvAsay] sAntvanA samAosiya vi [samAtoSita] santuSTIkRta / krnaa| AzvAsana denaa| samAkarisa saka [samA + kRS] khIMcanA / samassia vi [samAzrita] Azrita / samAkAra saka [ samA+ kAray ] AhvAna samahia vi [samadhika] vizeSa jyaadaa| karanA, bulaanaa| samahigaya vi [samadhigata] prApta / jJAta / / samAgacchadeg dekho samAgama = samA + gam / samahiTTha saka [samadhi + sthA] kAbU meM rakhanA, | samAgata dekho samAgaya / adhIna rkhnaa| samAgama aka [samA+gam] sAmane aanaa| samahiDhAu vi [samadhiSThAta] adhyakSa, | Agamana karanA / saka. jAnanA / mukhiyA / samAgama puM[samA+gama] saMyoga, sambandha / samahiTThia vi [samadhiSThita] Azrita / prApti / samahiDDhiya dekho sa-mahiDDhiya = sa- | samAgaya vi [samAgata] AyA huaa| samAgUDha vi. samAzliSTa, AliMgita / samahiNaMdiya vi [samabhinandita] Anandita | samAja puM. samUha / dekho samAya = samAja / kiyA huA / samAjutta na [samAyukta] saMyojana, jor3anA / samahila vi [samakhila] sabala, samasta / samADhatta vi [samArabdha] Arabdha / jisane samahutta vi [de] sammukha, abhimukha / Arambha kiyA ho vaha / samA strI. varSa / samaya / samANa saka [ bhuj ] bhojana karanA / samAama dekho samAgama / samANa saka [ sam + Ap ] samApta karanA / samAiccha saka [samA :- gam ] sAmane | pUrA karanA / AnA / samAdara karanA, satkAra karanA / samANa vi [samAna] sadRza / mAna-sahita, samAiTra vi [samAdiSTa] pharamAyA huaa| ahaMkArI / puna. eka deva-vimAna / samAiDDha vi [samAviddha] vedha kiyA huA / | samANa vi sat] vidyamAna / strI. degnnii| samAiNNa vi [samAkIrNa] vyApta / samANa dekho saMmANa = sammAna / samAiNNa vi [samAcIrNa, acchI taraha samANaa vi [samApaka] samApta karanevAlA / aacrit| samANatta vi [samAjJapta] jisako hukuma diyA samAuTTa aka [samA + vRt / honA, namra gayA ho vaha / namanA, adhIna honaa| samANia vi [samAnIta] AnIta / samAuTTa vi [ samAvRt ] vinamra / samANia vi [de] myAna kiyA huA / samAutta vi [samAyukta] yukta / sahita / samANiA strI [samAnikA] chanda-vizeSa / samAula vi [samAkula] saMmizra, mizrita / | samANI saka [samA + nI] le aanaa| vyApta / Akula, vyAkula / samANu (apa) dekho samaM / mahaddhika /
Page #834
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa samAdaha- samAsa karanA / samAdaha saka [samA+daha ] jalAnA / samAdA saka [samA + dA] grahaNa samAdivi [samAdiSTa] pharamAyA huA / samAdisa saka [ samA+diz ] AjJA karanA / samAdesa dekho samAesa / samAdhAraNayA strI [samAdhAraNA ] samAna bhAva se sthApana | samAdhi dekho samAhi / samApaNA strI [samApanA ] samApti / samAbharia vi [samAbharita] AbharaNa-yukta | samAya puM [samAja] sabhA, pariSat / pazu-bhinna anyoM kA samUha, saMghAta / hAthI / samAya puM. sAmAyika, saMyama - vizeSa / samAya dekho samavAya / samAyaM dekho samayaM / samAyaNNa saka [samA + karNay ] sunanA / samAyaya saka [samA + dad ] grahaNa karanA / samAyaya dekho samAgaya / samAyara saka [samA + car] AcaraNa karanA / samAyA dekho samAdA / samAyAya vi [samAyAta] samAgata / samAyAra puM [samAcAra] AcaraNa / sadAcAra / vi. AcaraNa karanevAlA / samAra saka [samA + racay] durusta karanA / karanA, banAnA / samAra saka [samA + rabh] prAraMbha karanA / samAra vi[samAracita ] banAyA huA / samAraMbha saka [samA + rabh] prArambha karanA / hiMsA karanA / para-paritApa denA / hiMsA / prAraMbha | samAracaNa na [samAracana ] durusta samAraNa karanA / vi. vidhAyaka, kartA / samAraddha dekho samADhatta / samArabha dekho samAraMbha = samA + rabh / samAraha samAriya vi[samAracita] | dekho samAra / 815 samAruh aka [samA + ruha ] ArohaNa karanA / samArUDha vi [samArUDha ] car3hA huA / samArova saka [samA + ropay ] car3hAnA | samAlaMkAra dekho samalaMkAra = samalaM + sama} kAray / samAlaMba puM [samAlamba] Alambana, sahArA / samAlaMbhaNa na [samAlambhana] alaMkaraNa, vibhUSA karanA / dekho samAlabhaNa / samAlatta vi [ samAlapita] ukta, kathita / samAlabhaNa na [samAlabhana] vilepana | dekho samAlaMbhaNa | samAlava saka [samA + lap ] vistAra se kahanA | samAlavaNI strI [samAlapanI] vAdya vizeSa / samAlaha saka [samA + labh ] vilepana karanA / vibhUSA karanA, alaMkAra pahananA / samAlAva dhuM [samAlApa ] bAtacIta, saMbhASaNa / samAliMgiya } vi [samAliGgita ] AlaMsamAlIDha gita / vi [ samAzliSTa ] / samAloca puM. vicAra vimarza / samAloyaNa na [samAlocana ] sAmAnya artha kA darzana / samAva saka [sam + Ap ] pUrA karanA / samAvajjiya vi [ samAvarjita ] prasanna kiyA huA / samAvaDa aka [samA + pat] saMmukha Akara par3anA / laganA / sambandha karanA / samAvaDiya vi[samApatita] saMmukha Akara girA huA / baddha / jo hone lagA ho vaha / samAvaNNa vi [samApanna ] saMprApta / samAvatti strI [ samAvApti ] samApti, pUrNatA / samAvada saka [samA + vad ] bolanA, kahanA | samAvaya dekho samAvada / samAvaya dekho samAvaDa / samAsa aka [sam +Asa ] baiThanA / rahanA / baiThAnA /
Page #835
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa samAsa-samiA samAsa saka [samA+asa ] acchI taraha | samAhi puMstrI [samAdhi] citta kI svasthatA, pheNknaa| manoduHkha kA abhAva / svsthtaa| dharma / samAsa puM. saMkSepa, saMkoca / sAmAyika, saMyama- zubha dhyAna, citta kI ekAgratA-rUpa dhyAnAvizeSa / vyAkaraNa-prasiddha aneka padoM ke mela vasthA / samatA, rAga Adi kA abhAva / karane kI rIti / samIpa / zrutajJAna / cAritra, saMyamAnuSThAna / puM. bharatasamAsaMga puM [samAsaGga] saMyoga / kSetra ke satarahaveM bhAvI tIrthakara / degpaDimA samAsaMgaya vi [samAsaMgata] saMgata, sambaddha / / strI [degpratimA] samAdhi-viSayaka vrata-vizeSa / samAsajja dekho samAsAda kA sNkR.| pANa na [degpAna] zakkara Adi kA pAnI / samAsattha vi [samAzvasta] AzvAsana-prApta / degmaraNa na. samAdhi-yukta mauta / svastha banA huaa| samAhia vi [samAhita] samAdhi-yukta / samAsaya puM [samAzraya] Azraya, sthAna / acchI taraha vyavasthApita / upazamita / samAsava saka [samA+sra] AnA / samApita / zobhana, sundr| abIbhatsa / samAsasa dekho samassasa / nirdoSa / samAsAda (zau) saka [samA + sAday ] prApta | samAhia vi [samAhRta] gRhIta / samAhia vi [samAkhyAta] samyag-kathita / krnaa| samAsAsiya vi [samAzvAsita] jisako samAhutta / (apa) / vi [samAhUta] bulAyA AzvAsana diyA gayA ho vaha / samAhUa / huA, AkArita / samAsi saka [samA + zri] samyag Azraya samAhe saka [samA + dhA] svastha karanA / sami strI [zami] dekho smii|| krnaa| samAsijja dekho samAsAda kA saMkR. / sami / vi [zamin, degka] zama-yukta / puM. samAsiya vi [samAzrita] Azraya-prApta / / samia sAdhu, muni / samAsINa vi [samAsIna] baiThA huaa| samia dekho saMta=zAnta / samAhaTu = samAhara kA paMkR. / samia vi [samita] samyak pravRtti karanesamAhaDa vi [samAhRta] vizuddha / nirmala / vaalaa| rAga-Adi se rahita / upapanna / svIkRta / samyag-gata / santata / samyaga-vyavasthita / samAhaya vi [samAhata] AdhAta-prApta, Ahata / samia vi [samyaJc] samyak prvRttivaalaa| samAhara saka [samA +ha] grahaNa karanA / __ acchA / zobhana, samIcIna / ekatrita karanA / samia vi [zramita] shrm-yukt| samAhavia vi [samAhUta] bulAyA huaa| samia vi [samika] sama, rAMga-dveSa-rahita / samAhANa na [samAdhAna] samAdhi / autsukya- samia na [sAmya] samatA, rAgAdi kA nivRtti rUpa svAsthya, mAnasika zAnti / abhAva / samAhAra puM. samUha / degdaMda puM [degdvandva] vyAka- samia vi [saMmita] pramANopeta / raNa-prasiddha samAsa-vizeSa / samia vi [sAmita] gehU~ ke ATA kA banA samAhArA strI. dakSiNa rucaka para rahanevAlI humA pakvAnna-vizeSa, maNDaka / eka dikkumArI devI / pakSa kI bArahavIM | samia a [samyag] acchI taraha / raatri| | samiA strI [samitA] gehU~ kA ATA /
Page #836
--------------------------------------------------------------------------
________________ samikSA - samuggira samiA strI [ samikA, zamikA, zamitA ] camara Adi indroM kI abhyantara pariSad / samii strI [ samiti] upayoga- pUrvaka gamanabhASaNa Adi kriyA / sabhA, pariSad / yuddha / nirantara milana | 817 samIkaya vi [samIkRta ] samAna kiyA huA / samIcINa vi[samIcIna ] sAdhu, sundara / samIra aka [ sam + Iray ] preraNA karanA / samIra puM. pavana, vAyu / samIla dekho saMmIla / samii strI [smRti] smaraNa / zAstra vizeSa, samIva vi [ samIpa ] nikaTa | manusmRti Adi / saMkSipta prAkRta-hindI koSa samiima vi[samitima] gehU~ ke ATe kI banI samIhA strI. icchA / samIhi dekho samikkhia / huI maMDa Adi vastu / samijaga puM [samika ] trIndriyajantu kI samuAcAra puM[samudAcAra ] samIcIna AcaraNa / eka jAti / mu[samucita ] yogya | samikkha sa [sama + Iz] AlocanA karanA, guNadoSa-vicAra karanA / cintana karanA / nirIkSaNa karanA / samicca dekho same / samuavi [samudita] parivRta / ekatrita / samunnavi [samudIrNa] udaya prApta / samuIra dekho samudIra / samukkasa dekho samukkarisa | samukkattiya vi[samutkartita ] kATA huA / samukkarisa [ samutkarSa] atizaya utkarSa / samijjhA aka [sam +indh ] cAroM tarapha se samukkasa saka [ samut + kRS] utkRSTa banAnA / a. garva karanA / samicchaNa na [samIkSaNa ] samIkSA | samicchi dekho samikkhia / camakanA / samitA dekhoM samiA = samikA / samuTThi vi [samutkRSTa] utkRSTa / samiddha vi [samRddha] atizata sampattivAlA / samukkittaNa na [samutkIrtana ] uccAraNa / samukkhaavi [samutkhAta ] ukhAr3A huA / samukkhaNa saka [sramut + khan] ukhAr3anA / samuktti vi [ samutkSipta ] uThA kara pheMkA huA / samiria samirIya samIha saka[sama + Iha, ] vAMchA karanA / bar3hA huA / samiddhi strI [ samRddhi] atizaya sampatti | vRddhi | la vi. samRddhivAlA / samira puM. pavana, vAyu / } dekho sa-miriIa = samarI- samukkhiva saka [ samut + kSip] uThA kara cika | pheMkanA / samilA strI [ zamilA samyA ] yuga- kIlaka, gAr3I ko ghoMsarI meM donoM ora DAlA jAtA lakar3I kA khola / samilla dekho saMmilla / mahAstra [ samidh ] kASTha, lakar3I / samI strI [zamI] choMkara kA per3a / zibA, chimI, phalI / 'khallaya na [ de] pattI, zamI vRkSa kA patra - puTa / samIa dekho samIva / choMkara kI 103 samugga puM [ samudga ] DibbA, saMpuTa | pakSivizeSa | samuggada (zau) vi [ samudgata ] samudbhUta / samuggama puM [samudgama ] samudbhava | samuggir a [ ] pratIkSita | samuggiNa vi [ samudgIrNa] ugAmA huA / uttolita, Upara uThAyA huA / samuggira saka [ samud + gR] Upara uThAnA | ugAnA /
Page #837
--------------------------------------------------------------------------
________________ 818 samugghaDi vi [ samudghATita ] khulA huA / samugdhAia vi [ samudghAtita ] vinAzita / samugdhAya puM [samudghAta ] karma-nirjarA - vizeSa jisa samaya AtmA vedanA, kaSAya Adi se pariNata hotA hai usa samaya vaha apane pradezoM se vedanIya, kaSAya Adi karmoM ke pradezoM kI jo nirjarA - vinAza karatA hai vaha; | saMkSipta prAkRta-hindI koSa vaikriya, taijasa, AhAraka aura kevalika / samugdhAyaNa na [samudghAtana] vinAza | [samudghoSit ] udghoSita / samu gayA huA / dghAta sAta haiM - vedanA, kaSAya, maraNa, samujjoa aka [ samud + dyut ] camakanA, samudhAya dekho samugdhAya / samuccaya puM. viziSTa rAzi, Dhaga, samUha | samuccara saka [samut + car ] uccAraNa karanA, bolanA / samuccalia vi [samuccalita ] calA huA / samucci ka [ samut + ci] ikaTThA karanA / samucci vi[samucita] eka kriyA Adi meM anvita | samuccha ka [ sat + chid] unmUlana karanA, ukhAr3anA | dUra karanA / samucchai vi[samavacchAdita] satata acchAdiva / samucchaNI strI [de] saMmArjanI | samucchala aka [samut + zal] uchalanA, Upara uThanA / vistIrNa honA / samugghaDia - samuttAsa ko pratikSaNa sarvathA vinazvara mAnanevAlA / samujjama aka [samuda + yam ] prayatna karanA / samujjama puM [ samudyama] samIcIna udyama | vi. samIcIna udyamavAlA / samucchAraNa na [samutsAraNa ] dUra karanA / samucchivi [ de] toSita | samAracita / na. aMjali karaNa, namana / samucchida (zau) vi [ samucchrita] atiunnata / samucchinna vi. kSINa, viSTa / samucchaMgiya vi [ samucchraGgita ] Toca para car3hA huA / samucchugavi [samutsuka ] ati utkaNThita / samuccheda puM [samuccheda] sarvathA vinAza / samuccheya vAi vi [vAdin] padArtha samujjala vi [ samujjvala] atyanta ujjvala / samujjAya vi [ samudyAta ] nirgata / U~cA prakAzanA / samujjaa puM [samudyota ] prakAza, dIpti | samujjavaya saka[samud + dyotay ] prakAzita karanA / samujjha saka [ sam + ujjh ] tyAga karanA | samuTThA aka [samut + sthA] uThanA / prayatna karanA / utpanna honA / saka. grahaNa karanA / samuTThAi vi [ samutthAyin ] samyag yatna karanevAlA | samuTThAia dekho samuTThia / samuTThANa na [ samupasthAna ] phira se vAsa karanA / suyana [deg zruta] jaina zAstra - vizeSa / samuTThANa na [ samutthAna ] samyaga utthAna / nimitta kAraNa | dekho samutthANa / 1 muvi [samutthita] samyak prayatna-zIla / upasthita | prApta / jo khar3A huA ho vaha / anuSThita, vihita | utpanna / Azrita / samuDDI va [samuDDIna] ur3A huA samuNNaiya dekho samuttaiya / samutta na [mukta] gotra - vizeSa / puMstrI. usa gotra meM utpanna | dekho saMmutta / samuttaiya vi [] garvita / samuttara saka [samut + tR] pAra jAnA / aka. nIce utaranA / avatIrNa honA / samuttArAviya vi[samuttArita ] pAra pahu~cAyA huA / kUpa Adi se bAhara nikAlA huA / samuttAsa saka [ samut + trAsay ] atizaya bhaya upajAnA /
Page #838
--------------------------------------------------------------------------
________________ samuttiSNa-samudra samuttiNa vi [samavatIrNa] avatIrNa / muttuMga vi[samuGga] ati U~cA / samuttu vi [] garvita / samutthavi utpanna / saMkSipta prAkRta-hindI koSa 819 vAsudeva kA pUrvajanmIya nAma / eka macchImAra / [ dattA ] strI. hariSeNa vAsudeva kI eka patnI / samudradattamacchImAra kI bhAryA / deglikkhA strI [lakSA] dvIndriya jaMtu kI eka jAti / 'vijayI puM. cauthe cakravartI rAjA kA pitA / bhagavAn ariSTanemi kA pitA / suA strI ['sutA] lakSmI / dekho samudra / samuddaNavaNIa na [ de. samudranavanIta ] amRta, sudhA | candramA | samudaya puM. samudAya, saMhati / samunnati, samuddava saka [ samud = drAvay ] bhayaMkara abhyudaya / upadrava karanA | mAra DAlanA / samudAAra dekho samuAcAra | samudAcAra samudANa na [samudAna ] bhikSA | bhikSA-samUha | prayoga- gRhota karmoM ko prakRti- sthityAdi-rUpa se vyavasthita karanevAlI kriyA vizeSa / samudAya | cara vi. bhikSA kI khoja karane vAlA / samudANa saka [ samudAnay ] bhikSA ke lie bhramaNa karanA / samudANi dekho sAmudANiya / samudANiyA strI [ sAmudAnikI ] kriyA- samuddesa vi [sAmuddeza] dekho samuddesiya / vizeSa | samudAna- kriyA / samudAya puM. samUha | samudAya vi [ samudAhRta] pratipAdita, kathita / samutthaya saka [samut + sthagay ] DhakanA / samutthaya vi[samavastRta ] AcchAdita | samutthalla vi [samucchalita ] uchalA huA / samutthANa na [samutthAna] dekho samuTThANa / samutthiya dekho samuTThia / samudia dekho samuia = samudita / samudiNa dekho samuinna / samudIra saka [ samud + Iray ] preraNA karanA / karmoM ko khIMca kara udaya meM lAnA, udIraNA karanA / samudda puM [samudra ] sAgara / andhakavRSNi kA jyeSTha putra / AThaveM baladeva aura vAsudeva ke pUrvajanma ke dharma guru / velandhara nagara kA eka rAjA / zANDilya muni ke ziSya eka jaina muni | vi. mudrA sahita / datta puM. cauthe samuddahara na [ de] pAnIya- gRha, pAnI ghara / samuddAma vi. atiuddAma, prakhara / samuddisa saka [ samud + diz ] pATha ko sthira-paricita karane ke lie upadeza denA / vyAkhyA karanA / pratijJA karanA / Azraya lenA / adhikAra karanA / samuddesa puM [samuddeza] pATha ko sthira-paricita karane kA upadeza / vyAkhyA, sUtra ke artha kA adhyApana | grantha kA eka vibhAga, adhyayana, prakaraNa pariccheda / bhojana / samuddesiya vi[samuddezika] samuddeza-sambandhI / vivAha Adi ke upalakSya meM kiye gaye jImana meM bace hue ve khAdya padArtha jinako saba sAdhusaMnyAsiyoM meM bA~Ta dene kA saMkalpa kiyA gayA ho / samuddhara saka [samud + h ] mukta karanA / jIrNa mandira Adi ko ThIka karanA / uddhAra karanA / samuddhAia vi [ samuddhAvita] samutthita / samuddhAya aka [ samud + dhAv ] uThanA / samuddha dekho samuddharia / samudhura vi. dRr3ha, majabUta / samuddhusia vi[samuddhuSita ] pulakita / samudra puM [ samudra ] eka deva -vimAna | dekho
Page #839
--------------------------------------------------------------------------
________________ 820 saMkSipta prAkRta-hindI koSa samunnai-samusaraNa smudd| honA, viksnaa| samunnai strI [samunnati] abhyudaya / samullAliya vi [samullAlita] uchAlA samunnaddha vi [samunnaddha] saMnaddha, sajja / huaa| samunnaya vi [samunnata] ati uuNcaa| samullAva puM [samullApa] AlApa, saMbhASaNa / samupeha saka [ samutpra + IkS ] acchI taraha samullAsa puM. vikAsa / dekhanA, nirIkSaNa krnaa| paryAlocana karanA, / samuvaiTTha vi [samupaviSTa] baiThA huA / vicAra krnaa| samuvautta vi [samupayukta] upayoga-yukta, samuppajja aka [ saput +pad ] utpanna sAvadhAna / honaa| samuvagaya vi [samupagata] samIpa AyA huaa| samuppaNNa vi [samutpanna] utpanna / samuvajjiya vi [samupAjita] upArjita, samuppayaNa na [samutpatana] U~cA jAnA, paidA kiyA huaa| uDDayana / samuvatthiya vi [samupasthita] hAjira / samuppAaa vi [samutpAdaka] utpattikartA / samuvayaMta dekho smuve| samuppADa saka [ samut + pAday ] utpanna samuvaviTTha vi [samupaviSTa] baiThA huA / krnaa| samuvasaMpanna vi [samupasaMvanna] samIpa meM samuppAya puM [samutpAda] utpatti, prAdurbhAva / samAgata / samuppijala na [de] ayaza / raja, dhUli / samuvahasia vi [samupahasita] jisakA khUba samappittha vi [de] uttrasta, bhayabhIta / / upahAsa kiyA gayA ho| samappekkha, samapeha / dekho samuvekkha / samuvAgaya vi [samapAgata] samIpa meM Agata samappeha / samuve aka [samupA+i] pAsa meM AnA / samupphAlaya vi [samutpATaka] uThAkara lAne- | saka. prApta karanA / vaalaa| samuvekkha / saka [ samutpra + IkS ] nirIsamupphAliya vi [samutphAlita] AsphAlita / samuveha , kSaNa krnaa| vyavahAra karanA, samupphuda saka [ samA + kram ] AkramaNa kAma meM laanaa| krnaa| samuvvatta vi [samuvRtta] U~cA kiyA huA / samupphoDaNa na [samutsphoTana] AsphAlana / samuvvattiya vi [samurtita] ghumAyA huA, samunbhaDa vi [samudbhaTa] pracaMDa / phirAyA huaa| samunbhava aka [samud + bhU] utpanna honaa| samuvvaha saka [ samud + vaha ] dhAraNa samubbhiya vi [samUvita] UMcA kiyA huA / karanA / DhonA / samunbhuya / (apa) vi [samudbhUta] utpanna / samuvvigga vi [samudvigna] atyanta udvega vaalaa| samuyANa dekho smudaann| samuvbUDha vi [samudvyUDha] vivAhita / uttAsamuyAya dekho smudaay| nita, U~cA kiyA huA / samullava saka [ samut + lap] bolanA, | samunvella vi [samudvellita] atyanta ka~pAyA khnaa| | huA, saMcAlita / samullasa aka [ samut + las ] ullasita samusaraNa dekho samosaraNa / samubhUa )
Page #840
--------------------------------------------------------------------------
________________ samussaya-samohaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 821 samussaya puM [samucchaya] uuNcaaii| unnati, / samogADha vi [samavagADha] samyag avagADha / uttamatA / karmoM kA upacaya / saMghAta, samUha, | samocchaia vi [samavacchAdita] AcchArAzi, ddhg| dita / atizaya DhakA huA / samussaviya vi [samucchayita] UMcA kiyA | samoNama aka [ samava+nam ] samyag huaa| namanA-nIcA honaa| samussasa vi [ samucchva s ] dekho samU- samoNaya vi [samavanata] ati namA huaa| ss| samotthaia ) vi [samavasthagita] AcchAsamussia vi [samucchrita] Urdhva-sthita / samotthaya / dita / [samavastRta] / samussiNA saka [samut + zru] nirmANa karanA, | samotthara saka [samava + stu] AcchAdana banAnA / saMskAra karanA, sa~vAranA, jIrNa karanA, DhakanA / AkramaNa karanA / mandira Adi ko ThIka krnaa| | samoyAra puM [samavatAra] antarbhAva, samAveza / samussuga / dekho samasua / samolaiya vi [de] samutkSipta / . samussuya / samolugga vi [samavarugNa] rogI / samuha dekho sNmuh| samovaa aka [samava+pat] sAmane aanaa| samuhaya vi [samuddhata] samudghAta-prApta / | nIce utrnaa| samuhi dekho sa-muhi = zva-mukhi / samosaDDha / vi [samavasRta] samAgata, samUsaNa na [samUSaNa] trikaTuka- sUMTha, pIpala | samosaDha padhArA huA / tathA marica / samosara aka [samava + sR] padhAranA, AgasamUsavaya dekho smussviy| mana karanA / nIce girnaa| samUsasa aka [ samut + zvasa ] U~cA samosara aka [samapa + sa] pIche haTanA / jAnA / ullasita honA / Urdhva zvAsa lenaa| krnaa| samUsasia na [samucchvasita] niHzvAsa / / samosaraNa puna [samavasaraNa] ekatra milana, samUsia dekho smussi| melA / samudAya, samavAya / sAdhu-samudAya / samUsua vi [samutsuka] ati utkaMThita / jahA~ para utsava Adi ke prasaMga meM aneka sAdhu samUha puna. samudAya, rAzi, saMghAta / loga ikaTThe hote hoM vaha sthAna / paratIthikoM samUha (apa) dekho samuha / yA jainetara dArzanikoM kA samavAya / dharma yA same saka [samA + i] jAnanA / prApta karanA / Agama-vicAra / 'sUtrakRtAGga sUtra' ke prathama aka. saMhata honA, ikaTThA honaa| Agamana zrutaskandha kA bArahavAM adhyayana / padhAranA, karanA, sammukha aanaa| Agamana / jina-bhagavAn upadeza dete haiM vaha samea ) vi [sameta] samAgata, samAyAta / sthAna / tava puM [degtapas] tapa-vizeSa / sameta / yukta / samosava saka [de] Tukar3A-Tukar3A karanA / samera dekho sa-mera sa maryAda / samosia aka [samava + sad] kSINa honA, samoara aka [samava+tR] samAnA, antarbhAva | nAza paanaa| honA / nIce utaranA / janma-grahaNa krnaa| | samosia puMde] par3osI / pradoSa / vi. vadhya / samoAra paM [samavatAra] antarbhAva / samohaNa saka [samud + han] samudghAta karanA, samoinna vi [samavatIrNa] nIce utarA huaa| Atma-pradezoM ko bAhara nikAla kara unase
Page #841
--------------------------------------------------------------------------
________________ 822 saMkSipta prAkRta-hindI koSa samohaya-saya karma-nirjarA krnaa| [degsaptati] sthttr| samohaya vi [samuddhata] jisane samudghAta kiyA saya a [sadA] hamezA / degkAla na. hamezA / ho vaha / samohaya vi [samavahata] AghAta-prApta / saya puMna [zata] saMkhyA-vizeSa, 100 / sau kI sNkhyaavaalaa| bahuta / adhyayana, granthasamma aka [zram] kheda pAnA / thakanA / prakaraNa, granthAMza-vizeSa / kaMta na [degkAnta] samma aka [zam] zAnta yA ThaNDhA honaa| ratna-vizeSa / vi. zatakAnta ratnoM se banA samma na [zarman] sukha / huaa| 'kitti puM [ kIrti] eka bhAvI jinasamma vi [samyazca] satya / aviparIta / prazaMsa- | deva / degguNia vi[degguNita] saugunA / gdhI nIya / zobhana / saMgata, ucita / na. samyag strI [degnI] yantra-vizeSa, pASANa-zilAdarzana / degtta na [degtva] samakita, satya tattva vizeSa / cakkI, jaaNtaa| degjjala na [degjvala] para shrddhaa| satya, prmaarth| degdiTTaya, varuNa kA vimAna / dekho sayaMjala / ratna kI degdiTThIya vi [degdRSTika] satya tattva para zraddhA eka jAti / vi. zatajvala-ratnoM kA banA rakhanevAlA / degiMsaNa na [degdarzana] satya tattva huaa| puna. vidyutprabha nAmaka vakSaskAra parvata para zraddhA / 'diTThi vi [ dRSTi] dekho kA eka zikhara / 'duvAra na [ dvAra] eka degdiTThiya / degnnANa na ['jJAna] satya jJAna / nagara / degdhaNu puM [degdhanuS] airavata varSa meM degsuya na [degzruta] satya zAstra / satya zAstra honevAlA eka kulakara puruSa / bhAratavarSa meM jJAna / degmicchadiTTi vi [degmithyAdRSTi] honevAlA dasavA~ kulakara puruSa / degpaI strI mizra dRSTivAlA, satya aura asatya tattva para [degpadI] kSudra jantu kI eka jAti / patta zraddhA rakhanevAlA / degvAya puM [degvAda]aviruddha dekho degvatta / degpAga na [degpAka] eka sau vAda / dRSTivAda, bArahavA~ jaina aMga-grantha / auSadhioM se banatA uttama tela / pupphA sAmAyika / strI ["puSpA] soyA kA gAcha / 'pora na sammai dekho sammui = sanmati, svamati / [degparvan] ikSu / 'bAhu puM. eka rAjarSi / sammaiga dekho saamaaiy| degbhisayA, 'bhisA strI [bhiSaja] nakSatrasamma a [samyag] acchI taraha / vizeSa / 'yama vi [degtama sauvAM / degraha paM sammui strI [sanmati] saMgata mati / vizada [ratha] eka kulakara puruSa / degrisaha puM buddhi / puM. eka kulakara puruSa / [vRSabha] ahorAtra kA teIsavA~ muhUrta / vaI sammui strI [svamati] svakIya buddhi / dekho degpii| "vatta na [degpatra] padma, kamala / samharia vi [saMsmata] acchI taraha yAda sau pattIvAlA kamala / puM. pakSi-vizeSa, jisakA kiyA huaa| dakSiNa dizA meM bolanA apazukana mAnA jAtA saya apha [zI, svap] sonA / hai / "sahassa puna [degsahasra] lAkha / saya aka [svad] pacanA, mAphika aanaa| sahassaima vi [degsahasratama] lAkhavAM / saya aka [sra] jharanA, TapakanA / "sAhassa vi [degsAhasra] lAkha-saMkhyA kA saya saka [zri] sevA karanA / parimANavAlA / lAkha rupayA mUlyavAlA / saya dekho sa= sat / degsAhassi vi [degsahasrin] lakhapati / saya dekho sa = sva / degsAhassiya vi[degsAhasrika]dekho saahss| saya dekho saga = saptan / hattari strI sAhassI strI[degsahasrI] lAkha / sikkara vi
Page #842
--------------------------------------------------------------------------
________________ saya-sayara sakSipta prAkRta-hindI koSa 823 [degzarkara] zata khaMDavAlA / hA a ['dhA] | bhUramaNamahAvara puM. / bhUramaNavara puM svayaMsau prakAra se, sau Tukar3A ho aisA / huttaM a. bhUramaNa-samudra kA eka adhiSThAyaka deva / degvara [kRtvas] sau bAra / degAu puM [degAyuS] | puM. kanyA kA svecchAnusAra varaNa / nimantrita eka kulakara puruSa / madirA-vizeSa / degANiya, vivAhArthiyoM meM se icchAnusAra varaNa karanedegNIa puM [degAnIka] eka rAjA / vAlI / degsaMbuddha vi. svayaM jJAta-tattva / saya dekho sayaM = svayaM / sayaMjaya puM [zataJjaya] pakSa kA terahavA sayaM dekho saI = sakRt / divasa / sayaM a [svayam] khuda / degkaDa vi [kRta] sayaMjala puM [zataJjala] eka kulakara puruSa / varuNa lokapAla kA vimAna / dekho saya-jala / khuda kiyA huaa| 'gAha puM [ grAhadeg ] airavata varSa meM utpanna caudahaveM jinadeva / jabaradastI grahaNa karanA / vivAha-vizeSa / vi. svayaM grahaNa krnevaalaa| degpabha puM saryabharI strI [zAkambharI] deza-vizeSa / [prabha] jyotiSka graha-vizeSa / bhAratavarSa meM | sayaga dekho syy| | sayagghI strI [de] jA~tA, cakkI / atIta utsarpiNI yA AgAmI utsarpiNI kA cauthA kulakara puruSa / AgAmI utsarpiNI ke sayaDa puna [zakaTa] gAr3I / na. nagara-vizeSa / ___degmuha na [degmukhaudyAna-vizeSa, jahA~ bhAratavarSa ke cauthe jina-deva / eka jaina muni, bha0 saMbhavanAtha ke pUrvajanma ke guru / eka hAra / RSabhadeva ko kevalajJAna huA thaa| sayaDAla dekho mgddaal| meru parvata / nandIzvara dvIpa ke madhya meM pazcimadizA-sthita eka aMjana giri / na. rAjA sayaNa dekho sa-yaNa = sva-jana / rAvaNa ke lie kubera dvArA banAyA huA eka sayaNa na [sadana] gRh.| aMga-glAni / nagara / vi. Apa se prakAza karanevAlA / sayaNa na [zayana] vasati, sthAna / zayyA, degpabhA strI [prabhA] prathama vAsudeva kI bichaunA / nidraa| svApa / pttraanii| eka rAnI / degpaha dekho degpabha / sayaNijja na [zayanIya zayyA, bichaunA / 'buddha vi. anya ke upadeza ke binA jisako | sayaNijjaga dekho sa-yaNa = sva-jana / tattva-jJAna huA ho / bhu puM.brahmA / bhArata meM sayaNIa dekho yaNijja / utpanna tIsarA vAsudeva / satarahaveM jinadeva kA sayaNNa dekho sakaNNa / gaNaghara / jIva, AtmA, cetana / svayaMbhUramaNa sayaNha dekho sa-yaNha = sa-tRSNa / samudra / puna. eka deva vimAna / dekho bhU / sayatta vi [de] mudita / bhurohiNI strI [degbhugehinI] sarasvatI sayanna dekho sknnnn| devI / degbhuramaNa puM. dekho bhUramaNa / bhuva, sayaya vi [satata] nirantara / degbhU puM. anAdi-siddha sarvajJa / brhmaa| tIsarA sayaya puM [zataka] vartamAna avasarpiNIkAla meM vAsudeva / rAvaNa kA eka yoddhA / bha0 vimala- utpanna airavata varSa ke eka jina-deva / nAtha kA prathama zrAvaka / stana / dekho degbhu| AgAmI utsarpiNI meM bhAratavarSa meM honevAle degbhUramaNa puM. samudra-vizeSa / dvIpa-vizeSa / eka | eka jinadeva ke pUrvajanma kA nAma, jo devavimAna / degbhUramaNabhadda [ bhuurmnnbhdr]| bhagavAn mahAvIra kA zrAvaka thA / na. sau kA bhUramaNamahAbhadda puM [bhUramaNamahAbhadra] | samudAya / svayaMbhUramaNa / dvIpa kA eka adhiSThAtA deva / / sayara dekho sAyara = sAgara /
Page #843
--------------------------------------------------------------------------
________________ 824 saMkSipta prAkRta-hindI koSa sayarahaM-saraDa sayarahaM dekho syraahN| sara puna zira] bANa / tRNa-vizeSa / chandasayarA dekho skkraa| vizeSa / pA~ca kI saMkhyA / paNNI strI sayarAhaM / a [de] zIghra / yugapat / | [parNI] muJja kA ghAsa / degpatta na [patra sayarAhA / akasmAt / astra-vizeSa / degpAya na [degpAta] / degsaNa puna sayari dekho satta-ri = saptati / [sana] dhanuSa / degAsaNapaTTI, saNavaTTiyA sayarI strI [zatAvarI] zatAvara kA gAcha / strI [degAsanapaTTI, degAsanapaTTikA] dhanuryaSTi / sayala na [zakala] khaMDa, ttukdd'aa| dhanuSa khIMcane ke samaya hAtha kI rakSA ke lie sayala na [sakala] saMpUrNa / saba / degcaMda puM| bA~dhA jAtA carmapaTTa / degsari na ["zari] ['candra] 'zrutAsvAda' kA kartA eka jaina | bANa-yuddha / muni / degbhUsaNa puM [bhUSaNa] eka kevalajJAnI sara [smara] kAmadeva / muni / deza puM [degAdeza] sarvApekSI vAkya, sara vi. gamana-kartA / pramANavAkya / sara puM svara] 'a' se 'au' taka ke akSara / sayali puM [zakalin] machalI / gIta Adi kI dhvani, AvAja, nAda / svara sayahatthiya vi [sauvahastika] sva-hasta se | ke anurUpa phalAphala ko batAnevAlA zAstra / utpanna / na. zastra-vizeSa / sara puna [saras] tdd'aag| paMti strI sayAcAra dekho sa-yAcAra = sadAcAra / [degpaGkti ] tar3Aga-paddhati / ruha na. kamala / sayAcAra dekho saA-cAra = sadA-cAra / degsarapaMtiyA strI ['saraHpaGkti] zreNi-baddha sayANa dekho sa-yANa = sa-jJAna / aneka taalaab| sayAli puM [ zatAli ] bhAratavarSa ke bhAvI | sara dekho saraya = zarad / degdiMdu puM [degindu] aThArahaveM jinadeva kA pUrvajanmIya nAma / dekho zarad Rtu kA candra / bhyaali| saraU strI [sarayU] nadI-vizeSa / sayAlu vi [zayAlu] sone kI AdatavAlA, saraMga (apa) puM [sAraGga] chanda-vizeSa / AlasI / saraMba puM zaramba] hAtha se calanevAlI sarpasayAvarI strI [sadAvarI] trIndriya jantu kI jAti / eka jAti / sarakkha saka [ saM+ rakS ] acchI taraha rakSaNa sayAvarI dekho sayarI- zatAvarI / krnaa| sayAsa dekho sagAsa = sakAza / sarakkha vi [sarajaska, sarakSa] zaiva-dharmIsayAsava vi [zatAzrava, sadAzrava] sUkSma - ziva-bhakta, bhauta / vi. rajo-yukta / chidrvaalaa| sarakkha puMna [ sadrajas ] dhUli, raja / sayyaM dekho sajja = sadyas / bhasma / sayyaMbhava dekho sajjaMbhava / saraga dekho saraya = zaraka / sayha dekho sajjha = sahya / saraga vi [zAraka] zara-tRNa se banA huA sara saka [sa] saranA, khisakanA / avalambana ( zUrpa aadi)| karanA / anusaraNa karanA / saraggikA (apa) strI [sAraGgikA] chandasara saka [sma] yAda karanA / vizeSa / sara saka [ svar ] AvAja karanA / saraDa puM [saraTa] kRkalAsa, giragiTa /
Page #844
--------------------------------------------------------------------------
________________ saraDu-sarisAhula saraDu na [ zalATu, ka] vaha phala jisameM saraDua asthi - guThalI na ba~dhI ho / saraNa puMna [zaraNa] trANa / trANasthAna / gRha, Azraya, sthAna / 'daya vi. trANa kartA / gaya vi [gata ] zaraNApanna / saraNi puMstrI. mArga / kyArI / saraNNa vi [zaraNya] zaraNa-yogya / sarati a [ de] zIghra, sahasA / sarada dekho saraya zarat / sarabha dekho saraha = zarabha | = saraavi [de] smRta | saramaya puM. ba. [ zarmaka ] deza-vizeSa / saraya puMna [zarad ] Azvina tathA kArtika kA mahInA | caMda puM ['candra ] zarad Rtu kA cA~da | dekho sara = zarad / saraya puM [zaraka] agni utpanna karane ke lie araNi kA kASTha jisase ghisA jAtA hai vaha / saraya puMna [saraka] gur3a tathA ghAtakI kA banA } saMkSipta prAkRta-hindI koSa huA dArU / madya-pAna / saraya dekho sa-raya = sa-rata / saraya (apa) puM [ sarasa ] chanda - vizeSa / sarala puM. vRkSa- vizeSa / Rtu, mAyA-rahita / sIdhA, avakra / saralI strI [] cIrikA, kSudra kITa, jhIMgura / sarala strI [de] sAhI, jisake zarIra meM kA~Te hote haiM / eka jAti kA kIr3A / sarava puM [zarapa] bhujaparisarpa kA eka prakAra / sarasa vi. rasa yukta | raNNa puM [raNya] samudra / sarasija sarasiya na [sarasija ] kamala, padma / 825 eka jaina sAdhvI, kAlakAcArya kI bahina / saraha puM [zarabha] zikArI pazu kI eka jAti / harivaMza kA eka rAjA / lakSmaNa kA eka putra / eka sAmanta nareza / eka vAnara / chandavizeSa | sarasiruha na [sarasiruha ] / sarasI strI. bar3A tAlAba / 'ruha na. kamala / sarassaI strI [sarasvatI] vANI, bhASA / vANI kI adhiSThAtrI devI / gotarati nAmaka indra kI eka paTarAnI / eka rAja-patnI / 104 saraha puM [de] vetasa yA beMta kA per3a / siMha | saraha (apa) vi [ zlAghya ] prazaMsanIya / sarahasa dekho sa-rahasa = sarabhasa / sarahA strI [saraghA] madhu makSikA / sarahi puMstrI [zaradhi] vIra rakhane kA bhAthA | sarA strI [de] mAlA | sarAga dekho sarAga = sa-rAga / sarADa strI [zarATi ] pakSI kI eka jAti / sarAva puM [zarAva ] miTTI kA sakorA / sarAsaNa dekho sara-saNa = zarAsana | sarAha vi [ de] darpokSura / sarAhaya puM [de] sarpa / sari vi [ sadRz ] sadRza, tulya / sari strI [sarit ] nadI / nAha puM [nAtha ] samudra / I saria dekho sari = sadRz | sariaM na [sRtam ] alaM, paryApta / sariA strI [sarit ] nadI / vai puM [degpati ] samudra / sariA strI [ de] mAlA, hAra / sarikkha sariccha } vi [sadRkSa ] sadRza, samAna / saritu vi [ smartR] smaraNa kartA / saribharI strI [de] samAnatA, sarIkhAI / sarira dekho sarIra / sarivAya puM [de] AsAra, vegavAlI vRSTi / sarisa vi [sadRza ] samAna, tulya / sarisa puMna [de] saha, sAtha / sarisarI dekho saribharI / sarisava puM [sarSapa ] sarasoM / sarisAhula vi [] samAna, sadRza /
Page #845
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa sarissava-sava sarissava dekho sriisv| puN| hara puM dhara] megha / vaI, gavatI sarI strI [de] mAlA, hAra / strI [degvatI] vijaya-kSetra-vizeSa / vitta na sarIra puMna [zarIra deha / degNAma, 'nAma punaH [degAvarta] vaitADhya parvata para uttara dizA[degnAman] zarIra kA kAraNa-bhUta karma-vizeSa / / sthita eka vidyAdhara-nagara / degbaMdhaNa na [degbandhana] karma-vizeSa / degsaMghA- salilA strI, mhaandii| yaNa na [degsaMghAtana] nAma karma kA eka bheda / salilucchaya vi [salilocchaya] plAvita, sarIri puM [zarIrin] jIva, aatmaa| DuboyA huaa| sarIsava / [sarIsapa] sarpa / sarpa kI | salisa aka [ svap ] sonA / sarIsiva taraha peTa se calanevAlA praannii| salUNa dekho sa-lUNa = sa-lavaNa / sarUya / dekho sa-rUya - sva-rUpa / | saloga puM zloka] / dekho siloga / sarUva / saloga dekho sa-loga = sa-loka / sarUva dekho sa-rUva = sad rUpa, sa-rUpa / saloNa dekho sa-loNa = sa-lavaNa / sarUvi puM [svarUpin] jIva, prANI / saloya dekho saloga = zloka / sareavva dekho sara = sR. smR kA kR.| salla puna [zalya] astra-vizeSa, tomara, sAMga / sarevaya puM [de] hasa / ghara kA jalapravAha, zarIra meM ghusA huA kA~TA, tIra Adi / morii| pApAnuSThAna / pApAnuSThAna se laganevAlA karma / saroa / na [saroja] kamala / pu. bharata ke sAtha dIkSA lenevAle eka rAjA / saroruha / na. chanda-vizeSa / degga vi [ka] zalyavAlA, sarovara na. bar3A tAlAba / zUla Adi zalya se pIDita / degga na. salabha dekho salaha = zalabha / parijJAna / salalI strI [de] sevA / salla puMstrI [de] hAtha se calanevAle sarpasalaha.saka [zlAgh ] prazaMsA krnaa| jAtIya jantu kI eka jAti / salaha puM [zalabha] pataGga / eka vaNika-putra / | sallaI strI [sallakI] vRkSa-vizeSa / salahattha puM [de] kur3achI Adi kA haathaa| sallaga dekho salla-ga = zalya-ka, zalya-ga / salAga na [zAlAkya Ayurveda kA eka aMga, | sallaga dekho sa-llaga = sata-laga / jisameM zravaNa Adi zarIra ke Urdhva bhAga ke | sallahatta na [zAlyahatya] Ayurveda kA eka sambandha meM cikitsA kA pratipAdana ho| aMga, jisameM zalya nikAlane kA pratipAdana salAgA / strI [zalAkA] salI, salAI / / sArAlA salA, slaaii| kiyA gayA ho| salAyA / palya-vizeSa, eka prakAra kI | sallA strI [zalyA] eka mahauSadhi / nApa / purisa puM [puruSa] 24 jinadeva, | | salliha dekho saMliha = saM + likh / 12 cakravartI, 9 vAsudeva, 9 prativAsudeva salluddharaNa na [zalyoddharaNa] zalya ko bAhara tathA 9 baladeva ye 63 mahApuruSa / nikAlanA / AlocanA, prAyazcitta ke lie salAha dekho salaha = zlA / guru ke pAsa dUSaNa-nivedana / salila puMna. pAnI / Nihi puM[nidhi] || sallehaNA dekho sNlehnnaa| 'nAha puM [degnAtha] sAgara / degbila na. bhUmi- | sallehiya vi [saMlekhita] kSINa / nirjhara / rAsi puM[rAzi] samudra / 'vAha ' sava saka [zap] zApa denA, Akroza karanA,
Page #846
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMva-savva saMkSipta prAkRta-hindI koSa 827 gAlI denA / AhvAna krnaa| saugandha / divya, doSAropa kI zuddhi ke lie sava saka [sU] utpanna karanA, janma denaa| kiyA jAtA agni-praveza Adi / sava dekho so = su / savAga sava aka [stra] jharanA, cuunaa| savAya dekho sa-vAga = zva-pAka / sava puM [zravas] kAna / khyAti / savAya puM [de] zyena pkssii| sava na [zava] muradA, mRta zarIra / savAya puM [de] sa-vAya = sa-pAda, sa-vAda, sadsavaMtI strI [sravantI] ndii| vAca / savakkI dekho svttii| savAra na [de] subaha / savakkha dekho sa-vakkha %D sa-pakSa / savAsa puM deN| brAhmaNa / savaggIya vi [savargIya] savarga-saMbandhI / savAsa dekho sa-vAsa = sa-vAsa / savaca dekho sa-paca = zva-paca / savia vi [zapta] zApa-grasta, AkruSTa / savajA dekho spjjaa| saviu [savita] sUrya / hasta-nakSatra kA savaDaMmuha ) vi (de] abhimukha, saMmukha / adhipati deva / hasta nakSatra / savaDahutta / savikkha vi [sApekSa] apekSA rakhanevAlA / savaNa dekho samaNa = zramaNa / savijja dekho sa-vijja = sa-vidya / savaNa [zravaNa] karNa / nakSatra-vizeSa / eka savidrA strI [zraviSThA] ghaniSThA nakSatra / RSi / na. sunnaa| saviNa dekho sumiNa = svapna / savaNa dekho sa-vaNa = sa-vraNa / savitu dekho saviu / savaNa na [savana] karmoM meM preraNA / savisa na [de] suraa| savaNatA / strI [zravaNatA] sunnaa| ava- saviha na [savidha] pAsa / savaNayA , graha-jJAna / savva vi [savya vAma / savaNNa vi [savarNa] samAna vrnnvaalaa| savva vi [zravya] zravaNa-yogya / savaNNa na [sAvarNya] samAna-varNatA / savva sa [sarva] samasta / sampUrNa / dego a savatta puM [sapatna] duzmana / vi. viruddha / [tas] sabase / saba ora se / degobhadda vi smaan| [degtobhadra] saba prakAra se sukhii| na. saba savattiNI dekho svttii| prakAra se sukha / zubhAzubha ke jJAna kA sAdhanasavattiyA / strI [sapatnikA] / strI | bhUta eka cakra / mahAzukra devaloka meM sthita savattI , [sapatnI] pati kI dUsarI eka vimAna / pA~cavA~ veyaka vimAna / strii| eka nagara / acyutendra kA eka pAriyAnika savaya dekho sa-vaya = sa-vayas, sa-vrata / vimAna / dRSTivAda kA eka sUtra / puM. yakSa kI savara dekho sbr| eka jAti / deva-vimAna-vizeSa / degobhaddA savariA dekho spjjaa| strI ['tobhadrA pratimA-vizeSa, eka vrata / savala dekho sbl| degkAmasamiddha puM[degkAmasamRddha] SaSThI tithi / savaliA strI [de] bharoca kA eka prAcIna degkAmA strI. vidyA-vizeSa, jisakI sAdhanA jaina mandira / se sarva icchAeM pUrNa hotI haiN| deggaya vi savaha puM [zapatha] Akroza-vacana, gaalii| ["gata] vyaapk| *gA strI. uttara rucaka
Page #847
--------------------------------------------------------------------------
________________ 828 parvata para rahanevAlI eka dikkumArI devI / gutta puM [gupta ] eka jaina muni / 'jja vi [jJa] sarva padArthoM kA jaankaar| puM. jina bhagavAn / buddhadeva / mahAdeva / paramezvara / [T] ahorAtra kA unatIsavA~ muhUrta / puMna. sahasrAra devaloka kA eka vimAna / anutara devaloka kA sarvArthasiddha nAmaka eka vimAna / puM. saba artha | siddha puMna [rthasiddha] ahorAtra kA unatIsavA~ muhUrta | anuttara devaloka kA pA~cavA~ aura sarvazreSTha vimAna / puM. airavata varSa meM utpanna honevAle chaThaveM jinadeva | 'TThasiddhA strI [ArthasiddhA ] bha0 dharmanAthajI kI dIkSA zivikA | siddhi strI [rthasiddhi] eka deva-vimAna | dekho 'jja / 'tta dekho 'ttha / to dekho 'o / 'ttha a [ ] saba sthAna meM, saba meM / 'daMsi, 'darisi vi [ darzin ] saba vastuoM ko dekhanevAlA / puMna. jina bhagavAn | deva puM. eka prasiddha jaina AcArya / rAjA kumArapAla ke samaya kA eka seTha | 'ddaMsi dekho 'dasi / degddhA strI [TddhA] saba kAla, atIta Adi sarva samaya / dhattA strI. vyApaka, sarva grAhaka / degnnu dekho "jja | deg8paga vi [tmaka ] vyApaka / puM. lobha / pabhA strI [prabhA ] uttara rucaka parvata para rahanevAlI eka dikku mArI devI / 'bhakkha vi [' bhakSa] sarva-bhojI / saMkSipta prAkRta-hindI koSa bhaddA strI [bhadrA ] pratijJA-vizeSa, vratavizeSa | 'bhAvaviu puM [" bhAvavid ] AgAmI kAla meM bhArata varSa meM honevAle bArahaveM jinadeva / ya vi [da] saba denevAlA / ' yA a [dA] hamezA / rayaNa puM ['ratna] eka mahAnidhi / puMna. parvata- vizeSa kA eka zikhara / deg rayaNA strI [deg ratnA ] IzAnendra kI vasumitrA nAmaka indrANI kI eka rAjadhAnI / rayaNAmaya vi [deg ratnamaya ] saba ratnoM kA huA / cakravartI kA eka nidhi / banA savyaMkasa - sabosahi [ viggahia vi [vigrahika ] sarva-saMkSipta / virai strI [virati ] pApa karma se sarvathA nivRtti | saMga saGgata ] mRtyu | deg saMjama puM [saMyama ] pUrNa saMyama / saha vi. saba sahana karanevAlA | siddhA strI pakSa kI cauthI, navavIM aura caudahavIM rAtri - tithi / degso a [degzas] saba ora se, saba prakAra se / 'sana [va] sakala dravya / 'hA a [' thA ] [deg saba prakAra se / NaMda puM [nanda ] airavata kSetra ke eka bhAvI jina- deva | TNubhUi puM [TnubhUti] bhArata varSa meM honevAle pA~caveM jina bhagavAn / bha0 mahAvIra kA eka ziSya / hA strI [hA] vidyA-vizeSa | vivi [pa] saMpUrNa | saNa puM [zana] agni / savvaMkasa vi [sarvakaSa ] sarvAtizAyI / na pApa / savvaMga vi vyApI | [sarvAGga ] saMpUrNa / sarva-zarIrasuMdara vi [sundara ] sarva aMgoM meM zreSTha / puMna. tapa - vizeSa / savvaMgia / vi [sarvAGgINa ] sarva avayavoM savvaMgINa meM vyApta / savvaNa dekho savvaNa = sa vraNa | savvarAia vi [ sArvatrika ] saMpUrNa rAtri se sambandha rakhanevAlA, sArI rAta kA / savvarI strI [zarvarI] rAtri | savvala puM [de. zarvala ] kunta, barchA | dekho saddhala / savvalA strI [de. zavalA] kuzI, lohe kA eka hathiyAra / savvavekkha dekho sa-vvavekkha = sa vyapekSa | savvAva dekho savva-nava sarvApa / savvAva dekho savvAva = sa vyApa / savvAvaMti a [ de] sarva, saMpUrNa / savviDDhi strI [sarvaddha] saMpUrNa vaibhava / savvivara dekho sa-vvivara = sa-vivara | savvosahi strI [sarvauSadhi ] labdhi-vizeSa, =
Page #848
--------------------------------------------------------------------------
________________ 829 sasa-saha saMkSipta prAkRta-hindI koSa jisake prabhAva se zarIra kI kapha Adi saba | sasiNiddha vi [sasnigdha] snehayukta / cIja auSadhi kA kAma karatI hai / vi. labdhi- sasittha na [sasiktha] ATA Adi se lipta vizeSa ko prApta / hAtha yA baratana Adi kA ghovana / sasa aka [zvas ] zvAsa lenaa| sasiriya / dekho sa-siriya = sa-dhIka / sasa puM [zaza] kharagoza / degiMdha puM ["cihna / | sasirIya / hara puM [dhara] candramA / sasiha dekho sa-siha = sa-spRha, sa-zikha / sasaMka puM [zazAGka] candra maa| nRpa-vizeSa / sasura puM [zvasura] ssur|| dhamma puM [degdharma] vidyAdhara-vaMza kA eka sasUga dekho sa-sUga = sa-zUka / raajaa| sasesa dekho sa-sesa = sa-zeSa / sasaMka dekho sa-saMka = s-shngk| sasoga / dekho sa-soga = sa-zoka / sasaMga dekho sasaMka = zazAGka / sasogilla, sasaMveyaNa dekho sa-saMveyaNa = sva-saMvedana / sassa na [zasya] dekho sAsa = zasya / sasakkha vi [sasAkSya] saakssiivaalaa| sassavaNa vi [sazravaNa] sakarNa, nipuNa / sasaga puM [zazaka] dekho sasa = zaza / sassiya puM [zasyika] kRSIvala / sasaNa puM [zvasana] zuNDA-daNDa, hAthI kI | sassiria dekho sa-ssiria = sa-zrIka / sUMDa / vAyu, pavana / na. niHzvAsa / sassirilI dekho sissirilii| sasattA dekho sa-sattA = sa-sattvA / sassirIa dekho sa-ssirIa = sa-zrIka / sasarakkha vi [sarajaska, sarakSa] rajoyukta, sassU strI [zvazrU] sAsa / dhUlivAlA / puM. bauddha mata kA sAdhu / saha aka [rAj] zobhanA, viraajnaa| sasarAia vi [de] niSpiSTa, pisA huaa| saha saka [saha ] sahana karanA / sasA strI [svasR] bahana / saha saka [A + jJA] hukuma karanA / sasi puM [zazin] cndrmaa| eka vidyArthI / saha vi [de] yogya / sahAya / madada kartA / candra nAr3I, vAma nAr3I / eka deva-vimAna / | saha vi [svaka] dekho sa = sva / 'desa puM chanda-vizeSa / eka raajaa| dakSiNa rucaka | [ deza] svadeza / degsaMbuddha vi. nija se hI parvata kA eka kUTa / degaMta' puM [kAnta] | jJAna ko prApta / puM. jina-deva / candrakAnta maNi / 'alA strI [degkalA] | saha vi. samartha / sahiSNu / puM. yugalika manuSya candra kI kalA, solahavAM bhaag| "kaMta dekho kI eka jAti / a. sAtha / yugapat / degkAra aMta / degpabha, degpaha puM ['prabha] AThaveM | puM. Ama kA per3a / sAtha milakara kAma karanA / jinadeva, candraprabha / ikSvAku vaMza kA eka | madada / degkAri vi [degkArin] sAhAyyakartA / rAjA / degppahA strI [prabhA] eka rAnI, kAraNa-vizeSa / gata, gaya vi. saMyukta / karpUramaMjarI kI mAtA / degmaNi puMstrI. candra- | deggAri, deggAria dekho degkAri / degcara dekho kAnta maNi / lehA strI [deglekhA] candra kI degyara / degcaraNa na. sahacara, melApa / degja puM. kalA / degvakkaya na [degvakraka] AbhUSaNa- svabhAva / vi. svAbhAvika / 'jAya vi vizeSa / degvega puM. eka rAja kumAra / degsehara [degjAta] eka sAtha utpanna / degdeva puM. eka puM ["zekhara] mahAdeva / pANDava, mAdrI-putra / rAjagRha nagara kA eka sasiNa dekho ssi| raajaa| degdevA strI. oSadhi-vizeSa / degdevI
Page #849
--------------------------------------------------------------------------
________________ 830 saMkSipta prAkRta-hindI koSa saha-sahiA strI. caturtha cakravartI kI maataa| eka mhii-| [deglocana] indra / degsira vi ["ziras] Sadhi / 'dhammaAriNI strI [ dharmacAriNI] prabhUta mastakavAlA / puM. viSNu / degvatta dekho ptnii| paMsukIlia vi [degpAMzukrIDita] degpatta / so a [degzas] aneka hajAra / 'hA bAla-mitra / degya dekho degj| 'yara vi / a [degdhA] sahasra prakAra se / deghuttaM a [degcara] sahAya, sAhAyya-kartA / vayasya, [kRtvas] hajAra baar| dekho sahasa, dosta / anucara / degyarI strI [degcarI] / / sahAsa / pyAra dekho degkAra / rAga vi. rAga-sahita / sahassaMbavaNa na [sahasrAmravaNa] eka udyAna, para dekho degkaar| Ama ke prabhUta per3oMvAlA vana / saha dekho sahA = sbhaa| sahassAra puM [sahasrAra] AThavA~ devaloka / sahautthiyA strI [de] dUtI / AThaveM devaloka kA indra / eka deva-vimAna / sahaguha pude] dhUka, ullU, pakSi-vizeSa / / "vaDiMsaya puna. [vataMsaka] eka devasahaDAmaha na [zakaTAmukha] vaitADhya kI uttara / vimAna / zreNi meM sthita eka-vidyAdhara-nagara / sahA strI [sabhA] samiti, pariSat / degsaya sahaNa a [de| saha, sAtha meN| vi [degsada] sabhya, sadasya / sahaNa na [sahana] titikSA / vi. sahiSNu / sahA dekho sAhA = zAkhA / sahara pustrI zaphara) matsya / sahAa dekho sa-hAa = sva-bhAva / sahara vi [de] sAhAyya-kartA, sahAya / sahAa / pR [sahAya] sahAyya-kartA / vi sahala vi [saphala sArthaka / sahAi , [sAhAyyin / sahasa dekho sahassa / degkiraNa puM. sUrya / degkkha | sahAiyA strI [sahAyikA] madada karanevAlI / puM [degkSa) indra | rAvaNa kA eka yoddhA / | sahAra dekho sahAra - saha-kAra / chanda-vizeSa / sahAva dekho sa-hAva = svabhAva / sahasakkAra puMsahasAkAra] vicAra kiye binA sahAsa dekho sahassa / hutto a [degkRtvas karanA / Akasmika kriyA / vi. vicAra kiye __ hajAra baar| binA krnevaalaa| sahAsaya dekho sahA-saya = sabhA-sada / sahasatti a. akasmAt, zIghra / sahi vi [sakhi] mitra / dekho sahI / sahasA a. akasmAt, shiighr| vittAsiya na | sahi dekho shii| [vitrAsita] akasmAt strI ke netra-sthagana sahia vi [soDha] sahana kiyA huA / Adi kriidd'aa| sahia vi [sahita] yukta / hita-yukta / puM. sahassa puna [sahasra] saMkhyA-vizeSa, 1000 / / jyotiSka graha-vizeSa / . vi. hajAra kI sNkhyaavaalaa| degkiraNa puM. | sahia puM [sabhika] dyUta-kAraka, juA khelanesUrya / eka rAjA / kkha puM [degkSa] / degNayaNa, | "nayaNa puM [degnayana] indra / eka vidyAdhara | sahia dekho sa-hia = sva-hita / rAja-kumAra / degpatta a ["patra] hajAra dala- sahia dekho saha - saha / vAlA kamala / 'pAga puMna [degpAka] hajAra sahia vi [sahRdaya] sundara cittavAlA / oSadhi se banatA eka prakAra kA tela / sahiaya / paripakva buddhivAlA / degrassi puM [razmi] sUrya / degloyaNa puM ! madiA dekho shii|
Page #850
--------------------------------------------------------------------------
________________ sahijja-sAula saMkSipta prAkRta-hindI koSa 831 sahijja vi. dekho sahAa = sahAya / strI. / janmIya nAma / eka jaina muni / haimavata-varSa jjii| ke zabdApAtI parvata kA adhiSThAyaka deva / / sahiNa dekho saha + zlakSNa / sAi puM [sAdina] ghur3asavAra / sahiNhu / vi [ sahiSNu ] sahana karane kI sAi puMstrI [sAti] uttama vastu ke sAtha hIna sahira ) AdatavAlA / vastu kI milAvaTa / avizvAsa / asatya sahI strI [sakhI shelii| vacana / apekSA-kRta acchI cIja / joga sahI dekho shi| 'vAya paM [degvAda mitratA- | puM[ yoga] / degsaMpaoga [ saMprayoga] sacaka vacana / mohanIya karma / acchI cIja se hIna cIja sahINa vi [svAdhIna] svAyatta, sva-vaza / kI milAvaTa / saha vi [saha] samartha, zaktimAn / sAi puMstrI [de] kesara / sahu (apa) dekho saMgha / sAijja saka [svAd, sAtmI+kR] svAda sahaM (apa) a [saha] sAtha, saMga / lenA, khAnA / abhilASa krnaa| svIkAra sahejja dekho shijj| karanA / Asakti karanA / anumodana karanA / sahera (apa) puM [zekhara] SaTpada chanda kA eka | sAijjaNa na [svAdana] abhiSvaGga, Asakti / bheda / sAijjaNayA strI [svAdanA ] upabhoga, sahela vi. helA-yukta, anAyAsa honevAlA, | sevA / sarala / sAijjia vi [de] avalambita / sahoara vi [sahodara] tulya / paM. sagA bhAI / sAijjia vi [ svAdita ] upabhukta / upasahoarI strI [sahodarI] sagI bahina / bhukta-sambandhI / strI. degyaa| sahoDha vi [sahoDa] corI ke mAla se yukta, : mAla se yukta, | sAima vi [svAdima] pAna, supArI Adi / sa-moSa / sAiya vi [sAdika] AdivAlA / sahodara dekho sahoara / sAiya dekho sAgaya = svAgata / sahosia vi [sahoSita] ek-sthaan-vaasii| sAiya na [de] sNskaar| sAaDDha saka [kRS ] cASa karanA, kRSi sAiyaMkAra vi [de] sa-pratyaya, vizvasta / karanA, khIMcanA / sAirega vi [sAtireka] sAdhika, savizeSa / sAada (zau) dekho sAgada / / sAisaya vi [sAtizaya] atishyvaalaa| sAi vi [zAyin] sonevAlA / sAI dekho saI = shcii| sAi vi [sAdi] Adi-sahita / na. saMsthAna- | sAu vi [svAdu] svAdavAlA, madhura / vizeSa, jisa zarIra meM nAbhi se nIce ke sAuga vi [svAduka svAdiSTa bhojanavAlA / avayava pUrNa aura nAbhi ke Upara ke avayava sAujja na [sAyujya] sahayoga, sAhAyya / hIna hoM aisI zarIrAkRti / sAdisaMsthAna sAuNia vi [ zAkunika ] pakSiyoM kA kI prApti kA kAraNa-bhUta karma / shikaarii| zakuna-zAstra kA jAnakAra / zyena sAi na [sAci] semala kA per3a / saMsthAna- | pakSI dvArA zikAra karanevAlA / vizeSa / dekho saai| sAuya dekho saaug| sAi puMstrI [svAti] nakSatra-vizeSa / puM. | sAuya vi [sAyuS ] AyuvAlA, praannii| bhAratavarSa meM honevAle eka jinadeva kA pUrva- sAula vi [saMkula] vyApta, bharapUra /
Page #851
--------------------------------------------------------------------------
________________ 832 saMkSipta prAkRta-hindI koSa sAulaya-sANa sAulaya vi [sAkulata] AkulatA-yukta / / sAgarovama puna [sAgaropama] dasa-koTAkoTisAulI strI [de] / dekho saahulii| palyopama-parimita kAla / sAulla puM[de] anuraag| sAgAra vi [sAkAra] AkAra-sahita / vizesAejja dekho sAijja / SAMza ko grahaNa karane kI zakti, vizeSa-grahaNa, sAeya na [sAketa] / degpura na. / 'purI strI. | jJAna / apavAda-yukta / degpassi vi [degdarzin] ayodhyA ngrii| jnyaanvaalaa| sAeyA strI [sAketA] ayodhyA nagarI / sAgAra vi. gRha-yukta, gRhastha / sAMtavaNa na [sAntapana] vrata-vizeSa / sAgAri / vi [sAgArin, degrika] gRha sAka dekho saag| sAgAriya , kA mAlika, upAzraya kA sAkeya na [sAketa] nagara-vizeSa, ayodhyaa|| vi. gRhastha-sambandhI / na. pratyAkhyAna-vizeSa / mAlika, sAdhu ko sthAna denevAlA gRhastha, sAkeya vi [ sAGketa ] saMketa-sambandhI / na. shyyaatr| sUtaka, prasava aura maraNa kI azuddhi, azauca / gRhastha se yukta / na. pratyAkhyAna kA eka bheda / maithuna / vi. maithuna / vi. zayyAtara gRhastha kA, sAga puM [zAka] vRkSa-vizeSa / takra-siddha bar3A | upAzraya ke mAlika se sambandha rakhanevAlA / Adi khAdya / shaak| sAgeya dekho sAkeya = sAketa / sAgaDia vi [zAkaTika] gAr3IvAn / sADa saka [zATaya, zAtaya ] sar3AnA, vinAza sAgaya na [svAgata] prazasta Agamana / atithi karanA / chedana krnaa| satkAra, bahu-mAna / kuzala / sADa puM [ zATa, zAta ] zATana, vinAza / sAgara puM. samudra / eka rAja-putra / rAjA zATaka, uttarIya vastra, caddara / vastra / andhakavRSNi kA eka putra / eka vnnikvyaapaarii| sAtaveM baladeva tathA vAsudeva ke sADaa | puMna [zATaka] vastra, kpdd'aa| sADaga pUrva bhava ke dharma-guru / puna. kUTa-vizeSa / sADaNA strI [ zATanA, zAtanA ] khaNDa-khaNDa samaya-parimANa-vizeSa, daza-koTAkoTi-palyo hokara girAne kA kAraNa, vinAza-kAraNa / pama-parimita kAla / eka deva-vimAna / kata puna [degkAnta] eka deva-vimAna / degcaMda puM sADia vi [ zATita, zAtita ] sar3Akara [degcandra] eka jaina AcArya / eka vyakti / girAyA huA, vinaashit| degcitta puna [degcitra] kUTa-vizeSa / datta puM. | sADiA strI [zATikA] vastra / eka jaina muni / tIsare baladeva kA pUrvajanmIya sADilla dekho sADa = zATa / nAma / eka zreSThi-putra / eka saarthvaah| sADI strI [zATI | sADI strI [zATI] vastra / hariSeNa cakravartI kA eka putra / degdattA strI. sADI strI [zakaTI] gaadd'ii| degkamma puMna bhadharmanAthajI kI dIkSA-zivikA / bhavimala- [degkarman] gAr3I banAnA, becanA, calAnA nAthajI kI dIkSA-zivikA / degdeva puM. hariSeNa | Adi zakaTa-jIvikA / cakravartI kA eka putra / vaha puM [vyaha] | sADIyA dekho saaddiaa| sainya kI racanA-vizeSa / dekho sAyara - sADollaya dekho saadda| saagr| sANa saka [zANaya] zANa para car3hAnA, tIkSNa sAgaria dekho saagaariy| krnaa|
Page #852
--------------------------------------------------------------------------
________________ sANa - sAmaiga sANa puMstrI [ zvAna] kuttA / strI. puM. chanda vizeSa | sA vi [ zyAna] nibiDa, ghanIbhUta / sANa puM [zANa, zAna] zastra ko ghisa kara tIkSNa karane kA yantra / sANa vi [zANa] sana yA pATa kA / sANa dekho sAsAyaNa / sANaia vi [ de. zANita] uttejita / } saMkSipta prAkRta-hindI koSa sAMnidhya / sAlasaTu (apa) dekho saddUla-saTTa / sAdha dekho sAha = sAdhay / sAdhaga dekho sAhaga / na [zANaka] sana kA banA vastra / strI [zANi] / sANaya sANi sANi vi [ de] zAnta / sANI strI [zANI] dekho sANi / laTThiyA sAna [sAnu ] parvata kA samAna bhUmi vAlA pradeza | degmaMta puM [degmat] parvata / strI [yaSTikA ] grAma- vizeSa / sANukkosa vi [ sAnukroza] dayAlu | sANuppaga na [sAnupraga] prAtaHkAla, prabhAta / sabaMdha vi [ sAnubandha] nirantara, avicchinna pravAhavAlA / sANubIya vi [ sAnubIja] jisameM utpAdanazakti naSTa na huI ho vaha bIja / sANuvAya vi [ sAnuvAta] anukUla pavanavAlA / sANusa vi [ sAnuzaya] anutApayukta | sArana [de] deva-gRha / sAta na. sukha / vi. sukhavAlA / strI. 'tA | veNajjana [vedanIya] sukha kA kAraNabhUta karma / sAti dekho sAi = svAti, sAdi, sAci, sAti / sAtijjaNayA dekho sAijjaNayA / sAda puM. avasAda, kheda / sAdivva vi [ sadaiva ] devatA - prayukta, deva kRta / sAdivva dekho sAdevva / sAdhamma dekho sAhamma / sAdhammir dekho sAhammia / sAdhAraNa dekho sAhAraNa = sAdhAraNa / sAdhAraNA strI [saMdhAraNA] vAsanA, dhAraNA, smaraNazakti / sAdhI dekho sAhINa / sApada (zau) dekho sAvaya = zvApada / sAphalla dekho sAhalla | sAphalyA } sAbAha vi [sAbAdha] AbAdhA sahita / sAbharaga puM [de. sAbharaka] rupayA, solaha Ane kA sikkA / sAbhavva dekho sAhavva / sAbhAvika dekho sAhAvia / sAbhAviya } 833 sAma puMna [ sAman ] zatru ko vaza karane kA upAya - vizeSa, eka rAjanIti / priya vAkya | eka veda-zAstra | maitrI, zarkarA Adi miSTa vastu / sAmAyika | "koTTa puM [ 'koSTha ] airavata varSa meM utpanna ekkIsaveM jinadeva | dekho sAmi kuTTha | sAdIa dekho sAiya = sAdika / sAdI gaMgA strI [ sAdInagaGgA ] AjIvika sAmaia dekho sAmAia / sAmaia sAma puM [ zyAma ] kRSNa varNa / harA varNa / nIlA raMga / vi. kAlA varNavAlA / harA varNavAlA / puM. paramAghamI devoM kI eka jAti / eka jaina muni, zyAmArya / na. gandhatRNa / puMna. AkAza / hatthi puM ['hastin ] bha0 mahAvIra kA ziSya eka muni / sAmaiva [pratIkSita | jisakI pratIkSA kI gaI ho vaha / mata meM ukta eka parimANa / sAdevva na [ sAdivya ] deva kA anugraha - sAmaiga 105 puM [ sAmayika ] eka gRhastha 1 vi. samaya - sambandhI / siddhAnta
Page #853
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAmaMtovaNivAiyA sAmaMtovaNIA 834 sAmattha dekho sAmaccha / kA jAnakAra | Agama-Azrita siddhAntaAzrita / bauddha vidvAn / sAmaya taka [prati + IkS] pratIkSA karanA / sAmaya puM [ zyAmAka] dhAnya- vizeSa, sA~vA / sAmaiga dekho sAmAia / sAmaMta puMna [ sAmanta ] nikaTa / puM. adhIna sAmari puMstrI [de. zAlmali ] zAlmalI vRkSa / sAmarisa vi[sAmarSa ] IrSyAlu, asahiSNu / rAjA / samIpa deza kA rAjA / sAmaMtI strI [de] sama-bhUmi / sAmala vi [ zyAmala] kAlA / puM. eka vaNik / sAmaMtovaNivAiyana [ sAmantopanipAtika ] sAmalaya vi [ zyAmalaka ] kAlA / kAlA pAnIvAlA / puM. vanaspati- vizeSa / abhinaya kA eka bheda / sAmalA strI [ zyAmalA ] kRSNa varNavAlI strI / solaha varSa kI strI / strI [ sAmantopani pAtikI] kriyA vizeSa, cAroM tarapha se ikaTThe hue jana-samudAya meM honevAlI kriyA - karma-bandha kA kAraNa / sAmaMtovAyaNiya puMna [sAmantopapAtanika ] abhinaya - vizeSa | saMkSipta prAkRta-hindI koSa sAmakkha dekho samakkha / sAmaga dekho sAmaya = zyAmAka | sAmagga saka [zliS ] AliGgana karanA / sAmagga na] [ sAmagrya ] sAmagrI, saMpUsAmaggia tA sakalatA / sAmaggia vi [ de] calita | avalambita | pAlita, rakSita / sAmaggI strI [sAmagrI] samastatA / kAraNasamUha | sAmaccha saka [de] mantraNA karanA, paryAlocana karanA / sAmaccha na [sAmarthya ] samarthatA, zakti / sAmajja na [sAmrAjya ] sArvabhauma rAjya | sAmaNa sAmaNiya } vi [ zrAmaNa 'Nika ] zramaNasaMbandhI / sAmaNiya dekho sAmaNNa = zrAmaNya | sAmaNera puM [ zrAmaNi] sAdhu kI saMtAna / sAmaNNa na [ zrAmaNya] zramaNatA, sAdhupana / sAmaNNa puM [sAmAnya ] aNapannI devoM kA eka indra / na vaizeSika darzana meM prasiddha sattA padArtha | vi. sAdhAraNa / sAmaiga - sAmAjia sAmali puMstrI [zAlmali ] semala kA gAcha / sAmalI dekho sAmalA / sAmalera puM [zAbaleya] kAbaracita gau-citakabarI gAya kA vatsa / 1 sAmA strI [ zyAmA] terahaveM jinadeva kI mAtA / tRtIya jinadeva kI prathama ziSyA / rAtri / zakra kI eka agra mahiSI / priyaMgu vRkSa / eka mahauSadhi / sAma- latA / soma-latA / mArI / zyAma varNavAlI strI / solaha varSa kI strI / sundara strI / yamunA nadI / nIla yA guggula kA gAcha / guDUcI, galA / gundrA / kRSNA / ambikA / kastUrI / vaTapatrI / vandA kI latA / harI punarnavA / pippalI kA gAcha / haridrA / nIla dUrvA / tulasI / padmabIja / gau / chAyA / sIsama kA per3a / pakSi-vizeSa / deg sa puM [] rAtri bhojana / sAmAia na [ sAmAyika ] saMyama - vizeSa, sama-bhAva / rAga-dveSa-rahita avasthAna / sAmAia vi [ sAmAjika ] samAja kA, samUha se saMbandha rakhanevAlA, sabhya / sAmAiavi [ zyAmAyita ] rAtri-sadRza / sAmAga puM [ zyAmAka] bha0 mahAvIra ke samaya kA eka gRhastha, jisake RjuvAlikA nadI ke kinAre para sthita kSetra meM mahAvIra ko kevala jJAna huA thA / sAmAjia dekho sAmAia = sAmAjika /
Page #854
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAmANa-sAyatta saMkSipta prAkRta-hindI koSa 835 sAmANa dekho samANa = samAna / - samudAya se saMbandha rkhnevaalaa| sAmANa puna [sAmAna] eka deva-vimAna / sAmudANiya vi [sAmudAnika] bhikSA-saMbandhI, sAmANia vi [sAmAnika] saMnihita, nikaTa- bhikSA se labdha / bhikSA, bhaikSa / vartI / puM. indra ke samAna RddhivAle devoM sAmudda puM [de ikSu-samAna tRNa-vizeSa / kI eka jAti / / sAmudda ) va [sAmudra, ka] samudra-sambandhI, sAmAya aka [zyAmAya] kAlA honaa| sAmuddaya / sAgara kA / na. chanda-vizeSa / sAmAya dekho sAmaya = zyAmAka / sAmuddia na sAmudrika] zarIra para ke cihnoM sAmAya puM. saMyama-vizeSa, sAmAyika / kA zubhA-zubha phala batalAnevAlA zAstra / sAmAyAri vi [sAmAcArin] AcaraNa | zarIra kI rekhA Adi cihna / vi. sAmudrika krnevaalaa| zAstra kA jJAtA / sAmAyAro strI [sAmAcArI] sAdhu kA sAmuyANiya kho sAmudANiya / AcAra / sAya dekho sAijja = svAd, sAtmI + ku / sAmAsa dekho sAmA-sa = zyAmA-za / sAya dekho sAga = shaak| sAmAsiya vi [sAmAsika] smaas-sNbndhii| sAya na [sAta] sukha / sukha kA kAraNa-bhUta sAmi , vi [svAmin] nAyaka, adhipati / karma / eka deva-vimAna / vAi vi [degvAdina] sAmia / Izvara, mAlika / strI. nnii| sukha-sevana se hI sukha kI utpatti mAnanepu. prabhu / rAjA / bhartA / degkuTTha puM [degkuSTha] vaalaa| degvAhaNa puM [degvAhana] eka prasiddha airavata varSa meM utpanna ekkIsaveM jina-deva / rAjA / deggArava puMna [deggaurava] sukhadekho saam-kotttth| degtta na [degtva] mAlakiyata, shiiltaa| sukha kA grv| sukkha na Adhipatya / na. nagara-vizeSa / [degsaukhya] Atazaya sukh| dekho sAta = sAmia vi [de] dagdha / saat| sAmia vi [zamita] zAnta kiyA huaa| sAya puM [svAda] rasa kA anubhava / sAmiddhi strI [samRddhi] ati saMpatti / vRddhi / sAya na [de] mahArASTra deza kA eka nagara / dUra / sAmidheya na [sAmidheya] kASTha-samUha / sAyaM a [ sAyam / sandhyA-samaya / satya / sAmilI na [svAmilin] vatsa gotra kI eka "kAra puM. satya / satya-karaNa / 'taNa vi [degtana] sandhyA zAkhA / puMstrI. usa meM utpanna / -samaya kA / sAmisAla dekho saami| sAyaMdUra na [de nagara-vizeSa / sAmiheya dekho saamidhey| sAyaMdUlA strI de] ketakI, kevar3e kA gAcha / sAmora vi samIra-saMbandhI / sAyakuMbha na [zAtakumbha] suvarNa / vi. suvarNa sAmuMDua ' [de] baru tRNa, jisakI kalama kI | __ kA banA huaa| sAyaga puM[sAyaka] bANa, tIra / sAmugga vi [sAmudga] sNputtaakaarvaalaa| sAyaga vi [svAdaka] svAda lenevAlA / sAmuccheiya vi [sAmucchedika] vastu ko sAyaNA strI [zAtanA] khaNDana, chedana / ekAnta kSaNika mAnanevAlA eka mata aura sAyaNI strI [zAyanI, svApanI] manuSya kI usakA anuyaayii| dasavIM 90 se 100 varSa kI dazA / sAmudAiya vi [sAmudAyika] samudAya kA, ' sAyatta vi [svAyatta] svAdhIna, svatantra / jAtI hai|
Page #855
--------------------------------------------------------------------------
________________ 836 saMkSipta prAkRta-hindI koSa sAyaya-sAraya sAyaya dekho saayg| kapUra / phUla / koyala / megha / rUakka, sAyara puM [sAgara] samudra / airavata varSa meM | rUpaka (apa) puna chanda-vizeSa / honevAle cauthe jina-deva / mRga-vizeSa / saMkhyA sAraMga na [sArAGga] pradhAna dala, zreSTha vizeSa / eka seTha / 'ghosa puM [degghoSa] eka | avayava / jaina muni jo AThaveM baladeva ke pUrvajanma meM | sAraMgi puM [zAGgin] viSNu, zrIkRSNa / guru the| bhadda puM [bhadra] ikSvAkuvaMza kA | sAraMgikA / strI [sAraGgikA] chandaeka rAjA / dekho sAgara - sAgara / sAraMgikkA , vizeSa / sAyara vi [sAdara] Adara-yukta / sAraMgI strI [sAraGgI] hrinnii| vAdyasAyAra dekho sAgAra = sAkAra / vizeSa / sAra saka [pra + ha] prahAra krnaa| sAraMbha dekho sNrNbh| sAra saka [smAray ] yAda dilAnA / sArakallANa puM [sArakalyANa] valayAkAra sAra saka [sAray ] durusta krnaa| prakhyAta | vanaspati-vizeSa / dekho sAlakallANa / krnaa| preraNA karanA / unnata karanA, | sArakkha saka [saM + rakSa ] paripAlana karanA, utkRSTa bnaanaa| siddha karanA / khojnaa|| acchI taraha rakSaNa karanA / sarakAnA, khisakAnA, anya sthAna meM le | sArakkhettu vi [saMrakSita] saMrakSaNa-kartA / jAnA / sAraga dekho sAraya = smAraka / sAra saka [ svaray ] bulavAnA / uccAraNa- sArajja na [svArAjya] svarga kA rAjya / yogya krnaa| sAraNa puM. eka yaadv-kumaar| rAvaNAdhIna sAra vi [zAra] citkbraa| puM. sAra, | eka sAmanta rAjA / rAvaNa kA mantrI / paasaa| rAvaNa kA eka subhaTa / na. le jAnA, sAra puMna. dhana / nyAyayukta / bala, parAkrama / | prApaNa / paramArtha / prakarSa / phala / pariNAma / rasa, sAraNa na [smAraNa] yAda kraanaa| vi. yAda nicor3a / eka deva-vimAna / sthira aMza / puM. dilAnevAlA / strI. degNiyA, degnnii| vRkSa-vizeSa / chanda-vizeSa / vi. zreSTha / degkaMtA | sAraNA na [smAraNA] yAda dilAnA / strI [kAntA] SaDja grAma kI eka mUrchanA / | sAraNi / strI [sAraNi, degNI] AlavAla, 'ya vi [degda] sAra denevAlA / degvaI strI | sAraNI / nIka, kiyAro / paramparA / [degvatI] chanda-vizeSa / degvaMta vi [degvat] | sArattha na [sArathya] sArathipana / sAra-yukta / degvaMtI dekho degvaI / sAradA dekho saaryaa| sAraiya vi [zAradika] zarad Rtu kaa| sAradia dekho sAraiya / sAraMga vi [zAGga] sIMga kA banA huA / na. sAramia vi [de] yAda karAyA huaa| dhanuSa / Ardraka, aadii| viSNu kA dhanuSa / | sAramea [sArameya] zvAna / pANi puM. vissnnu| sAraya vi [zArada] zarad Rtu kA / sAraMga puM. siMha / cAtaka pkssii| hariNa / | sAraya vi [sAraka] zreSTha kartA / sAdhaka / hAthI / bhramara / chatra / rAjahaMsa / citra-mRga / | sAraya vi [smAraka yAda karanevAlA / yAda vAdya-vizeSa / zaMkha / mayUra / dhanuSa / keza / / dilaanevaalaa| AbharaNa, alaMkAra / vastra / padma / candana / sAraya vi [svArata] Asakta, khUba lIna /
Page #856
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAraya-sAlaga sAraya dekho sAra-ya / zAri / sArayA strI [zAradA] sarasvatI devI | vi [zArIra ] zarIra kA, zarIrasambandhI / vi [zArIrika ] / sArava dekho sAra = sAray / sArava saka [ samA + raca ] sApha karanA, durusta karanA / puM [sArUpin, 'ka] jaina sAdhusArUvia ke samAna veSa ko dhAraNa karanevAlA rajoharaNa- varjita strI-rahita gRhastha, sAdhu aura gRhastha ke bIca kI avasthAvAlA jaina puruSa / sArava saka [samA + rabh ] zurUAta karanA / sAravaNa na [samAracana ] sammArjana | sArasa puM. pakSi-vizeSa / chanda - vizeSa / sArasI strI. SaDja grAma kI eka mUrchanA / mAdA sArasapakSI / chanda - vizeSa / sArassaya puM [sArasvata] lokAntika devoM kI sArohi vi [saMrohin ] saMrohaNa kartA / eka jAti / sArUvia na [ sArUpya ] samAna rUpatA / sAreccha dekho sAriccha = sAdRkSya / saMkSipta prAkRta-hindI koSa sAraha na [sAragha] madhu, zahada sArahi puM [sArathi] ratha hA~kanevAlA / sArADi putrI [] zarAri pakSI / sArAya aka [ sArAy ] sAra rUpa honA / sArAva saka [ sAray ] cipakavAnA, lagavAnA, sIla karAnA / sAri strI [zAri] mainA / pAsA khelane kA raMga-biraMgA sA~cA | yuddha ke lie gajaparyANa | sAri dekho sArI (de) 1 sAria vi[sArika] sAravAlA / sAria vi[sArita] cipakAyA huA, sIla kiyA huA / sAriA sAriA strI [sArikA ] mainA, pakSi} vizeSa | sArikkha na [sAdRkSya ] samAnatA, sarIkhAI / vi [sadRkSa ] samAna, sarIkhA / sArikkha } sAriccha dekho sArikkha = sAdRkSya / sAricchiA strI [] dUrvA, dUba / sArisa dekho sarisa - sadRza / sArisa sArissa sArI strI [de] RSi kA Asana / miTTI / na [sAdRzya ] samAnatA, sarIkhAI / sArI strI [zArI] dekho sAri = sArIra sArIriya sArUvi 837 sAla puM [zAla ] jyotiSka mahAgraha - vizeSa / sAkhU kA per3a | vRkSa | kilA, prAkAra / eka rAjA / pakSi-vizeSa / puMna. eka deva vimAna / "koTTya na [ koSThaka ] caitya-vizeSa | vANa, haNa [ vAhana ] eka suprasiddha rAjA / sAla dekho sAra = sAra | 'iya vi [degcita] sAra-yukta / sAla na [zAlA ] ghara / sAla puM [zyAla] sAlA, bahU kA bhAI / sAla puM. dekho sAlA = (de) / 'maMta vi [degvat] zAkhAvAlA / sAladeg dekho sAlA = zAlA / deggiha, 'ghara na [gRha] bhitti-rahita yA barAmadAvAlA ghara / sAlaiya dekho sAraiya = zAradika / sAlaMkAyaNa na [zAlaGkAyana] kauzika kI eka zAkhA - gotra / puMstrI. usa gotravAlA | sAlaMkI strI [de] sArikA, mainA / sAlaMgaNI strI [de] sor3ho, niHzreNI / sAlaMba vi [sAlamba] avalambana yukta | sAlakallANa puM [zAlakalyANa ] vRkSa - vizeSa / dekho sArakallANa / sAlakki strI [de] sArikA, mainA / sAlaga na [de] vRkSa ko bAharI chAla / lambI
Page #857
--------------------------------------------------------------------------
________________ 838 zAkhA / rasa / sAlaNaya na [sAraNaka] kar3hI ke samAna eka taraha kA khAdya / sAlabhaMjI dekho sAlahaMjI / sAlasa vi. AlasI / sAlahaMjiyA strI [zAlabhaJjikA, JjI] sAlahaMjI kASTha Adi kI banAI huI } putalI / sAlahiA sAlahI } saMkSipta prAkRta-hindI koSa sAlihIpiu gRhastha / sAlI strI [zyAlI ] patnI - bhaginI / sAlua puMna [zAlUka] kamala-kanda | sAlua na [ de] zambUka, zaMkha / sUkhe yava Adi dhAnya kA agra bhAga / strI [de] sArikA, mainA | sAlA strI [zAlA ] gRha / bhitti-rahita ghara | chanda- vizeSa / sAlA strI [de] zAkhA / sAlAiya dekho salAga / ] sAlANaya vi [de] stuta / stutya / sAlAhaNa dekho sAla-haNa = zAla vAhana | sAli puMna [zAli ] vrIhi / valayAkAra vanaspati-vizeSa, vRkSa-vizeSa / 'bhadda puM ['bhadra eka zreSTha putra, jisane bha0 mahAvIra ke pAsa dIkSA lI thI / bhasela, bhasella puM [de] dhAna ke kaNiza - bAla kA tIkSNa aprabhAga / 'rakkhi strI [' rakSikA ] dhAna kA rakSaNa karanevAlI strI, kalama- gopI / "vAhaNa puM dekhoM ['vAhana ] eka suprasiddha rAjA / sAlavAhaNa / sacchiya puM [ 'sAkSika ] matsya kI eka jAti / sittha puM [degsiktha] matsya - vizeSa | 'sAli vi ['zAlin ] zobhanevAlA / sAliA strI [zAlikA ] ghara kA kamarA / sAliA dekho sADiA / sAliNiA strI [zAlinikA, 'nI] sAliNI zobhanevAlI / chanda-vizeSa | sAlibhaMjiyA strI [zAlibhaJjikA ] putalI / sAliya puM [zAlika ] julAhA / sAliya vi [ zAlmalika] semala ke gAcha kA / sAlisa dekho sArisa = sadRza / sAlaNaya - sAvatthI [zAlihIpitR] eka jaina sAlUra puMstrI [zAlUra] meMDhaka / na. chandavizeSa | sAva saka [zrAvay ] sunAnA / vapuM [zApa] sarApa, Akroza / zapatha / sAva puM [zAva] bAlaka, baccA / sAvapuM [svApa] svapana, zayana, sonA / sAva (apa) dekho savva = sarvaM / sAvaijja dekho sAvaejja / sAvattu vi [zrAvayitu] sunAnevAlA / sAvaejjana [svApateya ] dhana, dravya / sAvakkavi [sApanya] sapatnIpana, sautinapana | sAvakkavi [ sApatna ] sautelI mA~ kI santAna / sAvakkA strI [sapatnI] sautelI mA~, vimAtA / sAvaga puMna [ zrAvaka ] jaina upAsaka, ardvad-bhaktagRhastha / brAhmaNa / vRddha zrAvaka / vi. sunanevAlA / sunAnevAlA | dhamma puM. [ "dharmaM ] prANAtipAta viramaNa Adi bAraha vrata, jaina gRhastha kA dharma / sAvajjavi [sAvadya ] pApa-yukta sAvaNa na [ zrAvaNa] sunanA / puM. sAvana kA mahInA / vi. zravaNendriya sambandhI / jo kAna sunA jAya vaha / se sAvaNA strI [ zrAvaNA] sunAnA / sAvaNI strI [svApanI] dekho sAyaNI | sAvatejja dekho sAvaejja | } sAvatta dekho sAvakka / sAvatthigA strI [ zrAvastikA ] jaina muni zAkhA / sAvatthI strI [ zrAvastI ] kuNAla deza kI
Page #858
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAvanna-sAhaTTha saMkSipta prAkRta-hindI koSa 839 prAcIna rAjadhAnI / sAsaNa dekho saasaaynn| sAvanna (apa) dekho sAmaNNa = sAmAnya / / sAsaNA strI [zAsanA] zikSA / sAvaya dekho saavg| sAsaNAvaNa na [zAsana] AjJApana / sAvaya puM [zvApada] zikArI pazu / sAsaya vi [zAzvata] nitya / sAvaya puM[de] zarabha, zvApada pazu / bAloM kI sAsaya puM [svAzraya] nija kA AdhAra / jar3a meM honevAlA eka kSudra koTa / sAsava pu [sarSapa] srsoN| "nAliyA strI sAvaya puM [zAvaka] bAlaka, baccA, zizu / / [degnAlikA] kanda-vizeSa / sAvarI strI [zAvarI] vidyA-vizeSa / sAsavUla puM [de] eka per3a, kauMcha, kavAcha / sAvasesa vi [sAvazeSa] avaziSTa / sAsANa ) na [sAsvAdana] dvitIya guNasAvahANa vi [sAvadhAna] saceta / sAsAyaNa / sthAna / vi. usa meM vartamAna sAvia vi [zApita] jisako zApa yA saugandha jIva / diyA gayA ho vaha / sAsi vi [zvAsin] shvaas-rogvaalaa| sAviA strI [zrAvikA] jaina gRhastha-dharma pAlanevAlI strii| sAsidu (zau) vi [zAsita] zAsana-kartA, sAvikkha vi [sApekSa] apekSA-yukta / shikssaa-krtaa| sAvigA dekho saaviaa| sAsuyA dekho saasuu| sAviTThI strI [zrAviSThI] zrAvaNa mAsa kI sAsura na [zvAzura] zvazura-gRha / pUrNimA / zrAvaNa kI amAvasa / | sAsura (apa) dekho sasura = zvazura / sAvittI strI [sAvitrI] brahmA kI patnI / | sAsU strI [zvar] sAsU / sAviha puM [zvAvidha] zvApada pazu, saahii| sAsUya vi [sAsUya] asUyA yukta, matsarI / sAvekkha dekho sAvikkha / / | sAserA strI [de] yantra kI banI nartakI / sAsa saka [zAs] sajA krnaa| sIkha denaa| sAha saka [kathay, zAs] kahanA / hukuma krnaa| sAha dekho salAha = zlAgh / sAsa saka [kathaya] khnaa| sAha saka [sAdha] siddha karanA, bnaanaa| sAsa puMzvAsa ] sA~sa / shvaas-rog| harA sAha puM. [de] bAlU / ulUka / dahI kI strI [degdharA] jIvana dhAraNa krnevaalii| mlaaii| priya, pati / sAsa puna [zasya, sasya] kSetra-gata dhAnya / / sAha (apa) dekho savva - sarva / vRkSa Adi kA phala / vi. vadha-yogya / / sAhajaNa , puM [de] gokSura, gokharU / prazaMsanIya / dekho sassa = zasya / / sAhaMjaya " sAsaga puna [sasyaka] ratna kI eka jAti / sAhaMjaNI strI [sAbhAJjanI] nagarI-vizeSa / sAsaga puM. [sAsaka] bIyaka nAma kA pedd'| sAhaga vi [sAdhaka] siddhi karanevAlA / sAsaNa na [zAsana] dvAdazAMgI, bAraha jaina sAhaga vi [zAsaka, kathaka] kahanevAlA / aMga-grantha, Agama, siddhAnta, zAstra / prati- sAhajja na [sAhAyya] sahAyatA / pAdana / shikssaa| aajnyaa| grAsa, nirvAha- sAhaTa saka [saM+vR] saMvaraNa karanA, sAdhana / vi. pratipAdaka / pratipAdya / degdevI sameTanA / piDIbhUta krnaa| strI. / degsurA strI [degsurI ] zAsana kI sAhaTu a [saMhRtya] sameTa yA saMkucita kara / adhiSThAtrI devii| sAhaTTha vi [saMhRSTa] pulakita /
Page #859
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa sAhaNa-sAhAraNa rupayA Adi) ho / hajAra kA parimANavAlA / na hajAra / malla puM. vyaktivAcaka nAma / sAhaNa na [sAdhana] upAya, kAraNa / sainya / sAhassiya vi [ sAhasrika ] hajAra kA vi. siddha karanevAlA / parimANavAlA / hajAra AdamI ke sAtha lar3anevAlA malla | sAhassI strI [sAhasrI] hajAra / sAhA strI [ zlAghA] prazaMsA | sAhA [svAhA ] devatA ke uddeza se dravyatyAga kA sUcaka avyaya, Ahuti-sUcaka zabda / sAhA strI [ zAkhA ] eka hI AcArya kI saMtati meM utpanna amuka muni kI santAnaparamparA / vRkSa kI DAla / veda kA eka deza / 'bhaMga puM [bhaGga ] zAkhA kA Tukar3A, pallava | 'maya, mia, miga puM [ mRga ] vAnara | degra, lavi ['vat] zAkhAvAlA / puM. vRkSa sAhAsAhi puM [de] zaka deza kA samrATa | sAhAra saka [ saM + dhAray ] acchI taraha dhAraNa karanA / 840 sAhaNa saka [ saM + n saMghAta karanA, saMhata karanA, cipkaanaa| sAhaNaNa na [ saMhanana] saMghAta, avayavoM kA Apasa meM cipakAnA / sAhaNi puM [sAdhanika] senA-pati / sAhatthiM a [ svahastena ] apane hAtha se | sAkSAt / sAhatthiyA } strI [svAhastikI] kriyAsAthI vizeSa, apane hAtha se gRhIta jIva Adi dvArA hiMsA karane se honevAlA karma-bandha | sAhamma na [ sAdharmya ] samAna dharmaM / sAdRzya | sAhammi vi [ sadharmin, sAdharman ] sAhammia samAna dharmavAlA | eka dharmI / sAhammiga strI. 'NI / vi [ sAdharmika ] | } sAhaya dekho sAga / sAhaya vi [ saMhRta] saMkSipta, sameTA huA / sAhara saka [ saM + vR] saMvaraNa karanA / sAhara saka [ saM + hR] saMkoca karanA / saMkSepa karanA / sthAnAntara meM le jAnA / anyatra pheMkanA / praveza karAnA / chipAnA / vyApArarahita karanA / sAhaya vi [] gata-moha | sAhalla na [sAphalya ] saphalatA / sAhava dekho sAhu = sAdhu | sAhava na [sAdhava ] sAdhutA / sAhavva na [ svAbhAvya ] svabhAvatA / sAhasa na. binA vicAra kiyA jAtA kAma | puM. vidyAdhara narendra, sAhasa gati / gai puM [hi] vaha artha | sAhasa dekho sAhassa = sAhasra | sAhasia vi [ sAhasika ] sAhasa karma karane vAlA / sAhassa vi[sAhasra ] jisakA mUlya hjAra ( mudrA, sAhAra puM [sahakAra] Ama kA gAcha / sAhAra puM [de. sAdhukAra ] sAhukAra / sAhAra puM [ sadAdhAra, sahakAra ] acchA AdhAra, avalambana, madada, upakAra / sAhAra vi[sAhakAra] Ama ke gAcha se utpanna, AmravRkSa - sambandhI / sAhAra puMna [sAdhAraNa] jahA~ eka zarIra sAhAraNa meM ananta jIva hoM vaha vanaspati, kanda Adi / jisake udaya se sAdhAraNavanaspati meM janma ho vaha karma / kAraNa / puM. sAdhAraNa vanaspati-kAya kA jIva / vi. sAmAnya / samAna / puMna upakAra sahAyatA / 'sarIranAma na [ 'zarIranAman ] Upara kA dUsarA artha | sAhAraNa na [saMdhAraNa ] ThIka taraha se dhAraNa karanA, TikAnA | sAhAraNa na [svAdhAraNa ] sahArA karanA, upakAra karanA /
Page #860
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAhAraNa-siAlo saMkSipta prAkRta-hindI koSa 841 sAhAraNa na [saMharaNa] saMkocana, sameTana / / mayUra-piccha / sAhAvia vi [svAbhAvika] svabhAva-siddha, sAhejja dekho sAhajja / naisargika / sAhejja vi [de] anugRhIta / sAhi puM [zAkhin] vRkSa / sia dekho siva = ziva / sAhi paM[de] zaka deza kA sAmanta rAjA / | sia vi [zrita] Azrita / dekho saahi| sia dekho siA = syAt / sAhi (apa) sAmi = svAmin / sia vi [zita] tIkSNa dhAravAlA / sAhia vi [sAdhika] savizeSa / sia vi [svita] acchI taraha prApta / sAhia vi [svAhita] svahita se viruddha / sia ' [sita] zukla varNa / vi. zveta / na. sAhikaraNa vi [sAdhikaraNa] adhikaraNayukta, eka zveta-vaNaM kA kAraNa-bhUta nAma-karma / jhgdd'taa| "kiraNa puM. candra / deggiri puM. vaitADhya parvata sAhikaraNi vi [sAdhikaraNin] adhikaraNa- ko uttara zreNi meM sthita eka vidyAdharayukta, zarIra Adi adhikaraNavAlA / nagara / degjjhANa na [degdhyAna] sarva zreSTha yA sAhigaraNa dekho sAhikaraNa / zukla dhyAna / 'pakkha puM[degpakSa zukla pakSa / sAhigaraNi dekho sAhikaraNi / "yara puM [degkara] candramA / 'vaDa puM [degpaTa] sAhija dekho saahjj| pAla, jahAja kA bAdavAna / 'vAsa puM sAhiNa (apa) vi [kathin] khnevaalaa| ['vAsas] zvetAmbara jaina / sAhitta na [sAhitya] alaMkAra-zAstra / sia (apa) dekho sirI= shrii| degvaMta vi sAhippaMta / [degmat lakSmI-sampanna / sAhiyamANa : sAha = kathaya kA kavakR. / siaa dekho si cy| sAhiyyaMta / siaMga puM[de] varuNa devatA / sAhilaya na [de] madhu / siaMbara puM [zvetAmbara] jainoM kA eka sampra. sAhI strI [de] rathyA, muhallA / mArga / rAja- dAya, zvetAmbara jaina / mArga / khir3akI, choTA daravAjA / | sialli puMstrI | de] dekho sIalli / sAhINa vi svAdhIna] svAyatta / siA dekho sivA = zivA / sAhIya dekho sAhia = sAdhika / siA a [syAt] ina arthoM kA sUcaka sAhu puM [sAdhu] muni, yati / sajjana / vi. avyaya-prazaMsA / sttaa| saMzaya / prazna / avadhAraNa, nizcaya / vivAda / vicAraNA / sundara, zobhana / degkamma na [degkarman] nivikRtika tapa / degkAra, "kkAra puM. dhanyavAda, anekAnta, anizcaya, kadAcit / degvAi puM prshNsaa| 'nAha puM ["vAdina] jinadeva / degvAya puM [degvAda] nAtha] zreSTha muni, AcArya / degvAya puna [degvAda] prazaMsA / anekAnta-jaina darzana / sAhuI / strI [sodhvI] strI-sAdhu, zramaNI, siA strI [sitA] zukla-lezyA / drAkSA Adi sAhuNI ) yatinI / satI strii| acchii| kA sNgrh| sAhuliA / strI [de] vastra, vastrAJcala / siAla puM [zRgAla, sRgAla] siyAra / daityasAhulI ' zirovastra-khaNDa / DAlI / bhruu| vizeSa / vAsudeva / niSThura / durjana / bhuja / koyala / sadRza / sakhI, sahacarI / siAlI strI [de| Damara, deza kA bhItarI yA
Page #861
--------------------------------------------------------------------------
________________ 842 saMkSipta prAkRta-hindI koSa siAlIsa-siMdUra bAharI upadrava / | siMgiNI strI de] gau| siAlIsa strIna [SaTcatvAriMzat] cheA- | siMgiyA strI [zRGgikA] picakArI / losa / siMgirIDI strI [zRGgirITI] caturindriya siAsia puM [sitAsita] balabhadra / vi. jantu kI eka jAti / zveta aura kRSNa / siMgI strI [zRGgI] dekho siMgiyA / sii puM [ziti] harA varNa / vi. harA varNa siMgerivamma na de] valmIka / vaalaa| degpAvaraNa puM. prAvaraNa] balarAma / siMgha saka [ziG] suuNghnaa| sii puM [de. ziti] sIr3hI, niHzreNi / siMgha dekho siNh| siuM (apa) dekho smN| siMghala dekho siMhala / siuMThA strI [ de. asikuNThA ] sAdhAraNa siMghADaga puMna [zRGgATaka] siMghAr3A, vanaspati-vizeSa / siMghADaya ' pAnI-phala / trikoNa mArga / puM sieara vi [sitetara] kAlA / sikalA dekho sNklaa| | siMghANa puna [zikSANa] nAsikA-mala, sikhala na de] nuupur| zleSmA / puM. kAlA pudgala-vizeSa / siMkhalA dekho sNklaa| siMghAsaNa dekho siMhAsaNa / siMga na [ zRGga] chabbIsa dinoM ke upavAsa / siMghua puM [de] rAhu / dekho saMga = shRngg| degNAiya na [degnAdita) | siMca saka [sica] sIMcanA, chir3akanA / pradhAna kAja / pAya na['pAtra] sIMga kA banA siMcANa puM [de] zyena pakSI / pAtra / degmAla puM. vRkSa-vizeSa / degvaMdaNa na | siMja aka [zija] asphuTa AvAja karanA / [degvandana] lalATa se namana / degvera na. siMjaNa na [ziJjana] aspaSTa zabda, bhUSaNa kI Ardraka / shunntthii| AvAja / vi. aspaSTa AvAja karanevAlA / siMga vi [de] kRza / siMjA strI [zijA] bhUSaNa kA zabda / siMgaya vi [de] taruNa / siMjiNI strI [ziJjinI] dhanuSa kI DorI / siMgarIDI dekho siMgirIDo / | siMjha puMna [sidhman] kuSTha roga-vizeSa / siMgA strI [de] phlii| siMDa vi [de] mor3A huaa| siMgAra puM [zRGgAra] nATyazAstra prasiddha / | siMDha puM [de] mayUra / rasa vizeSa / veSa bhUSaNa Adi kI sajAvaTa / | siMDhA strI [de] nAka kI AvAja / lvngg| sindUra / cuurnn| kAlA agaru / | siMdANa na [de] vimAna / Ardraka / hAthI kA bhUSa / alaMkAra / vi. siMdI strI [de] khajUrI, khajUra kA gAcha / atizaya shobhaavaalaa| siMdIra na [de] nUpura / siMgAra saka [zRGgAraya] siMgAra karanA, | siMdu strI [de] rajju / sajAvaTa krnaa| siMduraya na [de] rajju / rAjya / siMgAria vi [zRGgArika] zRGgAra-yukta / | siMduvaNa puM [de] agni / siMgi vi [zRGgin] siigvaalaa| puM. meSa, | siMduvAra puM [sinduvAra] vRkSa-vizeSa, nirguNDI, bher3a / parvata / bhAratavarSa kA eka sImA-parvata / / samhAlu kA gAcha / muni-vizeSa / vRkss| / siMdUra na [de] rAjya /
Page #862
--------------------------------------------------------------------------
________________ siMdUra-sikkha saMkSipta prAkRta-hindI koSa siMdUra na [sindUra] rakta-varNa, cUrNa-vizeSa / siMha puM. mRgarAja, kesarI / eka rAja-kumAra / puM. vRkSa-vizeSa / eka raajaa| bha0 mahAvIra kA eka ziSya, siMdola na [de] khajUra / muni-vizeSa / vrata-vizeSa, trividhAhAra kI siMdolA strI [de] khajUrI, khajUra kA per3a / / saMlekhanA-parityAga / degaloaNa (apa) na siMdhava na [saindhava] siMdha deza kA lavaNa / puM. [valokana] siMha kI taraha pIche dekhanA / ghodd'aa| chanda-vizeSa / degura na [degpura] paMjAba deza siMdhaviyA strI [saindhavikA] lipi-vizeSa / kA eka prAcIna ngr| kaNNI strI siMdhu strI [sindhu] sindhu nadI / nadI / sindhu [karNI] vanaspati-vizeSa / degkesara puM. eka nadI kI adhiSThAyikA devii| puM. samudra / prakAra kA uttama modaka / degdatta puM. eka vyakti / vi. siMha se diyA huaa| "duvAra sindhadeza / dvIpa-vizeSa / pama-vizeSa / Nada na na [degdvAra] rAja-dvAra / valoka puM. siMha [degnada]nagara-vizeSa / NAha [nAtha]samudra / kI taraha pIche kI tarapha dekhanA / chandadegdevI strI. sindhu nadI kI adhiSThAyikA devii| 'devIkUDa puM ['devIkUTa] kSudra vizeSa / degsaNa na [degAsana] rAja-gaddI / himavaMta parvata kA eka zikhara / degppavAya | dekho sIha / puna [degprapAta] kuNDa-vizeSa, jahA~ parvata se | sihala puM. siMhala-dvIpa / puMstrI. usa kA sindhu nadI giratI hai / prAya puM [degrAja] nivaasii| sindha deza kA raajaa| degvai puM [ pati siMhaliA strI [de] shikhaa| samudra / sindha deza kA raajaa| degsovIra puM | siMhiNI strI [mihinI] chanda-vizeSa / [degsauvIra sindhu nadI ke samIpa kA deza / siMhIbhUya na [siMhIbhUta] vrata-vizepa, caturvidha siMdhura puM [sindhura] haathii| AhAra kI saMlekhanA-parityAga / siMpa dekho siNc| sikatA / stro. reta / sikayA) siMpua vi [de] pAgala, bhUtAviSTa / siMbala puM [zAlmala] semala kA gAcha / sikka puM [sRkka] hoTha kA anta bhAga / siMbali dekho saMbali = shaalmli| sikkaga puMna [zikyaka] sikahara, sIkA, chiiNkaa| sikkaDa puna [de] khaTiyA, maciyA / siMbali strI [zimbali, zimbA] kalAya sikkaya dekho sikkg| Adi kI phalI, chImI, phaliyA~ / degthAlaga | sikkarA strI [zarkarA] khaMDa, Tukar3A / puMna ["sthAlaka] phalI kI thAlI / phalI kA sikkaria na [sItkRta] anurAga kI AvAja / pAka / dekho sNbli| sikkariA strI [de zrIkarI] jahAja kA sibalikA strI [simbalikA] TokarI / AbharaNa-vizeSa / sibA strI [zimbA] phalI, chImI / sikkAra ' [sItkAra] anurAga kI AvAja / siMbADI strI [de] nAka kI AvAja / hAthI kI cillAhaTa / siMbIra na [de] palAla, ghAsa / siMbha puMzleSman] zleSmA, kapha / sikkiA strI [zikyA, zikyikA] car3hane ke siMbhali dekho siMbali = zAlmali / lie rassI kI banI huI eka cIja / sibhi vi [zleSmin] zleSma-rogI / | sikkha saka [zikS sIkhanA, par3hanA / abhyAsa, sibhiya vi [zlaiSmika] shlessm-smbndhii| krnaa|
Page #863
--------------------------------------------------------------------------
________________ 844 saMkSipta prAkRta-hindI koSa sikkha-siDhilAvi sikkha dekho sikkhaav| | sijjadeg dekho sijjaa| sikkhaga vi [zikSaka] zikSA-kartA / sijjabhaNa puM [zayyaMbhaNa] eka suprasiddha prAcIna sikkhaga paM [zaikSaka] nUtana ziSya / jaina maharSi / sikkhaNa na [zikSaNa] abhyAsa, pATha / sIkha, sijjaMsa dekho sejjaMsa - zreyAMsa / upadeza / adhyApana, pATana / | sijjA strI [zayyA] bichaunaa| upAzraya, sikkhava dekho sikkhaav| vasati / 'tarI, yarI strI. upAzraya kI sikkhavaa vi [zikSaka] zikSA denevAlA / mAlakina / 'vAlI strI ["pAlI] bichaunA pddh'aanevaalaa| kA kAma karanevAlI dAsI / dekho sejaa| sijia (apa) vi [sRSTa] utpanna kiyA huA, sikkhA strI [zikSA] sajA / veda kA eka banAyA huaa| aGga, varNoM ke uccAraNa -sambandhI graMtha-vizeSa, sijjira vi [svetta] pasInAvAlA / akSaroM ke svarUpa ko batalAnevAlA zAstra / sijjUra na [de] rAjya / zAstra aura AcAra-sambandhI zikSaNa, abhyAsa, upadeza / degvaya na ["vrata] jaina gRhastha ke sijjha aka [sidh ] niSpanna honA / pakanA / sAmAyika Adi cAra vA / vaya na [degpada] mukta honA / "maMgala honaa| gati karanA, zikSA-sthAna / jAnA / saka. zAsana krnaa| sikkhA (apa) stro [ziyA] chanda-vizeSa / / sijjha dekho siNjh| sikkhANa na [zikSANa] AcAra-sambandhI sijjhaNayA / strI [sedhanA] siddhi, mukti, upadeza denevAlA zAstra / sijjhaNA / nirvANa / niSpatti, sAdhanA / sikkhAva saka [zikSaya | sikhAnA, par3hAnA, siTTha vi [zreSTha] ati uttama / abhyAsa kraanaa| siTTha vi [sRSTa] racita, nirmita / yukta / sikkhAvaa dekho sikkhavaa / nizcita / bhUSita / bahula / tyakta / sikkhAvaNa na [zikSaNa] sikhAnA, sIkha, siTTha vi [ziSTa] kathita, upadiSTa / sajjana, hitopadeza / pratiSThita / deggayAra puM [cAra] bhalamanasI, sikkhia vi [zikSita] sIkhA huA, jAna sadAcAra / kAra, vidvAn / siTTha vi [de] so kara uThA huaa| sikhA strI [zikhA] chanda-vizeSa / | siTri strI [sRSTi] vizva-nirmANa / nirmANa / sikhi dekho sihi = zikhin / svabhAva / jisakA nirmANa hotA ho vaha / sigayA dekho sikyaa| sIdhA krama / sigAla dekho siaal| siTTi puM [de. zreSThin] nagara-seTha / paya na sigga vi [ de ] zrAnta / puna. parizrama, [degpada] nagara-seTha kI padavI / dekho settri| thakAvaTa / siTTiNI strI [zreSThinI] zreSThi-patnI, seThAnI / siggu puM [zina] sahijanA kA per3a / siDDhI strI [de] sIr3hI, niHzreNi / siggha na [zIghra] jaldI / vi. zIghratA-yakta / / siDhila vi [zithira, zithila] zlatha, DhIlA / sicaya puM. vastra, kpdd'aa| adRr3ha / manda / sicchA strI svecchA] svacchanda / siDhila saka [zithilaya ] zithila karanA / sijja aka [svid] pasInA honA / siDhilAvia vi [zithilita] zithila
Page #864
--------------------------------------------------------------------------
________________ siDhilokaya-siddhattha karAyA huA / siDhilIkaya vi [zithilIkRta ] zithila kiyA huA / siDhilIbhUya vi [ zithilIbhUta ] zithila banA saMkSipta prAkRta-hindI koSa huA siNa dekho saNa = zaNa / siNagAra dekho siMgAra = zRGgAra | siNA aka [ snA] nahAnA / avagAhana karanA / siNAu puMstrI [ snAyu ] vAyu vahana karanevAlI nAr3I | siNAta dekho siNAya = snAta / siNAya dekho siNA / siNAya siNAyaga vi [ snAta, 'ka] pradhAna, zreSTha / kevalajJAna prApta muni, kevalI siNAyaya bhagavAn / buddha ziSya, bodhi sattva / siNAva saka [snapay ] snAna karanA / siNi strI [sRNi] aMkuza / siNijjha saka [sniha ] prIti karanA / siddhi va [ snigdha] prIti-yukta / Ardra, rasayukta | masRNa, komala / cikanA / na. bhAta kAmA~r3a / siNeha dekho saha / siNehAlu vi [snehavat ] snehavAlA / siNa va [svinna] sveda-yukta / siNNa [zIrNa] jIrNa, galA huA / sinha puMna [ zizna ] puruSa liMga / sinhA strI [de] hima / avazyAya, kuharA / sihAlaya puMna [de] phala-vizeSa | siti dekho sii = (de) | sitta vi [ sikta ] sIMcA huA / sittuMja dekho settuM / sittha na [ de] dhanuSa kI DorI / sittha na [ siktha] dhAnya-kaNa | moma / oSadhi vizeSa, nIlI, nIla / puMna kavala, grAsa / sitthA strI [de] lAlA / dhanuSa ko DorI / sitthi puM [de] matsya | 845 siddha va [de] paripATita, vidArita / siddhavi [ siddha] mukta, nirvANa prApta / niSpanna banA huA / pakA huA / zAzvata / pratiSThita, labdha- pratiSTha / nizcita nirNIta / vikhyAta, sAdhya - vilakSaNa zabda - vizeSa / sAbita kiyA huA / pratIta, jJAta / puM. vidyA, maMtra, karma, zilpa Adi meM jisane pUrNatA prApta kI ho vaha puruSa / samaya parimANa - vizeSa, stoka-vizeSa | na. lagAtAra panaraha dinoM ke upavAsa / puMna. mahAhimavaMta Adi aneka parvatoM ke zikharoM kA nAma | 'kkhara puMna[kSara ] 'namo arihaMtANaM' yaha vAkya | gaMDiyA strI [gaNDikA ] siddha-saMbandhI eka grantha- prakaraNa | "cakka na [" cakra ] arhan Adi nava pada / nna na [na] pakAyA huA anna / [[putta ] puM [deg putra ] jaina sAdhu aura gRhastha ke bIca kI avasthAvAlA puruSa | 'maNorama [ manorama | pakSa kA dUsarA dina / rAya puM [rAja] bArahavIM zatAbdI kA gujarAta kA siddharAja jayasiMha vAla puM [pAla ] / bArahavIM zatAbdI kA gujarAta kA eka jaina kavi | seNa puM [degsena] eka prAcIna jaina mahAkavi aura tArkika AcArya / seNiyA strI [zreNiyA] bArahaveM jaina aMga-grantha kA eka aMza | [degsela] puM [degzaila] zatruJjaya parvata, jaina mahAtIrtha / hema na [ma] AcArya hemacandra kA vyAkaraNa-grantha / siddhaMta puM [ siddhAnta ] Agama, zAstra / nizcaya / siddhattha puM [de] rudra, deva-vizeSa | siddhattha vi[siddhArtha ] kRtArtha / puM. bha0 mahAvIra ke pitA / airavata varSa ke bhAvI dUsare jinadeva | eka jaina muni, navaveM baladeva ke dIkSA guru / vRkSa - vizeSa / sarasoM / bha0 mahAvIra ke kAna se kIla nikAlanevAlA vaNik / ekadeva vimAna / yakSa - vizeSa / pATalisaMDa nagara kA eka rAjA / eka gA~va / purana. aMga deza kA eka
Page #865
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa siddhatthA-siri prAcIna nagara / degvaNa na vana] vana-vizeSa / / sippi strI [zakti] sIpa, ghoMghA / siddhatthA strI siddhArthA]bha abhinandana-svAmI | sippia vi [zilpika] zilpI, kArIgara / kI mAtA / eka vidyA : bha0 saMbhavanAtha jI sippira na [de] tRNa-vizeSa, palAla, puAla / kI diikssaa-shivikaa| sippI strI [de] sUcI, sUI / siddhatthiA strI [siddhAthikA] miSTa-vastu- sippIra dekho sippira / vizeSa / raNa-vizeSa, sone kI kNtthii| | sibira dekho sivir| siddhaya puM [siddhaka) siMdUvAra yA zAla vRkSa / sibbha dekho sibha / siddhA strI [siddhA] bha. mahAvIra kI zAsana- sibhA strI [ziphA] vRkSa kA jaTAkAra mUla / devI,siddhAyikA / mukti pAna, siddh-shi| | sima sa. sarva / siddhAiyA strI [siddhAyikA] bha0 mahAvIra | sima dekho siimaa| kI shaasn-devii| simasima ) aka [simasimAya] 'sima siddhAyayaNa puMna [siddhAyata zAzvata mandira / simasimAya / sima' AvAja krnaa| jina-mandira / amuka parvatAM ke zikharoM kA simiNa dekho sumiNa / nAma / simira (apa) dekho sivira / siddhAlaya strIna [siddhAlaya] mukta-sthAna / simisima dekho simasima / siddha-zilA / strii.yaa| simisimA siddhi strI [siddhi] siddha-milA, jahA~ mukta | simisimiya vi [simisimita] 'sima-sima' jIva rahate haiM |mukti, nikaNa | karma-kSaya / | AvAja krnevaalaa| aNimA Adi yoga kI zakti / kRtArthA / sira saka [saj] banAnA, chodd'naa| niSpatti / chanda-vizeSa : gai strI sira na [ziras] mastaka / pradhAna, zreSTha / [deggati ] muktisthAna meM gamana / gaMDiyA agra bhAga / ka na [ka] / 'tANa, "ttANa strI [ 'gaNDikA ] gran prakaraNa-vizeSa / na [degtrANa] zirastrANa / 'batthi strI "pura na. nagara-vizeSa / [degbasti ] sira meM carma-koza dekara usameM sinna strIna [sainya] hAthI ghor3A kI senA saMskRta taila Adi pUrane kA upacAra / Adi / degmaNi dekho siro-maNi / degya puM [degja] sippa dekho siNp| keza / 'hara na ["gRha] makAna ke Upara kI sippa na [de] palAla, tRNa-vizeSa / chata / dekho siro| sippa na [zilpa] kAru-kArya, kArIgarI, | siradeg dekho siraa| citrAdi-vijJAna, kalA, kriyaa-kushltaa| siraya / dekho sira = ziras / tejaskAya, agni-saMghAta / agni kA jIna / | degsirasa ) paM. tejaskAya kA adhiSThAtA deva / siddha puM. sirasAvatta vi [ zirasAvarta, zirasyAvata ] kalA meM atikuzala / jIva vi. kArIgara, mastaka para pradakSiNA karanevAlA / klaakaar| sirA strI [zirA] nasa, dhArA / sippA strI [siprA]ujjaina ke pAsa kI nadI / sirideg dekho sirii| utta puM[degputra] bhAratasippi vi [zilpin] kArIgara, kalAkAra / varSa kA bhAvI cakravartI raajaa| "ura na citra Adi kalA meM kuzala / J [degpura] nagara-vizeSa / degkaMTha puM [kaNTha]
Page #866
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa [grIva] ziva / vAnaradvIpa kA eka rAjA / kaMta puMna ['kAnta ] eka deva - vimAna | kaMtA strI ["kAntA ] eka rAja-patnI / eka kulakarapatnI / eka rAjakanyA / eka puSkariNI / kaMdalaga puM [kandalaka] eka-khurA jAnavara kI eka jAti / karaNa na nyAyAlaya / phaisalA | karaNIya vi. zrI karaNa-saMbandhI / kUDa puMna [kUTa] himavaMta parvata kA eka zikhara / 'khaMDa na [khaNDa ] candana | 'raNa dekho 'karaNa / gIva puM rAkSasa-vaMzIya / eka laMkA pati / gutta puM [" gupta ] eka jaina maharSi / 'ghara na [gRha] bhaMDAra / 'ghariavi [gRhika ] bhaMDArI, khajAnacI / 'caMda puM [ candra] eka jainAcArya aura grantha- kAra / airavata kSetra ke bhAvI jinadeva | AThaveM baladeva kA pUrvabhavIya nAma / 'caMdA strI [' candrA ] eka puSkariNI / eka rAja-patnI / DDha puM [ADhya ] eka jaina muni, 'Nayara na [ 'nagara] vaitADhya kI dakSiNa- zreNI kA eka vidyAdharanagara | dekho 'nayara / 'NiketaNa na [ niketana] vaitADhya kI uttara-zreNI kA eka vidyAdhara nagara / " Nilaya na [nilaya ] vaitADhya parvata ko dakSiNa-zreNi meM sthita eka nagara / dekho nilaya / NilayA strI [nilayA] eka puSkariNI / "vipuM [deg kAmaka] viSNu, zrIkRSNa / tAlI strI. vRkSa - vizeSa / 'datta puM. airavata varSa meM utpanna pA~caveM jina - deva | dAmana [ dAman ] zobhAvAlI mAlA | AbharaNa-vizeSa / puM. eka rAjA / 'dAmakaMDa, dAmagaMDa puMna [ "dAmakANDa ] zobhAvAlI mAlAoM kA samUha / eka deva vimAna | 'dAmagaMDa puMna [ dAmagaNDa ] zobhAvAlI mAlAoM kA daNDAkAra samUha / devI strI. devI vizeSa | lakSmI / 'devInaMdaNa puM ['devInandana] | naMdaNaM [ nandana] kAmadeva | 847 vi. zrI se samRddha / 'nayara na [ "nagara ] dakSiNa deza kA eka zahara / dekho 'Nayar / nilaya pu. vAsudeva / dekho 'Nilaya | paTTa puM [paTTa] nagara seThAI kA sUcaka eka rAjacihna | vvaya puM [parvata ] parvata- vizeSa | paha puM [bha] eka jaina AcArya aura granthakAra | pAla dekho vAla / phala puM bilva vRkSa | dekho 'hala | bhUi [bhUti] bhAratavarSa ke bhAvI chaThaveM cakravartI rAjA / 'ma dekho| maI strI [matI ] indranAmaka vidyAdhara- rAja kI eka patnI, eka rAjapatnI / eka sArthavAha - kanyA / maMgala puM [ maGgala] dakSiNa bhArata kA eka deza / 'maMta vi [ mat] zobhAvAlA / puM. tilaka vRkSa / azvattha vRkSa / viSNu / ziva / zvAna / malaya na vaitADhya kI dakSiNa-zreNI kA eka vidyAdhara nagara | mahia puMna [ 'mahika ] eka deva - vimAna | mahiA strI [mahitA ] eka puSkariNI / 'mAla puM. eka prasiddha vaMza / 'mAlapura ne eka nagara / yaMTha dekho 'kaMTha | 'dala dekho 'kNdlg| vai puM. [ pati ] zrIkRSNa / vAsudeva | 'vaccha puM ['vatsa ] jinadeva Adi mahApuruSoM ke hRdaya kA eka U~cA avayava kAra cihna | mahendra devaloka ke indra kA eka pAriyonika vimAna / eka devavimAna / vacchA strI [ 'vatsA]bha0 zreyAMsanAtha kI zAsana devI / vaDisaya na [' avataMsaka] saudharma devaloka kA eka vimAna / 'vaNa na [va] eka udyAna / vaNNI strI [parNI] vRkSa vizeSa / 'vatta (apa) dekho "maMta / varuNa puM [ 'vardhana ] eka rAjA / vaya puM [da] pakSi-vizeSa / 'vAriseNa paM vAriSeNa] airavata varSa ke bhAvI caubIgaveM jinadeva | 'vAla puM [pAla] eka jaina rAjA / rAjA siddharAja ke samaya kA eka jaina mahAkavi | saMbhuA strI [deg saMbhUtA] pakSa kI
Page #867
--------------------------------------------------------------------------
________________ 848 saMkSipta prAkRta-hindI koSa siria-silivai chaThavIM rAta / sicaya paM. airavata varSa meM | oSadhi-vizeSa / padma / dekho sia, siri', utpanna dUsare jinadeva / degseNa puM [SeNa] sI = shrii|| eka rAjA / degsela puM [zaila] hanumAna / sirIsa dekho sirisa / soma puM. bhAratavarSa ke bhAvI sAtavA~ cakra- sirIsiva puM [sarIsRpa] sarpa / vartI raajaa| somaNasa puMna [degsaumanasa] siro dekho sira = ziras / degdharA (zau) eka deva-vimAna / hara na[ gRha] bhaMDAra / hara dekho deghraa| maNi puM ["maNi] pradhAna, puM ['dhara] bha0 pArzvanAtha kA eka munigaNa / agrnnii| ruha puM. keza / degviaNA strI bha0 pArzvanAtha kA eka gaNadhara / bhAratavarSa [degvedanA] sira kI piidd'aa| degvatthi dekho meM atIta utsarpiNI kAla meM utpanna sAtaveM sira-vatthi / harA strI [dharA] grIvA / jinadeva / airavata varSa meM vartamAna avasarpiNI siladeg dekho silA / degppavAla na [pravAla] kAla meM utpanna bIsaveM jinadeva / vAsudeva / vidrama / hara vi. zrI ko haraNa karanevAlA / hala silaMba dekho siliMba / na [degphala] bilva phala / dekho degphl| silaya puM de] gire hue anna-kaNoM kA grahaNa / siria puM [zrIka, zrIyaka] sthUlabhadra kA | silA strI [zilA] sila, caTTAna, patthara / choTA bhAI aura nanda rAjA kA eka mntrii| | olA / degjau puMna [degjatu] zilAjita / siria na [svairya] svacchandatA / silAicca pu [zilAditya] valabhIpura kA siriMga puM [de] viTa, lampaTa, kAmuka / eka prasiddha raajaa| siriddaha puMstrI [de] pakSiyoM kA pAna-pAtra / | silAgA dekho slaagaa| sirimaha vi [de] jisake maha meM mada ho / | silAgha / (zau) nIce dekho| saka siriyA dekho sirii| silAha ) [zlAgh ] prazaMsA karanA / sirilI strI [de zrIlI] kanda-vizeSa / / siliMda puM [zilinda] dhAnya-vizeSa / sirivacchIva puM [de] gopAla, gvAlA / siliMdha puMna [zilIndhra] chatraka vRkSa, bhUmisirivaya puM [de] haMsa pakSI / sphoTa vRkSa / puM. parvata-vizeSa / degAnalaya puM sirivaya dekho siri-vaya ! parvata-vizeSa / sirisa puM [zirISa] sirasA kA per3a / na siliMba puM [de] zizu / sirasA kA phUla / | siliTTha vi [zliSTa] manojJa, sundara / saMgata, sirI strI [zrI] lakSmI, kmlaa| sampatti / suyukt| aalinggit| saMsRSTa / saMbaddha / zobhA / padma hrada kI adhiSThAtrI devii|| zleSAlakAra-yukta / uttara sacaka para rahanevAlI eka dikkamArI | silipai dekho silivi| devI / deva-pratimA-vizeSa / bha. kunthunAtha jI | silimha puMstrI [zleSman] zleSmA, kapha / kI mAtA / eka zreSThi-patnI / deva, guru Adi | dekho semha / ke nAma ke pUrva meM lagA pA jAtA Adara- | siliyA strI [zilikA] ciraitA Adi tRNa, sUcaka zabda / vaanno| vess-rcnaa| dharma | oSadhi-vizeSa / zastra ko tIkSaNa karane kA Adi puruSArtha / prkaar| sAdhana / buddhi / | pASANa / adhikaar| prabhA / kIrti / siddhi / vRddhi / | silivai vi [zlIpadin] zlIpada rogii| vibhUti / lavaMga / sarala vRkSa / bilva-vRkSa / ' jisakA paira phUlA huA aura kaThina hotA hai /
Page #868
--------------------------------------------------------------------------
________________ pitaa| silisia-sissa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 849 silisia dekho silichu / | phAlguna mApa ko kRSNa caturdazI / degseNa silImuha puM [zilImukha) bANa / rAvaNa kA | puM [degsena] airavata varSa meM utpanna eka arhana / eka yoddhA / sivaMkara puM [zivaGkara] pA~caveM kezava kA silIsa dekho silesa = zliS / siluccaya puM [ziloccaya] meru parvata / sivaka / puM [zivaka] ghar3A taiyAra hone ke parvata / sivaya / pUrva kI eka avasthA / velandhara silecchiya puM [zilaikSika] matsya-vizeSa / nAgarAja kA eka AvAsa-parvata / silemha dekho silimha ( SaD ) / sivA strI[zivA]bha0 neminAtha jI kI mAtA / silesa saka [ zliS ] AliGgana krnaa| saudharma devaloka ke indra kI eka agra-mahiSI / silesa puM [zleSa] vajralepa Adi saMdhAna / panarahaveM jinadeva kI prvrtinii| zRgAlI / AliGgana, bheNtt| sNsrg| dAha / eka paarvtii| shbdaalNkaar| sivANaMdA dekho siv-nNdaa| silesa dekho silimh| givAsi puM [zivAzin] bharatakSetra meM atIta siloa / puM [zloka] kvitaa| yaza / utsarpiNI-kAla meM utpanna bArahaveM jinadeva / siloga | kAvya banAne kI kalA / prazaMsA / siviNa dekho sumiNa / siloccaya dekho siluccaya / siviyA strI [zivikA] sukhAsana, pAlakI / silla puM [de] kunta, barachA / eka jahAja / sivira na [zivirachAvanI / sainya / sillA dekho silaa| degra puM [degkAra] zilA sivva saka [sI] sInA, sA~dhanA / sivva dekho siva - ziva / paTa, patthara gddh'nevaalaa| sivviNI / strI [de] sUI / silhaga na [siha laka] gandha-dravya-vizeSa / sivvI silhA strI [de] zIta, jAr3A / sima dekho silesa - zliSa / siva na [ziva] maGgala / sukha / ahiMsA / puM. sisira na [de] dadhi / mukti / vi. maGgala-yukta, upadrava-rahita / sisira puM [zizira] Rtu-vizeSa, mAgha tathA puM. mahAdeva / jinadeva / bha0 mahAvIra ke pAsa dIkSita eka rAjarSi / pA~caveM vAsudeva tathA phAguna kA mahInA / mAgha mAsa kA lokottara phAguna mAsa / vi. jar3a, ThaMDhA / halakA / na. baladeva kA pitA / deva-vizeSa / pauSa mAsa him| kiraNa puM. candramA / degmahIhara puM kA lokottara nAma / eka deva-vimAna / [degmahIdhara] himAlaya parvata / chanda-vizeSa / kara na. zailezI avasthA kI prApti / mukti-mArga / gai strI[gati] sisiralI dekho sissirilii| mukti| vi. mukt| paM. bhAratavarSa meM | sisu puna [zizu] bAlaka / Ala puM atIta utsapiNI-kAla meM utpanna caudahaveM [kAla] bAla kAla / nAga puM. kSudra koTa, jina-deva / degtittha na [degtIrtha] kaashii| alasa / degpAla puM ["pAla] eka rAjA / yava degnaMdA strI [degnandA] Ananda-zrAvaka kI puna. tRNa-vizeSa / degvAla dekho degpAla / ptnii| 'bhUi puM [degbhUti] eka jaina maharSi / sissa puMstrI [ziSya] celA, chAtra / strI. boTika mata-digaMbara jaina sampradAya kA "ssinnii| sthApaka eka muni / ratti strI [rAtri] | sissa dekho sIsa = zIrSa / 107
Page #869
--------------------------------------------------------------------------
________________ 850 saMkSipta prAkRta-hindI koSa sissirilI-sIA sissirilI strI [de] kanda-vizeSa / zIta-kAla / ThaMDha / zIta sparza kA kAraNasiha saka [spRha ] icchA karanA, caahnaa| bhUta karma-vizeSa / vi. zItala / puM. prathama siha puMde] bhujaparisarpa kI eka jAti / naraka kA eka naraka-sthAna ! na. AyaMbila sihaMDa puM [zikhaNDa] zikhA, cUla, cottii| tapa / vi. anukUla / na. sukha / degghara na sihaMDailla puM [de] bAlaka / dadhisara / mora / [deggRha] cakravartI kA vardhaki-nirmita vaha ghara sihaMDahilla puM [de] bAlaka / jahA~ sarva Rtu meM sparza kI anukUlatA hotI sihaMDi vi [zikhaNDin] shikhaadhaarii| puM. hai| degcchAya vi. zItala chAyAvAlA / mayUra-pakSI / viSNu / degparIsaha puM [parISaha] zIta ko sahanA / sihaNa dekho sihinn| degphAsa puM [degsparza] ThaMDha / sardI / degsoA sihara na [zikhara] parvata ke Upara kA bhAga strI [degzrotA, srotA ] nadI-vizeSa / zRGga / agrbhaag| aThAIsa dinoM kA upa loaa [degAlokaka] candramA / zItakAla, vAsa / degaNa vi [degcaNa] zikharoM se prasiddha / hima-Rtu / sihari puM [zikharin] phaadd'| varSadhara parvata sIadeg dekho sIA = zItA / 'ppasAya puM vizeSa / puna. kUTa-vizeSa / vai puM.pati] [degprapAta] draha-vizeSa, jahA~ zItA nadI pahAr3a para se giratI hai| himaaly| soadeg dekho sIA = siitaa| sihariNI / strI[de. zikhariNI] dahI cInI siharillA ) Adi kA eka miSTa khAdya / / sIauraya puMde. zItoraska] gulma-vizeSa / sihalI , strI [zikhA] mastaka ke bAloM sIaNa na [sadana] hairaanii| sihA kI coTI / agni-jvAlA / sIaNaya na [de] dugdha-pArI / zmazAna / sihAla vi [zikhAvat zikhAvAlA / sIara puM [zIkara] pavana se kSipta jala, sihi puM [zikhin] agni / mayUra / rAvaNa kA | __phuhAra, jala-kaNa / vAyu. pavana / eka subhaTa / parvata / brAhmaNa / murgA / ketu / | sIala puM (zItala] vartamAna avasarpiNI kAla ke dasaveM jina-deva / kRSNa pudgala-vizeSa / graha / vRkSa / azva / citraka-vRkSa / mayUrazikhA vi. ThaMDhA / vRkSa / bakare kA roma / vi. shikhaa-yukt|| sihi puM [de] murgaa| sIaliyA strI [zItalikA] ThaMDhI, zItalA / sihia vi [spRhita] abhilaSita / latA-vizeSa / sihiNa puna [de] stana / sIalli puMstrI [de] himakAla kA durdina / sihiNI strI [zikhinI] chanda-vizeSa / vRkSa-vizeSa / sihI (apa) strI [siMhI chanda-vizeSa / sIA strI[zItA]eka mhaa-ndii| ISatprArabhArA sI (apa) strI[zrI]chanda-vizeSa / dekho sirii|| nAmaka pRthivI, siddh-shilaa| zItAprapAta sIa aka [sad] viSAda krnaa| thakanA / | draha kI adhiSThAtrI devI / nIla parvata kA eka pIr3ita honA / phalanA, phala lgnaa| zikhara / mAlyavat parvata kA eka kUTa / sIa na [de] sikthaka, moma / pazcima rucaka para rahanevAlI dikkumArI sIa vi [svIya] svakIya, nija / devI / degmuha na [degmukha] eka vana / sIa dekho sia = sita / sIA strI [sItA] janaka-sutA, rAma-patnI / sIa puMna [zIta] ThaMDhA sparza / hima / tuhina / / caturtha vAsudeva kI mAtA / lAGgala-paddhati,
Page #870
--------------------------------------------------------------------------
________________ sIA-sIri saMkSipta prAkRta-hindI koSa 851 kheta meM hala calAne se hotI bhUmi-rekhA / / sImA / nIla tathA mAlyavat parvatoM ke zikhara-vizeSa / sImaMkara puMsImaGkara] isa avasarpiNI meM eka dikkumArI devii| utpanna eka kulakara / airavata kSetra ke bhAvI sIA dekho siviyaa| dvitIya kulakara / vi. mryaadaakrtaa| sIANa dekho masANa = zmazAna / sImaMta puM [sImanta] bAloM meM banAI huI rekhAsIAra dekho sikkaar| vizeSa / apara kAya / sIAlA strI [saptacatvAriMzat] saiMtAlIsa / sImaMta puM[sImAnta] sImA kA anta bhAga, sIAlIsa strIna; Upara dekho / strI. degsaa| | gA~va kA paryanta bhAga / hadda / sIAva saka [sAdaya] zithila karanA / | sImaMta saka [de. sImAntaya] becanA / sIiA strI [de] jhar3I, vRSTi / | sImaMtaga / puM [sImantaka] prathama naraka-bhUmi sIiya vi [sanna] khinna, parizrAnta / sImaMtaya | kA eka narakAvAsa / 'ppabha puM sII strI [de] siiddh'ii| [prabha] sImantaka narakAvAsa kI pUrva tarapha sIuggaya vi [de] sujAta / sthita eka narakAvAsa / degmajjhima puM sIuTTa na [de] hima-kAla kA durdina / [degmadhyama] sImantaka kI uttara tarapha sthita sIuNha na [zItoSNa] ThaMDhA tathA garama / anu eka narakAvAsa / degvasiTTha puM [vaziSTa] kUla tathA prtikuul| sImantaka kI dakSiNa dizA meM sthita eka sIulla dekho siiutttt| narakAvAsa / vitta puM [varta] sImantaka sIoadeg dekho siioaa| 'ppavAya puM kI pazcima tarapha kA eka narakAvAsa / [prapAta] kuNDa-vizeSa, jahA~ zItodA nadI sImaMtaya na [de] sImaMta-bAloM kI rekhApahAr3a se giratI hai| degdIva puM [degdvIpa] vizeSa meM pahanA jAtA alaMkAra-vizeSa / dvIpa-vizeSa / sImaMtia vi [somantita] khaNDita, chinna / sIoA strI [zItodA] eka mahA-nadI / sImaMtiNI strI [sImantinI] strI, nArI / niSadha parvata kA eka kUTa / sImaMdhara puM [sImandhara] bhAratavarSa meM utpanna sIkottarI strI [de] nArI, strI, mahilA / eka kulakara / airavata varSa kA eka bhAvI sIta dekho zIa = zIta / kulakara / pUrva-videha meM vartamAna eka arhan sItA dekho sIA = zItA, sItA / deva / jaina muni, bha0 sumatinAtha ke pUrvajanma sItAlIsa dekho sIAlIsa / ke guru / bha0 zItalanAtha kA mukhya zrAvaka / sItodadeg dekho siioa| vi. maryAdA-dhAraka / sItodA , dekho siioaa| sImA strI. dekho siimaa| gAra puM[degkAra] jalajantu, grAha kA eka bheda / degdhara vi. sIdaNa na [sadana] zaithilya, pramattatA / maryAdA-dhAraka / degla vi. sImA ke pAsa kA / sIdhu dekho siihu| sIra puna. hala / dhAri puM [dhArin / sIbhara dekho sIara / degpANi puM. baladeva, balabhadra, rAma / degsImaMta sIbhara vi [de] samAna / puM [degsImanta] hala se phAr3I huI jamIna kI sImA strI [sIman] maryAdA / avadhi / rekhA / sthiti / kSetra / velaa| aNDakoSa / dekho | sIri pu [sIrin] balabhadra, baladeva / sItoyA ,
Page #871
--------------------------------------------------------------------------
________________ 852 saMkSipta prAkRta-hindI koSa sIria-sauha sIria vi [de] bhinna / | sIsakka na [de. zIrSaka zirastrANa / sIla saka [zIlaya] abhyAsa karanA, Adata sIsama puMna [de] sIsama kA gAcha, zizapA / DAlanA / pAlana karanA / dekho siilaav| sIsaya vi [de] pravara, zreSTha / sIla na [zIla]citta kA samAdhAna / brahmAcarya / | sIsaya na [sIsaka] dekho sIsa = sIsa / prakRti / sadAcAra, cAritra / caritra, vartana / sIsavA strI [ziMzapA] sosama kA gAcha / ahiMsA / degi puM[jit] kSatriya parivrAjaka sIha dekho siggha : zIghra / kA eka bheda / 'DDha vi [ Dhya] zIla-pUrNa / / sIha puM [siMha] sahijane kA per3a / meSa se parighara puna [degparigRha] cAritra-sthAna / pA~cavIM rAzi / eka anuttara devaloka-gAmI ahiMsA / degmaMt. va vi [degvat] zIla-yukta / jaina muni / eka jaina muni, Arya dharma ke degvvaya na [vata] aNuvrata, jaina zrAvaka ke ziSya / bha0 mahAvIra kA ziSya eka muni / pA~ca vrata / degsAli vi zAlin] zIla se eka vidyAdhara sAmanta rAjA / eka zreSThi-putra / shobhnevaalaa| eka deva-vimAna / eka jaina AcArya, revatIsIlAva saka [zIlaya] taMdurusta krnaa| nakSatra AcArya ke ziSya / chanda-vizeSa / 'ura sIluTa na [de] trapusa, khIrA, kkdd'ii| na [degpura] nagara-vizeSa / degkaMta puna [degkAnta] sIva saka [sI] sInA / sA~dhanA / / eka deva-vimAna / degkaDi puM [kaTi] rAvaNa sIvaNI strI [de] suucii| dekho sivvinnii| kA eka yoddhA / "kaNNa puM [karNa] eka sIvaNNI / strI [zrIparNI] vRkSa-vizeSa / antarvIpa / kaNNI strI [karNI] kandasIvannI / vizeSa / 'kesara puM. AstaraNa-vizeSa, sIsa saka [ziS] vadha karanA / zeSa karanA jaTila kambala / modaka-vizeSa / deggai puM vizeSa krnaa| [deggati] amitagati tathA amitavAhana nAmaka sIsa saka [kathaya] kahanA / indra kA eka-eka lokapAla / deggiri puM. eka sIsa na. dhAtu-vizeSa, sIsA / jaina maharSi / degguhA strI. eka cora-pallI / sIsa dekho sissa = ziSya / 'cUDa puM. vidyAdhara-vaMzIya rAjA / 'jasa puM sosa puMna [zIrSa] mastaka / stabaka, gucchA / [degyazas] bharata cakravartI kA eka pautra / NAya chanda-vizeSa / dega na [ka] zirastrANa / ["nAda] siMhagarjana, usake tulya AvAja / degghaDI strI [degghaTI] gira kI haDDI / degpakaM- degNikkIliya na [degnikrIDita] siMha kI pia na [prakampita] mahAlatA kI caurAsI gati / tapa vizeSa / NisAi dekho degnisaai| lAkha gunI sNkhyaa| degpahelia strIna [prahe. degduvAra na [degdvAra] rAjadvAra / degddhaya puM lika] zIrSaprahelikAMga kI caurAsI lAkha [dhvaja] vidyAdharavaMzIya rAjA / hariSeNa gunI sNkhyaa| strI. degaa| degpaheliyaMga na cakravartI ke pitA / nAya dekho degNAya / [prahelikAGga] cUlikA kI caurAsI lAkha nikoliya, nikkoliya dekho degNikkIgunI saMkhyA / pUraga, pUraya puM ["pUraka liya / nisAi vi [degniSAdina] siMha kI mastaka kA AbharaNa / rUpaka, degArUa (apa) taraha baiThanevAlA / NisijjA strI [degniSadyA] puMna [degrUpaka]chanda-vizeSa / deggaveDha puM [ 'veSTa] bharata cakravartI dvArA aSTApada parvata para gIle camar3e Adi se mastaka ko lapeTanA / banavAyA huA jaina mandira / degpuccha na. pITha sIsa dekho sAsa = zAs / kI cmdd'ii| "pucchaNa na [degpucchana] puruSa
Page #872
--------------------------------------------------------------------------
________________ soha-sua saMkSipta prAkRta-hindI koSa 853 liMgatroTana / degpucchiya vi ["pucchita]jisakA | sIhalipAsaga puMna [de] Una kA banA kaMkaNa, puruSa-cihna tor3a diyA gayA ho vaha / jisakI jo veNI bAMdhane ke kAma AtA hai| kRkATikA se lekara puta-pradeza-nitamba taka | sIhI strI [siMhI] strii-siNh| kI camar3I ukhAr3a kara siMha ke puccha ke tulya | sIha puna [sI] madya / madya-vizeSa / kI jAya vaha / degpurA, purI strI. vijaya su a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-prazaMsA, kSetra kI eka rAjadhAnI / "mukha puM [degmukha] zlAghA / atizaya / samIcInatA / atizayaantarvIpa-vizeSa / usakI manuSya-jAti / yogyatA / pUjA / kaSTa / anumati / samRddhi / rava puM. siMha-garjanA / degraha puM [pratha] anAyAsa / nimna arthoM kA bodha karAnevAlA gandhAra deza ke puMDravardhana nagara kA eka raajaa| upasarga-uttama, sundara, acchA, bhalA, vAha puM. vidyAdhara-vaMzIya rAjA / degvAhaNa puM acchI taraha, sukha se, zubha, prazasta, ati, [degvAhana] rAkSasa-vaMzIya rAjA / vAhaNA strI bahuta, atyanta, dRr3ha, bilakula / [degvAhanA] ambikA devI / degvikkamagai puM| vikkamagai pu | sua aka [svap] sonA / [vikramagati] amitagati tathA amitavAhana | sua saka [zru] sunnaa| indra kA eka-eka lokapAla / vIa [degvIta] sua puM [suta] putra / eka deva-vimAna / degseNa puM [degsena] caudahaveM sua puM [zuka| totaa| rAvaNa kA mantrI / jinadeva kA pitA, eka rAjA / bha0 ajitanAtha rAvaNAdhIna eka sAmaMta raajaa| eka parikA eka gaNadhara / rAjA zreNika kA eka vrAjaka / eka anArya deza / putr| rAjA mahAsena kA eka putra / airavata kSetra meM utpanna eka jinadeva / sua vi [zruta] sunA huA / na. jJAna-vizeSa, zabda-jJAna, zAstra-jJAna / zabda, dhvani / degsoA strI. [srotA] eka nadI / kSayopazama, zrutajJAna ke Avaraka karmoM kA degvaloia na [degAvalokita] siMhAvalokana, nAza-vizeSa / aatmaa| Agama, zAstra, siMha kI taraha calate hue pIche kI tarapha siddhAnta / adhyayana, svAdhyAya / zravaNa / dekhanA / saNa na [degAsana] siMhAkAra degkevali puM [ kevalin] caudaha pUrva-granthoM kA Asana, siMhAGkita Asana, rAjAsana / dekho siNh| jAnakAra muni / degkkhaMdha, khaMdha puM[degskandha] sIha vi saiMha] siMha-saMbandhI / strI. deghA / aMgagrantha kA avyayana-samUhAtmaka mahAn aMza / degsIha puM [ siMha] zreSTha / bAraha aMga-granthoM kA samUha / bArahavA~ aMgasIhaMDaya puM [de] mchlii| grantha, dRssttivaad| NANa dekho degnANa / sIhaNahI strI [de] karauMdI kA gAcha / degNANi vi [degjJAnin] zAstra-jJAna-saMpanna / sIhapura vi [saiMhapura] sihapura-saMbandhI / 'Nissiya na "nizrita] mati-jJAna kA eka sIhara dekho siiar| bheda / degtihi strI [tithi] zukla paMcamI sIharaya puM [de] AsAra, jora kI vRSTi / tithi / 'thera pu [sthavira] tRtIya aura sIhala dekho siNhl| caturtha aMga-grantha kA jAnakAra muni / degdevayA sIhalaya [de] vastra Adi ko dhUpa dene kA | strI [degdevatA] / degdevI strI. jainazAstroM kI yantra / adhiSThAtrI devI / 'dhamma puM [degdharma] jainasIhaliA strI[de]zikhA, coTI / navamAlikA, | aMga-graMtha / zAstra-jJAna / AgamoM kA adhyayana / navArI kA gaach| degdhara vi. zAstrajJa / 'nANa puMna [jJAna
Page #873
--------------------------------------------------------------------------
________________ huaa| 854 saMkSipta prAkRta-hindI koSa sua-suMThaya zAstrajJAna / nANi dekho degNANi / / karma / nissiya dekho degNissiya / degpaMcamI strI | suiyANiyA strI [de. sUtikAriNI] sUti[degpaJcamI] kArtika mAsa kI zukla pA~cavIM karma karanevAlI strI / tithi / degpuvva vi [ pUrva] pahale sunA huaa| suira na [sucira] atyanta dIrgha kAla / degsAgara puM. airavata kSetra ke eka bhAvI | suila dekho sukka = zukla / jinadeva / suivva vi [zvastana] AgAmI kala se sua vi [smRta] yAda kiyA huaa| smbndhii| suaMdha puM [sugandha] khuzabU / vi. sugndhii| suI strI [de] buddhi, mati / suaMdhi vi [sugandhi] sundara gandhavAlA / dekho suI strI [zukI] mainaa| sugNdhi| suujjuyAra vi [suRjukAra] susaMyamI / suakkhAya vi [svAkhyAta] acchI taraha kahA suujjuyAra vi [suRjucAra] atizaya sarala AcaraNavAlA / suaccha vi [svaccha] nirmala, vizuddha / suumAra / dekho sukumAla / suaNa puM [sujana] sajjana, bhalA / suumAla / suaNA strI [de] atimuktaka, vRkSa-vizeSa / suurisa puM [supuruSa] sajjana / suaNu vi [sutanu] sundara zarIravAlA / strI. | sue a [zvas ] AgAmI kala / naarii| suMka na [zulka] mUlya / cuMgI / vara-pakSa ke pAsa suaNNa dekho suvaNNa / se kanyA pakSavAloM ko lene-yogya dhana / suama vi [sugama] subodha / ThANa na [ sthAna] cuMgI-ghara / degpAlaya vi suara vi [sukara] sarala / [pAlaka] cuMgI para niyukta rAja-puruSa / suara puM [zUkara] varAha / dekho sukka = zulka / suaria na [sucarita] sadAcAra / suMkaa ) paMna [de] kiMzAru, dhAnya Adi kA suA (zau) aka [zI] sonA / suMkala / agra bhaag| saA strI [sraca ] yajJa kA upakaraNa-vizeSa, | saMkali paMna [de] taNa-vizeSa / ghI Adi DAlane ko kar3achI / suMkaviya vi [zulkita] jisakI cuMgo dI gaI suAikkha vi [svAkhyeya] sukha se-anAyAsa ho vaha / se kahane-yogya / suMkANi puM [de] nAva kA DAMr3a khenevAlA / sai puM zucipavitratA, nirmalatA / vi. shvet| suMkAra puM [sUtkAra avyakta zabda-vizeSa / pavitra, nirmala / strI zakra ko eka agra- | sukia vi [zauklika] zulka lenevaalaa| mahiSI / sukha dekho sukkha = zuSka / sui strI [zruti] zravaNa / karNa / veda-zAstra / | suMga dekho sukka = zulka / zAstra, siddhaant| suMgAyaNa na [zaukAyana] gotra-vizeSa / sui strI [smRti] smrnn| suMgha saka [de sUcanA / suia dekho sUia = sUcika / sucala na [de] kAlA namaka / suiNa dekho suminn| suMTha puna [zuNTha] parva-vanaspati-vizeSa / suidi strI [sukRti] puNya / maGgala / sat- ' suMThaya puMna [zuNThaka] bhAjana-vizeSa /
Page #874
--------------------------------------------------------------------------
________________ suMThI-sukosalA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 855 suMThI strI [zaNThI] sUTha yA soNtth| / suka dekho sua = zuka / degppahA strI [degprabhA] suMDa vi [zauNDa] matta, madyapa / dakSa / dekho bha0 suvidhinAtha kI dIkSA-zivikA / soNdd| | sukaMTha vi [sukaNTha] sundara knntthvaalaa| puM. suMDA dekho soNddaa| ___ eka vaNik-putra / eka cora-senApati / / suMDia ' [zauNDika] dArU becnevaalaa| sUkaccha puM. vijaya-kSetra-vizeSa / kUDa puna suMDiA strI [zauNDikA] madirA-pAna meM | [ kUTa] zikhara-vizeSa / Asakti / sukaDa dekho suky| suMDika dekho suNddia| sukaNha puM [sukRSNa] eka rAja-putra / suMDikiNI strI [sauNDikI] kalavAra kI | sukaNhA strI (sukRSNA] rAjA zreNika kI strii| eka ptnii| suMDIra dekho soNddiir| sukada dekho suky| suMda puM[sunda] kharadUSaNa kA putra / sUkammANa vi sukarman ] acchA karma karanesuMdara vi [sundara] manohara / puM. eka seTha / | vaalaa| terahaveM jinadeva kA pUrvajanmIya nAma / na. tIna | sukaya na [sukRta] puNya / upakAra / vi. acchI dinoM kA upavAsa / degbAhu puM. sAtaveM jinadeva | taraha nirmita / jANua, degNNu, degNua vi kA pUrvajanmIya nAma / [degjJa] sukRta kA jAnakAra yA kadara karanesuMdaria dekho suNder| vaalaa| suMdarima puMstrI. dekho suMdera / | sukayattha vi [sukRtArtha] atyanta kRtakRtya / suMdarI strI [sundarI] uttama strii| bha. sukara dekho sugara / RSabhadeva kI eka putrI / rAvaNa kI eka | sukAla puM. rAjA zreNika kA eka putra / patnI / chanda-vizeSa / manoharA, zobhanA / sukAlI strI. rAjA zreNika kI eka patnI / suMdera / na [saundarya] sundaratA, zarIra | sukia dekho suky| suMderima ) kA manoharapana / sukiTTi puM [sukRSTi] eka deva-vimAna / suMba na [ zumba ] tRnn-vishess| usakI | sukidi vi [sukRtin ] punny-shaalii| stkrmddorii-rssii| kaarii| suMbha puM [zumbha] zumbhA nAmaka indrANI kA | sukila / dekho sukka = zukla / pUrva-janma kA gRhastha pitaa| dAnava-vizeSa / | sukilla degvaDeMsaya na [vitaMsaka] zumbhA devI kA | sukumAra / vi. ati komala / sundara kumAra eka bhavana / sirI strI [ zrI] zumbhA sukumAla , avasthAvAlA / devI kI pUrva-janmIya mAtA / sukumAlia vi [de] sughaTita, sundara banA suMbhA strI [zumbhA] bali indra kI paTarAnI / suMsumA strI [suMsumA] dhana sArthavAha kI sukusuma na. sundara phUla | vi. sundara phUlakanyA / vaalaa| saMsamAra puM [zizumAra] jalacara prANI kI | sukosala puM[sukozala] airavata-varSa ke eka eka jAti / draha-vizeSa / parvata-vizeSa / na. bhAvI jinadeva / eka jaina muni / / eka araNya / dekho susu-maar| sukosalA strI [sukozalA] eka raaj-knyaa| huaa|
Page #875
--------------------------------------------------------------------------
________________ 856 saMkSipta prAkRta-hindI koSa sukka-suggIva sukka aka [zuS ] suukhnaa| sukkha dekho sukka = zuSka / sukka vi [zuSka] sUkhA huaa| sukkha na [saukhya] sukha / sukka na [zukla] cuMgI / strI-dhana-vizeSa / vara | sukkhava dekho sukkava / pakSa se kanyA-pakSavAloM ko lene-yogya dhana / sukkhiya vi [svAkhyAta] acchI taraha kahA strI ko sambhoga ke lie diyA jAtA dhana / | huA, pratijJAta / mUlya / dekho sNk| sukhama (pai) dekho saha = sUkSma / sukka puM [zukra] graha-vizeSa / puna eka deva- | suga dekho sua = zuka / vimAna / na vIrya, zarIrastha dhAtu-vizeSa / sugai strI [sugati] acchI gati / sanmArga / sukka puM [zukla] sapheda raMga / sapheda vrnnmaalaa| vi. acchI gati ko prApta / na. zubha dhyAna-vizeSa / vi. jisakA saMsAra | sugaMdha dekho suaMdha / ardha pudgala-parAvarta kAla se kama raha gayA | sugaMdhA strI [sugandhA] pazcima videha kA eka ho vaha / jjhANa, jhANa na [degdhyAna] zubha | vijayakSetra / dhyAna-vizeSa / degpakkha { [degpakSa] jisameM | sugaMdhi dekho suaMdhi / 'pura na. vaitADhya kI candra kI kalA kramazaH bar3hatI hai vaha AdhA | uttara zreNi kA eka vidyAdhara-nagara / mhiinaa| haMsa pkssii| kAka / bagulA / | sugaNa vi [sugaNa] acchI taraha ginanevAlA / pakkhiya vi [degpAkSika] vaha AtmA jisakA | sugama vi. sukha-gamya / subodha / saMsAra ardha pudgala-parAvarta se kama raha gayA | sugaya vi [sugata] acchI gativAlA / sustha / ho / deglesa dekho ples| deglesA dekho | dhanI / guNI / puM. buddhadeva / 'lessaa| deglessa di [deglezyA] zukla | sugaya vi [saugata] bauddha / leshyaavaalaa| lessA strI [deglezyA] sugara vi [sukara sukha-sAdhya / zubhatama Atma-pariNAma / sugimha puM [sugrISma] caitra mAsa kI pUrNimA / sukkaDa / dekho sUkya / phAlguna kA utsava / sagira vi. acchI vANIvAlA / sukkava saka [zoSaya ] sukhAnA / sagihiya / vi [sagRhIta] vikhyAta / sukkANaya na [de] jahAja ke Age kA U~cA | sagihIya' kASTha / sugutta puM [sugupta] eka mNtrii| sukkAbha na [zukrAbha] eka lokAntika deva- sugga na [de] Atma-kuzala / vi. nirvighna / vimAna / vaitADhya parvata kI dakSiNa zreNi meM visarjita / sthita eka vidyAdhara-nagara / suggai dekho sugi| sukkiya dekho suky| suggaya dekho sugaya = sugata / sukkiya dekho sukkii| suggAha aka [pra+sR] phailnaa| sukkila / dekho sukka = zukla / suggIva puM [sugrIva] nAgakumAra devoM ke indra sukillA bhUtAnanda ke azva-sainya kA adhipati / bhAratasukkIa vi [sukrIta] acchI taraha kharIdA varSa kA bhAvI navavA~ prativAsudeva / raakssshuaa| __vaMza kA eka laGkApati / navave jinadeva ke sukkha dekho sukka % zuS / pitA / rAjA bAli kA choTA bhaaii| eka sukkaya
Page #876
--------------------------------------------------------------------------
________________ 857 sugha-surcha sakSipta prAkRta-hindI koSa rAjA / na. nagara-vizeSa / | kumArI, jo ceTakarAja kI putrI thii| sugha (apa) dekho suha = sukha / sujeTTA dekho sjittttaa| saghaTU vi [saMghaSTa] acchI taraha ghisA huaa| sujosia vi [sujoSita] suSTa kSapita, samyag sugharA strI [sugRhA] mAdA-pakSI ko eka jAti vinAzita / jo khUba sundara ghoMsalA banAtI hai / sujja puM [sUrya] sUraja / Aka kA per3a / daityasughosa [sughoSa]eka kulakara / eka purohita / vizeSa / puna. eka deva-vimAna / degkaMta puna puna. sanatkumAra devaloka kA eka vimAna / / [kAnta] eka deva-vimAna / degjjhaya puna lAntaka nAmaka devaloka kA eka vimAna / [dhvaja] deva-vimAna-vizeSa / degppabha puna vi. sundara AvAjavAlA / eka nagara / [prabha] eka deva-vimAna / deglesa puna [deglezya] sughosA strI [sughoSA] gotarati nAmaka gandha eka deva vimAna / degvaNNa puna ["varNa] devarvendra kI eka paTarAnI / gItayaza nAmaka gandharva | vimAna-vizeSa / degsiMga puna [degzRGga] eka kI eka paTarAnI / sudharmendra kA prasiddha ghaMTA / deva-vimAna / 'siTTha puMna [degsRSTa] eka devavAdya-vizeSa / vimAna / degsirI strI [degzrI eka brAhmaNa kanyA / degsiva puM [ziva] eka brAhmaNa / sucaMda puM [sacandra airavata varSa meM utpanna dUsare jina-deva / hAsa puM. talavAra kI eka uttama jAti / suciNNa vi [sucIrNa] samyag Acarita / degbha na. vaitADhaya kI uttara-zreNi kA eka sucoia vi [sucodita] prerita / vidyAdhara-nagara / vitta puMna [varta] eka succa vi [zocya] aphasosa karane yogya / deva-vimAna / dekho degsUra, sUria = sUra, succA dekho suNa = shru| suury| sujaMpiya na [sujalpita] AzIrvAda / | sujjANa vi [sujJAna] sayAnA / sujjuttaravaDisaga puMna [sUryottarAvataMsaka] eka sajaDa puM[sujaTa] eka vidyAdhara-nareza / / deva-vimAna / sujasa puM [suyazas] eka jinadeva kA nAma / | sujjha aka [zudh ] honA / vi. yshsvii| sujasA strI [sayazas ] caudahaveM jinadeva kI | sujjhaMta vi [dRzyamAna] sUjhatA, dIkha par3atA, mAtA / eka rAjapatnI / mAlUma hotaa| sujaha vi [suhAna] sukha se jisakA tyAga ho / sujjhaya na [de] cA~dI / puM. dhobI / sujAi vi [sujAti] prazasta jaativaalaa| | sujjharaya puM de] dhobii| sujANa vi [sujJa sayAnA, acchA jAnakAra / sujjhavaNa na [zodhana] zuddhi, prakSAlana / sujAya vi [sujAta] sundara jAti meM utpanna, sujjhAi vi [sudhyAyin] zubha dhyAnI / kulIna, khaandaanii| acchI taraha utpanna, | sujjhAiya vi [ sudhyAta ] acchI taraha sundara rUpa se utpanna / na. sundara janma / puM.. eka rAja kumAra / puMna. eka deva-vimAna / suThThia vi [susthita] samyak sthita / puM. lavaNa sajAyA strI [sajAtA] kAlavAla Adi loka- samudra kA adhiSThAyaka deva / Aryasuhasti pAloM kI paTarAniyoM ke nAma / rAjA zreNika | AcArya kA ziSya eka jaina maharSi / kI eka ptnii| suT Thu) a [ suSThu ] acchA, zobhana / sujiTTA strI [sujyeSThA] eka mahAsatI rAja-suLu ) atizaya / 108 cintita /
Page #877
--------------------------------------------------------------------------
________________ 858 saMkSipta prAkRta-hindI koSa suThia-suttiya saThia dekho sddhia| suNhA strI [sAsnA] gau kA gala-kambala / suDha saka [smR] yAda karanA / degla puM. baila / 'laciMdha puM [deglacihna] bha0 suhia vi [de] zrAnta / saMkucita aNgvaalaa| RSabhadeva / mahAdeva / suNa saka [zru] sunnaa| suNhA strI [snuSA] putra-vadhU / saNaMda puM[sunanda] eka rAjarSi / bha0 vAsupUjya | sutaNu strI [sutanu] nArI, strii| ko prathama bhikSA-dAtA gRhastha / puna. eka deva- | sutaraM a [sutarAm] nizcita artha ke atizaya vimAna / dekho sunNd| kA sUcaka avyaya / suNaMdA strI [sunandA] bha0 pArzvanAtha kI mukhya sutavasiya na [sutapasita] tapazcaryA kA shraavikaa| tRtIya cakravartI ko paTarAnI sundara anuSThAna / tIsarA strI-ratna / bhUtAnanda Adi indroM ke sutAra vi. atyanta nirmala / atizaya U~cA / lokapAloM kI agramahipiyA~ / acchA tairanevAlA / atyucca AvAjavAlA / sutArayA strI. bha0 suvidhinAtha kI zAsanasuNakkhatta puM [sunakSatra] eka jaina muni / bha0 mahAvIra kA ziSya eka muni / sutArA ( devI / sugrIva kI patnI / AbhUSaNa vizeSa / suNakkhattA strI [sanakSatrA] pakSa kI dUsarI sutosaa vi [stoSya] sukha se tuSTa karane raat| yogy| suNaga dekho sunny| sutta saka [sUtraya ] bnaanaa| suNaNa na [zravaNa] sunnaa| sutta dekho sua = zruta / suNaya, puMstrI [zunaka] kuttaa| puM. chanda | sutta dekho sotta = srotas / zrotra / suNaha / vizeSa / sutta vi [supta] soyA, zayita / suNahillayA strI [zunakI] kuttI / sutta vi [sUkta] sucAru rUpa se kahA huA / na. suNAvaNa na [zrAvaNa] sunAnA / subhaassit| suNAvia vi [zrAvita] sunAyA huaa| sutta na [sUtra] dhAgA, vastra-tantu / nATaka kA suNAsIra puM [sunAsIra] indra , deva-rAja / prastAva / zAstra-vizeSa / degAra puM [degkAra] suNAha dekho sunAbha / granthakAra / degkaMTha ' [degkaNTha] vipra / degkaDa suNia puM [zaunika] kasAI / na [kRta] dvitIya jaina Agama-grantha / degga na suNusuNAya aka [ sunanAya ] 'sun'-'sun' [ka] yajJopavIta / degdhAra puM. dekho hAra / AvAja krnaa| degphAsiyaNijjutti strI [degsparzikaniyukti suNNa na [zUnya] nirjana sthAna / vi. rikt| sUtra kI vyAkhyA / degrui strI ["ruci] niSphala, niSprayojana / na. ekAzana-vrata / zAstra-zraddhA / deghAra puM [degdhAra] pradhAna naTa, dekho sunna / bddh'ii| suNNaAra dekho sunnnnaar| suNNaia ) vi [ zUnyita ] zUnya kiyA | | sutti strI [zukti] sIpa, ghoMghA / degmaI strI suNNavia huaa| [degmatI] cedi deza kI prAcIna rAjadhAnI / suNNAra puM[suvarNakAra] sonI / sutti strI [sUkti] sundara vacana / degvattiyA suNha dekho saNha = sUkSma / strI [degpratyayA] eka jaina muni-zAkhA / suNhasia vi [de] sone kI AdatavAlA / / suttiya dekho sottia = sautrika /
Page #878
--------------------------------------------------------------------------
________________ 855 suttiya-sunayaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa suttiya vi [sUtrita] sUtra-nibaddha / nirmala / kevala / na. seMdhA nUna / marica / suttha vi [sustha] svastha / sukhI / / 18 dinoM ke upavAsa | puM. chanda-vizeSa / suttha na [sausthya] svsthtaa| sukhipana / deggaMdhArA strI [deggandhArA] gandhAra-grAma kI sutthiya dekho suttia| eka mUrcchanA / degdaMta puM ['danta] bhAratavarSa sutthira vi [susthira] atizaya sthira / ke bhAvI cothe jinadeva / eka anuttarasudaMtI strI. sundara daaNtvaalii| gAmI jaina muni / eka antarvIpa / usakI eka sudaMsaNa puM [sudarzana] bha0 aranAtha ke pitaa| manuSya-jAti / 'pakkha puM [degpakSa] zukla tosare vAsudeva tathA baladeva ke dharma-guru / | pakSa / degppa puM [degAtman] pavitra AtmA / bhAratavarSa kA bhAvI pA~cavA~ baladeva / dharaNendra "ppavesa vi [ pravezya pavitra aura praveza ke ke hasti-sainya kA adhipati / eka antakRd lie ucita / 'ppavesa vi ["tmavezya] muni / meru parvata / eka vikhyAta zreSThI / deva- pavitra tathA vezocita / degvAya puM [degvAta] vizeSa / viSNu kA cakra / bha0 aranAtha evaM manda pavana / viyaDa na [degvikaTa] uSNa pArzvanAtha kA pUrvajanmIya nAma / puna. eka | jala / degsajjA strI [degSaDjA] SaDja grAma deva-vimAna / vi. jisakA darzana sundara ho | kI eka mUrcchanA / vaha / na. pazcima rucaka parvata kA eka zikhara / | suddhata puM [suddhAnta] antaHpura / sudaMsaNA strI [sudarzanA] jambU nAmaka vRkSa, suddhavAla vi [de] zuddha aura pavitra / jisase yaha jambUdvIpa kahalAtA hai / bha0 mahAvIra suddhi strI [zuddhi] zuddhatA, nirdosstaa| patA, kI jyeSTha bahina / dharaNa Adi indroM ke kAla- khoI huI coja kI prApti / vAla Adi lokapAloM kI aura kAla tathA suddhesaNia vi [zuddhaSaNika] nirdoSa AhAra mahAkAla-nAmaka pizAcendroM kI agramahiSiyoM __ kI khoja krnevaalaa| ke nAma / bha0 RSabhadeva kI dIkSA-zivikA / suddhoaNa puM [zuddhodana] buddhadeva ke pitA / caturtha baladeva kI maataa| degtaNaya puM [tanaya] / 'putta [ putra] buddha sudarisaNa dekho sudNsnn| deva / sudAma puM. atIta utsarpiNI-kAla meM utpanna | suddhoaNi puM [zauddhodani] buddhadeva / bhAratavarSa kA dUsarA kulakara puruSa / suddhodaNa dekho suddhoann| sudAruNa puM [de] caMDAla / sudhamma puM [sudharman] bha0 mahAvIra kA paTTadhara sudIha / vi [sudIrgha] atyanta lmbaa| ziSya / eka jaina muni / tIsare baladeva ke sadIhara J degkAlIya vi [degkAlika] guru / eka jaina muni, sAtaveM baladeva ke pUrvasudIrgha-kAla-sambandhI / daMsi vi [degdarzin] janma ke guru / eka jainAcArya / dekho suhamma / pariNAma kA vicAra kara kArya krnevaalaa| sudhA dekho chuhA - sudhA / sudummaNiA strI [de] rUpavatI strI / sunaMda puM [sunanda] bhAratavarSa ke bhAvI dasaveM sudda puM [zUdra] manuSya kI adhama jAti / caturtha / jinadeva ke pUrvabhava kA nAma / eka jaina muni / suddaya puM [zUdraka] eka rAjA kA nAma / dekho sunnNd| saddiNI (apa) strI [zUdrA] zUdrajAtIya strii| sunayaNa puM [sunayana] rAjA rAvaNa ke adhInastha suddha puM [de] gvaalaa| eka vidyAdhara sAmanta raajaa| vi. sundara suddha vi [zuddha] zukla / pavitra / nirdoSa / / locanavAlA / vrnn|
Page #879
--------------------------------------------------------------------------
________________ 860 saMkSipta prAkRta-hindI koSa sunAbha-suppabuddhA sunAbha paM. amarakaMkA nagarI ke rAjA padmanAbha : supasiddha vi [suprasiddha] ati vikhyAta / kA putra / supassa vi [sudarza] sukha se dekhane-yogya / saniuNa vi sanigaNa] atizaya nizcita | supAsa puM [supArzva] bhArata meM utpanna sAtaveM gunnvaalaa| jina bhagavAn / bha0 mahAvIra ke pitA kA suniggala vi [sunirgala] cira-sthAyI / bhAI / eka kulakara puruSa / bhAratavarSa ke bhAvI sunIviA strI [sunIvikA] sundara nIvI tosare jinadeva / airavata kSetra meM utpanna eka vastra granthivAlI strii| jinadeva evaM AgAmI utsarpiNo-kAla meM honesunettA strI [sunetrA] pA~caveM vAsudeva kI | vAle aThArahaveM jinadeva / bhAratavarSa ke bhAvI pttraanii| dUsare jinadeva kA pUrvajanmIya nAma / sunna na [zUnya) bindI / dekho suNNa / supAsA strI [supA]i eka jaina sAdhvI / pattiyA strI ['pratyayikA, degpatrikA] eka supIa puM [supIta] pA~cavA~ muhUrta / jaina munizAkhA / supuMkha puM [supuGkha] eka deva-vimAna / supa saka [mRj] mArjana yA zodhana krnaa| supuMDa puMna supuNDra] eka deva-vimAna / | supuppha puMna [supuSpa] eka deva-vimAna / supaiTTha vi [sapratiSTha] nyAya-mArga meM sthita / pratijJA-zara / atizaya prasiddha / jisakI supurisa puM [supuruSa] sajjana, sAdhu puruSa / sthApanA vidhipUrvaka kI gaI ho| puM. bha0 suppa aka [svap] sonaa| mahAvIra ke pAsa dIkSA lekara mukti pAnevAlA suppa puna [sUrpa] sUpa, chAja / degNaha vi [ nakha] eka gRhastha / aMga vidyA kA jAnakAra pA~cavA sUpa ke jaise nakhavAlA / degNahA, degNahI strI [degnakhA] rAvaNa kI bahina / rudra / bha0 supArzvanAtha ke pitA / bhAdrapada mAsa kA lokottara nAma / pAtra-vizeSa / na. suppaiTTa dekho supitttth| eka nagara / degbha puMna. eka deva-vimAna / suppaTThiya dekho supaiTThiya / supaiTThiya vi [supratiSThita] acchI taraha | suppaiNNA strI [supratijJA] dakSiNa rucaka para pratiSThA-prApta / rahanevAlI eka dikkumArI devI / supaDAya vi [supatAka] sundara dhvjaavaalaa| / sappaittiya na. zItahAraka vastra-vizeSa / supaDibuddha vi [supratibuddha] sundara rIti se suppaMjala vi [suprAJjala] atyanta Rju / pratibodha ko prApta / puM. eka jaina maharSi / suppaDiANaMda vi [supratyAnanda] upakRta supaDivatta vi [suparivRtta jo acchI taraha puruSa ke kiye hue upakAra ko mAnanevAlA / huA ho vh| suppaDiAra na [supratikAra pratyupakAra / supaNihiya vi [supraNihita] sundara praNidhAna suppaDibuddha dekho [supaDibuddha] / vAlA / suppaDilagga vi [supratilagna] acchI taraha supaNNa vi [suprajJa] sundara buddhivaalaa| lagA huA, avalambita / supaNNa puM [suvarNa] garuDa pakSI / suppaNihANa na [supraNidhAna] zubha dhyAna / supabha dekho suppabha / suppaNihiya dekho supaNihiya / supamha puM [supakSman] eka vijaya-kSetra / puna, suppanna vi [suprajJa] sundara buddhivAlA / eka deva-vimAna / suppabuddha puna [suprabuddha] eka aveyaka-vimAna / supavva pu [suparvan] deva / na. sundara parva / / suppabuddhA strI [suprabuddhA] dakSiNa rucaka para
Page #880
--------------------------------------------------------------------------
________________ suppabha-subhaddA saMkSipta prAkRta-hindI koSa 861 rahanevAlI eka dikkumArI devii| / bharata ke sAtha dIkSA lenevAlA eka rAjA / suppabha puM [suprabha] vartamAna avasarpiNI-kAla meM eka mntrii| utpanna evaM AgAmI utsarpiNI meM honevAlA| subbha vi zubhra] sapheda / na. eka prakAra kI cauthA baladeva / bhAratavarSa kA bhAvI tIsarA | cA~dI / kulakara puruss| harikAnta tathA harisaha / sphedii| nAmaka indroM ke eka-eka lokapAla / paeNna. eka | subbhi puM [surabhi] sugandha / vi. sugndhii| deva-vimAna / degkaMta puM [degkAnta] harikAnta __ manohara, manojJa / tathA harisaha nAmaka indroM ke eka-eka loka- subbhikkha na [subhikSa] sukAla / pAla / subbhu strI [subhra] nArI / suppabhA strI [suprabhA] tIsare baladeva kI subha puM [zubha] bha0 pAzrvanAtha kA prathama gaNamAtA / dharaNa Adi dakSiNa zreNI ke kaI dhr| bha0 naminAtha kA prathama gaNadhara / indroM ke lokapAloM kI eka-eka agramahiSI / eka muhUrta / na. nAma-karma kA eka bheda / ghanavAhana nAmaka vidyAdhara-nareza kI patnI / maMgala / vi. mAMgalika / degghosa puM [degghoSa] bha0 ajitanAtha kI dIkSA-zivikA / bha0 pArzvanAtha kA dvitIya gaNadhara / "gaNudhamma suppabhUya vi [suprabhUta ati pracura / puM [degnudhurman] rAkSasa-vaMza kA eka rAjA / suppasaNNa vi [suprasanna] atyanta prsaadyukt| dekho suha = zubha / suppasAra vi [suprasArita] sukha se pasArane | subhaMkara na [zubhaMkara] varuNa nAmaka lokAntika yogy| devoM kA vimAna / dekho suhkr| sabhaga vi. Ananda-janaka / saubhAgya-yukta, suppasAriya vi [suprasArita] acchI taraha vallabha, jana-priya / na. padma-vizeSa / karmapasArA huA (aup)| vizeSa / suppasiddha dekho supasiddha / suppasUya vi [suprasUta] samyag utpanna / subhagA strI. latA-vizeSa / surUpa nAmaka bhUtendra suppahUva (apa) dekho suppabhUya / kI eka pttraanii| suppADosa puMde] acchA par3osa / subhagga vi [subhAgya] bhAgyazAlI / suppiya vi [supriya] atyanta priya / subhaNiya vi [subhaNita] vacana-kuzala / suppurisa dekho supuris| subhadda [subhadra] ikSvAku-vaMza kA eka rAjA / suphaNi strIna. jisameM takra Adi ubAlA jAya dUsare vAsudeva tathA baladeva ke dharma-guru / puna. aisA baTuvA Adi paatr| eka deva-vimAna / nagara-vizeSa / subaMdhu puM [subandhu] dUsare baladeva kA pUrvajanmIya subhaddA strI [subhadrA] dUsare baladeva kI mAtA / nAma / bhAvI sAtavA~ kulakara / prathama strI-ratna, bharata cakravartI kI agrasubaMbha puna [subrahman] eka deva-vimAna / mhissii| bali nAmaka indra ke soma Adi subala puM. soma-vaMza kA eka rAjA / pahale cAroM lokapAloM kI eka-eka agrmhissii| baladeva kA pUrvajanmIya nAma / bhUtAnanda Adi indroM ke kAlavAla nAmaka subAhu puM. eka rAja-kumAra / strI. rukmirAja | lokapAla kI eka-eka agr-mhissii| pratimAkI eka kanyA / vizeSa, eka vrata / rAma ke bhAI bharata kI subuddhi strI. sundara prjnyaa| paM. rAma-bhrAtA | patnI / rAjA koNika kI strii| rAjA zreNika
Page #881
--------------------------------------------------------------------------
________________ 863 kI eka strI / eka satI strI / eka sArthavAhapatnI / jambUvRkSa - vizeSa, jisase yaha dvIpa jaMbUdvIpa kahalAtA hai / saMkSipta prAkRta-hindI koSa subhaya dekho subhaga / subhA strI [zubhA] vairocana balIndra kI eka agra-mahiSI / eka vijaya kSetra / rAvaNa kI eka patnI | subhikkha dekho subhikkha / subhIsaNa puM [subhISaNa ] rAvaNa kA eka subhaTa / subhUma puM. bhAratavarSa meM utpanna AThavA~ cakravartI rAjA / bhAratavarSa kA bhAvI dUsarA kulakara / bha0 aranAtha kA prathama zrAvaka / subhUsaNa puM [subhUSaNa] vibhoSaNa kA eka putra | subhogA strI. adholoka meM rahanevAlI eka dikkumArI devI | subhoyaNa na [subhojana ] vrata vizeSa, ekAzana / sumana phUla | sara puM [ra] kAmadeva | sumai puM [sumati] pA~cavA~ jina bhagavAn / airavata kSetra meM honevAlA dasavA~ kulakara / eka jaina upAsaka | vi. zubha buddhivAlA / puM. eka naimittika vidvAn / sumaMgala puM [sumaGgala] airavata varSa meM hone vAle prathama jinadeva | sumaMgalA strI [sumaGgalA ] RSabhadeva kI eka patnI / sUryavaMzIya rAjA vijayasAgara kI patnI / sumaNa na [sumanas] puSpa / puM. deva || sumaNasa vi sundara manavAlA, sajjana / harSavAn, sukhI / puMna. eka deva- vimAna | bhadda puM [bhadra ] mahAvIra ke pAsa dIkSA lekara mukti pAnevAlA eka gRhastha / Arya saMbhUtivijaya ke eka ziSya muni / sumaNasA strI [sumanas] vallI - vizeSa / sumaNA strI [sumanas] bha0 candraprabha kI prathama ziSyA / bhUtAnanda Adi indroM ke lokapAloM subhaya- sumehA kI eka-eka agra mahiSI / rAjA zreNika kI eka patnI / eka jambU vRkSa / zakra kI padmA nAmaka indrANI kI eka raajdhaanii| mAlatI kA phUla | sumaNo dekho sumana | sumara saka [smR] yAda karanA / sumara puM [smara] kAmadeva | sumarAva saka [smAray ] yAda dilAnA / sumaruyA strI [sumarut ] bha0 mahAvIra ke pAsa dIkSita muktiprApta rAjA zreNika kI eka patnI / sumANasa vi [sumAnasa] prazasta manavAlA, sajjana / sumAli puM [ sumAlin ] eka rAja kumAra | sumiNa puMna [ svapna ] svapna svapna kA phala batAnevAlA zAstra / pADhaya vi [ " pAThaka ] svapna kA phala batAnevAlA | dekho suviNa / sumita puM [sumitra ] bha0 munisuvrata svAmI kA pitA - eka rAjA / dvitIya cakravartI kA pitA / caturtha baladeva kA pUrva janma | chaThaveM baladeva ke dharmaguru / eka vaNik / acchA mitra / bha0 zAntinAtha ko prathama bhikSA denevAlA eka gRhastha / sumittA strI [sumitrA ] lakSmaNa kI mAtA aura rAjA dazaratha kI eka patnI / 'taNaya puM [tanaya] lakSmaNa / sumitti puM [ saumitri ] sumitrA - putra lakSmaNa / sumukhI dekho sumuhI / sumuha puM [sumukha]bha0 neminAtha ke pAsa dIkSita muktiprApta eka rAja kumAra / rAkSasa vaMza kA eka laMkA pati / na chanda - vizeSa / sumuhI strI [sumukhI] chanda - vizeSa / sumeghA strI. UrdhvaM loka meM rahanevAlI eka dikkumArI devI / sumeru puM. meru parvata / sumehA dekho sumedhA /
Page #882
--------------------------------------------------------------------------
________________ summata-surasa saMkSipta prAkRta-hindI koSa summata suNa = zru kA kvkR| ghunAga vRkSa / degvara puM. uttama deva / variMda sumha puM. ba. [suhma] deza-vizeSa / puM ["varendra] indra / vaha strI [degvadhU] sura puM. deva / eka rAjA / degaNa na [degvana] | devAGganA / degvAraNa pu. airAvaNa hastI / nandana-vana / degaru [degtaru] kalpa vRkSa / degsaMgIya na [ saMgIta] nagara-vizeSa / degsari degkaraDi puM [degkaraTin / kari puM strI [degsarit] gaGgA ndii| degsihari puM [degkarin] / degkuMbhi puM [kumbhin] airAvaNa [degzikharin] meru parvata / degsuMdara puM hAthI / degkumara puM [degkumAra] bha0 vAsu [degsundara] rathacakravAla-nagara kA eka vidyApUjya kA zAsana-yakSa / kusuma na. lavaMga / dhara-nareza / 'suMdarI strI [sundarI] deva-vadhU / gaya puM [gaja] indra-hastI / giri puM. eka raajkumaarii| 'surahi strI [surabhi] meru parvata / deggiha dekho degghr| degguru puM. kAmadhenu / rola [degzaila]meru-parvata / deghatthi bRhaspati / nAstika mata kA pravartaka eka puM [hastin / airAvaNa hAthI! uha na AcArya / 'gova puM [deggopa] kITa-vizeSa, [yudha] vajA / deva puM. eka zrAvaka / indragopa / degghara na [deggaha] deva-mandira / devI strI. pazcima rucaka para rahanevAlI deva-vimAna / 'camU strI. dev-senaa| degcAva eka dizA-kumArI devI / degAri puM. rAkSasapuM[degcApa] indra-dhanuSa / degjAla na. indra vaMza kA eka laMkA-pati / degAlaya puMna [degAlaya] jAla / degNaI strI [degnadI] gaMgA nadI / svarga / [degAhirAya] [degAdhirAja] / hiva degNAha puM [nAtha] indra / 'taraMgiNi puM. [degAdhipa] / hivai puM [degAdhipati] strI [degtaraGgiNI] gaMgA nadI / 'taru dekho | vahI indra / degaru| 'tANa puM [trANa] yavananRpa, surai strI [degsurati] sukha / sultAna / degdAru na. devadAra kI lkdd'ii| saraMgaNA strI sarAGganA] deva-vadhU / degdhaMsI strI [dhvaMsinI] vidyA-vizeSa / suraMgA strI [ saraGgA] jamIna kA bhItarI degdhaNu, degdhaNuha na [degdhanuS] indra-dhanuSa / maarg| 'naI dekho degnnii| degnAha dekho degnnaah| saraMgi puMstrI [de] sahijanA kA gAcha / degpahu puM ["prabhu] indra / 'pura na. / parI surajeTTha puM [de] varuNa devatA / strI. svarga / degppia [priya] eka yakSa / | suraTTha puM. ba. [surASTra] Ajakala kA kAThiyAdegbaMdI strI [degbandI] devI / 'bhavaNa na vaadd'| [degbhavana] deva-prAsAda / degmaMti puM[degmantrin] suraNucara vi [svanucara] sukha se karane yogya / bRhaspati / maMdira na [degmandira] mandira / surata / dekho sury| deva-vimAna / muNi puM ["muni] naard-muni| surada ) degramaNa na. rAvaNa kA eka bgiicaa| rAya sarabhi puMstrI. vasanta Rtu / strI. gau| vi. puM [ rAja] indra / riu puM["ripu] daitya / sugandha-yukta / puMna.eka deva-vimAna / deggaMdha vi degloa puM [loka] svarga / degloiya vi [gandha] sugandhI / degpura na. nagara-vizeSa / [deglaukika] svargIya / degloga dekho "loa / dekho surhi| vai puM [degpati] indra / indra nAmaka eka | suraya na [surata] maithuna, strI-sambhoga / vidyAdhara-nareza / degvaNNa puMna [degvarNa]eka deva- surasa vi. sundara rasavAlA / na. tRNa-vizeSa / vimAna / vadhU dekho vahU / vannI strI[degparNI] - deglayA strI [deglanA] tulsii-ltaa|
Page #883
--------------------------------------------------------------------------
________________ 864 surasura puM. 'sura-sura' AvAja / suraha saka [surabhay ] sugandhita karanA / suraha puMna [ saurabha ] sundara gandha, suraha puM [suratha] sAketapura kA eka surahi puMstrI [surabhi ] vasaMta Rtu mAsa / zatadru vRkSa karma kA eka bheda / surabhi / saMkSipta prAkRta-hindI koSa khuzabU | rAjA / / caitra | strI gau / na nAmavi. sugandha yukta | dekho surA strI. dArU | rasa puM. samudra - vizeSa | suriMdaj[surendra ] indra / eka vidyAdhara nareza / 'datta puM. eka rAja kumAra / suripuM [surendraka] deva-vimAna- vizeSa / strI. devI / suruMgA dekho suraMgA / suruggha puM [srughna] deza - vizeSa / 'ja vi. dezavizeSa meM utpanna / surUyA strI [surUpA ] | dekho surUvA / surUva puM [surUpa] bhUta- nikAya ke dakSiNa dizA kA indra / na. sundara rUpa / vi. sundara rUpa vAlA / surUvA strI [ surUpA ] eka indrANI / surUpa tathA pratirUpa bhUtendroM kI evaM bhUtAnanda indra kI eka-eka agra mahiSI / eka dizA kumArI devI / eka kulakara - patnI / sundara rUpavAlI / suresa puM [sureza] indra | uttama deva / suresara puM [surezvara] indra | suladdha vi [sulabdha ] samyak prApta / sulasa puM. parvata - vizeSa ! sulasana [ de] kusumbha-rakta vastra ! sulasamaMjarI strI [] tulasI / sulasA sulasA strI. navaveM jinadeva kI prathama ziSyA / bha0 mahAvIra kI eka zrAvikA, AgAmI tIrthaMkara | nAga gRhapati kI strI / zakra kI agramahiSI, eka indrANI / zaMkhapura ke rAjA sundara kI patnI / sulI strI [de] ulkA 1 sulusula sulusulAya suloa dekho siloa = zloka | suloyaNa puM [ sulocana ] eka vidyAdhara nareza / } surasura - suvaNa aka [sulasulAy ] 'sula' 'sula' AvAja karanA / sulola vi. ati capala / sulla na [ zulya ] zUlA-prota mAMsa / suva aka [ svap] sonA / suva dekhosa = sva | suva (apa) dekho sua - zruta, suta / suggu [suvalgu ] eka vijaya kSetra, jisakI rAjadhAnI khaDgapurI hai / suvaccha puM [suvatsa] vyantara- devoM kA eka indra | eka vijaya kSetra, prAnta-vizeSa, jisako rAjadhAnI kuMDalA nagarI hai / suvacchA strI [ suvatsA] adholoka meM rahanevAlI eka dizA- kumArI devI / saumanasa parvata para rahanevAlI eka devI / suvajja puM [suvajra ] eka vidyAdhara-vaMzIya rAjA / puMna. eka deva - vimAna | suvaNa na [ svapana ] zayana / suvaNa puM [suparNa] garur3a pakSI / bhavanapati devoM kI eka jAti / sUrya / " kumAra puM. bhavanapati devoM kI eka jAti / suvaNa puM [] arjuna vRkSa / suvaNa na [suvarNa] sonA / puM. bhavanapati devoM kI eka jAti | solaha karma-mASaka kA eka bA~Ta | sundara varNa / vi. sundara varNavAlA / 'Ara, 'kAra puM. sonI / 'kuMbha puM [deg kumbha ] prathama baladeva ke dharma-guru / kusuma na. suvarNa-yUthikA latA kA phUla / 'kUlA strI. nadI- vizeSa / 'guliyA strI ['gulikA ] eka dAsI / silA strI [zilA] eka mahauSadhi nagara puM [kara ] sone kI khAna / puM[kAra] sonii| dekho suvanna = suvarNa /
Page #884
--------------------------------------------------------------------------
________________ suva~ra / suvaNNavidu-susaMpariggahiya saMkSipta prAkRta-hindI koSa suvaNNaviMdu puM [de] vissnnu| suvisAya puMna [suvisAta] eka deva-vimAna / suvaNNia vi [sauvaNika] suvarNa-maya, sone suvihANA strI [suvidhAnA] vidyA-vizeSa / kA banA huA / suvihi puM [suvidhi] navavA~ jina bhagavAn / suvatta dekho suvvatta / puMstrI. sundara anuSThAna / na. rAmacandra tathA suvanna na [suvarNa] sonA / vi. sundara akSara lakSmaNa kA eka yAna / vAlA / degkumAra puM. bhavanapati devoM kI eka suvihia vi [savihita] sdaacaarii| jAti / kalappavAya paM [kalaprapAta suvAra pu. yadurAja kA eka pautra / paMna, eka hrada jahA~ se suvarNakUlA nadI bahatI hai / deva-vimAna / 'gAra puM [degkAra] sonI / 'jUhiyA strI suvuNNA strI [de] saMketa / [ yUthikA) latA vizeSa / 'yAra dekho suvurisa dekho supuris| gAra / savaNNa % suuvrnn|| suve a [zvas] AgAmI kala / savanna vi [sauvarNa] sone kA banA huaa| suvela puM. parvata-vizeSa / na. nagara-vizeSa / suvannAlugA strI [de] datavana karane kA pAtra suvo dekho suve| loTA Adi / suvva na [zulva] tA~bA / rajju / jala-samIpa / suvappa puM[suvapra] eka vijaya-kSetra / AcAra / yajJa kA kArya / suvara ) (apa) dekho sumara / suvbaMta saNa kA kavakR. / suvvata dekho suvby| suvahu dekho subahu / suvvatta vi [suvyakta] sphuTa / savAya puMna [suvAta] eka deva-vimAna / suvvamANa suNa kA kavakR. / suvAsa puM[savarSa] sundara vRSTi / chanda-vizeSa / | suvvaya puM suvrata] bhAratavarSa meM utpanna bIsaveM suvAsaNI dekho suvaasinnii| jinadeva, munisuvrata svAmI / airavata varSa ke suvAsava puM eka rAja-kumAra / eka bhAvI jinadeva / chaThaveM jinadeva ke suvAsiNI strI [de. suvAsinI] jisakA pati gaNadhara / tIsare baladeva ke pUrva janma ke dharma jIvita ho vaha strii| guru / AThaveM baladeva ke dharma-guru / bha0 suvAhA a [svAhA] devatA ko haviSa Adi pArzvanAtha kA mukhya zrAvaka / eka jyotiSka arpaNa kA sUcaka avyaya / mahA-graha / eka divasa kA nAma / na. eka suviajjia vi [sujita] vizeSa rUpa se | gotra / vi. sundara vrtvaalaa| degggi pu upArjita / [degAgni] eka divasa kA nAma / suvikkama puM [suvikrama] bhUtAnanda nAmaka indra suvvayA strI [suvratA]bha0 dharmanAtha kI maataa| ke hasti-sainya kA adhipati / eka jaina sAdhvI / suvigA strI [sukikA, zukI] mainaa| | suvviA strI [de] mAtA / suviNa dekho sumiNa / degnnu vi [jJa] svapna- | susa dekho suus| zAstra kA jaankaar| susaMgada vi [susaMgata] ati-sambaddha / suvidhi dekho suvihi| susaMDhiA strI de| zUlA-prota mAMsa / suviveiya vi [suvivecita] samyag vivecita / susaMtaya vi [susakta] ati sundara / suvisattha puM [de] vyabhicArI puruSa / / susaMpariggahiya thi [susaMparigRhIta] khUba
Page #885
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa susaMmia-suha acchI taraha grahaNa kiyA huA / kSetra kI eka raajdhaanii| sasaMmia vi [sasaMbhRta] acchI taraha saMskRta / susIla na [suzIla] uttama svabhAva / vi. sasaMvaa ) vi (sasaMvata] parigata, vyApta / uttama svabhAvavAlA, sadAcArI / degvaMta vi susaMvuDa , acchI taraha pahanA haa| [degvat] sdaacaarii| jitendriya / rukA huaa| | susu puM [zizu] baccA / degmAra puM. jalacara susaMhaya vi [susaMhata] atizaya saMzlie / prANI kI eka jAti, mahiSAkAra matsya. susaNNappa vi [susaMjJApya] sukha-bodhya / vizeSa / 'mAriyA strI [degmArikA] vAdyasusadda vi [suzabda] sundara AvAjavAlA / vizeSa / dekho suNsumaar| prasiddha / susujja puMna [surya] eka deva-vimAna / susamadussamA / strI [suSamaduSSagA] ava susamAra puM. jalacara jantu kI eka jAti / susamadUsamA sarpiNI-kAla kA tIsarA dekho susu-maar| aura utsarpiNI kA cauthA aaraa|| susura dekho sasura susamasasamA strI [suSa masuSamA] avasarpiNI susahaMkara puM [suzubhakara chanda kA eka bheda / kA pahalA aura utsarpiNI kA chaThavAM aaraa| | susUra na. eka deva-vimAna / susamA strI [suSamA] avasarpiNI kA dUsarA suseNa puM [suSeNa] sugrIva kA zvasura / eka aura utsarpiNI kA pacavA~ ArA / chanda mNtrii| bharata cakravartI kA mantrI / suseNA strI [suSeNA] eka bar3I nadI / vizeSa / sasoha vi sizobha] acchI zobhAvAlA / susara puna susvara) ka deva-vimAna / na. nAmakarma kA eka bhed| dekho sussara, susUra / sussa aka [zuS ] sUkhanA / susA strI [svasR] bahina / | sussamaNa puM [sazramaNa] uttama sAdhu / sussara vi [susvara] sundara aavaajvaalaa| susA dekho suNhA = snu / dekho susr| susAgara puna. eka deva- mAna / susANa na [zmazAna murdAghATa / sussarA strI [susvarA] gItarati tathA gItayaza susAya vi [susvAda] sAdiSTha / nAma ke gandharvendroM kI eka-eka agrmhissii| susAla puMna [suzAla] eka deva-vimAna / sussAra vi [susAra] sAra-yukta / susAvaga ) puM [suzrAvaka] acchA zrAvaka- sussAvaga) dekho susaavg| susAvaya , jaina gRhastha / sussAvaya) susAhaya dekho susNhy| sussIla dekho susiil| susia vi [zuSka] sUkhA huA / sussuya dekho suusua| susia vi [zoSita] sukhAyA huaa| sussuyAya aka [susukAya, sUtkAray ] su-su susittha dekho suttha = rAsthya / AvAja karanA, sUtkAra karanA / susira vi [zuSira] polA, khaalii| ena. eka | sussU strI [zvathU] sAsU / deva-vimAna / sussUsa saka [zuzrUS ] sevA karanA / susIma na. nagara-vizeSa / sussUmaa vi [zuzruSaka] sevA karanevAlA / susImA strI. bha0 padmaprabha kI mAtA / kRSNa suha dekho soha = zubh / / vAsudeva kI eka ptnii| vatsa nAmaka vijaya- | suha saka [sukhay] sukhI karanA /
Page #886
--------------------------------------------------------------------------
________________ suha- suhirImaNa dekho subha / 'api [6] maMgalakArI | | [mika] puNyazAlI / kAma vi. maGgala kI cAhavAlA / gara vi [deg kara ] maGgala-janaka / degNAmA strI ['nAmA ] pakSa ko pA~cavIM, dasavIM tathA panarahavIM rAtri | thivi [n]i zubhecchaka / zubha arthavAlA | 'da dekho "a / saMkSipta prAkRta-hindI koSa guha na [sukha ] Ananda, caMna / ArAma, zAnti / nirvANa / vijitendriya / sukhaprada / anukUla | sukhI / 'avi [da] sukhadAyaka | 'ittaavi ['vat ] sukhI / 'kara vi. sukhajanaka / "kAmivi [kAmin ] / tthivi [thin | sukhAbhilASI / 'da vi., 'dAya vi. sukha- dAtA / " phaMsa vi [spharza ] komala / 'vara dekho kara | saMjJA strI ['sandhyA ] sukha-janaka sAyaMkAla | vaha vi. sukhajanaka / puMna. eka parvata zikhara / [sana] Asana vizeSa, pAlakI / [kA] sukha se baiThanA / saNa na siyA suhautthi strI [de) dutI / suhaMkara vi [sukhakara ] sukha-kAraka / suhakara vi [ zubhakara | zubhakAraka / puM. eka afra kA nAma / suhaMbhara vi [sukhambhara | sukhI / suhaga dekhA subhaga / supuM [subhaTa] yoddhA / vi suhatya [suhasta] acchA hAthavAlA, hAtha se zIghra zIghra kAma karanevAlA / dAtA / suhatthi puM ( hastin ] gandha-hastI eka jaina 1 ma suhadda na [sauhArda ] sneha / mitratA / sumana [sUkSma] phUla | dekho saha, suhuma = sUkSma / suhamma puM [sudharman ] bha0 mahAvIra kA paTTadhara ziSya / bArahaveM jinadeva kA prathama ziSya / eka yakSa / sAmi puM ['svAmin ] bha0 867 mahAvIra kA paTTadhara ziSya / dekho sudhamma / suhammadeg dekho suhammA / vai puM [pati ] indra | suhammamANa vi [suhanyamAna ] jo acchI taraha mArA jAtA ho vaha / suhammA strI [sudharmA] indroM kI deva sabhA | sahaya dekho suha-a = sukha-da, zubha-da / suha dekho subhaga / suhara vi [subhara] sukha se bharane - yogya / suraa dekho suharAya / suharA strI [ de. sugRhA] pakSi-vizeSa, sugharI / suharAya puM [de / vezyA kA ghara / gauraiyA pakSI / suhallI strI [de] sukha, Ananda / suhava dekho subhava | suhA aka [su + bhA] acchA laganA / suhA dekho chuhA = sudhA | 'kammata na [ 'karmAnta ] cUpa kA kArakhAnA / 'hAra puM. deva | suhA suhAa suhAva suhAva dekho sahAva = svabhAva | [kha] sukha pAnA / saka. sukhI karanA / suhAvaNa vi [ sukhAyana] sukha janaka | vi [sunAyaka] / suhAvaya suhAsiya vi[subhASita ] samyag ukta / na. suhi suhia } sundara vacana, sUkta / suhi vi[sukhin ] sukha-yukta / puM [suhRd] mitra / suhi vi [suhita ] tRpta / sundara hitavAlA / suhira dekho susira / hiraNA suhiraNiyA vRkSa - vizeSa | suhirImaNa vi [ suhrImanas ] atyanta strI [suhiraNyA, piyakA ] vanaspati- vizeSa, puSpa-pradhAna
Page #887
--------------------------------------------------------------------------
________________ 868 saMkSipta prAkRta-hindI koSa suhilliyA-sUmAle ljjaalu| / [gRha] prasUtigRha / suhilliyA dekho suhelli / sUi strI [saci] dekho sii| suhI vi [sudhI] pNddit| sUia vi [sUcita] jisakI sUcanA kI gaI ho suhuma vi [sUkSma] bArIka / tIkSNa / puM. bhArata vaha / ukta / vyaJjanAdi-yukta / varSa ke eka bhAvI kulakara / ekendriya jIva- sUia vi [sUta] prasUta, byAyI ho vaha / vizeSa / na. karma-vizeSa / degsaMparAga, sUia puM[sUcika] darajI / degsaMparAya puna. cAritra-vizeSa / dazauM guNa- sUia puM [de] caNDAla / sthAnaka / dekho saNha, sahama = sUkSma / sUiya na [supta] nidraa| suhelli strI [de. sukhakeli] sukha, Ananda / sUiya vi [de sUpya, sUpika] bhIjA huA suhesi vi [sukhaiSin ] sukhAbhilASI / (khaady)| sU a. nindA sUcaka avyaya / sUiyA strI [sUtikA] prasUti-karma krnevaalii| sUa saka [sUcaya ] sUcanA krnaa| jAnanA / sUI strI [sUcI] kapar3A sIne kI salAI, lakSa krnaa| sUI / parimANa-vizeSa, eka aMgula lambI eka sUa puM [sUda] rasoiyA / pradezavAlI shrennii| do tastoM ko jor3ane ke sUa puM[sUta] sArathi / vi. prasUta / deggaDa puna kAma meM AtI eka taraha kI patalI kola / [degkRta] dUsarA jaina aMga-grantha / / "phalaya na [degphalaka] takhte kA vaha hissA, sUa puM [zUka] dhAnya kA tIkSNa agra bhAga / jahA~ sUcI kolaka lagAyA gayA ho / degmuha puM sUa vi [zUna] phUlA huA, sUjanavAlA / [degmukha pakSi-vizeSa / dvIndriya jantu kI eka sUa puM [sUpa] dAla / 'gAra, "yAra, para puM jAti / na. jahA~ sUcI-kIlaka takhte kA cheda [degkAra] rasoiyA / AriNI strI kara bhItara ghusatA hai usake samIpa kI jagaha / [kAriNI] rasoI banAnevAlI strii| sUI strI [de] mNjrii| sUa dekho sutta = sUtra / deggaDa puMna [degkRta] sUI dekho sUi = sUti / dUsarA jaina aMga-grantha / sUDa saka [bhaJja, sUd] bhAMganA, tor3anA, sUaa / vi [sUcaka] sUcanA karanevAlA / vinAza krnaa| sUaga , puM. pizuna, khala, durjana / jAsUsa / sUNa vi [zUna] sUjA huA, sUjana se phUlA sUaga / na [sUtaka] janana aura maraNa kI huaa| sUaya / ashuddhi| sUNa' / strI [sUnA] vadha-sthAna / 'vai puM sUara puM zUkara] varAha / degvalla puM. anantakAya vanaspati-vizeSa / sUNA , [degpati] kasAI / sUaria vi [de] yantra-pIr3ita / sUNiya vi [zanika] sUjana kA rogavAlA / na. sUariyA / strI [de] yantra-pIr3anA / sUjana / sUarI / sUNu [sUnu] putra / sUala na [de] kizAru, dhAnya kA tIkSNa agra- sUtaka dekho sUaya = sUtaka / bhaag| sUpa dekho sUa = sUpa / sUA strI [sUcA] sUcanA / degkara vi. sUcaka / sUbhaga dekho subhg| sUA , strI [sUti] prasava, janma / degkamma sUbhaga dekho sobhagga / sUi / na [degkarman] prasava-kriyA / deghara na sUmAla dekho suumAla /
Page #888
--------------------------------------------------------------------------
________________ sUra-sUli __ saMkSipta prAkRta-hindI koSa sUra saka [bhaJja ] tor3anA, bhaaNgnaa| grh| degbhi puMna. vitta puMna [varta] eka sUra vi [zUra] praakrmii| puM. eka raajaa| eka deva-vimAna / dekho sunna / puna. eka deva-vimAna / degseNa puM [degsena] eka | sUraMga puM [de] dIpaka / bhAratIya deza, jisakI prAcIna rAjadhAnI | sUraMgaya puM [surAGgaja] eka rAjA / mathurA thI / airavata varSa ke eka bhAvI jina- | sUraNa puMde] kanda-vizeSa, surana / deva / eka jainAcArya / bha0 AdinAtha kA eka | sUraddhaya puM [de] divasa / putra / sUralli puMstrI [de] mdhyaahn| mazaka ke samAna eka koTa / grAmaNI nAmaka tRNa-vizeSa / sUra puM [sUrya] sUrya / satarahaveM jina-deva kA sUri puM. aacaary| pitA / ikSvAku-vaMza kA eka rAjA / eka laMkApati / eka dvIpa / eka rAjA / chanda kA sUria dekho sujj| kaMta puM [kAnta] eka bheda / puna. eka deva-vimAna / degaMta, pradezi-nAmaka rAjA kA putra / degkaMtA strI 'kaMta puM [degkAnta] maNi-vizeSa / puna. eka | ["kAntA] pradezI rAjA kI ptnii| degpAga deva-vimAna / "kUDa puna [degkUTa] eka deva puMstrI [degpAka] sUrya ke tApa se honevAlI vimAna-deva-bhavana / "jjhaya puna [degdhvaja] rasoI / deglessA strI [deglezyA] sUrya kI eka deva-vimAna / degdIva puM [degdvIpa] dvIpa prabhA / degbhi puM. prathama devaloka kA eka deva / vizeSa / deva puM. AgAmI utsapiNI ke puna. eka deva-vimAna / na. sUryAbha deva kA bhAratavarSa ke dUsare jinadeva / degpannatti strI siMhAsana / degvitta puM [varta] / gavaraNa puM. [prajJapti]eka jaina upAGga grantha / parivesa meru parvata / puM [pariveSa] megha Adi se hotA sUrya kA sUrila puM [de] zvazura pakSa / valayAkAra maNDala / degpavvaya puM ['parvata] sUrisa dekho suuris| parvata-vizeSa / degpAyA strI ["pAkA] sUrya ke sUruttaravaDisaga puna [sUrottarAvataMsaka] eka kiraNa se honevAlI rsoii| degppabha puna / deva-vimAna / [prabha] eka deva-vimAna / degppabhA, "pahA sUrulli dekho sUralli / strI [degprabhA] sUrya kI eka agra-mahiSI / sUroda puM. eka samudra / gyArahaveM aura AThaveM jinadeva kI dIkSA- sUrodaya na. nagara-vizeSa / shivikaa| malliyA strI [ mallikA] | sUrovarAga puM [sUroparAga] sUrya-grahaNa / / vanaspati-vizeSa / degmAliyA strI[degmAlikA] sUla puna [zUla] lohe kA sutIkSNa kA~TA / aabhrnn-vishess| deglesa puna [deglezya ] | trizUla / roga-vizeSa / babUla Adi kA tIkSNa eka dev-vimaan| degvakkaya na [degvakraNa] kA~TA / puM. ba. deza-vizeSa / "pANi puM. yakSaAbhUSaNa-vizeSa / degvara paM. eka dvIpa / eka vizeSa / degdhara puM. ziva / samudra / degvarobhAsa puM[degvarAvabhAsa] dvIpa- sUlaccha na [de] palvala, choTA tAlAba / vizeSa / samudra-vizeSa / 'vallI strI. latA- sUlatthArI strI [de] caNDI, pArvatI / vizeSa / degvega puM. eka rAja-kumAra / degsiMga sUlA strI [zUlA] sutIkSNa loha-kaMTaka / degiya puna [zRGga] / degsiTTha puMna [sRSTa] eka-eka vi [degcita, "tiga] zUlI para car3hAyA huaa| deva-vimAna / "sirI strI [zrI] sAtaveM | sUlA strI [de] vezyA, vaaraaNgnaa|| cakravartI kI strii| sua puM [degsuta] zanaizcara- sUli vi [zUlin] zUla-rogavAlA / puM. ziva /
Page #889
--------------------------------------------------------------------------
________________ 870 saMkSipta prAkRta-hindI koSa suliyA-seu sUliyA strI [zUlika] zUlI ( vadhya ke | jaina, eka saMpradAya / lie ) / sea vi [eSyat] AgAmI, bhaviSya / degAla puM sUva puM [sUpa] dAla / degAra, degAra puM | kAra | [degkAla] bhaviSyakAla / rasoiyA / seaMkara puM[zreyaskara] jyotiSka graha-vizeSa / sUsa aka [zuS ] sUkhanA seaMkAra puM [zreyaskAra] zreyaHkaraNa, 'zreyas' sUsara vi [susvara] sundaH AvAjavAra / na. kA uccAraNa / nAmakarma kA eka bheda / 'parivAdirNa strI seaMbara puM [zvetAmbara] eka jaina saMpradAya / ['parivAdinI] eka ta ha kI vINA na. sapheda vastra / ssAsa vi [socchvAsa] vaM zvAsavA / / seaMsa {zreyAMsa] eka rAja-kumAra / caturtha sUsiya vi [zoSita] suru yA huaa| vAsudeva tathA baladeva ke pUrva janma ke dharmasUsua vi [suzruta] accha taraha sunA huaa| guru / dekho sejjNs| macchI taraha jJAta / puM. dyaka grantha-vizeSa / seaMsa dekho sea = zreyas / sUhaa / dekho subhg| seaNa na [secana] seka, sIcanA / vaha pu sahava / ["patha] nIka / se a [de] ina arthoM ka sUcaka aAya ---- seaNaga , puM [secanaka] rAjA zreNika kA vAkya kA upanyAsa / prana / prastuta vastu | seaNaya ) eka hAthI / vi. sIMcanevAlA / kA parAmarza / anantaratA / dekho secnny| se / aka [zI] sonaH / seaviya vi [sevanIya] sevA-yAgya / sea / seaviyA strI [zvetavikA] kekayA deza ko se dekho sea = zveta / vaDa puM [ 'paTa ] prAcIna raajdhaanii| zvetAmbara jain| seA strI [zvetatA saphedapana / sea saka [sic] soMcanA seA dekho sevaa| sea puM de] gaNapati / seAla dekho sevAla = zaivAla / seAla dekho seala = eSyat kAla / sea ' [seya] kardama, kA~da , pNk| eka adhama manuSya-jAti / seAla puM [de] gA~va kA mukhiyA / sAMnidhya sea puM [sveda] psiinaa| karanevAlA yakSa Adi / kRSaka / sea seka] secana, soMcanA / seAlI strI [de] dUrvA, dUba, dUbha / sea na [zreyas] zubha / / ma / mukti / vi. | seAlua puM [de] manautI kI siddhi ke lie ati prazasta / puM. ahorAH kA dUsarA gahUrta / utsRSTa baila / sea vi [saija] sakampa, kA pa-yukta / | seia na [svedita] pasInA / sea vi [zveta] sapheda / / kubhaMDa-nikAya ke | seiA ) strI [setikA] pariNAma-vizeSa. dakSiNa dizA kA indra / kra kI naTa senA kA | seigA / do prasRti kI eka nApa / adhipati / bha0 mahAvIra ke pAsa dAkSita seu puna setu] pul| kiyArI, thAMvalA / AmalakalpA nagarI kA raajaa| degkaMTha paM| kiyArI ke pAnI sIMcane-yogya kheta / mArga / [degkaNTha] bhUtAnanda indra ke mahiSa-sainya kA baMdha puM [degbandha] pula baaNdhnaa| vaha puM adhipati / degpaDa, degvaDa : [paTa] zvetAmbara | [ patha] pulavAlA mArga / :
Page #890
--------------------------------------------------------------------------
________________ 871 se u-semuhI saMkSipta prAkRta-hindI koSa seu vi [sekta secaka / / roDhI strI [zreNI] paMkti / raashi| asaMkhya seuya vi (sevaka] sevaa-krtaa| yojana-koTAkoTI / dekho seNi / seMdUra dekho siMdUra / kSi-vizeSa / vidyAdhara-vaMza seMdhava dekho siMdhava / kA eka raaj| sebha dekho siNbh| seNa dekho se / meMvADaya [de] cuTakI kI AvAja / reNA strI [se tA] bha0 saMbhavanAtha kI mAtA / secaNaya na [secanaka] siMcana, chir3akAva / lazkara : jai: sAdhvI, maharSi sthUlabhadra kI dekho seaNaya / bahina / 3 mAthI, 3 ratha, 9 ghor3e aura secANa (apa) puM zyena] chanda-vizeSa / / 15 pyAdoM galA lazkara / degNiya, degNI, dekho seNa - zyena / degNIya puM [1] senApati / degmuha na ["mukha secca na [zaitya] zItapana / 9 hAthI 9 tha, 27 ghor3e aura 45 pyAdoM mejja dekho sejjaa| degvai puM.pati) bAlI senaa| vai pu["pati] | "hivai j vasatisvAmI gRhastha / ['dhipati] senAnAyaka / sejjabhava dekho sijjNbhv| saMNAvacca na [jApatya] senApatipana / sejjaMsa pu [zreyAMsa] gyArahaveM jinadeva / / reNi strI [zreNa] / paMkti / samUha / kumbhakAra eka rAja-putra, jisane bha0 AdinAtha ko | Adi manuSya-jAti / ikSu-rasa se prathama pAraNA karAyA thaa| mArga- | Ni puM Nika] magadha deza kA eka zIrSa mAsa kA lokottara nAma / bha* mahAvIra prakhyAta rAjA / eka jaina muni / kA pitA, rAjA siddhArtha / dekho sijjaMsa, reNiA strI meNikA eka jaina munizAkhA / seaMsa - zreyAMsa / seNiA vI [senikA] chanda kA eka sejjaMsa dekho seaMsa = zreyAMsa / / seNikA |d| sejjA strI [zayyA] sej| ghara vasati / reNiga dekho rennia| upAzraya / yara puM [tara] gRha-svAmI, reNiga puM [sai ika lazkarI sipAhI ! upAzraya kA mAlika, sAdhu ko rahane ke lie se NI strI [zreNI] / dekho seNi / sthAna denevAlA gRhastha / degvAla puM [degpAla] se Na dekho si = sainya / seta dekho sira = sikta / zayyA kA kAma karanevAlA caakr| dekho setta (apa) deha sea = zveta / sijjaa| setuMja puM [zaH jaya] eka prasiddha parvata / mejjAria na [de] andolana, hiMDole meM seda dekho sea - sveda / jhuulnaa| sedha dekho seha - seh| seTThi puM [de.zreSThin] gA~va kA mukhiyA, seTha, senna dekho siha = sainya / mahAjana / seppha / dekho semh| seDiya na [de] tRNa-vizeSa / seka seDiyA strI [de.seTikA] sapheda miTTI, khdd'ii| | sepha puMna [zepha puruSa-cihna, liMga / seDhi strI [zreNi] dekho seDhI = shrennii| se bhAliA stra [zephAlikA] latA-vizeSa / seDhiyA / dekho seddiyaa| se musI / stra [zemuSI] medhA, buddhi / | se muhI / seDhI /
Page #891
--------------------------------------------------------------------------
________________ 872 saMkSipta prAkRta-hindI koSa semha-sesa semha puMstrI [zleSman] kph| sAmyAvasthA, yogI kI sarvotkRSTa avasthA / sera vi [svaira] svacchandI, svatantra / selodAi puM [zailodAyin] eka janetara sera vi [smera] vikasvara / dharmAvalambI gRhastha / sera pude] sera, parimANa-vizeSa / sella dekho sela = zaila / seraMdhI strI [sairandhrI] anya ke ghara meM rahakara | sella puMde] mRga-zizu / bANa / kunta, barcha / zilpakArya karanevAlI svatantra strI / sella puM [zailya] eka rAjA / serAha puM [de] azva kI eka uttama jAti / sellaga puM [zailyaka] bhujaparisarpa kI eka seribha puM [de] dhurya vRSabha / jAti, jantu-vizeSa / seribha dekho serih| selli strI [de] rajju, rassI / | seva saka [sev] ArAdhana krnaa| Azraya seriya puMstrI [de] vAdya-vizeSa / seriyaya pu[de] gulma-vizeSa / karanA / upabhoga krnaa| seriha puMstrI [sairibha] mahiSa / strI. hii| sevaga dekho sevy| serI strI [de] lambI AkRti / bhadra AkRti / sevaDa dekho degse = zveta / sevaNa na [sevana] silAI karanA / sevA / rathyA / yantra-nirmita nrtkii| serIsa puna [serIzaeka gA~va / sevaya vi [sevaka] sevA-kartA / puM. naukara / sevala na [zaivala] nadiyoM meM lagatI ghAsa / sela pu [zaila] parvata / pASANa / na. pattharoM sevA strI. bhajana, paryupAsanA, bhakti / upabhoga / kA samUha / degkAra pu. patthara ghar3anevAlA ___ Azraya / ArAdhana / zilpI / deggiha na [gRha] parvata meM banA sevADa / na [zaivAla] sevAla ghAsa-vizeSa / ghara / jAyA strI. pArvatI / tthaMbha sevAla / puM. eka tApasa, jisako gautama puM[ degstambha ] pASANa kA khambhA / pAla, svAmI ne pratibodha kiyA thA / dAi puM pvAla puM. dharaNa tathA bhUtAnanda indroM kA [dAyin] bha0 mahAvIra ke samaya kA eka eka-eka lokapAla / eka jainetara dhrmaavlmbii| ajaina / degsa na. vajra / degsihara na [ degzikhara ] sevAla puM [de] paGka, kAdA / parvata kA zikhara / degsuA strI [ degsutA ] paarvtii| sevAli puM [zaivAlin] eka tApasa, jisako selaga ) puM [zailaka] eka rAjarSi / eka gautama svAmI ne pratibodha kiyA thaa| selaya ) yakSa / degpura na. eka nagara / sevAliya vi [zaivAlika, ta] sevAlavAlA / selayaya na [zailakaja] eka gotra / sevitta vi [sevita] sevA-kartA / selA strI [zailA] tIsarI nrk-pRthivii| sevvA dekho sevaa| selAicca puM [zailAditya) valabhIpura kA eka | sesa puM [zeSa] zeSa-nAga / chanda kA eka bheda / prasiddha rAjA / vi. avaziSTa / maI, degvaI strI [degvatI] sela puM [zailu] zleSma-nAzaka vRkSa-vizeSa / sAtaveM vasudeva kI maataa| dakSiNa rucaka para selUsa puM[de] kitava, juaadd'ii| rahanevAlI eka dikkumArI devii| ghallIseleya vi [zaileya] parvata meM utpanna, parvatIya / vizeSa / bha0 mahAvIra kI dauhitrii| degva na selesa puM [zaileza] meru parvata / [degvat] anumAna kA eka bheda / degArAa puM selesI strI [zailezI] meru kI taraha nizcala | [rAja] chanda-vizeSa /
Page #892
--------------------------------------------------------------------------
________________ sesava-sogaMdhia - saMkSipta prAkRta-hindI koSa sesava na [zaizava] bAlyAvasthA / soa na [zrotra] kAna / maya vi [degmaya] sesA strI [zeSA] nirmAlya / zrotrendriya-janya / sesia vi [zeSita] bAkI bacAyA huaa| soa puMna [srotas) pravAha / chidra / veg| alpa kiyA huA, khatama kiyA huaa| soaNa na [svapana] zayana / sesia vi [zleSita] saMbaddha kiyA huA, | soaNa na [zocana] zoka / zuddhi, prakSAlana / cipakAyA huaa| soamalla na saukumArya] sukumAratA / seha aka [naz] palAyana karanA, bhAganA / / loara puM [sodara] sagA bhAI / seha saka [zikSaya] sikhAnA, sIkha denaa| | soaria vi [zaukarika] zUkaroM kA zikAra sajA krnaa| karanevAlA / zikArI / kasAI / seha puM [de.] bhujaparisarpa ko eka jAti, sAhI, soaria vi [sodarya] sahodara / jisake zarIra meM kAMTe hote haiM / soalla dekho soamll| seha puM [zaikSa] nava-dIkSita sAdhu / jisako soaviya strI [zauca] zuddhi, pavitratA / dIkSA dI jAnevAlI ho / ziSya / soavva kA kR.| seha sedha] siddhi / soAmaNI , strI [saudAmanI, 'minI] sehaMba vi [sedhAmla] vaha khAdya jisameM pakane soAmiNI vidyut / eka dikkumArI devI / para khaTAI kA saMskAra kiyA jAya / soia na [zocita] / dekho sociya / sehaNA strI [zikSaNA] zikSA, sajA / soiMdiya na [zrotrendriya] kAna / sehara puM [ zekhara ] zikhA / chanda-vizeSa / soiMdhia dekho sogNdhi| mastaka-sthita maalaa| sou vi [zrota sunanevAlA / seharaya puM [de] cakravAka pkssii| souNia dekho sovaNia / sehAliA dekho sebhaaliaa| soumalla dekho soamalla / sehAlI strI [zephAlI] latA-vizeSa / | soMDa dekho suMDa / 'magara puM [degmakara] magara sehAva dekho seha = zikSay / / kI eka jAti / sehi dekho siddhi| soMDA strI [zuNDA] surA / tUMDha / sehia vi [saiddhika] mukti yA niSpatti- soDia ' [zauNDika] dArU becanevAlA / sNbndhii| soMDiyA strI [zuNDikA] dArU kA pAtra / sehiU vi [de] gata / soMDIra vi [zauNDIra] zUra, vIra / garvita / so saka [su] dArU bnaanaa| pIr3A krnaa| soMDIra na [zauNDIrya] parAkrama / garva / manthana karanA / aka. snAna karanA / soMDIrima puMstrI [zauNDIriman] Upara dekho| so / aka [svap] sonA, sUtanA / soMdajja (zau) dekho suMdera / soa, sokka dekho sukka = zuSka / soa saka [zuc] zoka yA zuddhi karanA / | sokkha dekho suvakha = saukhya / dekho soca / sokkha dekho sukkha = zuSka / soa na [zauca] zuddhi, pavitratA, nirmltaa| soga dekho soa = zoka / corI kA abhAva / sogaMdha / na [saugandhya] caubIsa dinoM soa puM [zoka aphasosa, dilgiirii| / sogaMdhia ) ke upavAsa / sugandha /
Page #893
--------------------------------------------------------------------------
________________ 874 saMkSipta prAkRta-hindI koSa sogaMdhia-sobhA . sogaMdhia na [saugandhika] ratna-vizeSa / ratna- soNia na [zoNita rudhira / / prabhA naraka kA eka saugandhika-ratna-maya | soNima puMstrI [zoNiman] rkttaa| kANDa / kalAra, pAnI meM honevAlA zveta | soNI strI [zroNI] dekho soNi / kamala / puM. apane liMga ko sUMghanevAlA soNIa dekho soNia = zoNita / napuMsaka / puna. eka deva-vimAna / vi.sugandho / soNNa na [svarNa] suvrnn| sogaMdhiyA strI [saugandhikA] nagarI vizeSa / soNha dekho suNha = sUkSma / sogamalla dekho soamalla / soNhA dekho suNhA = snuSA / soggai dekho suggi| sotta na [zrotra] kAna / soggAha (?) aka [pra+ sR] pasaranA / sotta dekho soa = srotas / soca dekho soa - zun / sotti dekho sutti = zukti / sociya vi [zocita] zuddha kiyA huA, sottia puM [zrotriya, vedAbhyAsI brAhmaNa / prakSAlita / na. cintA, vicaar| sottia vi [sotrika] sUtra-nirmita, sUta kA socca dekho soca / banA huaa| sUta kA vyApArI / soccaM , suNa kA sNkR.| sottia ' [zauktika] dvIndriya jantu-vizeSa / soccA sottiamaI / strI [zuktikAvatI] kekaya socchadeg suNa kA bhavi. rUpa / sottiavaI , deza kI prAcIna rAjadhAnI / socchia dekho sotthia| sottI strI [de] ndii| sojaNNa na [saujanya] sujanatA / bhalamanasI / sotthi puMna [svasti] eka deva-vimAna / dekho satthi / sojja dekho soria = zaurya / sojji (apa) a [sa eva] vahI / sotthia puM[svastika] eka harita vanaspati / sojjha vi [zodhya] zuddhi yogya, zodhanIya / dekho satthia, sovatthia = svastika / sojjhaya [de] rajaka / dekho sujjhaya / sodAma puM saudAma] dekho sodaami| soDia dekho soNddia| sodAmaNI dekho soaamnnii| soDIra vi[zauTora]dekho soMDIra = zauNDIra / | sodAmi pu [saudAmin] camarendra ke azvasainya kA adhipati / soDora vi[zauTIrya]dekho soMDIra = zauNDIyaM / sodAmiNI dekho soaaminno| soDha vi. sahana kiyA huaa| | sodAsa [sodAsa] eka rAjA / soDhavva saha kA kR.| | sodha (zau) dekho sauha = sodha / soDhuM saha kA he / sopAra / puM. ba. [sopAra, ka] deza-vizeSa / soNa vi [zoNa] lAla, rakta vrnnvaalaa| sopAraya / na. nagara-vizeSa / soNaMda na [de. saunanda] trikASThikA, tipaaii| sobaMdhava vi [saubandhava] subandhukRta grantha / soNahia vi [zaunakika] zvAna-pAlaka / sobha aka [zubh] zobhanA, camakanA / kuttoM se zikAra karanevAlA / sobha saka [zobhay] zobhAnA / soNAra dekho sunnnnaar| sobhaga vi [zobhaka] zobhanevAlA / zobhAnesoNi strI [zroNi] kaTI, kamara / suttaga na vaalaa| [sUtraka] kaTI-sUtra, karadhanI / sobhagga dekho sohgg| soNia puM [zaunika] kasAI / sobhA dekho sohA = shobhaa|
Page #894
--------------------------------------------------------------------------
________________ soma - somAla soma puM. candra / bha0 pArzvanAtha kA pAMcavAM gaNadhara / eka prasiddha kSatriya vaMza | caturtha | baladeva aura vAsudeva kA pitA / eka vidyA dhara nara- pati, jyotiHpura kA svAmI / eka seTha / eka brAhmaNa / camarendra, balIndra, saudharmendra tathA IzAnendra ke eka-eka lokapAla / amRta / Aryasuhasti / somalatA / usakA rasa sUri kA eka ziSya / puMna. deva-vimAna vizeSa | vi. kIrtimAn / kAiya puM [ kAyika] soma lokapAla kA AjJAkArI deva / 'ggahaNa na [deg grahaNa ] candra grahaNa | 'caMda puM ['candra ] airavata kSetra meM utpanna sAtaveM jina deva | AcArya hemacandra kA dIkSA samaya kA nAma / 'jasa puM ['yazas ] eka rAjA / "NAha dekho 'nAha / 'datta puM. eka somaNasa na [ saumanasya ] sundara mana, saMtuSTa vana | mana / prazasta mana / somaNasA strI [ saumanasA ] jambU - vRkSa - vizeSa, jisase yaha dvIpa jambUdvIpa kahalAtA hai / eka rAjadhAnI / saumanasa vana kI eka vApI / pakSa kI pA~cavIM rAtri / somaNasiya vi [ saumanasthita] saMtuSTa mana brAhmaNa / eka jaina muni bhadrabAhu svAmI kA ziSya / bha0 candraprabha svAmI ko prathama bhikSAdAtA | rAjA zatAnIka kA eka purohita / "deva puM. soma lokapAla kA sAmAnika deva / bha0 padmaprabha ko prathama bhikSA dAtA / nAha puM [degnAtha] saurASTra deza ko suprasiddha mahAdevamUrti / pbha, pha puM [bha] kSatriyoM ke somavaMza kA Adi puruSa, bAhubali kA eka putra / terahavIM zatAbdI kA eka jaina AcArya aura granthakAra / camarendra ke soma - lokapAla kA utpAta-parvata / 'bhUi puM [bhUti] eka brAhmaNa / bhUiyana [bhUtika] eka kula / 'yana [ka] kautsa gotra kI zAkhA / 'va, 'vA vi [pa, pA] somarasa pInevAlA / sirI strI [ zrI] eka brAhmaNI / suMdara puM [sundara ] eka prasiddha jainAcArya tathA granthakAra / 'sUri puM. ArAdhanA - prakaraNa kA kartA eka jainAcArya | saMkSipta prAkRta-hindI koSa 875 dekhI saumma / somaia vi [ de] sone kI AdatavAlA / somaMgala puM [ saumaGgala] dvIndriyajantu kI eka jAti / somaNaMtiya vi [ svApanAntika, svApnAntika] sone ke bAda yA svapna vizeSa meM kiyA jAtA pratikramaNa | somaNasa puM [ saumanasa ] mahAvideha varSa kA eka vakSaskAra parvata | usa para rahanevAlA eka maharddhika deva pakSa kA AThavA~ dina / puMna. sanatkumAra nAmaka indra kA eka pAriyAnika vimAna | chaThavA~ graiveyaka- vimAna | saumanasaparvata kA eka zikhara / na meru parvata kA eka vAlA / prazasta manavAlA / somaNassa dekho somaNasa = saumanasya / somaNassiya dekho somaNasiya / somalla dekho soamalla | somahiMda na [de] udara / somahiDDa puM [de] paMka, kAdA / somA strI. zakra ke soma Adi cAroM lokapAloM kI eka-eka paTarAnI | sAtaveM jinadeva kI prathama ziSyA / soma lokapAla kI rAjadhAnI / somA strI [saumyA ] uttara dizA / somANa na [ zmazAna] mazAna, maraghaTa / somANasa puM [ saumAnasa ] sAtava graiveyaka soma vi[saumya ] araudra / nIroga / prazasta, vimAna zlAghya / priya darzana | manohara / zAnta somAra AkRtivAlA | zobhA-yukta, dIptimAn / somAla dekho sukumAra /
Page #895
--------------------------------------------------------------------------
________________ 876 saMkSipta prAkRta-hindI koSa somAla-sovatthi somAla na [de] mA~sa / solasiA strI [SoDazikA] rasa-mAna-vizeSa, somitti puM[saumitri] rAma-bhrAtA lakSmaNa / | solaha paloM kI eka nApa / somitti strI [sumitrA] lakSmaNa kI mAtA / | solaha dekho solasa / putta puM [putra] / 'suya puM [degsuta] | solahAvattaya puM [de] zaMkha / lkssmnn| solla saka [pac] pakAnA / somila puM. eka brAhmaNa / solla saka [kSipa] pheMkanA / sometti dekho somitti = saumitri / solla saka [ Ir, sam + Ir ] preraNA somesara puM [somezvara] saurASTra kA somanAtha __ krnaa| mahAdeva / solla na [de] mAMsa / dekho sulla = zUlya / somma vi [saumya] ramaNIya / ThaMDhA / zAnta solla vi [pakva] pakAyA huA / svabhAvavAlA / priya-darzana / jisakA adhiSThAtA solliya vi [pakka] pakAyA huaa| na. puSpasoma-devatA ho / bhAsvara / puM. budha graha / zubha vizeSa / graha / vRSa Adi sama rAzi / udumbara vRkSa / sova dekho suva = svap / dvIpa-vizeSa / soma-rasa pInevAlA brAhmaNa / sovakama / vi [sopakrama] nimitta-kAraNa dekho soma = saumya / sovakkama) se jo naSTa yA kama ho sake vaha soraTu puM [saurASTra] kaatthiyaavaadd'| vi. sortth| karma, Ayu, ApadA Adi / | sovaciya vi [sopacita] upacaya-yukta, sphIta, deza kA nivAsI / na. chanda-vizeSa / pusstt| soraTThiyA strI [saurASTrikA] eka prakAra kI sovaccala puna [sauvarcala] kAlA namaka / miTTI, phiTakirI / eka jaina muni-shaakhaa| sovaNa na [de] vAsa-gRha, zayyA-gRha, ratisorabbha soraMbha ina [saurabha] sugandha / mandira / svapna / puM. malla / sorabha / sovaNa (apa) dekho sovaNNa / soraseNI strI [zaurasenI zUrasena deza kI | | sovaNia vi [zauvanika] zvAna-pAlaka / prAcIna bhASA, prAkRta bhASA kA eka bheda / / kuttoM se zikAra karanevAlA / soraha dekho sorabha / sovaNI strI [svApanI] vidyA vizeSa / soria na [zaurya] zUratA, parAkrama / sovaNNa vi [sauvarNa] svarNa-nirmita / soria na [zaurika] kuzAvarta deza kI prAcIna sovaNNamakkhiA strI [de] eka taraha kI rAjadhAnI / eka yakSa / degdatta puM [degdatta] eka | zahada kI makkhI / macchImAra kA putra / eka raajaa| degpura na. sovaNNia / vi [sauvaNika] sone kA / eka nagara / vaDiMsaga na [degAvataMsaka eka sovaNNiga , pavvaya puM [parvata] meru udyAna / parvata / solasa tri. ba. [SoDazan] solaha / solaha | sovaNNea puMstrI [sauparNaya] garuDapakSI / saMkhyAvAlA / vi. 16 vA / degma vi [degza] | sovattha na [de] upakAra / vi. upabhogya / 16 vaaN| sAta dinoM ke upavAsa / ya na sovatthi / vi [sauvastika] mAGa galika [ka] solaha kA samUha / "viha vi [vidha] | sovatthia , vacana bolanevAlA, mAgadha / puM. solaha prakAra kaa| | jyotiSka mahAgraha-vizeSa / trIndriya jantu kI
Page #896
--------------------------------------------------------------------------
________________ sovatthia-sohaya saMkSipta prAkRta hindI koSa 877 eka jAti / karanA / saMzodhana krnaa| sovatthia puM [svastika] sAthiyA / puMna. soha dekho sauha = saudha / vidyutbha nAmaka vakSaskAra parvata yA rucaka- sohaMjaNa pu[de zobhAJjana ] sahijane kA parvata kA eka zikhara / eka deva-vimAna / | pedd'| dekho satthia, sotthia = svastika / sohaga dekho sobhg| sovaria dekho soaria = zaukarika / sohaga pu [zodhaka] dhobii| dekho sohaya = sovarI strI [zAmbarI] vidyA-vizeSa / zodhaka / sovavattia vi [sopapattika] sayuktika / sohagga na [saubhAgya] subhagatA, lokapriyatA / sovAa vi [sopAya] upAya-sAdhya / pti-priytaa| sundara bhAgya / kapparukkha sovAga puM [zvapAka] cANDAla / Doma / pu [degkalpavRkSa] tapa-vizeSa / guliyA strI sovAgI strI [zvApAkI] vidyA-vizeSa / [degguTikA] saubhAgya-janaka mantra-vizeSa se sovANa na [sopAna] sIr3hI / paidd'ii| saMskRta golii| sovAsiNI dekho suvaasinnii| sohaggaMjaNa na [saubhAgyAJjana] saubhAgyasovia vi [svApita] sulAyA huA / janaka aMjana / soviyalla puMstrI [sauvidalla] antaHpura kA | sohaggia vi [saubhAgita] bhAgya-zAlI / rakSaka / strI. 'llii| sohaNa pu [zobhana] eka prasiddha jaina-muni / sovIra puMba. [sauvIra]deza-vizeSa / na. kaaNjii| vi. zobhA-yukta, sundara / degvara na. vaitADhya kI uttara zreNi kA eka vidyAdhara-nagara / sauvIra deza meM hotA suramA / madya-vizeSa / sovIrA strI [sauvIrA] madhyama grAma kI eka sohaNa na [zodhana) zuddhi / vi. zuddhi-janaka / sohaNI strI [de] jhAr3a / muurcchnaa| sovva vi [de] patita-danta / sohada na [sauhRda] mitratA / bandhutA / sosa saka [zauSaya] sukhAnA, zoSaNa krnaa| sohamma dekho sudhamma, suhamma = sudharman / sosa dekho suss| sohamma pu [saudharma] prathama devaloka / kappa sosa pu [zoSa] zoSaNa / dAha-roga / pu[degkalpa] vahI arth| degvai pu [pati] sosaNa [de] pavana, vAyu / prathama devaloka kA svAmI, zakrandra / sosaNa na [zoSaNa] sukhAnA / kAmadeva kA vaDiMsaya puna [degAvataMsaka] eka deva-vimAna / eka bANa / vi. zoSaNa-kartA, sukhAnevAlA / degsAmi pu [degsvAmin] prathama devaloka kA sosaNI strI [de] kttii|| sosavia vi [zoSita] sukhAyA huaa| sohammadeg dekho suhmmaa| sosAva dekho sosa = zoSaya / sohammaNa dekho sohaNa = zodhana / sosAsa vi [socchvAsa] Urva shvaas-yukt| sohammida pu [saudharmendra] zakra, prathama devasosia vi [socchita] UMcA kiyA huA / loka kA svAmI / sosilla vi [zophavat] sUjana rogvaalaa| sohammiya vi [saurmika]saudharma-devaloka kA / soha aka [zubh] zobhanA, camakanA / sohaya vi [zodhaka] zuddhi-kartA / dekho soha saka [zobhaya] zobhA-yukta krnaa| sohaga = shodhk| soha saka [zodhaya] zuddhi krnaa| khoja / sohaya dekho sohaga = zobhaka /
Page #897
--------------------------------------------------------------------------
________________ 878 sohala vi [ zobhAvat ] zobhA-yukta / sohA strI [zobhA ] dIpti | chanda - vizeSa | sohAva saka [zodhay ] saphA karAnA / sohi strI [ zuddhi zodha ] nirmalatA / Alo canA, prAyazcitta / saMkSipta prAkRta-hindI koSa sohi vi [ zodhin ] zuddhi-karttA / sohi vi [zobhin] zobhanevAlA / sohi puMstrI [] bhUtakAla | bhaviSyakAla | sohia na [ de] piSTa, ATA / ha puM. kaMTha sthAnIya vyaJjana varNa- vizeSa / a ina arthoM kA sUcaka avyaya - sambodhana | niyoga / kSepa, nindA | nigraha | prasiddhi / padapUrti ha dekho hA = a / istrI [hRti] vadha, mAraNa / haM a. [ham ] ina arthoM kA sUcaka avyaya - krodha / asammati / haMjaya puM [de] zarIra-sparza-pUrvaka kiyA jAtA zapatha - saugaMdha / haMje a. ina arthoM kA sUcaka avyaya - - dAsI kA AhvAna | sakhI kA AmantraNa / haMDa dekha khaMDa | 'haMDaNa dekho bhaMDaNa | haMta dekho haMtA / haMtA haNa kA saMkR. 1 haMtA a [ hanta ] ina arthoM kA sUcaka avyaya - abhyupagama, svIkAra / komala AmantraNa / vAkya kA Arambha / pratyavavAraNa | saMpreSaNa / kheda / nirdeza / harSa / anukampA / satya | tu vi [ha] mAranevAlA / haMdi a. ina arthoM kA sUcaka avyaya - viSAda | vikalpa | pazcAttApa / nizcaya / satya / 'grahaNa karo' | AmantraNa, sambodhana / upadarzana / ! | sohida dekho sohada | sohilla vi [zobhAvat ] zobhA-yukta / sauMaria na [saundarya ] sundaratA / sauaria dekho soaria = saundarya | sauha dekho sauha = saudha | 'ssa dekho sa = sva | "ssAsa dekho sAsa = zvAsa | "ssirI dekho sirI = zrI | "ssea dekho sea = sveda | ha sohala-hakka haMbho dekho ho / haMsa dekho hassa = hrasva | meru haMsa puM. pakSi-vizeSa / dhovI / saMnyAsi - vizeSa | sUrya / maNi-vizeSa / chanda kA eka bheda / nirlobhI rAjA / viSNu / paramezvara 1 matsara / mantra - vizeSa | zarIra sthita vAyu kI ceSTA vizeSa / parvata / ziva | azva kI eka jAti / zreSTha / aguA / vizuddha | mantra-varNa- vizeSa | pataMga, caturindriya jantu - vizeSa / 'gabbha puM [] ratna kI eka jAti / 'talI strI. bichaune kI gaddI / ddIva puM [dvIpa ] dvIpa - vizeSa / 'lakkhaNa vi [lakSaNa] sapheda / vizada, nirmala / haMsaya puMna [haMsaka ] nUpura / haMsala puM [de] AbhUSaNa - vizeSa / haMsI strI. chanda kA eka bheda / haMsulaya puM [haMsa ] azva kI eka uttama jAti / ho a. ina arthoM kA sUcaka avyaya - saMbodhana, AmantraNa | tiraskAra / darpa / daMbha, kapaTa / prazna / hakuva na. phala- vizeSa / hakka saka [ni + Sidh ] niSedha karanA, nivAraNa karanA | hakka saka [de] hA~kanA - pukAranA, AhvAna
Page #898
--------------------------------------------------------------------------
________________ hakkAra-hattha saMkSipta prAkRta-hindo koSa 879 karanA / preraNA karanA / khdedd'naa| haNa vi [de] dUra / hakkAra saka [A +kAraya ] pukAranA, haNa dekho haNaNa / AhvAna krnaa| "haNa dekho dhaNa = dhana / hakkAra saka [de] U~ce phailAnA / haNaNa na [hanana] mAraNa, vadha / vinAza / vi. hakkAra puM [hAkAra] yugalikoM ke samaya kI eka vadha-kartA / strI. degnnii| daNDanIti / hA~kane kI AvAja / haNida dekho hinnid| hakkia vi [A] hA~kA huA-khader3A huaa| haNihaNi ) a [ ahanyahani ] pratidina / AhUta / prerita / unnata / hakkoddha vi [de] abhilaSita / haNihaNi / srvthaa| hakkhutta vi [de] utpATita, utkSipta / haNu vi [de] sAvazeSa / hakkhuva saka [ ut + kSip ] U~cA karanA / haNu puMstrI [hanu] cibuka / dega, degma, maMta, yaMta pu[degmat] hanumAna, rAmacandrajI kA pheMkanA / ukhaadd'naa| haccA stro [hatyA] vadha, ghAta / eka prakhyAta anucara, pavana tathA aJjanAsundarI haTTa puM. bAjAra / dUkAna / deggAI, deggAvI strI kA putra / ruha, rUha na. nagara-vizeSa / degva, degvaMta dekho bh| ["gavI] kulttaa| haNuyA strI [hanukA] ThuDDI, daaddh'ii| daMSTrAhaTTigA / strI [haTTikA] choTI dUkAna / vizeSa / haTI / hada vi [hRSTa] harSa-yukta / vismita / nIroga / haNU strI [hanU] dekho haNu / zaktizAlI / javAna, dRr3ha / haNNu haNa- han kA kavakR. / hatta dekho haya - hata / haTTa dekho bhaTTa / hattari dekho sttri| haTamahaTTa vi [de] nIroga / dakSa / svastha yuvA / | hattu vi [hartR] haraNa-kartA / haDa vi [de. hata] jisakA haraNa kiyA ho / hattUNa haNa = han kA saMkR. / haDaka / (mA) dekho hiaya = hRdaya / hattha vi [de] zIghra / krivi. jldii| haDakka ) hattha puMna [hasta] hAtha / pu. nakSatra-vizeSa / haDappa / pu[de] tAmbUla Adi kA pAtra / caubIsa aMgula kA eka parimANa / hAthI kI haDappha ) AbharaNa kA karaNDaka / sUDha / eka jaina muni / degkappa na [degkalpa] haDahaDa [de] prema / tApa / nagara-vizeSa / 'kamma na [degkarman] hastahaDahaDa puM. 'haDa-haDa' AvAja / kriyA, duzceSTA-vizeSa / 'tADa, degtAla pu. haDAhaDa vi [de] atyartha, atyanta / hAtha se tAr3ana / degpahelia strIna [ 'prahe. haDi pu [haDi] kATha kI bedd'ii| lika] zIrSaprakampita kA caurAsI lAkha guNA / haDDa na [de] asthi / 'ppAhuDa na [prAbhRta] hAtha se diyA huA haDha pu [haTha] blaatkaar| jala meM honevAlI | upahAra / degmAlaya na [degmAlaka] AbharaNa vanaspati-vizeSa, kumbhI, jalakumbhI, kaaii| vizeSa / lahuttaNa na [deglaghutva] hasta-lAghava / haNa saka hin] vadha krnaa| aka. jAnA, / corI / degsIsa na [zIrSa] nagara-vizeSa / gati karanA / bharaNa na [degAbharaNa] hAtha kA ghnaa| haNa saka [zru] sunnaa| | degAyAla pu [tADa] dekho degtADa / laMba
Page #899
--------------------------------------------------------------------------
________________ 880 saMkSipta prAkRta-hindI koSa hatthaMkara-hammi pu [degAlamba mdd| mahAvata / degvAla dekho degpAla / degvijaya na. hatthaMkara pu [hastaGkara] vanaspati-vizeSa / vaitADhya kI uttara zreNi kA eka vidyAdharahatthaMdu / puna [hastAnduka] hAtha bA~dhane / nagara / degsIsa na [degzIrSa] eka nagara, rAjA hatthaMduya ) kA kATha Adi kA bandhana- damadanta kI raajdhaanii| 'suMDiyA dekho vizeSa / degsoNddigaa| degsoMDa pu [degzauNDa] trIndriya hatthacchuhaNI strI [de] navor3hA / jantu-vizeSa / degsoMDigA strI [degzuNDikA hatthaDa (apa) dekho htth| aasn-vishess| hatthaya na [hastaka] kalApa-samUha / hatthiacakkhu na [de] vakra avalokana / hatthala pu [de] krIr3A ke lie hAtha meM lI huI hatthiccaga vi [hastIya,hastya] hAtha kA / cIja / vi caJcala hAthavAlA / hatthiNaura / na [hastinApura nagara-vizeSa / hatthala vi [hastala] kharAba haathvaalaa| puM. hatthiNAura , cora / hatthiNI dekho htthi| hatthalija dekho hatthilija / / hatthimalla puM [de] indra-hastI, airAvaNa hAthI / hatthalla vi [de] krIr3A se hAtha meM liyA huaa| hathiyAra nahathiyAra / hatthallia vi [de] hAtha se haTAyA huaa| hatthilijja na [hastilIya] eka jaina-munihatthallI strI [de] hasta-bRsI, hAtha meM sthita kula / Asana-vizeSa / hatthivaya pu [de] graha-bheda / hatthAra na [de] mdd| hatthiharilla [de] veSa / hatthAroha pu [hastyAroha] hastipaka / hatthAvAra na [de] mdd| hatthuttarA strI [hastottarA] uttarAphAlgunI nakSatra / hatthAhatthi strI [hastAhastikA] hAthohAtha / hatthoDI strI [de] hstaabhrnn| hasta-prAbhRta / hatthi pustrI [hastin] hAthI / strI. degnnii| pu. nRpa-vizeSa / hathaleva pu [de] hasta-grahaNa, pANigrahaNa / Aroha pu. hAthI kA hada dekho haya = hata / mahAvata / kaNNa, 'kanna pu [degkarNa] eka antarvIpa / vi. usakA nivaasii| kappa na hada / pu[de] bAlaka kA mala-mUtrAdi / [degkalpa] dekho hattha-kappa / deggulagulAiya | na [ gulagalAyita ] hAthI kA zabda- haddhaya pu [da] hAsa, vikAsa / vizeSa / degNAgapura na [degnAgapura] haddhi / a [hA-dhik] kheda / anutApa / hastinApura / degtAvasa pu [degtApasa ] haddhI / bauddha sAdhu-vizeSa, hAthI ko mArakara usake hamAra (apa) vi [asmadIya] hamArA / mAMsa se jIvana-nirvAha karane ke siddhAntavAlA hamira dekho bhamira / saMnyAsI / nAyapura dekho nAgapura / pAla puM. hamma saka [han] vadha karanA / bha0 mahAvIra ke samaya kA pAvApurI kA raajaa| hamma aka [hamm] jAnA / pippalI strI. vanaspati-vizeSa / degmuha puM hamma na hiyaM] krIr3A-gRha / [degmukha]eka antarvIpa / vi. usakA nivaasii| hamma haNa = han kA karmaNi rUpa / rayaNa na [degratna] / prAya puM [rAja] hammAra dekho hmaar| uttama hAthI / degvAuya pu [degvyApRta] ' hammia na [de.haH] gRha, prAsAda /
Page #900
--------------------------------------------------------------------------
________________ hammIra-hari saMkSipta prAkRta-hindI koSa 881 hammIra puM. eka musalamAna raajaa| | harapaccua vi [de] smRta / nAma ke uddezya se haya vi [hata] jo mArA gayA ho| degmAkoDa | diyA huaa| pu[degmatkoTa] eka vidyAdhara-nareza / degAsa haraya pu [hrada] bar3A jalAzaya, draha / vi [degza] nirAza / haraharA strI [de] yukta prasaMga, ucita prastAva / hatha puM. azva / kaMTha pu [degkaNTha] azva ke | haraharAiya na [haraharAyita] 'hara-hara' kaMTha jitanA bar3A ratna / kaNNa, degkanna pu AvAja / [degkaNaM]eka antarvIpa / vi. usakA nivaasii|| harAvia vi [hArita] harAyA huA / eka anAyaM deza / degmuha pu [degmukha] eka hari pu [de] zuka / anArya deza / hari puM. vidyutkumAra-devoM kI dakSiNa dizA kA haya dekho hia = hata / indra / eka mahAgraha / indra / viSNu, zrIkRSNa / haya dekho hara = draha / degpoMDarIya pu [paNDa- rAmacandra / siMha / vAnara / azva / bharata ke rIka] pakSi-vizeSa / sAtha jaina dIkSA lenevAlA eka rAjA / deghaya dekho bhaya / jyotiSazAstra kA eka yoga / eka chanda / hayamAra pu[de.hatamAra] kaNera kA gAcha / / sarpa / maNDUka / candra / sUrya / vAyu / yama / hara saka [ha] haraNa karanA, chInanA / prasanna mahAdeva / brahmA / kiraNa / varSa-vizeSa / krnaa| mayUra / kokila / bhartRhari / pIlA / piMgala / hara saka [graha,] grahaNa karanA, lenaa| harA raMga / vi. pIta yA piMgala / harA varNa hara aka [hrad] AvAja karanA / vAlA / puna. mahAhimavaMta parvata yA vidyutprabha hara puM. mahAdeva / chanda-vizeSa / degmehala na | parvata yA niSadha parvata kA eka zikhara / hari[mekhala] kalA-vizeSa / 'vallahA strI varSa-kSetra kA manuSya-vizeSa / degaMda [degvallabhA] gaurI / ["zcandra] eka rAjA / aMdaNa na [degcandana] hara puhrada] draha, bar3A jalAzaya / candana kI eka jAti / puM. eka kalpa-vRkSa / hara dekho ghara = gRha / dekho degcNdnn| aNNa dekho aMda / Ala hara dekho dhara =dhR| puMna [degtAla] pIta varNavAlI upadhAtu-vizeSa, hara dekho bhara = bhara / haratAla / puM. pakSi-vizeSa / dekho tAla / hara vi. hrnn-krtaa| degesa puM [keza caMDAla / eka caNDAla muni / hara vidhara] dhAraNa krnevaalaa| degesabala pu [kezabala] caNDAlakulotpanna haraaI / strI [harItakI] hare kA gAcha / / eka muni / degesijja vi [degkezIya] harar3aI ) phala-vizeSa, hareM / cnnddaal-sNbndhii| harikezabala muni kaa| haraNa na. chInanA / vi. chInanevAlA / kakhi na [kAGkSin] nagara-vizeSa / haraNa na [grahaNa] svIkAra / kaMta pu[kAnta] vidyutkumAra devoM kI haraNa na [smaraNa] smRti dakSiNa dizA kA indra / kaMtapavAya, kaMtaharaNa dekho bhrnn| ppavAya pu ['kAntAprapAta] eka draha / harataNu pu [haratanu] kheta meM boye hue gehU~, kaMtA strI ! kAntA ] eka mahAnadI / jau Adi kI bAloM para hotA jala-bindu / mahAhimavAn parvata kA eka zikhara / keli harada dekho haraya / pu. bhAratIya deza-vizeSa / 'kesabala dekho
Page #901
--------------------------------------------------------------------------
________________ 882 saMkSipta prAkRta-hindI koSa hari-hare degesabala / kesi pu [degkezin] eka jana hariA dekho hiri| muni / gIa na [deggIta] eka chanda / ggIva hariAla dekho hri-aal| pu[grIva] eka rAkSasa rAjA / degcaMda pu hariAlI strI [de. haritAlI] dUrvA, dUba / [degcandra] eka vidyAdhara rAjA / eka vidyA- hariesa dekho hari-esa / dhara kumAra / degcaMdaNa pu [candana] eka haricaMdaNa dekho hri-cNdnn| antakRd jaina muni / dekho degaMdaNa / degNayara haricaMdaNa na [de. haricandana] kuMkuma, kesara / na [degnagara] vaitADhya kI dakSiNa zreNi kA hariDaya [haritaka] koMkaNa deza-prasiddha eka vidyAdhara nagara / degtAla puM. dviip-vishess| vRkSa-vizeSa / dekho Ala / degdAsa puM. eka vaNik / degdhaNu hariNa puM. hirana / eka chanda / degcchI strI na [dhanuS] indra-dhanuSa / degpurI strI. indra- [TkSI] sundara netravAlI strii| degAri pu purI / bhadda [ bhadra] eka jaina AcArya tathA [degAri] / hiva pu [degAdhipa] siMha / granthakAra / degmaMtha pu [degmantha] kAlA canA / hariNaMka pu [hariNAGka] candra / degmelA strI. vRkSa-vizeSa / vai pu [degpati] hariNaMkusa pu hariNAza] cauthe baladeva ke vAnarapati, sugrIva / degvaMsa pu [degvaMza] eka guru / eka jaina muni / kSatriya-kula / degvassa, 'vAsa pu [varSa] hariNagavesi dekho hariNegamesi / kSetra-vizeSa / puna. mahAhimavAn yA niSadha hariNI strI. hiranI / chanda-vizeSa / parvata kA eka zikhara / vAhaNa / hariNegamesi pu [harinaigamaiSin] zakra ke [degvAhana ] mathurA kA eka raajaa| padAti-sainya kA adhipati deva / nandIzvara dvIpa ke aparAdha kA adhiSThAtA harihA dekho halihA / deva / degsaha dekho degssaha / degseNa puM| harimaMtha pu [de] kAlA canA, anna-vizeSa / [SeNa] dasavA~ cakravartI raajaa| bha0 nami- | harimigga puNade] laguDa, lAThI, DaNDA / nAthajI kA prathama zrAvaka / degssaha puM[degsaha] hariyaMdapUra na [harizcandrapura] gaMdharvanagara / vidyutkumAra-devoM kI dakSiNa dizA kA indra / harilI dekho hirilii| mAlyavanta parvata kA eka zikhara / harilla vi [bharavat] bhAravAlA / hari pu [harit] harA raMga / vi. harA raMga- harisa aka [haS ] khuzI honaa| vAlA / strI. eka mahA-nadI / SaDja grAma kI harisa saka [harSa] harSa se roma khar3A krnaa| eka muurcchnaa| degpavAta, degppavAya puM harisa pu [harSa] sukha / Ananda, pramoda / [prapAta] eka draha, jahA~ se harit nadI AbhUSaNa-vizeSa / degura pu [pura] eka jaina nikalatI hai| gaccha / degAla vi [degvat] harSa-yukta / harideg dekho hiri| harisaNa pu [harSaNa] eka jyotiSa yoga / haria paM [harita] harA / vi. harA varNa- harisAiya vi harSita harSa-prApta / vaalaa| puM. eka AyaM manuSyajAti / puna. harisAla dekho sarisa-la = harSa-vat / harA tRNa, sbjii| harI dekho hirii| hriag| na [haritaka] jIrA Adi ke | harIDaI dekho haraDaI / hariaya pattoM se banA huA bhojya-vizeSa / | hare a [are] ina arthoM kA sUcaka avyayahariA strI [haritA] dUrvA, dUba, tRNa-vizeSa / ' AkSepa, nindA / saMbhASaNa / rati-kalaha /
Page #902
--------------------------------------------------------------------------
________________ hareDagI - hasahasa hareDagI dekho harIDaI | hareNuyA strI [hareNukA ] priyaMgu, mAlakAMganI / haresa aka [heSu ] gati karanA / hala na. hara, jisase kheta jotate haiM / uttaya puMna [degyuktaka ] hala jotanA / kuDDAla, deg kuddAla puM. hala ke Upara kA bhAga / 'dhara puM / 'dhAraNa puM. balabhadra, rAma / ' vAhaga fa [' vAhaka ] hala jotanevAlA / 'hara dekho dhara / [yudha] balabhadra, rAma / saMkSipta prAkRta-hindI kopa 'hala dekho phala = phala 1 halaa (mA) dekho hiaya = hRdaya / halauttaya dekho hala-uttaya / haladdA | dekho haliddA | haddI halappa vi [de] bahu-bhASI, vAcAla / halabola puM [de] kalakala, zoragula, kolAhala / halahara dekho hala-hara = hala-dhara / halahala dekho haDahaDa = (de ) / halahala puMna [de] tumula, kolAhala | halahalaa kautuka | tvarA / autsukya / halia vi [] kampita / halA a. sakhI kA AmantraNa, he sakhi / halAhala na. eka umra jahara / halAhalA strI [de] bAmhanI, eka jantu / hali puM' [ halin ] balarAma, balabhadra / halia vi [hAlika ] hala jotanevAlA / 'halia dekho phali / haliA strI [halakA ] chipakalI / haliAra dekho hari-Ala = hari-tAla | halidda puM [haridra, hAridra ] vRkSa - vizeSa | pIlA raMga / na. nAma-karma kA eka bheda, jisake udaya se jIva kA zarIra haldI ke samAna pIlA hotA hai / patta' caturindriyajantu kI eka jAti / puM [ matsya ] machalI kI eka jAti / haliddA | strI [ haridrA ] auSadhi-vizeSa, haladdI haldI | [ 'patra ] maccha 883 halIsAgara puM [ halisAgara ] matsya kI eka jAti / haluavi [laghuka] halakA | hara vi [de] satRSNa, saspRha / hale a. he sakhi, sakhI kA saMbodhana / halla aka [ de] hilanA, calanA / halla puM. eka anuttara- gAmI jaina muni / hallaa na [ hallaka] padma-vizeSa, rakta kahlAra / hallapafor a [] zIghra / hallapphala na [ de] har3abar3I, autsukya, tvarA / AkulatA / vi. kampanazIla, caJcala | vyAkulapana hallaphala dekho hallapphala / hallAvivi [] hilAyA huA / hallIsa puM [de] rAsaka, maNDalAkAra hokara striyoM kA nAca | halluttAla halluttAvala hallupphala dekhI hallapphala / hallohala dekho hallapphala / hallohaliya puMstrI [de] saraTa, giragiTa | hava aka [ bhU ] honA / saka. prApta karanA / 'hava dekho bhava = bhava / na] [] zIghratA / havaNa na [havana ] homa | havi puMna [ havis ] ghI / havanIya vastu / haviavi [] kSita, cupar3A huA / havva vi [ havya] havanIya padArtha / 'vaha puM. vAha puM. agni / havtra vi [arvAc ] avara / na zIghra / naH gRhavAsa / 'havva dekho bhavya = bhavya | hasa a hasa a [s] ha~sanA / saka. upahAsa karanA / [hras ] hIna honA, kama honA / hasa ' [hAsa] hAsya | strI. NA / hasahasa aka [ hasahasAy ] uttejita honA / sulaganA /
Page #903
--------------------------------------------------------------------------
________________ 884 saMkSipta prAkRta-hindI koSa , hasiriA-hAri hasiriA strI [de] hNsii| | hAyaNa pu [hAyana] varSa, saMvatsara / hassa aka [hras ] kama honA / kSINa honaa| | hAyaNI strI [hAyanI] manuSya kI dasa dazAoM hassa dekho hasa has / meM chaThavIM avasthA / hassa na hAsya ha~sI / puM. mahAkrandita nAmaka | hAra saka hAraya 1 nAza karanA / hAranA / devoM kA dakSiNa dizA kA ndra / deggaya na hAra puM. mAlA, aThAraha sara kI motI Adi [deggata] kalA-vizeSa / 'rai pu [rati] kI mAlA / apaharaNa / dvIpa-vizeSa / samudramahAkrandita-nikAya kA uttara dizA kA vizeSa / haraNa-kartA / "puDa puMna [degpuTa] indra / lohA / bhadda pu [degbhadra] hAra-dvIpa kA hassa vi [hrasva] laghu / vAmana, kharva / alpa / adhiSThAtA eka dev| mahAbhadda pu puM. eka mAtrAvAlA svara / ["mahAbhadra] hAradvIpa kA eka adhiSThAtA deva / hassaNa vi [harSaNa] harSa-kAraka / mahAvara puM. hAra-samudra kA eka adhiSThAyaka hahaha / a. ina arthoM kA sUcaka avyaya- deva / degvara puM. hAra-samudra kA eka adhiSThAtA hahahA Azcarya / deva / dvIpa-vizeSa / samudra-vizeSa / hAravarahahA puM. gandharva devoM kI eka jAti / a. kheda- samudra kA eka adhiSThAtA deva / degvarabhadda pu sUcaka avyaya / ["varabhadra] hAravara-dvIpa kA eka adhiSThAyaka hA a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-viSAda / deva / degvaramahAbhadda pu [degvaramahAbhadra] hArazoka, dilgiirii| piidd'aa| kutsA, nindA / varadvIpa kA adhiSThAtA deva / degvaramahAvara puM. degkaMda puM [degkrnd]| degrava puM. hAhAkAra / hAravara-samudra kA eka adhiSThAyaka deva / hA saka [hA] kSINa karanA, kama karanA, tyAga varAvabhAsa puM. eka dviip| eka samudra / karanA / aka. gati krnaa| degvarAvabhAsabhadda pu [ degvarAvabhAsabhadra ] hA dekho bhaa-strii| hAravarAbhAsadvIpa kA eka adhiSThAtA deva / hAa dekho hA-saka / degvarAvabhAsamahAbhadda pu [degvarAvabhAsahAa saka [hAday ] atisAra roga ko utpanna mahabhadra] hAravarAvabhAsa-dvIpa kA eka adhisstthaakrnaa| yaka deva / degvarAvabhAsamahAvara puM. hAravarAdeghAa dekho bhAa- bhAga / bhAsa-samudra kA eka adhiSThAtA deva / degvarAvahAa dekho ghAya = ghAta / bhAsavara puM. hAravarAvabhAsa-samudra kA eka hAa dekho bhAva = bhAva / adhiSThAyaka deva / hAu dekho bhaau| hAra dekho bhAra / hAMsala dekho hNsl| hAraa vi [hAraka] nAza-kartA / hAkaMda dekho haa-kNd| hAraNa vi. Upara dekho| hAkali strI. chanda kA eka bheda / hArava dekho hAra = hAray / hADahaDa na [de] tatkAla / hArA strI [de] likSA, jantu-vizeSa / hADahaDA strI [de] AropaNA kA eka bheda, hArA dekho dhaaraa| prAyazcita-vizeSa / hAri strI. parAjaya / paMkti / chanda-vizeSa / hANi strI [hAni] kSati, apacaya, hraas| | hAri vi [hArin] haraNa-kartA / manohara, hAma a [de] isa taraha, isa prakAra, evaM / / cittAkarSaka /
Page #904
--------------------------------------------------------------------------
________________ hAria-hima __ saMkSipta prAkRta-hindI koSa 885 hAria na [hArIta] kautsa gotra kI eka | hAva dekho bhAva - bhAva / zAkhA / puMstrI. usameM utpanna / degmAlAgArI | hAvira vi [de] jaMghAla, drutagAmI / dIrgha / strI [degmAlAkAro] eka jaina muni-shaakhaa| | manthara / virata / hAria vi [hArita] hArA huA, dyUta Adi | hAsa dekho hasa = has / meM parAjita / khoyA huaa| hAsa saka [hAsa] haMsAnA / hAriyaMda vihAricandra]haricandra kA, haricandra- hAbha puM. hAsya / karma-vizeSa, jisake udaya se kavi kA banAyA huaa| ha~sI Ave / alaMkAra-zAstrokta rasa-vizeSa / hAriyA strI [hArItA] eka jaina muni- kara vi. / "kAri vi [ kArin] hAsyazAkhA / dekho haaria-maalaagaarii|| kAraka / hAriyAyaNa na [hAritAyana] eka gotra / / hAsa pu [hAsa] kSaya, hAni / hArI strI. dekho hAri = haari| hAsa dekho harisa = harSa / hArIya pu [hArIta] muni-vizeSa / na. gotra hAsaMkara dekho haas-kr| vizeSa / degbaMdha pu [degbandha] chanda-vizeSa / / hArAkuhaya vi [hAsyakuhaka] hAsya-janaka hArosa pu [hAroSa] anArya deza-vizeSa / vi. __ kautuka-kartA / usa deza kA nivaasii| hAsaNa vi [hAsana] hAsya karAnevAlA / hAla pu[de] rAjA sAtavAhana, gAthAsaptazatI hAsA strI. eka devI / kA kartA / hAsAvia / vi [hAsita] ha~sAyA huaa| hAlA strI. mdiraa| hAsi hAlAhala pu [de] mAlAkAra, maalii| hAmi vi hAsin] hAsya-kartA / hAlAhala puMstrI. jantu-vizeSa, brahmasarpa, | hAsia vi [hAsya] ha~sane-yogya / baamhnii| strI. deglaa| trIndriya jantu hAsia dekho bhAsia = bhASita / vizeSa / puna. sthAvara viSa-vizeSa / puM. hAsIa na [de. hAsya] ha~sI / rAvaNa kA eka subhaTa / hAhakAra dekho haahaakaar| hAlAhalA strI. eka AjIvika-matAnuyAyinI hAhA puM. gandharva devoM ko eka jAti / a. kumhArina / vilApa, hAhAkAra / degkaya na[degkRta] / degkAra hAlia dekho halia = hAlika / puM. hAhAkAra, zoka-zabda / bhUa vi [degbhUta] hAlija na [hAloya] eka jaina muni-kula / hAhAkAra ko prApta / "rava puM. hAhAkAra / hAlidda pu [hAridra] haldI ke tulya raMga / vi. hUhU 'hAhAhUhUaMga' kI caurAsI lAkha gunI pIlA / puMna. eka deva-vimAna / saMkhyA / hUhUaMga na [deghUhUaGga] 'amama' kI hAliyA strI [hAlikA] dekho hliaa| caurAsI lAkha gunI saMkhyA / hAlua vi [de] kSIba, matta / hi a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-avahAva saka [ hApay ] hAni karanA / tyAga | dhAraNa / hetu / evam, isa taraha / vizeSa / karanA / paribhava karanA / lopa krnaa| kama | prazna / saMbhrama / zAka / asUyA / pAda-pUraNa / karanA, hIna krnaa| hia vi [hata] apahRta / nIta / vinaSTa, hAva puM. mukha kA vikAra-vizeSa / sphoTita / AkRSTa / hAva vi [de] jaMghAla, drutgaamii| Jhia na [hita] maGgala / upakAra / vi. hita
Page #905
--------------------------------------------------------------------------
________________ 886 saMkSipta prAkRta-hindI koSa hia-hikkima kAraka / sthApita, nihita / "kara vi. hita- / hiMDa aka [hiNDa] bhramaNa karanA / jAnA, kAraka / puM. do upavAsa / eka vaNik / | calanA / paryaTana karanA / degkAra vi. hita-kAraka / degyara dekho degkara / hiMDaga vi [hiNDaka] bhramaNa krnevaalaa| hia dekho hiaya = hRdaya / iTTha vi [degiSTa] | clnevaalaa| manaHpriya / "uDDAvaNa vi [deguDDAyana] | hiDi strI [hiNDi] paribhramaNa, paryaTana / cittAkarSaNa kA sAdhana / citta ko zUnya | hiMDi pu[hiNDin] rAvaNa kA eka subhaTa / bnaanevaalaa| hiMDua pu [de.hiNDuka] AtmA, jIva, janmAhia na [ghRta] ghii| ntara mAnanevAlA AtmA, hindu / hiaMkara pu [hitaMkara] rAma-putra kuza ke pUrva- hiMDola na [de] kheta meM pazuoM ko rokane kI janma kA nAma / AvAja / kSetra kI rakSA kA yantra / hiaDa (apa) dekho hiaya = hRdaya / hiMDola dekho hiNdol| hiaya na [hRdaya] antaHkaraNa, mana / vakSas / | hiMDolaNa na [de] rtnaavlii| kSetra kI rakSA para brahma / deggamaNIa vi [deggamanIya] hRdayaM- | kI AvAja / gama / deghAri vi [ hArin] cittAkarSaka / hitAla pu [hintAla] vRkSa-vizeSa / hiaya dekho hia = hita / | hiMda saka [graha ] svIkAra yA grahaNa karanA / hiayaMgama vi [hRdayaMgama] manohara, cittA- | hiMdola aka [hindolaya ] jhuulnaa| karSaka / hiMdola pu[hindola] hiMDolA, jhUlA / hiAlI strI [hRdayAlI] kAvya-samasyA- hibia na[de]eka paira se calane ko bAlakrIDA / vizeSa, gUDhArthaka kAvya-vizeSa / hiMsa saka [hiMs ] vadha karanA / pIr3A karanA / hii strI [hRti) apaharaNa / na. sthAnAntara hiMsa vi [hiMsra] hiMsaka / 'ppadANa, payANa meM le jaanaa| na ['pradAna] hiMsA ke sAdhana-bhUta khaDga Adi hiesaya / vi [hitaiSaka] hitecchu / vi kA dAna / hiesi ) [hitaiSin / hio a [hyas] gata kala / hiMsadeg dekho hiMsA / degppehi vi ["prekSin] hiMsA ko dekhnevaalaa| hiMga pu [de] jaar| hiMgu puna [higu] hIMga kA gAcha / hIMga / hiMsA vi [hiMsaka hiMsA karanevAlA / | hiMsaga / degsiva pu [degziva] vyantara deva-vizeSa / / hiMgula / puMna [hiGgala] pArthiva dhAtu hiMsA strI [hiMsA] vadha, ghAta / vadha, bandhana hiMgulu vizeSa, hiMgula, siMgarapha / puna Adi se jIva ko kI jAtI piidd'aa| __ [hingglu]| hiMsA strI [heSA] azva kA zabda / hiMgola puna [de] mRtaka bhojana, kisI ke maraNa hisiya na [heSit azva-zabda / ke upalakSya meM diyA jAtA jImana, zrAddha / yakSa hiMsI strI [hiMsI] latA-vizeSa / Adi kI yAtrA ke upalakSya meM kiyA jAtA hiMha puM [de] hindU, hindustAna kA nivAsI / jImanavAra / hikkA strI [de] dhobina / hiMcia na [de] eka paira se calane kI bAla- hikkA strI. roga-vizeSa, hicakI / kriidd'aa| hikkAsa pu [de] paGka / hiMjIra na [hijIra] sikarI, saaNkl| (hikkia na [de] azva-zabda /
Page #906
--------------------------------------------------------------------------
________________ hijjA-hilloDaNa saMkSipta prAkRta-hindI koSa 887 hijjA hara =ha kA kR.| degvAya puM [degpAta] tuSAra-patana / degsIyala puM hija' hA kA karmaNi rUpa / [degzItala] kRSNa pudgala-vizeSa / degsela puM hijjA / a [de. hyas ] gata kala / ['zaila] himAlaya parvata / deggama puM [gama] hijjo / hemanta Rtu / degANI strI [degAnI] himahijjo a [de] AgAmI kl| samUha / degAyala puM [degcala] / degAlaya puM. hiTTha vi [de] aakul| himAlaya parvata / hiTTha dekho hett| hira dekho kira = kil| hiTTha dekho haTTha - hRSTa / hiraDI strI [de] cIla pakSI kI mAdA / hiTThAhiDa vi [de] Akula / hiraNNa na [hiraNya] caaNdii| sonaa| dravya, hiTThima dekho hetttthim| dhana / degkkha paM [TkSa] eka daitya / gabbha puM hiTilla dekho heDhilla / garbha] brahmA / prathama jina bhagavAn / hiri aka [hrI lajjita honA / hiDiMba strI [hiDimba] eka vidyAdhara raajaa| hiri puM. bhAlUka, bhAlU kA zabda / eka rAkSasa / deza-vizeSa / hiri dekho hirI / ma vi [matlajjAlu / hiDiMbA strI[hiDimbA]eka rAkSasI, hiDimba degbera puM. tRNa-vizeSa, sugandhavAlA / rAkSasa kI bahina / hiria vi [hrIta lajjita / hiDolaNaya dekho hiNddolnn| hiriA strI [hIkA] lajjA, zarama / hiD vide] vAmana, kharva / hiriba na [de] kSadra talAva / hiNida vi [bhaNita] ukta, kathita / hirimaMtha pu[de canA / hiNNa saka [graha 1 grahaNa karanA / hirilI strI de! kanda-vizeSa / hiNNa (apa) dekho hiinn| hirivaMga puAda laguDa, lttttii| hiNNa dekho bhiNNa / hiri strI [hrI] lajjA / mahApadma-hrada kI hitaa / (pa) dekho hiaa = hRdaya / adhiSThAtrI devii| uttara rucaka parvata para rahanevAlI eka dikkumArI devI / satpuruSa hittha vi [de] lajjita / trasta / hisita / nAmaka kiMpuruSendra kI eka agra-mahiSI / hitthA strI [de] ljjaa| mahAhimavAn parvata kA eka kUTa / devapratimAhidi ahadi hadaya meN| vizeSa / hiddha vi (de] srasta, khisakA huA, khisaka kara hirIa dekho hiria| girA huaa| hire dekho hre| hima na, tuSAra / candana, zrIkhaNDa | zIta / | hilA strI da] bhjaa| barpha / puM. chaThavIM narakapRthivI kA pahalA nara- | hilA / strI [de] retI / kendraka / mArgazIrSa tathA pauSa kA mhiinaa| hillA ) kara puM. candramA / deggiri puM. / degdhAma pu hilliya puMstrI [de] kITa-vizeSa, trIndriya [dhAman] / 'naga puM. himAcala parvata / degyara | jantu kI eka jAti / dekho kara / degva, degvaMta puM [degvat] varSadhara hillirI strI [de machalI pakar3ane kA jAla / parvata-vizeSa / himAcala parvata / rAjA andhaka- | hillUrI strI [de] laharI, taraGga / vRSNi kA eka putra / skandilAcArya ke shissy| | hilloDaNa na [de] kheta meM pazuoM ko rokane hitapa /
Page #907
--------------------------------------------------------------------------
________________ 888 saMkSipta prAkRta-hindI koSa hiva-huDDa kI aavaaj| vismaya / kintu / api / vAkya kI zobhA / hiva dekho hava% bhuu| pAdapUrti / hisohisA strI [de] spardhA / hu / dekho hava = bhuu| hI a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-vismaya / | haaja duHkha / viSAda / zoka, dilgiirii| vitarka / hua dekho huNa-hu / kandapaM kA atireka / prazAnta-bhAva kA hua vi [huta] homA huaa| na. havana / vaha atizaya / puN| degsa pu [degAza] / degAsana puM [degAzana] hI dekho hirii| ma vi [degmat] lajjAzIla / agni / hI a [hIM] maMtrAkSa ra-vizeSa, mAyAbIja / hua dekho hua-bhUta / hINa vi [hIna] nyUna / rahita / adhama / huaMga dekho bhuaNg| nindya / puM. prativAdi-vizeSa / jAilla vi huaga dekho bhuag| [degjAtika] adhama jAti kaa| 'vAi pu hu~ a [hum] ina arthoM kA sUcaka avyaya[degvAdina] vAdi-vizeSa / daan| pRcchaa| nivAraNa / nirdhAraNa / hINa vi [hrINa] bhIta / svIkAra / haGkAra / anAdara / hImANahe / (zau) a. vismaya / nirveda / huMkaya pu [de] aMjali, praNAma / hImAdike / huMkAra pu [huGkAra] anumati-prakAzaka-zabda, hIyamANa dekho hA kA kavakR. / hA~ / 'hu~' aisA zabda / hIyamANaga / na [hIyamAnaka] avadhijJAna | haMkUrava de] aMjali, praNAma / hIyamANaya ) kA eka bheda, kramazaH kama haMDa na [haNDa] zarIra kI AkRti-vizeSa, hotA jAtA avadhijJAna / zarIra kA beDhaba avayava / karma-vizeSa, jisake hIra hara = hara kA karmaNi rUpa / udaya se zarIra kA avayava asaMpUrNa beDhabahIra puM. viSama bhaMga, asamAna cheda / bArIka pramANa-zUnya avyavasthita ho| vi. beDhaba kutsita tRNa, kanda Adi meM hotI bArIka | aNgvaalaa| degvasappiNI strI ["visarpiNI] rekhA / puna. hIrA / chanda-vizeSa / dADhA kA vartamAnahIna samaya / agrabhAga / huMDI strI [de] ghttaa| hIra puna [de] sUI kI taraha tIkSNa mu~havAlA huMbauTTha pu [de] vAnaprastha tApasa kI eka kASTha Adi padArtha / bhasma / prAnta, anta jAti / bhaag| huMhuya aka [huMDaM + kR] 'hu~'-'hu~' AvAja hIraNA strI [de] lAja / krnaa| hola saka [helaya] avajJA krnaa| nindA hucca dekho pahuca - pra + bhU / karanA / podd'naa| huTTa dekho hotttth| hIsamaNa na [de. heSita] ghor3e kA zabda / huDa pu[de] meSa, mer3hA / zvAna / hIhI ) (zau) a. vidUSaka kA harSa-sUcaka | huDua pu [de] pravAha / hIhIbho / avyaya / huDukka puMstrI [de. huDukka] vAdya-vizeSa / hu a [khalu] ina arthoM kA dyotaka avyaya- huDuma puM [de] patAkA / nizcaya / Uha, vitarka / saMzaya / saMbhAvanA / / huDDa puMstrI [de] hor3a, paNa, shrt| strI.
Page #908
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkSipta prAkRta-hindI koSa 882 hUsaNa dekho bhuusnn| huNa saka hu] homa karanA / hUhU puM. gandharva devoM kI jAti / hutta vi de] abhimukha, sammukha / hUhUa puMna [hurka] 'hUhUaMga' kI caurAsI hutta dekho hUa = hUta / lAkha gunI sNkhyaa| hutta dekho hua = bhUta / hUhUaMga puMna [hUhUkAGga] 'avava' kI caurAsI 'humaA dekho bhumaa| lAkha gunI sNkhyaa| hura dekho phura = sphur / he a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-saMbodhana / huraDa puMstrI [de] tRNa Adi se kucha-kucha AhvAna / asUyA / pakAyA huA canA Adi dhAnya, holA hea dekho hA = hA kA kR. / horhaa| deghea dekho bhea = bheda / huratthA a [de] baahr| heaMgavINa na [haiyaGgavIna] navanIta / tAjA haruDI strI [de] vipAdikA, roga-vizeSa / dhii| hula saka [kSip ] pheMkanA / / heAla puM [de] sA~pa ke phaNa kI taraha kie hula saka [mRj ] mArjana-karanA / hue hAtha se nivAraNa / / hulaNa vi [mArjana] saphA karanevAlA / heu puM [hetu] kAraNa, nimitta / anumAnahulia vi [de] zIghra, vega-yukta / vAkya / anumAna kA sAdhana / pramANa / vAya hulubhuli strI [de] kapaTa, dambha / puM [degvAda] bArahavA~ jaina aMga-grantha huluvvI strI [de] prsv-praa| dRSTivAda / tarkavAda / hulla dekho phulla = phulla / heua vi [haituka] hetuvAdI, tarkavAdI / hetu se huva dekho huNa = hu| sambandha rakhanevAlA / strI. deguii| huva dekho hava = bhU / | hecca / hA = hA kA saMkR. / huva (apa) dekho hUa = bhUta / heccANaM / huva (apa) dekho hua =huta / heja hara = ha kA kR.| huvva degdekho huNa% hu| heTTha strI [adhas ] nIce / strI. "TA / muha huvva dekho dhuvva - dhuva = dhAv / vi [degmukha] avAGmukha / vaNi vi hussa dekho hassa = hrasva / [avanI] mahArASTra deza kA nivAsI / huhua puMna [huhuka] dekho hUhUa / heTThima / vi [adhastana] nIce kaa| huhuaMga puna [huhukAGga] dekho hUhUaMga / huhuru a. anukaraNa-zabda-vizeSa / heDA strI [de] ghaTA, smuuh| dyUta Adi hUa dekhoM bhUa = bhUta / khelane kA sthAna, akhaadd'aa| hUa vi [hUta] AhUta, AkArita / heDisa / (azo) dekho erisa / hUa dekho hua%D huta / hedisa hUNa puM. eka anArya deza / vi. usakA nivAsI | hepia vi [de] unnata / manuSya / hema na. sonA / dhatUrA / mAse kA parimANa / hUNa dekho hINa = hIna / __puM. kAlA ghodd'aa| vi. paMDita / puM. hUma puM [de] lohaar| eka vidyAdhara raajaa| degcaMda puM
Page #909
--------------------------------------------------------------------------
________________ 890 saMkSipta prAkRta-hindI koSa hemaMta-hrAsa [degcandra] bArahavIM zatAbdI ke do | hevaM (azo) dekho evaM / / jaina AcArya tathA grnthkaar| panarahavI hevAga puM [hevAka] svabhAva, Adata / zatAbdI kA eka jaina muni| degjAla na. hesamaNa vi [de] unnata / suvarNa kI maalaa| degtilaya puM [ tilaka] | hesA strI [heSA] azva-zabda / caudahavIM zatAbdI kA eka jainAcArya / degpura hesia na [heSita] Upara dekho| na. eka vidyAdhara nagara / degmaya vi. sone kA hesia na [de. heSita] rasita, cItkAra / banA huaa| degmahihara puM [degmahidhara] meru hehaMbhUa vi [de] guNa-doSa ke jJAna se rahita parvata / degmAliNI strI [degmAlinI] eka aura nirdambha, ajJa kintu nikhAlasa / dikkumArI devii| degva puM [degvat] phAlguna | hehaya puM [haihaya] eka rAjA / degDiMba paM mAsa / vimala puM. eka jaina AcArya / degbhi | [degDimba] eka vidyAdhara raajaa| puM. cauthI naraka-pRthivI kA eka naraka-sthAna / hemaMta puM [hemanta] Rtu-vizeSa, magasira yA | ho a. ina arthoM kA sUcaka avyaya-vismaya / agahana tathA posa yA pUsa mahinA / shiitkaal| saMbodhana, AmantraNa / hemaMta / vi [ haimanta ] hemanta Rtu meM | hou vi [hota] homa-kartA / hemaMtia utpanna / vi. [haimntik]| hoMDa dekho huNdd| hemaga vi [haimaka] hima kA, him-sNbndhii| hoTTha puM[oSTha] hoNtth| hemavai) puMna [haimavata] varSa-vizeSa, kSetra- hoDDa dekho huDDa / hemavaya vizeSa / himavaMta parvata kA eka | hoDha puM [hoDa] moSa, corI kI vastu / zikhara / kUTa-vizeSa / vi. himavaMta parvata kaa| hoNa dekho hUNa = hUNa / pu. haimavata kSetra kA adhiSThAtA deva / hottiya puM hotrika] agnihotrika vAnaprastha / hemma dekho hema / na. tRNa-vizeSa / hera saka [3] nirIkSaNa krnaa| khojnaa| homa puM. havana / heraMba puM [de] mahiSa / DiNDima vAdya / homa saka [homay ] homa krnaa| heraNNavaya puMna [hairaNyavata] varSa-vizeSa, eka horaMbhA strI [horambhA] mahADhakkA vAdya / yugalikakSetra / rukmi parvata yA zikharI parvata horaNa na [de] vastra / kA eka zikhara / horA strI. khar3I yA khalI se kI huI rekhA / heraNNia puM [hairaNyika] suvarNakAra / jyotiSa zAstra meM ukta lagna / hIrAjJApaka heria puM [herika] jAsUsa / zAstra / heriba puM [de. heramba gaNeza / hola puMstrI [de] vAdya-vizeSa / pakSi-vizeSa / heruyAla saka [de] kruddha karanA / eka taraha kI gAlI, mUrkha / degvAya puM [degvAda] helA strI. strI kI zRGgAra-sambandhI ceSTA- durvacana bolanA, gAlI-pradAna / vizeSa / anAdara / anAyAsa / holiyA strI [holikA] holI / phAguna mAsa helA strI [de] vega, zIghratA / kA parva-vizeSa / heliya puM hailika] eka taraha kI machalI / hosa ho = bhU kA bhavi. rUpa / helua na [de] kSuta, chIMka / hrada dekho dh| helukkA strI [de] hikkA, hickii| hassa dekho rahassa = hrasva / helli (apa) a [hale] sakhI kA AmantraNa / hrAsa dekho hAsa = hrAsa /
Page #910
--------------------------------------------------------------------------
________________ Education Trienn Per ainelibrary.com