Book Title: Danadikulaksangrah
Author(s): Devendrasuri, Jinendrasuri
Publisher: Harshpushpamrut Jain Granthmala
Catalog link: https://jainqq.org/explore/090433/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 1 // suudpppppppppppppppppppppppppppodu zrI harSapuSpAmata jaina granthamAlA-pranyAGkaH 306 // zrI mahAvIrajinendrAya namaH / / dhImaNibuddhyANaMdaharSakarpUrAmRtasUribhyo namaH tapAgacchAdhirAjazrIdevendrasUriviracitaH paNDita zrI lAbhakuzalagaNikRtaTIkAsameta: // zrI dAnAdikulakasaMgrahaH // 000000000000* (saTIka:) : saMzodhakaH saMpAdakazna : tapomUrti pUjyAcAryadeva zrI vijayakarpUrasUrIzvara-paTTadhara-hAlAradezoddhAraka pUjyAcAryadeva zrI vijayAmRtasUrIzvara-paTTadharaH pUjyAcAryadeva zrI vijayajinendrasUrIzvaraH sahAyakaH zrI atulakumAra dalapatabhAi zAha dIkSAmahotsava dhArmika TrasTaH amadAvAdasthaH prakAzikA : zrI harSapuSpAmata jaina granthamAlA lAkhAbAvala-zAMtipurI (ji. jAmanagara) saurASTra ps ppppppppppppppppppppppppdia coooooooooooo Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI RthAkramaH dAnAdi kulaka saMgrahaH // 2 // prakAzikA-zrI harSapuSpAmRta jaina graMthamAlA (lAkhAbAvala) Co. zrutajJAna bhavana, 45 digvijaya ploTa-jAmanagara (gujarAta) vIra saM. 2521 : vikAvaM. 2051 : sana 1995 : prathamAvRttiH pratayaH 750 -: AbhAra darzana :amArI granthamAlA taraphathI prAcIna sAhitya prakAzana yojanAmA TIkA sahita zrIdAnAdikulaka saMgraha granthAMka 306 prakAzita karatA AnaMda anubhavIe chIe. A grantha- saMpAdana pU. A. zrIbijayajinendrasUrIzvarajI ma. karela che. A grantha paramapUjya vyA. vA. tapAgacchAdhipati AcAryadeveza zrImadvijaya rAmacandrasUrIzvarajI ma. nA varada haste adbhuta dIkSAmahotsavapUrvaka dIkSA thai hatI tathA jeo pUjyapAdazrIjInA aMtima ziSya banyA hatA te zrI atulakumAra dalapatabhAI zAhanI dIkSA prasaMge banelA zrI atulakumAra dalapatabhAI zAha dIkSA mahotsava dhArmika dRsTa-amadAvAda dvArA prakAzita thAya che te mATe A TrasTa ane te TrasTanA TrasTI maMDalano AbhAra mAnIe choe ane A rIte sahakAra ApatA rahe tevI abhilASA rAkhIe chIe. tA. 1-7-95 mahetA maganalAla catrabhuja jAmanagara vyava. zrI harSapuSpAmRta jaina graMthamAlA A2 // Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -: prastAvanA :zrI arihanta paramAtmAoe bhavya jIvone hitakArI dharma upadezyo che, te dharma aneka bhaGgathI batAvyo che. temAM dAna zIla tapa ane bhAva ema cAra prakAre paNa dharma batAbyo che. te dharmanu svarUpa mahApuruSoe batAvyA mujaba dAnakulaka zIlakulaka ane tapakulaka ane bhAvakulaka ema kulakonI racanA tapAgacchAdhirAja zrIdevendrasUrIzvarajI mahArAje karI che, je prAkRta bhASAmAM sarala ane bodhaprada che ane kaNThastha karavA yogya che. pUjya devendrasUrIzvarajI mahArAja mahAvidvAna hatA. aneka mahAna granthonI racanA karI che. zrI mahAvIra paTTaparaMparAmAM mahAna paTTadhara yugapradhAna sadRza hatA. A dAnAdikulaka upara tapAgaccheza bhaTTAraka zrIvijayaratnasUrIzvara rAjyamAM paMDita vRddhikuzala gaNinA ziSya paMDita lAbhakuzalagaNie TIkA racI che. je sarala cha, sAthe te te viSayane lagatI kathAo makIne te te kulakanA bhAvo pragaTa kayoM che. saMskRtanA abhyAsIo saralatAthI A granthana vAMcana karI zakaze. 2051 jeTha bada 5 goregAMva-zrInagara jinendrasUri Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI * anu kra ma Ni kA * kathAkramaH dAnAdi kulaka saMgrahaH kulaka dAnakulakaM zIlakulakaM 62 / 4 tapaHkulaka bhAkkulakaM 178 234 // 4 // * / / kathA kramaH // krama: pramANaH patrANi // 4 // 1-dAnakulake kathAH kathA pramANaH patrANi pRSTha mahAvIra caritra AdinAtha caritra zAMtinAtha caritraM zAlibhadrakathA kathA kayavannAkathA udAyirASikathA saMpratirAjakathA mUladevakathA vikramanarendrakathA caMdanabAlAkathA / 10 Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ aham // pU.A. zrI vijayAmRtasUribhyo namaH tapAgacchAdhirAjazrIdevendrasUri viracitaH paNDitazrIlAbhakuzala gaNikRtaTIkAsametaH / zrIdAnAdikulakasaMgrahaH (saTIkaH) // 1 // zrI mahAvIraM namaskRtya, sarvasiddhipradAyakam / vakSye bAlAvabodhArtha, dAnAdikulakaM varam / / 1 / / vyAkhyA-dahacedAnAdi kulakAnAM pUrvapaMDita bahu kathA: sUtracaritAderAnIya saMyojitA likhitAzca. mayApi madbuddhyanumAreNa teSAM katicitkathA: zrI deveMdrasurikRtamUlagAthAkramamAzritya prArabhyate. ___ tatra pUrva zrItIrthakareNa bhagavatA caturdhA dharmaH prakAzitaH / sa kaH caturdhA-dAnaM 1 zIlaM 2 tapa: 3 bhAvanAkhyazcaturvidhaH / tatra pUrva dAnadharmo mukhyo jJAtavyaH, tasmAddAnakUlakaM prathama. zAsananAyakenAsannopakAriNA Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAna balakam dAnAdikulakavRttiH mahAvIra caritra 1 // 2 // zrI mahAvIrasvAminA sa prakAzitaH. prathamaM zrImahAvIreNAtmanA dAnaM danaM. tasyAdyA gAbhApariharia rajasAro, uDi saMjakkigurubhAro / khaMdhAuM deva dassa, viyarato jayau vIrajiNo | vyAkhyA-rAjyasAraM rAjyarahasyaM rAjyabhAraM dravyaM vA parihatya saMyamaikagambhAramutpATaya IdRzaH zrImahAvIra skaMdhAddevadUpyaM vakhaM dadAnaH san jayatrAn pavartatu / etacaritra prasiddhameba, zrI kalpasUtravatyanamArato jJayaM, tathApi alpacaritraM likhyate, yathA kSatriyakaMDagrAmanagare siddhArtharAjAparivasAMta / tasya paTTarAjA tribhalA, tayA caturdazasvapnamucitaH zrIvardhamAnaH prasavitaH / anukrameNa yauvanaM prAptaH san sa mAlavanarapatikSatriyasya yazodAnAmnI putrI mAtApitrorAmaNa pariNItavAn / tayA saha viSayasukhaM bhujAno'sti / tato vIrasya priyadarzanA nAmnI putrI jaataa| sA ca pravaranarapatisutasya svabhAgineyasya jamAle: pariNAyitA, tasyApi zeSavatI nAmnI putrI jaataa| sA ca bhagavato dauhItrItyarthaH / tato'naMtaraM bhagavato'STAviMzativarSAtikrame pitarau nuyaM svarga mAhendraM gatau / tato vIraH saMpUrNAbhigrahaH san naMdivarddhanaM jyeSThabhrAtaraM dIkSArthamanajJApitavAn / ma gAthAto bhaNati-jiThUbhAyA mama jaNaNIjaNayavirahiyarasa / / tuhavirahaaggi suMdara, sayaMvi khArovamo hoI // 1 // vyAkhyA-tato vIraM prati bhaNati jyepThabhrAtA naMdibaddhanaH, he bhrAtaH ! jananIjanakamaraNadaHkhitasya mama | tvadvirahAgniH he suMdara ! svayamapi kSAropamo bhavati / viraktAtmA svAmyAha, gAthA Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ piamAibhAibhaiNI-bhajjAputtattaNeNa samvebi / / jIvA jAyA bahuso, jIvassa egamegassa || vyAkhyA-pitamAta bhrAtabhaginobhAryA pugatvena sarve'pi jIvA jAtA bahabAraM jIvasyakaikasya / tato bhrAtavizeSANa samarpiyaMvarAgI sana bhagavAMstasthau / tato dvivarSAnaMtaraM vArSika dAnaM datvA surAsuranaredrANAM mahAmahotsavapUrvakaM naMdivarddhana manujJApyaka devadUpyaM vastramAdAya sAlaMkAravastrAdirahita: san zrIvIra ekAkI dIkSA gRhItavAn / athAnekatapa:saMyamAni niratIcAratathA'pramattaH san sa pAlayati / atha dIkSitasyA'pi bhagavato / dAnAdhikAro yathA-tA momilAbhidho dvijo bhagavatpitamitrIbhUto'pyabhAgyavazA''jjanmadaridrI kucidbhikSAvRtti / kurvana dezAMtare gata, pazcAdabhagavato dIkSA grahInA / tataH sa dvijo dezAMtaraM paribhramya kimAnya prAptaH sana yathA gatastathA AgataH svagahaMprati / tataH svabhAryayA karkaza yA taM nirdravyaM samAgataM dRSTvA karkazava cananirbhasitaH / tadA sA kathayati-re nirbhAgyaziromaNe ! he Ajanmadaridra ! re dubhaMga ! re nirguNa ! he kutsitayeSa ! tvaM kathaM svamukha lAtvA gRha samAgata. ? ahaM tvAM dhanaM vinA sAkSAddaridrarUpaM kiM karomi ? taba abhAgyavazAdadya gRhe kimapi nAsti, yataH-anaM mAstyudakaM nAsti, nAsti gehe yugaMdharI || na zAkamadhye lavaNaM, yannArita tanna bhujyate ||shaa ato madgahe svatprasAdAkimapi nAsti, kevalaM dAridryamevAsti / punaH sA prAha-re nirbhAgya ! tvayi dezAMtare gate sati zrIvIro meghavatparivRSTaH sarve'pi dhanino jAtAH, evaM sati tvaM paradezaM gtH| itthaM bhAryayA tajitaH san sa nirvedamApanaH / punaH bhAryA prAha-re daridra enameva svAminaM pazcAt paribhrama, yenaitAvaMti ||3|| Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAna zrI dAnAdikulakavRttiH kulaka mahAvIra caritra // 4 vastUni dattAni sa eva svAMprati dAsyati / iti zrutvA somiladvijaH zrI mahAvIra prati mArgayituM gavegamANa: san pazcAdAgataH / bhagavato'gre ca karI yojayitvA tena baha prArthanAM kartumAdhA-he svAmin ! duHkhito'smi, nirAdhAro'smi, janmadaridrI cAsmi, mayA aneka zo janAH pAthitAH, paraM kenApi mamAzA na paritA / vaM svAmina puSkarAvartavatparivATaH, tadA abhAgyazekha ro'haM gRhe nA'bhUvaM, tasmAdadhunA tyaccharaNa samAgato'smi / he svAmin ! mAMprati kicittadehi / mamAzAM niSphalAM mA kuru / mama dAridraya carayetyuktvA brAhmaNa jAvitvAdahadInavacanAni lapayitu lagnaH / tato bhagavato'nukampA samutpannA / bIreNa vicAritaM ki dadAmi, mama nigraMthasya / pArzve kimapi nAsti, prArthanAbhaMge'pi laghutA syAt, yata:-tiNa lahu tusa lahuaM, tiNalahuna patthaNA lahu / tatto vi so ya lahuraM, patthaNabhago kao jeNa // 4 / / vyAkhyA-sarveSAM padArthAnAM madhye laghu tRNaM, tRNAdapi laghu tupaM, tRNatuSAdibhyo'gni laghu prArthana, tasmAdapi laghu prArthanAbhaMgaH kRtI yena / / 4 / / iti vicArya sadayo bIro devadUSyA vastraM brAhmaNAya dattavAn / anya ceti kathayAmAsuH, yataH-jA saMpatta tAM dehu dhana / ima kahe zrI mahAvIra / / pitAmitrabAmaNabhaNI, Adho dIdho cIra / / 1 / / vino'pi mahApasAya iti kRtvA pazcAdvalitaH / svagRhasamIpe samAgacchaMtaM sacIra svabhari dRSTa vA haSitA satI brAhmaNI prAha-he prANanAtha ! he svAmin ! he bhartaH ! sukhaM samAgata ? evaM bahuziSTavacanaiH pramudito viprastUnnArakasamIpamAgataH / tUnArekeNokta kenAyaM dattaH? tanokta mahAvIreNa dattaH, tatastUcArakeNoktaM bho vipra ! / / 4 / / Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 5 // vorAttadarddhamapi samAnaya ? saMdhite sati tasya lakSamUlyaM samAgamiSyati, tadA tava ca mama dAridrghanAzo bhaviSyati / tato vipro vyAghuTaya svAminaH pazcAt paribhramaNaM kRtavAn / ekadA RjubAlikAnadIkaMThe vAyuyogena prabhuskaMghAttadRtraM patitaM kaTa ke lagraM, zrImahAvIreNa siMhAvalokanavatpazcAdvilokita, kaMTake patitaM ca tadvilokya vicAritaM mama zAsana kaTakravala bhaviSyati / dvijo'pi kaTakA| dvanaM gRhItvA tannArakasamIpe gatastUnnArakeNApi svavijJAnacAturyeNa tattUNitaM / vikraye ca tasya lakSakadInAra samArataM / tAbhyAmarddha maddhaM vibhajya ca tadravyaM gRhItaM / sa brAhmaNaH sukhI jAtazca / bhagavatA dIkSAnaMtaraM dAnena lokA: sukhino pihitAH / tato'nata yAminA bahuSahAhamAditapAMsi kRtvA anekopasazci sahitAH / dvAdazavarSAMnaMtara kevalajJAna prApta, devaiH samavasaraNAdi mahimA kRtaH / ekAdazagaNa dharAzvatardazasahasrapramANA: sAdhava', pazisahasrasaMkhyAkA: sAdhnyaH, ekonaSaSTi sahasrottaraM lakSaka zrAvakapramANa, vilakSA'STAdaza mahasapramANA: thAvikAzcetyAdiparivAra parivato vIro'neka jIvAn pratibodhayana sana vizadvarSANi kevalaparyAyaM pAlayitvA sarva dvAsaptati vAyu: pratipAlya madhyamapApAyAM nagaryA caturthArakarAMte mokSaM gataH, / iti dAnaviSaye zrImahAvIra daSTAMtaH / / 1 / atha dvitIyadRSTAntaH / dhammatyakAmabheyA, tivihaM dANaM jayaMmi vikkhAyaM / / tahavi a jiNaMdamuNiNo, dhammadANaM pasaMsati / / 2 / / vyAkhyA-dharmadAna 1 arthadAna 2 kAmadAna 3 rUpaM vidhA dAnaM jagati prasiddhaM / taddarzayati-supAtre yaddAnaM dIyate / Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikUlakavRttiH // 6 // taddharmadA 1. dravyAdikAMcyA yatprathamadAnaM tadarthadAnaM 2. smAdInAM bhoganimittaM yaddAmaM tatkAmadAnaM 3, golegA / dAna trayANAM dAnAnAM madhye jineMdramanIzvarava dharmadAnaM prazaMsitaM / dharmatrati pAtrabuddhayA mekSinimittaM bhaktatvena baTTIyatelakama tahAna zreSThaM jJAtavyamiti bhAvArtha ; 2. dANaM sohAgakara, dANaM ArugakAraNaM paramaM / / dANaM bhoganihANa, dANaM ThANaM guNagANa || AdInAtha vyAkhyA-dAnaM saubhAgyakara dAtuH saubhAgyaM sarvatravistArayati 1, dAnaM puna: ArogyAdi kAraNa paragamutkRSTa / dAtA hi sarveSAM duHkhAni sphoTayati tato'sau nIroga zarIra labhate 2. punaH dAnaM bhoganidhAnaM, dAnAta sarve'pi bhogaM prApnuvaMti 3, dAnaM sthAna ke gaNasamUhAnA. dAnamadhye sarva guNAH samAgatAH 114 / / dANeNa phurai kito, hANaNa hoi nimmalA kAMti / / dANAvajjoahiao, vairivi hu~ pANisaM vahai / / 4 / / vyAkhyA-dAnena kRtvA koktiH praspharati, jaganmadhye bahakottirjAyate 1, puna: dAnena kRtvA zarIrasya nirmalA kAMnibhavati 2, tathA dAnenA yajitahRdayaH san vairI api pAnIyaM bahati, pAThAMtare vairIvihaM pANi | vahaI" iti pAThe krodhAnalajtrAlayA tato vairI dAnApAnoyopamo bhavati / / 6 / / dhaNasacchAbAhajanme, je ghiyadANaM kayaM susAhUNaM // tatkAraNamusajiNo, telukvapiAmaho jAo ||5|| vyAkhyA-dhanasArthavAhabhave yad ghRtadAnaM dataM trayodazamabhave musAbUnprani, tatkAraNAt RSabhajanasvAmI trailokye pitAmahopamo jAtaH, pituH pitAmaha sa kathyate / athazrI AdinAthasya trayodaza bhavapUrvaka caritra Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||7|| vyAkhyAyate, yathA-- ihAtra jaMbUdvIpe pazcimamahAvidehakSetre kSitipratiSThaM nAma nagara, prasannacaMdra rAjA rAjyaM karoti / tatra nagare rAjamAnyo dhananAmA sArthavAhaH parivasati / sa ca dAtAziromaNiH paropakAnipuNA mahAbanazci, nekadA nagaramadhye udghoSaNA dApitA, basaMtapuraMprati vayaM gamiSyAmo, yasya kasyApyAgamane chA bhavettadA sosamAmAtheM mukhenAyAtu / anyacca yeSAM keSAmapi saMbalAdi na myAta matsAkAzAsaMbalAdivastuni gahata / ityAdi kathite sati bahavo lokAratatsAthai samAgamayitumArabdhAH / tasminsamaye zrIdhaghoSasurayo'pi dhanasArthavAhasamIpe samAgatAH / sArthavAhena garavo vaMditAH, pRSTaM ca svAmin ! kimartha samAgatAH ? gurubhiH proktaM vayamapi basaMlapure bhavatsArthe samAgamiSyAmaH / iti guruvavaH zrutvA sArthavAhenokta-he svAmin ! mama bhAgyaM mahatsaMjAtaM / ityuktvA tena svasUpakArAya proktaM-gurunimittaM bhojanAdicitAM kuru / guruNA proktaM-tadbhojanamasmAkamakalpanIyamasti / athAsminprastAve tatra sArthavAhamamI kenacitsevakenAmrANyAnIya DhaukitAni / tAnyA mrANi sa garubhyo dAtuM lagnaH / tadA gurubhiH proktaM-etAnyAyakalpanIyAni, vayaM sacittaphalAni na bhakSayAmaH / evaM gurUNAM nispahasvAdiguNa raMjita: san sa dhanasArthavAhaH svacitte'tyaMtamAnaMditaH / tato'naMtaraM sa sArthavAho gurusahitazcalitaH / pathi gacchati sati katicihineSu vyatikrAMteSu satsa varSAnataH samAyAtA / tadA sarve'pi lokAstatrAraNyamadhye eva sthitAH / kenacit sArthavAhamitreNa zrAvaNAtmavasanArtha tRNagahaM kRtaM / tara zrIdharmaghoSasUrayaH sukhena sthitAH svAdhyAyAdi 17 // Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi- vRttiH // 8 // dharmadhyAnaM kUrvata-kAlaM nirgamayaMtisma / atha varSARtau vyatikrAMte sati sArthaH prasthita lagnaH / sArthavAhena rAzI dAna saptena satA cititaM-mayA sarvasArthacitA kRtA, paraM na ko'pi vismRta, iti citite sati zrIdharmaghoSagUrayaH | kulakam saMsmatAH / atha rAtrau gatAyAM prabhAte jainarmiNA mANibhadranAmnA mitroNa sAI sa sArthavAhaH gammamIye samAgataH / gurun vaidivA svAparAdhaM ca kSamayati / he svAmin ! etAdbhidivasarmayA bhavatAM bhojanAdintiA na AdinAtha cantri kRtA, tanme'parAdha kSamadhvaM? kSamApAtreNa guruNA proktaM-he mahAnubhAva ! sAdhUnAmAhArAdya labdhI tapasAM vRdibdhau ca dehasya dhAraNA, tasmAttvaM citAM mA kuru / tataH sArthavAhenokta-svAmin ! samasthAnake sAthaH prapaNIyAH, guruNApi sArthavAhamyAtibhAvaM jAtvA dvau sAdhU satra pressitau| sArthavAhena ravagthAnakamAnItI, latra nadika kicidapi tau niravayaM na pazyataH / itaratAzyAM tatra niravA ghRtaM dRSTaM / tenApi bahubhaktinA sAdhupAtrANi ghRtena bhRtAni / tatazca tatra tena bodhibIjaM prApta / tahinAdArabhya pratidinaM guruzuzrUSaNAM kurvatastamya dharmasa haGgA saMjAtA / athAnukrameNa sa sukhena vasaMtapure saMprAptaH / tatra ca katiciddinAni sthitvA sa sArthavAhaH punaH pratiSThAnapure samAgataH / sukhena svAyuH pratipAlya jinadharmasahitaH samAdhinA matvA kAlaM gataH, iti prathamo bhavaH // 1 / / dvitIyabhave uttara kurukSetra yugalatvamA pannaH, tavApi tripalyopamA yurbhuktvA mataH, iti dvitIyo bhavaH / / 2 / / tataH saudharma devaloke devo jAlaH, iti tRtIyo bhavaH / / 3 / / sodharmadevalokAccyatvA pazcimamahAvidahe gadhilAvatibija ye batAyaparvate mahAbalanAmA vidyAdharo jAtaH, tatra ca tena vidyAdharamya padavI bhuktA / aAte nATavAvasare svayaMvuddhamatriNA Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ XI bhaNitaM / ki tena bhaNitamityAha-savvaM bilavizaM gIjhaM, savanarse viDaMbaNA / savve AbharaNA bhArA, savve phAmA duhAvahA ||1|| iti bhaNite sati rAjJA proktaM-he maMtrin / rAgaraMgasthAne kathaM viSAdavacaH ? svayaMbuddhamaMtriNA prokta-he svAmina ! jJAnino mukhAttavAyurmAsaMkapramANaM mayA zrutamasti / rAjA tadvacanaM zrutvA vairAgyeNa citAM kattuM lagnaH / tadA svayaMbuddhamaMtrI kathayati-svAmin ! citAM mA kuru / ekadinapratipAlitApi dIkSA mokSapradAyinI bhavati / tataH sa mAsaikAnazanaM pratipAlya mRtaH iti caturtho bhavaH // 4 // tata IzAnadevaloke lalitAMganAmA devo jAtaH / tatra tasya svayaMprabhA nAmnI devI varttate / tayA sahAtipremavAn sa saMtiSThate / arthakadAyuSi pUNe sati sA svayaMprabhA devI pracyutA / tata: pazcAtsa lalitAMganAmA devo bahu virahaduHkhaM karatuM lagnaH, tadavasare svayaMbuddhamaMtrijIvo dharma pAlayitvA IzAnadevaloke sAmAnyeMdro jAtaH / sa taM pratibodhayituM lagna:, paraM snehavazAtsa na pratibudhyati / tato'naMtaraM sa sAmAnikaH suro yadA jJAnena bilokayati tadA dhAtakIkhaMDe pUrvamahAvidehe naMdigrAme nAgilanAmA daridrI parivasati, tasya gRhe nAgazrIbhAryA, tayA SaNNAM putrINAmupari saptamI putrI pratA / sA cA'vallabhatvena nirnAmiketi nAmnA khyAti gatA, vRddhA jAtA / anyadaikasmin mahotsave dhanavatAM lokAnAM putryaH zRMgArAdipariveSTitAstayA dRSTA: ! tAzca sukhabhakSikAdIMzca bhakSayaMtI. hRSTvA nirnAmikayA svamAturagre zRMgArAdivastu mAgitaM / duHkhinI mAtAbavIt-re gaccha ! aMbaratilakanAmaparvatopari caTitvA jhaMpApAtaM kuru ! iti dhrutvA nirnAmikA duHkhinI satI gahAnirgatya aMbaratilakaparvatopari caTitvA Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi zIla. kulaka kulaka vattiH AdinAtha / // 10 // kathA yAvanipatati tAvadyugaMdharAcAryeNa sA nivAritA / proktaM ca-bAle! bAlamaraNaM mA kuru 1 tadA sA gurumamIpa- mAgatya dUrAttabaraNa lenA / guruNA pratikatA satI paramazrAvikA jAtA / sukhena gahe samAgatyAnekatapasi kurvANA tiSThati. paraM daurbhAgyatvAttAM ko'pi pariNetuM necchati / vairAgyeNa jinadharmamArAdhya prAMte tayA'nazanaM vRtam / itazca sa sAmAnikasuro lalitAMgaprati bakti,-aho lalitAMga ! tvaM tasyAH svakIyaM rUpaM darzaya / taba rUpaM dRSTvA sA te citanaM kariSyati, tenaiva dhyAnena mRtvA ca tava bhAryA bhaviSyati / lalitAMgena tatheti pratipadya nirnAmikAya svaM rUpaM dardAzataM / sApi taM dRSTvA taddhayAnavazAnmaraNaM prApya tatsthAne svayaMprabhA nAmnI devI samutpannA / atha to devadaMpatI viSayasukhAni bhuMjAno tiSThataH / anukrameNAyuHprAMte tatazcyUtau / iti paMcamo bhavaH / / 5 / / ihava jaMbUdvIpe pUrvamahAvidehe pUrakalAvatIvijaye lohArgalanAmni puravare suvarNajaMgharAjA, lakSmIrbhAryA / tayoH putro vanajaMghanAmA sa jAtaH / devI svayaMprabhApi tatraiva vijaye puMDarIkiyAM nagaryA vajrasena cakravartI, guNabatI bhAryA, tayoH patrI zrImatI jAtA / sarvakalAbhyAsataH sA pravINA jAtA / ekadA svamaMdiragavAkSasthA satI manoramAkhye udyAne susthitanAmnaH sAdhoH kevalajJAnasamutpattito mahotsavArthaM samAgatAnAM devAnAM vandaM dRSTvA jAtismaraNaM prApya lalitAMgasvayaMprabhAdavItvAdi sarva sasmAra / tadA tayA cititaM, yAbadahaM taM prANanAthaM na labhe tAvanmukhena na vadiSyAmIti tayA mUkatvamAhataM / pitrA aneke upAyAH kRtAH, paraM sA na jalpati / kAryAvasare hastasaMjJayA tathA paTTake'kSarANi likhitvA jJApayati / tadaikAMte dhAtamAtrA pRSTaM hai patri ! tvaM kasmAnna 111011 Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 11 / / bravISi ? zrImatyA proktaM he mAtaH ! sama jAtismaraNaM samutpannaM pUrvabhavo dRSTaH / atarataM bharttAraM prApya braviSyAmi / tatastayA svapUrvabhavasya nikhilA vArttA dhAtuH puraH kathitA tanastayA caturAcyA taddvRttAntaM cakriNaM nirUpya citrakArapArzve tasyAH sarva pUrvabhavacaritraM likhApitaM / citrapaTTazca sarvanRpebhyo darzitaH paraM na ko'pi tatsaMketaM pUrayati / tato vajrasenacakriNA lohAgaMlapurasya suvarNajaMgharAjJaH putrAya vajrajaMghAya taspaTTI darzitaH / taM dRSTvA tasyApi jAtismaraNaM samutpannaM / evaM pUrvabhava saMketapUraNena zrImatyapi saMtuSTA / pitrA mahotsavapUrNakaM tayoH pANigrahaNaM kAritaM / tataH suvarNajaMghenApi vajrajaMghAya rAjyaM datvA dIkSA gRhItA, uttamArtha sAdhitaH / vajrasenacakrayapi dIkSAM gRhItvA tIrthakarapadavIM prApya mokSaM gataH, vajrajaMghagajJo rAjyaM pAlayataH sataH zrImatI kukSau putro jAtaH / athaikadA tasmin putre vRddhi prApte sati rAtrI to nRparAiyo citayataH sma / prAtaH putrAya rAjyaM datvA'AvAM dIkSAM gRhISyAvaH / itazca rAjyalobhI putramiti vRddho'pi pitA mama rAjyaM na dadAti iti vicittya tena viSadhUmaprayogeNa tau mAritau / itiSaSTho bhava || 6 || rAjArA sukhottarakurakSetre yugaliko jAtI, iti saptamo bhavaH ||7|| tato mRtvA sodhameM devaloke tau devI jAto, iti aSTamo bhavaH // 8 // 1 tatazcyutvA tau jaMbUdvIpe mahAvidehe kSetra kSitipratiSThitanagare suvidhanAmA vaidyastasya sa jIvAnaMdanAmA putro jAtaH / sa cAtipaMDitaH paropakArI ca / tasminneva nagare zrImatI jIvo'pIzvaradattavyavahAriNaH kezavanAmA putro // 11 // Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikalaka vRttiH / / 12 / / bArA / punastamitra mahIdharo jAtaH maMtrIzvaraputrI subuddhinAmA jAtaH sArthavAhaputrI pUrNabhadro jAtaH, nagarazreSThinaH putrazrva guNAkaro jAtaH / ete paDapi sahaiva jAtAH sahaiva saMbaddhitA / teSAM bAlyAdArabhya bahuprItirjAtA / ekatra sthAne te tiSThanti ramate bhuMjati ca teSAM papNAM kSaNamapi viraho na bhavati / sukhena viSayamukhaM bhujAnaH sat kAlaM nirgamayati / arthakadA kacitsAdhuH kuSTharogyasti taccharIre kramayaH patitAH saMti / saH sAdhuH paThamapAraNe AhArAdhaM vaidyagRhe samAgataH / jIvAnaMdanaH pi sAdhoH zarIraM rogAturaM kRmibhiva saMkula dRSTvA paMcAnAM mitrANAM kathitaM yadi yUyaM ratnakaMbala gozIrSacaMdanaM ca melayeta tadAhaM sAdhuzarIraM norogaM karomi / iti zrutvA te paMcApi mitrANi zreSTinI haTTe gatAni / tatra ca taM zreSThine kathitaM tvaM dInAralakSadvayaM gRhANa / asmAkaM ca gozorya caMdanaM ratnakaMbalaM ca dehi / tadA zreSThatA proktaM kiM kariSyatha ? taiH proktaM jIvAnaMdabaMdho munizarIraM cikitsayiSyate / tadA zreSThinA kathitaM yUyaM bAlakA api etAdRgbuddhivaMto dharmadhiyA paropakAriNo ghanyA eva / ahaM ca vRddho'smi tenAhamapyamUlyaphalaprAptaye tanmUlyaM no gRhNAmi / ityuktvA zreSTha! tebhyo ratnakaMbalaM gozIrSacaMdanaM ca dattaM tataH sa zreSThItatpuSyamahimnA prAMte cAritraM pratipAtya mokSaM gataH / atha te paMcApi sakhAyo ratnakaMbalaM gozIpacaMdanaM ca gRhItvA jIvAnaMdavedya gRhe samAgatAH / jIvAnaMdo'pi lakSapAka tailaM gRhItvA paMcamitrasahito yatra vane sAdhuH kAyotsargeNa sthitastatrAyAtaH / tato muni vaMdittvA tadAjJAM ca mArgayitvA te paDapi tasya zuzrUSAM kartuM lagnAH / prathamaM sarvazarIre tailalapaH kRtaH / samIpe dAna kulakama AdInAtha cantri // 13 // Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 13 // mRtatirthakkalebaraM ca samAnItaM / atha tadabhyaMgAtsAghormUrchA samAgatA / tAvatA tairatnakaMbalena tatzarIraM veSTitaM / tadA sarve kRmayo bahinirgatya tadratnakaMbale lagnA: / tAMzca mRtakalevare pariSThApitavaMtaH / punastathaiva kRtaM, punamtRtIvavArake'sthimadhyasthAH kRmayo'pinirgatAH / evaM sarvAnapi kITakAnnirgatAn jJAtvA, tato'naMtaraM caMdanena sAdhuza roraM vilipta nIrogaM ca jAtaM kRSTharogazca gataH sarohiNyoSadhyA ca zarIratva kasamAgatA, zarIraM ca sIvarNavaNa jAtaM / tatastaistatkalebaraM tu tarucchA yAyAM pariSThApitaM / tataH sAdhaM baMditvA te SaDapi sakhAyaH svasvaga he samAgatAsta puNyaM cAnumodayituM lagnA: / zeSacaMdana ratnakaMbalaM ca miti tokiyo ji| prAya: kArApitaH / tato'nukrameNa kAlAMtare taiH SaDabhirdIkSA gRhItA, nirmalacAritraM ca patipAlya prAMte'ndazanaM kRtvA kAla prAptAH / iti nabamo bhava: / / 9 / / atha te SaDapi jIvA dvAdazame devaloke dvAviMzatisAgaropamoskRSTAyUSo devA jAtAH, iti dazamo bhavaH / / 10 / / tatazcyutvA jaMbUdvIpe pUrvamahAvidehe parakalAvatIthi jaye puMDarIkiyAM namayA~ tIrthaMkarajIvo bajrasena rAjA rAjyaM bhunakti, tasya gRhe dhAriNI paTTarAjJI, tasyAH kukSau paMca patrA anukrameNa samutpannAH / prathamo jIvAnaMdavaidyajIvazcaturdazasvapnasUcitazcakrabatipadavIyogyo bajranAbhanAmA jAtaH / / 1 / / dvitIyo rAjaputro mahIdharajIvo bAhunAmA jAtaH / / 2 / / tRtIyo maMtrIputraH subuddhijIva: subAhunAmA jAtaH // 3 / caturthaH sArthavAhaputraH pUrNabhadrajIvaH pIThanAmA putro jAtaH / / 4 / / paMcama: zreSThapatro gaNAkarajIvo mahApITanAmA jAtaH / / 5 / / evaM paMca putrA jAtAH, Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH // 14 // SaSThaH kezabajIvaH sAmantanAmno rAjJo gRhe putratvena suyazAnAmA jAtaH // sa suyazAH pUrvabhavanehAjjranAbhaMprati bahu sevate / tato'naMtara vajramenatIrthakaro vArSikadAnaM datvA vacanAbhAya rAjyaM pradAya dIkSAM gRhItvA kevalajJAnaM prApya tIrtha ca sthApayitvA vicaratigma / vacanAbhena rAjA caturNA bhrAturNAM dezAn vibhajya samarpitAH, suyazA senAnIH kRtaH / athaikadAyudhazAlAyAM cakrataM samutpannaM caturdaza ratnAni navaniyAnAni ca prAdurbhUtAni / tataH sa pakhaMDa sAdhayitvA cakravatipadavIM bhuMjAnaH sukhenAyuH pratipAlayati / arthakadA vajraseto bhagavAn puNDarIkiyAM nagaryAM samavasRtaH / vajranAbhacakriNA ca bahumahotsavapUrva ka baMditaH, bhagavatA dezanA dattA / tAM zrutvA vairAgyaM prApya cakrI kathayati hai tAta ! yadi bhavatvaM prApyAyahaM saMsAre bhrameyaM tadA mamApyabhAgyaM jJAtavyaM / etAvati divasAni bhavada rAjyaM mayA pAlitaM / tathaivAdhunA saMyamaprasAdaM kuru / yathA pAlyAmi / tatazcakriNA caturbhAsahitena senAnIpramukhaparivRtena ca putrAya rAjyaM datvA dIkSA gRhItA / cakriNA caturdaza pUrvAyavItAni bAhupramukhaH paMcabhizcaikAdazAMgAni paThitAni / athAnukrameNa vaJcasenabhagavAn mokSaM gataH / zrIvajranAbhavAcArya padavI bhunakti / vizatisthAnakatapaH kurvatA ca tena tIrthaMkaragotraM samu pArjitaM / vAhUnAmA sAdhu paMcatasAdhunAmannapAnAdibhakta karoti, subAhumunizca paMcazatasAdhunAM vaiyAvRttyaM karoti / pIThamahApau ca tapAMsi kurvataH vajranAbha AcAryoM bAhubAhuMprati vaiyAvRttyAdiguNaraMjitaH san prazaMsati / tataH pIThamahApITha svacetasIrIyAM vibhRto yad gururAvayoH prazaMsAM na karoti, kevalaM svasevAhatoretI hI prazaMsati / etAhagI zIlakulaka AdinAtha caritraM kathA / / 14 / / Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 15 / / yavazAttAbhyAM strIvedatvamupArjitaM, bAhusubAhubhyAM ca vaiyAvRttyAdi guNena bhogyaphalaM bAhubalaM ca samupArjitaM / SaDapi caturdazalakSapUrva cAritraM pratipAlaya prAMte pAdapopagamasaMsthArakaM kRtvA sarvAyuzcaturazItilakSamitaM pAlayitvA sarvArthasiddhavimAne gatAH / tatra trayastriMzatsAgaropamAyurasti / zrIAvazyakasUtre evaM proktamasti purva zrIvacanAbhaH samAdhinA mRtvA sarvArthasiddhau gataH / tato'naMtaraM SaTpUrvalakSagamanAnaMtara te paMcApi sarvArthasiddhau gatA: / yadItthaM no cettadA kathaM saMbaMdho bhavati ? tasmAtsavArthasiddhivimAnAtpUrvaM zrIvajranAbhajIvazcyutvA RpabhatvenotpannaH, te'pi ca SaTpUrNalakSAnaMtaraM cyutvA bhagavatputratvena bharatAdayo jAtAH / iti dvAdazamo bhavaH ||12|| athAtrAvasarpiNyAM jaMbUdvIpe bharatakSetre prathamArako vyatikrAMtaH / dvitIyArako'pi vyatikrAMtaH / tRtIyArakasya ca prAMte tatra sapta kulakarA jAtA:, vimalavAhanaH 1 cakSuSmAn 2 yazasvI 3 abhicaMdraH 4 prasenajit 5 marudevaH 6 nAbhayazva 7 / nAbherbhAryA marudevI / tasyAH kukSau vajranAbhajIvaH sarvArthasiddhivimAnAccyutvASADhamAsasya kRSNacaturthyAmuttarASADhAnakSatre caturdazasvapnasUcito'vatIrNaH / tasmin samaye svanA na saMti / svata eva nAbhirAjA svapnavicArakRt / pUrNadine caitrakRSNASTamI nizAyAJcArthe uttarASADhA nakSatre prabhojanmAbhavat / SaTpaMcAzaddikkumArIbhizcatuHSaSTibhiriMdezva janmamahotsavakaraNAnaMtaraM prathamaM RSabhasvapnadarzanata RSabha iti svAmino'bhidhAnaM kRtaM / tatsArdhaM yA yugalinI jAtA tasyA nAma ca sumaMgaleti dattaM / paMcadhAtRdevAMganAbhiH parivRtaH svAmI vRddhi gataH / devAzcottarakurukSetrAtkalpavRkSaphalAnyAnIya tasmai dadati, svAmI ca tAni bhakSayati kSIrasamudrAnItAni // 15 // Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAna dAnAdi kulakavRtti : kathA // 16 // pAnIyAni ca pibati. evaM varSekaM jAtaM / tata IkSuSTi gRhotveMdro bhagavatsamIpe samAgatastadA pitarutsaMga sthitena prabhuNekSuyaSTyartha hastaH prasAritastata iMdreNa prabhorIkSvAkuvaMza: sthApitaH / ekadA kiMciyagalaM vihataM gataM, tanmadhyAtpuruSo mastakopari tAlaphalapatanAnmataH / tasya bhAryA sunaMdAnAmnI yugalinI paraDuMgali bhinAbhirAjasamIpe samAnItA / kathitaM ca svAminiya yugalinI nirAdhArAsti nAbhinA proktaM madata yure mocanIyA, RpabhabhAryA RSabhAjana bhaviSyati / atha svAmyapi yauvanavayaH saMprAptaH, iMdreNApi ta pANigrahaNayogyaM vijJAya sarvadevadevIkRtamahosatarvaka samaMgalAsanaMdAbhyAM saha bhagavato vivAhaH kRtaH / atra ye evaM kathayati yat zrIAdiprabhaNApi punarvivAha, kanamne muDhA jJAtavyAH / punaye kathayati bhagavatA bhaginI pariNItA tadapi teSAM mUrkhatvaM, yatastammin kAle gugaladharmasthitirAsIta / yA sthitirbhavetAM pAlayatAM satA na ko'pi doSaH tataH zroRSabhadevena munaMdAmamaMgala yo: zubhalagne pANigrahaNaM kRtaM, iMdrANIbhirgItagAnaM kRtaM, gaMdharva kinnarairvAditrANi vAditAni / tadAdito loke vivaahsthitirjaataa| svAmyapyanAsaktyA sukhAni bhunakti / SaTpUrvalakSagamanAnaMtaraM svArtha siddhivimAnAccyutvA bAhupIThajIvau sumaMgalAkukSau bharatabrAhmIyugalatayotpannau, subAhumahApIThajIvau ca sunaMdAyAH kukSau bAhubalasuMdarIyugalau prasavitau / punaH X // 16 // sumaMgalayA yugalAnAmekomapaMcAzatprasUtaM / evaM putrazataM dve putryau ca sarve'pyanukrameNa vRddhi gatAH / atha vizati| pUrvalakSANi vyatikrAMtAni / tadA yugalikA anyo'nyaM vivAdaM kartuM lagnAH / kalpavRkSA api kAladoSAtsvalpaphaladA jAtAH / hakAra makAradhikArarupanItitrayyapi viluptA / tadA yugalikA: svAminamucca. saMsthApya rAjyAbhiSekArtha Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||17 // pAnIyamAnayituM gatAH / tasminnavasare saudharmeMdrasyAsanaM prakaMpitaM / tadA svasamayaM jJAtve dreNAgatya prabho rAjyAbhiSeka: / / kRtaH / sarvazrRMgAra: zaroraM maMDitaM / devadevAMganAnAM parpammilitA / inamte yugalikA jalamAdAya samAgatAH / na prabhoH zaroramalaMkArAdibhirbhaSitaM dRSTvA vinayena prabhozcaraNayorjalaM siMcitaM / teSAM tadvinayena saMtuSTanadreNa tatra vinItAbhidhAnA dvAdazayojanavistIrmA navayojanapRthulA ca nagaro sthApitA / tasyAM vApIkapasarovaramarilAyAM tribhUmikacaturbhUmikasaptabhUmikakaviMzatibhUmikAprAsAdA azobhaMta / punastatra dvAtriMzatkoTisavarNAnAM vRSTiH kRtaa| 1 ugrA 2 bhogA 3 rAjanyAH 4 kSatriyAzca 5 sthApitAH, paraM lokA annana binA bubhukSitAstiSThati / kalpavRkSA api kiMcinna dadati / tadA svAminA tebhyaH zAlipramukhadhAnyAnyupadazitAni / lokAratAnyAdAya bhakSayaMti, paramapatratvena na jIrNayaMti, pratyuta teSAmudarA Ni tudati, prabhoragre cAgatya svajaTharANi se darzayati / itazca tatra vaMzagharSaNato'gnirutpastannastadA bhagavatA teSAM proktametAni dhAnyAnyasminnagnimadhye pAcayitvA yUyaM bhakSayata ? tadA tai: zAlipramukhaM sarvamadhyagnau prakSipta jvalitaM c| tadA taiH prabhAragre samAgatya proktaM mvAminayaM detAlastu sarvamapi bhakSayati, naH kiMcidapi pazcAnna dadAti / tadA bhagavatA mRttikAto ghaTAdinirmANa tebhyo dazitaM / evaM prabhaNA prathamaM tebhyaH paMca vijJAnAni zikSApitAni. 1 kuMbhakAra 2 lohakAra 3 citrakAra 4 karSaka 5 nApitavijJAnaM ca / teSAM pratyekAnAM vizatibhedA bhavaMti, evaM bhedazataM zikSApitaM / puruSANAM dvAsaptatikalA bharatAdInAM zikSApitAH, vINAM catuHSaSTikalA brAhmIsaMdaryo: zikSApitAH / aSTAdazalIpyakSarakalAgaNitakalA / 17 / / Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAna dAnAdi kRla kam kulaka RSabhanina kathA IS pramukhasarvamapi pradarzitaM / atha te sarve'pi lokA: sukhena svakAryaparAstiti / bhagavatA vipavilakSapUrva rAjyaM pAlitaM. evaM sarva vyazItilakSaparva jAtaM / tato lokAMtikadevAH samAgatAH, dIkSAyA avasarI kathitaH / svAminA jJAnena vRttiH dIkSAvasaraM vijJAya bASikadAnaM dattaM / pratidinamekA koTiraSTau lakSAMzna sauNipAn dadAti. vASikadAnamilane vikoTizataM cASTA zotikoTayadhikamazItilakSadAnaM jAtaM / idaM sarvamapi dAna vyamitAdezAnadaH samAnIya pUrayati / // 18 // tato bharatAdibhyo rAjyaM vibhajya svAmo kacchamahAkacchAdicatuHsahasraparivAraparivato mahotsavapUrvaka natuHpariTabhirinirmitA zibikAmAruhya nagarAdvahinirgatya ayodhyAyA upakne'zokavRkSatale catuSTika loca kRtvA caitrakaraNA mIdine uttarASADhAnakSatre pazcimA dIkSAM gRhItavAn / indrAdayaH svasthAne gatAH. bharatAdayo'pi putrA bhAvavirahaNAdhupAtapUrvakaM gRhe samAyAtAH / atha svAmino varSa yAvadanAdikaM no militaM / te sarvacatu sahasra munayo'pyAhArA'bhAvena tApasA jAtA | kandamahAkacchaputrau namivinamI dIkSAbasare svAminirdezAsAradezaM gatAra vAstAM, pazcAdAgatau ca svAminaM tathAbhUtaM zrutvA prabhasamIpe samAgatya vijJapti cakratuH he svAminAvayo rAjya dehi ? katici divasAnaMtara dharaNedro bhagavadvaMdanArtha samAyAtastena namivinamibhyAM prokta-kathaM yuvA sevAM kuruthaH ? I tAbhyAmuktaM-rAjyaprAptyartha dharaNedreNoktaM-yadA bhagavatA dAnaM dattaM tadA yuvAM kva gato? tAbhyAM proktaM-paradezaM gato anyasya kasyApi cAgre yAcanAM na kurvaH, Avayostu svAmo dAnaM dAsyati / tato dharaNedreNoktamahaM pAtAla vAsI dharaNeMdra: svAminaH sevako'smi, yuvAmapi tatsevako, ata Avayotitvena svAmina AjJayA vaitADhaSaparva vidyA ||18 // Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharapadavI svIkurutaM / tatastAbhyAmapi tadvacoMgIkRtaM / tato dharaNedreNa prajJamIpramukhavidyAstAbhyAM dttaaH| namivinamI / svAminaM praNamya svasbaparivAramAdAya baitADhaye samAgatau / tatra dakSiNazreNyAM namirAjJA paMcAzanagarANi vAsitAni, vina minA cottarazreNyAM SaSThinagarANi vAsitAni / (teSAM nagarANAM nAmAni zrIhemacaMdrasUrikRta zrI AdinAthacaritrAd zeyAni) atha bhAvAnAhArArtha sarvatra paribhramati / paraM ko'pi na dadAti / evaM varSekaM jAtaM paraM I prabhurmanasApi na kSubdhaH / atha bhagavata AhArAdhikAramAha tasmin samaye vAhabaleH putraH somayazA gajaparasya rAjyaM pAlayati / atha pUrva bhagavajjIvavajranAbhacakriNo XyaH suyazAnAmA senAnI rabhUta, tenApi bajranAmena saha dokSA gRhItAsIt / cAritraM prapAlya paMcame'nuttaravimAne : gataH / tatra vigadAyurbhatkvA sa somayazasaH zreyAMsanAmA patro jAto'sti / atha zrIRSabhasvAmI viharan / 0] san gajapure samAgataH / gRhe gahe lokA anekakanyAsuvarNamaNimuktAphalAdIni dadati paraM svAmI kimapi na gRhan / pazcAvyAghuTayati / tato gavAnasthasya zreyAMsakUmArasyetAdRzaM bhagavarasvarUpaM vIkSya jAtismaraNamutpannaM / atha tasyAM | IM nizAyAM zreyAMsena somayazasA subuddhinAmnA nagarISThinA ca svapnAni labdhAni / prAtaH kAle sabhAyAM taiH sva svasvapnAni kathitAni / somayazasA rAjJA proktaM vairibhirveSThito'haM zreyAMsasAhAyyena vairiNo'jayaM / subuddhiSThinA prokta RyamAnA sUryakiraNA mayA zreyAMsahastasAhAyyena rkssitaaH| zreyAMsenoktaM-meruparvato mayA'mRtena dhautaH / tadA rAjJA proktaM-trINyapyetatsvAnaphalAni zreyAMsAya bhaviSyati / zreyAMso'pi hRSTaH san gRhe samAyAtaH / itazca madhyA Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI hAvasare prabhubilokanAnaMtaraM jAtismaraNAsmAdhudAnavidhi jAnan sa gavAkSAduttIrya svAminaM naMditvA nimaMtrya ca dAna dAnAdi svagahe samAnItavAn / bhagavadagre cekSarasAno ghaTA dIkitAH / bhagavatApi tannira vadyaM jJAtvA svakIyahastau prasAritI. kula kama kulaka pANipatadgrahalabdhimahimnA tasyaiko'pi biduradho na patati / theyAMso rasaM nikSipati tacchigbodhya vardhate / evaM vRtti : svAminA baizAkhazakalatatIyAdivase pAraNaM kRtaM / tadAdito lokebhayatanIyA jAtA / zrIyAMsagahe paMca divyAni bhajana kathA 1 ca prakaTitAni / bhagavanA natra pAraNaM kRtvA vihRta, zreyAMsena ca sabalokebhya: sAdhUnAM bhikSAdAnavidhiH zikSA. pitA ! svAmI cAnukrameNa saha varSa yAvacchadmasthatvaM pAlayana purimatAlanagare samAgataH / tatra phAlganakRSNakAdazyAM bhagavataH kevalajJAnaM samutpannaM / canu paSTibhiridraH samAgatya samavasaraNaM kRtaM / tadA bharatagya yamakazamakAbhyAM dve vardhAnike danaM / ken bhagavankevalajJAna-vArtA kathitA / apareNa cAyudhazAlAyAM catraratnotpattiH kathitA / tadA bharataH kSaNaM vimazya dharmadhiyA gvAmikevalajJAnamahimAnaM kartuM putravirahaduHkhenAMdhIbhUtayA hstiskNdhaadhidyaa| mAtrA marudevyA maha calita: / mArge vAdiyAdidhvani zrutvA tatkAraNaM marudevI papraccha / tadA bharatenokta-he mAnaH / / thIRpabhadevasya kevalajJAnaM samutpannamasti / tato devastasya samavasaraNAdi mahimA kRto'sti, tatkRto'yaM gItagAnavAditrAdi-baniH zrUyate / tat zrutvA mamdevo-mAtA virAgatAM prAptA satI citayatyaho'haM tu yanmohabazAdaMdhIbhUtAsmi sa svayamIdazAni sukhAni bhunakki / tato nAsti ko'pi kasyeti dhyAyaMtyAstasyAH cakSaHpaTalAni dhvastAni | karmakSayataH kevalajJAnaM prApya sA mokSAM gatA / bharatena svAmI vaMditaH / prabhuNA ca dezanA dattA / Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tadA bharatasya paMcazata putrasaptazatapautrauzca dIkSA grahItA / puMDarIka-pramukhAzca-turazItigaNadha rAH sthApitA: / brAhmI pramukhAbhirapi dIkSA gRhItA, zreyAMsapramukhAH zrAvakA jAtAH, subhadrA--pramukhAzca zrAvikA babhuvaH, bharatenApi samyaktvaM svIkRtaM / tatamtena prabhu baMditvA gRhe samAgatya cakrarala-syASTAhnikAmahotsavaH kRtaH / tataH suSeNaM senAnI katvA tena SakhaNDAni sAdhitAni / gagopakaMThe gaMgAdevI-gahe ca sa sahasrakavarSa yAvasthitaH / navanidhAnanAni mAsAni, anuRoga mAgarama rAjyAbhiSekaH kRtaH, paraM cakraratnamAyudhazAlAyAM na pravizati / tadA bharatena 61 pradhAnAdibhyazcakraratnApravezakAraNaM pRSTaM / taiH kathita-he svAmin / bhavadIya navanavatibhrAtaro yadi bhavadAjJAmaMgIkRtya bhavaMtaM praNamiSyati tadeva cakraratnamapi pravikSyati / tadA bharatena svAjJAsvIkArakate tebhyo dutAH preSitAH, tataste'STanavatibhrAtaraH saMmIlya svAmipArzve samAgatAH, svAminaM baMditvA ca kathayAmAsuheM svAmin / bharatena sAdhaM vayaM ki yuddhaM kRmoM vA praNAma kurmaH ? bhagavatA tu dharmopadezo dattaH, tat zrutvA vairAgya-mAmAdya taiH sarvardIkSA gRhItA. ___ atha bAhubalinA tAM vAtI zrutvA duHkhamApanena bharatAya kathApita-tvayatadayuktaM kRtaM / tadA bharatena kathApita-svamapi mama sevAM kuru ? no cedrAjyaM tyaja / vAhubalistAM vArtA nAMgIkaroti, tatazcakramApi gRhe na pravizati / tato bharatena bAhubaliprati dutaM preSayitvA caturaMgasenAsahitena bAhubali-dezavijayArtha prasthAnaM kRtaM / / bAhubalirapi sainyasahitaH sanmukhamAgataH / anekAni yuddhAni jAtAni, bahumanuSyANAM saMhArazca jAtaH, tadA sau // 2 // Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikalaka vattiH // 22 // dharmedraH samAgatya to nivArayAmAsa, parameko'pi na nivartate / tadeMdreNoktaMnyavAmeva dvaMdayuddhaM kurutaM, yena janasaMhAro na jAyate / tAbhyAmapi tatpratipannaM, tatra 1 vAgyuddhaM, 2 dRSTiyuddha, 3 bAhayuddhaM, 4 muSTiyuddha, 5 daMDayuddha, ceti kulaka paMca yuddhAni sthApitAni / tatastairyudyamAnayostayormadhye bharato hArita: / tadA khinnamAnasena tena bAhubalespari cakra-ratnaM muktaM / cakraM tu gotriNaM na parAbhavati, tato bAhubaliH kruddhaH san muSTimutpATaya bharataprati mAraNArtha RSabhI kathA ghAvitaH san manasi ciMtayati, aho baddhabhrAtaraM kathaM mArayAmIti vimRzya tena svamastakAtpaMca-muSTilocaM kRtvA dIkSA gRhItA / ahaMkAraM dhatvA kAyotsargaNa sthitaH, vAhamyA pratibodhite sati kAyotsarga pArayitvA yAvat sa calati tAvattasya kevalajJAnaM samutpannaM / svAminaM vaMditvA sa kevaliparSadi sthitaH / athAnukrameNa svAmI caikalakSapUrva cAritraM kevaliparyAyaM ca pAlayitvA'STApadaparvate dazasahasra-sAdhabhiH saha mokSaM gataH / bharatacakriNA tasmin sthAne caturmukho jinaprAsAdaH kAritaH / atha rAjyaM bhuMjAnasya bharatasya vyazItilakSapUrvANi sukhena gatAni / ekadA bharata AdarzagRhasthita: sanmudrikApatanenA'nityabhAvanAM bhAvayan kevalajJAnaM prAptaH / tatra devatAdattasAdhuveSo bharatamunirdazasahasra-mukuTabaddharAjarSiparivRttasahasrapatrakamalasanamAruhya dharmadezanAM dadau / lakSakapUrva kevalaparyAyaM pAlAyitvA mokSaM gataH, evaM zrImAnAdIzvaro bhagavAna dharmakAryAdilokasthiti-karaNAstralovaya-pitAmaho jAtaH, iti zrIdAnakulake RSabhajinakathA // karuNAidinnadANo, jammaMtaragahiapannakiriANo / titthayaracavikariddhi, saMpatto saMtinAhovi // 6 // Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / // 23 // yAkhyA-kamA aTA ra kArayA dataM dAnaM yena, tatkIdRzaM dAnaM ? janmAMtare gRhItAni puNyakRtpAni yasmAt tanmahimnA tIrthakaracakravartIRddhi prAptaH zrIzAMtinAthaH / / 6 / / vizeSArtha: kathAnakAd jJAtavyo yathA ___jaMbUdvIpe pUrvamahAvidahe puSkalAvatIvijaye puSkariNyAM nagaryAM dhanarathatIrthakaro rAjyaM bhunakti / tasya prItimatImanohayAkhye dve bhArye, prItimatyA meghasvapnasucito megharathanAmA putro jAtaH, manohAMzca rathasvAnasUcino dRdurathanAmA putro jAtaH / anukrameNa tau yauvanaM praaptau| mevarathasya priyamitrAmanoramAkhye dve bhAyeM AstAM, dRDha rathasyApi sumatinAmnI bhAryA jAtA, megharadhasya naMdiSeNameghasenau putrau jAto, dRDharathasya ca rathasenanAmA patro'bhUt / bAlAMtare ghanarathatIrthakareNa vArSikadAnaM datvA megharathAya jyeSTha putrAya ca rAjyaM datvA dIkSA grahItA / kevalajJAnaM prApya tIrtha sthApayitvA dhanarathabhagavAn mokSaM gataH / atha megharatho rAjya pAlapati / suzrAvakatvenASTamI vaNi pauSadhAni karoti, jinAnAM cA'virAdhitvena pAlayati / azaikadA pauSadhazAlAyAM pauSadhaM kRtvA sarvAna rAjJaHprati sa dharmopadezaM dadAti / itastatraika: pArApataH kaMpamAnaH san tatrAgatya tasyonsaMge sthitvA manuSyabhASayA brUte-hai megharatha rAjan ! tvaM mAM rakSa rakSa ! iti zrutvA gajA prAha-svayaM mA bhayaM kuru ! tAvatA tatsRSTe eka: siMcANaka: samAgataH kathayituM lagnazca-he rAjan ! mA madbhakSyaM dehi / rAjA kathayati-he bhadra ! zaraNAgataH kathaM samayate ! anyatra paraprANa: svakIyaprANA na poSaNIyAH / punaheM pakSina ! tava pakSakadezagrahaNAkarSaNAdi te pIDA jAyate tadAnyeSAM tatprANavinAzAtkathaM pIDA na Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH // 248 bhavet ? tava tu kSaNamAtrA tRptirbhaviSyatyasya ja prANasaMhAro bhaviSyati / paMceMdriyananAjjIvo durgati gacchati / tadA sIMcANako vadati-he rAjan ! sukhyeva dharmAdharmavicAraM karoti, kiMca yathA'yaM pArApatastvaccharaNamAgato'sti tathAhamapi samAgato'smi, ato mamopari kRpAM kuru / yadi tvamasya rakSAM karoSi tadA mama prANanAzo bhaviSyati, evaM ca tava kRpA kathaM sthAsyati ? rAjA prAha-yadi tvaM bubhukSito'si tadAhaM tvAM vizeSasarasAhAraM dAsyAmi ! cANakeomahamAmiSaM vinA'nyanna bhakSayAmi / rAjJoktaM mama rAjye mAMsaM kutaH ? yadi kicinmRtakalevaraM bhavi pyati tadA tasyAmiSaM te dAsyAmi / socANakenoktaM - jIvatprANimAMsamevAhaM bhakSayAmi / rAjJA proktaM yAvadvArossya pakSiNAM bhaviSyati tAvadbhAramitaM mama zarIramAMsamahaM te dAsyAmi / socANakenApi tadaMgIkRtaM / atha rAjJA tulA samAnIya tadekapuTe pArApato mukto dvitIye ca svazarIramAMsaM cheditvA cheditvA muktaM / paraM yathA yathA sa mAMsaM muMcati tathA tathA pArApatapuTakamadhastAd vrajati / evaM tasya bahubhAraM jJAtvA sAhasiko rAjA svayameva tulAyAM sthitaH, tadA rAjaH samastaparivAroM hAhAravaM kurvannapAtaM cakAra / ciyAmAsa cahA akasmAdaniSTaM kutaH samutpannaM / rAjA tu manAgapi cetasi viSAda na karoti / itastatra kuMDalAdyAbharaNamaMDitaH kazvidevaH prAdu bhUyAhI sattvamahosattvamiti vadan gaganAtpuSpavRSTi kRtavAn, provAca ca he rAjeMdra ! IzAneMdreNa tava guNavarNanaM kRtaM, paraM tadasahamAnena mayaM tatpakSisvarUpaM vidhAya tava parISahaH kRtastanme'parAdhaM kSamasva / iti zrAmayitvA devaH svasthAnaM gataH / rAjJaH zarIre ca sukhaM jAtaM, sevakA api sarve saharSA jAtAH rAjJApi pauSadhaM pArayitvA pAraNaM dAna kulakama zAMtinA caritra ||24|| Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||25| PAR kRtaM / sukhena rAjyaM bhaktavaikalakSavarSaprAMte nirmalacAritraM prapAlyAnazanaM kRtvA marvArtha siddhI paMcame'nuttaravimAne sa gataH / tatra trayastrizatsAgarAyuH prapAlya zrIzAMtinAtho jAtaH / / iti zrIzAMtinAtha pUrvabhavakathA / / paMcasayasAhubhoyaNa-dANAvAjiasupunnapapbhAro / acchariacariabhariu, bharaho bharahAhivo jAu / vyAkhyA-paMcazatasAdhUnAM bhojanadAnenopAjita: puNyaprAgbhAro yena saH, tathAzcaryakAricaritreNa bhata IdRzo bharatacakrI bharatakSetrAdhipo jAtaH, tatkathA tu pUrvamuktaMba / / 7 / / mUlaviNAvi dAu, gilANapaDiaraNajogavatthUNi / siddho ya rayaNakaMbala-caMdaNa viNauvi tammi bhave // 8 // vyAkhyA-mUlyena vinA mUlyagrahaNaM vinA datvA glAnasAdhoyAvRttiyogya vastu mokSa prApto rasnakaMbalagozIrSacaMdanayotA yo vaNik tasminneva bhave, iyaM kathApi pUrvAmuktaMba // 8 // dAUNa khIradANaM, taNa susiaMgasAhaNo sigcha / jaNajaNi camakkAro, saMjAu sAlibhaddovi / / 9 / / vyAkhyA-datvA kSIradAnaM tapasA suSTha zopitamaMga zarIraM yenetAdRzaM sAdhaM, jane janitazcamatkArI yena EN25 // X etAdRzaH zAlibhadraH saMjAtaH / / 9 / / atha zAlibhadra-kathA, yathA rAjagRhanagarasamIpe zAlinAmA grAmo'sti / tatra dhannA nAmnI kAcitstrI saMgamanAmaputreNa saha basati, sa ra saMgamo meSAn rakSati cArayati ca / tasya mAtA tu dhaninAM gRhe raMdhanapeSaNagomayasthApanasaMpramArjanAdikaM karoti / 2 evaM tau svakAlaM gamayataH / athaikasmin parvadine sarvalokagahe kSIrAdibhojanaM jAyamAnaM dRSTa vA saMgamo mAtaraM Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kulaka zrI kara pati-he ma.samma bhI yahi / sAdhvocat-he putra ! Avayoguhe prazramata evaM dhAnyamaMzayagnahi zrIgannaM ta dAnAdi - kuta: ? ityukta sa na manyate, yato bAlo gRhasvarUpaM kadAcidapi na jAnAti / atha ma yathA yathA tanmArgAta vRttiH tayA tathA mAtA rodituM lagnA / strINAM hi rudanameva valaM | to rudaMtI zrutvA prAnivegimakanAryA miliyA nAM praSTa lagnAH-he bhagini ! tvamadya suparvadine kathaM rodipi ? tadA tayA putravArtA kazritA / nAbhiraktaM-mAM cinAM mA karu / vayaM tubhyaM kSIrAdisAmagrI dAsyAmaH / tatastahattasAmagrIta: kSIrAnaM nippAdya tayA patrAya pagveipina / // 26 // svayaM ca kiMcitkAryanimitta prAtidezmikaga he gatA / itaH kazcinmAsopavAsI sAdhuH pAradina saMgamagaha mamAgataH / saMgamena tamAgacchaMtaM vilokya dRSTena tasmai kSIrAnana pratilAbho datta: / mAdhunApi tadbhAbA'khaMdanantra to meti noktaM / tataH sAdhurgataH / itastanmAtA samAgatA / sthAlaM ca rikta dRSTvA tayA punaraparA kSareyI pari. veSitA | cititaM cAho matputrodare kimetAvatI bubhukSA banate ? tadA mAM prati dhika / saMgamo'nyA kaMTha bhuktavAn / rAtrau ca tasya visUcikA jAtA / tato matvA sAdhudAnapuNyayogena sa rAjagRhanagare gobhadranAmavyavahAriNaH mubhadrAnAmabhAryAyAH kukSau patratvena samavatIrNaH / phalitaNAlikSetrasvapna-darzanatastasya zAlibhadra, iti nAma dattaM / anukrameNa sa vidyAmabhyasya yauvanaM prAptaH / pitrA ca dvAtriMzatkanyAnA pANigrahaNaM kAritaH / tato gobhadradhaSThinA zrImahAvIrasamIpe dIkSA gahItA / nirmalaM cAritraM ca pratipAlya sa devaloke gataH / tatrAvadhijJAnena zAlindra dvaSTavA mohavazena tatpUrvapaNyAkarSaNena vA pratidinaM sa divyavasvAbharaNAni zAlibhadrAya preSayati / tAmadhye trayastri Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 27) zatpeTA nAnAbharaNAnAM, yastriMzatpeTA vastrANAM, trayastriMzatpeTA: sugaMdhadravyANAM evaM sadaiva nabanavatipeTAH samuttaraMti * evaM dvAtriMzadaMtaHpurIbhiH saha sa sukhAni bhunakti ! arthakadA kecidvyApAriNo ratnakaMbalAni lAtvA rAjagRhe samAgatAH / tadranakabalamekamapi zreNikena cellaNArAzyA mAgitamapi no gRhItaM ! rAnA cA'gahIte sati anyenApi kenApi na gahItaM / tataste vyApAriNo vipaNA jAtAH / pazcAtte vyApAriNa: zAlibhadragrahasamIpe samAgatAH / subhadrayA pRSTaM, yuSmatpAdyaM kimasti ? rakta-ratnakaMbalAni saMti / punastayA pRSTaM-kiti ? tatastairuktaM-SoDaza / tayoktaM-stokAni, taruktaM-kathaM ssokAni ? tayA proktaM-mama dvAtriMzadvadhvaH saMti, kara ye dIyate karayai no dIyate ? itduktvA teSAM mUlyaM pRSTaM, taruktaM-sapAdalakSa. saurNikA ekakasya mUlyamasti / tayApi tadaMgIkRtva sarvANi ratnakaMbalAni gRhInAni, tebhyazca yathoktaM mUlyaM / dattaM / tadvRttAntaM zrutvA cellaNA kupitA 1 zreNikena tA tathAbhUtAM jJAtvA svapradhAnAH zAlibhadragRhe kaMbalekamArgaNAya preSitAH / taistatra gatvA subhadrApArzve ratnakavalaM magitaM / tayokta-mayA tu tAnyardhamadhaM kRtvA me dvAtrizadvadhUbhyaH mamapitAni / tAbhizca svacaraNakSAlanAnaMtara taizcaraNapramArjanaM vidhAya gahakhAlamadhye nikSitAni / tato yadi tajIrNakaMbalecchA bhavetahi sukhena gallIta / tatastairAzcarya prApya zreNikasamIpe samAgatya sarvavRttAMtaH kathitaH / 8 hRSTena rAjJA proktaM taM zAlibhadramatrAnIyatAM yathAhaM taddarzana karomi / tato yadA te pradhAnAstadAnayanArtha tatra samAgatAstadA subhadrayA kathitaM-zAlibhadrastu kutrApi bahirna gacchati, rAjava madgRhaM pAvanaM karotu / tatastai: Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vRtti: zrI subhadroktaM zreNikAya kathitaM-tatazcitritaH zreNika: sadyastatrAgataH / subhadrA svagRhacaturthabhUmikAyAM siMhAsane rAjAnaM dAnAdi RAI sthApayAmAsa / tataH sA saptabhUmikAparisthazAli bhadra pArzve samAgatya taM kathayAmAsa-he putra ! rAjA gahe samA- 23 kulaka gato'sti, atastvamadhastAduttara / zAlibhadreNokta-he mAtarmA kathaM pRcchasi ? tatkrayANaka maMdire prakSipa / tataH sA prAha-patra! tvaM sukhalono na kimapi vetsi, tatkrayANakaM nAsti, kintu rAjA zreNiko'sti yasya chatrachAyAyAM zAli katha vayaM sakhena tiSThAmaH / tat zrutvA zAlibhadrazcitayati, dhiksaMsAra-sutrAni yanmamApyupari svAmI vartate, ano mayA / / 28 / / sakRtaM na kRtaM / tataH sa nATakaM tyaktvA mAtrA prerito dvAvizatra sahitazcaturthabhUmikAyAM samAgato rAjJe ca praNAmaM kRtavAn / zroNikastamAliMgya nijotsaMge sthApitavAn, paraM rAjJaH zarIrasparzena sa vyAkulIbhUtaH / tadA sabhadrayA proktaM-he rAjan ! bhavatpratApaM zAlibhadro na sahate atastaM muMcata? rAjJA tathaiva kRtaM / zAlibhadro'pi bhAryAsahitaH punaH saptama bhUmikAM prAptaH, vismito rAjApyadhastAduttIrNaH, tadA subhadrayA vijJapta-svAminnadya yUyamatrava bhojanaM kuruta / anekAgraheNa rAjJApi tasvIkRtaM / atha sabhadrayA sugaMdhitailAdinA rAjJo mardana kArayitvA snAnasAmagrI vihitA / snAnaM kurvato rAjJo hastAdvahumUlyamudrikA gRhamadhyasthakUpe patitA / tadA svayameva rAjA tAM gabeSayituM kUpapArzve samAyAtaH / taza svanekAnyamUlyabhUSaNAni patitAni tena dRSTAni / tanmadhyegArasadRzAM svamudrikA dRSTvA vismitena rAjJA puSTe sati dAsyoktaM zAlibhadrasya ca tavAtriMzatstroNAM dinaMdinaprati nirmAlyabhUSaNAnyana kUpa nikSiptAni saMti, taizcAyaM kUpo bhUto'sti / Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||29|| atha rAjA citayati nUnaM dhanyo'yaM yasya puSyenenAdRzAni vibhUSaNAni nirmAsyAni samuttaraMti / ta taramadhyAtsvakIyamudrikA tena gRhItA / srAnaM kRtvA pavitravastrANi paridhAya mukhAsane sthitvA rAjA mukta, subhadrayA ca tasya vahubhaktiH kRtA / tataH zreNikaH zAlibhadraddhimanumodamAno gRhaM samAgataH / atha zAlibhadraH saMsArAdirakto'bhUt / itastatra kecit sthavirasAvavastatra samAgatAsteSAM vaMdanAthaM zAlibhadro gato dezanAM ca zrutvA sa pRcchati he svAmin / krena puNyena zirasi svAmI na bhavet ? guruNoka yAM nirmalaM cAritraM pAlayati sa trijagatsvAmI bhavati / zAlibhadreNokta bhagavan mAtaramApRcchayAhamapi cAritra gRhiSyAmi / tato'sau gRhamAgatya mAtaraMprati kathayati-adya mayA dharmAcAryA vaMditAH zrutazca dharmo racitazca me / mAtrA kathitaM - dhanyastvaM yasya zrI tIrthaMkaradharmo rucitaH / punastenoktamahaM cAritraM gRhISyAmi, AjJAM pradehi / tatA duHkhaM bahatI mAtA prAha-he putra ! cAritraM viSamaM lohacaNakacarvaNopamaM tvaM ca prakRtyA sukumArastataH prathamamatra gRhe sthita eva parISahAn sahasva, yena te cAritraM sukhArAdhyaM syAt / tataH zAlibhadra: pratidinamekaikAM bhAya tyaktuM lagnaH / itastasmizva nagare zAlibhadrabhaginIbhartA dhano nAmA vyavahArI parivasati / ekadA tasya bhAryA dhannasya kezapramArjanaM karoti tadA svakIyabhrAtRvairAgyavArtAsmaraNataH sA rodituM lagnA dhanena pRSTaM kathaM rodiSi ? tadA tayA sarvA rudanavArtA kathitA / tadA dhannenoktaM-taba bhrAtA kAtaraH, tathA prokta- he svAmin! tadvArtAkaraNameva sulabhaM kartuM tu durlabhameva / kiMca yadyevaM tadA sUrya kathaM na tyajata ? tataH sAhasinA dhanotaM he priye ! evaM / / 29 / / 1 Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdi kathA // 30 // zrI dUrIbhava ? mayA samakAlamaSTAvapi bhAryAsyaktAH / tadA nA aSTAvapi bhAryAH samAgatya taM vaMditvA kthyNti-he| kulaka svAmin ! hAsyAspade kathaM viSAdaH ? dhanenokta-mama kazcidapi kalaho nAsti, me manasi zuddhabaMrAgyamasti / vRttiH / saMsAracchedanAya cocato'smi / tato dhanna dharmopadezaM datvA tAH sarvA api pratibodhitA dIkSA lAtuM ca parAyaNA zAlibhadra jAtAH / tato dhamnaH zAlibhadragahe samAgatya taM kathayati-bho tvaM kAtaratvaM mA kuru ? bhAryASTakasahito'haM dIkSA lAtumicchAmi, svamapi sarvAstyaja / AvAM saMyama lAtvA saMsAracchedaM karipyAvaH / zAlibhadreNApi tatpratipanaM / atha zrI mahAvIro'pi tadaiva tatra samavasRtaH, tadA nijabhAryAsahitaghannena zAlibhadreNa ca prabhoraye dIkSA grahInA / subhadrA cAzrupAtaM kurvatI putraguNAn smaraMtI ca dvAtriMzadvadhUsahitA gRhe sthitA / zrImahAvIreNAnyatra bihataM / atha dhannazAlibhadrI siddhAMtAbhyAsaM kRtvA tapAMsi kartuM lagnau, durbala zarIrI ca jAtI / arthakadA zrImahAvIra viharan ghanazAlibhadraSisahito rAjagRhanagaramala cakAra / rAjJA prajAdibhizca bhavatyA baMditaH / dhanazAlibhadrau mAsakSapaNa* pAraNake zrIbIramAmaMtrya rAjagRhe gatau / tadA zrImahAvIreNoktamadya mAturhastena bhavatpAraka bhaviSyati / tathetyaMgI 1311 rA kRtya dvArapIryAsamiti zodhyamAnau bhadrAgRhe samAgato, paraM kenApi nopala kSitI / bhadrAgRhe tu zrImahAvIracaMdano skaMThayA sarvo'pi parivAro vyara citto'bhUt / kSaNamekaM sthitvA tau pazcAdvalito, nagarapratolInirgamanAvasare ekayA S AbhIrayA bhaktipUrvakaM tAbhyAM dadhidAnaM dattaM / tanAtvA zrImahAvIrasamIpamAgatya tau pRcchataH, he svAmin ! IBN mAturhastena pAraNaM kathaM jJAtavyaM ? tato bhagavatokta-zAlibhadrasya pUrvabhavamAtA dhanyAnAmAbhIrI, zAlibhadrasya svayaM Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 31 // dvitIyo bhavo'sti, dhanyAyAstvadyApi sa eva bhavaH / tato bhagavatA sarvo'pi tatpUrvabhavasaMbaMdhaH kathitaH / tatastAbhyAM tenaiva danA pAraNakaM kRtvA prabhumApRcchaya vabhAragirizikharazilopari pAdopagamanasastArakaH kRtaH / tadA subhadrayA dvAtriMzadvadhUsahitayA prabhuM vaMditvA pRSTaM-svAmin me putrajAmAtarau va gatau ? svAminoktaM tAbhyAM vaibhAragirAvanazanaM kRtamasti / tata: zreNikasahitayA tayA tatra gatvA tau vaMditI / tayostathAsvarUpaM ca haSTvA sA'nyAkraMdanapUrvakaM rodituM lagnA, he putra ! guhAgatastvaM mayA mUDhayA nopalabhitaH / etAdRmvilApAn kurvatI tAM dRSTvA zreNikenokta -he subhadre! tvaM tu ratnagarbhAsi tava patro mahAsubhaTo borAdhivIro jJAtavyaH, atastvaM kAtaratA mA | kuru / tataH zreNikasubhadre gahamAgate / dhannazAli bhadrAvapi mAsakAnazanaM kRtvA sarvArthasiddhI gatI, bhavAMtare ca mokSa gamipyataH / dhannasyASTau triyo'pi saMyama pratipAlya sadgati gatAH // iti dAnakulake zAlibhadrakathA saMpUrNA // jammataradANAU, uddhasiApusvakusalajmANAU / kayapunno, kayavano, bhogANaM bhAyaNaM jAU // 10 // vyAkhyA-janmAMtare pUrvabhave supA dAna dattaM tasmAt, ullasita vA apUrva manoharaM kuzalaM zubhaM dhyAnaM tasmAt kRtapuNyo'sau kayavanAbhidho bhogAnAM bhAjanaM jAtaH / / 10 / / athAsya kathA / / __ rAjagRhanagaryA zreNiko rAjA, abhayakumAro maMtrI, dhanAvahaH zreSThI, subhadrA mAryA, tayoH putro vinayAdi guNopetaH kayantraka; / tasya cittaM pramadAkRtahAvabhAvavibhramavilAsa numodate, paraM dharmazAstrapaThanapAThanAdipUrdakaM sAdhu Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi- kulakavRttiH dAnakalaka kayavanA kathA / / 32 / sevAdaraparaM jAtaM / pitrA cititaM, yauvanaprApto'pyayaM bhogatRSNAvimukho'sti, iti vicArya zreNThinA tamya mitrAyoktaM yadasya samArasaMbaMdhisarvakalAstvayA zikSApaNIyAH tatastena tasya sarvA api viSayakalA: zikSApitAH / bazyAyAM cAsakto vihitastato'sau tatraiva vezyAgRhe tiSThati, zreSTayapi tatra dhanAdikaM preSayati / kAlAMtare pitrAito'pi sa tadAsaktatvena nAyAti / pitarau vRddhI jAto, putraviraheNa ca mRtau / dhanaM kSINaM ekadA kayavannena dhanArthaM dAsI svagRhe mocitA / tayA ca kayavanabhAryApArzva dhanaM mAgitaM, tayoktaM dhanaM tu sarva kSINa paraM madIyAbhaSaNAni gahANa / yato yathA priyasya saMtoSo bhavettathaiva kulavadhdhyA kartavyaM / dAsyapi tadAbhUSaNAni grahotyA vezyAya sama. pitAni 1 akayA punya prokta nirdhano'yaM jAto'to niSkAsanIyaH, anpaM dhanavataM puruSamAnayiSyAmi / puvA noktaM he mAtaH ! suruSo'yaM kathaM niSkAsyate ? tayoktamasya nirdhanastha rakSaNecchA nAsti / tato gRhapramArjanamiSaNa tayA taM bahiniSkAsya gRhakapATo niyaMtrito / kayabanno'pi tadabhiprAyaM jJAtvA citayatnaho bezyAjAtironye va bhavatIti vicArya tata utthAya rathyAyAM zraman svagRhasamIpaM prAptaH / tatra jIrNIbhUtadvAraM patitapratolIka sthAne sthAne lUtAtaMtubeSTitaM nijagRhaM pravizatA tena gallUnyastahastA'dhomukhI vibhuSaNarahitA nijabhAryA dRSTA / tadA tasyA api vAmAMga sphuritaM / tatkAraNaM citayaMtyAstasyA dvArAgatapriyatamo dRSTIgocarIbabhUva / tayA tatkAla mutthAyAbhimukhIbhUya tasmai sammAnapUrvakamAsanaM datvA vinayA vihitH| dvayonayanebhyo'zrudhArA patitA, pArzvabatisaMbadhino'pi militAH / mAtApitromaraNaM zrutvA kayabanno vilApaM kartuM lagnastadA tayA prokta-svAmin / vilApa mA kuru, VO Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 33 // yadbhAvyaM tadbhavatyeva / tatastayA tasya bhaktipUrvakaM snAnaM kArayitvA bhojanaM kAritaM sukhena ca to tiSThataH / kayavannena nijapriyAM pratyukta - he priye ! mayaitAvaMti divasAni tavAnAdaraH kRtastattvayA kSaMtavyaM / tayoktaM-he svAmin ! eSa me karmaNAmeva doSo na tu bhavataH / evaM kiyatkAlaM tatra sthitvaikadA tena prIyAMprati kathitaM he priye ! dhanaM nAsti tadvaghApAraH kathaM kriyate ? tadvinA va gRhanirvAho'pi kathaM bhavet ? ato'haM videza dhanAjanakute gamiSyAbhi / tat zrutvA sA kathayati - he svAmin / yUyaM vrajateti kathaM kathyate ? paraM yuSmAbhiH zIghramAgatavyaM, ahamapi ca garbhiNyasmi / atha tasminneva dine kazcitsArtho videze gacchan zrutaH, tadA saMdhyAyAM to dampatI nagarAdbahistatsArthe samAgatI / tatastatpatnI tasmai caturmodakAn datvA taM ca maMcake saMsthApya praNAmaM kRtvA gRhe samAgatA / kayavano maMcakopari suptaH san pramIlAM prApa / atha tatra yajjAtaM tat zrUyatAM / tasmiva rAjagRhanagare kazciddhanavAn vyavahAryasti / tasya vRddhA mAtA catasro vadhdhva / atha tasyAmeva nizAyAM sa vyava hArI zUlarogeNa mRtastatazcatasro vadhdhvo rodituM lagnAH / zvazuH kathayati yUyaM mA rudadhvaM aputrakasvAdrAjA dhanaM gRhivyati, enaM me mRtaputraM garbhAyAM kSipata ? aparaM puruSamahaM samAnayiSyAmi / tatastAH kathayaMtisma he mAtaH / kathamayaM vArtA niSpadyate ? zvazrUH kathayati yuSmAsu yA kAcidvadipyati tAmahaM gartAyAM nikSepsyAmi tatA bhItAstAH kimapi na jalpati / tataH sA tAbhirvadhUbhiH saha puruSagaveSaNArtha prasthitA, nagarAdvahiH kayavanoti ke samAgatA / maMcakasuptaM taM samIcInaM puruSaM dRSTavA catubhirvadhUbhirmaMcakasahitaM tamutpATya svagRhe AnItaH / tatra caMsa maMcAsu // 33 // Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI khazayyAyAM muktaH, dIpakAzca kRtAH / catasro'pi dadhvastatpAdatale zuzraSAM kata lagnAH / nidrAMte kayavanno dAnadAnAdi jAgaritaH san tatsarva devalokasarazaM vIkSya cititavAn kimahaM devaloke'vatINe: ? kidA svapnamidaM ? tAvatAbhikulaka kulakavRttiH / sarvo'pi vRttAMtaH kathitaH, tat zrutvA sa pramodamApanastAbhiH saha bhogAn bhunakti / kAlAMtare tAsAM catarNAmapi ekakaH putro jAtaH, evaM dvAdaza varSANi vyatitrAMtAni / tadA sA vRddhA zvazrurvadhaH kathayati-he vadhva ! pUrva kabavannA yasmAtsthAnAdayamAnItastatraiva punarmocanIyaH, tAbhirukta-he mAtaryena saha snehaH kRtaH sa maraNAMte'pi na mocanIyaH / kathA // 34 / tat zrutvA zvazruH kathayati-yadi yUyaM tasya mocanaM na kariSyatha tahi yuSmAnapi gRhAdahaM niSkAsayiAyAmi / tadA bhItAbhistAbhistathaiva sa maMcakasuto nagarabAhirmuktaH / tasyocchIrSake ca sapAdakoTi mUlyopetaratnacatudayasukta caturmodakAH sthApitAstathA svacittAni kayavannavApAveM muktvA tAH svagRhamAgatAH / atha dvAdazavarSAnaMtara sa sArtho'pi tasmioM va dine tatra sthAne samAgataH, zrutazca tadvattAMtastadbhAryayA / tataH sA tatrAgatya pazyati, tadA tasminneva maMcake tasyAmevAvasthAyAM sthitaM nijabhartAraM dadarza / bhartApi sviyaM dRSTavA saMtuSTaH, parasparaM kugalaM pRSTaM / kaya bannena sarvApi vArtA kathitA, tato dvAvapi maMcakaM gRhItvA gahe samAgatau / tatra sa dvAdazavArSika nijaputraM svotsaMge sthApayAmAsa / putreNokta-he pitamA sukhabhakSikAM dehi / pitrA tanmoda kebhya ekastasmai dattaH, putrastaM lAtvA pAThazAlAyAM paThanArtha gataH / tatra modakabhakSaNAtasmAdranaM niHsRtaM / tena * ratnena sa ramayituM lagnaH / ito nikaTasthaMkakAMdavikena tatkarasthaM tadrannaM dRSTaM / tajighRkSatA tena tasmai bAlakAya Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sukhabhakSikA dayA tad gRhItaM / ito'kasmAttadragnaM tasya hastAJjalakaDikAyAM patitaM / ratnaprabhAvatazca taJjalaM dvidhA jAtaM, jJAtaM ca tena tajayakAMtaratnamiti yatnato rakSitaM / itaH zreNikanapapaTTahastI sarasi jalapAnArtha gatamlatra jalajaMtunA tasya pAdo gRhItastena sa bahinissarituM na zaknoti / rAjA nagaramadhye paTahodghoSaNA kRtA, yaH kazcidgajaM baMdhanAmmoca yetagmeM matputrIM bahugrAmAMzca dAsyAmi / tadA sa kAMdaviko paTahaM spRSTvA ratnaM cAgre kRtvA sarasi praviSTaH / tadA jalApanayanato jalajaMtRhastinaM tyaktvA jalamadhye lono hastI ca zIghra baMdhanAbhAvato bahinissArataH / rAjA ciMtita, kathamasmai putrI dIyate ? me bacanamapi tra vitathaM na bhavet ? abhykumaarennokt-he| rAjan ! citAM mA kuru, sarva bhavyaM bhaviSyati / athAbhayakumAreNa kAdavikaH pRSTa-kutastvayedaM ratnaM prAsaM? tenoktamama gRha evaM vartate / tatastarjanAnaMtaraM tena satyaM kathitaM yatkaravanaputrAnmiyatadadhigataM / tatastadratnaM lAtvAbhayena kayavannaka: samAhUtaH pRSTazca-he vyavahArina ! taba pAzceM IzA ni kiyaMti ranAni sati ? tenokta-catvAri, tanmadhyAdekaM bhavatpAAsti / ityuktvA tena zeSatroNyapi dazitAni / haraTena rAjA tasmaM putrI pariNAyitA bahugrAmAzca dattAH, ratnamuvarNAdi bahudradhyaM ca dattaM / satantamyAbhayakumAreNa saha ahamItirjAtA / kayavannana tAzratasraH khiyo na vismRtAH / ekadA tenAbhayakumArAya sarvodatapUrvaka kathita-mama catasro bhAryAzcatvArazca putrA aba rAjagahe vartate tatprakaTIkRtya mahyaM dehi / tato'bhayakumAreNa sUtradhAramAhUyaMkaH prAsAdaH kAritastanmadhye ca kayabannasadRzI yakSamUrtiH sthApitA / nagare 35 Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro I cetyudadghoSaNA kAritA-yadaya sarvasvIbhiH svasvaputraiH sahAtra yAtrArthamAgaMtavyaM yA ca nAgamiSyati tasyAH pRanyAya dAnadAnAdi yakSo'zobhanaM kariSyati / tato'bhaya kaya vannau tatra guptau sthitau / atha nagaramadhyAdanekastriyastatra samAyoti / anukrameNa kulakam kulakavRttiH tAzcatamro'pi khiyo nijaputraiH saha tatra samAgatAH / kayavannena copalakSitAH kathitaM cAbhayakumArAya tatsvarUpaM / | tAH khiyo'pi tAM yakSamUrti dRSTyA para-paraM kathayinu lannA-yena puruSa mArca dvAdazavarSANi yAvadviSayasunyamammA-8 kayavanna bhirbhuktaM tansadRzIyaM matirdRzyate, abhayakumAreNApi tAsAmayamAlApaH zrutaH / te catvAro bAlA api tasya ykss||36| syotsaMge sthitA saMtaH kathayaMti-he pitastvametAvaMti divasAni kva gato'bhaH ? kathaM na pravIpi ? tairevamuktvA / tasya zmazrUNyAkarSitAni / tato'bhayakumArasyApi vizvAsaH samutpannaH tatastAbhyAM prakaTIbhUya putra sahitAstAH khiyaH zroNikapAzve samAnItAH, kathitazca sarvo'pi vRttAMtaH / rAjJApi tatvoputradhanagRhAdIni kayavannAya samarpitAni / vRddhazvazrUstu pRthagena titi / atha yadAkayA kayavanno grahAdvahiniSkAsitastadAditaH sA vezyA pativratAdharma pAlayati, tavRttAMtamapi kayavanenAbhayakumArAya kathayitvA svadravyasAhitA sApi gRhe samAnItA / punaH kenacidvyavahAriNA bahuvyadAnapUrvaka kayadannasya svakIyA mahArupavatI putrI pariNAyitA / evamaSTabhAryA yutakayavatro viSayasukhAni bhunakti / sarvadA vividhahAvabhAvopetanATakAni vilokayan sa gatakAlamapi no jAnAti / / arthakadA zrImahAbIraratatra samavasRtaH / zroNikAbhayakumArAdibahulokAH prabhu vaMdituM gatAH kayavanno'pi svAminaM vaMdita samAgataH / dezanAMte kayavanena pRSTaM-svAmina ! mamAMtaritA RddhiH kena karmaNA prAptA ? prabhuNokta - Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||37|| tvaM pUrvabhave gopAlo'bhUH / ekadA svayA nijamAtuH pArzve kSIrAnaM mAgitaM, tadA nirdhanatvena tattubhyaM dAtumasamarthayA tayA rudanaM kartumArabdhaM / prAtizmikastrIbhirdayayA kSIrAnasAmagrI tasyai dattA, tataH kSIranaM niSpAdya tayA tubhyaM pariveSitaM / ito mAsakSapaNopavAsI sAdhustatra samAgatastvayA zubhabhAvapUrvaka cititamasmAdargha dvibhAga vA sAve. 'rpayAmIti vicitya sthAlyo rekhA vihitA, punarbhAvaddhitastvayA sakala mapi kSIgannaM sAdhave dattaM / pUrva rekhAvidhAnatastavAMta rAyo jAtaH, pazcAca sakaladAnena taba saMpUrNaddhiH prAptA / yAbhiH prativezmikAmiH kSIrasAmagrI dattA, tA etA aAvapi tava bhAryAH saMjAtA: / evaM svapUrvabhavavRttAMta zrutvA kayavannena jAtismaraNaM prApya vairAgyato gRhabhAra jyeSTaputrAya samarpya badravyaM saptakSetreSu datvA bhAryAsahitena dIkSA gRhItA / nirmalacAriNaM prapAlya strIsahito devaloka gatasta taiyutvA mokSaM gamiSyati / / iti dAnakulake kayavanna kakayA / ghayapUsavacchapUsA, maharisiNo dosalesArahINA / laddhIi sayalagaccho-vaggahagA suhagaI pattA ||1shaa vyAkhyA-gRhasthagahaM gatvA vRtamAnIya tena yo gaNa poSayati sa sAdhughutapupyaH kayyate, evaM vastrapuNyo'pi / etAdRzo yau RSIzvarI doSalavenApi rahitI, labdhyA ca sakalagacchasya bhaktikArako zubhagati prAptau / etAdRzAH sAdhavo'nake jAtA: saMti, gAthAmadhye sAkSAtrAma kasyApi nAsti, ato'tra kathA no likhitA, grNthaaNtraadvseyaa| jIvaMtasAmipaDimAe, sAsaNa viariuNa bhattIe / paJbaiagaM siddho, udAyaNo caramarAyarisI // 12 // vyAkhyA-jIvaMtasvAminaH zrImahAbIrasya pratimAyAH pUjAnimittaM bhaktyA prAmAdi datvA prAMte dIkSAmAdAya Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka udAthi 118 // mokSaM gana udAyinAmA pranirAjarSiH / / 12 // vistarArthasnu kathAnakAdavaseyo yathAPA caMpAnagayA~ mAgnaMdinAmA svarNakAro vasati / tena dhanavalena paMcazatastrIyAM pANigrahaNaM kRtaM, tathApi kulakama | viSayebhyo'maMtuSTaH / natra nagare nAgilanAmA dhAbako'sti, sa nasya sunvarNakArasya mitratvAnammaM vipanatyAgopadeza dadAti, para sa nAMgIkaroti / atha samudramadhye paMcazelanAmni parvate dAmAgrahAsAmaye dve vyaMnarade yA tiSThataH / | ne iMdrasya sevakatvena iMdro yadi naMdIzvaradvIpe'pTAlikAmahotsavaM karoti tadA tatra nRtyataH, tayoH patividyunmAlI garSi kayA ca tadA mRdaMga vAdati / ga tatayA upAM cititamatha nau ko bharnA bhaviSyati ? tatastAbhyAM kumAranadI viSayAmakto dRSTamnasmai ca svakIyaM rUpaM nAbhyAM daNitaM / tayo svarUpaM vIkSya vihvalIbhUtena tena pRSTaM-yuvA ke sthaH ? nAbhyAM nijavRttAMtaM niveza proktaM yadi tabAsmadIyavAMchA cenahi tvayA paMcazene mamAgaMtavyaM / ityuktvA te adRzyobhUte / sa tu tadrUpamohinaH san rAja AjJAmAdAya nagaramadhye ityudoSaNAM dApayAmAsa, yaH ko'pi paMcazailadvIpaM darzayettasya kumAranaMdI lakSaka mubarNa dadAti / ekena baddhanAvikena svaSutramukhakRte nijamRtyumadhyaMgIkRtya lakSasuvarNa gRhItvA tadaMgIkRtaM / nAgilAdibhinivArito'pi sa kumAranaMdI tatsAya pravahaNastha: prasthitaH / katicidivasAni yAvatsamudragAhanAnaMtaraM dRpTastAbhyAM samudramadhye eko ghaTavRkSaH / tadA tena vRddhanAvikena taM prati proktaM-yadIda pravahaNamasya vaTavRkSasyAdhaH prayAsyati tadA samudrAtaHsthazaloparyAsphAlyedaM pravahaNaM bhakSyati / svayA tu tatkSaNamevAsya vRkSasya zAkhAyAM vilagyola gaMtavyaM / rAtrAvatra bhAraMDapakSiNaH samAgamiSyati, tanmadhyAdekasya pAde vilagya tvayA Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 3 / / paMcazale gaMtavyaM mama ca nanaM maraNamevAtra / itastatpravaNa vaTavRkSAbaH prApta lagnaM ca / kumAranaMdI tu zAyAmAlabya Topari sthitaH / rAtrI bhAraMDapAdalagna: paMcazaMle prAptastatra bhramaMca hAsAprahAsAbhyAM ghaTa AnItazca svAbAse dattAni ca tasmai bhojanAyAmataphalAni / tata: kAmAturo'soM bhoga prArthayituM lagnastadA tAbhyAM prokta metena tavaudArikazarIreNAvAbhyAM saha bhogo na bhaviSyatItyuvaravA tAbhyAmutpATya punaraso capAyAM mantaH / kina tahagatamAnasatvena tasya zAtirna jAtA / cahnipravezena maraNeccharabhUt / nAgilamitraNAgatya proktaM he baMdho! tvaM caritraM gRhItvA jinadharma pAlaya / yena tava devaloka: mulabho bhaviSyati / muDhena tena tanna svIkRtaM / nidAnapUrvakaM vahnimaraNaM kRtvA vidyunmAlI-nAmA hAsAgrahAsApatiH sa jAtaH / tAbhyAM saha ca sukhAni bhunakti / cairAgyAnAgilo'pi cAritra prapAlya dvAdazame devaloke gataH / arthakadA marvadevA iMdramahitA mahotsavArtha naMdIzvaradvIpa militAstadA tAbhyAM svapataye proktaM-tvaM kaMThe madaMga K sthApaya yathAvA natyAvaH / sa tu lajitastathA na karoti tAvanmRdaMgaH svayameva tatkaMThe lagnaH / tena niSkAsya mAno'pi na nigacchati, duHkhite nApi tena madaMgo vAditastAbhyAM natitaM ca / tadA tatrAgatanAgilajIvadevena tamu palakSya pRSTa-mo vidyunmAlina / tvaM mAmupalakSayasi ? tenoktaM-svAmina ! bhavaMtaM ko nopalakSayati ? tenoktaM: mahataH sarve'pi jAnati / tadA tena svakIyaM mUlarUpaM darzayitvokta-re pAmara ! yadA mayA prokta tadA tvayA na / / Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH // 40 // S mAnitaM, dharmo na kRtastena tvaM durgatau patitaH / tatastena tatpAkSe nipatyoktaM mAM samuddhara / nAgiladevenokta - saMprati zrI mahAvIro gRhasthAzrame varttate taM vaMditvA tadAkArA caMdanamayoM tatpratimAM kRtvA tAM sidhudeze vItabhayanagara muMca / sA pratimA tatra pUjayiSyate tatpuNyena tava ca bodhibIjaM sulabhaM bhaviSyati / tatastenApi tathaiva kAyotsargastha zrI vIraprabhoH pratimA kRtA caMdanamayapeTAmadhye ca nihitA / atha tasminnabasare kasyaciddavyavahAriNaH pravahaNaM samutpate SaNmA saMyAvat patitamAsIt / tatra tAM peTa samudropari taraMtI kRtvAkAzasthena vidyunmAlinA taM vyavahArINaM prati prokta-tvametAM peTa pravahaNamadhye gRhANa / yenAyamutpannaH gamiSyati / tato vItabhayapatane gatvemAM peTAM catuSpathe muktvetthaM tvayA vAcyaM yadasminmadhye devAdhidevo'rita, yasta prakaTI karoti sa eva gRhNAtu / itthamuktvA devo'dRzyo jAtaH / tena vyavahAriNApi tathaiva kRtaM samudraH zAMtI jAtaH / kSaNAdeva sa vItabhayapatane prAptaH tatra to peTa catuSpathe muktvA tena deyoktavacanaM kathitaM sakItukA lokA nijanijezvaranAmoccAraNapUrvakaM peTA kuThAradibhirudghATayituM lagnAH / paraMtu sA noTitA pratyuta kuThArA bhayAH, tApasabharako rAjApi tatrAgatya bahupAyAn kartuM lagno madhyAhna jAtaM, bhojanAyAkArito'pi rAjA nAgatastadA prabhAvatI rAjI tatrAgatya snAnaM kRtvA patritravastrANi paridhAya to peMTAM caMdanAdibhiH pUjayitvA gAdhAmimAmuvAca - gayarAgadosamoho, savvantU pADiherakayasoho / devAhidevatyo, araho me daMsaNaM gheU // 1 // ityukte sati tatkAlameva peTAsaMpuTa pRthagjAtaM / sarve'pi nAgarA Azcarya prAptAH / tatra ca kAyotsargasya dAna kulakam udAyi rAjapa kathA 114ell Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrIvIraprabhoH kalpavRkSapuSpAlaMkRtAM pratimAM dRSTvA sarva zikSAH / sAno gRhe samAnIya ra devAlaye sthApitA / atha sA paramazrAvikA ceTakarAjaputrI prabhAvatI rAjI tAM pratimA pratidinaM trikAlaM pUjayati / udAyirAjJA ca tatpratimApUjAnimittaM grAmaM dattaM, tathApi sa tApasabhaktatvaM na jahAti / ekadA tatpUjAM kRtvA prabhAvatI tadane nRtyati, rAjA ca vINAM vAdayati, tadA rAjJA tasyA mastaka no dRSTaM / tadvayagracittasya rAjJo hastAdvINA skhalitA, tadA rAzyA pRSTa-svAmina kimidaM jAtaM ? rAjJokta-priye ! natyaMtyAstava mayA mastakaM no dRSTamadhunA tu tad dRzyate ! prabhAvatyA ciMtitamatha mamAyuH stokamasti / punarekadA snAnAMte tayA dAsIpAce zvetavastrANi mAgitAni / tayA tAnyevAnIya tasya dattAni, paraM dRSTibhrAMtyA rAjyA tAni raktAni iTAni, ata: kruddhayA tayA dAsyupari svAdarza: kSipto marmasthAnaprahArataH sA mRtA / tato rAzyA tAnyena vastrANi zvetAni dRSTAni. pazcAtApaparayA rAjyA rAje kathitaM-svAminnahaM dIkSAM gRhItvAna zanaM kariSye / atyAgraheNa rAjJA tatpratipadya tasya kathitaM-he priye ! yadi tvaM devaloke brajestadA mama satyadharmastvayA / pradarzanIyaH / rANyA ca tatpratipannaM / tataH sA dIkSopetAnazanaM kRtvA mRtvA saudharmadevaloke gatA / atha devadattA nAmnI kubjA dAsI tAM pratimAmahanizaM pUjayati / prabhAbati jIvadevena rAjJaH pratibodhAyAne ke upAyAH kRtAH, paraM sa na pratibaddhastadA devena tasme tApasarUpaM vidhAya svAduphalAni dattAni / tathAvidhAnyaphalaprAptilubdhakaM ca rAjAnaM vidhAya sa taM vATikAmadhye samAnItavAna / tatra ca tena bahavastApasA vikuvitAH / yAvadAjA vRkSAlphalAni gRhaNAti tAvatte sarve tApasAstaM tADayituM yaSTipANaya: pradhAvitAH / praNaSTo rAjA dUrasthajainamunInAM / / 41 Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAna kulakam dAnAdikulakavattiH udAyi rAjapi kathA // 42 // zaraNaM gataH / sAdhUbhizva madhuravAkyastacittaM zAMtaM kRtaM / tato debena prakaTIbhUya jainadharma tasya mana: sthirIkRtaM / zuddhasamyaktvadhArI ca sa saMjAtaH / devena tasmai kathitaM punarapi kAryAvasare'haM smaraNIyaH / tataH sa devaloke gata udAyI ca sukhena rAjyaM pAlayati / arthako gAMdhArAbhidhaH zrAvako'nekatIyAMni vaMditvA zAzvatajinacaityavaMdanAthaM vaitALayasamIpe samAgataH, paraM tadapari gaMtUmasamathartho'bhUt / tadA tena pratijJA kRtA yati zAzvatajinacaityAnAM me vaMdanaM bhaviSyati tadaivAhamAhAraM kariSye / evaM paMcadivasAnaMtaraM tatapasAkRSTa zAsanadevatayA tasya manorathaH pUrNIkRtaH, dattAzca tasmai samAdivAMchitArthadA aSTottarazataga TikAH / atha gAMdhArastanmadhyAdekAM guTikA mukhe prakSipya cititavAnaha vItabhaya pattane gatvA jIvaMtasvAmipratimA vaMdeyaM 1 evaM citanata eva sa tatra prAptaH, tatra devAdhidevaM pUjA mitrA sthitaH / tato devayogAtma mAMdya gataH / kurijakayA sArmikatvena tasya paricaryA kRtA / paraM svanyAyuH kSINa zAtvA tena sarvA api guTikAstatprabhAvakrathanapUrvakaM kubjAya datvA kAla; kRta: / kubjikayA guTikAmekAM bhakSayitvA rUpaM mAgitaM / tatkAlameva tasyAH kubjavaM gataM manohararUpaM ca jAtaM / tataH sA suvarNaguliketi nAmataH prasiddhA jAtA / atha tayA cititaM me manoharaM rUpaM puruSaM vinA niSphalaM / ayaM ca rAjA mama pitRtulyaH / tatastayA caMDagnayotanaM manasi kRtvakA gaTikA bhakSitA, sadaiva caMDapradyotenApi tasyA rUpaM zrutaM, tadAhvAnArthaM ca dUtaH preSitaH / prati suvarNagalikayA kathitaM tvamekAmIdRzI navAM caMdanamayIM devAdhidevapratimA kAgya / yathA tAM navAM pratimAmatra sthApayitvA purAtanI ca sArthe guhItvAgacchAmi tadA caMDapradyotaH punarUjayinImAgatya tathArUpAM prabhupratimAM kArayitvA // 42 // Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 43|| tasyAH kapilakebalipA pratiSThA kAraNAmAsa / aza kapila ke vahisaMbaMdho yathA kauzAMbyA jitazatrurAjA, tasya purohitaputraH kapilaH / bAlye eva tasya pitA mRtaH, rAjJA ca nabIna: purohitaH sthApitaH / ekadA damya nabInapurohitasyAhaMbaraM dRSTvA kapilamAtA manasi dUnA bilalApa | kapilena tatkAraNaM pRSTA sovAca-te bAla bhAvatastava pitRpadamayaM bhunakti, tena me manasi duHkhaM jAyate / atastvaM zrAvastyA gatvA tava pitR mitraMdradattasya pArzva vidyA paThitvAna samAgaccha / yathA te stigrAsaH punaH samAgarachet / kapilastUrNa gatvA paThituM lagnaH / zAlibhadranAmA zreSTI tasya bhojanaM dadAti, karmasaMyogata ekayA dAsthA saha tasya saMbaMdho jAtastena sA garbhavatI jAtA / tadA tasyAH poSaNAdikRte sa dravyacitAyAM patitaH / atha tannagararAjA pratidina prabhAte prathamAgata dvijaM dvimASamitaM svarNa dadAti / kapilastadgahaNArtha manovihvalatayA'rdharAtryAmeva gRhA. nirgana ArakSakazca dhRtvA prabhAte rAjJo'ye nItaH / tatra satyakathanatastuSTena rAjA mano'bhISTadravyAdimArgaNAya sa proktaH / tena kathitaM vicArya mArgayipye / tato'sAvazokavATikAyAM gatvA vicArayan lobhodadhe: pAramaprApnuvan vairAgyaM prApya dIkSA jagrAha / anukrameNa jAtismaraNaprApseranaMtara kevalajJAnaM prApya paMcazatacIrAn pratibodhya sva. ziSyAn kRtvojayinI samAgatya tAM pratimA pratiSThApitavAn / / iti kapila saMbaMdhaH / atha caMDapradyotena sA pratimA suvarNagaTi kArya samapitA / sApi tAM pratimAM jinAlaye sthApayitvA jIrNA ca gRhItvA'nilavegagajoparisthA caMDapradyotasahitojayinI prAmA / prabhAte devAdhidevapratimA vaMdituM samAgatenodAyi // 43 // / Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAna kulaka rAjJA tatrasthapuSpANi glAnAni dRSTvA sUkSmadRSTyA vilokitaM jJAtaM ceyaM mUlapratimA nAsti / itastena suvarNadAnAdigulikApi no dRSTA / anilasiMhastyAgabhanacihnAni dRSTAni, tato dAgIpratimayorapahArakaM caMDapradyotaM jAtvA kulakam caturaMgasenAmAdAya sa ujAyinIprati gataH, tatra yuddhe caMDapradyotaM jIvaMtaM gRhItvA tasya lalATapaTTe mama dAsIpatirityakSarANi tena likhitAni / tato yAvadrAjA pratimAmutpATayati tAbadAkANe bANI jAtA yadvItabhayapattane rajo udAyana rASi 16 vRSTibhiviSyati tenAhaM tatra nAgamiSyAmi / tato rAjA tAM vaMditvA pazcAdgataH / pathi meghe varSati tatra nagara kathA // 44 // sthApayitvA sthitastaddazapurAbhidhAnaM nagaraM jAtaM / atha tatra paryuSaNAparvaNi samAgate udAyinA pauSadhaM kRtaM / bhojanAyAhUtena caMDapradyotena cititamadyAyaM mama bhojane viSaM dAsyati / iti vicArya tena sudaMprati prokta-mamApyayopavAso'sti / tavRttAntaM zrutvodAyinA sAMvatsarikapratikramaNe taM samiNaM kSAmayitvA tadakSarAcchAdanArtha paTTabaMdha datvA baMdhanamuktaH kRto, gato'pi ca sa nijanagarI / athodAyinapo'pi nijanagare gatvA tAM pratimA pUjayan sukhena / rAjyaM karoti / ekadA rAnipoSadhe sa dharmajAgarikAM kurvan manasi citayati-yadyatra zrIvIraprabhuH samAgacchettadahaM cAriNaM svokaromi / vIraprabhUNApi jJAnena taddhAbhaM jJAtvA tatra vihRtaM / mArge tRSAdipIDitaH paMcadazazatasAdhubhiH kAla: kRto jAtAca te sarve'pyArAdhakAH / atha zrIvIraprabhau tatra samAgate sati rAjJA mahatADaMbareNa tasya pravezotsavaH kRtaH / dezanoM zrutvA vairAgyamApanena rAjJA hastau niyojya kathita-heM svAmin ! bhavadbhiratrAnAryadeze'pi samAgatya mamopari mahatI kRpA vihitA / prabhaNoktaM he rAjana ! tvamaMtimo rAjarSirasi, ata: kRpAyogya eva / // 44 // Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 45 // tat zrutvA rAjJA gRhe samAgatya cititaM yadyahaM putrAya rAjyaM dAsyAmi tahi sa cAritramaprApya saMsAre bhramipyati, iti vicArya tena nijabhAgineya ke zikumArAya rAjyaM datvA bahuparivArayutena dIkSA gRhItA / atha tenaikAdazAMgAni paThitAni / kAlAMtare zarIre rogAH samutpannAH / svAmyAjJayA vihRtya vItabhayapattane se samAgataH / tatra gokule sthito dadhyAhAraM karoti, tena tasya rogopazAMtirjAtA / ekadA tasya pUrvavairiNA sAmaMtanAmnA pradhAnena kezinRpayoktamayaM rAjarSiste rAjyaM gRhItuM samAgato'sti / tadvacanato duSTIbhUtena rAjJA gokule gatvA viSamizritaM dadhi munaye dApitaM / munirapi viSavyAptaM svazarIraM jJAtvA kSapakazreNImArUDhaH kevalajJAnaM prApya mokSaM gataH / tataH kupitena devena nagaropari rajovRSTivihitA, nagaraM ca tannaSTm / iti zrI dAnakulake udAyirAjavi kathA || jiNaharamaMDianasuho, dAu aNukaMpabhattidANAI titthabhAvagarehAM, saMpattI saMpairAyA ||12|| vyAkhyA - jinaprAsAda maMDitA vasudhA kRtA yena saH, datvA anukaMpAdAnaM bhaktidAnaM ca tIrthaprabhAvakarekhAM saMprAptaH saMpratirAjA ||12|| asya saMbaMdho yathA - kauzAMvyAM nagaryAM zrIAcAryamahAgiribhayaM sahastinau samAgatau varSa ca taddubhikSamAsot / zrAvakAca sAdhUnAM bahubhakti kurvati / ekadA mahaddhika zrAvakasya gRhe sAdhavo nAnAprakA rANi bhojanAni gRhNati, tadA kenApi raMkeNa tad dRSTvA teSAM sAdhUnAM kathitaM bho mamApyannaM deyamiti vadan sa teSAM pRSThe lagna upAzraye samAgataH / gurubhirjJAnopayogatastaM laghukarmANaM bhavAMtare ca zAsanaprabhAvakaM jJAtvA tasmai proktaM - he bhadra ! yadi tvaM yatitvamAzrayasi tadA vayaM tubhyaM bhojanaM dAsyAmaH / tenApi tatsvIkRtaM / tataH Aryasu // 45 // Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikulaka vRttiH // 46 // hastimUrimistasmai cArigaM davA yadi bhojanaM dasaM / rAvI visUcikAta: zubhanyAnavazAt kAlaM kRtvojayinyAM dAnatrikhaMDAdhipatiH saMpratinAmA rAjAbhuta 1 kulakam arthakadA zrImahastisya ujaviyAM samA gatAH / gavAkSasthena saMpraninA tAn dRSTa vA jAtismaraNaM prAptaM 14 saMprati zInaM gavAnAduttIrya gannamaskRtya tenokta-he svAmin ! mAM kimupalakSadhvaM ? gurubhirjAnaM prayujya sa upalakSitaH / rAjasthA atha saMpratimurUna prani kathayati-he svAmin ! mayA yadIdaM rAjyaM prApta tatpUjyAnAme vAyaM prasAdaH, ato'haM ki karomi tadAdizadhvaM? gurubhiruktaM-zubhAdhyabasAyato jinazAsana prabhAvanAM kuru| tata: saMpratirAjena samyaktvamUladAdamavatAnyaMgIkalpa jinazAsanakamaharamaMdina nijarAjyaM vidhAya pUrvabhavasvAnubhUtadIna janaduHkhollasitakaruNAImanasA sthAne syAne saMsAramAgarAddInajanoddharaNapravaNatulyA dAnazAlA: sthApitA 1 jagaJjanoddharaNakalakSANAM zrImadahanAM lakSotarasaMcabiMganisahanamitaprAsAdamaDitaM trivaMDaM vihitaM / tanmatye patrizatmahasranUtanaprAsAdAH kAritAH / zepaMkonanavatisahasrajinaprAsAdAnAmapArasaMsAramAgaranimajjanijAtmoddharaNAyaba jIrNoddhAro vihitaH / sapAdakoTimitA jinapratimA nirmApya pratiSThitA / anekalokAnAM jinadharma sthirIkaraNapUrvaka vividha prakAropetaM svAmivArasatyaM ca kRtaM / anAyaMdeze'pi sAdhuveSamaMDitAnnijasevakAn pUrva pregya taddezamanuSyAnapi jAtajanasAdhvAcAravicArAn kRtvA tatrApi janamunijanavihArayogyamulabhatA kAritA / saMsArApArapArAvArapravaNopamatIrthAdhirAjazrIzatrujayatIrthasyApyuddhArastena Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / 471 vihitaH / evaM zrIjinazAsanonnatipUrvaka zuddhazAddhadharmamArAdhyAyuHkSaye sa devaloka gataH anukrameNa ca mokSaM yAsyati / // iti dAnakula ke zrIsaMprati rAjakathA // dAuM saddhAsuddhe, suddhe kummAsae mahAmuNiNo / sirimUladevakumAro, raJjasari pAviu garuAM / / 14 / / vyAkhyA-dattvA zrAddhayA bhAvena zuddhAn nirdoSAn kulmASAn mahAmunIzvarasya, zrImUladevakumAro gurvI rAjyalakSmI prAmaH / 14 // tatkathA ceyaM-pATalIpudhanagare jita zatrurAjA, tasya mUladevAbhidhaH kumAraH sarvakalAnipuNo'pi pUrvakarmadoSeNa dyUtavyasanAsakto'bhUt / pitrA bahu vArito'pi sa tasmAnna nivRttaH / taM durvyasaninaM jJAtvA rAjJA dezAniSkAsito bhramanujayinyAM sa gataH 1 mArga kenavitsiddhapuruSeNa tasmai rUpaparAvartanaguNopetA gaTikA dattA / tatprabhAvato'sau vAmanarUpaM kRtvA nagaramadhye paribhramati / atha tasminneva nagare devadattAbhidhakAmAninI gaNikA vasati / sA kenApi puruSeNa sAdhaM na ramate / maladevastAM vazIkartuM tadgRhasamIpe'tyaMtamadhurasvarairgAyanaM kartuM lagnaH / tadgAnamohitayA vezyayA tadAhvAnakRte svIyaikA kubjA dAsI preSitA / dAsyA tatsamIpe samAgatya vinayenokta-yuSmAn mama svAminyAhvayati / tenoktamahaM vezyAsaMga necchAmi / dAsI tu tamAgraheNa haste gRhItvA cacAla / mArga mUladevena vidyAbalena tasyAH kubjatvaM dUrIkRtaM / devadattayA cititametArakalAvato'sya kubjatvaM kathaM / ito gatakubjatAM dAsI vilokya tayA pRSTaM kaina te kubjatvaM dUrIkRtaM ? tayoktamanena supuruSeNa nijavidyAbalato meM kubjatvaM dUrIkRtaM / tat zrutvA hRSTA vezyA vismayaM prAptA tasya vividhAM paricaryA kartuM vinayapUrvakaM lagnA. itastatraika: puruSo bINAM vAdayan samAgatastasya vINA // 47 // Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI vAdanakalAto raMjitayA vezyayA mUladevaH pRSTaH-kimanena vINA samyagvAditA na bA? mUladevena ziraH kaMpitaM pRSTAna dAna dAnAdi ca tayA tatkAraNaM, mUladevo jagau vaMzamadhye karkaro'sti / tuMbakAvapi sagabhau staH / tadA kautukatastayA vINokulakavatiH skalitA dRSTa tanmadhye tarthava punastAM bINAM sajjIkRtya mUladevena lathA sA vAditA yathA vezyA hRSTA satI - tasyopari sarAgA jAtA / bhojanavelAyAM vezyayA proktaM-nAnAbhyaMgAdi kRtvA bhujyate, muladevanoktaM-nettavecchA tahi maladeva kathA // 48 // tava zarIre'haM mardana karomi / vezyayA tampratipannaM / tena ca tasyAH zarIre tathA mardanaM kRtaM yathA sA kAmAtUrA satI citayAmAsa. nUnamayaM siddha-paruSo vidyayaiva kuTajIbhUto'sti, tataH zIghra mUladevena nijarUpaM prakaTIkRtaM / vezyAtyata haTA / bhojanAnaMtaraM tAMbUlAdi bhakSayi:vA snehAlApAn vadaMtyA vezyayA tasmai proktaM- he svAminadyAvadhi kenApi puraSeNa me mano no raMjitaM tvayA cAdya vazIkRtaM / atha tvayA mama gRhe sadaivAgaMtavyaM / mUla devastavana svIkRtya pratidinaM tatrAgatya tayA saha vilAsaM karoti / vaizyayA tammai cUtavyasanatyAgopadezo datta , paraM tena tanna Fo! tyaktaM / ekadA vezyayA rAjJaH puro nRtyaM kRtaM / mUladevena ca mRdaMgo bAditastuSTena rAjJA vezyAya varamArgaNAya proktaM, tayoktamavasare'haM varaM mArgayiSyAmi / atha tatrako'calanAmA sArthavAho vasati / tena tathA vezyayA saha prItikaraNArtha pUrvamanekAbharaNAdIni tasya datAnyAsana / tena tasyA vezyAyA gRhe mUladevAgamanaM vilokya dveSaM vahatA'kAya tadAgamananiSedhAya proktaM / tatokiyA nijaputryai proktaM-vinAJcalamanyapuruSasya saMga tvaM mA kuru / vezyayoktamahamekAMtadhanarAgiNI nAsmi / guNa // 48 // Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 49|| rAgiNyapyasmi / yAdRgguNA asminmUladeve saMti tAraguNA kasminnapi puruSe na saMti 1 akkayA proktamasya dyUtakArakasya madhye guNAnAmasaMbhava eva / acalastu dhanikatvAdguNavAneva / devadattayA proktamAvAM tayoH parIkSA kUrvaH / devadattoktayA tato'kayA'calapA IkSayaSTimAgitA / tena tatkSaNamevekSubhRtazakaTaM preSitaM / devadattayA'kArya proktaMkimahaM hastinyasmi? yattenekSuzakaTaM praSitaM / tato devadattayA dAsI preSya maladevapArzve IkSayaSTirmANitA / tena cottameASTimAdAya nistvacaM ca vidhAya zakalokRtya karpUrAdinA ca saMskRtya manoharabhAjane saMsthApya komalabakheNa cAcchAdya tadIzubhAjanaM dAsyA hastena preSitaM / tadA devadattayA proktaM-he mAtaH ! pazya guNya guNinoraMtaraM / akA camatkRtApi lobhAthinI citayati, yadyayaM mUladevo'tra nAyAti tadA varamiti vicitya tayA'calAya jJApitAM yadi mUladevo'pamAnaM prApnuyAttadA sa ito gacchet / athAcalo grAmAMtaragamanamiSeNa pracchannaM sthitaH / saMdhyAyAM mUladevo'calaM grAmAMtaragataM jJAtvA devadattAgahe samAgataH / akayA saMketito'calo'pi zIghra tatrAgataH / devadattayA 12 mUladebo maMcakAdho guptIkRtaH / akkAyAH kathana to mUladega maMcakAdha: sthita jJAtvA'calena devadattAyai prAvatamadya mama maMcakoparyatra snAnaM kartumicchAstInyuktvA sa pAnIya mAdAya yAvAmaMcakopari sAnaM kartuM lagnastAvanmUladevo kSubdhaH / acalena zIghra mUladevaM ke zeSvAkR-ya proktamadhunA tava kiM karomi ? mUladevenoktaM yattubhyaM rocate tatkuru / acalena cititamasya rUpacAturyAdibhirjAyate yadayaM ko'pyuttamapuruSo'sti / iti vicArya tenoktamadhunA tu tvAmahaM muMcAmi, paramadyaprabhRti svayAtra nAgaMtavyaM / punaryadi kadAcinmamoparyapi etAhagApadApatetahi pratyupakArastvayA kAryaH / / // 49 // Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikulaka vRtti: 11401 tato mUladevo bahirnirgatyApamAnato dUnacitayati, atha mayA videze gaMtavyamiti vicArya sa videzaprati cacAla / pathi militena pRSTena naimittikena tasmai proktaM, benAtaTagatasya tavodayo bhaviSyati / tato'yaM tatra calito'nukrameNa dvAdazayojanI maTavIM saMprAptaH / mArge ceko brAhmaNastasya militaH madhyAhne brAhmaNena svapArzvayaM pAtheyaM bhakSitaM / kiMtu mUladevAya stokamapi tena na dattaM / evaM dinatrayaM yAvattena dvijena tathaiva kRtaM bubhukSitenApi mUladevena na kicittasmAt mArgitaM / caturtha dine dvayoH paMthAnI bhitrI jAtI / tadA mUladevena brAhmaNAya tadabhidhAnaM pRSTaM / tenokta- mamAbhivAnaM nirghuNazarmeti / mUladevenoktaM yadi kicitkArya samutpadyate tadA tvayA benAsaTe samAgatya meM mUladevasya nAma pRSTavyaM / atha mUladevastatazcalanekaM grAmaM prApto bubhukSita grAmamadhye bhikSArtha gataH / tI bhikSAyAM labdhAn kulmASAn gRhItvA bahinaMdItaTe samAganya citayati yadyadhunA ko'pyatithiH samA gacchatarhi tasmai yatkiciddatvAhaM bhojanaM karomi / itastatraiko mAsopavAsI sAdhuH samAgataH / sacastenAbhyutyAyAdarapUrvaka kathitaM he svAminnidaM gRhItvA mAM nistAraya / sAdhunA'tilAbhaM jJAtvA tasmai proktaM he mahAnubhAva ! tasmAtstokAnnaM deyaM kiM tu zubhabhAvollasitamAnasena mUladevena te sarve'pi kulmASAH sAdhupAne nikSiptAH hRSTazva saH 'dhannANaM khu narANaM | kummAsA haMti sAhupAraNae' iti dvipadImubaranRsyati / tadaiva vanadenatayA prakaTIbhUya tasmai kathitaM tava supAtradAnenAhaM tuSTA / asyA gAthAyA agretanapAdadvaye yattvaM mArgayiSyasi tadahaM tubhyaM dAsyAmi / tato mUladevena bhaNitaM 'gaNiyaM ca devadattaM / hatthisahassaM ca rajjaM ca devatayoktaM tatsarva te bhaviSyati / anu dAna kulakaM mUladeva kathA 114011 Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 5 / / krameNa sa vennAtaTaM prAptastatraikadevakule rAtrI sa muptaH svapnaM ca pUrNa caMdra pautaM dRSTvAn prabhAne kasmaMcidbrAhmaNAya tena tatsvapnaphalaM pRSThaM / dvijenoktaM-prathama tvaM bhojanaM kRtvA madIyAM rupayauvanamapannAM putroM pariNaya, pazcAdahaM tava svapnaphalaM kathayiSyAmi / tena tathA karaNAnaMtara dvijenoktamitaH saptamadina svameta nagarasya rAjA bhaviSyami, bahavo rAjAnastvatsevA kariyati / anavarAjaputrI: pariNayasi paraM mama paJyAmtvayA kadApi prInibhaMgo na kAryaH / atha sa mUladevo hRSTaH san natra zvazungRhe tiSThati / atha sahamadine ma nagarAhilaMkavananamtale muno'sti / | itastannagagadhipA'putratvena mRtaH / paMcadivyAni zRMgAritAni, hastinyA nagarAdahirAgatya mUladevopari kalaza: | siMcitaH / jayajayazabdamuJcadbhahasToka pTito gajaskaMdhAdhirUDho muladabI rAjadvAre samAgataH / pradhAna puruSatra tasya rAjyAbhiSeko vihitaH anekarAjapatrI: pariNIya sa tatra mukhena rAjyaM pAlayani / arthakadA tasya devadattA gaNikA smRtipathamAgatA / tatastanojayinInagagadhipativicAradhavalAbhidha rAjJA maha prItiH kRtA / atha mUladavamyApamAnakArakAca laMprati maTA devadatA vezyA uvAca, re duSTa ! tvaM dUrIbhavAha ne pariNItA bhAryA nAsmi / anaHparaM tvayA mama gRhe nAgatavyamiti nirbharsitocalaH svagRhaM jagAma / devadanA ca mUladevakalInacittA samaya gamayAMcakAra / arthakadA mUladebenojayanIpataye lekha: preyito, likhitaM ca tasmin bhavatA nagaramadhye yA devadattAbhidhAnA bezyAsti, tasyAzca mama bahuprItivartate / tato yadi tasyA mama pAve samAgamanecchA bhavettahi sA mocanIyA / rAjJA devadattAmAhUya jJApito lekhavRttAMtaH zat zrutvAtyaMAM hRSTA sA bennAtaTe Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhI dAnAdi dAna kulaka vRttiH mUladeva kathA // 52 // gatvA mUladevAya militA / mUladevo'pi tasyAH saMgamenAtyaMta saMtuSTaH / arthakadA'calo vyApArArtha bennAtaTe samAgatya maNimuktAphalAdyupahAraM rAjJe datvA uvAca-he svAmin ! rAjabhAganimittaM bhavataH sevakAn preSaya / mUladevena sa upalakSitaH paramacalena mUladevo nopalakSitaH / rAnA bhANitaM-ti kara kAnti? toka-egIphalamaMjiSTAdikamasti / rAjJoktaM-zreSTina ! tvayArtha eva rAjabhAgo deyaH, paramahaM svayameva tatrAgatya nava RyANaka vilokayiSyAmi / ityuktvA rAjA tatrAgatya tatkrayANakAni dRSTuM lagnastadA maMjiSTAdimadhyAtsuvarNarUpyaratnAni niHsRtAni dRSTvA ruraTena rAjA sa cauravadvaddhaH / tadravyopari ca svasevakAH sthApitAH, zreSThI ca gajagRhe samAnItaH / rAjJA'ca laMprati proktaM-tvaM mAmupalakSayasi ? tenoktaM-he mahAbhAga ! tvAM ko nopalakSa yati ? rAjoktamAvayoH pUrvamalApaka yadi saMsmarasi tadA vada / tenoktaM, svamitrahaM na smarAmi / rAjA devadattAmAhRya proktaM-tvamenamacalasArthavAhamupalakSayasi ? tadA'calena devadatopalikSitA / devadattayokta-bho acala ! so'yaM mUladaMvo'sti yasya tvayA pUrva bhaNitaM, mamApad uddhAraH kartavya iti / acalenApi mUla devamupalakSya proktaM-svAminnasyA Apado mAM samuddhara / muladevarAjJA kRpA manasA tatsakaladhanasamarpaNapUrvaka sa mukto gato nijanagara prati 1 athAnyadA sa nirpaNazarmA brAhmaNo maladeva bhUpatobhUtaM zrutvA tatrAgatya praNAmaM kRtavAn / rAjJA tadvAsagrAmastasmai dattaH / punaryana kulmASAnaM dattaM tasmaM vyavahAriNe'pi tadvAsagrAmo dattaH / evaM bahukAlaM yAbadrAjyaM pAlayannanekamupAdAnatIrthayAtrAjinazAsanonnati kRtavAn / atha tasminnagare, caurANAmupadravo babhUva / sarvAH prajA militvA rAjJo'gre samAgatya kathayAmAsuH, svAminnagaramadhye Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8.53 // cauropadravataH sthAtuM na zakyate / rAjJA durgapAlamAhUya kathitaM zIghrameva cauraM prakaTIkuru / tenokta-svAmin ! sa siddhavidyazvoro mama vazaM nAyAti / tato rAjA svayaM kAryaTikaveSaM vidhAya rAtrI sAdhakaM trilokamAna ekasmin jIrNadevakule suptaH / tadA tatra cauraH samAyAtaH / pRSTaM ca tena rAjaH prati ko'si tvamiti ? rAjJottamahaM kAryaTiko'smi / caureNoktaM samuttiSTha tava dAridryaM khaMDayAmi / tatostI nagaramadhye samAgatau / tatazcoreNa tridyAbalena kaMciddhaninaM nidrAM datvA tasya gRhAdbahudhanaM gRhItvA rAjaH zirasi tadbhAragraMthi mukvA calitaM, resTavImadhye bhUmigRhe taddravyaM sthApitaM. atha tasya caurasyaikA rUpavatI bhaginI vartate / tAM prati tenoktamasya prAghUrNakasya caraNakSAlanaM kuru / tayA tatrAgatya sukumAlazarIraM manohararUpaM ca rAjAnaM nirIkSya proktaM haM satpurupAhaM tvAM rASTvA hRSTArima / atra caraNakSAlanamiSeNa bahavo janA mayA kUpamadhye nikSiptAH saMti paraM tvaM tUrNaM nirgaccha / rAjA tato'bhyutthAya praNaSTI gRhe samAgataH / prabhAte rAjAM nagaramadhye niHsRtastatra vyavahAriveSadhara bhramaMzaM taM cauramupalakSya sanmAnapUrvakaM nijasabhAyAmAnItavAn dattA ca tasmai tena nijapradhAnapadavI / caureNApi rAtrau milato nRpa upalakSitaH / tato rAjA proktaM tava bhaginIM mA dehi / caureNApi sA rAjJA saha pariNAyitA, tyavataM ca svakIyaM cauravyasanaM / katiciddivasAnaMtaraM rAjAjJayA tena sarvamapi dhanaM saMsmRtya saMsmRtya lokAnAM samarpitaM / evaM mUladevarAjA bahUnAM lokAnAmuparyupakAraM kRtvA samyaktvAdiguNaM nirmala pratipAlya dAnamahimnA devaloke gatastato'nukrameNa ca mokSaM gamiSyati / / iti dAnakulake mUladevarAjakathA samAptA. / / 114311 Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kulaka zrI aidANamuharakavizraNa-viraiasayasaMkhakavaviyariaM / vikkamaridacarizra, ajjavi loe pari phurai // 15 // dAnAdi dAnAdi vyAkhyA-atidAnena kRtvA mukharA vAcAlA ye kavayaH paMDitajanAstaviracitAni yAni zatasaMkhyamAnAni kUlakama tikAcyAni, vistRta prasRtaM dhIvikramAdityanarendra caritaM tadAdi adyaprabhRti loke parisphurati / / 15 // dhovikramanarendra caritraM siMhAsanadvAvizikAdigraMtheSu vistArayuktamasti, tathApi tasya svalpa: saMvadho'tra likhyate mUladeva -mAlabadeze ujjayinyAM nagaryA bhartRharirAjA rAjyaM karoti / tasya laghubhrAtA vikramAdityanAmAsti / arthakadA // 54 // sa jyAmAtrA sAla kAdhaM kRttA paradezaM gataH / bhartRhare rAjJo'naMgasenetyabhidhAnA'tyaMtavallabhA paTTarAzyasti / sA cikena meMThena saha vyabhicAra sevate / atha taraMkena dvijena bhuvanezvarI devI samArAdhitA / tayA saMtuSTayA tasma ajarAmaraphalaM datta / dvijena phalamAdAya gRhaM samAgatya cititaM mayA yAca kenAjarAmarIbhUtena ki ? yadi bhartRharirAjAjarAmaratvaM prApnuyAttadA, varaM, iti vicArya tena rAjJastatphalaM prAbhRtIkRtAM, phalamAhAtmyaM ca kathinaM / saMtuSTena rAjA tasmai bahudhanaM dataM / atha rAjJA vicAritamidaM phalaM prANapriyarAjya deyaM, iti bicArya nehavazena tena tasya tatphalaM dattaM / rAzyA ca svaprANapriyAya meMThAya taHphalaM dattaM / tenApi cititaM, mama vezyayA saha / prItirasti tato mayA tasyai evedaM deyaM / iti vicArya tena kAmalatAbhidhavezyAya taddattaM / tayApi cititamanekapAtakakhanibhUtayA mayA'jarAmarIbhUtayA sRtaM / bahulokopakArakArakabharartRharinupayogyamevaitatphalaM / tatastasmai eva deyaM, Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1551 / iti vicArya tathA tatphalaM rAjJe prAbhRtIkRtaM / rAjJA tatphalamupalakSya vezvAyai pRSTaM kena tavedaM phalamapitaM ? tayoktaMbhavataH paTTahastipakena mama dattaM / hastipakamAhUya bahuprahArAMzca datvA yadA pRSTaM tadA tena mAnitaM yanmamAnaMnasenayA rAjyA dattamasti / tat zrutvA sAzraryaduHkhito rAjAMtaHpure gataH / kathitaM ca tena rAjyaM yadamaraphalaM samAnaya / rAiyA proktaMto kruddhena rAjJA tasyA kazAprahArA dattAstadA tayA satyaM kathitaM / atha rAjJo vairAgyamutpannaM kathitaM ca tenedaM kAvyaM - yAM citayAmi satataM mayi sA viraktA, sApyanyamicchati janaM sa jano'nyasaktaH / asmatkRte ca parituSyati kAcidanyA, dhik tAM ca taM ca madanaM ca imAM ca mAM ca // 1 // atha tena cititaM rAjyaM putraM vinA zUnyameva tyaktvA yogo gRhItaH pazvAttat zUnyaM rAjyamagnikavIra. vetAlenAdhiSThitaM / yaH ko'pi gotrIyo rAjye niSIdati sa mriyate / dezAMtaragatena vikrameNeyaM vArtA zrutA / tadAsAvujjayinyAmAgatya sAmAnyaveSeNa pradhAnebhyo militaH / tasya satvAdhikyena tuSTairmatribhiH sa rAjye sthApitaH / athAsau rAtrI nijazayyAyAH parito balibAkulAdInikSipya svayaM jAgaramANaH suptastAvatA karAlarUpo'gnivetAlastatra samAgatastatra surabhirvAla vIkSya tatparimalaM gRhNan saMtuSTo'sau jagAda - tvayA pratidina mitthameva kartavyamahaM tavAbhayadAnaM dAsyAmi / ityuktvA sa pacAlitaH / prabhAte rAjAnaM jIvaMta dRSTvA pradhAnapramukhA hRSTAH | arthaca tena dinatrayaM yAvadvalidAnaM kRtaM / tRtIyadine vetAlena saha prIti kRttvA tena pRSTaM, he vetAla ! // 55 // Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi dAnAdi kulakam kulakavRttiH vikrama narendra caritraM // 56 // madIyamAyuH kiyat ? tena jJAnabalena jJAtvoktaM tavAyuH zatavarSa:mitaM vartate / vikrameNoktaM he vetAla! mamAyUpo varSeka nyUnAdhika kRtvA tvaM tAvadvizUnyaM kuru / vetAlenoktaM-varSamekaM tu dUre'stu kiMtu divasakamapi nyUnAdhika kartuM | nAhaM samartho'smi / tat zrutvA vikramaH saMtuSTaH / athaH caturthadine tena balirna kRtastataH kupito betAla uvAcaare ! adya tvayA bali: ki na kRtaH ? yadi tvaM mamApunyUnAdhikaM kartuM samartho nAsi tahi kathamahaM kali karomi? ityuktvA saMgrAmArtha kha dagamutpATya sa utthitaH / evaM tatsAhasagaNena tuSTena vetAlenoktaM, baraM mArgayaraba / rAzaktitvaM manuSyaM mA mAraya / kica mayi saMsmArita tvayAgaMtavyaM madIyaM ca kArya kartavyaM / tathetyuktvA sa svasthAne gataH / vikramAdityazca sukhena gajyaM pAlayati / / athaikadA ko'pi yogI rAjJaH samIpe samAgatyovAca-he satpuruSa ! maryakA vidyA sAyitavyAmti tatamtvayottaramAdhakatvena bhAvyaM / rAjA tatsvIkRtya kRSNa caturdazyAM rAtrI smazAne yogipAzceM gataH / agnivenAlenoktamayaM yogo kapaTI vartate, tatastvayA sAvadhAnatayA stheyaM / athottarasAdhakatvaM kurvan rAjA'hativelAyAM yoginaH kudRSTiM dRSTvA tamevotpATyAgnikuMDe nikSiptavAn / rAjJaH puNyaprabhAveNa sa yogI suvarNapuruSarUpaH saMjAtaH / prabhAte mahotsava. pUrvakaM rAjJA sa gRhe samAnItaH / atha tasyAM nagaryAM pUrva zrIacaMtimukumAlaputreNa zrIpAzrvanAthabibayutaM mahAkAlA| bhidhAnaM tIrtha sthApitamAsIt / kAlAMtare mithyAtvibhijinabiMba madho nikSipya tatra zivaliMgaM sthApitamabhUt / tadA zrIsiddhasena sUribhistatrAgatya tacchivaliMgasphoTanapUrvaka jinabibaM prakaTIkRtya punaslattIrthaM vAlito vikramazca prati Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bodhita. paramazrAvakazca kRtaH / tato vikramo'nekatIrthayAtrAH zatrujayatIrthoddhAraM ca kRtvA zrIjinazAsanaprabhAvanAM kRtavAn / kAlAMtare suvarNapuruSaprasAdena tena samastA padhvI RNarahitA kRtA, svakIyaH saMvatsarazca sthApitaH / vikramanapakutadAnAdivarNanaM graMthAMtarAdabase yaM / / iti vikramanapakathAnakam / / 57 // tiyaloyabaMdhavehi, tabhavacarimehi jiNavaridehi / karyAkaccehi vi vina, saMvacchariyaM mahAvANaM // 16 // ___ vyAkhyA-svarga mRtyupAtAlalakSaNAnAM tribhuvanAnAM baMdhavaH paramasahodarabhUtairatAvatA vijagaddhitakArakaH, punaH ko dRzastadbhavacaritaistasminneva bhave mokSagAmibhiretAhajinavarendrastIrthakaraH, punaH kIdRzaiH kRtakRtya. sarvakAryasiddhibhistIrthakaradatta sAMvatsarika mahAdAnam // 16 / tIrthakaravASikadAnavidhiryathA-prathama devA nagarAhinamaMDapaM racayaMti / tammadhye svarNasiMhAsana maMDayaMti, tatra sUryodaye bhagavAnAgatya pUrvAbhimukha stiSThati / devatAH sarva grAma nagarAdau 'yadipsitaM tanmArgayadhva' ityAdyudghoSaNAM kurvati / svAmI tu sarveSAM vAMchita purayati / pratidivasa mekA18| koTIraSTau lakSaM ca suvarNa prabhurdadAti / egaMvidhA sargatIrthakarANAM sthitirjAtavyA / / siriseaMtakumAro, nimseassa sAmiu kaha na hoI / phAsuavANapavAho, payAsiu jeNa bharaha mi / / 17 / / vyAkhyA-zrI RSabhadevasya prapautraH dheyAMsakUmAro niHzreyasasya mokSasya svAmI kathaM na bhavati, yena :prAsukadAnapravAhaH prakAzito'smin bharatakSepa / / 17 / / asyAM caturvizato yena jaganmadhye'nnadAnaM prakAzitaM sa zreyAMsa-XI kumAraH prasiddha eva / dAneSvanadAnamapi pradhAnamasti annadAtaH parastIrthakarA api hastaM prasArayati / atra viSaye // 57 // Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikulaka vRttiH niMdanavAlA kathA / / 58 // zrIRSabhadevasadRzaM pradhAnaM pAvaM zreyAMsakumArasya nirmalo bhAvaH, nirmalekhusadRzaM ca dAnavastu ebamunamomattamadurlabhatrikasaMyogo babhUva / zrIzrIyAMsakumArAtsAdhUnAM dAnavidhiH pravartitAsti / tasya vistRtavRttAMtastu zrIAdinAthacaritrAdavaseyaH / / kaha sA na pasaMsijjai, caMdaNadAlA jiNaMdadANeNaM / chammAsiatavataviu, niyaviu jIe vIrajiNo | // 18 // vyAkhyA-sA caMdanabAlA jineMdradAnena kathaM na prazasyate ? yayA SaNmAsatapastapitaH zrIvIrajina: saMtopinaH / / 18 / / tamyA: kathA caya-caMpAna gayo dadhivAhanagajA tasya dhAriNInAmnI priyA, tabonamRmatinAmA putrI vartate / ekadA kauzAMbIpatizatAnIka rAjJA caMpAnagarI bhagnA / dadhivAhano naSTastadA zatAnIkarAja uSTrapAla kena vasumati. sahitA dhAriNI gRhItA / zatAnIka: sainya yuto nijanagarIprati pazcAdvalita: / mArga tena uSTrApAlena dhAriNIprati proktamahaM tvAM mama bhAryAM kariSyAmi / vasumatI ca catuSpathe vikrayopyAmi ! tat zrutvA dhAriNI manasi tIvrakhedaM dadhAnA mRtA 1 atha kauzAMcyAmAgatya tena duSToSTrapAla kena catuSpathe basumatI bikrItA gRhItA ca dhanAbahazreSThinA bahudravyadAnena / gRhe samAgatya zroSThI vasumatI pRcchati hai putri ! tvaM kasya kule samutpannA? sA lajjayA vasUmamI kimapi na jajalpa / zroSThinA nijabhA ye mulAyaM kathitaM, vasumatImAvayoH putrIsthAne jJAtavyA, sA ca sarvadA caMdanavat zItalabacanAni brUte, tena tasyAzcaMdanabAleti nAma dattaM / ekadA mUlayA citinamasyA manohara 1158 // Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rUpamohitaH zreSThI enAM putrIM kathayitvApi nanaM bhAryA kariSyati, tenAhaM ca jIvanmatava / iti vicitya sA tasyA mAraNopAyaM citayati / ekadA sA bina yavatI caMdanA gRhAgatasya choSTina: pAdakSAlanaM kartu lagnA / tadavasare | tasyA bhUmau patito veNIdaMDa: zreSThInotpATya svotsaMge ghRtastad dRSTvA mUlayA cititaM nanaM madavasAyaH satyo jAtaH / atha zreSThI tu bhojanaM kRtvA haTTe gataH / tato duSTamalayA mastaka muNDanapUrvaka caMdanabAlAM nigaDitaca raNadvayAM vidhAya zUnyagRhamadhye nikSipya tarakapATakaM datvA tAlaka dattaM / kathitaM ca paribArebhyo, yaH ko'pi oThinametadbattAMta kathayiSyati tasya jIvitasaMzayo jJAtavya iti tarjanAM datvA sA dRSTA pitargahe gatA / gahAgatoSTinA pRSTaM caMdanA va gatA? kathaM na dRzyate ? ityAdi zreSThinA papTo'pi parivAro mRlAbhItyA kimapi na prajalpati / zoSThinA jJAtaM bahI ramamANA bhaviSyati / dvitIyadivase'pi zroSThinA lathava pATa, paraM ko'pi tadvattAMtaM na kathayati ! tRtIyadine oSThinA kRdanA pRSTaM / tadaikayA vRddhabhojanakArikayA mUlAyA: sarvA vArtA prkaashitaa| duHkhIbhUtena zreSThinA bhInnameva tAlaka bhaktvA kapATAbudghATitau / tatra muDitamastakAM nigaDitapAdAM kSutkSAmakukSI svakarmadUSaNadAnatatparAM namaskArapadamuccaratImathujalAbila netrAM tAmurapATya zroSThI bahirAnItavAn / tAmAzvAsya dayAdracetAH zreSTho tasyAH kRte gRhamadhye bhojanaM gaveSayituM lagnaH, paraM duSTamUlayA yuktyA gopitamukta tat kvApi na labdhaM / mahiSyAdikRte sUrpakamadhyasthAn vAkulAna dRSTvA tadA tu tatsahitaM tatsUrpakaM tamya pradAya zreSThI svayaM nigaDabhaMjanakRte luhArAnayanAthaM gataH / tadA caMdanayA cititaM, mayA yadi paNyAni nyUnAni kRtAni tadeya mIhIza // 59 // Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAna kulakam caMdanavAlA kathA zrI me vipattiH samAyAtA / adhunApi yadi ko'pi pAtramakAyAti tadA tAsmai bAkulAnamidaM datvA bhojanaM karomIti dAnAdi-cirAyaMtI sA sthitAsti / kalakavRttiH zva zrImahAvIraprabhuH paNmAsAbhigrahayArI tatra samAyAtastadA sA dRSTA sanI cinayatyayaM ko'pi mahAmunijaMgamatIrtha rUpo madbhAgya balenAtra samAgata iti vicitya sarva duHkhaM vismRnya hRSTA satI prabhuprati vAkulAn / / 60 // dAtuM lagnA / tadA prabhuNA svAbhina ho vicArito-dravyato mApAnaM sUrpakoNake-sthitamasti, kSetrato gRhadehalomadhye pAdamekaM bahireka cAMtaH kRtvA sthitAsti, kAlatastRtIyapraharo'pivartate bhAvato rAjaputrI, vikrItA, dAsItvamApannA, kumArikA, muNDitamastakA. nigaDita caraNA, bhakSitA satyapi rodanaM na karoti 1 tataH svAminA karo na prasAritaH, tadA aho mamA'bhAginyA hastAdayaM munirapyAhAraM na grahaNAtIti ciMtayaMtI sA rudanaM cakAra / sadA svAminA nijaM sarvabhapyabhirahaM saMpUrNIbhUtaM vijJAya hastau prasAritI / caMdanAdatavAkulAn gahovA paMcadinonaSaNmAsItapaHpAraNaM kRtaM / tatra paMtra divyAni prakaTitAni, tatpadadvayasthita nigaDaM truTitvA svarNamayaM jAtaM, zirasi kezapAzo jAtaH / sarvAMgeSu ca rasAnAmabharaNAni jAtAni / sa aho dhanyamahodhanyamiti vadaMto devAstatra nRtyaM cakruH / prabhoH pAraNakaM jAtaM zrutvA rAjAdayo bahavo lokAstavAgataH / saudharmedro'pi tatra samAgataH / tAvatA dhanAvahaH zreSThadhapi tatrAyAtaH / pazyati svagRhaM rAjAdibhirbhata / zRMgAritAM ca caMdanAM dRSTvA hRSTaH / tataH saudharmedraH zeSThinaM kathayati, iyaM dadhivAhanarAjJaH putrI caMdanA prabhoH prathamasAdhvI bhaviSyati / tato nAjA 60 Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 6 // lobhAkaSTastatsarva dhanaM gRhItuM lagnastadedreNa nivAritaH / uktaM ca-caMdanA yaM prati kathayiSyati sa eva taddhanaM gRhiSyati / tatazcaMdanenoktena dhanAvahazreNThinA tatsarva dhanaM gRhItaM / punaridreNoktamiyaM bhogatRSNAparAGmukhI bAlabrahmacAriNI caramazarIriNI vartate'taH sukhena paalniiyaa| iyaM ca tIrthasthApanAkAle dIkSAM lAsyatItyuktvA saudharmedraH svasthAne gataH / tataH zrISThinA sA duSTA malA gahAbahiniSkAsitA mRtvA ca narakaM gatA / svAminaH kevale samutpane sati dvitIye samavasaraNe caMdanayA cAritraM gRhItaM krameNa ca mokSaM gatAH / / iti zrIdAnakulake caMdanavAlAyAH kathA / / paDhamAI pAraNAI, akArasu karati taha karissati / / arihaMtA bhagavanto, jesi ghare tesi dhuvA siddhi / / 19 / / vyAkhyA-dIkSA lAtvA prathamapAraNakamanekatIrthakarAzcakaH, saMprati ca kurvati punaH kariSyati cAhaMto bhagavaMto yeSAM gRhe te gRhiNo dhruvaM nizcitaM siddhaM mokSaM yAsyati tasminneva bhave tRtIyabhave vA / / 19 / / jiNabhavaNabibaputthaya-saMghasaruvesu satakhittesu // vavidha dhapi jAyai, sivaphalayamaho aNaMtaguNaM / / 20 / / vyAkhyA-jinabhavana jinaprAsAdaH, bibaM jinapratimA, pustakaM bhagavatyAdisiddhAMtaH, saMghazcaturvidhaH sAdhusAdhvozrAvaka zrAvikArUpaH, evaM vidhesu saptakSetreSu yaddhana vaptaM tadaho ityAzyarye anaMtaguNa sukharUpamokSaphaladAyakaM bhavati / / 20 / / / / iti prathamaM dAnakulakaM samAptam / / // 6 // Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zola kula kam dAnAdikRlakavRttiH / / 2 / / atha zIlakulakam // neminAtha caritra / / 6 / / sohAgamahAnihiNo, pAe paNamAmi nemijiNavaiNo / / bAleja bhavanaleNaM, jaNaMdaNo jeNa nijjiNi 1 / / cyAkhyA-vAlenApi bAlyatve vartamAnenApi yena prabhuNA bhujavalena strakIya hastavIryeNa janArdanaH zrIkRSNo nijitastasya saubhAgyamahAnidhervAlabrahmacAriNaH zrIneminAthasva jinapatezcaraNau praNamAmi // 1 // tasya saMkSepatta | caritramitthaM - jaMbUdvIpe bharatakSetra'calapuranagare vikramarAjA rAjyaM karoti, tasya dhAriNI bhAryA, sA ca sakalasrIguNaralaMkRtA / anyadA rAgau suptayA tayetthaM svapnaM dRSTaM / prathamaM tayA sahakArataradRSTastata: kenApi puruSaNa tazAgatya tasyai kathitaM sAMprataM mayaSo vRkSastavAMgaNe vapto'sti, tataH kasmiMzcitkAle'haM taM vRkSamanyA vAsyAmi, anayA rItyA navavAramahametaM vRkSaM vapsyAmi / tathaitatphalAdikaM dinaM dinaM prati vRddhi prayAsyati / iti svapnaM dRSTvA dhAriNI // 62 / / Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 63 // jAgRtA, prabhAne ca nayA satrAta rAjJo kavitA rAjA svapnapATa pRSTaM naH proktaM putra bhavi vyati, para navavArasyAyaM vayaM na jAnImahe / tato vAraNyA zubhadine purataM prasUtaM / rAjJA ca mahotsavapUrvaka tasya dhana iti nAma dattaM / aya kusumapure zrImaharAja vimalAbhitrAnA rAjI, nayA dhanavanInAma putrI prasUtA / mA catuHSaSTikAnipuNA yauvanaM prAptA / ekadA sA sakhIsahitA baneko kartuM gatA, natra nayA kamyacitpuruSasya pare / tasmitrita manoharAM puruSamUrti vIkSya tayA na prati proktaM kasyaivamAJcayaMkAri manoharaM rUpamasti ? puruSeNoktamacalapugna pani vikramanRpavanakumArasyaitadrUpamasti / tataH kumArI taM rUpaM punaHpunatrilokamAnA kAmapIDitA satI nijasakhyaM kamalinye prati jagAda satri ! manAramanoharaM rUpaM kutrApi nAsti / idaM rUpaM dRSTvA me manasi harSotkarSaH samutpadyate / tataH sakhyA sArya dhanavatI gRhe gatA para manoniyA na kenApi maha jalpati, na cApnAti na ca svati ca | nAM tathAvasthAM dRSTvA kamalinyokaM he sakhi ! svaM ciMtAturA kathaM dRzyame iti bahuvAraM pRSTApi dhanavato lajjayA na kicidapi vadati / tadA caturasakhyA tanmobhiprAyaM jJAtvA tasyA mAtuH puraH sarvA vArtA kathinA / mAtrA va dhanavatI kA kRtvA nRpAgraM mAMcitA / tAM vA rAjJo manasi tasyA varasaMbaMdhicitA samutpannA / itastasyAH puNyayogena vikramarAjaH kacito rAjakAryArthaM nRpA samAyAtaH / tena manoharapAyakRtAM rAjaputrIM vilokya kathitaM he rAjan ! taveyaM putrI vikramabhUpAMgajadhanakumArasya yogyAsti / rAjJA prota-bho dUta ! nUnaM tvayA me manaso vArtA jJAtA / atha yathA tArtA / / 63 // Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH // 64|| saphalIbhavettathA kuru / tato rAjA kumakumapatrikA likhitvA tena sArtha kanyAdAnArtha svakIyo dUtaH preSitaH / zIla dUtena tatra gatvA vikramarAjJo haste natipUrvakaM kumakumapatrikA muktA / vikramanapeNApi hapaMtastatpratipannaM / atha kulakam dhanakumAreNApi dhanavatyartha muktAphalahAro lekhazca pracchannaM tena dutena sArdha preSitau / dUtena tatra gatvA dhanavatyai hAralekho samarpitI / dhanavatI lekha vAcayitvAtyaMtaM pramuditA satI taM hAraM svakaThe sthApayAmAsa / atha vikrama-18 neminAya caritra rAjA gajanuragAdisakalasainyasa hino mahatAIbareNa putra yutaH kusumapure samAgataH / zubhadivase ca mahotsavapUrvaka daMpatyoH / pANigrahaNaM jAtaM / zrIsiMharAjJA karamocanAvasare dhanakumArAya badravyaM dattaM / tato dhanavatI gRhItvA dhanakumAraH parivArayuto nijanagare samAgasya tayA saha viSaya mukhAni muMjAnaH sukhena kAlaM gamayati / athai kadA vikramarAjA dhanadhanavatI sahito gajeMdamAruhya banakoDAM ktuM gata tatra vane caturjJAnadharaM zrI vasuM. dharAcArya vIkSya vaMdanAM kRtavAn / muninA dezanA dattA / dezanAte vikrama rAjJA munaye pRSTa, he svAmin / yadAyaM dhanakumAro garbhe samAyAtastadA tasya mAtrA svapne Amratarusahita ekaH puruSo dRSTaH / tena puruSeNa coktamahamaSTavAraM tabAMgaNe ima sahakArataraM vasyAmi, tasya ko'rthavizeSa: ? sAdhunokta-he rAjan ! tena devena tadasya bhava // 64 // svarUpaM kathitaM / navame bhave cAmo mokSaM yAsyati / tat zrutvA saMtuSTo rAjA muni baMditvA parivArayuto gRhe samAyAtaH / athAnyadA dhanadhanavatyo krIDArtha vane samAgato, tauka sAdhu marchayA nizcetanIbhUya patitaM vIkSya zItalajalavAyuyogena taM sacetanaM cakratuH / tatastaM sAdhU to svagahe samAnayAmAsatuH / pRSTaM ca tAbhyAM tamaM-he Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 165 // bhagavan ! yUyaM nizcetanIbhUya kathaM patitAH ? sAdhunoktaM paramArthato'haM saMsArAt khinno bhUtvA patito'bhUvaM / dravyatazca me vRttAMtaM zRNutaM / nAmnAhaM municadro'smi sArthAbhraSTo bubhukSitazca patitaH / pazcAdyuvAbhyAmupacAraM kRtvAhaM sacetanIkRtaH / tateA dhanadhanavatIbhyAM tasya muneH pArzve samyaktvamUladvAdazavratAni gRhItAni / vikramarAjApi nijarAjyaM dhanakumArAya datvA cAritraM jagrAha / dhanarAjJApi kiyaMtaM kAlaM yAvadrAjyaM pAlayitvA nijaputrajayaMtAya rAjyaM dattvA dhanavatyA saha dIkSA gRhItA / prAMta ca mAsikI saMlekhanAM kRtvA tau dvAvapi saudharmadevalAMke sAmAnyeMdratvaM prAptau iti dvitIyo bhavaH 2. tatra dvisAgaropamAyurbhuktvA vaitADhyaparvate uttarazreNyAM sUratejanagare sUranAmA vidyAdharo vidyutmatIbhAryA / tayoH putratvena dhanajIvazcitragatinAmA babhUva / ghanavatIjIvastu dakSiNazreNyAM anaMga siMhanupazaziprabhArAjyoM ratnavatInAmaputratvenotpannaH / tathA to dvApi svasvanagare yauvanAvasthAM prAptau / arthakadAnaMgasenarAjJA nijaputryA varArthameko naimittikaH pRSTastenoktaM he rAjan ! yuddhAvasare yastava karavAla gRhiSyati punanaMdIzvaradvIpe yasya mastakopari puSpavRSTirbhaviSyati sa tava putrI bhartA bhaviSyati / tato rAjJA dAnapUrvakaM naimittiko visRSTaH itazva bharatakSetre vikramapure sugrIvAbhidho rAjA tasya yazasvIbhadrAkhye dve bhAyeM / tayoH sumitrapadyAbhidhAno yathAkramaM ho putro jAtI / bhadrayA cititaM yazasvIputrasumitreNa satA matputrasya rAjyaM na miliSyati / iti vicitya tayA sumitrAya viSaM dattaM / yAvatA sumitro vyAkulIbhUtastAvatA tatra rAjA samAyAtaH / aneka maMtra-taMtrAdyupacAre kRte'pi sana / / 65 // Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH // 66 // sajjIbhUtaH / loke'pi tatprakaTIbhUtaM yadbhadrayA sumitrAya viSaM dattamiti zrutvA bhadrA praNaSTA, rAjA sumitraM prati dharma zrAvayAmAsa / tadguNAn saMsmRtya ca sa rodituM lagnaH / itazcigatividyAdharo vimAnasthitastanagaropari samAyAtaH paurAn rAjAnaM ca duHkhinaM vIkSyAdho'vatIrya lokamukhAttadvArtA zruttvA maMtritavAriNA sumitraM prakSAlayAmAsa / tataH sumitraH svasthIbhUyAvadat kathamete lokA mAM pariveSTya sthitAH saMti ? rAjJA sarvo'pi vRtAMta kathitastadA sumitrastRNaM samutthAya citragati nasvA kathayati - he satpuruSa ! tvayA mamopari mahopakAra: kupava tavottamakulaM jJAtaM tathApi svakulaM tvaM prakAzaya ? sadA citragatisevakaMstasya kulAdivArtA prakAzitA / itastatra bhUyazAnAmA kevalI samAyAtaH / nRpAdisarve'pi taM vaMdituM gatAstatra ca kevalimukhAtdhamaM zruttvA citragatinA samyaktvaM svIkRtaM / ayaM mugrIvena puSTaM he bhagavan ! sA bhadrA sumitrAya viSaM dattvA kva gayA ? kevalinoktaM-bhadrA naSTA caudhRtA / tasyA vasvAmaraNAni gRhItvA taiH kasmai vaNije vikrItA / tatpArzvadapi praNaSTA vane davadagdhA mRtvA prathamatarake gatA, tato'pi niHsRtya tajjIvo bahusaMsAraM bhramiSyati / tat zrutvA vairAgyamApanna sugrIvarAjJA sumitrAya rAjyaM dattvA dIkSA gRhItA / citragatirapi svasthAnake gataH / ito'maMga siMhaputreNa kamalavidyAdhareNa sumitrabhaginyapahRtA / tadA sumitreNa saha nijaprIti vijJAya citragatinA kamalena saha saMgrAmo maMDitaH / putrara nehenAnaMgasiMho'pi tatrAgataH, tadA citragatinAMdhakAraM vikuvyaM tasya khaDgo'pahRtaH / saMgrAme ca to vijitya citragatiH sumitrabhaginIM gRhitvA gRhe rumAyAtaH / sumitrastu bhaginI dAna kulakam neminAtha caritraM ||66 // Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 167 // vIraheNa vairAgyataH patrAya rAjyaM dattvA cAritraM gRhItavAn / navapUrNimadhItya gurvAjJAmAdAya magadhadezagrAmAdabahiH kAyonmargeNa sthitaH / sA padmamtaM bIkSya vairaM saMsmatya bANena jathAna / mubhitraSiH zubhadhyAnato mRtvA paMcame devaloke gataH / pagrasta saNa daSTo mattvA saptamanarake gataH / atha samimaraNa jJAtvA citrAganirmanasi duHkhaM vahamAno yAtrArtha naMdIzvare samAyAtaH / tadA rahanavatIsahito'naMgasiMho'pi tatra samAgataH / atha citragatijinapajAM kRttvA stuni katuM lagnamnadA sumitrajIvena brahmadevalokAdAgatya tasyopari puSpavaSTiH kRtA / tadvIkSyAnagamihena namittikokta saMmmatya mvapUtrIratnavatI citragatinA saha tatraiva pariNAyitA / bhavAMta rasnehatastau daMpatI svasthAne samAgatyAvarNanIyapremaparI mukhena kAla gamayAMcaRtuH / prAMte puraMdarA bhidhavAya rAjyaM dasthA nirmalacAritraM prapAlyAnazanaM kRtvA tI caturthe mAheMdradevoM ke devatvenotpannau / iti caturtho bhavaH / atha pazcimamAvideha padmavijaye mihAranagare harinaMdarAjA, priyadarzanA paTTarAno / tasyAH kukSau mAheMdradi devalokAccyutazci vagati jIvo'para jitanAmA putratvanotpanna / sarvA: kalAstenAbhyamitAH / ekadA sa maMtrIputravimalabodhasahito'zvaM vAhayan bane gataH / dvayorayazvau vakrazikSitAvabhUtAM vahAduTavoM prApya tau dvAvagyazvau rudhira bamaMtI mUtI / tatastau dvau sarasi jalaM pItvasyacitayatA-yadadhunA'vAM dezAMtaradarzanecchAM saphalAM kariyAvaH / iti vicArya to yAvadagne prasthitI tAbadrakSa rakSeti vadana ko'pyekaH puruSaH kaMpamAnastayoH pAraNaM prAtaH / itastana rAjapuzyA Agatya kumAraM kathayAmAsurayaM taskaro bahulokAMzcAnena muSitAstata enaM vayaM mArayiSyAmaH / tadA // 67 // Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kalaka vRttiH // 68 // kumAreNoktaM yadyapi caurojyaM tathApi zaraNAgatattvAna vadhArha tat zrutvA te rAjapuruSAstaM kumAraM hetu dhAvitAH paraM kumAreNa tADitAstato naMSTvA te nijanRpasamIpe gatAstato rAjJA nijasaityaM tatra preSitaM tadapi kumAreNa nirjitaM / tato rAjA svayaM tatrAgatya maMtriputrAya pRSTavAn kasyAyaM kumAro'sti ? tena sarvo'pi vRttAMtaH kathitastatastuSTena rAjJoktamaho epatu mama mitra harinaMdiputra ityuktvA taM gRhe samAnIya nijakanakamAla : bhidhAnA putrI tena saha pariNAyitA / atha kumAraH kiyatkAlaM tatra sthittvA dezAMtara vilokanakutUhalatayA maMtriputrAnvito nirgataH / mArga mullaMghya tAvekanagarasamIpamupAgatoM / itastatra vane kasyAcikhiyo rudanaM zrutvA tacchabdAnusAreNa tatra gatau / tadA tatrAgnikuMDalamIpe ekA striyaM khaDgapANi caikaM puruSaM pTvA kumArI vabhANa - are durAtmannatAM striyaM muJca no cedyuddhaM kuru / ityuktvA kumArastaM vidyAdharaM nirjitavAn / itaH prabhAte tatkanyAjanako rAjA tasyAH zodhanArthaM tatrAgataH / kumAreNa sarvo'pi vRttAMtastasmai kathitaH / hRpTena rAjJA tasyA ratnamAlAyAH pANigrahaNaM tena kumAreNa sahakAritaM / atha tatrApi kiyatkAlaM sthitvA pracchannatayA sa nirgataH kuNDalapurasamIpe samAgatya tAbhyAM kevalina upadezaM zrutvA pRSTaM kimAvAM bhavyau vA abhavyau ? kevalinokta yuvAM dvAvapi bhavyo / punarhe kumAra ! evaM tu itaH paMcame bhave bharatakSetre zrIneminAthAbhivastIrthaMkaro bhaviSyasi / tavAyaM suhRzca tavAdyo gaNadharo bhaviSyati / tat zrutvA harSito to dvAvapi tat AnaMdapure prAptau / tatra jitazatrurAjA, dhAriNI rAzI, tasyAH kukSau mAdradevalokAccyuto ratnavatIjIvaH prItimatI nAma putrIttvenotpannaH / sakalakalAkalApakalitayA tayA yauvanAvasthAyAM zIla kulakam neminAtha caritraM // 68 Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 69 / / pituH pura iti pratijJA kRtA, yo mAM kalayA jeSyati sa me bhartA bhaviSyati / iti zrutvA pitrA svayaMvara maMDapo maMDitastatrAnekanupabhUcarakhecarAH samAyAtAH, aparAjitakumAro'pi guTikAprabhAvato spaparAvartanena kATikarUpaM vidhAya tatra samAyAtaH / atha pratihAroyuktA manoharavaramALAmaMDitahastA rAjakumArI tatra samAgatA / tathA pApUn samanyAkAvyAni proktAni paraM ko'pi teSAM pUrtI samartho nAbhUt / yadA sarve'pi rAjakumArAdayo diGmUDhA jAtAstadAparAjita kumAreNa staMbhaputtalikA mastakopari svakaraM nyasya tasyA mukhena sarvA api samasyAH pUritAH / tad dRSTvA kumArIrAjabhyAdayaH sarve'pi citteSu camatkRti prAptAH / pUrvabhavasnehAkRSTayA kumAryA tatkAlameva tatkATika veSabhRktumArakaMDe varamALA kSiptA / tathAbhUtaM vIkSya tatra militAH svadhyanye rAjakumArAH zatraNi saJjIkRtyAparAjitakumAraM prati dhAvitAH paraM kumAreNa nijarUpaM prakaTIkRtya siMhanAdastathA kRto yathA te sarve'pi mRgavatpalAyitAH / atha tatrAgata somaprabhAbhidhena tasya mAtulena kumAramupAlakSya sarvo'pi tasya kulAdivRttAMtaH kathitaH / tato hRSTena jitazatrunRpeNa zubhalagne tayovivAhaH kAritaH / maMtriNA ca svaputrI vimaLabodhAya pariNAyitA / atha harinaMdanRpeNa tatrasthaM kumAraM jJAtvA svamaMtriNaM kIrtirAjaM tatra prepya kumAra AkAritaH / kumAro'pi matrimitrabhAryAdiparivArayuto nijanagare prAptaH / tato rAjA kumArAya rAjyaM dattvA svayaM dIkSAM gRhItvA zuddhacAritraM apAlya mokSaM gataH / tato'vasare'parAjitarAjApi padmaputrAya rAjyaM dattvA savaLaloM dIkSAM gRhItvA prAMta cAnazanaM 169 // Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulava vRttiH 112011 kRtvA testke sAmAnyeo jAtaH / / / ini paMcamaSaSThI bhavo // virAjitajIva a bharata hastinA zrISezarAjaH zrImatI banAmakumAratvenonnanno kA yauvanaM prAptaH / ardhakadA nagaracokA rAjo namA stheti protraH / he svAmin ! vizAlazRMgAbhinavAstavyaH samarAmA pallIpanirasmAkaM prayAdi huntrAmAn duHkhIkaroti / tat zrutvA kumArasainyayuto rAjAjayA tatra gatvA hayuddha havA taMtra kAgre nimanyeSAM ca dhanAni nenApahRtAni teSAM teSAmupakSya kumAreNa punaH samapadAni / tataH pazcA iliyA pathi rAtrI sumana kumAreNa svAtriyoM vanaM zrutaM / nAnuraMjanAsvA tAM zriyaM nadanakAraNaM pRcchati / naktaM pUrvA jirijA, kanimatI priyA, nayoH putrI yazomatI sA bovanamyA zrISeNarAjasUyamaMtranAtsyarUpayauvanAdiguNAn srutvA taM pratyatirAgavato jaataa| vArtA zrutvA rAjA hastinApure tasyA vivAhArthaM pradhAnajanAH prathitAH / ito maNinAmavidyAdhareNa sApahRtA / tasyAhaM bhrAtRmAnAtaharaNasamaye bAhuna samAganA tAvanma dRSTAkAraMNa meM hasta durIkRtya nAmAdAya vApi gatastasyA virahaduHkhitA / tat zrutvA kumAreNoktaMmAdadhutaM khecaraM hatvA nAM kanyA paJcaNDAlayiSyAmi / ityuktvA sUryodaye kumArAM yAvadvidyAzRMgagRhAdvAre samAyAti tAvattena kamyAM prAyamANaH XXXOXOXOMONO zola kulaka m neminAtha caritra Teen Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||7|| sa vidyAdharo dRSTaH / zaMkhakumAreNa khaDga niSkAsya proktaM-re durAtman ! parastrIpAtakaphaLamadhunA vilokaya / / ityuktvA tena pAdaprahAreNa sa bhUmau pAtitaH / atha vidyAdhareNokta-he sarapuruSa ! adyaprabhRtyahaM taba sevako'smItyuktvAsI kumAracaraNa yolagnaH / dayAlunA kumAreNApi sa jIvanamuktaH / hupTena vidyAdhareNa tasmai bharimaNimuktAphaLavastrAbharaNAdInyapitAni / atha kumAreNa sA yazomatI jitArinRpAya samarpitA / jitAriNApi mahaddhardhA sA zaMkhakumArAya pariNAyitA / tAM gRhItvA zaMkhakumAro mahattADaMvaraNa hastinAgapure samAyAtaH / atha zrISeNa rAjA tasmai zaMkhakumArAya rAjyaM datvA svayaM cAritraM gRhItvA kevaLajJAnamAsAdyAnyadA hastinAgapure samAyAtaH / zaMkharAjA sAMtaHpurastaM vaMdituM samAgataH / dezanAMte rAjA pRSTa-he bhagavan ! mama yazomatyAzcaitAvAn snehaH paraspara kathaM ? kevalinA tayoH pUrvabhavavRttAMtaM kathayitvokta-he rAjan ! atha navame bhave tvaM neminAthAkhyo dvAviMzatitamastIrthakaro bhaviSyasi, yazomatI ceyaM rAjImatI bhaviSyati / tat zrutvA zaMkharAjA vairAgyamAsAdya puMDarIkaputrAya rAjyaM dattvA yazomatyA saha dIkSAmAdAya vizatisthAnakatapa ArAdhya tIrthakara nAmakarma badhdhvA prAMte'nazanaM JAI71 // kRtavAn / tatastI dvAvalyaparAjita vimAne devatvenotpanI. ___ tata Ayu:kSaye jaMbudvIpe bharatakSetre zorIpuranagare yAdavavaMzIyasamudravijayarAjJaH zivAdevIrAzyAH kukSI kArtika kRSNadvAdazyAM zaMkhajIvo jJAnatrayayutaH putratvenopannaH / rAjyA caturdazamahAsvapnAni dRSTvA teSAM phalaM rAjJe pRSTaM / samudravijayenoktaM-he priye ! tIrthakaro vA cakrI tava kukSAbulanno'sti / prabhAte rAjA svapnapAThakebhyastatphalaM pRSTaM / Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikUlakavRttiH zola kulakam neminAtha caritra || 2|| 4 tairuktaM dvAviMzatitamastIthaMkaro bhaviSyati / krameNa saMpUrNasamaye rAjhyA zrAvaNazuklapaMcamyAM putraH prasUtaH / iMdrAdibhizca tasya janmamahotsavaH kRto dvAtrizankoTisavarNAnAM ca vRSTiH kanA / tata iMdrAdayo devA naMdIzvaradvIpe samA gatyASTAhnikAmahotsavaM kRtvA svasthAna prAptAH / atha prAtaH priyaMvadayA dAsyA rAje putrajagavardhApanikA dattA / hRSTena rAjA tasyai pAritoSikadAnapUrvaka mahatADaMbareNa putrajanmotsavaH kRtaH / sarve'pi vaMdino mocitAH / evaM dazadivasa yAvanmahotsavaM kRtvA ekAdazame dine mUtikarma samApya dvAdazame divase sarvajAtiparivArAdIna bhojayitvA ganAriSTatvAdariSTanemIti tasya nAma dattaM / aba paMcadhAtRbhiH pAlyamAnaH prabhavaddhi prApnuvan samayaM mamayAMcakAra / ito mathurA nagaryAmudrasenarAjA, tasya dhAriNI rAjI, tasyA garbhakAle nija bharturmAsAsvAdanadohado'bhUt / pradhAnabuddhiyukttyA tasyA dohada prapUrva rAjA jIvana rakSitaH / putrajanmAvasare rAjAdibhizcititaM yadevo garbhastho'pi yadi pitRsaMtApakArako jAtastadA vRddhi gataH kiM na kariSyatIti vicArya tasyAMgulyAM rAjanAmAMkita mudrikA nyasya kAMsyapeTAyAM nikSipya sa yamunAyAM pravAhitaH / sA peTA nadyAM vaha mAnA prabhAte zaurIpurapAve samAgatA / dRSTA caikena vyavahAriNA gRhitA ca / gRhamAgatyodghATitA dRSTazca tasyAmeko jAtamAtro bAla: / tadaMgulIgatamudrikA pracchannaM rakSayitvA tena saH putravatpAlito dattaM ca tasya kasa ityabhidhAnaM / atha vRddhi gato'yaM kaMso rAjabIjatvAd udAtaH sana ayavyavahAriputrAna saMtApayati / tatprajAputkAro rAjJo'gre gataH, rAjJA taM vyavahAriNamAhUya pRSTaM bhItena tena tanmudrikAdAnapUrvakaM kathitaM svAminnaiSa me putraH / samudravijayena mudrikA tastamugrasenarAja // 72 // Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 73 // putra vijJAya svasamIpe rakSitastatra katavasudeva paraspara prItirjAtA / atha jagasiMghanAmA prativAsudevo rAjagRhe rAjyaM pAlayati / tenaikadA samudravijayAyAdiSTaM yaH ko'pi simtharAjAnaM badhvAnaviSyati tasyAhaM mama putroM jIvAM zasyAmi 1 tadA prayANedyataM samudravijayaM niSiddhaya laghubhrAtA vasudeva: kaMsasArathisahitaH sainyayuktaH siMharathaM jetuM pracacAla / siMharatho'pi sanmukhamAyAta / dvayoH saMgrAmo jAtastadA siMharathaM bhUmau patitaM kaMsato vasudevaH svanagaraM prati prayANamakarot / itau naimittikenaikenAgatya samudravijayAya jJAnitamiyaM jIvayazA viSa kanyA zvasurapitRkulayoH kSayakAriSyasti / atha vasudevo yadA siharathayuto nagare samAyAtastadA samudravijamena naimittikoktA vArttA tasya kathitA / vasudevenoktaM jarAsaMghasyAye'haM siMhasthabaMdhanakArakaM kaMsaM nivedayiSyAmi / atha vasudevo siMharathayuto jarAsaMghapArzve gatvA siMharathabaMdhanakArakaM kaMsaM nivedayAmAsa / tathA hRTena jarAsaMghana kaMsAya jIvayazA pariNAyitA, karamocane ca tasmai mathurAnagarIrAjyaM dattaM / vasudevo'ya zauripure samAgataH / kaMsena mathurAyAM gatvA svaritA pUrvarvareNa kApaMjare kSiptaH svayaM ca rAjyaM cakAra / itaH zauripure vasudevo bhrAtRvirodhena videze gatastatra zatavarSaMmadhye nijaparAkrameNa tena dvAsamati sahasra kanyAH pariNItAstato rohiNyA: svayaMvaramaMDape sa samudravijayAdInAM militaH / tato devakarAjaputrI devakI svayaMvaramaMDape sarve yAdavAH kaMsasahitAH samAgatAH itaH paJcAnthurAyAM jIvayazAgRhe'timuktakapirAhArArthaM mAgato devaratvena conmattayA jIvayazayA saMtApito'vadadare jIvayaze ! tvaM gavaM mA kuru ? yasyAH svayaMvaramaMDape te svAmI gato'sti lau Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro dAnAdi kulakavRttiH 174 / tAM vasudevaH pariyati / tasyAH saptamo garbhazca te bhartAraM pitRparivArayutaM saMharipyatItyuktvA muninirgataH / tat zIla zrutvA jIvayazayA khedaM prApya mathurA'gatAya kaMsAya sarvApi vArtA kathitA / tato bhItena kaMsena munivAkyaM vyartha | kulakam karna vasa devo mathurAyAM rakSitaH / kRtA ca tena sArddhamatiprIti / athaikadA vasadevena kasaM prati kathitaM yatva mArgayasi, tadaha te dAsyAmi / vacanaM gRhItvA kasenokta-he svAmin / gRSNaka dAsapatisahasrapramANAH khiyaH K neminAtha maMti, ato devasyAH sapta garbhAH mahyaM dayA:. bacanabaddhena vasudevena tatpratipannaM / atha devakI yadA garbha prasa pati caritraM sadA kasasevakAstA tirchani / to davI ye bAla prasate taM bAlaM hariNegamevIdevo bhaTTilapure mRta ramAyA: salamAyA agre maMcati / tamyA manavAla devakIsamIpe muMcati / kaMsase va kAstaM manabAlamAdAya kaMsAya samarpayati / saM malamapi bAlaM kaMsa: milAyAmAmphAla yati / tadA devakI vasudevAvevaM jAnIto yadasmadghAlAn phaMso mArayatIti / athAnukrameNa saptamo garbha: saMjAtaH / pUrNe mAse bhAdrapadakRSNASTamyAM rohiNInakSatre saptasvapnasacito devakyA puno'jani / tatpuNya prabhAvAttadA kamasebakA nidrAvazaM gatAH / tadA vasadevastaM vAlaM mastakopari vidhAya bastreNa cAcchAdya naMdagopAlagRhe mocina calitaH / pathi nagarapratobhyAM kAThapaMjarasthenograsenena basudevaM dRSTvA palTaM, svAmin ! kimidamAdAya gacchasi / vasudevenokta-bhavatoma'smAkaM ca yasmAtsukhaM bhaviSyati tadgRhItvAha va jAmItyuktvA sa ! | gokUle samAgataH, devayogena tadA naMdabhAryayA yazodayA putrI prasUtAbhUta, tasyAH sthAne puDhAratnaM muktvA vasudevastA putrImAdAya pazcAdalitastUrNamAgatya ca tAM devakIsamIpe muktavAn. itaH kaMsapAharikA jAgRtAH putrIM ca tAmAdAya // 74 // Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||5|| / kaMsasamIpe samAgatAH, tAM dRSTvA kamena haninaM saptamo'yaM garbho mAM kathaM haniSyati ? tasyAH karNanAsike zinyA stronvAnjIvanmuktA / atha gokulamadhye sa vasudevapatro vardhate, kRSNavarNavAnasya kRSNa ini nAma dattaM / atha kamdevo jyeSTapatrAya calanAra nadava kAyitvA taM kRSNasamIpe muktavAn, tatra tAvubhau ramamANau sukhena kAlaM nirgamayataH / ekA kamena naiminika: paTastenoktaM munivAkyaM naiva vRthA bhaviSyani, devazyAH saptamo garbhastavAMtakArako * vartate paraM tannAmAhaM na jAnAmi, ki tu yaH kAlinAga bage kariSyati, taba padyataracaMpakAbhidhI duSTamI vyApAdayiSyani, zAGgadhanupi kANaM yojayiSyati sa nava nAtavyaH tataH kamena variparIkSAnimittaM svayaMvaramadhye zArGgadhanurmuktaboddIpitaM ya etadyojayiSyati tasyAhaM mama bhaginI sanyabhAmA AyAmi, tadA tatrAneke rAjAno | militAstadA bamadevena balabhadrAyoktaM yuvAbhyAM svayaMbare nAgaMnavyaM, balabhadreNa vanaM yathA madhyaM bhaviSyati tathA kariSyAmi, tato banabhadreNa kRSNAya sarvo'pi vanAMto niveditastan zrutvA kRSNa: kasopari anyataM kupinaH, aya vasudevena niSiddhAbapi to dvau madodhurI svayaMvara gatuM pracalito, pathi yamunAmadhye kAlinAga lokAnAmupadravakAraka jJAtvA kRSNastaM vazIkRtya tadupari sthitvA bahabAraM ca taM bhrAmayitvA viktivAn / tato'naMtara praTolyAM kaMsapreritAvanmato padmottaracaMpakanAmAnau gajoM tayomilinA / panottaraH kRSNana caMpaka zca balabhadreNa mAritA / tataH svayaMvaramaMDare samAgatya maMcaNimadhyAdeka rAjAnaM dUrIkRtya tau tatra sthitau / atha taga sarve rAjAno ghanupi 7i5 // Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulakavRtti: / / 76 / bANaM yojayitumane kAnupAyAn kurvati / paraM kenApi tadAropayituM na zakyate / tataH kRSNenotthAya TaMkAranAdavatraritasakalasabhAjanaM vANaM dhanuSyAropitaM / tataH kaMsasaMketitacANUramuSTimallo kRSNena saha yo'dhuM samAgatau / tUrNa kRSNena cANUro mArito balabhadreNa ca muSTimallo vyApAditaH / tataH krudraH kaMsaH svayaM kRSNaM prati dhAvitaH / kRSNastamapi kAkapakSaM gRhItvA sadyo vyApAdayAmAsa / atha samudravijayenosenaM kASThapaMjarAnniSkAsya rAjye sthApitastena ca satyabhAmA kRSNAya pariNAyitA / atha kaMsavadhAnaMtaraM jIvayazA jarAsaMdhapArzve samAgatya tadvRttAntaM kathayAmAsa / tadA kruddhena jarAsaMdhena rAmudravijayaM prati dUtaM preSayitvA kRSNalabhadro mArgitI / samudravijayena cititaM tasya duSTamya putrI kathaM dIyete ? tatastena pRpTena naimittikenokta- yuSmAbhirna bhetavyaM / kRSNastvaM trikhaMDabhoktA bhaviSyati / pazcimadizi samudropakaMThe zrIkRSNabhAryA satyabhAmA yatra putrayugalaM prasavettatra nagaraM kRtvA stheyaM / tatra yuSmAkaM mahAnudayo bhaviSyati / atha sarve'pi yAdavA ugrasenAdayazca nijasainyayutAH krameNa vidhyAcalapArzve samAgatAH / atha kAlamahAkAlapramukhAH paMcazatajarAsaMdhapatrA agnipraviSTAnAmapi yAdavAnAM mAraNAya niyamaM kRtvA tatha samAgatAH / ito yAdavakulatreNyAH mArge prapaMcaM kRtvA dAvAnalaM trikuvyaM vRddhasvorUpaM kRtvA rodituM prArabdhaM / tadA tatrAgatakAlamahAkAlAbhyAM tasyai pRSTaM he vRddhe ! tvaM kathaM rodiSi ? tayoktaM- yuSmaddhayAsarve'pi yAdavA atra prajjvalitA ityuktvA tayA devamAyayA'dhaMjvalite kRSNavalabhadrazarIre tAbhyAM darzite / tad dRSTvA taiH paMcazatairapi svaniyamapAlanAya yAdavAn niSkAsavitumagnau praviTaM / tAn sarvAn jvalitAn dRSTvA zIla kulakaM taminAtha caritraM / / 36 / / Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rasin yA nyArA isa yAdavAH krameNa tayaM kurvatonakAsazyaM kRtvA samudrAdvAyatsutya nyApanAkRtaM sthAnaM samarpaya devendramA kathita lAca rikAbhidhAnA nagarIta nirmAtA | kRSNasya va rAjyAbhiSeta kuna tatra sukhena nizruti inake ratnabalAni gRhItvA dvArakAna tato rAjagRhanagaramupAgatAH / tatra jIvavijJAna / nabhastalakSamana tvena dvArA mAninAni tathApyasmAbhinatiniya jIvayajayaH prokta-keH kRzNa kA dvArikA ? tat zrutvA battisUra tadA jIvacA phukurvano pitA / kathitaM ca tathA svairo jItoti / udA jara saMvena tamAzvAnya zameva prayAgame vAditA / tathA sahadevAdi zizupAlanAdirAjana mulamanyaMH parivRto'panivArito'pi pazcimaditi prasthitaH / tasmin samaye nAradenAyatva kathita hai jarAsaMdha ! tvaM zrIkRSNa jetuM sarvaSAma evaM RSivAkyamapyasya sa svayaMcalita / atha nAradena vyomavartmanA dvArikAyAmAgatya jarAsaMghasamAgamanavAtAM kRSNAya kathitA / tadA kRtyenApi prANapaTahI bAditaH tadA satyabhAmA areas parade samAna prasavita iMda seksa pAra yojana kA 1133 8 Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI zIla dAnAdikulaka. kulaka vRttiH naminAya kathA ||781 dazAhapAMDavAdayaH sarve'pi nijanijabalopetAstatra samAyAtAH / tadA zrIneminAthakRte sodharmendreNa mAtalisArathiyutaH saviralaMkRtaH svarathaH preSitaH / atha layoIyorapi sainyaM saurASTramImani paMcAsarAne mili taM / jarAsaMdhena cakravyaho racitaH, kRSNena ca garuDavyuhaH kRtaH / dvayoH saMnyayomahAbhayaMkaraM yuddhaM jAtaM, bhUriMgajaturagarayabhaTAnAM vinAzo jAtaH / jarAsaMdhena jarAvidyayA yAdavAnAM sainyaM nizcetanIbhUtaM vihitaM / tadA zronemiprabhorvacanataH karaNena dhaNendrArAdhanaM kRtaM / dharaNeMdreNa prakaTIbhUya kRSNAya zrIzaMkhezvarapArzvanAthapratimA samarpitA / tataH kANena ta pratimAprakSAlanavAriNA sarva nijasaMnyaM sacetanIkRtaM / punardayoH sainyayoH parasparaM mahAyuddha jAtaM / atha jarAsaMdho nijasainyaM yAdavakRtaprahArato nibalIbhUtaM vilokya kRSNaprati svakIyaM jvAlAmAlAkarAlaM cakra mumoca / tadA taccaka karaNaM pradakSiNokRtya samAgatya kRSNakare sthitaM / tadA kRSNenokta-he jarAsaMdha ! adhunApi svaM mama praNAmaM kuru, yathA tvAM jIvata muMcAmi / tat zrutvA jarAsaMdho'badadare gopAla ! lokhaMDenatena ki garva karopi? ityuktvA sa | svayaM karaNaM prati dhAvitastadaiva kRSNena muktaM tacakraM jarAsaMdhasya mastaka cheditvA punaH kRSNahaste samAgataM / devajayajayArAva pUrvaka kRSNopari puSpavRSTirmuktA / namazcAyaM kaSNo vAsudeva iti caudaghoSaNA kRtA / athavamanukrameNa khaMDatrayaM sAyitvA zrIkRSNaH parivArayuto dvArikAyAM samAgata. / mAnarimArathirapi zroneminaM praNamya svasthAne gataH / evaM zrIkRSNavAsudevastA mukhena rAjyaM pAlayati / adha jJAnatrayasahitaH zyAmavarNo dazadhaturdehadhArI zrInemiyA vanAvasthAyAmapi viSayaparAGmutro babhUva / Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 172 / / arthakadA sAMbapradyAnAdikumArAna svasvakhobhiH pariveSTitAnanekakrIDAkUrvANAna vozya zivAdevI zrInemi prati kathayati he vatsa ! tvamapyekAM viyaM pariNIya mama manorathaM saphalaM kuru ? tat zrutyA zrInemisvAca-he mAtaH ! ucitAM kanyAM vilokyAhaM kathayiSyAmItyuktvA mAtaraM svasthIkRtavAn / atha yazomatIjovo'parAjidvima nAmacyutvA zrIugrasenarAjabhAryA dhAriNI, tasyAH kukSau rAjImatInAmaputrItve notpannaH / yathAkrameNa vardhamAnA sA yauvanaM prAptA / pitrA bahavo varAstasyA arthe vilokitAH, paraM rAjImatyA manasi ko'pi nAyAti / arthakadA zrInemikumAraH kRSNAyudhazAlAyAM samAgataH / zAGgatugadAyudhAMzco pAyituM lagnantadA rakSAkarbhaNitaMhe svAminneSA krIDA bhavaddhirna kartavyA, imAnyAyudhAni zrIkRSNa vihAyAnyaH ko'yutpATayinaM na zaknoti / tat zrutvAnaMtazaktiyatA zrInemiprabhuNA vinodArtha pAMcayanyaM zaMkhamutyATya tathA pUrito yathA sarvamapi nagaraM kSubdhaM / girizRgANi patitAni, samudro'pi procchalitakallolavyAkulo vabhava / sabhAsthita kRSNabalabhadrAvapi kssubdho| tataH kRSNena bhaya prApya tatkAraNagaveSaNaM kRtaM / jJAtA ca zronemikRtakrIDA / atha vivivabhAcitanonikhitamAnaso nArAyaNo bala bhadrAdisamanvita AyadhazAlAyAmAgataH / balasaMbaMdhinijahadagragatasaMzayanivAraNArthaM ca tena zrInemi pratyuktaMhe baMdho ! AvAM nija nijabalaparIkSAM kurvaH / tadA zrInemiprabhaH kRSNasyAbhiprAya jJAtvA tatprati pannavAn / tatastau dvAvapi balabhadrAdiparivArayatI yogyasthAnake samAgatau / atha zrIneminA zastrAdibhiranyonyayuddhAni viruddhAni vijJAyokta-he baMdho ! AvayorbAhubalaparIkSAvAbhyAM kartavyA / kRSNenApi tatpratipannaM / balabhadrAdyAH sarve'pi Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI zIla kulaka neminAtha kathA PA sAkSiNastasthuH / atha prathamaM zrIkRSNena svakIyo bAhuH prasAritastadA zrIneminA sa kamalanAlavadvAlitaH / tataH dAnAdi- zrInaminA nijhamAhaH prasAritatAnA kurAhataM vAlayituM lagnaH paraM no valitaH / tadA kRSNo dvAbhyAM nija bAhubhyAM kulaka tatra bilagna stathApi sa taM vAlayituM samartho nAbhUt / pratyuta vakSazAkhAyo kapirida sa AMdolanaM cakAra / vRttiH atha kRSNaH sacamatkAra khedaM prAptaH / tata sarve'pi gRhe smaagtaaH| kRSNaM khinaM jJAtvA balabhadreNokta-he baMdho ! tvaM mA viSIda ? eSa gemistu dvAviMzatitamastIrthakaro bhaviSyati / ata eSa naiva rAjyAbhilASuka. 1 arthakadA 118011 zivAdevIsamudravijayAbhyAM kRSNayoktaM tvaM kathamapi prakAreNa vivAhArthaM neme: sammati saMpAdaya / yenAvayomanovAMchA saphalIbhavet / itastatra vasaMta rAyAtaH, tadA sarve'pi yAdavakumArA: zrInemiprabhusahitA vane krIDArthaM gatAstatra kRSNapreritA jAMba battIsatyabhAmArukmiNIpramukhA rAjyaH zrIneminA saha hAsyavinodAnakurvata / balAtkAreNApi prabhoH pANigrahaNasammatimavindata / tatkAlamevograsenapuzyA rAjImatyA saha prabhovivAho melitaH / zrAvaNazuklaSaSTyAM jyotiSiNA lagnaM dattaM / samudra vijayograsenagRhe mahotsavA maMDitAH, dvayozcagahe kulAMganA gItAni gAyati / atha zrInemiprabhu rathamArUDho dhriyamANacchatracAmarIjyamAno viSNubalabhadrapramukhayAdavavRdaiveSTita: zrI ugrasenagRhasamIpe samAgatastAvatA prabhuNA'ne kazazakasUkarahariNapArApatakUTapramukhaprANibhibhUto vATako dRSTa: / sarve'pi te prANinastatra mahAnaMdaM kurvati / tad dRSTvA prabhuNA sArathiH pRSTaH-bho sArathe ! kimarthamete prANino'tra samUhIkRtA: saMti ? sArathinokta-he svAmin ! bhavadvivAhe gauravakate yAdavAdInAM bhojanArthamete sarve prANino 1180 // Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / 18.. gyApinA gani / nadavanana yuvA gAyana prAima prAramA 14ytm mAga miTaprAya zrIramAmA yama-yamAnAmAmA 'am: ma. mAnA yA dakSiNa garina / nata kiyA pradA yAnamaH zivAna nAnakamA An art 1 Offer: nahA prabhamAnakAnandAdigamaramA dhAniyAwmxzkArya mAtra / nadIzya patrImanyAta naMda maTakA mamI pAna / gami. mIraNa, mananIyatA nayi femargkAra / athanA kAnika yAnizahApApaka pramanary"R: prama dAkiTAna danTA ziviramA madivaTI nAgaNe mAvI mAdhyamamA madrAsa baTAki namana kA mAdra / dvitIyafit a mA ma paramAta banA natra mini TikAni : anAdina-pramAna vimAnama azvinAmAjAramA gahanA manA 74 yA mAya / dAda mAgAna samayamA kA dAvAnizA ra zrIvAlA dAdAdi pramakAmA vA yAtrA vana gamagIryAnamadimAvaMdanA nAnA abA amadimaravarga gajanatApramiDabhI pIfer gItA / pramatrA nApAmagArAyAnA banA / ra zrImAna 2- bhagavana ! bhavanA mA ganIma yA enAnagya mohaya ki kAma? bhagavatA mbakIyasavAla: kathina / aya kana dAbhimAIcAramana 18 Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnaH di battiH // 82 // rAmAdibhizca zrAvakatvaM pratipannaM / zivAdevorohiNIrukmiNIbhizca zrAvakatvamApannaM / evaM prabhuNA catuvidhasaMghasthApanA kRtA / prabhoH zAsane gomedhanAmA yakSoMbikAkhyA ca devI jAtA / evaM saptazanavarSANi kevalaparyAya kulaka pAlayitvA sarvAyuzva sahasrakavarSamitaM samApya raivatAcale zatottaraSatridbhiH sAdhubhiH sahApADhazuklATamyAM prabhumokSa gataH rAjImatyapi ekavarSa chadmasthatvaM paMcazatavarSa ca kebaliparyAya pAlayicA sarvAyureko tarana vazatavarSamitaM nemina bhaktvA prabhoH pUrvameva mokSaM gatA / zrIne mipitarI ca caturtha devaloke gtii| aAgre prasaMgata: zrI kRSNadvArikAsaMbaMdho lezataH pradarzyateekadA viSNunA zrIne maye pRSTaM-he svAmin ! dvArikAyAH kenAMto bhaviSyati ? punaH kIdRmme maraNaM bhaviSyati ? prabhuNoktaM-madirAprayogeNa kupitaH kRSNadvIpAyanapidvArikA prajjvAlayiSyati / tada maraNaM ca te vRddhabhrAtRjarAkumArahastena bhaviSyati / tat zrutvA jarAkumAro videze gatvA banamadhye sthitaH / madirA ca kRSNena dvArikAto bahigirikaMdarAyAM nikSiptA / arthakadA sAMbapadyamnAdayaH kumArA nagarAdahiH krIr3Atha nirgatAH, tRSAturaizca teH kaMdarAsthamadirApAnaM kRtaM / tenonmattIbhUtastaistatra tapastapyamAno dvIpAyanapiTa: / madirAtaH paravazIbhUtaistastaM 1811182 // dRSTvA cititamaho'yaM khatvasmAkaM nagarIsaMhArako bhaviSyatIti vicitya te sarve'pi saMbhUya tamRSi nirbhatsyaM tato niSkAsayAmAsuH / kruddho'tha sa dvArikAjvAlana nidAnaM kRtvA mRto'gnikumAreSu devo jAtaH / tata Agatya tena SaNmAsaM yAvad dvArikA jvAlitA / tasmin dAvAnale kRSNabaladevau vinA yAdavaprabhRti sarve'pi jvalitAH / atha Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 83 // kRSNavaladeva tato nirgatya yatra vane jarAkumArastiti tatra bhavitavyatAyogena samAgatI | kRSNaM supArna bokSya baladevo jalArthaM dUre gataH ito vanAMtabhraMmatA jarAkumAreNa vRkSacchAyAmuptakRSNapAdapadmaM hariNakSaNavad dRSTvA taM hari manyamAnena karNAnAkRSTaM vANaM muktaM / tena viddhaH kRSNaH pUJcakAra / jarAkumArastu tatrAgatya vApaviddhaM ca kRSNaM vijJAyAtyaMta vipAdaM kRtavAn / kRSNenokta zrInemiprabhutrAkyaM kathamanyayA bhaven ? atha vANatra navidhuro'pi kRSNo jarAkumAraM prati jagAda 1 a svamito hune hare? balabhadraH krodhena tvAM vyApAdayiSyatItyuktvA tena svakIyaM kaustubharatnaM tasmai samaryAdiSTamaya tvayA pAMDavAgre gatvA sarvo'pyayamudanaH kathanIyaH / atha jarAkumArastato nitya pAMDumathurAyAM pAMDavAnAmagre prAptaH / kathitaca tena tebhyaH sarvo'pi dvArikAdAhAdivRttAMtaH, darzitaM ca tatkaustubharatna / tat zrutvA te paMcApi pAMDavA vairAgyaM prApya dakSa gRhItvA mokSaM gatAH ito jarAkumAragamanAnaMtaraM raudradhyAnAdhirUDhaH kRSNo varSekasahasrAyaH samApya mUtvA tRtIye narake gataH / atha balabhadro jan chAtvA yAvattatra samAyAti tAvat kRSNaM tayAvasthaM vIkSya sRtiM ca taM manyamAno bahukAle yAtaccharIraM skaM vahamAno babhrAma / kiyatA kAlena siddhArthadevena pratibodhitastaccharIrasyAgnisaMskAra kRtvA vaMgagyadIkSAM gRhItavAn / ekadA sa valapirAhArArthaM nagaramadhye gataH / tatra valapirUpamohitayA kyAcittriyA ghaTakasthAne putrakaMThe darako dattastadA tena muninA tAM khiyaM prativodhya tatkRtaM tadanarthaM dUrIkArayitvA svayaM ca tadAdito nagarAgamanAbhigrahaM gRhItavAn / vanasthitena bhalabhadrarSiNA bavastiryacaH pratibodhitAsteSveko mRgo bhadrakabhAvatayA suzrAvaka // 83 // Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zIla. kulaka zrI dAnAdikulakA batiH naminAtha kathA 1184 / 4 vada balabhadaseSAM karoti / ayekadA tatra vane kazcidrayakAra: kAThaM chedayati / taM vIkSya sa hariNaH saMjayA balarSi tatrAnayAmAsa / rathakArazca munaye bhikSA dAtuM lagno hariNazca tatrastho tadanamodanaM karoti, dato'dha cheditA dakSazAkhA teSAM trayANAmupari patitA / trayo'pi kAlaM kRtvA zubhadhyAnena paMcame devaloke gatAH / / iti zIlakala ke neminAthakathA // sola Uttama vitaM, solaM jIvANa maMgalaM paramaM / sIla dohaggaharaM, sIla sukkhANa kulabhavaNaM / / 2 / / vyAgyA-zolazabdena brahmacarya taduttamaM pradhAnaM vittaM dhanaM, zIlarUpadhanasya caurAdikebhyo'pi bhayaM nAsti / pUna: zIlaM paramamutkaSTaM maMgala, zIlarUpamaMgalaM kadApi na hoyate. punaH zIla dIrbhAgyasya hata, arthA saMga zIlena prANI saubhAgyavAn bhavati / punaH zIlaM samastAnAM sukhAnA kulabhavanaM gahamasti / / 2 / / solaM dhamanihANaM, sIla pAvANa khaMDaNaM bhaNiyaM / sIla jaMtaNa jagati, aphittimaM maMDaNaM neyaM / / 3 / / / vyApA-puna: zIlaM kIdRzaM ? zIlaM dharmasya nidhAnaM, pApAnAM ca khaMDanaM kathita, pUnaH zIla jaMtanAM jagati loke akatrima maMDanaM pravaramAbhUpaNaM jJeyaM, anyAnyAbhUSaNAni vighaTayaMti paraM zIlarUpazRMgAra: sarvadA sthirIbhavati // 3 // nirayanuvAraniruMdhaNa-kavADasaMpuDasahoaracchAyaM / suraloadhavalamaMdira-AruhaNe padharanisseNI // 4 // vyAkhyA-punaH kIdRzaM zIlaM ? narakasya yad dvAraM tasya niraMdhane kapATasaMpuTasadRza, puna suralokAnAM deva Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / 85 / / lokAnAM yAni dhavalamaMdirANyAvAsAstagArohaNe pravaraniHzreNisadRzaM jJeyaM ||4|| siri uggaseNadhUyA, rAImaha lahau sIlavaIrehaM / girivivaragau jIe, rahanemI ThAviu magge ||5|| vyAkhyA - zrI ugrasena rAjaputrI rAjImatI zIlavatInAM madhye rekhAM labhatu yayA girivivare gRhAmadhye prApto rathanemimArge sthApitaH ||5|| rAjImatIkathA cetthaM dvArikAnagaryAM zrInemIzvarasya dIkSAgrahaNasamaye gRhasthayA rAjImatyA saha sthanemI rAgaM dhartuM lagnaH / tasyai cAlaMkAratAMbUlA dona muMcati / rAjamatI tu taM patilaghubhrAtaraM manyamAnA nirvikAratayA gRhNAti / arthavadA tena zuddhazIlavatI rAjImatImekAMta militvA kathitaM tvamadyApyapariNItA varttate tato mayA saha pANigrahaNa kuru ? rAjImatyA cititaM mayAyaM yuktyA pratibodhya iti vicArya tayokta tvaM mamAvAse bhoktu samAgaccherityuktvA rAjImatI svavAse gatA / ito rathanemirapi tatrAgatastadA rAjImalyA muMjamAnayA madanaphalamAlAya vamanaM kRtaM / tatastayA rathanamaye proktaM tvamamuM mayA vamitamAhAraM bhakSaya ? tenoktaM - he subhage ! kimahaM zvAsmi yadvamitAhAraM bhakSayAmi ! tayoktametrameva vamitAhAravattava vRddhabhrAtrAhaM parihRtAsmi / evaMvidhAM ca mAM tvaM kathaM vAMcchasi ? tat zrutvA rathanemirlajjitaH san svagRhaM gataH / itaH zrInemiprabho, kevalajJAnaM samutpannaM / tadA zrIkRSNaH parivArayuto mahotsavapUrvakaM prabhuM vaMdituM samAgataH / tatra rAjImatIrathanemiprabhRtibhirdIkSA gRhItA / athaikadA varSAkAle rathamirgRhAmadhye kAyotsargeNa sthito'sti ito rAjImatI zrInemaye vaMdituM samAgacchaMtI mArge meghavRSThitastasyAmeva // 85 // Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prola kulakavRttiH rAjImata kathA // 86 // gahAyAM praviSTA / jalenArdIbhUtAni bastrANi ca zarIrato durIkRtya guhAyAM mutkalokatAni / tatra vistRtAMdhakAradAnAdi tastayA guhAmadhyasthito rathanemirna jJAtaH, rathanemistu tAM vivasanAM nirIkSya madanasubhaTa muktabANadhoraNInividdho dhvastadheryo babhUva / tato mammathonmAdhitamAnaso rathanemistAMprati jagAda-he bhadre ! prathamata evAvayovRhasneho vartate / tato'tra prathamaM bhogavilAsaM kRtvA manasi va saMtoSamAdAya pazcAta zuddha cAritraM pAlayiSyAva: / iti zrutvA mahAsatI rAjImatI vastre nijadahamAcchAdya tanmanobhavanobhavonmattagajeMdrAMkuza nibhaM ghanagaMbhIrabhAratyA vacanamubAca bho mahAnubhAva ! prathamaM gRhasthAvasthAyAmapi mayA tvaM pratibodhitaH, pUnastvaM mahati kale samasno'si, viyanadvacano| cAramapi kartuM na yujyate / AvAbhyAM bhagavatsamIpe mahAvratAnyaMgIkRtya sarve'pi bhogA bAMtA: saMti, bAMtabhogecchAM kurvANAH zveva jagatItale laghutAM prayAMti / ityAdisuvacanaH pratibodhito rathane mI rAjImatI prati kathayAmAsa-he sati ! tvaM dhanyAsi / kupathagAminaM mAM tvayA pratibodhasubhASitadavarakarAkaSya sanmArge samAnIta isyUka-trA sa tato ni:sRtya zrInemiprabhoH samIpe tattramAdasthAnamAlocya zuddhacAritraM prapAlya kevalajJAna prApya mokSa gataH / rAjImasyapi zuddhamanasA nirabadyacAritra prapAlya kevalajJAnamAsAdya zivaM gatA / / / iti rAjImatIkathA / / K] pajjaliuvi hu jalaNo, sIlappabhAveNa pANIaM hoI // sA jayau jae sIA, jIse payaDA jasapaDAyA / / 6 / / vyAkhyA-sA sItA satI jagati loke jayatu, yasyA yazaHpatAkA prakaTA vartate, yato yAM prati prajjvalito dhagadhagAyamAno'pi jvalano'gniH zIlaprabhAveNa pAnIyaM jala bhavati / / 6 / / sItAyAH kathA vetthaM-- / / 86 // Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / 87 / / mithilAyAM nagaryAM janakarAjA rAjyaM karoti / tasya videhAkhyA rAtrI anyadA tayA putraputrIyugala prasUtaM / tAvatA karmayogena pUrvabhavavairiNA devena putraratnamapahRtya vaitADhyaparvate samAnIya muktaM dRSTaM catavatyadakSiNazreNisvarathanUpuranagarAdhipaticaMdragatinAmarAjJA vanamAgatena / so'ya taM bAlamAdAya svapriyAye caMdramatye bhAmaMDala ityabhidhAnapUrvaka putrIkRnya samarpitavAn / atha janakarAjAdibhiH putrApaharaNaM jJAtvA zokapIDitaH putrImukhaM vIkSya zItalIbhUya tasyAH sIteti nAma dattaM / atha sA sItA'nukrameNa yauvanAvasthAM prAptA / ito mAyUraNAlapurAdhipatimlecchanRpo mithilAnagarI pari age sthita / ito'yAMcyAyAM nagaryA dazarathAbhidhAno rAjA rAjyaM karoti / tasya kauzalyAmumitrA ke yI suprabhA bhidhAnacatumahiSIkukSisamudbhavAH krameNa rAmalakSmaNa bharata zatrughnAbhidhAnAzcatvAraH putrA Asan / azra janakarAjJA dUtaM predhya dazarathAya nijayatrukRtaparAbhavadUrIkaraNArthaM sahAyo mArgitaH / dazaratha rAjApi svamitrasahAyArthaM nijasakalasaMnyayuktaH prayANAbhimukho babhUva / tadA rAmacaMdreNa savinayaM praNAmaM kRtvA nijajanakAya kathitaM he pitarana kArye bhavadbhiH kRpaNaM vidhAyAhameva pratyaH / mahatAra dveNa rAjJA tatpratipannaM / atha piturAjJAmAdAya salakSmaNo rAmo nijasaMnto mantrisamIpe samAgato mleccha saha ca yuddhaM kRtvA tAn vijitya taddezAddUre niSkAsayAmAsa / atha rAmaparAkramo sitamAnasena janakena cititaM mameyaM duhitA sItA rAmacaMdrayogyaiva / iti vicArya janakena rAmamApRcchaya tena sArdhaM sItAyA udvAho melitaH / atha rAmaH sainyayutastato nivRttyAyodhyAyAmAgataH / ito / / 87 / / Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH TA nAradarSi janakarAjJoMta: pure samAyAtastadA tasya bhayAnakaM rUpaM vIkSya bhItayA sItayAnaMditaM / tena ruSTo nArado vaitADhya gatvA caMdragatiputrabhAmaMDalAya sItAyA rUpAdiguNAnAM prazaMsAM kRtavAn / tat zrutvA madanAturo bhAmaMDalo vihvalatAM prAptaH / caMdragatirAjJA sad vRttAMtaM jJAtvA mAnaMDalAyokta hai putra ! tvaM khedaM mA kuru / te sItApariNayanamanorathamahaM saphalIkariSyAmItyuktvA tena nijagatA janakapArzve preSitAH / dUtaistatra gatvA bhAmaMDala kRte sItA yAcitA / kiMtu janakastannAMgIkaroti / tataste janakaM gRhItvA caMdragatisamIpe gatAH / tatra caMdragatinA janakayoktaM-tvaM sItAM dehi / tenoktaM sItA tu prathamata eMva rAmAya mayA dattAsti / ki cottamakulotpannaH svakanyA tvekavArameva dIyate / tadA caMdragatinA vimRzyoktaM mamaM pArzve vajrAvarttArNavAvarttAsye dve dhanuSI barttate / tayorupari yo bANaM samAropayetsa sotAM pariNayatu / janako'pi tatpratipadya dhanuH sahito mithilAyAM samAgataH / atha tena tatra svayaMvaramaMDapasamAraMbhaH kRtaH / tatrAnekabhUcarakhecarAzca samAgatAH / rAmalakSmaNAvapi samAgatau / tadA vividyAlaMkAravastrAbhirAmA dhanAlimaMDitA saudAminIva svakIyApAMgekSaNaH kSaNaM kSoNIbhRtAM manAMsi kSobhayaMtI sItApi svayaMvaramaMDape samAgatA / atha maMDapa madhyasthApitavajrAvarttadhanuSi bANamAropayituM vizvairapi rAjakumAraiH prayatnaH kRtaH / paraM ko'pi tamAropayituM samartho na babhUva / atha rAmacaMdreNa nijapiturAjJayA taddhanuH kamalanAlavadA breDayitvA tasmin bANamAropitaM / militasakalarAjakumArahRdayavidArako vihitazca tena tasya TaNatkAraH / sthApitA ca tatkSaNameva sItayA rAmacaMdrakaMThe varamAlA / tAvatA lakSmaNenApyucchAyArNavAvartadhanuH samAropituM / tadA tuSTavidyA zIla kulaka sItA kathA // 88 // Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharaistasmai svakIyASTAdaza kanyA: pariNAyitAH / arthatatsvarUpamAlokya bhAmaMDalo'tyataM RddhaH / itazcaiko jJAnI ) sAdhustava samAgataH, sarvezca vaMditaH / sAdhunoktaM sItA hi bhAmaMDala bhaginI vartate / tat zrutvA sarve'pi camatkRtAstito muninA tasya devApahArAdiH sarvo'pi vRttAMtaH kathitastadA bhAmaMDalo lajjayAvanatakAyaH svasthIbhUya sthit189|| stato rAmalakSmaNAdyAH sarve'pi sotAsahitA: svagahe samAyAtAH / arthakadA dazaratharAjJA nijavRddhabhAvaM jJAtvA rAmacaMdrAya rAjyaM dAtuM samAraMbhaH kRtaH / tadA kaikeyI svAcasaraM jJAtvA pUrvadattaM vara mArgayituM rAjJaH samIpe samAgatA / varamArgaNAya rAjJAdiSTA kaikeyI provAca / mama putrasya bharatasya rAjyaM dehi / rAmazca bane vAsaM kuryAta / tat zrutvA dazaratho vajrAhata iva zUnyahRdayo babhUva 1 tadA rAmacaMdreNokta-he pitarbhahataH sukhena rAjyaM karotu, ahaM ca mama mAtaH kaikeyyAH sukhArtha bane sthAsyAmItyuktvA rAmacaMdro vipAdaM kurvatI nijamAtaraM yuknyAdigabhitamiSTavacanaH pratibodhya dhanurgahItvA sItAlakSmaNayuto vanaM prati cacAla 1 tadA sakalanagaralokA api zokAkUlAH sajAtAH / atha rAmastAbhyAM sahitaH zanaiH zanaiH paMthAna- RI mullaghyAnukrameNa daMDakAraNyamAgatastatrako mAsakSapaNopavAsI sAdhurAhArtha samAgataH / sItayA ca sa zuddhAnapAnAdibhiktipUrvaka pratilAbhito devazca sItopari puSpavRSTiH kRtA / itastatraka: pakSI rogAbhibhUtaH samAgatya tasya munezcaraNayorlagnaH munipAdasparzataH pakSiNo rogA vinaSTAH / tadAzcayaM bilokya rAmeNa sAdhu baMditvA pRSTa-he svAmin ! ko'yaM pakSI? kathaM tasya rogA babhavaTAzca | muninoktamatra pUrva kuMbhakArakaTakAbhidhaM nagaramAsIt / Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ I zrI dAnAdi kulakavRttiH 11301. daMDakAbhidho nRpaH pAlakanAmA ca tasya pradhAno babhUva / sa pradhAno'bhavyatvAd dveSabuddhayA'trAgatAn varaNakaraNodyatAna zamasaMvegAdiguNagaNamaMDitAna, zrIskaMdhakAcAryapaMcazataziSyAn gurusahitAna yaMtre niSpIDya vyApAditavAn / ziSyAstu sarve'pi zubhadhyAnotpannakSapakoNisamArUDhA aMtakRtkevalitvamAmAdya mokSaM gatAH, kiM tu tadduSTakRtaziSyaviDaMbanataH kaSAyodbhavanAtskaMdhakAcAryo nidAnaM kRtvAgnikumAreSu devatvena samutyannaH / makrodhena tenAgnikumAreNa taddezarAjAdi sarva jvAlitaM / tena caitaddaMDakAraNyaM jAtaM / yazca daNDakarAjo jIvo'bhUtsa saMmAre'neka yoni Apa kuSTarogAkrAMtapakSI jAtaH / sa ca mAM vilokya jAtismaraNaM prApya jinadharmAMgIkArato nIrogo jAtaH / ato he rAmacaMdra ! ayaM jaTAyuHpakSI tava sAdhamyo'sti / tat zrutvA rAmeNa taM jaTAyuSaM mitrIkRtya nijasArthaM gRhItaH / atha te sarve'pi tataH prayANaM kRtvA dakSiNadeze godAvaryA upakale prAptAH / tatra lakSmaNo vanalIlAkautukaM nirIkSamANI vaMzajAlanikaTe khar3agekaM patitaM dadarza / nijakSatriya jAtisvabhAvatastaM karAlakaravAlamAdAya tattaikSpaparIkSArthaM tena sA vaMzajAlizchinnA / itastatrAgnikuMDopari avanatazirA dhUmrapAnaM kriyamANo vidyaHsAdhanaparaH ko'pi puruSastatkaravAlaghAtato vilUnamastako babhUva / taM tathAvasthaM dRSTvA dayayAdrIbhUtamAnaso lakSmaNaH zucaM gato vicArayAmAsa / hA mayA'narthadaMDa rUpa krIDA mAtreNaiva ko'pi tapastapyamAno niraparAdhijano vyApAditaH / atha sa zucAkulamAnasastaM karavAlamAdAya rAmasamIpe samAgatya sarvamapi taM vRttAMtaM kathayAmAsa / rAmeNa khaDgamAlAMkyoktameSa khalu caMdrahAsakhaDgo'tastatsAdhanaparaH ko'pi janastvayA krIDAmAtreNa hanaH / nUnamatra ko'pi tasyottarasAghako bhaviSyati / zIla kendraka sInA kathA 190 Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 21 // itaH qharanAmA rAkSasa: pAtAlalaMkAdhipatirvabhUva, tasya rAvaNabhaginI sUrpaNakhAbhidhAnA priyAsti, tasya putro vidyAsAdhanatatparo baMzajAlimadhye tapastapyamAno'bhata / atha saH sUrpaNakhA svaputratapo'vadhikAla saMpUrNIbhUtaM vijJAya tanchuddhayartha tatrAgatA, dRSTaM ca tayA nijaputrazarIraM zirovihInaM / tato vividhAna vilApAna kuvaMtI padAnusAreNa sA rAmalakSmaNa samIpe samAgatA / jitakAmaM rAmarUpaM dUrAdeva vilokya manmathonmAthitahRdayA mA nijatanayamaraNodbhavaM duHkhaM vismRtya taM prati haMta bhogabilAsaprArthanAM cakAra 1 tadA rAmeNoktamahaM tu sabhAryo'smi, ato lakSmaNAMtike braja / tataratayA vRkSatalAsInaspa lakSmaNasya pAzce samAgatya tathaiva bhogaprArthanA kRtA / lakSmaNenoktaM prathama tvayA meM jyeSThabaMdhuH prArthito'to me tvaM jananItulyAsi / tata: sItayA hasitvA tAM pratyuktamevaM prArthanAbhaMgatastvaM kApi dubhaMgavAnumIyase / tat zrutvA krodhAnalAdhmAtamAnasA mUrpaNakhovAca samaye'haM tavApyabhimAnamuttArayiSyAmItyuktvA sA nijapatikhara rAkSasasamIpe ganA / kathitA ca zaMbakamaraNavArtA / tato ruSTo'yaM khararAkSasazcaturdazasahasrasubhaTayuto yuddhArtha tatrAgatastadA lakSmaNaH sItArakSaNakRta rAma taba muktvA sannaddhaH svayaM taiH saha yo praca cAla | rAmeNokta-he baMdho ! tatra yadi kimapi saMkaTamApatettadA tvayA siMhanAdaH kArya iti bhrAturvacanaM pratipadya lakSmaNI rAkSasasaMnyAbhimukhamAgatya vividhAsvareko'pyanekIbhUta iva rAkSasAna pAtayAmAsa / lakSmaNaprahArato jarjarIbhUtaM rAkSasa saMnyaM vilokya sUrpaNakhA pikUTaparvate nijabhrAtRrAvaNasamIpe samAgatya sarva vRttAMtaM kathayitvA sItArUpalAvaNyAdiprazaMsAM cakAra / tat zrutvA madanavyathAvyarthI Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi- kalamana vattiH mInA bhUtamatiprAgbhAro rAvaNastUrNa puSpakavimAnamAruhya rAmasItApAdanyAsapavitrIbhUtasthAna mAsasAda / vidyayAdRzyobhato , golarAyaNo rAmanikaTavatinI sItAmapahantuM svamasamartha manyamAno niHsapatnachayakamaMdiraM lakSmaNanAdanibhaM siMhanAdaM kRna-01 vAn / tat zrutvA rAmo nijasaMtamanusatya sItAM tatrava muktvA sannaddhabaddhataNIro dhana pANistata: zIghra lakSmaNasahAyAthe cacAla / tadavasaraM prApya kapaTakapaTuH rAvaNo drutaM pUtkurvatI sItAmapahRtya svakoyavimAne ca tAM saMthApya / kathA tatazcacAla / sItAkatapatkAramAkarNya nikaTastho jaTAyugakAze uDDIya svanakhaM rAvaNazarIraM vidArayituM laGgastadA maSTena rAvaNena khar3agaprahArato'sau pakSirAibhamau pAtitaH / vimAnasthitA sItA mahatA svaraNa hA rAma hA lakSmaNa hA bhAmaMDala mAmasmAdRSTarAkSasAdrakSa rakSati puccakAra / tat zrutvA gaganAdhvanA gacchatA bhAmaMDala padAtinekena rAbaNena maha yuddhaM kRtaM / kapANaprahArato rAvaNenAsAvapi bhUmau pAtitaH / atha pathi rAvaNenAnekaprakAramiSTAlApa: solAmano vazIkatuM prayatno kRtaH paramaparabhUmau dhArAgharadhoraNIva tasya bAgvilAsA niSphalA jAnAH atha rAvaNo laMkAyAmAgatya prAharikaH pariveSTitAyAmazokavATikAyAM sItA rakSitavAn / tatrarAmanAmaka tAnamAnamA sItA rAmalakSmaNakuzalasadezalAbhAvadhipratyAkhyAnAnapAnA jinadhyAnaparA nijakAlaM gamayAMcakAra / atha tatra rAmAgamananirIkSaNAdvismayamApanI lakSmaNastaM pratyavAna-he baMdho! bhavadbhigtakAkinA satIsItAM / vihAya kuto'tra samAgamana vihitaM / cakitena rAmeNovata-he baMdho! mayA tu svatkRtasiMhanAda mevAkayAtrAgamanaM kRtaM / lakSmaNanokta-mayA tu siMhanAdo naiva kRtaH / nanaM kainacitkapaTapATayakovidanAriNAjyaM prapatro vihito'sti, // 22 // Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atastvaM tUrNa tatra vraja / ahamapi tUrNa zatrUna hatvAgacchAmItyukto rAmo'vilaMba tvaritapadaistatra samAyAtaH / Fol sItAM cAdRSTvA vajrAhata iva mUrchA prApa 1 kiyatkAlAMtare surabhivanavAyunA sacetanIbhUya sItAzuddhayarthamitastato vanamadhye vilokayAmAsa / ito naraNAMtadazAprApta vizIrNapakSajAla bhUmau luThaMtaM jaTAyupakSiNaM bilokya sItAviyogA panimagno'pi rAmastaM namaskAramaMtra dattavAn / tatprabhAvato jaTAyupakSI paMcatvamadhigatyApi ca the mAheMdradevaloke // 93 / / devatvenotpannaH / punaH smRtipathamAgatAM sItAM kutrApyanAlokya rAmo mUThitaH / ito dviSaniSUdanollasitamAnaso lakSmaNaratato nivRttya pAtra samAjAri gata tathAvasyaM vIkSya sItAM cAinAlokya khinamAnaso'nalajalAdiprayogeNa rAma sacetano cakAra / sacetanIbhUto rAmo'vocat-he bhrAtaH ! sItAM muktvA yadAhaM tava samIpe samAgatastadA kenApi chalAnveSiNAriNA sItApaharaNaM kRtaM / lakSmaNenokta-he bhrAtaradhunA tvaM mA viSAdaM kuru / AvA zIghrameva sItAyAH zuddhi kariSyAva: / ito virAdhAbhidhaH pUrvapAtAlalaMkAdhipatistatrAgatya rAmalakSmaNau vaditvAbadata-he svAmin ! mayAdhunA zrutaM yalakSmaNena mama dairI kharo hatastenAmataH paraM bhavatsevako'smi / rAmalakSmaNAbhyAM tamAzvAsya pAtAlalaMkAdhipatiH sthApitaH / / itaH kiSkaMdhAdhipatiH sugrIvo bahiH krIDArtha gatastadavasaraM prApya kenacidvidyAdhareNa svakIya vidyAbalataH sugrIvarUpaM vidhAya tasya rAjyaM gRhItvA tadaMta:pure praviSTaM / tat zrutvA khedamupagataH satyasugrIvo rAmapAce samAgatya nijavRttAMta kathayitvA vijJapti kRtavAn-he svAmin / mamopari kRpAM bidhAya variNaM niSkAsya mama rAjya // 9 Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dApayitvA mAM sevaka sanAthIkuru / tat zrutvA kRpAlurAmeNa zoghrameva tatrAgatya mAyAvinaM sugnIbave padharaM vidyAdhara dAnAdi-nirjItya satyasugrIvAya tadrAjyaM samarpitaM / tuSTo'tha sugrobo nijANTAdazakanyAnAM pANigrahaNa kRte rAmaM nimaMtrayAmAsa / vRttiH rAmeNoktaM-prathamaM tvaM sItANuddhi samAnIya mama manaHsaMtApaM dUrIkuru / pazcAttvaduktaM sarvamapyahaM kariyAmi / tat zrutvA virAdhasagrIvo sItAzuddhayartha vimAnasthitI calitau / itastAbhyAM rAvaNakatakhar3agaprahArato bhUmau patitI bhAmaMDala yadAtiratnajaTovidyAdharo dRSTaH / vedanAkrAMtenApi tena rAvaNakRta sItApaharaNAdisarvo'pi vRttAMtastAbhyAM kathitaH / 31 1194NIA tat zrutvA to dvAvapi tUrNa rAmasamIre samAgatya tadvRttAMtaM kathayAmAsatuH / tato rAmAjJa yA sugrIvo hanumaMtamAkArya rAmanAmAMkitamudrikayopetaM sItApravattizuddhayartha laMkApAM preSitavAna / la hanumAnapi rAmaM praNamya tato drutaM gaganAdhvanA laMkAyAM prAptaH / tatra vibhISaNakuMbhakarNAdiparivAra pariveSTitaM sabhaHsthita * raviNaM namaskRtya tenoktaM-he rAjan ! svaM mahAsatI sItA muMca ! no cedrAmaH kamalanAlamiva tava mastakaM chedayiSyati / tat zrutvA krodhoddhatena rAvaNena hanumadgRhaNArtha nijasevakA AdiSTAH / ito hanumAn rAvaNaM pAdaprahArato'vilaMba siMhAsanAdadho nipAtya svayaM prapalAyyAzokavATikAyAM samAgatastatrAzokavRkSatale mukha mavanatIkRtya hastatalavinyamtamastakA malInacIvarANi dadhAnA snAnAMgavilepanAdirahitoSNoSNa niH zvAmAniSkAsayaMtI rAmanAmakatAnalInA sItA tena dRSTA / sUrNaM tasyAH samIpamAgatya tena tAM mahAsatI praNamya rAmanAmAMkitamudrikA tasyA haste dattA kathitA ca rAmakuzalodaMtapUrvaka sakalApi vArtA / mudrikAdarzanataH saharSa camatkutA sItA nijahRdayagatanissIma Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ra rAmasnehakadaMbakAvirbhAva bahinikAyayaMtIva nijanayanAbhyAM harSANi mumoca / hanumatoktaM-he mAtaradhunA svayA citA na kartavyA / rAmo'dhunavAtra sainyayutaH samAgamiSyati / vairiNaM ca nihatya virahaduHkhitAyAstaba zuddhi 2 kariSyati / ityuktvA hanumAMstato niHsRtyAgninA laMkA prajjvAlyArAmAMzca bhaktvA dvArapAlA nihatya saSoM rAma samIpe samAgataH / rAmaM natvA sarvodaMtapUrvakaM tena sItAvRttAMto niveditaH / atha rAmo'nekavidyAdharavaMdayuto // 15 // bhAmaMDalahanumatsugrIvavirAdhAdisubhaTasahito bhUrisainyasaMkalito laMkAsamIpe samAgataH / / ito vibhISaNena rAvaNAyoktaM he baMdhI ! adhunApi tvaM rAmaM praNamya sotA samarpaya? anyathAyaM ra mastava kulakSayaM kariSyati / iti zrutvA kruddhena rAvaNena sa nirbhatsya' niSkAsitaH / so'pi rAmasamIpe samAgatya praNAma / kRtavAn / rAmeNApyavasaraM jJAtvA tasmai bahumAnaM datvA proktamahaM laMkAyA gajyaM tubhyaM dAsyAmi / atha rAvaNo'pi nijasainyaM melayitvA samAgataH / parasparaM dvayoH sainyayormahAyuddhaM pravartitaM / rAvarNana nijasaMnyaM bhannaM vijJAya // 95 lakSmaNopari zaktiprahAro muktastena lakSmaNo nizcetanIya bhUmau patitastadA zokAturo rAmo nAnA vadhAna vilApAna kartuM pravRtta: / rAmasainyaM sarvamapi zUnyaM jAtaM / itazcaMdra vidyAdharaNAgatya rAmAya praNamya cokta-he svAmin ! zaktyA hato janaH sUryodayaM yAvaJjIvati, tasya jIvanopAyazcaiko'sti / bharatamAtulasya vizalyAbhidhAnA mahAsatI putrI vartate / tasyAH karasparzanato lakSmaNo nanaM zalyarahito bhaviSyati / tat zrutvA hanumatA proktaM tAM vizalyAM mahAsatI tajjanakadroNameghasahitAmahamadhunaivAtrAnayiSyAmi / tato rAmAjJAmAdAya bhAmaMDalahanumaMtau viyanmArgeNa tatra Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH / / 96 / / gatvA taJjanakasahitAM tAM vizalyAbhidhAnAM mahAsatI mAnayAmAsatuH / tasyAH karasparzanato drutameva sA zaktirlakSmaNazarIrAd dUraM gatA / tadA rAmasaM ye jayajayArAvo jAtaH / pariNAyitA ca vizalyA droNamegharAjA lakSmaNAya / atha punarapi dvayoH sainyayormahAyuddhAni babhUvuH / prAMte rAvaNena nijasainyaM sakalamapi prAyo naSTaM jJAtvA lakSmaNopari cakraM muktaM / taccakraM tu lakSmaNaM pradakSiNIkRtya tasyaiva haste sthitaM lakSmaNena rAvaNAyoktaM- are rAvaNa ! adhunApi tvaM sItAM pratyarpaya / nocedidaM cakraM te galanAlaM chedayiSyati / evamukto'pi rAvaNo yadA raNAna vira rAma tadA lakSmaNena tacakraM rAvaNopari muktaM / tatarichannamastako rAvaNo mRtyumAsAdya jyeSTakRSNaikAdazI divase caturthe narake gataH / devaizva lakSmaNo'yamaSTamo vAsudeva ityudghoSaNapUrvakaM tasyopari puSpavRSTiH kRtA / atha rAmaH parivArayuto laMkAyAM pravizya vibhISaNaM ca rAjye saMsthApya cirakAlavirahaduHkhavihvalAmakhaMDitazIlAM mahAsatI sItAM gRhItvA tato nivRtyAyodhyAyAM samAgataH / bharatAdibhirmahtADaMvareNa tasya pravezamahotsavaH kRtaH / sugrIvahanumadbhAmaMDalAdyAH sarve'pi rAmacaraNau praNipatya nijanijasthAna ke samAgatAH / atha tatra rAmaH sItayA saha viSayasukhAni bhuMjAro nijakAlaM gamayati. itaH sItAyAH kukSau garbhotpattirjAtA / garbhaprabhAvatazca tasyAH sammetazikharayAtrAyA dohadaH samutpannaH / itastasyA dakSiNekSaNaM sphuritaM tAvatA nAgaramahAjana rAmAgre samAgatya proktaM - he svAmin! lokA bhavato'pavAdaM bahu jalpati yadbalAtkAreNApahRtA sItA dhruvaM parastrIlaMpaTena rAvaNena bhUktaiva bhaviSyatIti / tat zrutvA rAmo zIlakulaka sotA kathA // 26 // Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / 97 // guptaveSeNa rAtrau nagaracarcA zrotuM nagaramadhye nirgataH / anekAH / itoko sudhA mastake tvA nadyAH svagRha samAgataH / tasminnavasare nasya bhAryA gRhapATe nAlakA kicitkAryArthaM prAnivemikagRhaM gatAmIt / zukSAmeNa rajakeNa nibhAya kAraNArtha pukAra nagnatu zrukhA nA tRNaM tatrAgatya gRhakapAdamudghATayitvA gRhAMtatA / narakeNa na pAyAMkana re durAcAriNa ! etAnyAyaMstra kuJa tAH ? nirgamama gRhAt me kimapi ne prayojanaM naasti| tat zrutvAtriyokta nirlajja va vicAraya / rAmeNa yadi mAsaM yAvanparagRhe sthitA mInA punarAnIya svagRhe dakSatA, navi mAM kevalaM aNamAtreNaiva gRhAnikA rajakaNoktaM- rAmastu svIvo vINAM nAsmi / inyAdyAlA zrutvA rAmeNa cininaM mAM prati dhika lokA pAdastu mahAnetra jyanaM / ato mayA sItAyAH parihAra va kartuM yAsya iti vicArya na affect noktaM he bhrAtaH ! lokAstu durAcAriNaH paradoSAnveSaNa saMni svadoSAM jAnaMni / rAmeNokame lokApavAdI mayA mohUM na zakyate / tato rAmeNa nijmArathimAyovana - mInAM rathAdhirUDhAM kRtvA sammetazikharaM vraja / tatra tasyA dohadaM pUrayitvA'raNyamadhye nAtrimRjya tvayeyaM lokApavAdArtA tasyaM kathanIyA / atha sArathirapi tAM rathe samAropya sammetazikharaM prati caliyammatraM gatvA sItayA jayaMta bhAvapUrvaka jinavaMdanena tIrthayAtrA kRtA / tano vyATya syAvi sItA yadAraNyamadhye samAgatA tadA mArgathanA hasto niyojya rAmoktA vRttAMnastasya kathitaH / tata stAmekAkinI vane tyaktvA rathiko rathamAdAyAyodhyAM prati calituMmanAH manAgre mA ke'pi na / / 17.1 Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI kulaka sotA kathA kSaNaM tatraka tasthivAn / atha sotA tatra manasi mahAdukhaM vahamAnA macchitA bhUmau patitA / kramAcchItalAniladAnAdi saMyogata sacetanobhUya cinlApaM cakAra-he gamacandra : yadi tvayA lokApavAdabhItanAhaM tyaktA nahi lokapratyakSa mama kulakavRttiH parIkSA taba ki na katA ? aho rAma ! tvayA me sagarbhAyA abalAyA api dayA manasi nAnItA / ityAdi vividha prakArAn vilApAn kRtvA yA citayAmAsa, aho'trAtheM rAmasya ki dayaNa ? mamaiva prAktaduSkarmaNAmaya mudayo babhUva / atha bharnA svaha parihanA para jinoko dharmo mAM mA pariharatu / atha sItAM namaskatya svaamyaa1||98 jaikapAlane nijasArthakatAM manyamAno rathiko manasi duHkhaM vahamAno'pi nayanAbhyAmaNi muMcan rathamAdAyAyodhyA prati calitaH / itastatra paranArIsahodaranulyaH paMDarIkAbhighana garAdhipativanajaMghanAmA napastatra samAyAnastena bilApAna kurvatI sItAM prati pATaM-he bhagini ! tvaM kAsi ? kena duHkhenAtra gahanagahane samAgatAsi? tadvacanatastaM satpuruSaM jJAtvA saMtuSTayA sIlayA svakIyaH sarvo'pi vRttAtastasmai niveditaH / rAjA tAmAzvasya gijanagaryAmAnautavAn / nijamaginikRtya cAvAsamadhye rakSitA, tatra tayA putrayugalaM prasavitaM / rAjA ca mahotsavapUrvaka tayorlavAMkuzAbhidhAne datte, krameNa satraiva ca tI bghito|| ito rathikenAyovyAyAmAgatya sItAkRtavilApAyudaMtakathana pUrvaka sarvo'pi tadvattAMto rAmAya kathitaH / tata zrutvA pazcAttApaM kurvANo rAmaH sItAviyogaduHkhavidIrNamAnaso rayinamAdAya tUrNa tatra dene samAgataH, kRtaM ca tena ra sthAne sthAne paribhramya tatra sItAyA gaveSaNaM, kiMtu nirbhAgyavatA raMkakuTuMbinA nidhAnamiva tena kvApi sItAmukhaM 19811 Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ no dRSTa 1 tatastAM yUthabhraSTa mugImivaikAkinI kAnananivAsisiMhAdikrUraprANinihatAM manyamAnaH zokAnaladagdhahRttaNakuTIro rAmaH kathaMcidayodhyAyAM sArathiyutaH samAgatya, kRtvA ca tasyAH pretakAryANi, rAjakAryAdiparAmakho lakSmaNAdibhiH pratibodhyamAno'pi sItAdhyAnakalInacetA mUDha iba nijasamayaM gamayAMcakAra / atha tatra lavAMkuzI sakala kalAkalApakalitau krameNa lalitalalanAhRdayAMbujahaMsalIlAyitAhavayasau jAtau / tadA vajrajaMdhena nijakanalavaNimatiraskRtazazile khAzaziculAbhidhAnA nijatanayA labAya pariNAyitA / aMkuzArtha ca svamitrA tharAjapAce tattanUjA mAgitA, pRyunA ca tadajJAtavaMzAdidUSaNadAnapUrvakaM tama svIkRtaM / tadA saMgrAme pRthuraja bijinya parAkrameNa ca svakIyottamakulatA prakaTokRtya prAMte ca sanmAnAdinA taM prINayitvA lavaNimAdyagaNyaguNagaNamaMDitAM tamya putrImaMkuza: pariNItavAn / itastA kutahalaMkapriyeNa nAradenApyAgatya lavAMkuzayo rAmasItAMgajanmatvaM nivedya sarve'pyatUlaharSollasitamAnasA bidadhire / atha lavAMkuzau nijabhujAbalena balavato'pi katicidbhUpatIn vazIkRtya prakapitAcalAcalaM bhUrigajaturagasyadanasubhaTAvitaM balamAdAyAyodhyAnikaTe samAgatau / tat zrutvA rAmalakSmaNAvapi nijasaMnyamAdAya sanmukhamAgatau / dvayoH saMnyayoH parasparaM khaDgakhaDgizarAzari yuddhaM pravRttaM / tadA lavAMkuzAbhyAM kalpAMtakAlavikarAlaghanAdhanadhArAdhoraNIbhiriva kAMtAkRSTadhanurmuktabANadhArAbhiH padmasainyapadmabanakhaMDaM tathA viloDitaM yathA katicidrAjahaMsaMstata: palAyitaM / payo'pi padmamivAtaviMzarArUtA prAptastadA lakSmaNenAnanyopAyena jvalajjvAlAmAlAkarAlita cakra tAbhyAM prati muktaM / tacakrama pi nisargato govighAtaparAGmukhIbhUtatvAttanmuktazararAjibhirjarjarI // 19 // Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulakaM kulaka vRttiH ||100 bhatamiva bhayAdapasatya punarlakSamaNakarasaMgataM jAtaM, tadA lakSmaNo viSAdaM prAptaH / zIlaito nAradena tatrAgatyokta-bho padma ! atra gatabhramaratanujAgamAvarNanIyaharSasthAne kathamiva tvayA svakIyaM hRdayaM zokapakena malinI kriyate ! manovihvalatayA nAradoktazleSoktimajAnatA padmena nArada: prazna viSayIkato-bho nAradamane ! adhunA tvahaM nijajayasaMzayApanno'ne katarkavitarka kallolollalitazokApArAkapArapatito gatapoto baNigiva subhadrA niHzvasya vizvAmi vizvaM zoka pAnoramaya nayanaviSayI karomi, na jAnAmi haMta svayaM tanme zokasthAnaM kathamiva kathA harSasthAnI kRnya varNyate ? tato nArado labAMkuzayoH sItAsatIkukSisarojabhramaratanujotpattitvaM prakaTIkRtya padmaM ca vilusazokapaMka haSollAsavikasitaM ca vidhAya bhramaratanUjAvAsarasAsvAdAdiyogya tasya hRdayaM cakAra / tat zrutvA harSollasitamAnaso rAmaH svaputramilanArthaM prasthitaH / tadAnImeva vinayaprArabhAranamrIbhUtazarIrau lavAMkuzAvapi pitu: sammukha mAgatya padmapadapadmayonijabhramarAyitaM khyApayaMtI nematuH / pravezamahotsavapUrvaka tau nagare samAnIya rAmeNa cirabirahanijahRdayodbhutasaMtApastadvadananirgatodaMtavAgjaladhArAbhira pazA mitazca / atha lakSmaNa surIvapramukhAH zIghra puMDa 1311001 rokanagare gatvA tato mahAsatI sItAmAnayAmAsuH / nagarabahiHsthitayA sInayoktaM prathama meM zIlaparIkSAM kArayi-11 dhyAmi / tato rAmAdisAlanagaralokasamUhA nagarabahiH samAgatAH / tadA sItayA taba khadirAMgAradhagadhagAyamAnaikA | khAtikA nirmApitA, praviSTaM ca tanmadhye svazIlaparIkSAya / tatastasyAH zIlaprabhAveNa sAgnikhAtikA nirmalajalakallolagutA saMjAtA, tasyAM kamalopari haMsalIlAyitaM dadhAnA sItA sAkSAlakSmIriva rAmAdinikhilanagaralokamano Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 101 / / gatasaMzayadAridryaM dUrIcakAra / devairjayajayArAvapUrvakaM sItopari sumanovRSTivihitA ghoSitaM ca nikhilajagaJjanajanitacamatkArasakalalanAlizikSaNIyA caraNIyAcAravicAreyaM mahAsatI sItA nirdoSaiva / atha lakSmaNAdayo vizve'pi nagaranivAsijananikarA sItAcaraNAraviMde namaskRtya nijAparAvaM kSamayAmAsuH / rAmona nayanAzrudhArASTadmanA nijAMtaHkaraNamAlinyaM kSAlayan svakIyAparAdhaM kSamayAmAsa / kathitaM ca tena sItAye he priye'dhunA tava caraNacitkaMThimimAmayodhyAM nagarIM pAvanIkuru / sItayoktaM - he rAma ! adhunA vairAgyAmRtarasA tRptIbhUtaM me mAnasamasArasaMsArasukhavivAsvAdatI vimukhIbhUtameva / ato'haM gatavRjinajinaMRdhyAnaparA rAgAdyaMtaragAriparAbhavaM saMvegAdisubhaTamahAyena parihRtya saMsArijanabhaMgurapremAbhilASaparAGmukhI avarNanIyAvicalAbhaMguraM premapAtraM cirokaTitAM muktisakhImevaM militumicchAmi / tat zrutvA'zrujalAvilanetrI rAmaH svakIyAvicAritakAryanidanaparaH pazcAttApAdadhimagno'nekavidhA: prArthanAstasyai nagarAMtarAgamanAya cakAra / sItayoktaM- he rAjan ! saMprati tvayA saMsArasAgaranimajjanaikaheturmama viSaye moho naiva kartavyaH, na ca kicidatraviSaye bhavatAmaparAdho'pi me dRSTIgocarI bhavati / mama karmaNAmevAyaM doSaH, kiMca saMsAraborAkAre'nAdikAlato mohanIlikAMdhIbhUtAMtavilocanAnAM rAgAdicaurahIya nANaratnatrayadhanAnAM pAmaraprANinAM nisargato dayAlutAbhUtAMtaHkaraNA jAtajinasiddhAMta rahasyasvena gotArthapadavIM prAptAH suguravo jJAnAMjanazalAkayA netrarogaM dUrIkRtya punazca ratnatrayadAnapUrvakamakSayAnaMtasaukhyaka bhAMDAgArarUpaM mokSanagaraM prati tAnnayati / atastadakSayasukha 101. Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikulaka vRttiH .. RyA // 102 // . . . prAptyarthamahamapi teSAmeva sugarUNAM zaraNamaMgIkariSyAmi / ato he gajan : mAmAjJAM dahi ? gameNApi tamyA zonaatyAgrahaM vinizcityAjJA dattA / vairAgyaparaMparayA tayA bahuparivAreNa saha dIkSA gRhInA / ghanavAnikarmadhanadahana kunTaka kadAhanibhAni vividhAni hapAMgi lAmbA kAlaM vRntA sA mAheMdrapadavI prAptA / tato'nukrameNa ca mokSaM grAmyati / tato dvAdazasahasravarSAyu:kSaye lakSmaNa: kAlaM kRtvA caturthe narake ganaH / zrogameNa virahAreNa pAmAmaM cAvanmanalakSmaNagarIramavATaca bhramitaM / tato devIbha na jaTAyapakSijIvena pratibodhito rAmastasyAgnisakrAraM kRtrA dIkSA gRhItavAn / ekadA kAryAnsargasthitasya rAmamya parIkSaNakRte zakreNa sItAmpaM tasyAgre prakaTIkRnaM. para manu nizcala eva sthitaH / prAMta zrIgamapiH ajayatIrthe samAgabhya kevalajAnamAsAdya mokSaM gata / gavaNalakSmaNAvapi katicidbhavAMtare mokSaM gamiSyati / / iti zIlakulake sItA kathA / / cAlaNIjaleNa capAe, jIe ugdhADia uvAratigaM / kassa na harei cittaM, tIe cariaM subhadAe / / vyAkhyA-cAlanikayA niSkAsitaM yajalaM tena yayA caMgAnagaryA dvAravika samadghATitaM, tamyA subhadrAyAcaritraM kasya citaM na vismApayati ? apitu sarveSAmapi cite vismayaM karotItyarthaH // 7 // subhadrAyAH kathA candha- 2113 vasaMtapuranagare jitazatrunAmA rAjAsti / tatra jinadAsAbhidhAnaH oSThI vasati / tasya jinadharmakAtparA zIlavatyabhidhA bhAyAM, tasvA: kukSizuktisamudbhavA muktAmayA vidyAdyanekalAkalApAbhirAmA jinadharmakacitA mubhadrAmyA tanayAbhUt / tasyA vadanaMdumAlokya bhItamiva mithyAtvaghoratimira dUrIbhUtameva / itastatra capAnagarIvAstavyo buddha ...- 8 .'. Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 103 / / dharmakalIno buddhadAsAbhidhAnaH zreSThI vyavamAyAyaM samAgataH / vyApArAdinimittaM gamanAgamanapramaMgato jinadAyena maha tasya maitrI jAtA ! ekadA vyApArArtha jinadAsagahAgatasya buddhadAsasya hRdayaM subhadrAvadanaM nirIkSya cakoralIlAyitaM prAH / atha subhadrAgatamAnaso buddhadAso nijagRhe samAgataH / tatastena kasmai sabamitrAya svakIyAbhilASo niveditH| mitreNokta-he buddhadAsa ! jinadAso jainamiNaM vinAnyasmai kasmaMcidapi svatanayAM na dAmyati / tat zrutyA buddhadAla, kapaTamAbajImA nimaM jinakAparAyaNaH pratikramaNAdikriyAtatpara saMjAtaH, sarvadA munitraMdanaM kRtvA dharmakathAvyAkhyAnAdi zRNoti / evaM buddhadAsa jainadharma kacitaM vilokyaMkadA jinadAsena hRSTena svayameva nijAMgajA subhadrA tasmai pariNAyitA / atha to daMpatI tatra mukhena sAMsArikabhogAna muMjAnI tiSThataH atha kanicihivamAnaMtaraM buddhadAsI bahudravyamupAyaM mubhadrAmahitazcaMpAyAM gataH / tatra jinadharmaparAyaNAM subhadrAM vIkSya buddhadharmAnuyAyo zvazuraparivArastasyA upari dveSamahavat / ata: subhadrA pRthagRhe'vasat / subhadrA ijinadharmAnurAgiNI vijJAya jainamunayastasyA gahe AhArAdyartha samAgacchati / tasyAH zvazrunanAMdaprabhUtiparivAraH sarvadA mAdhordujana iva chidrANya nveSayati / ekadA buddhadAsabhaginyA bRddhadAmAya kathitaM-ha bhrAtastava bhAryA duHzIlA jJAyate / tasya gahe sarvadA zabanamunayaH samAgacchati / taiH saha saiSA tava bhAryA hAsyavinodAdikuta halAni karoti / tat zrutvA buddhadAsana sAmavagaNayyokta-mama bhAryA duHzIlA navAsti, yUyaM sarve dharmavirodhatastasyA upari dvaSaM bahatha / kica jJAtavaraNakaraNa dharmA janasAdhavo'pi kadApi duHzIlA na bhaveyuH / Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulakavRttiH // 104 // athaikadA ko'pi pANipAtra jinakalpI sAdhuH subhadrAgRhe AhArArthaM samAgataH / subhadrayA tanmuninayanaM aMtaH patitatRNavyAkulaM dRSTaM niSkAsitaM ca lAghavato jihvAyeNa / tadA subhadrAlalATasthaM kuMkumatilakaM munilalA lagnaM / kuMkumatilakAlaMkRtabhAla muni subhadrAgRhAssiraM vilokya dravilokanaka kAryayA nanAMdrayA buddhadAsamA kArya tadvitathamapi subhadrAdu zIlatvaM prakaTIkRtya tasmai darzitaM / tad dRSTvA zaMkAkulacetA vRddhadAsastasyA gRhe gamanAgamanaM tatyAja, vistRtA ca sA vArtAnilArUdeva sakale'pi nagaraM / atha subhadrA nijanimittaM jinazAsanamAlinyamupasthitaM jJAtvA hRdi khinnA satI kAyotsarga cakAra, gRhItazca satyabhigraho yadA mamoparitaH kalaMkamida muttarayati tadaivAhaM kAyotsarga pArayiSyAmi / atha tasyAH satItvamAhAtmyataH zAsanadevatayA pratyakSIbhUya kathitaMhe vatse prAtarahamasyA nagaryAH pratolIkapATAnniyaMtrayiSyAmi / tvayA sUtrataMtubaddhacAlinyA kUpAjalaM niSkAsya pratolI siMcanIyA / evaM kRte satyeva kapATAH samudghaTiSyaMti jinazAsanApabhrAjanA ca vilayaM yAsyati / ityuktvA sAhazyobhUtA / atha prAtarnagarapratoyinudghaTanataH sarve'pi manuSyatiryaMco vyAkulIbhUya sthitAH / rAjJApi tatrAgatya hastyAdibhiH kapATA AkarSitAH paraM kenApyupAyena te nodghaTitAH / tadA vyAkulIbhUto bhUpatistadai - farsopatyaM vicitya snAnaM kRtvA zuddhavastrANi paridhAya gaMdhadravyayutavalidAnAdi vivAya kathayAmAsa - yaH ko'pi devaH kruddho bhavettena sarvopari kRpA kartavyA / tadA caMpAnagarIsthA kApi mahAsatI sUtrasaMtubaddha cAlinyA kUpAjalaM niSkAsya yadi jalena pratIlIH siMcayiSyati tadeva tasyAH zIlamAhAtmyataH pratotyaH samududghaTiSyatItyAkANa CXOXOLO zIlakulaka subha kathA // 10 Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 105 // vANI jAtA / tato rAjJA nijarAjJI: satIzekharA matvAhatAH, kiM tu tAsvekApi tatkAryaM kartuM na zaktA jAtA / tato rAjJA paTahodadhoSaNA kAritA yanagaramadhye yA kApi satI bhavettayaitatkAryaM kRtvA nagara janaduHkha dUrIkartavyaM, paraM nagaranArImadhyAtkApi tatkAyaM kartuM samudyatA nAbhUta / sadA subhadrayA kAyotsarga pArayitvA zvazrUprati kathita-he mAtaryadi bhavadAjJA cetadAhametatkArya vidhAya nagaralokAn saMkaTa rahitAna kareM / tata zrutvA hRdaya gateodgArAniSkAsayaMtIva sAvadat-he satImanye ! mayA tu prathamata eva tava satIvaM jJAtaM, adhunA lokAnAM tadjJApane kimapi prayojanaM nAsti, ato gRhamadhyasthitaiva saba satItvaM pAlaya ? mAsmAnapi vrIDApAtraM kuru / zrutA ca mayA pUrvamapi jainAnAM paakhNddaa:| subhadrA tu maunamAdhAya tadvacAsyavagaNayya snAnaM kRtvA pavitrayavANi paridhAya paMcaparameSTidhyAnaM kurvatI napasamIpe prAmA / rAjJokta-he bhagini ! nagaraloka saMkaTavimukta kRtvA tava sakala satIziromaNitvaM prakaTIkuru ? tataH sA napAdinagaralokaparivRtA kupopakaMThamAgatya sUtrataMtubaddhacAlityA militalokotkaMThayA saha kUpAjjalamAcakarSa / atha tajjalamAdAya pratolopAve samAgatya tathoktaM yadi mayA manovAkkAyAbhirakhaMDitaM zIlaM pAlitaM bhavettahi pratolIkapATA udghaTata / ityuktvA tayA pratolIkapATI siMcitau tatkSaNamevacodghaTitau / itthaM tayA pratolItrayakapATA udghATitAH, gaganAMgaNAgatAgaNitadevabaMdardudRbhinAdapUrvaka jana-11 jayArAvamuccaradbhistasyA upari puSpavRSTivihitA / tatastayoktamatha caturthapratolIkapATo yA kApi strakIyasatItvakhyApanotsukA caMpAyAM bhaviSyati saMvodghATayiSyati / eva tatsatItva dRSTvA'pArapramadolasitamAnasA nRpAdayo Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH // 106 // nagaralokA AzvaryamAsAdya tasyAvaraNa pUjayAmAsuH / zvazurAdayazca lajjAvatatavadanAH svakIyAparAdhaM mayAmAsuH / buddhadAso'pi tadvadanenuM nirIkSya samudra va harSako timAnamo babhUva / tamopadezAnAmA nRpavarAdinagara lokA gatamithyAtvAtapA janadharmAnurAgiNo babhruvuH / evaM manIsubhadrayA zIlamacalatI nijakaleka paMka dUrIkRtya jinazAsanaprabhAvanA kRtA / kiyankAle gRhasthAvAne dhAvakatvamArAdhya prAMta cAra buddhadAsau svargaM gato / iti zrIlakulake subhadrA satIkathA // sudrA naMda namayasuMdarI sA, suciraM jIe pAlia solaM / gohatyapi kAuM mihiyA ya viDaMbaNA vivihA ||8|| vyAkhyAmA narmadAsuMdarI cirakAlaM yAvanaMtu, yayA kRtrimaM vaithilyaM kRtvA vividhA nAnAprakArAviDaMbanA kadarthanAH sahitAH nirmala jIlaM ca pAlitam ||8|| tasyAH kathA cenya vardhamAnAbhivanagare saMpratinAmA rAjA, RRSabhanenAbhivaca sArthavAhaH parivasati / tasya bhAryA zrIramatI. tasyAH sahadevavIndrAmAkhyau dvau putrau RSidattAbhidhAnA va putrI / krameNa sA yuvajanaspRhaNIyayavanAvanyAM prAmA | bahubhirvyApArinikaputremAginAdi mithyAtvatimirAdhamRnebhyastebhyaH sA tatpitRbhyAM na dade / anyA caMdrapuranagArahRdradattAbhidhaH kazcit zrI nannagare samAyayau abhyadA tena madanenA matyamapi pramANavidAM dayayeva vyomAjorAharaNaM nijavadanAMbhojana sanyIkurvatI nijaprAsAdagavAkSasthA sA RSitA dRSTA / tAM dRSTvA manmathazaraviddho datto gatacaitanya iva babhUva / tatastena svakIyamitrA kuveradattAya svakIyAbhiprAyaM nivedya pRSTaM bho mitra rUpanijita SONA jAMca kacana kyA Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1110 // nirjarAMganAgaveyaM kasya putrI? tenokta-mitra ! iyaM jinadharmakatatparasya RSabhasenasArthavAhasyAMgajAsti, kiM ca jaina vinA so'nyasmai kasmaicidapi nijAMgajAM naiva dAsyati / tat zrutvA sa kapaTazrAvakIbhUya nityaM jinapUjAsAdhuvadanAvazyakAdiviyApara: samajani / atha RSabhasenastaM jinadharmaparAyaNaM nijayAmiNa jAtvA tasmai nijatanayAM ddii| athAyaM rudradatta: zvazuramApRcchaya RSidattAmAdAya caMdrapuranagare samAyAtastyattazca tena natra jinadharmaH krameNa RvidattApi bhartasnehanaH saMsargadoSeNa jinadharme zithilA jAtA / krameNaSA gabhiNI jAtA, saMpUrNasamaye tasyA mahezvaranAmA putro jAtaH / krameNa sakalavidyAbhyAsaM kRtvA saM yauvanavayaH saMprAptaH / itazca RSidattAyA bRddhabhrAtA sahadevAbhidha AsIt / tasya sundaryAsyA bhAryA babhUva / tasyA ekadA narmadAyAM snAnakaraNArtha dohadaH samutpanna-10 stataH sahadevasAyaMdAhaH krayANakAni samAdAya sundarIsahito narmadopakaThe samAgama tasyA dohadaM parayAmAsa / tatra vyApAre bahulAbhaM vijJAya tena narmadApurItyabhidhAnaM nagaraM saMsthApyaka janamaMdiramapi nirmApitaM / krameNa saMpUrNasamaye tayekA putrI janitA / zreSThinA putravattasyA janmamahotsavaM kRtvA narmadAsundarIti nAma dattaM / atha krameNa zazilekheva vardhamAnA sakalakalAkalApabaMdhurA sA yauvanaM prAptA / arthakadA RSidattayA tasyA avarNanIyarUpalavaNimAdi| guNAn zrutvA citita, cedepA mama putrasya mahezvarasya pANigrahaNaM kuryAttadA me mano'milApaH saphalIbhavet / paraM 3 mA jinadharmaparAGmukhoM vijJAya mama bhrAtA tAM nijatanayAM mama putrAya naMda dAsyatIti citayaMtI sA vilApaM kartuM lagnA | tAvadadrudattena tatkAraNaM pRSTA sA nijahRdayagatAbhilASaM kathayAmAsa / tat zrutvA so'pi ciMtAMcitacittaH IP Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdikulakavRttiH / / 108 / / samabhavat / atha pArzvasthena mahezvareNa tavRttAMtaM karNagocarIkRtyoktaM-he pitarau ! yuvAM vipAdaM mAM kurutaM / aha zolameva tatra gatvA kenApyupAyena tAM pariNIya samAgamiSyAmItyuktvA sa zIghrameva tatrAgatya mAtulAya minitaH / tata: / kale nena vinayA diguNagaNamAnalATInaraM manastathAvajitaM yathA te sarve'pi tasyoparihApollasitahRdayAH saMjAtAH / mahezvaro'pi nityaM nija zuddha bhAvena devagumbaMdanAdazyakAdikriyAbhijinadharmArAdhakaH samabhUt / atha taM tathAvidhaM jina narmadAdharmaparAyaNaM vijJAya mAtulena tasmai narmadAsundarI pariNAyitA / kiyatkAla tA sthinvA sa zvazurAjayA ta mAdAya mundarI kathA nijanagare samAyAtaH / vadhUsahitaM nijatanayaM samAgataM dRSTvA pitarAbatyaMta pramudaM prAptau / krameNa narmAmundayA zvazurAdIna pratibadhya bhithyAtvaghorasAgare nimajjataH samudhdhatya sarve'pi te jinadharma kyAnapAtre samAropitAH / / arthakadA sA narmadAsundarI gavAkSara thA nija badanato divApi nagara janAnAM caMdrodayabhramaM vArayaMtI tAMbUlaM , carvatI niSThIvanaM cakAra / akasmAcca tanniSThIvanaM pathi gacchato jainamune rekasya mastakopari patitaM / muninoktayAvaM tvaM munInAmAsAtanAM karoSi, tena tava bhartu viyogo bhaviSyatIti nizamya bhavasahitaM viSAdaM dadhAnA sA tUrNameva gavAkSAduttIrya munezcaraNayonamaskRttAnupayogato vihitaM nijAparAdhaM kSamayAmAsa / muninoktaM-he mahAnubhAve ! // 10 | mama hRdaye manAgapi krodho nAsti / manmukhAdetadvAkyaM vRthaiva nirgata, tena tvaM khedaM mA kuru / atha narmadAsundarI svakarmaNAmeva doSaM dadatI gRhe samAgatA / arthakadA mahezvaradatto vyApArArtha dvIpAMtaraM prati prasthitastadA mohAkulamAnasayA striyA bhaNita-he svAminnahamapi bhavatA sAdhemeva samAgamiSyAmi, yato bhavadviyogaM soDhumahamazaktava / Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 109 / / tasyA atyAgrahaM vijJAya so'pi tayA saha pravahaNArUDho dvIpAMtaraM prati calito'vagAhitazva tena bhUyAn paMthA / arthakadA rAtrau pravahaNamadhye kenacitpuruSeNa gAyanaM kartuM prArabdhaM / tannizamya narmadA bharturaye kathitaM he svAmin ! yo'yaM puruSo gAyati, tasya zabdAnusAreNAhaM jAnAmi yadayaM puruSoM zyAmavaNaH sthUlahastapAdo durbaladehA, pAMkitaguhyasthAnI dvAviMzativarSapramANo vizAlahRdayazcArita / tat zrutvA bhartrA cititaM nRnamiyamamanI ne nodiya tohI vArtA kathaM jAnIyAt ? atha prabhAte tena sa puruSo dRSTaH puSTaJca tadA tatsarvamapi yathokta milita: or zreSTha nijahRdayodbhUtakoghAnalapa vasa rakSaNabhasmanAcchAdya sthitam / itaH katiciddivasAnaMtaraM rAkSasadvIpamAsAdya nAvikaH kathitaM bho lokA! ahamatra pravahaNaM sthirIkaroni ayaM rAkSasadvIpaH samAyAtaH / yaH ko'pi jaladhanAdigrahaNecchurbhavettena tat zIghrameva grAhyamityukvA tena pravahaNaM sthirIkRtaM / sarve'pi lokAstatra zanaiH zanairuttIyaM jaladhanAdisaMcayaM cakruH / atha mahezvareNApi tayA namaMdamA sahotIrtha cititaM kimahametAM duHzolAM jaladhau nidhAnIkaromi vA viSaM datvA yamavikarItvaM prApayAmIti vicArayan sa tayA saha krIDAmiSeNa kadalIkAnane samAgataH / suptazca kSaNaM kadalIdalako malazayyAyAM / atha tatra narmadAsuMdarI AMdolitakadalIdalAlibhiH surabhivanavAtastUrNa nidrAM prAptA / evaM sukhasuptAM tatraiva trimucca mahezvaradattastUrNaM tataH satmubA ratnAkarataTamAgatye pravahRNopari samArUDhaH / kathitaM ca tena kapaTakuTilacetasA nAvikAdilokAnAM puro yanmama mahilA rAkSasaMbhaMkSitA / ahaM ca kathamapi prapalAyyAgato'smi, nizAcaraprakarAzca pRSTe samAgacchaMti, 3109 Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdikulakavRttiH // 110 / tata itastarNa pravahaNa saJjIkRtya vAhayata / iti zrutvA bhayAkulacetaso nAvikA drutaM tataH potaM vAyAmAsuH / jIlaatha potasthitena mahezvareNa cititaM samyagjAtaM yadvyapagatalokApavAdaM mayaiSA duHzIlA tyaktA / atha pavanapreritaH / poto'yaM yabagadvIpe prAptaH / kiyatkAlAnaMtaraM sa zroSThI tato bahudhanamupAyaM nijagRhe samAyAtaH / kathitaM ca tena | nijaparivArAya rAkSasabhakSaNAdi nija bhAryAsvarUpaM / zucaM prAplena parivAreNa ca tasyAH pretakAryAdi kRtaM / maha. narmadAzvarazcAnyAM bhAryA pariNItavAn / atha tatra saptosthitA narmadAsaMdarI tatra nijabhartAramadRSTvA hRdayAsphoTaM pUtkAraM mandarI kathA kurvatI vividha vilA pairvanavAsi jatanapi rodayaMtI, hA nAtha ! mAmiha kAkinI mukyA tvaM kathamavaja iti punaH punaH prajalpaMto, nayanAzrujalebanavRkSasacayAna siMcayaMtI, vadanato dIrghoNani:zvAsAnnikAsayatItaravatoTatI taTinIpatarataTamAgatA, paraM tatrApi pravahaNamanAlokya hRdayodbhUtAtIvaduHkhato mUrchA prAptA / surabhizItalAnilata: punaH sacetanobhUya nAnAvilApamukharIkRtakAnanaiSA citayAmAsAthAnanya zaraNAyA mamAtmaghAta eva zaraNaM / punastayA cititaM, saMsArasAgarataraNakayAnapAtranibhajinAgame pratiSiddhabAlamaraNakaraNato na mamAtmanaH kApi yo'rthaprAptiH / ki ca na jAne'hamatra bharvA kathame kAkinI tyaktA / nanaM mayA tadA yA jainamunerAzAtanA kRtA tanme duSkarma udayamAgatameva / 110 iti vicArya sA mRttikAta ekA zrIjinapratimA kRtvA sarvadA tatra pUjayati banaphalAdi ca bhakSayati itthaM sA namaskAradhmAnaparAyaNA svakarmanidanatatparA dharmaprabhAvato banavAsiraprANibhiranupadtA nija samayaM gamayAMcakAra / arthakadA tasyAH pitRvyo vIradAsAbhidhAno babbarakula prati gacchana jaledhanAdyartha pravahaNasthastatra samAgatastena heroen Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ratnAkaropakaMThe bhramaMtI narmadAsuMdarI vIkSyogalakSinA ca / vismayamApanena nena paSTa-hai patri! tvamatrakAkinI kraya samAgatA si? ityuktA sA nayanAbhyAmaNi maMcaMti sakalamapi nijavanAMtamAditaH kathayAmAsa / atha vIradAsastAnAzvAsya nijazvagAmadhye samAropyAne calitaH / krameNa babbarakule mamAgatya rAjazca prAbhata invA ma mukhena tatra vyApAra samudyato'bhavat / narmadApati ra zena ni / ma tasyAM gamikA hariyabhidhAnA ruup||111|| jitanirjagaMganA vArAMganA vasati / tasya saMtuSTena rAjavaM varo dano'sti yadyaH ko'pi nananavyApArI atra samA. gacchen sa tamya bArAMganAya dInArasahasramapayet / atha vIra dAsa natrAyAtaM zrutvA tamyA vArAMganAmA nAsI tahIbanArasahasraM gRhItaM tatyAzve mamAyAtA / tatra rUpalavaNimAdibhinikhilanagaranArIgatiramkAriNI narmadAmadaroM vilo kya vismayamApanA gRha samAgatya sA hariNIM prani kathayAmAma-he gvAmin ! maya dya vIradAsagaha nimvilanAgarapuruSavazIkaraNakala vaNimA yaikA pramadA bilokitA mA cemmadagaha bhavettadA nana kalpakalyeva gahAraNa praphunitA jJAtavyA / ino vIgdAmo hariyaM dInArasahanaM samarpayit tadgRha mamAgataH / hariNyA ca dInAramahasaM gRhIvA miSTavacanamaskArAdibhimtamya mano bazIkRtya satpAttannAmAMkitA mudrikAdhigatA 1 atha bIradAsaratato niHsRsya vyApArArthamanyeSAM vyApAriNA gahe gataH, tadavamaraM prApya kapaTapeTayA hariNyA dAsya kathitaM, tvamananmadvikAbhijJAna dazayitvA tanpitRvyAkAraNachAnA tAM yuvatI itamatrAnaya / atha saiSA kapaTa pAThavopatA ceyapi tathaiva kRtvA narmadAsuMdarI tabAnayAmAma | vaizyayA ca sA bhUmiga gaptI kRtA / atha nijasthAnaM samAgatana bIradAsena narmadA. Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhA dAnAdi mAlA kulaka ni: 1.12 / manAlokya byAkulIbhaya nagaramadhye mA gapitA, paraM nAM nirbhAgyo lAmomitra kuvAyalavAna irigIgaI mamA- gataH / tena tasya vadhA pRSTa paramananaM kanvanyA nayA manyaM na jatina / bhargivamAnaMtara maMdAnabaMdhamadhAna, prokAkulamAnamaH sa tatAM niHsatya bhagakanchapure mamAyAna: ! aba natra kA nidAnAmidhAma panapakArakA pAddha ryo bati / tatparato dunvitana trIpadAna nijamakalori banAnaH kabinamnadA nAmane baMbI ! vaM daI mA kuru / ahaM vRddhiprayogaga niznina namadA mamAnariyAmI tyaktrA dhyAna kanNena mena krayAga ke prabahAni paritAni, prathinana ma cabakulaM prati / inI vAgdAsagamanAnanara vAgamanayA mA garmadA bhUmigahAdanikAminA, kathitaM ca namya bamatha vAgaMganAcAgmIkuru / aba tra vigahinAni viSayamRnvAni / nanaMdA / tatkathamapi nAMgIkRtaM / zyayA pacagatakazAprahAraMmnADitapi mA nRvIya jITabha kanaM manamApi can / unI devAMgana narmadAgIlamAhAtmbatamnahine rAba hariNI mRtA / tadA bhautAbhinnyAbhimnatyagniAvazyAbhiH yA narmadA gahAniSkAsitA / itana rAnA napAdi zrutvA nadAna yanArtha nijapradhAna sampapaNapUrvaka vAmanikA mukaa| aba narmadA svazIlarakSaNArtha buddhimupAya' kRtrimathinanvamaMgIkRtya mubAmanikAmabama bhavya : mArca caninA / mArga athilevAnekavidhAni kutUhalAni kuvaMtI paMkilamaka palbalaM vIkSya natra panitvA zarIre ca kadamalepaM kRtvA dokAnAM puraH kathayati, bho lokA! yUyaM pazyatAhaM mama zarIre karatarikAlepa karomi / kiM ca yaH kApi jana: samIpa samAyAti taM prati mA kardamamucchAlayati, hastAbhyAM ca valimutpATya svazirasi ni:kSini, lokAMcava li. Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhUsarAn vidadhAti / tata. pradhAnapuruSa rAjJo'gne tamyA prathilatvaM jJApitaM / rAjA mAMtrikAnAhaya nAnAprakAra-10 maMtrataMtrAdiprayogaH kAritastena tveSA savizeSa svakIyagrathilatA prakaTIkRtya ghaliSApANAdInakSipat / atha nAM ||113 / / athilAM jJAtvA rAjApi sA svaktA / atha sA nAgaraDibhAdibhirapadtA nijanathilatA prakaTayaMtI nagaramadhye pari bhramati / ito'sau jinadAsoSThI pravahaNayuno babbara kule samAmata eva DibhagaNaH parivaSTitA jinamtavanAnyuccArayaMtI | itastata: paribhramaMtI prathilA narmadA vilokayAmAsa / zeSTinA citita nanameSA grathilA nAsti / zraSTinA tasyai proktaM he putri! tvaM mA bhayaM kuru / iti zrutvA narmadayA zizavo bhASayitvA dUra niSkAsitAH. tadA zeSThinAza pRSThaMhe putri ! keyaM te'vasthA ? taba pitRvya vIradAsakathanato'haM bhRgukacchanagaravAstavyo jinadAsanAmA zreSThI te zuddhayarthamevAvAyAto'smi / tat zrutvA hRSTA narmadA nijodaMta kathanaparaka babhANa-hai tAta! mAmasmAnsaMkaTA10 niSkAsaya ! jinadAsenoktamatha tvayA rAjamArge nagaranArIpAnIyaghaTA: karkarAdiprayogeNa bhaMjanIyAH / atha tasaMketapurassaraM tau dvApi nagaramadhye samAgatau / tatra narmadA hAsyAdivividhakutuhalAni kRrvatI nagaranArIzira sthAn / // 11 // IN kupodhRtajalabhRtaghaTAn karkarAdibhirbabhaMja, gata rAjo'gre nAgarajanakRtastatputkAraH / rAjJoktamasti ko'pIdRzoka naro ya etAM paramadhyAvahiniSkAsayet / bezyAmaraNato bhotAnAM nAgarANAM madhye kenApi tatkAya nAMgIkRtaM / tadA jinadAsenAgatyoktaM svAmittavAjJA tahi dvIpAMtaragamanotmako'hamenAM pravahaNe samArogya dvIpAMtare nayAmi / rAjA tu harSeNa nagarajanapriyaM tatkArya tasmai samarpitaM / Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikulakavRttiH / / 114 / vadhdhvA ca tasthA atha jinadAsena nRpAjJayA lokAnAM darzanAya balAtkAreNa tasyAzcaraNau nigaDitau / hastI sA pravaNamadhye muktA, vAhitAni ca pravahaNAni / pathi tayA sarvagrathilatAM tyaktvA snAnaM kRtvA jinAma dattavastrAbhUSaNAni parihitAni / krameNa pravaNAni bhRgukacchre prAptAni militA ca narmadA nijapitRvyAya / pitRvyo'pi hRSTaH san jinadAsasya mahopakAraM manyamAnastayA saha narmadApuryAM samAgatastAM dRSTvA sarvamapi kuTumba pramuditaM / tayApi sarvaM nijaviDaMbanaM kuTuMbAne prakaTIkRtaM / athaikadA jJAnI munirekastatra samAyAtastaM prati vaMdanArthaM sarve gatAH / dezanAMte narmadA pitrA pRSTaM - he bhagavan ! kena karmaNA narmadA duHkhinI jAtA ? muninoktaM sA pUrvabhave nAyikA devyAsIt / ekadA zItAdiparISahasahanArthaM sAdhurekastatra samAyAtaH / taM vIkSya mithyAtvabhAvena tathA tasyopasargAH kRtAH / paraM sAdhuM micalaM jJAtvA taM bhrAmayitvA samyaktvamaMgIkRtaM / tatazcyutveyaM tava tanayA narmadA sundarI jAtA / bhavAMtarAbhyAsatastadgarbhotpattisamaye tasyA mAturnarmadA nadI snAna dohado jAtaH / sAdhUpasargakaraNatastastayA ca duHkhaM prAptaM / iti zrutvA narmadayA jAtismaraNaM prApya dIkSA gRhItA / ekAdazAMgAmyadhItya vividhatapasA zarIrazoSaM vidhAyakadA sA parivArayutA caMdrapurI samAgatA / mahezvaradattopAzraye va sthitA zvazrU zvazurabhadonupalakSya dharma zrAvayati paraM te tAM nopalakSayati / athaikadA tayA mahAsatyA svaralakSaNAdIni vyAkhyAtAni yatsvarazravaNenaivetthaM puruSAdInAM varNAkAra tilamapavarSAdIni jJAyaMte / tat zrutvA mahezvareNa cititaM yadyevaMvidhaM varNanaM zAstramadhye varttate, tadA nUnaM mayA sA niraparAdhA priyA parityaktA / iti citA kulahRdayena tena zIlakula ke narmadA sandarI kathA / / 114 / / Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 115 pRSTa-he mahAsati ! uktajJAnayuktA maryakA nirdoSA mama strI parityaktA sAtha kIdRzI bhaviSyati ? sAdhvyoktaM tvaM khedaM mA kuru / saMvaiSAhaM narmadAsaMdaryasmItyuktvA pratItyartha tayA sarvo'pi saMketitavRttAMtaH kathitaH / atha tAmu. palakSya mahezvareNa kSamA yAcitA / sAdhvyokta-Sa tava doSo mama karmaNAmevAyaM doSaH / tato mahezvara RSidatta vairAgyato dIkSAM jagahataH / krameNa te trayo'yanazanaM kRtvA devaloke gatAH, bharvakena ca mAjhaM gamiSyati / / iti zIlakulake narmadAsundarI kathA // bhadda kalAvaIe, bhIsaNarannaMmi rAyacattAe / je sA sIlaguNaNaM, chinnagA puNa nayA jAyA / / 5 / / vyAkhyA-kalAvatyAH satyA bhadra kalyANamastu, raudrAraNyamadhye rAjA tyAjitA yA sA svazIla gaNena kratvA chinnAMgA satI punarnavA jAtA / / 9 / / tasyAH kathA cetyaM-- jaMbUDhIye maMgalAvatIvijaye zaMkhapure nagare zaMkhanAmA rAjA rAjyaM karoti / arthakadA videzAgatatanagaranivAsinAgoSThipatradasana rAjJo'gne prAmRtamAnIya muktaM / kuzalodatapUrvaka rAjJA pRSTaM ceskimapyAzcaryaM vilokita bhavettadA kathaya / tenokta-he svAmina ! devazAlanagare maryakatriyo maha svarUpaM dRSTamityuktvA tena rAjJo'gre tatpratikRticitrapaTTo muktaH / tad dRSTvA rAjJoktaM-mo datta ! nUnamiyaM kApi devIva dRzyate mAnuSyA idaM rUpaM tu durlabha / dattenoktaM, svAminiyaM devazAlapuraziturvijayasena rAjJaH zrImatIrAjIkuzyadbhavAyAH kalAvatyAH pratikRtirasti / tayA caivaM pratijJA kRtAsti, yadyaH ko'pi mama catuHpraznAnAmuttaraM pradAsyati tasyaivAhaM pANigrahaNaM kariSyAmi. KE||135 // Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zIla kulaka kalA kara arthakadA rAjA mAM pratItyAdiSTaM, yadasyAH kalAvatyA yogyaH ko'pi rAjakumAro gaveSaNIyaH / tat | dAnAdi zrutvAhaM tasyAH pratikRtimAdAya bhavaMtaM ca tadyogyaM jJAtvAtra samAgato'spi / tat zrutvA madanAturamAnasena gajJoktavRttiH he datta ! yenApyupAyena macchinadhanacaurikAM tAM dApaya / dattenokta-he rAjan ! yuSmadbhiH sarasvatI samArAdhanIyA, yathA taccataHpraznapratyutaradAnapUrvakaM sA bhavataH sulabhA bhavet / tat zrutvA rAjA brahmavayaM pAlayana marambanImamA rAdhanatatparo jAtaH / saptame dine sarasvatyA pratyakSIbhayoyataM-he vatsa ! tava karasparzanamAtreNeva stabhasthaputtalikA ma taccanuHpraznAmuttarANi dAsyatItyuktvA sA tirobhUtA / atha zaMkharAjA hRdaya gatatatprAtyabhilASaprerito danamahilA devazAlapara prati prasthitaH / zaMkha rAjanaM tatrAgataM jJAtvA vijayasena rAjJA mht| vareNa nasya pravezamahotsavaH kRtaH / atha nRpatikAritasvayaMvara maMDape dAnazAlAyAM bhojanAthino vidhA iva kanyAthino'no'nake rAjAno militA: 1 atha zvetAMbaropazobhitA hRdayasthitamuktamAlA nAnAlaMkaraNAlaMkatAMgopAMgA hastanyaratavaramAlA kalAvatI svayaMvaramaMDapa vidagdhasakhIyatA samAyAtA / atha pratihArI jagAda-bhapati saghalA bolajI, cAra bola suvicaar| kavaNa deva guru tattva kuNa, sattva kaho kuNa sAra / / 1 / / tat zrutvA kecidrAjAno hari kecidbrahmANaM kecidviSNu devaM kathayati / gurutattvasattvAdisvarUpavArtAmapi ko'pi na jAnAti / atha zaMkharAjJA tatpraznottaradAnAyaM rataMbhanyasta zAlabhaMjikopari svahasto nyastaH / tadaiva sA jalpitA yena puruSeNa mama mastakopari hasto binyarataratasya satpuruSasya mahimnAha pratyuttaraM yacchAmItyuktvA sovAca-bItarAga devo guru, paMcamahAvratadhAra / cyA dharma e tatva cha, sattvaMdriyajaya // 1 Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 117 // sAra // 1 // iti svakIyacittakalApikAdaMbinIdhvanitalyaM praznottaradhvani zrutvA mayUrIvAmaMdAnaMdasaMdohayutA kalAvatI drutaM zaMkharAjakaThe varamALAM cikSepa / atha tAM sumaharte pariNIya zaMkharAjA nijanagaraM prati prasthitaH / mahotsavapUrvaka puripravezaM vidhAya kalAvatyA saha viSayasukhaM bhujAnA'yaM sukhena rAjyaM pAlayati 1 azaikadA kalAbatyA svapne kAmakuMbhaM vIkSya rAjJe tad jJApitaM / rAjJoktaM-he priye ! sarvazubhalakSaNopeto rAjyabhAradhuraMdharaste manojJaH putro bhaviSyati / atha kalAvatI sagabhI vijJAya vijayasena rAjJA sA nijapradhAnapuruSAn saMpreSya svagRha samAsA / te pradhAnapuruSaH saha kalAvatyartha tadbhAtrA jayasenena manoharavastropete dve bhajAbharaNe preSite AstAM / rAzyA tu tadA* bhUSaNavastrANi rAjJo'darzayitvaiva peTAyAM muktAni / atha teSAM pradhAnapuruSANAM mahatAgraheNApi rAjA nijarAno na preSitA / tataste vyAghaTaya nijanagaraM prati gatAH / athaikadA kalAvatI te bhujAbharaNe paridhAya hAsyavinodaM kurvatI sakhInAmagre kathayati, he sakhyaH ! yena puruSeNa mamatAnyAbharaNavastrANi muktAni tena saha mamAtyaMtaprItirvartate / kadA sa divasaH samAyAsyati yadAhaM tena saha militvA mamAtmAnamamaMdAnaMdasaMdohaparAkASTI prApayiSyAmItyAdimizrazabdAnaccArayaMtyeSA pracchannasthitena rAjJA dRSTA / tat zrutvA ca krodhAdhmAtacito rAjA vicArayAmAsa yadasyAH kenApyaparapuruSeNa sArdhamavarNanIyasneho vartate / yasya'tAnyudgArasannibhAni vacanAni tasyA duHzIlatvaM prakaTo kUrvati / athAsyAH parityAga evaM yukta iti vicArya tena rAtrI mAtaMgIdvayamAhUyokta' yuvAbhyAM kalAvatI rathe samAropya banamadhye nItvA'bhUSaNayutaM tasyA hastadvayaM ca // 1171 / Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zola zrI dAnAdi kulakabattiH kayA // 118 // chedayitvA, tAM / tava muktvAtrAgatya tadvastaddhayaM me samarpaNIyaM / atha te mAtaMgyau tAM rathAdhirUDhAM kRtvA'raNye samAgatya kathayAmAsatuH, he mAtarna jJAyate yatkena kAraNena rAjJA tvaM parityaktetyuktvA rAja Adezastasyai tAbhyAM proktaH / tat zrutvaiSA vividhAn vilApAna karoti / itastAbhyAM tasyA hastAbalakArayutau chedayitvA prasthitaM / atha mahAvedanAbyAkulayA tayA tatra putraratnaM prasUtaM, paraM kararahitA sA tasya jalazuddhi kartumapyasamarthAsIta / itastasyAH zIlamAhAtmyatastatra jalavRpTirjAtA, nadyAM ca jalapUraM samAgataM / evaM meghavRSTyaMva tatputradehazuddhirjAtA / tatastayA kicidanukUlaM svadeva vijJAyokAM yadi mayA trikaraNazuddhadhA zIlaM pAlita bhottadA mama karI punaH samAgacchatAM / tatkSaNameva gaganAMgaNakusumabRSTipUrvaka tasyA alaMkArope karayugalaM sthAna sthira babhava / arthaSA nijAbhaMkamAdAya taTinyaparataTe saMprAptA / itastatra snAnArtha mAgata eko buddhastAgasastA tathAvasthAmaciraprasabinIM vijJAya dayAdrItaHkaraNaH kathayAmAsa, he subhage ! he putri ! etadavasthayA tyA bane sthAtumayuktamato mamAzrame samAgaparachetyuktvA sa tAM svAzrame samAnItavAn / tatastA duHkhitAmAzvAsya tApasena paSTa-he patri ! tvaM kasya bhAryA ? kasmAccAsanaprasavinyapyaraNyamadhye samAgatA ? tat zrutvA kalAvatyA svakIyaH sakalo'pi vRttAMtastApasAya kathitaH / kRpAlunA tApasena sA punarapyAzvAsya svAzrame rakSitA / dharmadhyAnayutA sA tatra sutamahitA nijasamayaM gamayAMcakAra / atha mAtaMgIyugalenAlaMkArasahitaM kalAvatIkarayugalaM rAjJo'gre muktaM / rAjA tadalaMkAra yAvad gRhaNAti 11118 // Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ !!11911 tAvattabaMdhujayasenakumAranAmAMkitaM dRSTaM / tataH saMbhrAMtena rAjJA tasyAH sakhI tadviSaye pRSTA / tayokta-svAmin ! devazAlanagarAgatapradhAnapuruSANAM hastena rAjyA bhAtrA jayasenemAbhUSaNavastrAdIni nijabhaginIkRte preSitAnyabhavan / tat zrutvA rAjA te pradhAnapuruSA AhUya pRSTAstadA taistathaiva yathAsthitavRttAMto niveditaH / tata zrutvA rAjA vAhata iva nizcetanIbhUya bhUmau papAsa / pradhAnAdibhiH zItalAnilajalAdibhiH sacetanIkRtA nRpo vividhAn bilApAn vatuM pravRttaH / virahAnalodbhUtAMgArarAzibhistanmukhakamala mlAni prApta / duHkhavyAkulo'sau vahnau praveSTuM samudyato'bhUt / tadA dattavyavahAriNA samAgasya rAjJe vijJaptiH kRtA, he svAmin ! samadivasAvadhi tvaM pratIkSasva yAvadahaM tatra gatvA: tasyAH zuddhi kariSye / iti rAjAnaM pratibodhya sa tAM gaveSayitumarayamadhye bhramaNaM cakAra / itastena saridupakaMThe katicittApasA dRSTAH / tebhyastena pRS-bho tApasA ! bhavadbhiH kiM kAcidekAkinI mahilA dRSTA? tairaktaM tava tayA sAdhaM ki kAryamasti ? tatastena sarva vRttAMta karzayatvokta'-hai | tApasAstasyAH kalAvatyA viyogena rAjA nijadehaM tyajati, tato yadi sA cetsamAsAdyate tahi jIvitadAnapuNyaM bhavet / iti zrutvA taranubhitaM nUnamayaM rAjaH pradhAno'stIti vicArya tairdatAya putrasahitA sA kalAvatI dshitaa| dattaM dRSTvA kalAvatyA nayanAbhyAmazrudhArA patitA / tato'sI tAmAzvAsya rAjJo vRttAMta nivedayAmAsa / kathita ca punastana he bhamini ! kRtaM karma vinA bhukta nava prahIyate / tIrthakarA disatpuruSA api nijakarmaphalAni bhuktvaivAdhigatAnaMtasaukhyAtmakamokSabhAjo bhavaMti / atha tvaM nijavadanaMdudarzanato virahabar3avAgnidagdhaM nRpahRdayAnaMda Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI zIla kulaka dAnAdikulakavRttiH kathA // 12011 mahodadhi capalamullasitaM kuru / anyathA nRpo nanamagnI pravizyAtmaghAtaM kariSyati / atha kalAvatI tApasAnApRcchaya dattena saha rathasthitA cacAla / tUrNaM ca nijanagaraparisare prAptA 1 rAjApi tAmAgatAM zrutvA nayanAbhyAmaNi muJcan drutaM sanmukhamAgataH / nijAparAdhaM ca kSAmayitvA mahotsavapUrvaka putrasahitAyAstasyA nagarapraveza kArayat / tatogajanmano'pi tena svapnAnusAreNa pUrNakalaza iti nAma dattaM / arthakadA kalAvatyA rAjJo puSTaM-he svAmin ! kenAparAdhenAhaM vanamadhye tyaktA kRtA ca chinnahastA ? tadA lajitena rAjJA prokta-he bhadre ! tvaM tu | sarvathaiva gatakalaMkAsi, mayA tu kiMcitpUrvaduSkarmAnusAreNa yattvayi anAcaraNaM vihitaM tanmAtaMgarapi na kriyate, iti kathayitvA rona sarvo'yudaMtaH kathitaH / itastatraiko jJAnI muniH samAyAtaH / rAjA kalAvatyA saha muni naMtu samAgataH / muninA dezanA dattA / tat zravaNAnaMtaraM rAjJA mastakeMjaliM kRtvA pRSTaM-he bhagavannanayA kalAvatyA kimetatkarmopAjitaM yena mayA niSkalaM. kApi sA chinnahastA vihitA / muniruvAca-he rAjana ! zrImahAvidehe mAheMdrapuranagare vikramAbhidharAjJo lIlAvatyabhidhamAryAkukSisamudbhabA sulocanAhvayA putrI babhava / krameNaSA yauvana prApyakadA napotsaMgapaMkaje haMsalIlAyitaM dadhau / tadakena kenacitpuruSeNakaH zuko rAja praabhRtiikRtH| paThitI'sau zuko rAze madhuravacanairAzIrvAdaM ddau| tuSTena rAjJA sa zuko nijapuzyaM samarpitaH / rAjakumArI taM zukra suvarNapaMjare nikSipya tasmai bhakSaNakRte dADimadrAkSAdi dadAti / atha krameNa tasya zukasyopari tasyAtyaMtaprIti: saMjAtA / kSaNabAramapiM sA tasya virahaM na shte| ekadA sA sulocanA nijAnaMda Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 121 mahodadhoMdUtalyaM taM zukaM kanakapaMjaragataM haste gRhItvA krIDAdyAne sImaMdharasvAmiprAsAde gatvA prabhu namaskRtyAnekarasikakAvyaiH stuti kartuM lgnaa| tadA rAjakumArIhastasthasuvarNapaMjaragataH zukro'pi tAM prabhupratimAM dRSTvA citayAmAsa mayA tvevaMvidhA pratimA nUnaM kadApi dRSTAsti / iti citayatastamya jAtismaraNajJAnaM samutpannaM / tena sa nijapUrvabhavaM citayitu lagno yathA-mayA pUrvabhave cAritraM prApya zAstrANyadhItyApi vastrapustakapAmAdimUrchayA cAritraM virAdhya nijajJAnaM vRthA nirgamitaM / tataH kAlaM kRtvAhamatra bane zuko'bhavaM 1 atha mayAdyaprabhRti sarvadA prabhumenaM praNamyaiva bhojanaM kartavyamityabhigrahastena gRhIta: / atha sulocanA zukasahitA punaH svagRhe samAyAtA / dvitIyadine sulocanayA yadA sa zuko hemapaMjarAbahiniSkAsya svahaste gRhItamtavA "namo arihaMtANaM" ityuccaran samuDDIya tatra prAsAda gatvA prabhupratimAM praNamya bahirAgatya sa banaphalAni bhakSayituM lagnaH / mulocanA svatra zukavirahAturA caMdra binA cakorIva vividhAn vilApAMzcakAra / evaM rudanaparAM tAM jJAtvA padAtaya: zukAnayanArtha dhAvitAstazca tatrAmRtaruzAkhAyAM zukaM vilokya gRhItvA capalaM kumArikAyai samapitaH / sulocanayA krodhenaitasya gatibhaMgakRte pArzvato dvAvapi pakSI cheditau svarNapaMjare ca sa nikSiptaH / atha tatrasthena tena cititaM dhimastu mAMprati yanmayA pUrvabhave cAritraM virAddha tenAtra bhave mama pAravazyaM saMprApta / atha gRhItanijAbhigrahapAlana bahAdaro'yaM jinadarzanavaMcita AhAraM parityajyAnazanaM gRhotvA saudharma devaloke devo jAtaH / sulocanApi zukazokavirahAturA'nazanaM pratipadya saudharmadevaloke zukadevapriyA jAtA / 121 // Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulakavRttiH / / 122 / / tatacchrutvA he rAjan ! sa zukajIvaratvaM jAtaH, sulocanAjIvastu kalAvatI jAtA / evaM bhavAMtare'nayA yat yearsi cheti tena karmodayena tvayaMtasthA hastI cheditI / etat zrutvA nRparAzyorjAtismaraNaM samutpannaM pUrvabhavAn vilokya vairAgyeNa tAbhyAM cAritramaMgIkRtaM tataH kAlaM kRtvA to devI jAto, kAlAMtare mAkSe ca gamiSyataH // iti zIlakulake kalAvatI kathA / / sIlavaIe sIla, sakka sAMgave vabhiuM neyaM yanitA puritA, caurodi parvAciA jIe ||10|| - zIlavatyAH zIlaM prati zakro'pIdro'pi varNayituM na samartha bhavati, yataH zIlaguNA anaMtAH, iMdraraya ca matiH svalpA yayA zIlavatthA rAjJA niyuktAzcatvAro'pi janAH prabaMcitAH saMkaTamadhye nikSiptAH arthAccatubhidhUrta janariti pratijJA kRtA yadvaryaM zIlavatoM bhuMjayiSyAmastAn dhUrttAn sA banayAmAsa / svIlamapi ca tayA rakSitam ||10|| zIlavatI kathA cetthaM AnaMdapure'ridamanAkhyo rAjA rAjyaM karoti / tatra maNimANikya muktAphalAdinijadravyasamUhato ratnAkaraM kevalaM makarAkarameva manyamAno ratnAkarAkhyo rAjamAnyaH zreSThI parivasati / tasya zrInAmnI jinadharmaparAyaNA bhAryAsIt / tayA putrAbhAvato'jitabalAkhyA devI samArAdhitA / bhAgyayogenaMkaM putraratnaM labdhvA tasya tayAjitaseneti nAma dattaM / athAnukrameNa sA'jitaseno bAlyabhAvamapAkRtya mahilA hRdayakalApighanagarjatulyAM yauvanAvasthAM prAptaH / athaikadA tasya ratnAkarasya ko'pi sevako maMgalAvatInagaryAM gato'bhUt / tatra tena jinadatta zreSThina gRhe kanyarkakA zIla kulaka zolavatI kathA // 122 // Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 123 / / rupAdiguNagaNaMrdAsIkRtAmarAMganA dRSTA / atha tena pRSTo jinadatto'vadat-yadi ko'pyasyAstulyarUpAdiguNopetohAsaptatikalAnipuNo barI miliSyati tadA tena sArdhamahametasyA me kanyAyA: pANigrahaNaM kArayiSyAmi / tat zrutvA tena sevakenokta-mama zeSThiralAkarasyaiko'jitasenAbhidhaH kalAkalApanipuNaH purosti / tat zrutvA dRSTana zroSThinA svaputrI saMbaMdha karaNA) nijaputro jina zekharAbhidhastena sArtha tatra preSitastena tatrAgatya ratnAkarAya sarvAbArtA nirUpitA pANigrahaNaM ca melitaM / tato rahalAkaro nijaparivArayuto maMgalAvatyAmAgataH / mahotsavapUrbaka jinadattana nijaputrIzIlavatyAjitasenena saha pariNAyilA / tataH putravadhdhvAdiparivAraparivato ratnAva.ra: punaH ravana gare samAyAtaH / tatrAjitasenaH zIlavatyA saha viSayasukhAni bhujAnaH sukhena tiSThati / / arthakadA rAtrau sukhasaptayA tayA nadImadhye kaTibhAgabaddharatnapaMcakaM mRtakaM yAtIti vadaMtyAH zRgAsyAH zabdaH zruttastataH zIlavatI drutaM samutyAyAdharAtrau mastake ghaTaM dhRtvA nadI prati calita / jAgaramANena zvaguNArdharAtrAvapi to bahirgacchaMtI bilokya cititaM, nanameSA duHzIlA vartate / zIlavatI tu nadItIre samAgatya mRtaka ca jala IR123 / / madhyAbhikAsya tasya kaTItaTAdranAni gRhItyA sanbhutakaM zRgAlya bhakSaNAya samarpitaM / tatastuNaM gahe samAgatya nijazavyAyAM prasuptA / prabhAte zvazureNa putrAdInAM tad vRttAMtaM nirUpyaka: kUTalekho likhito yacchIlaktIpitA zIlavatI nijapAce kasmaicidavilaMbita prayojanAya samAhUvayatIti / tallekhodata zIlavatyaM jJApayitvA zvazurarastAmAdAya prasthitaH / caturazIlavatyA zvazurAdInAM mukhAkRtitasteSAM tatkapaTapATava nijahRdayagocarI kRtaM / atha pathigacchaMtI tau vizrA Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zIlakulaka dAnAdikulakavRttiH MAN bhIlavatI kathA 11924|| mArtha kasyacittarozchAyAyAM prasutau / zvarazurastu tasyAzceSTAvilokanArtha kRtrimanidrAyuto jAmaramANa prasuptaH / ita ekaH kAko nikaTasthakarIravRkSasthito jalpati-yadatra vRkSamUle dazalakSamitaM dravyamasti / tat zrutvA zIlavatyoktaM-he kAka ! prathamaM zRgAyuktyA me bhartR viraho'bhavat / adhunA tvamapyuktvA kiM mAta pitrorapi viyoga kArayiSyasi ? tat zrutvAzvarya prAptena zroSTinA drutamutthAya pRSTaM, bho vadhu tvaM kena sArtha va lApaM karoSi tayoktamahaM tu svabhAvegaiba jalpAmi / gADhAra heNa pRSTayA tayA tadvya vRttAMta: zvazurAya niveditastato hRSTana zvazureNa tatra khanitvA tatsarva dhanaM niSkAsitaM / atha zvazureNoktamayeta AvAM nijagRhe eva gamiAyAvaH / zIlavatyoktamatha mama pituma nikaTamasti, tatastatra gatvaivAbAM punanijatagaraM prati gamiSyAva: / zvazureNoktamatha pazcAdeva tatra gamanabArtA / ityuktvA zvazurastayA sAgha pazcAlito mArge ca tena tadA rAyauM gamanakAraNaM pRSTA zIlavatI yathAsthita paMcaratnaprAptisvarUpaM jagI 1 tenAtyaMtahRSTena zvazureNa gRhe samAgatya putrAdiparivAgaya tasyA: sakala vRttAMta nimaya kathitamiyaM vanaM sAkSAlakSmIrivAsmadgRhe'sti / krameNa sa ratnAkaroSThI zrAvakadharma pramAlya sadgati gataH / arthakadA rAjJAjitasenamAya tasmai matripadavI dattA / ekadA napo nijasainyayutaH paradezagamanAttako babhUva, kathitaM ca tenAjitasenAya yattvayApi mayA sAdha paradeNe samAgaMtavyamiti / athAjitasenena gahamAgatya zIlavatyai tadudaMtakathanapUrvakamukta, he priye'dhunA te zolakhaMDanacitA mama jAyate / tadA zIlabatyokta, hai svAmin ! tvaM citAM mAM kuru ? etAM mama puSpamAlAM nijakaMThe sthApayitvA yUyaM vrajata ? yadi sA mlAni prApnuyAttadA tvayA / / 124 // Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 / 125 // mama zIlabhaMgo jJAtavyo ne cedahamakhaMDitazIlA jJAtavyA / atha tAM mAlA kaMThe nidhAya sa nRpeNa saha prasthitaH / krameNa ca sasainyo nRpo vRkSAdirahitAyAM mahATavyAM prAptaH / athAjitasenakaThe tAmamlAnAM puSpamAlAM dRSTvA napeNa pRSThaM, he maMtrinasyAmaTavyAM mAyAdirahitAyAM puta ikanAlAnA bhAlA tvayA labdhA? tadAjita senega svakIyasakalodaMtapUrvakaM nijalalanAyA akhaMDitazIlastrayukta mahAsatItvaM prakaTIkRtaM / tat zrutvA vismitena rAjA tattarIkSArthaM pracchanna vRtyA kAmAMkuralalitAMgaratikelyazokAbhidhAnAcatvAro viTpuruSAH sakalavRttAMtakathanapurassaraM zIlavatyA pArzva muktAH / te'pi tasyAH zIla khaMDanakRte pratijJAM kRtvA tatazcalitAH / nagaramadhye samAgatya taM: zIlabatyA gRhaniko gRhamekaM gRhItvA nivAsaH kRtaH / tatra te kAmonmAdajanakAnRtyagAyagAdihAvabhAvAn kurvati / va tat zrutvApi zIlavatI badhireva tAnapekSate / ayaikadA kAmAMkureNa bhogAdiprArthanArtha zIlavatIpArzve dUtI muktA, tayA tatra gatvA zIlavatyai tadvArtA PR kathitA, zIlavatyA tu sA nirbhaya' gRhAniSkAsitA / evaM zeSatrayeNApi pRthakpRthak tathaiva kRtaM / paraM zIlavatI na calitA / atha zIlavatyA cititaM nUnaM sA puSpamAlA rAjJA dRSTAsti / tena ceya'yA mama zolabhagAyate puruSAH preSitaH saMti / tato'tha mayA nijacAturyeNa svazIlarakSaNapUrvakaM tebhyo'pi teSAM duHzIlatvaphalaM pradarzanIyamiti vicitya yadA sA dUnI punarapi ta, preritA tasyAH samIpe samAgatA tadA zIlabatyoktametatkArya dravyaM vinA na bhavedatastai: pratyeka rekaikalakSadInArAnayanapUrvakaM rAtrau mama gahe krameNaikadvitricatuHprahareSu samAgaMtavyaM / paraM teSu paraspara // 125 // Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAri kanyavizyakA bAvaM va kamanIya : yAniTa durnI dana bandaH -ya-yara banA dvAnA hanA han / - nya syA yaha pUrva vanamaMtrahAI nimapinakA jandahinA bhikA ka TAvyA kuna: banAna una mannAna banna yo niyati natra maMtra jana- - - zrI maharaH kA parampargavihAna maMDa-janama iTa banda kina yi pra :- :bambamaMtra myaM candrasapatra nikaTa mAni ma anidinakarana nama : dinaH niranamA mamAnaH / nezaM cAra mAM huI va kRtavAn / ghara ni naumasyAmanAra madanaH dina minaM banina ana / aba bannadrana undraH gulyA vinA zyAma muI nyUja : banammAnaka: mojaka-ra huna manya bumAna nikAmina nagana nadanAMkanaM / kArabayA vivinAni niSpAda napA karahala nA.. jinA chana bhUmiga / nanahAnyAH kyAnmanena mAtrA monAvAhanaH / kopi tavApanya kApi bhojanasAmajImadRSTvA vismayaM Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 127 / / prAptaH / itaH zIlavatyA rAzo'gre svarNasthAlikA muktA: / pazcAttayoktaM-bho yakSAH ! pakvAnnAni samAnayata ! tatkAlameva taizcatubhiH pakvAnnabhRtavaMzabhAjanAni bhUmigRhata UrdhvakRtAni / tasmAtpakvAnnAni samAdAya tathA rAje pariveSitAni / atha tadvIkSya vismayamApanno rAjA citayati nUnamasyA gRhe devAH pakvAnnAdi pUrayati / bhojanAnaMtaraM rAjJA tadgRhamajita senAmArgitaM / zIlavatyoktaM he rAjan ! tAna yakSAnevAhaM bhavadbhyaH samarpayiSyAmi ! tatastayA karaMDakeSu nikSiptAste catvAro'pi puruSA nUpAya samarpitAH / rAjAvi karaDakasthAMstAn rathe saMsthApya nijagRhe samAyAtaH / atha tena tebhyo yakSebhyaH pakvAnnAdiprAptyAzayA rasavatIkRte sUdA niSiddhAH / bhojanasamaye rAjA karaMDakasthebhyaH pakvAnnAdi mArgitaM tadA tebhyo dInasvaro nirgato yadvayaM kuto dradyaH ? evaM tebhyo manuSyakRtaM dInasvaraM zrutvA vismitena rAjJA te karaMDakAH samudghATitAstadA tebhyo vikarAlarUpA durbala zarIriNa: parihitajIrNavaprAyAH pretA iva te kAmAMkurAdyAH prakaTIbhUtAH / rAjJA pRSTAste sarvamapyuktvA zIlavatyAH prazaMsA cakruH 1 tat zrutvA rAjA zIlavatImAkArya nijAparAvaM kSAmayAmAsa / itastatra jJAniguravaH samAgatAH rAjAdayaH sarve'pi tasmai vadituM gatAH / dezanAMte rAjA gurubhyaH pRSTa he bhagavana ! kena guNena dharmeNa vA zIlavatI buddhinipuNA jAtA ? jJAninoktaM pUrvabhave kuzalapure kazcideko daridrI babhUva tasya dugilAkhyA bhAryA ekadA tayA mahAsAdhya pRSTa he bhagavati ! vayamAjanma daridriNaH smaH / tato'smAn duHkhAtsamuddhara ! sAdhvyoktaM mahAnubhAve ! puNyaM kuru / parapuruSaniSedhaM gRhANa | punaH paMcamItapazca kuru / dugilayA tatsarvamapyaMgIkRtaM / tatastau daMpatI zuddha 1192811 Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdikulaka zIlakulaka vRttiH kathA // 128 // zrAddhadharma pAlayitvA saudharme devaloke devI jAtau / tatazcyutvA tasyA bhartajIvo'yamajitaseno jAtaH / sA ceyaM zIlavatI jAtA, paMcamItapaHprabhAvatastasyA nirmalA buddhirabhavatta / pUrvabhavAbhyAsena tayA nirmalaM zIlaM pAlitaM / tat zrutvA tAbhyAM dvAbhyAmapi jAtismaraNaM prApya vairAgyato dIkSA grahItA / zuddha cAritra prapAlya paMcame devaloke to devI jAto, tatazcyutvA manuSyatvamAsAdya to mokSaM gamipyataH // iti zIlakulake zIlavatI kathA // sirivaddhamANapahuNA, sudhammalAbhutti jIe paThaviU / sA jayaU jae sulasA, sArayasasivimalasIsa.guNA 1 // 11 // vyAkhyA-zrIvardhamAnaprabhuNA dharmalAbha iti yasyAH prati zrAvakAMbaDena sArtha kathApitaH, sA mulasA jagati jayatu, sA kIdRzI? zaratkAlasya yaH zazI caMdrastadvannirmalA: zolAdiguNA yasyAH ||11|| tamyAH kathA cetthaM rAjagRhanagare zreNikAbhidho rAjAsti, tazrako nAganAmA kSatriyo vasati, sa mahAzUro jinadharma marmajJaicAsIt / tasya zolAdiguNagaNopetA sulasAbhidhA bhAryA babhUva / sA saMtAnarahitatvAt sarvadA svacitte khedamavahat / arthakadA ta khinnAM vijJAya bha; kathita-he priye ! tvayA kazciddeva ArAdhyaH / sulasayoktaM-he svAmina ! mithyAtvidevArAdhanena choyo'bhilASA niSphaleva, ato'haM zrI vItarAgagurupUjanapUrvakaM zuddhasamyaktvamArAdhayiSyAmItyuktvA sA zrIjinadharmasamArAdhanakavyApArA jAtA / itaH saudharmedreNa nijasabhAyAM samyaktvArAdhane sulasAyA: prazaMsA kRtA / tadasahamAnaH kazcinmithyAtvidevo glAnasAdho rUpaM vidhAya sulasAgRhe samAgataH / sulasayA vaMditvAgamanakAraNaM pRSTena tenoktaM tava gRhe lakSapAtalaM vartate tanme rogApanayanakRte dehi / tat zrutvA svaM dhanyaM // 128 // Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SUC manyamAnA sulasA tattalakuMpikAmapavarakAdAnayAmAma / itaH mA kuMpikA devakRtamAyAnaH panitvA bhagrA. evaM kRpikAayaM bhagnaM tailaM marca ca naTaM, nathApi tasyA manasi taddhAnito manAgapi bedI na babhava, pranyana tayA cinita mamAbhAgyavazAdetatsAdhorupayoge nAyAtaM / devena jJAnavalAttacittaM nizcalaM vijJAya prakaTIbhaya nanela bhAjanAni maJjI kRtya tailasaMbhRtAni kRtAni, tasyA mastakopari ca puSpavRSTiH kRtA / tanamtena maudhamendrakRtatatpraNamAdimavRttAMta e. 129 / kathayitvA svAparAvaM ca kSAmayitrokta-he sulase ! svaM varaM mArgaya / ladA mulamayA snnirmaagitaa| tRSTana devena tasya dvAriMzadRguTikA pradattAH, kathitaM ca punarapi kAryAvasare mama mmaraNaM kartavyamityu kanyA soyIbhataH / aba sulasayA vicAritaM dvAtriMzapatronpattitaH mAmAyikAdidharmakriyAyA atagayo bhaviSyatIti vicArya dvAvilakSaNopetaikasyaiva putramyAzaMsayA tayA marvA api gaTikAirNIkanya bhakSitAH / atha samakAlameva dvAtriMzatputragarbhotpattitaH pIDyamAnayA nayA sa deva: mammatamnadA davana tatpIDopAmana- 11 // Ex karaNapUrvakaM kavita-haM sura me ! nvayatatsamIcInaM na kRtaM / ekanAlotpattitamte ma'pi svalpAyakA bhaviSyatI tyakvA devaH svasthAnaM gataH / ayAnukrameNa tayA dvAvidhAnapatrAH prasUtA yaubaga ca prApyAnibalavaMtaH managne zroNikanRpamevAM kurvati / devayogana tricaNApaharaNasamaya te sarve'pi paMcatvaM prAptAH / sulamA nu gatazokaMtra dharma karoti / arthakadA thIvIraprabhazcaMpAyAM samavamanastatrAMbaDaparivrAjakena vaMdanapUrvaka prabhordezanAM zrutvovataM-svAmitrahaM rAjagRhanagare prajAmi / prabhuNoyataM tatra sulamAnAbikaHya meM dharmalAbha: kathanIyaH / tatheti pratipadyAMbaramArgeNa Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zIla. kulakavRttiH manamA kathA X gacchatAMbaDena cititaM rAjagRhe tu vahabaH zrAvakAH saMti, paraM bhagavatA mulasAdharmalAbhakathanAnanaM nasyAM kazcidvizeSaH dAnAdi saMbhavati / atastasthA mayA parIkSA karnavyati bicArya tena rAjagRhodyAne samAgatya dinatrayAvadhi pratidinamAuMbarayutaM krameNa brahmAviSNumahezvararUpa prakaTIkRtaM, balbo nagaralokAstaM vadanArthamAgatAH, paraM yasyAdibhivaMha preryamANApi mUlasA taM mAyAvinaM nizcitya nijasamyaktvabhaMgabhayAnatra na ganA / caturtha dine nijalAdhizaktina mamavasaraNaracanapUrvakaM tena tIrthakararUpaM prakaTIkataM, tathApi nizcalamAnamA malamA nAgatA / tatAvadaH svakIyamUlarUpaM prakaTIkRtya sulasAmahe samAgatastadA sulasayA bhyusthAnasvAgatapraznAdipUrvaka namyAnaraH kanaH / natoMya aina yadi bhagavatIkto dharmalAbhastasya kathitastadA harSeNa romodgamotaphullagAyA nayA zrIvo rAya namaskAra: kataH / atrAMbaDaH provAcahai sudhAbike ! mayA zrutaM yadatra namarAbahibrahmAdidevAH samAgatA Aman tvayA le vaMditA na vA ? sandamayanaMhe aMbaDa ! samyaktvI jIvaH kathaM rAgAdidopadUyitAMstAna baMdate ? ki caivavidyA iMdrajAlikA jagati bahana. maMni, ahaM kadAcidapi mithyAtvinAM saMga na karomi ! punaraMvahanAktamiha balu paMcaviMzatitamastIrthaMka ro'pi ki mamAmato'bhUn ? sulasayoksa-he aMbaDa ! tvaM zuddha zrAvakIbhUya kathamevaM midhyAvacana zrayi ? tIrthaka rAzcatuvizatiraMtra zrIvIreNa kathitAH saMti / iti tasyA dRnsamyaktvaM nizcityAMbaDana svakRnata svarUpAdivRttAMtatirUpaNapUrvakaM nijA parAdhaH kSAmito gatazca tAM muhamahuH praNamya svasthAnaM prati / sulasApi niranicAratayA ghamaMmArAdhyAna zanaM kRtvA ki devaloke gatA / AmAmicatuvizatyAM ca tasyA jIvaH paMcanAmo nirmamanAmA tIryakaro bhaviSyani / mokSaM / 116 // Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 111 // mamiSyati / / iti zIlakulake sulasAkathA / / hariharabaMbhapuraMdara, mayabhaMjaNapaMcabANabaladapyo / lolAi bheNa daliu, sa thalibhaTTo visau bhaI / / 12 / / vyAsyA-sa zrIsyUsabharavAnI bhadraM kalyAbhizata. yena bhagavatA hAraH karaNI h| do brhm| puraMdaraina. eteSAM yo mado garvagtasya bhajane samartha etAhazo yaH paMcavANa: kaMdapaMtasA do'hakAro losapAhalayA dalito madato'tkidamadaM havA tena zuddha zIlaM pAlikAmiti bhAvaH / / 12 / / / / zrI sthalabhadra kathA tya bharanakSatre pATalIpanagare nAbhidho rAjA, zakaDAlApana maMtrI, tasya lakSmIvatyabhidhAnA bhAryA / tasyA kRkSidarIsamudabhUto siMhAviva vairigavidAraNakSamau sthala bhadradhIkAsyaputro dAvabhUtAM tayormadhye zrIyako naMda nAraya sevAM karoti / sthUlabhadrazca pituH prasAdena kozAvezyAgahasthitaH sukhAni bhakti / itanako pararUcinAmA kAvyakalAkalApanipuNa: sAhityamArodadhipAraMgato dvijastapAgataH / sa niraMtaramaSTottarazatanavIna kAvyAni bhUpastutigabhitAni kRtvA naMdanapastauti / sadAnaMdaH zakAlAbhimUtra pani / zakaDhAlastu tasya mithyAtvabhAvena 3111 prazaMsAM na karoti / evaM stuti kurvato'sya bAhmaNasya bharidinAni ganAgi, kita rAjA tasmai kicidapi dAna dadAti / vararucinA cititaM zakaDAlakRtaprazasA vinA rAjA dAga va dAsyatIti vinAyaM sa zakalAlagRhe samAgasya tasya bhAryA stotuM lagnaH / evaM pratidina kurvato vararucerupari lakSmIvatI saMtuhA, tadA tenokta-he mAtaryathA napa-rA | saMsadi me kAzyAnAM zaka hAla: prazaMsAM kuryAttathA kuru | lakSmIvasyA tatpratigadya zakaDAlAya tad zApitam / Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kulaka vRtti: kathA atha dvitIyadine yadA vararuciH saMsadi nRpastutivaddhanavInakAvyAni paThitvA viramitassadA svIbacanapreritena goladAnAdi zakaDAlenoktaM-svAmin ! kAvyAni tvetAni manoharANi saMti / tatastuNTena rAjA vararucaye'STonarazatadInArakulaka15 dAnaM dattaM, athaivaM taM prati pratidinaM rAjA dAnaM dAtuM lagnaH / arthakadA maMtriNA ciMtitamayaM tu mithyAtvaddhirbhatsakAzAjatA, ataH sA nivAraNIyA / ini ricArya sthUlabhadra dvitIdine tena rAje kathitaM svAminimAni kAvyAni tu jIrNAni saMti / yato mama patryo'yaMta ni jAnaMti / 1132 tadviSaye'haM prAtarbhavataH pratIti kArayiSyAmi / atha tasya maMtriNI yakSA yakSadinAdimatapayaH sati / mbaprajAtizayastAsAM krameNakadivyAdisamavAgavadhi zravaNAnaMtara kAvyAdi mukhamukhAcAraM bhavati / prabhAte maMtriNA saketapUrvaka / tAH saptApi kanyA yavanikAMtare sabhAyAM sthApitAH / atha bararucirapyAgatya svakIyana bInamnutibhirnupa tuSTAba / tadanaMtaraM maMtrikRtasaMketato yakSAdibhiH saptabhirapi kanyAbhistAnyeva stutikAvyAni paThitAni, tanA haTena sannA tasmai dAnaM nivAritaM / atha vararuciviSANo gaMgAtaTai gatvA jasamadhye eka kapaTayaMtraM kRtvA lokAnA parI gaMgAstuti kRtvA kathayati, he mAtagaMge! yadi rAjA dAnaM na dadAti nahi sva meM yacchetyuktvA jalAna: yaM yaMtra 132.1 pAdenAkarSayati / tatastatra pUrvamuktA dInAragraMthi bahirApatati / evaM pratidinamAzcaryaprAmAnAM lokAnAM pura. sa karoti / nagare sarvatra sA vArtA prasiddhA jAtA / rAjApi tadvattAMtamAkAzcaryayutastaddarzanagaMtumanA maMtrisanmukha maMzcata / maMtriNoktaM-svAmin ! prabhAte vayamapi tatra gatvA tadAzcarya bilokayiSyAmaH / atha rAtrau maMtriNA tatra nadIsthAne Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 133 nijamekaM guptacarapuruSaM preSya bararucinyastA dInArapaMthirAnAyitA / atha prabhAte nRpayuto maMtrI tatra samAgataH, sarvanagaralokA api tadAzrayaM dRSTaM samAgatAH / vararucirapi maMtriyataM rAjAnamAgataM dRSTvA mahatA svareNa gaMgAstuti paThamAno dautAragraMthi pAdapracArapUrvaka mArgayAmAsa / paraM nakapaTayATavataH kupiteva gaMgA tasmai kimapi nArpayati / zaMkAkulena vararucinA yaMtra bahAH pAdapahAga dattA, para tasmAdaprahArato vizeSataH krudreva gaMgAjalocchalanodabhUtasokaraNacapeTAbhistaM tADayAmAsa / tadAso vipaNo nyagmukhIbhUya sthitaH / itaH zaka DAlena sA graMthinijakakSAno nikAsya rAjo'gre muktvA sakalodaMtapurvaka prakaTinazca tasya kapaTajAlo lokAnAM puraH / athAnyanaM kupito vararuciH zakaDAlamaMtriNazchidrANyambeSayAmAma / ekAM maMdhigRhadAsI dravyAdAnAdinAvayaM sa sarvadA maMtrigRhabAtAM pRcchati / arthakadA maMtrigRhe zrIyakodvAhamahotsavaH samArabdhaH / tatprasaMge napopahArArtha maMtriNA navonacchavacAmarAsanazastrAdIni svagRhe niSpAdyate / dAsImakhAsadudaMta laLavA vararucinA sukhabhadhikAdibhirbAlA AvajitAH, pAThitaM ca teSAmidaM lokabhASAkAvyaM maDhaloka jANe mahi, jaM zakaDAla kreNsii| naMdarAya mArI karI, siriyo rAja ThavesI / / 1 / / aya te bAlakA magaramadhye myAne sthAne bhramaMtastadeva kAvyaM paThati / rAjApi tat zrutvA zaMkito nijagumapuruSAn maMtrigRhacaryAvilokanAya preSayAmAsa / tairapi kenacinmiSeNa maMtrigRhe samAgatya tatsarvasAmagrI dRSTA, kathitazca tadudaMto rAjJe / tadA rAjA cititaM nanaM bAlavAkyaM satyaM dazyate / tataH prabhAte yadA maMtrI sabhAyAmAgatya nRpAya praNAma // 133 // Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH / / 134 / / kRtavAn tadA nRpaH parAGmukhIbhUya tasyAnAdaraM kRtavAn / drutameva maMtriNA gRhamAgatya zrIyakamAhUya kathitaM he vatsa ! kenApi durjanena prerito nRpo'dya mamopari kruddho'sti tatazca yAvatsakalakula vinAzakAlo na samApatettAvatA kularakSaNaprayatno vidheyaH / athAhaM prabhAte mukhamadhye tAlapuTavidhaM dhRtvA nRpaM prati namiSyAmi tadA tvayA karavA lena mama ziraNchedaH kartavyaH / mahatA kaTena kathamapi tatkAryakaraNAya taM pratibodhya maMtrI prabhAte sabhAyAmAgatya nRpAya praNAmaM kRtavAn / paraM rAjA parAGmukho jAtastadeva zrIyakena karAlakaravAlato maMtrizirazchedaH kRtaH / hA heti kathayatA rAjJA zrIyakaH pRSTI - he balsa ! kimetattvayA kRtaM ? zrIyakenoktaM-svAmin ! yA bhavatopamAnapAtra jAtastena pitrApi kiM prayojanaM ? yato yena karNastrayate tatsuvarNamapi nirupayobhyeva / tat zrutvA saMtuSTo rAjA tasmai maMtrimudrAM dAtuM lagnaH / zrIyakenokaM he svAmin! mama vRddhabhrAtA sthUlabhadro bedAgRhe vasa / tatrasthena tena sUryodayAstamapyajAnatA dvAdazasuvarNakoTivilasitAsti / tamAhuyeyaM mudrA dAtavyA / rAjA tamAhUya kaDAlamaraNakathanapUrvakaM tasmai maMtrimudrikA dAtuM pravRttastadA sthUlabhadreNoktamahaM vimudhyottaraM dArayAmi / rAjJotamasyAmazokavATikAyAM gatvA vimRzya drutaM samAgaccha ityuktaH sthUlabhadro'zokavATikAyAM gatvA vicArayati aho dhivasaMsAraM yayA maMtrimudrayA janakAya maraNaM dattaM tathA me ki zreyo bhaviSyati ? ayaM saMsAraH kevalaM svAthavyAkula eva na ko'pi kasyApi ballabho'stIti vicArya tena " karemi bhate" ityAdipAThaH samucaritastadaiva zAsanadevatayA tasmai saMsArAMbhonidhipAraprApaNArtha pota iva sAdhuveSo dattaH / sAMsarika veSaM zarIravilagnaM bhujaMgamiva parityajya tena CO zIlakulakaM sthalabhana kathA / / 134 / / Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 1350 sa veSaH svIkRtaH / atha sAdhuveSayuto'sau capalaM nRpasabhAyAmAgatya dharmalAbhAziSaM dattavAn / rAjJoktaM kimidaM tvayA kRtaM tenokaM rAjan ! mayaitadevAlocitamityuktvA sthUlabhadrastato muktanirmoko nAga iva nirgataH / rAjJA vatsamAnArthavilakanAtha pRSThe nijasevakA muktAH / sthUlabhadrastu cAMDAlapATakamiva vezyApATakaM dUrato muktvA zrIsaMbhUtivijayasamIpe samAgatya dIkSAM gRhItavAn / sevakamukhAdrAjJA taM tathAbhUtaM vijJAya zrIyakAya maMtrimudrA pradattA / atha sthUlabhadraM dIkSitaM vijJAya virahAturA kozA zrIyakapArzve samAgatya rudanaM cakAra zrI kenoktametatsarvamapi viparIta kAryaM vararucinA kRtamastItyuktvA tena sarvo'pi vRttAMtastarayaM kathitastadA kozApi varasrupari bhRzaM kopArA jAtA / zrIyakenoktaM svadbhaginyopakozayA saha vararuceH saMbaMdho'sti tataratAM kathayitvA sa kathacidapi madirApAnAsaktaH kAryastato'haM yena kenApyupAyenaMtara niSkriyAM kariSyAmi, kozayApi tadagIkRtya tathaiva kAritaM / atha vararucinirbhayaH san sarvedA nRpasabhAyAM samAyAti kAvyaizva nRpaM prasannIkRtya dravyaM gRhaNAti / arthakadA nirjanamavasaraM prApya zrIyakena rAjJo vijJaptiH kRtA, svAmin! saMprati bhAMDAgAre dravyaM stokamasti / rAjJA zakAlaM smRtvA kathitaM tasmin sumaMtriNi sati mama bhAMDAgAre kadApi dravyanyUnatA nAbhUt / zrIyakedoktaM svAminnanena madyapena vararacinA tadA bAlAnAM mRSAkAvyamadhyApya bhavanmano vipratAritaM / rAjJoktaM kimayaM madyapAnaM karoti ? zrIyakenoktaM prabhAte'haM bhavatAM tatpratIti kArayiSyAmi / atha zrIyakena gRhe samAgatya mAlinamAhUyoktaM prabhAte rAjasabhAyAM sarvebhyastvayaikaikaM kamalaM deyaM / tadA vararucerhaste tvayA madanaphalarasabhAvitaM kamalaM devamityAgraha // 135 // Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdikulaka zIlakulaka vRttiH sthalabhadra kathA pUrvakamuktvA sa visarjitaH / / atha prabhAte rAjaH sabhA militA, tadA varacipi nijavyasanatA nityaniyamAnusAreNa kRtamadirApAna eva sabhAyAmAgataH / saMketAnusAreNa mAlinA sabhAsthasarvajanebhya ekaikaM kamalaM dattaM / vararucaye'pi tIna madanarasabhAvitaM kamalaM dattaM / svabhAvenaiva sarve'pi nijanijapuSpANyAghrAtuM lagnAstadA vararucirapi yAvattatpuSpamAghrAni tAvattanmadanarasagagaMdhasvabhAvatastasya dhamanaM jAtaM / vamananirgatamadirAmiSatastasyAMtaHkaraNamAlinyaM sabhAyAM prakaTIbhUtAM / bamitamadirodbhUnadurgadhAttatprakaTIbhUtadorjanyAdiva rAjAdisabhAgatasakalajanA vyAkulatAM nATyAmAsuH / rAjotthAya proktamare ! enaM mAlinyamAlAkalirA duSTamadyapaM nagarAbahiniSkAsya kAnanagocarIkriyatAM / tata, zrutvA lajAvanatakaMdharaH makala. sabhAjanahA~syAspada prApyamANaH prAharikaryaSTimuSTayAdibhistADyamAnaH sa sabhAyA nirgatya nagarabahirgataH / atha sA vArtAmarudArUdeva grAme grAme nagare nagare ca vistRtA / sarvedvijamilitvA sa jJAtibahiSkRtaH / tato'sau bRpayA paMDitAdiSTakatataptatrapupAno mataH / atha zrIyako niSkaMTaka: sana, pitRbairaniSkriyAta AnaMditamAnasaH sukhena maMtripadaM bhunakti / itaH zrIsthUlabhadramanirgurusamIpe ekAdazIgAnyadhItavAna jAtazca gItArthaH / athAsanne cAturmAsake ziSya vividhAbhigrahA gurupArzva gRhItAH / ekenoktamahaM cAturmAsopavAsayutaH siMhamahAdvAre kAyotsargopetaH sthAsyAmi / dvitIyeNoktamahaM dRSTivipasarpacile kAyotsargasthazcaturmAsAvadhi sthAsyAmi / tRtoyenoktamahaM kupArthapradezakASTe kAyotsarga 136 // Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1137 // pUrvakaM cAturmAsaM sthAsyAmi / evamanyarapi ziSya vividhAH mukarA nijazaktyanumAraNAbhihA gRhiinaaH| pala bhadraNa vijJaptaM svAminnaha paramAhArabhojanayuto brahmacAritvena kozAbezyAgRhe tamyAcitrazAlAyAM bAnumAna kagiya / guruNA nijajJAnabalena teSA sarveSAM tattatkaraNe yogyatA vijAyAdezA dattAH / atha ne trayo'pi ziSyA nijanijasthAne gatAH myUlabhadramunirapi krozAvezyAgRhe samAyAtaH / komA meM bodhya hRSTA sanI cinayAmAma nanameSa komalakamala mukUmAma bagadhA gatInaM bAni bAdhituzAsnuvan mama bhAgyadava kAkRSTa bAtra mAyAno'noti vicitya mA sahasAbhyunthAya manmukhamAganya hRdayaganasnehodgArAtriekAmayaMtIba svAgata svAminisyAdivividhamnehAlApAnucaratI nAnAprakAgana hAvabhAvAn kurvatI jagAda, he svAmina / mama dAmyA AjJAmAdizadhvaM? myaramadreNoktaM | he koshe| caturmAsAvadhisthitikRne nava citrazAlA mamapaMya? vezyayAna, myAminnahamapi tvadIyavAmmi nahi citrazAlAmA mArgaNe praznaH kaH ! svAmin ! muvanaMda mama hRdaya ina citragAlAyAM nikAmaM karuna ? agadamitamadanavikAra: myUlabhadro mahAmunizyApitavitra gAlAyAM madhyAnapara: sthita / tato hRSTayA kopayA paDAmApatAne prakArAmabI nippAcana X bhojinaH / bhAjanAnaMtara makala zRMgArabhAsurA pAdAruNAnAMzunikaramadanArkodayaM darzayatI, nijomaNA madanagaMdhagajeMdra baMdhana-11 kRte svarNamta vibhramaM prakaTayaMno, muSTigrAhakaTIiTeMna mRgadraka Togamapi khavayati, nijapInadaMgakaThinArustanayugaladaMbhena yUnA madanodadhipAraprayANArtha kabhI darzayato, svakIyavadanadUdayato virahAkulapuMsAM cittacakorAnamaMdAnaMdasaMdoha prApayaMtI napurajhaNatkAraH puruSahRdayamuptamadagaM gatanidraM kurvatI, karNAtAkRSTabhUnAponmuktakaTAkSazarapaMktibhimaMdanAMdhapuruSahRdayAni // 137 // Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ " zrI dAnAdi kalaka // 138 // vidArayaMtI vividhavilAsopetahAvabhAvAn darzayaMtI sA kozAbhidhavezyA zrIsthUlabhadramunisamIpe citrazAlAyAM samAgatA / laga tyA narakitiNInAtAnuyAyi tiraskRta bharatanATyAcArya nRtyakalADaMbara laJjIkRtApsarogaNa kalakalAkalApaM nRtyamakAri / eva vidhanRtya kalA hAvabhAvAdibhirapi tamakSubdhaM jJAtvA sA nijavacanacAturIM darzayAmAsa / he svAmin ! pUrvamAvAbhyAM yathA vividhavilAsopayuktA bhogA bhuktAH saMti, tathaivAdhunApi tvaM nizaMko mayA saha bhogAna bhuMzrva ? kimanena yauvanavayoviDaMbananibhena cAritreNa 1 yauvanavayovRkSa palAsvAdanayogyo'yaM varSAkAlaH kiM svayaivaM viDaMbanamAtreNa vRthaiva nirgamyate ? cirakAlaviyogAnalavidhurAM mAM bhavatkamalAmalakomalAMgA liMganAmRtasaMcayasaMcanenopazAMtAM kuru ? tasyA ityAdivacanavilAsazaranikarairapi svIkRtacArivAbhedyasannAho mahAmunisthUlabhadro manasApi manAgbhedabhAvaM na prAptaH / evaM tayA sarvadA vividhahAvabhAva parimaMDitavAgvilAsAdiTaMkanairmunimano bhettuM prayatnaH kRtaH, paraM zrIsthUlabhadramahAmunihRdayaM vajranirmitamiva manAgapi to bhinnam / atha svakIyopAMgekSaNapracaMDAnilaMrapi sumerumiva taM nizcalaM vijJAya mastakanyastAMjaliH kozAvezyA nijAparAdhamevaM kSAmayAmAsa, he mahAmune ! mohadazAvarAMgatayA mayA bhavataH kSobhAya yo'parAvaH kRtaH sa mayi kRpAparaMrbhavadgiH kSamAviSayI kAryaH iti zrutvA sthUlabhadramuninoktaM he koze saMsArabilodbhavA ete viSayadRgviSabhujaMgamA nijaviSAnuvajvalajjvAlAbhiH prANinAM caitanyadhanaM kSaNadeva bhasmakurvanti / atastvamapi nijacaitanyadhanarakSaNakRte zIla kulakaM gyavabhadra kathA // 138 Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 139 / / vividhopadeza maNimaMtradhArAmaMDitaM jinopadiSTadhanAgamAmutanikuraMvaM svIkuru / tataH prabuddhayA tathA zrAvikAtvamaMgIkRtam / aya varSAkAle vyatItaM sAMta paMcAnanagahanagRhAnivAsyAdayaste trayo'pi vAcaMyamA akhaMDitAbhigrahA gurusamIpamupAyayustadA gurubhiH svAsanAtkicidutyAya sanmAnapUrvakaM tebhyaH proktamaho bhavadbharduSkaraM kAryaM kRtaM / ziSyA api gurU namaskRtya svAsanAnyalacakruH / ito mahAtmA sthUlabhadro'pi nijapavitrapAdanyA saMrupAzrayabhUmimalaMcakAra / taddarzanamAtrata eva tadakhaMDabrahmacaryamAhAtmyadavarakA kRSTa iva guravo'pi sasaMbhramamAmanAdutyAyovAzrayadvArAgataM sthUlabhadramahAmunimamaMdAnaMdodgArasannibhaiH svAgatAdivacanAmRtarasai mahAdareNa brahmacAriziromaNitva rAjyAbhiSekaM kurvANA iva snapayAmAsuH, he duSkaraduSkara duSkarakAra ke tipadatrayImukha raMtastasyA nirvacanIya brahmacaryapaTodghoSaNAM kurvata iva sanmAnayAmAsuca / sthUlabhadro'pi ciradRSTagurucaraNAraviMdayo rolaMbAyitazirA namaskAraM kRtavAn / tato'yaM nikhila brahmacAri rAjahaMsopamaH sthUlabhadravAcaMyamo nijAsanakamalamalaMcakAra / atha sthUlabhadraM prati gurudattavahasanmAnAdi vilokyerSyAnala pluSTahRdayAste trayo'pi munayo dhanAgama vacanAmRtarasa: sicyamAnA atyupazAMtabhAva na prAptAH / vicAritaM ca tairguravo'pi nUnaM mohoTasubharyamANA maMtriputratvena tasmai basanmAnAdi cakuH / mohapaTalAvRtalocanargurubhiH kila SaDrasAhA ropetaciraparicita vezyAgRhasthitiH pratyakSadUSaNAtmakApi yaduttamottamaguNagaNopetA dRSTA tanUnaM teSAM pakSapAtameva sUcayati. atha cet SaDurasAhArapUrvakacezyAgRhasthitito duSkara duSkara duSkarakAraketi tripadAtmakA padavI labhyate, tarhi / / 139 // Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikalaka vRtti: // 140 / / vayamappAgAmicaturmAsyAM tasyA eva kozAyA gahe sthiti kariSyAmo'dhigamiSyAmazca tAM mahApadavI garubhya iti zIlanizcitya te trayo'pi nijahRdayagateAnala maunabhasmanAcchAdya caturmAsakSaNaM pratIkSamANAH sthitA: / krameNa tanmano'bhilASarajjvAkaSTava caturmAsyapi nikaTaM saMprAptA / tadA teSAM trayANAM madhyAdekena gata caturmAsyAM siMhagahA nivAsisAdhunA pUrvakRtAbhyAsavazAstra vezyAmRgIprati sihamiva manyamAnena natipUrvaka guravo bijJaptAH / he bhagavAhamapyasyAM sthUlabhadra caturmAsyAM nirvikAraH kozAce prayAgRhe sthiti kariSyAmi / tat zrutvA guruNA ciritaM nanameSa syUlabhadra mahAtmana kathA Idhyayaiva preryamANo tatra yamanotsuko jAto'sti / tatra gatazcAso komalakadalIstaMbha iva vezyAvaza kaMpito mUlaguNomUlito dhrava vizarArutAM gamiSyatIti jJAnopayogato garuNA nizriyoktaM-he mahAnubhAva ! etadabhimhaHpArapArAvArapAraM prAptuM te sAmarthya meM mAnase naanumiiyte| atastva manyamevAbhigrahaM gRhANa / athaivaM garUktavacanapradIpa hRdayodbhUteAnilena vidhApya mAnatimirAbatalocano'sau vAcaMyamaH svachaMdatayA tvaritaca raNa: saMcarana kozAbezyAmahAyaTe'pattat / kozApyanumAnatastaM sthUlabhadreSyayAgataM vijJAya sammAnapUrvaka tasya nivAsakate nicitrazAlAmarpayAmAsa / SaDrasabhojanAsvAdAnaMtara kozApi taM prati pUrvoktavidhinA natyAdihAvabhAvavacanavilAsAdIzcakAra / krameNa ||140 / / ca nizitakaTAkSeSuprahArastasya caraNakaraNAtmakalohabhittimapi vidAyaM mahAsubhaTIva sA vezyA tanmanomahAdugeM praviSaya tasya mUlottaraguNadraviNasaM cayavinAzakRtkAmAgni pradIpayAmAsa / tadeva kAmajvarapIDito'sau tridoSatAM prApta iva nijAmUlyaratnatrayavikrayeNApi nijatApopa zAMtaye tasyA -- Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 141 / / adharAmRtapAna mArgayituM vividhaprArthanAdurlalitAni vacanAni jajalpa / tadA tatpratibodhakadhiyA veNyayoktaM-haM sAdho ! ghanaghanaM vinA'smadbhogAmRtAsvAdo na labhyate'to tadAnaya / muninoktaM mama pArzve krimani ghanaM nAsti / tayoktaM- he sAdho ! yadi tava mayA sArdhaM bhogakaraNecchA bhavetahi tvaM drutaM nepAladeze braja ? zAdhipativideza gatasAdhave sapAdalakSadInAra molyaM ratnakaMbalaMka dadhati / tadgRhItvA tvamatrAgatya me ca tatsamayaM sukhena mayA maha bhogAn bhuMkStra ? tat zrutvA bhogAbhilASAnilaprerita iva sa sAdhunijacAritramArga vismRtya ghanAgamamatragaNayAMtpathenApi gacchannaMpAladeze saMprAptaH / tatra rAjAnaM militvA tatto ratnakaMbalaM ca gRhItvA pathi caurabhayena tadvaMzatinikSipya calitaH / mArge satyavacanatazcauravimukto'sau ratnakaMbalayuto vezyAsamIpe samAgataH / tataH tadvatnakavala vezyAyaM samayaM tena bhogaprArthanA kRtA / vezyayA tu tatkAlameva tasmin muna pazyati sati tadratnakaMbalena nijacaraNapramArjanaM vidhAya taddurgavakardamopetanijagRhakhAlavivare prakSiptaM / tad dRSvA muninoktaM he subhage mayA mahAkaSTenAnItaM mahAmUlyametadratnakevalaM kathaM tvayA khAlavivare nikSiptaM ? vezyayokta hai mune / tvaM kicitprayAsasAdhyametadratnakevalaM tu govami paraM bhavakoTidurlabhaM tatraitacAritraratvaM mayA gaNikAmAtrayApi bhAMgAbhilASadhanaivinAzyamAnaM kathaM na zocami ? iti zrutvA prabuddho muniH punarvairAgyamAsAdya vezyAyeM kathayAmAsa, he koze ! tvayAhaM saMsArasAgare nimajjat samyak tAritaH ahahmajJAnavazAtsthUlabhadra mahAmunerIyayAtra samAgamaM / paramatha pazcAttApaM gato vicArayAmi yanmeruriva mahAcaMDAnilavipathairakaMpitaH kva sthUlabhadra vAcaMyamezaH, vavaM / / 141 / / Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zIla dAnAdi kulakavRttiH sthalabhadra kathA 111421 6 cAhaM tala iveSatphutkAramAtrato'pi vizarAruto gabhyamAnaH ? atha taM muni pratibuddhaM vijJAya koNApi taM praNamyovAca-he mane ! bhavatpratibodhArtha mayA yatkicittvAM prati viruddhAcaraNamAcaritaM tanmayi kapApareNa tvayA kSetavyaM / atha svAtmAnaM nidan drutaM gurusamIpe samAgatya sarvodaMtaM nivedya nijAgarAdhaM ca kSamayitvA ma punarAlocanApUrvakaM zucAritraM ugrAha / arthakathA tuSTena naMdarAjJA sA kozA kasmaicidrathikAya samapitA / para maMprati parapuruSabhogAbhilASa ragar3amukhA kozA ta prati marvadA sthUlabhadraguNagaNAn varNayAmAsa / tadamahamAnena tena thikena tasya nijakalAkalApapradarzanArtha gavAkSasthena vANAnubANAnusaMdhAna kalayAraguccha rAmAkRSya vezyAyai samapitaM / kozavApi sapaMpabhRtaH thAlaM puSparAcchAdya tadaMtargatamutyupari natyaM vidhAya svavijJAnamapi tasmai darzitaM / tad dRSTayA tRpTena rathinoktaM-he subhage ! tvayA duSkarakArya kRtaM / vezyayoktaM he rathika ! tvayA mayA ca kRte ve api kArye duSkare , ki tu sthUlabhadreNa yatkArya kRtamasti taduSkarebhyo'pi duSkaraM jJeyamityuktvA tayA sarvo'pi sthUlabhadrodaMtastasmai niveditastataH pratibuddhena tena dIkSA grahItA / ito'tha dvAdazavArSiko dupkAla: patita', sAdhusAdhvIbhizca mahAkApTena sa nirvAhitaH / tadApattI paTanapAThanAbhAvataH siddhAMtA: sAdhUnAM mukhapAThato vismRtAH, dupkAlAnaMtaraM pATalIputraM sarvasaMdho militaH / tadA yo yaH siddhAMtabhAgo yasya yasya mukhapAThe militastatsarvamekIkRtya mahAprayAsenakAdazAMgAni pUrNIkRtAni / atha tasmin kAle caturdazapUrvavettA zrIbhadrabAhusvAmI nepAladeze bihutavAn / tasyAkAraNArtha pATalIputra. 2||142 // Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ militasaMghena pUrvoddhArakRte tatra hI munI praSitau / munibhyAM tatra gatvA zrIbhadrabAhusvAmine saMghasaMdezo jJApitaH / tenoktaM saMprati mayA mahAprANadhyAnaM samArandhamastyatastatra mayA'gaMtuM na zakyate / tadA tau sAdhu pazcAt pATalIputre samAgatya tatsaMdezaM zrIsaMghAya nivedayAMcaRtu: / saMdhana puna sAdhU tatra preSya tasmai saMdezitaM ca yaH kazci saMghAjJAM na manyate tasya ko daMDA deva iti / tadvacanatAtparya vicitya zrIbhadrabAhanA kathitaM zrIsaMgho mahyaM kRpaa|143111 paro bhUtvAtra buddhi nidhIna sAdhUna preSayatu / tebhyo'haM pUrvabAcanAM dAsyAmi, yena zrIsaMgha kAryasaphalatAvidhAnapUrvaka mamApi dhyAnAMtarAyo na bhavet / zrIsaMghenApi tatsvIkRtya sthalabhadrAdyAH paMcazatabuddhinidhAnamunayana ra preSitAH / kiyatA kAlenaika sthalabhadramahAtmAnaM vinAnye sa'pi sAdhavaH siddhAMtAdhyayanotinamAnasAH saMtaH pazcAdvalitAH / | sthUlabhadreNa tu tatra sthitvA dazapUrvANyadhItAni / ___arthakadA gRhItavIkSA yakSAdyAH sthUla bhadrabhaginyastatra guruvaMdanArthaM samAgatAH, bhadrabAhusvAminaM baMditvA tatra * ca sthUlabhadra munimahAdavA tAbhivinayAvanatamastakAbhiH pRSTaM-he garavaH / sthUlabhadramuniH kvAsti ? garubhirakta nikaTa- IS devakale svAdhyAyapara sthito'sti / tat zrutvA tA mahAsatyo nijabhrAtaraM caMdituM tanikaTasthaladebakula prati gamanaM 4 cakra: / dUratastAH samAgacchaMtIvilokya nijacApalyataH kutahalotkaritamAnasena tena nijavidyAbalA svakIyaM vikarAlasiMharUpaM vikuvitaM / tAzca tatrasthaM mahAbhayaMkaraM paMcAnanaM vilokya mugdhamRgya iva bhayakaMpitacittA: drutaM pazcAdalitvA gurusamIpamAgatAH, proktaM ca tAbhiheM guravastatra tvasmabhrAtaraM nUnaM kavalIkRtyako bhayaMkaraH paMcAnanaH // 14 Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jola yU.lakavRtti: zrI Is samupaviSTo'sti gurubhi nopayogacakSaSA vilokya kathitaM-saMprati taba siMho nAsti, rathUlabhadra eva smupvisstto'sti| dAmAdi guruvacanaprAmANyaM manyamAnAstAH punastatra gatA haTvA ca sthalabhadra haTA: saMtyo vaMdanAM vidhAyAne samupaviSTAH / / | kulakam rathUla bhadreNa pASTa zrIyakaH kvAsti ? tadA tAsbe kA vadat tenApyasmAbhiH saha va dIkSA grahItA, paraM kSaNamapi bakSituyasamarthatyAdekAzanamapi nAkarot / itaH paryuSaNAparvopAgataM / mahAsatyAgrahatastena taddine paurupI kRtA / sthUlabhadra kathA tadanaMtaraM sArddhagorupI, evaM mahatAgraheNa tapovRddhitaH saMdhyA samAgatA / / / 144 / / tato mahAsatyA tasmai proktamadhunA rAtrista sukhanaiva nirgamiSyatyataH prabhAte eva pAraNakaM kArya / ito'ddharAtrisamaye tenArAdhanApUrvakaM kAlaH kRtaH / prabhAte munighAtapAtakAlimamAtmAnaM manyamAnayA mahAsatyA pAraNaka na kRtaM / sadhena militvA mahAsatya kathitaM zuddhAdhyavasAyena tatapa kAraNe tvaM nirdoSeba, tathApi tathokta mA yadi vItarAgo nidoSAM prakaTIkuryAttadaivAhaM pAraNa vidhAsye / tadA saMghena kAyotsargapUrvaka zAsanadevatArAdhitA / tataH sA prakaTIbhUya saMghAjJayA tAM mahAsatI sImaMdharapAve'nayat / tatra sImaMdharaprabhustAM nirdoSAM prakaTIkRtya cUlikAdvayaM dattavAn / tato mahAsatyA zAsanadevIsahAyenAthAgatya te cUlike saMghAya samapite / ityAdivArtAlApa vidhAya tA: sarvAH svakIyopAzraye samAgatAH / itazca sthalabhadro vAcanAkRte zrIbhadrabAhusamIpe samAgataH, para guruNA siMharUpa // 144 // vikRtitastamayogyaM kathayitvA yAcanA na dattA / sthUlabhadreNa bahuvidhavinayopAyaH kSamA yAcitA, paraM guruNA pATho na datta: / saMpena militvA mahatAgraheNa kSamAyAcanapUrvaka guravo vijJaptAstadA ta: kevalaM sUtrapAThataH zeSacatuH pUrvANi 8 Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 145 // sthUlabhadrAya pAThitAni uktaM ca svayApi ziSyemyo dazapUrvANyeva deyAni na tvaparANi / arthakadA sthUlabhadramuniviharanekasminnagare pUrvamitragRhe samAgataH / mitraM tu videNagatabhUta / tasya bhAryayA sanmukhamAgatya muneH svAgataM kRtaM / sthUlabhadreNa tAM viSaNNAM vijJAya pRSTaM mama suhRtsomaH kvAsti ? tayokta hai bhagavan ! sa tu dhanArjanakRte dezAMtareti / tasya gRhamadhye staMbhAdho bhUtAMtadravyasamUha jJAnopayogato dRSTvA samye tatstaMbhasanmukhaM muhurmuhu nijahastaM vidhAyopadezo dattaH / tato mahAmunisthUlabhadro'nyatra vijahAra / kriyaddivasAnaMtara sa somo'pi svAMtarAyakarmayogato dhanArjanaM vinaiva viSaNNaH san gRhe samAgataH / bhAryayA ca sthUlabhadrAgamanavRttAMtaH kathitaH / hRSTena somena ktaM tena prabhuNA ki kathitaM ? tayoktaMhe svAmin! tena bhavannAma gRhInvoktaM sa vaya gato'sti ? mayokta-he bhagavan ! dhanArjanakRte dezAMtaraM gato'sti / tatastena mahAtmanA muhurmuhuretatstaMbhaM prati hastaM prasArya mahyamupadezo dattaH / iti zrutvA somena citiyaM nUnaM tasya mahAtmana: saMjJA nirarthakA naiva bhavediti vicArya tena tasya rataMbhasyAdho bhUmiH khanitA / tatkAlameva tataH sapAdalakSamitaM dravyaM nirgataM / atha zrIsthUlabhadrasvAmI prAMte'nazanaM vidhAya svarge gataH / iti zrIkSIlakulake sthUla bhadrakathA / / maNaharatAruNabhare, patthitoSi taruNiniareNa / suragirinicalacitto, so vayaramahArisI jaya ||13|| vyAkhyA- manoharayo vanabharaiH strINAM vRMdaH prArthito'pi yaH zrIvajrasvAmI suragiriva meruvannizcalacitto'bhUt, / / 145 / / Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vRttiH / zrI X| sa zrIvavasvAmI jayatu // 13 // zrI vajrasvAmikathA cetthaM zIla dAnAdiA mAlabadeze tuMbavananAmA grAmo'sti / tatrAtidhanavAn dharmavAMzca dhanagirinAmA vyavahArI vasati / sa] kulakam kulaka vaigamyavAsitamAnaso'pi pitRbhyAM mahatAgraheNa sunaMdAbhidhakanyayA saha pariNAyitaH / atho dhanagiriNA cititaM putrospattyanenaramahaM dIkSA gahiye / kAlAMtare sunaMdAyAH kukSI ko'pi devajIvo garbhavanotpannastadA dhanagiriNA vairAgyeNa vacasvAmi mohonmAdaM parihatya zrIsiMha girigurusamIpe dIkSA gRhItA / dhanagirimuninijamAtulAryasamitamuninA saha zAkhA. 11461 kathA dhyayanaM karoti / atha munaMdAyA saMpUrNasamaye tejo'bhirAmamekaM putraratna prasUtaM / tasya janmotsave gRhe militA nAryaH paraspara kathayati yadyasya bAlasya pitA dIkSA nAgrahiSyattahi bAlasyAsya janmotsavaM sa mahatADavareNAkarityat / tat zrutvA tasya bAlasya jAtismaraNaM saMpannaM 1 tatastena dIkSAgrahaNecchunA mAturudvegAya rAtridivA rudanaM kartuM samArabdhaM / evaM P rudatastasya SaNmAsA vyatikrAMtAH / udvignayA mAtrA prAtivedhimakAdikathanato cititaM yadasya pilA cedana samA| gacchettahi rudanazIlo bAlo'yaM tasmai eva mayA samarpaNIyaH / ito dhanagiryAdiparivArayutAH zrIsiMhagirayastatra samAgatAH / dhanagiryAryasamitAvubhAvapi gurumApRcchayAhArArtha calitau / tadA zrutopayogato guruNoktamadya yuvAbhyAM | sacittAcittaM yadapi miletagrAhyaM / tatheti kRtvA to viharamANau sunaMdAgRhe samAgatau / tau samAlokyodvignayA tayA proktaM rudanazIlo'yaM bhavadaMgajo bhavataMva grAhyaH / asya divArAtri rudato'gajasyodvignayA mama na kicidapi prayo 11146 // Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 147 // janamasti / tAbhyAmapi guruvacanaM saMsmRtya sarvasAkSiyuttaM taM vAlaM jholikAyAM nikSipyAgre calitam / atha sa vAlo'pi rudanato virarAma ! krameNa na tAvupAzraye samAgatau / jholikA bhUribhArayutAM dRSTvA guruNA tasya vajra iti nAma vidhAya sAdhvInAmupAzraye rakSitastAbhizca zayyAtarazrAvikArya poSaNArtha samarpitaH / tatropAzraye pAlanake suno baco mahAsatInAM paThanazravaNenaikAdazAMgAni sUtrArthataH paThitavAn / guravastvanyatra vijahaH / bajro'yaM zrAvikAgahe krameNASTavArSiko jAtaH, tasya sarasasukomalavacanaiH zrIsaMgho'pyatyaMta pramodaM prAptaH / atha sunaMdA svakIyAMgajamevaMvidhaM nipuNaM manohararUpavAgvilAsAdiyutaM dRSTvA durlaliteva mohadazAM prAptA / zrAvikArya muharmuhaH kathayAmAsa, mamAMgajo'yamato mAM samarpaya / zrAvikayoktametadgurunyAso'sti kathamahaM tubhyaM ra samarpayAmItyuktA nirAzA zocanIyA sunaMdA mohvarzana sarvadA tadgRhe samAgatyaiva vajaM dUrAdeva vilokya hRdi / dUnA punanijagRhe samAyAti / citayati ca yadi dhanagiritrAgamiSyati tarhi mamanaM putraM tasya kathayitvA gRhipyAmIti vicitya sA ghanAghanamiva tadAgamanaM pratIkSamANA sthitA / itastadAzAgaNAkRSTA iva dhanagiryAdiyutA: zrIsiMhagirisUrayastA samAgatAH / hRSTA sanaMdA dUtamapAzraye samAgatya ghanagiritaH patraM mArgayAmAsa / dhanamiriNokta--he mahAnubhAve ! tadeva tvayA bahajanasAkSika sosmAkaM samapito'sti ataste punarneva miliSyati / paraspara vivAdo jAtaH / prAMte rAjJo'gre sarvegatAH / rAjJokta-yasyAhato bAlo gacchettasya samarpaNIyaH / dvitIyadine rAjasabhA militA tadA sanaMdA vividhaprakArasukhabhakSikAvavAlaMkArakutUhalakArivastUni gRhItvA // 147 // Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro zIla kulakam vRttiH IN rAjasabhAyAM samAgatA / munayo'pi zrIsaMghayunA vajramAdAya tatra samAgatA: / dAnAdi atha nRpAjJayA sunaMdA vaha sukha bhakSikAditrastUni darzayinvA bajramAhvayAmAsa / tadA batreNa citinaM brahmapi mAtA pUjyA, tasya du:khadAnaM naiva yuktaM, paraM yadi mAtaraM proNayAmi tadA saMghApamAnaM bhavet, natra mahRvApaNaM / kiMca mama dIvAnA vairAgyamApanA meM mAtApi dIkSA gahiSyatIni vicArya sa mAdaratike nAyAtaH / tato gajAjayA ghanagiriNA bajapratyana hai vanma ! asmAkaM pAveM rajoharaNamukhadhakhike staH 1 yadi tacchA bhavendA vayasvAma / / 148 kathA gahANa / nadA vajreNa rajoharaNaM rAgAdhanaraMgArira joharaNakadakSaM saMsAramabhaTabhaMgaika mRdgaraM ca manyamAnena dUtaM gRhIbA nRpasabhAyAM nanitaM / tadASTvA saMghaH pradinaH / nanaMdayApi kSaNaM dilapya thinaM yadi me bhartapatrAbhyAM dIkSAMgIkRtA nahi maMpratyahamapi cAritraM gRhIyAmInyuktrA mAnapatrAbhyAM mihagguirUmamIpe dokSA gRhotA / prAMta sunaMdA cAritraM prapAlya sadagati gatA / arthakadA guravo bahirgatA Aman tadA zrIbajrasvAmI sarbasAdhUnAmupadhIna gRhItvA zipyasthAne ca saMsthApya madhyasthitaH svayaM vAcanAcArya ibaMkAdazAMgapAThAna mahattA svareNa dAtaM pravanaH / ino garavastatropAzrayadvAraM samAmatAH / mahatA dhvaninaikAdazAMgavAcanAdAnaparaM baccasvAminaM vijJAyAzcaryagatamAnamena garuNA tadakSobhArtha mahatA svareNa naMSidhikImuccAryopAzraye praviSTaM / guruzabdaM zrutvA vajrasvAmI sahamotthAya sakalopadhIna yogyayogyasthAneSu muktvA drutaM gurusanmukhamAgatya nijAtmakSAlanamiva gurucaraNakSAlagaM kRtaM / atha gurubhirvajrasvAmijJAna S Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jApanArtha sarvasAdhubhyaH kathitamahaM stokakadinAvadhyAsannagrAme gamiSyAmi / sAdhubhirukta-he svAmin ! tahi asmAkaM vAcanAH ka; pradAsyati ? gurubhiruktamayaM vacasvAmI yuSmabhyaM vAcanA: pradAsyati / sAdhubhistadAkarAdhigatAzvaryarapi guruvacanaM pramANa mitimanyamAnastUSNIM sthitaM / prabhAte guruvihArAnaMtaraM zrIvavasvAminA sarvasAdhabhyastathA vAcanA dattA yathA mAsakapATho'pi divasaMkamadhye sAzcarya hRdgocarIkRtaH / kAlAMtare guravastatra samAgatAstaiH // 149 // pRSTAzca ziSyA baccasvAmyadhigatavAcanAprazaMsA cakruH / tato gurubhiH zrIvajasvAmine vAcanAcAryapadaM dasam / / arthakadA parivArayutA guravo'vatIM prati prasthitAH / mArge zrIvajrasvAmipUrvabhavamitratiryagjabhakadevaH 15 zrAvakarUpaM kRtvA'hArakRte zrIvajasvAmino nimaMtritAH / paraM tairdezakAlAnumAnAdibhistaM devapiDaM vijJAya na | gRhItastadA tuTaistaistasmai vaibriyalabdhyAkAzagAminIvidye pradatte / krameNa guruvacanatastena zrIbhadraguptAcAryapAdidazapUrvANi paThitAni / tadA tiryagjUbhakadevakRtamahotsavapUrvakaM gurubhistasyAcAryapadaM dattaM / krameNa zrIsiMhagirisUrINAM svargagamanAnaMtaraM vacasvAmI nijacaraNanyAsa pIThaM pAvayanna nekamadhyajIvakalpapAdapAnijopadezAmRtadhArAbhiH siMcayan vijahAra / itaH pATalIputranagare dhanazreSThino dhAriNIbhAryAkukSyudbhavArUpa nijitanirjarAMganA rukmiNyabhi- dhAnA putrI vartate / sA nijagRhanikaTasthopAzraye sAdhvImyaH zAstrAdhyayanaM karoti / arthakadA sAdhvImukhAt zrIvavasvAmino rUpAdigaNavarNanaM nizamya mugdhatayA tayaivaM pratijJA kRtA yadasmin bhave mama bhartA zrIvacasvAmyeba bhavan / tatpitrA tatpratijJAM vijJAya tasya kathita-he mugdhe ! sa vajasvAmI tu 149 / / Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kalaka vRttiH / / 150 / / vItarAgo nispRho bhavabhItaH saMsArasAgarataraNakabaddha kakSA viSayaparAGmukhI banate / yataH zrIsvAmyapi viharan pATalIpuJjanagare samAgatastadA sa ghanazreSThI zatakoTIdInAradravyavividhAlaMkAravatvAdibhiryutAM tAM rukmiNI puraskRtya zrI vajrasvAmisamIpe samAgatya kathayAmAsa he svAminniyaM me putrI bhavadguNagaNAkRSTahRdayA bhavaMtameva pariNayituM gRhItAbhigrahA vartate, tadetaddravyayutAM tAM svIkuru / guruNoktaM-he mahAnubhAva ! dhanakanyayorlohazilAnirmitananibhayoH saMsArasAgarataraNazaikAbhilAyanya meM prayojanaM nAsti / tat zrutvA viSaNNayA rukmiNvoktaM he svAmin ! miyA kRtA pratijJA kathaM pUrvane ? guruNoktaM-yadi tava mamoparyeva rAgo varttate tarhi tvamapi mavAcIrNameva tarangsara / kimebhirasAra: kSaNavizvasiviSayajanyasaukhyaiH ? ki ca prAMte rAgAdyaMta raMgArinikarai rapyagamya yAM mocanagaryAM gatvA tatrAvAM militvA niHzaMka nirbhayaM zAzvatAnaMtAbhaMgurAnaMdasaMdohayutaM sukhAsvAda labhipyA / kRte caivaM tava pratijJApi pAraM prayAsyati / iti zrutvA pratibuddhayA tayA vairAgyaM prApya tatsakaladravyavyayayutamahotsavapUrva ka dIkSA gRhotA / atheto dvAdazavArSiko duSkAlaH samAgatastadA dhAnyAdyabhAktaH sakalasaMgho duHkhabhAgbabhUva / kRpAluH zrIvajrasvAmI nijavidyA prabhAvataH sakalasaMgha kASThapaTTe samAropyAkAzamArgeNa subhikSayutAyAM nagaryAM samAgataH / tatra paryuSaNAparvaNi bauddhamatAnuyAyirAjJA dveSabhAvato jinamaMdire puSpa niSedhaH kRtastadA saMghAjJayA zrIvatrasvAmI jinazAsanaprabhAvanArthaM nijavidyAbalena naMdanavanAdvinilakSa divyapuSpANyAnayat / tad dRSTvA pratibuddhena rAjJA jainadharmogIkRtaH / atha zrIvajjrasvAmino nijaziSyaM vajrasenaM gaNaM samayakathayan yadA tvaM sopArakanagare lakSamUtyayAkatI bhikSA labhase ma zIla kulakam sudarzana kathA / / 150 / / Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||151 // taddinataH sakAlo bhaviSyatIti kavitvA svayamanazanaM pratipadya svarga gatAH / atha zrIvatra senasarirapi biharan ra krameNa sopArakaM prAptastatra ca tena lakSamUlyapAkato bhikSA labdhA gatazca duSkAlaH / zrIvatrasenasurito nAgeMdracaMdranirvRttividyAdharAkhyAzcatvAraH zAkhA nirgatA: / / iti zrIzIlakulake vanasvAmikathA / / muNi tassa na sakA, sadassa sudasaNassa gaNanivahaM / jo visamasaMkaDesavi, paDiovi akhaMDasIladharo / / 14| vyAkhyA-tasya sudarzanadheSTina: zrAvakasya gaNanivaI jAtaM paMDitA api samarthA na, yo mahAnubhAvo viSama|| saMkaTa pattito'pyakhaMDazIladhArakaH saMjAtaH / / 14 / / tasya kathA cetthaM-- aMgadeze caMpAnagA~ dadhivAhano rAjA, tasya rUpanijitaraMbhA'bhayAnAmabhAryA kiM ca tasyAmeva nagaryA ruSabhadAsAkhyaH zreSThI, tasya bhAryA'haMdAsyabhidhAnAsti / tayorga he sabhagAbhidho gomahiNyAdipAlako gopAlo'sti / sa sarvadA gomahiNyAMdicAraNArtha vane yAti / athaikadA banArapazcAdvalamAnena tenaiko nirvasa zItaparISahaM gRhaNan / pratimAstho munidRSTaH / subhago gRhamAgatya tatsAdhuzItakaSTaM smaran rAtri kathaMcidatikramya prabhAte punargomahiNyAdiyutastatra bane samAgataH / muni ca tathaiva dhruvamiva tatra nizcalaM dRSTvA hRdi camatkRtaH / tAvanmuniH "namo ari haMtAgaM" ityucarannAkAze samutpatitaH, tadA subhagena bititaM "nabho arihaMtANa" iti naga gaganagAminI vidyA PA saMbhavatIti vicArya sa divArAnaM tadeva padaM jalpati 1 // 15 // Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdikulaka bRtti: sudarzana // 152 / arthakadA varSAkAle tasmin gomahiSyAdiyute bane sthite sati nadyAM jalapuraM samAgataM / tadA pazavastu zIla taritvA paTapAraM prAptAH / subhagastu taTinItaTasthita eva citayati mama pArzve yA gaganagAminI vidyA vartate, kulaka tasyA adyAhaM parIkSA karomIti dhyAyana "namo arihatANaM' ityuccarannadyA papAta / ito jalAMta:sthakhadirakASThA greNa viddho mRtvA namaskAradhyAnamAhAtmyenAhahAmI kukSo putratvenotpannaH / tasyA garbhAnubhAvato dharmamayadohadAH samutpatrAH / saMpUrNasamaye putrajanma jAtaM / sarvAMgasuMdaraM ca taM dRSTvA tasya sudarzana iti nAma dattaM / krameNa yauvanaM prApto'sau | kathA pitrA manoramayA kanyayA saha pariNAyitaH / jainadharmazilAgekamAnageTa Trena gurusamIpe parastI bhoganiyamo gRhItaH / atha tatraiva nagare kapivanA maikaH purohito vasati, tena saha sudarzanasya prItirjAtA / arthakadA purohitabhAryA kapilA sudarzanasya manoharaM rUpaM dRSTvA madanAturA jAtA / kapile grAmAtaraM gate sati saikadA sudarzanasamIpe samAnatya kathayAmAsa-bho sudarzana ! taba mitrazarIre'dyAkuzala mastvato'sau tvA milanArthamArthamAhvayati / tat zrutvA sarala: sudarzano maMtryaguNAkRSTa iva drutaM tayA saha mitragRhe smaagtH| sudarzane gRhAMta: samAyAte sati kapilayA gahakapATauM dattau / sudarzanena cititaM, nUnametadbrahmAdInAmapyagocaraM strIcaritraM 152 // dRzyate / itaH kapilA sphArazaMgArA nAnAvidhahAvabhAvAna darzayaMtI nijAMgopAMgAna prakaTIkurvatI mAravikArAvirbhAvakalitavivivavacanastasmai bhogaprArthanAM cakAra / tadAvasarajena sudarzanenoktaM he kapile ! etatkArya jagati kasya prANinaH priyaM nAsti ? paraM tvayA tu sarvatha vAyaM mithyA prayatnaH kRto yato'haM klIbo'smi / tat zrutvA Me Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ galita madanavikArayA tayA sadyo gRhakapATau samudghATitau / tadA sudarzano'pi dUta tato ni:sRtya vyAdhapaMjaramuktapakSIva nijagahe samAyato gRhItazca tenAdvitIyena paragRhagamane niyamaH / itazcaikadA vizve'pi nagarajanA iMdramahotsave samAgate vanamadhye gaMtuM pravRttAH / abhayArAzyapi kapilAyutA sukhAsanasthitA bane cacAla / mAgeM tAbhyAM paMcAMgajaparivatA tAMbUlacarvaNAruNAdharapallavA stanaphalastabakAnvitA vikasita hAsyakusamotkarA jaMgamA kalpavallIva sudarzanabhAryA manoramA dRSTA / lA bhariputravatoM dRSTvA sAdhAraNastrIsvabhAvataH kapilayA'bhayAya pRSTaM-he sakhi ! kasyeyaM bhAryA vartate ? abhayayoMditamiyaM paMcaputropetA sudarzanazeSThibhAryAsti / tadAzcayaM gatayA kapilayA hasitvokta-he sakhi ! klIbasyApi ki saMtatiH saMbhavati ? abhayayoktaM tvayA kathaM jAtaM yatmadarzanaH klIbo'sti ? tadA tayA. | pyatisnehena svakIyaH sarvo'pi vRttAMtastasyai kathitaH / tat zrutvA hasitvAbhayayoktaM-haM sakhi ! tvamIdRzI caturApi tena dhRrtena baMcitA, nUnaM sa parakhIsage evaM napuMsako'sti, svagRha gahiNyAH purato napuMsako nAstyeva / tat zrutvA hAsyakopakalitayA kapilayA proktaM-he bhagini ! mama cAnayaM tu bhasmani hutamiva nirarthaka gataM, paraM yadi saMprati tvaM cetsudarzanaM baMcayestadevAhaM tavApi cAyaM satyaM jAnAmItyuktA sAbhimAnA rAzyapi tatkArthi pratijJAM cakAra, atha katividdivasAnaMtaraM rAjhyA nijadhAvImAtuH paro nijapratijJAvArtA kathitA / dhAyA potaMtvaM citAM mA kuru / tavemA pratijJAmahaM pUrayiSyAmItyuktvA tAmAzvAsayAmAsa / atha krameNa tayA jJAta ||11 Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAda zIla kulakam vRttiH sudarzana kathA 11154 / / yatsudarzano'STamIpramukhaparvaNi pauSadhaM gRhItvA kasmizcicchunyagRhe kAyotsargasthastiSThati / atha kArtikaNimAyAM | kaumudomahotve samAgate sati rAjAdinagaralokA vanamadhye gatAH / rAtrI tu nijadehApATavamiSeNa nijaprAsAde eva sthitA / atha dhAtrI prathamata eva nirmitAM sudarzanasadRzI kASThamayI pratimAM sukhAsane saMsthApya sambobhiH parivatA yamapratimotsavamiSaM kRrvANA rAjadurgapratolyA bahinirgatA / pratAlorakSakaizca sa kASThamayI yakSapratimA dRSTA / pahirAgatya tAM pratimA gumApavarake saMsthApya zUnya gahe kAyotsargasthaM sudarzana mArjArI mUSaka mivonpATaya sA tasmin sukhAsane sthApayAmAsa / punastenaiva mArgeNa rAjadurgapratolyAM samAgatA, sadizvAsarArakSakaranivAritA sudarzanayuta sukhAsanaM rAjJIsamIpe samAnayat / rAjI taM dRSTyA hRSTA satI vividhahAvabhAvAn pradarzayaMtI kaTAkSavikSepapUrvaka tasmai bhogaprArthanAM cakAra / mudazanastu meriva tasyA vividhavacanaprapaMca caMDavAtairAdha eva kAyotsargadhyAne sthitaH / tadA tayA nirlajjayA svakIyabasvANi parityajyAnekavidhAnukUlopasargAstasya kRtAstathApi taM nicalaM jJAtvA tayA nAnAvidhabhayavacanAni kathitAni / paraM sudarzanastu catuHpraharAnyAvatkAyotsarge eva tasthau / atha prAtaHkAle yadA napAgamanAvasaro jAtastadA ni:kRpayA tayA nijadehaM svanavidArya vastrAbhUSaNAni ca proTayitvA nijadurAcaraNodaghoSaNaM kurvatIva putkAraM cakAra / tatkSaNameva prAharikaMstatrAgatya kAyotsargasthaH sudarzano dRSTo jJApittazca te pAya / napo'pi tatrAgatya sudarzanaM dRSTvA cititavAn yadamatAdapi viSaprakaTIbhavanaM na saMbhavatIti vicArya rAjJA sudarzanastadvattAMtaM pRSTaH / sudarzanena rAjJIdayayA kimapi na jalpitaM / tadA rAjJAnumita nUnameSa nItipathabhraSTo vijnyaayte| / / 154 / Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 155 / / iti vicitya rAjA durgAlAyA diSTaM yademaM nagaramadhye viDaMvya zulAyAmAropayeti / rAjJa AdezamAsAdya yamadUtarivAtibhayAnakardagapAlasevakaH sa kacepvAkRSya bahiniSkAsitastato muMDitArdhamastakaM kaMThasthApitArkapuSpamAla kataraktAMjanalalATatilA zirodhAryamANasamsa mevaMvidhanididhaviDaMbanApUrnana mudarza sabhopari samAropya te rAjamArga celaH / itantaM vRtAMtaM zrutvA tadbhAryayA manoramayA cititaM caMdrAdapi kadAcidaMgAra vRSTirbhavet paraM mama bhartuH parastrIlaMpaTatvamasaMbhavitameveti vicArya sA gRhadevAlaye gatvA jinaM pUjayitvA kathayAmAsa-he zAsanadevi ! mama bhartuH sAnnidhyaM kAryamityutratvA mA kAyotsarga tasthau / tatkSaNameva zAsanadevyA prakaTIbhUya tasya kathita-he mahAsati ! tvaM citAM mA kuru / ahaM takachIla mahAtmyAtsAMnidhya kariSyAmityuktvA sAdRzyA babhUva / athavaM viDaMbyamAnaM sudarzataM te zUlI samIge samAnIya tasyAmAropayAmAsuH / tatkSaNameva sA zUlI siMhAsanarUpA jAtA / tatastaistasmai khaDgAdiprahArA dattAste prahArA apyalaMkAratAM bhejuH / atha tairdurgapAlasevakamtadvattAMto rAje nirUpisastadA rAjA svayaM tatrAgatya tathAsthitaM ca sudarzanaM dRSTvA praNAmaM kRtvA svAparAdha kSAmayAmAsa / sanmAnapurassaraM ca taM tadgRhe preSayAmAsa / tato rAjA natmanya vRtAMtaM vijJAyA'bhayAM gahAniSkAsayitu lagnastadA sudarzanenAgatya rAjAnaM ca vijJApya tasyai abhayadAnaM dApinaM / kinu lajayA viSaNNIbhUtayA tayA galapAzanAtmadhAtaH kRtaH / atha tasyA dhAvimAtApi rAjA nagarAniSkAsitA pATalIputre devadattAgaNikAgRhe sthitA / kiyatA kAlena sudarzano bairAgyamAsAdya dIkSA gahItvA pATalIpura samAgataH tadA'bhayAdhAtrI tamupalakSya kapaTavAbikIbhUyAhAradAnamiSeNa devadattAgRhe samAnIya deva // 15 Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zIla kulakam aMjanA suMdarI kathA dattAyutA tasya nAnAvidhopadravAMzcakAra / kiMtuM taM nizcala vijJAya saMdhyAyAM svayameva mumoca / sudarzanamunirapi dAnAdi smazAne gatvA kAyotsargeNa tasthau / tatra vyaMtarIbhUto'bhayAjIva: pUrvavareNAgatya taM pratyanekAnupasargAzcakAra, kiMtu kalakabattiH zUbhadhyAnena sadarzanamuninA kevalajJAnamAsAditaM / devazca mahotsavaH kRtaH / abhayAjIvabyaMtaryApi samyaktvamaMgIkRtaM / devadattAbhayAdhAtrImAtrAdibhizca zrAvakatvamaMgIkRtaM 1 krameNa ca sudarzanake valI mokSaM gataH / / iti zrIzIlakulake // 156 / / . sudarzanaSThikathA / / suMdari sunaMda cillaNa-maNoramA aMjaNA migAyaIa / jiNasAsaNasupasiddhA, mahAsaio suhaM ditu / / 15 / / vyAkhyA-suMdarI sunaMdA cillaNA manoramA aMjanAsuMdarI mRgAvatI, AdizabdAdanyA damayaMtIpramukhA mahAsatyo jJAtavyAH, jinazAsanamadhye prasiddhAstA mahAsatyaH sukha dadatu. 1115 / / ata suMdarI kathA-'tapaHkulake vikhyAtAsti, zrIvavasvAmimAtuH sunaMdAyA; kathA vanasvAmikathAyAM kathitA yayA bhartuviyoge'pi zuddhaM zIlaM pAlitaM / sudarzanazeSThibhAryAmanoramAyAH kathA sudarzanadheSThivRttAMte kathitA / atha cillaNAMjanAsuMdarImagAvatInAM kathAH kathyate / tatra prathamaM cilaNAyAH kathA prArabhyatecillaNA satI kathA-vizAlAyAM nagaryA zrIvIraprabhumAtulazceTakAbhidho rAjA rAjyaM karoti / tasya ca sapta putryo ki vartate, ceTakarAjJA dvAdhaza thAvakavatAni gRhitAni. G||156 / Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 : 10 ava nasya saptapatrImadhyAnsajyeSTAcilaNAbhidhAne dve putryo kumArika AmnAM / zreNikena majyeSThAM manoharasyAM nizamya ceTaka pratidnaM preSya mA mAgitA / ki tu nyUnakulavana caTaka: nikAya nA nApaMvat / tato'bhayakumAra: sugaMdhitalavikrayakArakavayaM yacA baMgAlyAM samAganya ceTakarAjadvArA prApaNaM kRtvA pitaH / nano yadA mujyepTAyA dAmo tailagrahaNArtha samAyAti, tadA ma stokamUlyena bahanalaM vAni / zreNikacitrapratikRti cayani / tadanaMtaraM dAmI mAM pratikRti sujyeSTAya darzayAmAsa / mApi zreNikagajapratikRtihaSTvA mohinA / nanamtayA buddhayA nAtaM nana madAnayanakRtetrAmayakumAraH mamAgato'nIti vicinya levaM vidhincA bhayakumArAca nApitaM yadi baM pravINo'si nadA mAM oNikena maha malaya / nato'bhaya kumAraNa praca nayA najyayAH prAsAdAvadhi muraMgakA kAritA / tanmadhye rathasthaH koNika: salamAyA dvAtriMza-patra: maha samAganA dattana sakenaH majyeSTAya / tayokta mamAbharaNakaraMDakaM gahocAvunavAganchAmInyukvA svaritapadaiH mA prAsAdamadhye samAganA / tadA cillagA tAmatinvaramAgAM vilokyApacchad- bhagini ! tvaM kayaM yAkUlA dRzyama ? sajyeSThA cititaM bhaginya kathayindava gacchAmoti vicArya mA sarvamapyudaMna kathayitvAbhUpaNakaraMDaka gRhItumapatrarakamadhye gatA / tamabasaraM prApya drutaM citraNa raMgAyAmAgatya aNikaraya samAhA / vihalatA aNikenApi tAmanupalakSya rayo noditaH / itaH suraMgAyAMmAgatA sajyeSThA rathamanAlokya prAmAda ca cillaNAmadhyadRSTvA putkAraM cakAra / tatkSaNameva ceTakarAjasevakaH suraMgAyAM pravizya pRSThasyasulamAdvAvizatutrA mAritAH / ito'bilavaM rathaM praryamANaH zreNikazcevaNAyuto rAjagahe samAgataH, kRtaM / / 157 // Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH 158 / / ca calaNayA saheba tena pANigrahaNaM / pacAtsajyeSThayA vairAgyeNa zrIvIraprasamIpe dIkSA gRhotA | atha cillAyA: koNikahalla vihallAkhyArUyastanayAH saMjAtAH / zrIvIreNa tA saptApi bhaginyaH satItvena vyAkhyAtAH / zreNiko'pi AyiyasamyaktvadhArI vartate / arthako dvijajIvo mutvA darduro jAtaH / sa bhagavadvaMda nArthamAgacchan / pathi zreNikAzvakhureNa mRtaH zrIvIradhyAnato devazva jAtaH / athaikadA devasabhAyAM saudharmedreNa zreNika samyaktva prazaMsA kRtA / tatrAddhAnena tena kuSTirUpaM kRtvA prabhupArzve samAgatya prabhoH sparzaH kRtaH / matsyajAladhArisArUpaM kRtaM garbhiNIsAdhvIrUpaM ca kRtaM / evaM tena bahudhA zreNikasamyaktvaparIkSA kRtA, paraM taM nizcalaM vijJAya saMtuSTena tena zreNikAyaiko hAroM golakadvayaM ca dattaM / zreNikena sa dvArazcelA datto golakadvayaM ca naMdArAzyaM samarpitaM / kruddhayA naMdayA tadgolakadvayaM bhittAvAsphAlitaM / tatkSaNameve kasmAtkuNDaladvayaM dvitIyamadhyAca kSaumayugalaM nirgataM / tad dRSTvA naMdA hRSTA satI tatkuNDaladvayena cIvaradvayena ca svazarIraM bhUSayati, cillaNA ca hAraM dhArayani / arthadAbhayakumAreNa zreNikaM pratibodhya naMdAmAtRsahitena zrIvIrasamIpe dIkSA gRhItA, kuNDalayugalaM cIvarayugalaM ca ciNAputra villAbhyAM samarpite / ekadA zreNikena koNikAya rAjyaM dAtuM cititaM secANakahastihArI lAbhyAM datta / tad dRSTyA kruddhena kozikena kAlAdidazakumAraiH sahAlocya zreNikaH kASThapaMjare nikSiptaH, svayaM ca rAjye sthitaH / zreNikaM sadA kazAprahAraistADayati / cilaNA mahAduHkhaM dadhAti / zola kundakam celaNA kathA 1158 Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthakadA koNikabhAryayA padyAvatyA patraratnaM prasUtaM / koNikonsaMgasthana tena putreNa bhojanasamaye sthAlagA | matritAM / nanmizritaM bhojanaM bhujAnena tenoktamahI kIhakka svAdu dhAndhamasni ! tat zrutvA cillaNayA rudarza kAM / / nadA koNikena pRSTaM-he mAtastraM kathaM gepi ? mAtroktaM yadA pUrva tvadagulI duHkhinAsIt tadA svapitrA zreNikena mA nijamukhe dhatAsIta , svaputrAH sarveSAM ballabhAH saMti para tvaM na pitaraM sarvadA tADayasIti duHkhanAhaM rodini / tadeva pitRneholamitAbhUtamAnamaH ma kASThapaMjarabhaMgAya kuThAraM gRhItvA dhAbita: / zroNikena tAM tathA-RA vasthamAgacchaMta vilokya bhInena tAlapaTabipamAtrAvAtmaghAtaH kRtAM gatazca sa prathamaM narakaM / tad dRSTvA kuNiko mahApazcAttApaM kurvannAdituM lagnaH / zokAreNa tena tannagaraM tyaktvA caMpAnagayA~ vAmaH kRtaH / atha hanavihallo tatkaMDalAdyAbhUSaNAni paridhAya secanakagajasthitI nagaramadhye bhramatastau ca dRSTvA koNikabhAryA kopAturA svabha kathayAmAsa-he svAminnetAni vastuni tvaM balAdapi tAbhyAM gRhANa / tato bhAryApreritena / of mana tAni bastAna nAbhyAM mAgitAni / tAbhyAmuktamAvAbhyAM pitrA samapitAni tatkathaM dIyate ? tadA koNikena / balAdapi tAni gRhItaM yadi prayatnaH katastadA to sAMta:parau sarvavastani gahItvA secAnakopari samAruhya vizA- 11159 // lAyAM nijamAtulaceTakarAjamamIpe gatau / tad jJAtvA koNikena dA prethya ceTakAtau mAgitau / ceTakenoktazaraNAgatArpaNa kSatriyANAM dharmo nazyati / tadA koNiko nijasainyamAdAya vizAlAyAM prAptaH / ceTako'pi sanmukhamAgataH, saunyayomahAyuddhaM jAtaM / tasmin yuddhe koTayekAzItilakSamanuSyA mRtAH / zreNika rAjJaH kAlAdidazakumArA Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdikulaka zola kulakama vRttiH / celaNA kathA // 16 // zreTakena mAritAH / prAMte koNikamajeyaM jJAtvA ceTakaH pratolI pidhAya vizAlAyAM praviSTaH / koNiko dvAdazavarSaparyata vizAlA pariveSTya sthitaH / prAMte ma vizAlAM bhaktvA caMpAyAmAgataH / ceTako'nazanamArAdhya svargaM gataH, | halavihabAyapi dIkSAmAdAya svarge gatI / ____ ayaMkadA zrIvIra_pAyAM samavamanastadA koNikena prabhuM praNamya svagatiH pRSTA, svAminokta-tvaM pAI naraka prayAsyasi / koNi kenokta-samama naraka ke bani ? prabhaNokta kecicacAdyA gacchati / tato'sau gahamAgatya cakrAdikRtimaca tadaMzaratnAni melayitvA dezamAdhanAya nirgataH / krameNa tamisrAgahodghATanakRtaprayatnaH kRtamAladevena sa bhasmamAtkRto mRtvA ca paSTha narake gataH / celaNA tu zrI vIraprabhasamIpe dIkSAmAdAya sadgati gatA / / iti bhI zosakulake cellaNA kayA / ayAMjanAsundarIkayA kacyatejaMbuDhIpe bharatakSetra batAvyaparvate prahlAdanapurAbhivaM nagaramAsIt / natra prahlAdAbhidharAjaH padyAvatorAjI. kupudravaH pavana jayAbhya: putro babhUva / sa nijamitrarUpa bhadalena maha mumbena nijasamayaM gamayati / atha tasminneva baitAbyaparvatajanapurAbhiSaM nagara, tAjanake tugajoMjanAvatIrAjIkukSyutpannAjanAmadayabhidhAnA putrI makalakalAkalApopetA samava / yauvanaM prAptAM tAM vilokya rAjA tasyA vivAhArtha maMtro pRSTaH / maMtriNokta-dattakumAge syAdiguNopetosti para kevalinA so'STAdazame varSe mokSagAmI prokto'ssyatastamma svalpAyuSe kanyA kathaM dIyate ? // 160 // Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 161 // arthakadA naMdIzvarayAtrAyAmaneke vidyAdharAH saMmilitAstatrAMjanaketarAjJA pavanaMjayakumArarUpamAlokya tena sahAjanasandaryA vivAho melitastataH sarve yAtrA vidhAya nija nijagRhe sametAH / pavanaMjayena svamitrarupamadattAyoktaMlagnadivaso dUre'sti, tatojanArUpavilokanAyAvA taza gamiSyAvaH / ityuktvA sa pracchannatayAkAzamArgeNa mitrayutastA samAgataH / tadAMjanasundarI nijasakhIyutA gavAkSasthitAsIt / sakhyokta-he aMjane ! pUrva tvadartha yo dattakumAro varo vilokitaH sa svalpAyurdoSayato babhUva / tena taM vihAya tava vivAhaH pavanAMjayena saha melitaH / / aMjanayokta-he sakhi ! stokamapyamataM samIcInaM, bahvapi viSaM tu kaSTadameva / pracchannasthitaH pavanaMjayastadvacaH zrutvA kupitaH karavAlaM gRhItvA tasyA vadhakRte sajIbhUtaH, paraM mitroNa nivAritaH / tatastau dvAvapi svasthAne samAgatau / atha lagnadibase mahotsavapUrvaka tayovivAho jAtaH, paramaMtaHkopAnalajvalitaM pavanaMjayaM vijAya kamalasukumAlAMjanAsundarI mlAni prApa tathApi sA nija tivrattatvaikatatparA bharturbhakti kurvANA svakarmaNAmeva doSaM dadAti / arthakadA pavanaMjayaH piturAdezAruNena saha yuddha kartuM samudyatasya nija mizasya rAvaNamya sahAyArtha bhUrisainyaM gRhItvA mitrayutaH prayANAbhimukho babhUva / tadAsau nijamAtaraM naMtuM samAgataH, paraM tatra sthitAmaMjanAM dRSTyApyanAlokya PH mAtaraM natvA prayANamakarot / tadAMjanasundarI manasyatIva dUnA nayanAMbudanirgatAzrudhArAbhinijakarmamalaM kSAlayaMtIva rudanaM cakAra / atha pathi pavanajayo'nekarAjahaMsasaMcayAlaMkRtakamalajAlaM sphaTikAmalajalAMtargataprakaTadRzyamAnazauktikeya-kadaMba // 16 // Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdi baniH janA sadarI 162. nijodAryasisamAnasanvaM prakaTayaMta pAlIgatadrumAlivalakomalakinalyabandabhenAmyAdarapUrvaka pvitraakaanaav| mora yA taTagatAnekakokliAdipabhikatAlakalAgamaga jagavignatAkopilAniyAnayaMta mAnamAvyaM nahAga dRSTvA vidhAmArya tatra nijamanyaM dhApayAmAsa / tana bhojanabalavIDAdi kA mAnanamarampanAM dRSTvaH momaMdAnaMdanino bhava / isamayamantimapi pativirahamamahahmAtA nejasvitArakanikaradabhalona.navavizAnino. namAndAdinadehabhAnA caMdropa- anjAniyanakanyAmapano nijanAyaka virahonayana maniSkAsyanI kAna nayA madhyabhAra pradaradIyAhIra munnA nijahRdayodbhavabihAnalaM prakaTIkurvanI vikanimmadara daMtakadamaina kavipAna kurvanI nijabhoga binA mAnagabhara nidala majanujanaM gAinadvAvagaM kRvaMto pracamapani sAraMgabhaga mazajayaMtra nijAka jAtrAmaprakAzana dinakaradIpaM vidhyaH payaMtI strIpriya-nicaMdramamilanAmAnyatanakA tanikA samAranA / inaH pativiyoganacakravAkI nAda dhruvA pavanaMjayena nimitrApabhananAya pRSTa-he mane ' kimiyaM pakSiNI diyApAna karoti : senokta-he mitra ! yaM vAko nijAnibiyogar3ha ninI hRdayasphoTa bilApAna karomi ! t zrutrA pavanaMjanAMjanAmuMbaryanarAyakarmabhayadazAdini manasi cinina yadi pakSiNAmapcenAvAM viratana bhani nahi mayA tyaktAMjanandage na AvazavayaMzyiogAsAkAMtAstoti vicArya lena mitrAyoma-he mitra ! ahaM svanamtatra gatvAMjanasundA miliyA hRtaM zrAgamiSyAmi / aya mayA binduHva moI na zakyate / ityuktvA padanaMjo nimAyAmebAka zamArgaNa pracchannatayAMjanAmahe Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samAgataH / tatra tena zayyAyAM jalaM binA zapharIvetastato lujyamAnA badanAhI?SNa ni:zvAsAna niSkAsayaMtI netrAzrujaladhAgabhirAIkRtazabAvaraNA nijapatinAmAkSaramAlAM gaNayaMtI cirapativirahadaHkha zithilIbhUtAMgopAMgojanAsuMdarI dRSTA / itaH pavanaMjayo drutaM tatra caMdra iva prAdurbhaya tanmanogatazokatimiranikara dUrIkRtya cakoramiva tAmavarNano yAnaMdAnasitAM cakAra / tata. svAnubhUta cakrAvAko vArtA tasya nivedya tayA maha gADhaliMganapUrvaka bhogavilAsaM vidhAya / / 163 / / sa prabhAte praritu lagnastadAMjanagandaryokta-he svAminIva mayA RtusnAnaM kRtamasti, tataH kadAcinme grbho| sattisaMbhavo'sti / evaM ca sati lokA mAM kalaMkaM pradAsyaMti. tat zrunvA pavanaMjayenokta-he priye ! tvaM citAM mAM kuru ? tvaritamahaM samAgamipyAmi, tathApIyaM mama nAmAMvi lA mudrikA tvamA rakSaNIyA kAryAvasare ca sA PR darzanIyetyuktvA mudrikA ca tasyai datvA pavagaMjayaH prasthitaH / athAvAja namundarI nijapati bahumAnena hRSTA satI garbha dadhAra / tRtIyamAse garbhaprakaTIbhavanataH zvazurAdayastAmasatI manyamAnA gRhAniSkAsayituM pravRttAstadAMjanayA tadabhijJAnamudrikAdarzanapUrvakamuktaM mama bhartu va garbho'sti, para taistadvacanamamanyamAnaiH sA gRhAniSkAsitA / atha sA dhAthyA saha nagarAnnirgatya pitRrga he gamanotsukA jAtA / paraM tayA cititaM asyAmabasthAyAM pitRgahe gamanamAyanucitamiti vicArya sA vane evaM sthitA nijakarmodayavipAnaM manyamAnA jinadharmadhyAnalInamAnasA vanaphalAni bhujAnA jharanirjharanirmalajala pivaMtI ca pUrNAvadhau putraratnamajanayat / itastayA banamadhye kazcideko muniSTastasmai tayA saputrayA vaMdanaM kRtaM, muninApi dharmopadezo dattaH, tatastayA nijaduHkhAni kathayitvA muniH Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikulakavRttiH // 164 / pRSTaH-he bhagavan ! kiM mayehakarma baddhaM yenAhamevaM vidhaduHkhabhAjanaM jAtA / muninokta pUrvabhave tvamekA sapatnIyutA zIla tagatahAribhAryAsIt / tastrAste sapalyA jinadharmAnurAgatvAgjinapratimApUjanAnaMtaraM bhojanakaraNe niyamo'bhUt / kulakam svayakadA samatsarayA dvAdaza praharAvadhi tAM pratimAM rajaHpuMje nikSipya tasyAH pUjanabhojanAMtarAyaH kRtaH / pazcAttAM rudaMtI dRSTvA tvayA sA pratimA tato niSkAsya tasyai samapitA / tatkarmaNA tavApi dvAdazavarSAvadhi pativiraho aMjanA babhUva / dharmadveSeNa sapatnyAH kalaMkadAnena cAdyApi tvaM duHkhaM sahase / sundarI atha tvaM dharma kuru / dharmata evaM prANinaH sukhIbhavati / tat zrutvA tayA samyaktvaM gRhItaM / itoMjanA- kathA mAtula: sUryaketunAmA vidyAdharo vimAnastho gaganamArge gacchan skhalitavimAno'dho bhUmau sAdhu dRSTvA vaMdanAyAvatIrNaH / tatrasthAmaMjanAmupalakSya tenAnAgamanakAraNaM pRSTa / tayApi sarva vRttAMta nirUpya vilApaH kRtaH / tadA mAtulastAmAzvAsya satanayadhAtrI vimAnAdhirUDhAM vidhAyAne clitH| mArge mAturutsaMgasthitena tena vAlena ghaMTAravaH zrutastadA ghaMTAmuddizya yAvatsa nijahastamagre karoti tAvatsa vimAnAtpatitastadAMjanA vividhabilApAna kattuM lgaa| atha taM patitaM jJAtvA mUryaketaryAvadadhaH pazyati tAvatsa bAlo yatparvatazilopari patito'sti sA parvatazilA cUrNIbhUtAsti / tatastena vimAnaM tatra samuttAritaM dRSTazca tatrAsau bAla upadravarahito ramamANaH / tatastaM gRhItvA / tanmAtaH samarpya tasya zilAcUrNa ityabhidhAnaM dattam / atha vimAnasthAH sarve'pi nijanagare prAptAstatra mAtulena mahatADa bareNa tasya janmamahotsavaH kRtaH / aMjanApi tatra svakIyamakhaMDa zIla pAlayaMtI bha nAmakSaramAlA japatI // 164 / Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 165 / / dharmadhyAnaparA saputrA tiSThati / atha sa pavanaMjaya varuNaM vijitya rAvaNajJayA svagRhe samAyAtaH / tatra tena nijapatnIvRttAta vijJAya vibhUtena sarvamapi tRNavatparityajya vilapitumArabdhaM / tatastena bahUna pravezecchA kRtA / tadA rUpabhadattenoktahe mitra ! tvaM ditrayaM pratIkSasya / ito'haM tava priyAM samAnayiSyAmItyuktvA rUpabhakta vimAnAviruddha gaganamArgajAnakarAjanagarANi pazyan pRcchaMzca sUryaketugRhe samAgataH / putrasahitAM cAMjanasundarI tatra dRSTvA hRSTastayAgisa nijapatikuzalodataM pRSTastadAtenoktaM mama suhRtvadviraheNAgnipravezaM kartuM samudyato'syatastvaM zIghraM tatrAgaccha | tatastAM vimAne saMsthApya sa prahalAdapure samAgatastA hapTvA pavanaMjayo'pi pramoda prAptastanastena mahotsavapUrvakaM putrasya hanumAniti nAma dattaM / tataH prati hanumaMtaM rAjye saMsthApya pavanaMjayojanayA yaha dIkSAmAdAya sadgati gataH / hanumAnapi bahukAlaM rAjyaM prapAtya rAmalakSmaNayoH sevA kRtvA prAMta bahuparivAreNa saha dIkSAM gRhItvA zrIzatruMjaye saMstArakaM vidhAya mokSaM gataH / iti zrIzIlakulake aMjanAsundarI kathA || mRgAvatI kathA - vatsadeze nagaryA sahasrAnIkasUnuH zatAnIkAbhidho nRpA rAjyaM karoti / tasya ceTakarAjaputrI sataziromaNitulyA mRgAvatyabhidhAna rAzI varttate / krameNa garbhavatyAstasyA rudhirabhRtkuMDikAyAM snAnAkaraNa dohado'bhUt paraM tatkArya hiMsAmayaM vijJAya tathA rAjJe tadvRttAMto no kathitaH paraM dohadA'pUrNatvena kRSNapakSIya caMdra - / / 165 / Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro dAnAdikulakavRttiH / / 166 / lekheba sA dinAnudinaM kAya bhAvamApannA / evaM tAM dubalIbhUtAM vilokya rAjA tankAraNaM pRSTaM / nadA nayokta jIla svAmin / dohadApUrNatvenAhaM dubalIbhUtAsmi, paraM sa dohado hisAbhayo'sti tatastaM kathayituM me mano nAbhinna pani / kulakama bahvAgraheNa pRSTayA tayA nijadohRdo jJApitamtadA rAjJokta-he priye ! tvaM cinAM mA kuru / yathA natra dohadaH mukhena parayiSyane nathAhaM kariSyAmi / atha g2ajA maMviNamAhUya tahohadapUraNopAyaH pRSTamtadA maMtriNoktaM svAmina kumubharamaiH kuDikAmApUrya namyAM magAvatI kathA gajI mukhena snAnaM karotu / athokaprakAreNa rAjI nijadohadaM pUrNAkRSya yAvatkaMDikAto vahinirganA tAvadgaganagAminA bhAraMpakSiNakana sA dRSTA / tatastAM mAMsapezI manyamAno'mI pakSigaTa nijacaraNadvayamadhye samutpATayAkAze samutpatinaH / rAjI bahAdaM karoti, mubhaTA api hAhAravaM kurvANA itastato bhramati, para krameNa ma pakSI tu / dRSTipathAtInA babhUva / rAjJA grAmanagaradezapavaMnavanapatadAgAdiSu tasyAH kRte bahaH zuddhiH kAritA, para sA na militA / evaM ca caturdazavarvANi vyatitrAMtAni, rAjA tu tadviyogAnaladagdhAMtakaraNaH kutrApi svakIyAnmani sukha na labhate / // 166 arthakadA tasyAmeva nagaryA kamyacitsvarNakAramya samIpe ko'pi vyAdhaH kaMkaNaka samAdAya vikrayArtha samAgataH / svarNakAreNa tatkaMkaNaM mRgAvatIgajInAmAMkitamAlokya kaMkaNayuto'sau vyAdho napasamIpa samAnItaH / ra jA tatkaMkaNaM samupalakSya mAkSAmminditamagAvatImiva nijahRdayenAspazata, cititaM ca tena nanaM mRgAvatI vyAghrAdivana ON Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11167 // vAsiGkaraprANibhirbhavitava dazyate / tato rAjJA bhayakaMpamAnadehI vyAdhaH prokto-bho bhadra ! tvaM bhayaM mA kuru / yadahaM tvAM prati pRcchAmi tasya svayA satyamattaraM deyaM / tvaM ko'si kutazca svayatalabdha ? bhayakaMpitahudayo vyAdhaH skhaladvacano babhANa-he rAjana ! ahaM jJAtito mgyuursmi| banamadhye pAza muktvAnekajalacarasthala carakhecarajIvAna mAravAmi, yato''smAkaM kalakramAgatametadeva karmAsti / arthakadAhaM vanavAsipazumAraNArtha malayAcale gataH / tatrAnekacaMdanatarubhiralaMkRtaM sarabhivAtonmAthitapathazrama naMdanavanopamaM mayaMka kAnanaM dRSTvA tatra praviSTa / tarNameva mayako mahAso nijecchayetastato bhramaMzca dRSTaH / tasya phaNopari ca ghanatarunikaravistRtagahana gahanAMdhakArApahAriNaM manoharaM maNimekaM dRSTvA mana:prAdurbhUtatadgrahaNAbhilASaNa karAlakarabAlo mayA niHkoSIkRtaH / yAvaccAhaM tasya mAraNAya dhAvitastAvatpRSTaM nikaTastha ghanavRkSAlinikuMjAnmA / meti zabdo me zravaNagocarIvabhava / balitakaMdhareNa mayA paLe vilokita, tadaivako nija manohararUpanilaMgIkRtamakaradhvajazcaMdrabiMbAnukArivadanamaMDala: komalakamalAnukArikaruNArasArdIbhUtavilocano dvAtrizallakSaNalakSitadeho mayA tApasakumAro dRSTaH / taM dRSTvA mayA puSTaM, bho tApasakUmAra ! maNiprAptyartha sarpamAraNAya samadyataM mAM tvaM kathaM nivArayasi ? evaMvidhamamUlyamaNiratnaM punarmayA kva labhyate ? tat zrutvA karuNArasaikanirmitAMtaHkaraNena tApasa. kumAreNoktaM, yadi tava maNiratnagrahaNecchAsti tahi kSaNaM tvaM pratIkSasva / ahaM tubhyametAhagbhUrimaNiratnagarNayutamAbhuSaNaM mama mAtu: pAzrvAdAnIya dAsyAmi / tasyaitAni manoharavacanAni zratvA mayApi karavAla: koSe nikSiptaH / / / 167 // Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pro PA nAmakumArenApi dunaM nijAzrame gandhA nitrAtaH pAvaditankana nAnova maya danaM / amAnyatakaMka nahIvAra jola dAna di. kramaNa mahe manAyAnaH / paMcapAMdhi maryanagaramadhye barazrita / aba punanidhanatva bhAyA preyaMmAgaMna viR. kAdaM manAhAsanIya vAba dAmana : pa namAnAbamalA inapara bagAnaH kina mamatra bhadatyamA samAnIkana, na jAna mAtra sabamA mariSyanImi kavindA ma tRSNI yinaH / magAvatI aya yAtrInavanAMnaM nizamya hA vimina nana manAnI yAtrAdhAni bAni / nano ganA meM Adha bhayanyAkura kinAda sAvana mAyAmAma ! vina 3 nena va mayA naha manAramya nammAna meM damaMtra / anaH kanmamindrAmaI bahakArabaka nyAdibhiH nanAvamAmi / mana yandA bApi nirbhayo haTa man parivAnyunarAzA maha cacAla / viyavimAnana gajA mandayAla nadana prAya / nadrA nyAnonaM-vAnimmamAtra sthAna tApamakumAraNa kaMtraNa danaM. ki no niraTe tAramAna,mAdhamoni / natra tra mAjhyAH pApabhAnmAni-dahA vyAbAmtApasathApabhayana gaMna na saknuni anohamammAmyAnAda pAlipyaM / nadA gajJA bahudhanadAnapUrvaka ma panAdvAliyaH / // 168 apa najApi nitraparivAra tApamAnobhata nava saMvAya bayakAkI tapamA zramaM prani calitaH / bane gacchanA tena pagnyikaparivaMgana dhyAnamagAdizvApadAnapyekatramyAna mabhava militAn dRSTvA nijamnami camatkRtana rAjA cinina, nanamidaM kiMcicchAMtameva prabhAvikaM sthAnamanumayate / inastanakatApamayato'timanoharastApa Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11169 / / sakumAro dRSTa: / rAjJA tatsamIpe gatvA praNAmaM ca kRtvA pRSTa-bho mahAtman ! kasyAyaM kUmArosti ? tat zratvA tAyasenoktaM-zaNa tavRttAMtaM / ayaM brahmabhUtitApasasyAzramo'sti / tasya ziSyo vizvabhatinAmAsti / sa caMkadA caMdanavane samAgatastatra ca tena kosaMbharAgAbhiSiktadehA mahilaikA mUrSitA dRSTA / dayayA vAriNA siMcayitvA ca sajjIkRtA / sadA sacaitanprayA tathA proktaM-'he kauzAMbIpate ! zaraNaM bhava' tato vizvabhUtinA sA bhaginIti kRtvAlApitA / svakIyaM magAvatIti nAma kathayitvA sakalamapi nijavRttAta nivedayAmAsa / tatastena sA brahmabhUtitApasasamIpe samAnItA / tenApi ca sA putrIti kRtvA mAnitA / kiyadivasAnaMtaraM garbhavatyA tayA zubhasamaye putraMkaH pramUtastasya janmotsavAnaMtaraM brahmabhUtinA cititaM bAlasyAsya ki nAma dIyate ? ito 'bAlasyAsya | udayana iti nAma deyaM' evaMvidhA gaganavANI jAtA / tadA hupTena kulapatinA tasya 'udayana' iti nAma dattaM / / krameNa bAlo'sau sakalakalAsaMpUrNo vRddhi prAptaH san mahAbalavAna yoddhA jAto hastinA gahApi yuddhaM karoti / kasyApi tiraskAra na rAhate, so'yaM durdhara udayanakumAro'sti, ahaM ca saMSa vizvabhatitApaso'smi / asya bAlasya mAtA mRgAvatyapyadhunAtra samAyAsyati / athavamamatarasadhArAtalyAni tasya vacanAni zrutvA zatAnIko rAjAtyaMta pramudito hastAkgre kRtvA taM tApasakumAra prati kathayAmAsa-he patra ! tvamatra mamotsaMge samAgaccha / tat zrutvAaricitenodayanena kathitaM binA zatAnIkaM mAM etra itikathanaparasya pAzve'pyahaM na samAgacchAmi / itastatra tApasIvaMdaparivatA tArakagaNaveSTitazazilekheva parihitavalkalavaskhA magAvatI brahmabhUtikulapatipraNAmAya samAgatA / 169 / / Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gola kulakam vRtti : mRgAvatI kathA tAM vilokya samupalakSya ca gatadharyeNa rAjJA go-he priye ! birahAlavA gAM bijanetravIkSaNapIyUSadhArAbhiH dAnAdi siMcaya / magAvatyapi tamupalakSya nayanAMbudanirgataharSAzrujaladhArAbhistasya virahAgnimupazAmayaMtI caraNakSAlanaM kurvatIva kulaka maunamAlaMbya sthitA / ina udayanena mAtu: samIpamAgatyoktaM-he mAtaH ! ko'yaM paramasnehavAna janI yo mAM putra ityuktvAhvayati / mAtroktaM-he putra ! tava subhAgyAkRSTo'yaM taba janakaH zatAnIko rAjA tava milanAyAga samA gato'sti / tat zrutvAti namodaM prApta udayano'pi tAta tAteti jallan pitucaraNe ptitH| zatAnIkopi tamunthApya 1170 / / svotsaMge sthApayityA caMdramasaM saMprApyodadhirivollAsabhAvaM prAptaH / itastApasA enaM vRttAMtaM brahmabhUtikulapataye nivedayAmAsuH / tadA brahmabhUtirapi tatrAgatya nijaika dakSiNakaramadhvIkRtya kathayAmAsa-bho rAjan ! tvaM diSTayA barddhase ? sASTAMgapraNAma vidhAya rAjJokta bho mahAtman bhavatprasAdAdapArasasArasAgare patitaM priyAratnaM mayAdya saMprApta / tataH kulapatinoktaM-bho iyaM mRgAvatI mahAsatI gaMgorujalanirmala zIlA tvayA jJAtavyA / ito rAjA tatra kiyatkAlAvadhi o sthitvA priyAputrasahito nijanagare samAgataH / hRSTanagaralokastasya pravezamahotsavaH kRtaH / zatAnIko rAjA nijaprAsAde samAgatya mRgAvatyA saha kelikautukaMzciravirahanaM duHkhaM dUrIkArayAmAsa / arthakadA putrayutasabhAsthitasya nRpasya pArzve ko'pi vINAvAdaka: samAyAtaH, kathitaM ca tena nAsti sa * ko'pi jano jagati yo mayA saha vINAvAdaM kuryAt / tat zrutvodayanakumAreNa nijavINA tathA vAditA yathA sabhAjanayutaH sa vINAvAdako'pi mahadAzcarya prAtaH, hAritazca kumArapAdayoH patitastato rAjJA pRSTaM, // 170 / Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 171 / / bho vatsa ! tvayeyaM kalA kvAbhyastA ? kumAreNoktaM- he tAta! mayaikadA tatra caMdanavanamadhye vyAcavyApAJcamAnaH sarpeko dRSTaH / kRpAprAdurbhAvAdrataHkaraNena ca mayA vyAdhaM prati mama mAtuH kaMkaNaM samarpya tasmai sarpAyAbhayadAnaM dattaM / ito'sau sarpastirobhUya devIbhUto mamAgre samAgatyovAca- he udayana ! ahaM taba pUrvabhavamitramasti, te dayArdrabhAvatazva tuSTo'smItyuktvA sa mAmetAM vINAM vAdanavaradAnapUrvakaM datvA tiro'bhUt / arthakadA hRSTena rAjJeodayanAya yuvarAjapadavI dattA / itaH kauzAMbInagarIvAstavyaH surapriyanAmA kazcicitra kArakaH sAketapure gataH / atha tatra nagaryAmekA yakSamUrtirakti, tAM mUrti rAjAjJayA prativarSamekaM kazcitrakAravitrayati / sa ca citrakArastasminnetra dine mRtyumAsAdayati / yadA ca na citrayati sA sarvalokAnAM maraNasaMkaTamAyAti / tad dRSTvA rAjJA sarvacitrakArANAM kramo vaddhaH / atha yasya citrakArasya gRhe pUrvoktaH kauzAMbIcAratayacitrakAra: prAghUrNaka: samAyAtastasyaiva citrakArasya yakSamUtticitrakRte tadA vArakaH samAyAtastato'sau vilApaM vatuM saH / prAghUrNakena tatkAraNaM pRSTo'sau sakalavRttAMtaM kathayAmAsa / tadA prAghUrNanoktaM tvaM mA bhayaM kuru / adya tava sthAne'haM yakSakArya kariSyAmItyuktvA tena cititaM nUnamavidhikRtacitrato'yaM yakSacitrakAra mArayatIti vicArya, sa snAnapUrvaka pavitravastrANi paridhAya mukhe'STapuTavastraM ca badhdhvA citraraMgadravyANi ca pavitrabhAjane sthApayitvA lekhinI cApi pavitrIkRtya bhaktipUrvakaM yakSamUrti citrayAmAsa / tato nijakaradvayaM yojayitvA stuti ca kRtvA tena vijJaptaM yakSarAja ! madaparAdhaM kSamasva / / / 171 / / Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulakavRti: / / 172 / / atha tasya bhaktyA saMtuSTo yakSaH pratyakSIbhUya taM varArthaM prArthayAmAsa / citrakAreNokta evaM jIvahasAM tyaja, mahyaM ca tAM kalAM dehi / yathAhaM kasyApi prANinogAMzamAtra vilokanenApi tasya saMpUrNarUpAlekhanazaktiyuktAM bhavAmi / | yakSeNa taduktaM sarvaM kRtaM / atha sa citrakAraH krameNa kauzAMvyAM samAgatya rAjAdezatI nRprAsAdaM citravitumArabdhavAn / daivayogAttatrApavargAtiHsthAyA mRgAvatyA dakSiNakarAMguSTastena dRSTastadA tena kutUhalato mRgAvatyAH saMpUrNarUpaM mittAvAlekhitaM / akasmAJca tasmizriye rAjJyA guhyasthAne maSIviduH patitastadA tena sa vidudvivAraM dUrIkRtastathApi tRtIyavAramapi tatraivamapIbiMdu H patitastadA tena jJAtaM yattatra sthAne nUnaM tilAMkamasti / tatastena sa vidustatraiva rakSitaH / akadA rAjA nijaprAsAdacitrANi trilokayituM samAgatastadA rAjJyAcitraM guhyasthAnagatatilAkitaM vilokya citrakAra prati kupitaH / tato rAjA citrakAramAhUya tatsvarupamapRcchat / tadAnyairapi sarvacitrakArairuktaM svAminnasva devana tatsaMbaMcivaro datto'sti tadA rAjA tatparIkSArthamekAyAH kujadAsyA aMguSTastasmai darzitastadA tena citrakAreNa tathAbhUtaM tasyA svarUpamAlekhitaM. tathApi kruddhena rAjJA tasya citrakArasya catvAro dakSiNAMgulyavinnAH / tato'sau dUna: sAketapure samAgatya yaasya stutiparo vabhUva tadA yakSeNa tasyavAmakare citrakaraNavaro dattaH / pazvAttena mRgAvatyAH savizeSaM svarUpamAlesya caMDapradyotAya darzitaM / tad dRSTvA vyAmohitena rAjJA zatAnIkaMprati svapradhAnaM muktrAM mRgAvatI mAgitA, para zatAnIkena sa nirbhartsya niSkAsitaH tadA caMDapradyoto nijasaMnyamAdAya kauzAMbI prati calitaH / ito'tra zatAnoko'tisArarogeNa mRtastadA mRgAvatyA nijazIlarakSaNakRte nijabuddherupayogaH kRtaH / tathA zIla kulakam mRgAvatI kathA / / 172 / / Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 173 / / caMDapradyotAya saMdezaH preSito yanmama bharttA tu mRtaH udayanazva laghurasti, ato'dhunA tvameva mamAdhAro'si / paraM prathamaM tvayodaya nagararakSaNakRte zatrubhirapyajeyo dhanadhAnyapUrNo vaizAlIvapraH kAryaH / mohamUDhena caMDapradyotena tathaiva kRtaM / atha tasmin vatre sthitayA mRgAvatyA caDapradyotaM prati saMdezaH prapito- re mUrkha ! mayA tveSo vapro mama zIlanagararakSaNakRte tvatpArzve kArApito'sti / tat zrutvA kruddhapradyatastatrAgatya vaizAlIgrahaNakRta bahuprayatno'pi niSphalatvaM prApa / ito bhUgAvatyA cititaM yadi zrIvIraprabhuratna samAgacchettadAhaM dIkSitA bhavAmi / ita zrIvIraprabhurapi lAbhaM vijJAya tatra samavasRtastasyAtizayaprabhAvatazca caMDapradyotasya manasi veramupazamitaM / tato mRgAvatyA zrIvaraprabhupArzve dIkSA grahItA / tataH prabhudezanAM zrutvA pratibuddhakhaMDa pradyoto vaMzAlyAmudayanasya rAjyAbhiSekaM kRtvA svasthAne gataH / mRgAvatyA mahAsatyA caMdanabAlAsamIpe ekAdazAMgAni paThitAni / arthakadA kozAMcyA zrIvIraprabhuvaMdanArthaM sUryacandro nijamUlavimAnayutau samAgatI | saMdhyAkAle sarvasAdhdhyaH svasthAne gatAH / paraM mRgAvatI pramAdavazena sUryavimAnatejasA rAtrApi divasa manyamAnA tathaiva samavasaraNe sthitA / itaH sUryacandrI svasthAne gatI, tadA rAtri jJAtvA zaktibhItA mRgAvatI nagaramadhye caMdanabAlAsamIpe upAzraye prAptA / tadA caMdanavAlayoktaM bho mahAnubhAve ! eSa sAdhvyA AcAro nAsti / tat zrutvA nijapramAdadoSaM vijJAya mRgAvatI muhurmuhurnijAparAdhaM kSAmayAmAsa / zubhadhyAnatazca tasyAH kevalajJAnaM samutpannaM / jJAnena tathA tamasyapi sarpa Agacchan dRSTastadA tathA caMdanavAlAya kathitaM sarpaH samAyAti / caMdanayoktaM kathaM svayaMtad / / 173 / / Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI zIla dAnAdi kulaka kulakavRtti: // 174 / jJAtaM ? tayoktaM bhavatprasAdAnmama kevalaM samutpannamasti / tadA kevalyAsAtanAmayAcandanabAlAyA api kSAmayaMtyAH | kevalotpattirjAtA, krameNa ca te mokSa gate / / iti / / / accakAriacariaM daThThaNa ko na dhuNAi kira sIsaM 1 jA akhaMDiasolA, bhillavaikayasthiAvi / / 16 / / vyAkhyA-accaMkAribhaTTAyAzcaritraM dRSTvA ko nijazIrSa na dhunoti ? apitu sarve'pi dhunvati camatkAra acaMkArI kathA prabhAti / mAmAbhA avaMzIle sthitA pallIpatikaragatA bahukadarthanAM prAptA, paraM tayA svazolaza rakSitaM / // 16 // __ atrAccakArIkathAuJjayibhyAM nagaryAmako dvija stilasaMgrahaM karoti tenAsau loke tilabhaTTa ityucyate / tasya dhanazrI nAma bhAryA kUzIlA parapuruSaratAsti, tayA cApavarakasaMgrahItAH sarvatilA bhakSitAH / athaikadA sa dvijo nijakSetre rAtrI sthito'bhUt / tadA tayA kuzIlayA pizAcinIrUpa vidhAya tatra gatvA / sa bhASitaH kathitaM ca tilAna bhakSayAmi vA tilabhaTTa bhakSayAmi ? teta bhItena dvijenoktaM tilAna bhakSaya / 174 / / tato'tyaMta bhayAkulaH sa dvijo drutaM gahe samAgatya mRtaH / saMbaMdhinastaM banamadhye'gninA jvAlayAmAsuH, paraM tasya citAmanupazAmyaiva te sarve gRhaM samAgatAH / itastacitotpatitAgnikaNato banamadhye dAvAnala: prakaTIbhutastadA tatra kAyotsargastha eko janamunirdagdhaH / sa ca nagaramadhye samAgatastadA tasya cikitsAkate nagarasthitanibhirlakSa Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ m a -.... ..... . . pAtelazuddhIkaraNAyAkArIbhaTTAgahe samAgatya dharmalAbho dattaH / proktaM ca tayA bhagavan ! kimarthaM yUyaM samAgatA:? sAdhubhiH prokta-bho zrAvike ! lakSapAkalArtha samAgatAH smaH / tat zrutvA sA harSitA 1 ita: saudharmendreNa nijasabhAyAmacaMkArIbhaTTAyA: kSamA prazaMsinA / tadA kazciddevastatparIkSArtha tatra samAgataH / athAvakAryA dAsya prokta gRhamadhyAlakSapAkatailakuMpikAmAnaya / aza nasI yAtrA tuMpila sapAtayati rAmanadRzya devena sA kapikA pAtitA, naSTaM ca sarva tailaM / atha dvitIyA tRtIyApi tathaiva pAtite, tatazcaturthImadhyAttena sAdhabe tailaM pranilAbhitaM / tadA sAdhubhikta-he bhadre ! tvayA dAsyai kopo na kAryaH / tat zrutvAJcakAryokta-he bhagavan ! mayA kroca phalAni bahUni dRSTAni / tadAdito mama korakaraNe niyamo'sti / sAdhubhiruktaM tvayA krodhaphalAni kathaM dRSTAni ? takSa mA vabhANa-asminnava nagare dhanazoSTina: kamalazrIbhAryAtaH samudabhutAnAM sammaputrANAmuparyahamaJcakAgabhaTTAbhidhAnA putrI jAtA / mAtApitroratIvavallabhasvAnmama kathanakaraNatatsareNa muvRddhimaMtriNA sahAhaM pariNAyitA / arthakadA mayA maMtrige kathitaM bhavadbhinizAyAM tvaritagAgaMtavya, tenApi tatpratipanna / atha jJAtaMtavattAMtena rAnakadAsa maMtrI rAtrau bahavAraM rakSitaH / dvipraharAnaMtaraM sa gRhe samAgataH, paraM mayA dvAraM nodghATitaM / tadA tenoktaM hA deva ! mayevaM karaMDA va pariNItA? tat zrutvA vRddhAhaM dvAramudghATya mahAniryAtA maMtrI ca gRhe praviTaH / AbhUSaNayutA ca pathi gacchaMtyahaM cAradhUtA / caurapatizna mAM nijabhAryA Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikulaka zIla kulakam vattiH acaMkArI kathA 11176 // kartamutsUko'bhUtparaM mayatanaM mAnitaM / tadA mama zIlaM dRSTvA zApabhItena tenAhaM sArthavAhAya vikrItA / sArthavAhenApi bhAryAkRte mama gADhaprArthanA kRtA / paraM mAM dRDhacittAM vijJAya kruddhena tenAhaM barbarakule vikrItA / tatrAnAryalokarmama rudhiraM niSkAsya vastrANi jitAni / evaM pratidina karaNasohaM tatra durbalA jAtA / arthakadA vyApArArthamAgatena mama bhrAtrA bahudravyavyayenAhaM tebhyo vyAdhebhyo mRgIva mocitaa| tatastenAtrA-R matyAhaM punarbhatra samapitA / ataH kAraNAt he bhagavan ! mama krodhakaraNe niyamo'sti / tat zrutvAtihRSTAH sAdhavastalamAdAyopAzraye prAptA / atha tasya kSamAguNana tuSTena devena pratyakSIbhUyokta-he suzIle ! mayA tava kSamAparIkSArtha trayo ghaTA bhagnA ato mAM kSamasva ! ityuktvA tasyA ghaTAMstailapUrNAn saJjIkRtya sa svasthAne gataH / aJcakArIbhaTTApi prAMte kSamAyukta zuddhazIlArAdhanapUrvaka kAlaM kRtvA sadgatau gtaa| iti zrI zolakulake acaMkArobhaTTAkathA / niyamitto niyabhAyA, niyajaNaU niyapiamaho vAvi / niyaputtovi kusolo, na ballaho hoi loANaM // 17 // ___vyAkhyA-kuzIla: zIlarahito nijasuhRd nijabhrAtA nijajanako nijapitAmaho vA nijaputro'pi lokAnAM vallabho na bhavatiH // 17 // savesipi vayANaM, bhaggANaM atthi koi paDiAro / pakvadhaussava kannA, nAhoi solaM puNo bhaggaM // 18 // vyAkhyA-prANAtipAtAdisarveSAmapi vratAnAM kadAcidajJAnatayA bhagnAnAM ko'pi pratikAro'sti, arthAtteSAM prAyazcittenApi zuddhirbhavati, paraM pakvaghaTakarNabadbhagnaM zIlaM kadAcidapi no sabjIbhavati, tasmAt zIlaM niraticAra 1176 // Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 177 / / tayA pAlanIyam ||18|| velabha arakkhasa, kesaricittaka gaiMdaruppAgaM / lIlAi dalai dappaM pAlato nimmala sIla // 12 // vyAkhyA - betAlabhUtarAkSama kesa ricitraka gajendrasarpANAM darpa nirmala zIlaM pAlayanmanuSyo lIlayA lyA dalati ||19|| je kei kammamukkA, siddhA sijjhati sijjhihiti tahA / savvaisi tesi balaM visAlasolssa ullaliaM ||20|| vyAkhyA - ye kepi karmabhirmuktAH siddhAH siddhayanti bhaviSyatkAle ca niddhi prayAsyati teSAM sarveSAM vistIrNa zIlamya durlalitaM vilasitaM balaM jJAtavyam ||20|| // iti zrIzIlakulakaM samAptaM // 5 / / 177 / / Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikundaka vRttiH 1178 || 3 || atha zrItapaHkulakam // so jayau jugAijiNo, jassaMse, sohae jADamauDo taba phArNAgnitpajjali akammidhaNadhUmalaharivva // | 1 || vyAkhyA - sa zrIyugAdijino jayatu yasya skaMdhe jaTAmukuTastapAdhyAnarUpAzinA jvalitAni yAni karmarUpadhanAni teSAM laharIva zreNiriva zobhane iti gAthArthaH ||1|| yadA zrI RSabhadevaprabhuNA dIkSAvasare locaH kRtastadeMdrasya kathanataH paMcamImuSTiparimitAH kezA acitA eva rakSitAntaM ca suvarNakalazopari nIlakamalAnivAzobhata / saMvacchariataveNaM, kAunsami jo ThiuM bhayavaM / pUriani apano harau duriAI bAhubalI ||2|| vyAkhyA - vArSikaM tapaH kRtvA yo bhagavAn kAyotsarge sthitaH sa pUritanijapratijJAM bAhubalinAmA muniduritAni pApAni haratu vinAzayatu] ||2|| bAhubalikathA pUrva zrI RSabhadevacaritre kathitA / athirapi thiraM aMka pi ujjuyaM dulahaMpi hoi sulahaM / dusajjhapi susajjha, taveNa saMpajjae kakSaM ||3|| vyAkhyA - tara prabhAvenAsthiramapi kAryaM susthiraM saMpadyate, vakramapi ca Rju saralaM bhavati, durlabhamapi kArya sulabhaM bhavati yathA'bhayakumAreNAdhTamatapasA dhAriNyA rAjyA akAlepi meghavRSTidohada: pUrNitaH punaryadaduHsAdhyamapi kArya sumAdhyaM bhavati, yathA cakriNAmaSTamatapasA mAgadhavaradAmaprabhAmakRtamAla pramukhA devA vazIbhavati, arthAttapasA cititaM sarvamapi kArya sapadyate | 3|| COMCAS tapaH kulakam gautama svAmI vRtAnaH 1190211 Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / 179 / / chaThThe chaNa taba, kuNamANo padamagaNaharo bhayavaM / akkhoNamahANasIu, sirigoyamasAmiu jayau ||4|| vyAkhyA-paSTaM papTena tapasA pAraNaM kurvan prathamagaNadharaH zrIgItamasvAmI bhagavAn akSINamahAna sIlabdhito jayatu | labdhivAnmuniryadvastumadhye yAvannijadakSiNAMguSTaM dhArayati tAvattadvatvakSINameva bhavati, svayaM bhuktaM sati ca tatkSIya, sahAvI || || atha zrIgotamasvAmI vRttAMtastvityam magadhadeze govaragrAme vasumatinAmako dhanADhyAM dvijo vayati / tasya ca pRthvyabhidhAnA bhAryA vartate / tatkukSisaMbhavA iMdrabhUtiragnibhUtirvAyubhUtizceti trayaH gautamagAMtriyA putrA Asan / ito'pApAyAM nagaryA momiladvijakAritayajJe te iMdrabhUtyAdyA ekAdaza yAtrikA dvijA nijanijaziSyayutA militvA yajJaM kurvati / tadA tatra maha senavanakhaNDe zrIvIraprabhuH samavasRto devaizva samavasaraNaM racitaM / taM mahimAnaM daveMdrabhUtiH prabhuM sarvajJamazraban nijapaMcaNata ziSyaparivArayutaH prabhumamIpabhAgastataH svAminA tanmanogatAM jIvasabaMdhimaMzayo dUrIkRtastatastena varAbhya mAsAdya nijaparivArasaha prabhoH samIpe dIkSA gRhItA / evaM ca taiH sarverapyekAdazayAjJikadvijaH pramIH samIpe nijasadehAn dUrIkRtya nijanijaparivArayutadakSA gRhItA | iMdrabhUtaye ca prabhuNA gaNadharapadavI dattA / tena dvAdajhAMgI racitA krameNa ca sa zrIgotamasvAmI caturjJAna mahAlabdhivAnmahAtapasvI paSThaM SaSThThena pAraNaM karoti / ekadA zrIgotamasvAminA caMzayAmAgatya zAlamahAzAlAdInAM pratibodhya dIkSA dattA / taiH saha sa yAvanmahAvIraprabhupAcaM samAyAti tAvateSAM navadIkSitAnAM kevalajJAnaM pathi samudbhUtaM / te ca tatrAgatya kevalipada XCHORE / / 179 Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI tapaH kulakam dAnAdikalakavRtti: gautama svAmI vRttAMtaH // 180 / / samupaviSTAstadAzcarya prAplena gautamasvAminA prabhuH pRSTa:-he bhagavannate kevaliparSadi kathaM samupaviSTA: ? prabhuNoktaM teSAM kevalajJAnaM samatpannamasti. tadA gautamena tAn kSAmayitvA svAminaM pratyuktaM he bhagavan ! mama kevalajJAnaM kadA samutpatsyate ? prabhaNoktaM tavApi samatpatsyate / gautamenoktaM-tasya cinhaM kathayata / prabhuNokta-yaH ko'pi nijatapolandhibalenASTApadayAtrAM karoti rAtrI ca tatraiva vasati sa mokSaM gacchet / tat zrutvA kauDinnadinnasebAlA. khyAstra yastApasAH pratyeka paMca zataziSyaparikttA aSTApadAgre samAbAtAH / tatraikopavAsakAriNaH prathamamekhalAyAM, pATa- | tapaHkAriNo dvitIyamekhalAyAmATamatapaHkAriNazca tRtIya mekhalAyAM sthitAH / paraM tato'gre gaMtuM zaktA na babhavaH / ita: zrIgautamasvAminaM dRDhapuSTazarIgyutaM tatrAgacchetaM vilokya te citayAmAsureSaH zrIgautamaH zarIrabhAkAMta : kathamuTavaM gamiSyatIti ntiyatAM teSAM pazyatAmeva nijatapolabdhyA zrIgautamaH kSaNakamadhye'pTApadopari saMprAmantava 'jargAcatAmaNIti' caityavaMdanaM vidhAya sa jinAlayAbahirnizAyAM tavaiva sthitaH / prabhAte tatra militAnAM vidyAdharadabAnAM parSadi tena dezanA dattA / tadA tAyAtazrIvavasvAminIvatiryajaMbhakadevaH puSTa zarIraM zrIgautamasvAmina nirIkSya hasito yanmunayo'pi kimIdRzAH puSTadehA: saMbhavaMti ? tadA zrIgautamena tasyAbhiprAya vijJAya kaMDarikapuMDarIkasaMbaMdhamAkhyAya tatsaMdeho durIkRtaH / pazcAttena devena kSAmitaM / tataH pazcAdvalamAnena zrIgautamena paMcazatatApasAnAM dIkSA dattA. tathA'kSINamahAnazIlabdhyA pAtramekaM kSIreNa bhRtvASTamatapaHkAriNAM teSAM sAdhUnAM pAraNaM kAritaM / tatra ca teSAM kevalajJAnaM samutpanna, dvitIyapaMcazatAnAM ca pathi kevalaM samutpannaM, tRtIyapaMca zatAnAM ca prabhu ARNE Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 18 samavamaraNe hATe sati kevalamutpannam / atha zrIgautamena vivarSANi yAvatprabhamevAM vidhAya caturmAnayatenApi prabhoH praznapUrvakamane ke saMzayA nivAvaritAH / athAMtyacaturmAse'pApAyAM sthinena prabhazA nija nirmANasamayaM vinAya devazamadvijaprativodhAyAsanagAma zrIgautamaH praSitaH / taM pratibodhya prabhAte samAgacchan zrIgautamo devoktazrIvIranirvANavArtAmAkarNya kSaNaM zUnyacittIbhUya bAlabadanekAna vilApAnakarot / tatastena vititamaho vItagagAstu nisnehA eva bhavati / ahaM tu muva moha karomItyAdyanityabhAvanAM bhAvayatA kevalanAnamAmAditaM / iMdrAdibhizna tasya mahotsavaH kRtaH / sahasrapatrakamalaM cAsanIkatya tena dezanA datA / evaM dvAdazavarSaparyataM kevalipArya pAlayitvA bhAragirI saMstArakaM vidhAya sa mokSa gata: / / iti zrItapa.kulake zrI gautamagaNadharakathA / / sohai saNakumAro, tababalakhelAiladdhisaMpanno / nidhaaksavalayaMguli, savaNNasohaM payAsaMto / / 5 / / vyAkhyA sa zrIsanatkumAra kI zobhate, yastapobalena khelAdilabdhisaMpannaH zleSamAdilabdhyupetaH sana kevalaM | mukhavAriNA svAMgulI viliya devAnAM puraH suvarNazobhAmaprakAzayat // 5 / / sanatkumAra vRttAMtastvitthaM kurudeza hastinAgapure nagare'zvasenAbhidho rAjA, sahadevI ca rAjI / tayaikadA caturdazamahAsvapnasUcitaH manatkumArAdvayamtanayo janitaH / krameNa yauvanAbhimukhasya tasya pradhAnaputramaheMdrasiMhena saha prItirjAtA / atha kadAcidaso sanatkumAro viparItazikSitAzvArUDho mahATavyAM prAptaH / pitrA tasya zuddhikRte bahupAyAH kRtAH paraM Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapaH kulakam vRtti: sanatkumAra kathA | sa kvApi na labdhastato maheMdrasihastacchaddhikaraNArtha prasthitaH / dAnAdi atha varSe kAnaMtaraM bhUribhAminIparivAraparivRttaM haMsIsaMcayasevitaM rAjahaMsamiva kasmin sarasi kI iMtaM sanatkumAraM kUlaka- 2 | dRSTvA sa militaH / sanatkumAro'pi taM dRSTvAtihRSTaH san mAtRprabhRtInAM kuzalodaMtaM pRSTavAn / tata: nAnabhojanAnaMtara maheMdrasiMhena paTa-bho mitra ! svayaitAvato samaddhiH kuto labdhA? tataH sanatkumAreNa vijJaptividyA smRtvA kathitaM he mitra! tathAzvApahRto'haM niraMtarajaMbUjaMboranAraMgAmrAdidhanatastroNibhidinakarakaranikarairapyagamyAyAM siNh||18|| byAyamUkarA dihina zvApadakumlAkulAyAM sahasrakiraNAvastaghoratimiratatikRtanivAsAyAM kvacit zrUyamANagirikaMdaralInaghoraghUkapatkArazabdAyAM kvacivacidUrataH zravaNagocarIbhavatyakvadrumAlilalitaphalAvali rakSaNavRkSoparivaddhamaMcakasthita kRSIvalamugdhakumArikonIyamAnagotamadhurAlApAyAM tuMgagirivarajharanimalajalanirjharajhaMkArAravaramaNIyAyAM mahA. TavyAM saMprAptAH / athAmita zramonmathitamAnaso yAvadaha muktavalgo'zvAduttaritastAvadevAzvo matvA bhUmau patitaH / tadA viSaNNobhato'haM yAvatpAdapracAraragne gacchAmi tAvattRSAkrAMto mUcchito vaTavRkSAdho bhUmAvapataM / ito mama puNyaguNAkRSTana vaTavRkSavAstavyayakSeNa mahyaM mAnasasara:pAnIyamAnIya pAyitaM / sacetano bhUtena mayA pRSTaM-tvaM ko'si kutazcaitatiraskRtAmatamAdhurya tvayA pAnIyamAnItaM? tenoktamahametadvaTavRkSAdhiSTAyakayakSo'smi, dayayA caitanmAnasasara:pAtIyamAnIya mayA tava pAyitaM / tato mayA kathita-he yakSarAja! mama mAnasaM mAnasasaraHsalile snAnakaraNAbhilASi 11182 Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vartate'to mamopari kRpAM vidhAya mAM tatra naya / dayAlunA yakSeNApyahaM tatra muktaH / mayApi tatra sphaTikanirmalajale sAnaM kRtvAmaMdAnaMdaH saMprAmaH / itaH pUrvabhavatra risitanAmnA vakSeNa saha natra yuddha kasvA'haM taM byApAdya // 183 // vijayavAnabhavaM / tato'gre prasthitena mayA bhitticitamaNikaranikararastAMdhakArA aneke divyAvAsA dRSTAH / itastatra sahasA bhAnuvegAbhidhenakena vidyAdharaNAgatya svAgatapUrvakaM mama bhojanAdi dattaM, kathitaM ca he kuruvaMzaziromaNe ! azvasenatanaya mamASTau kanyAratvaM pariNaya / moktaM, tvaM kathaM mAmupalakSase ? tenoktaM vayaM vaitAdayavAsividyAdharA smaH / ekadA mayA pRSTena jJAninokta, yo hi asitayakSa jeSyati sa tvadIyakanyAnAM bhartA bhaviSyati, cakravattitvaM ca lapsyate, ato'dyAsitayakSajayAtvAmahaM tameva jAnAmi / tato'haM natra tAH kanyAH pariNIya batADhaya samAgatastatra ca mayA caMdrabegarAjo bakUlamatIpramukha kanyAzataM parINota / tAvadara tvaM mama militaH / ____ atha maheMdrasiMhena pRSTaM, tenAsinayakSeNa saha tava pUviraM kathamasti ? tadA tenAbalokinI vidyAM prayujya kathitaM, tena saha mama paMcabhavavaramasti / kaMcanapuranagare vikramayazorAjJo rUpavatyaH paMcazatarAzya AsaMstathApi bhogePA bhya: so'tRpta evAsIt / atha tatraiva nagare nAgadattavyavahAriNo viSNuzrInAmabhAryAsIt / ekadA gavAkSasthAM tAM vilokya rAjA vyAmohitaH san tAM svAMta:pure nItavAn / kRtA ca tena sA pttttraajnyii| maMtriNAnekaprakAraiH pratibodhito'pi sa tAM na mumoca / strIvirahapIDito nAgadatto grathilIbhUya vilApAn kurvannagaramadhye bhramati / atha tasyAmAsaktena rAjA tA: paMcazatarAjyo'pi vismRtAstadA tAbhiH kArmaNaM kRtvA vissnnushriiaapaaditaa| // 183 // Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro dAnAdikulaka vRttiH / / 184 // tato rAjApi nAgadattavadgrathilo jAtaH saMsnayA sahAgnipraveza kartumicchati / tadA maMtriNaH kathamapi napaprati- tapaH bodhAya pracchannaM tatkalevaraM nagarAdvahiryanamadhye mumucastato dvitIyadine ca rAjAnaM tatra samAnIya tatkalevaraM darzayA kulakama mAsuH / tadAtidugaMdhayutaM zAlAdibhirbhakSitaM kRgikulavyAkula ca tannirIkSya rAmA vititaM dhigmAM yadartha mayA dharmakulala jAdi tyaktaM tatsvarUpa tvIdRzaM dRzyate / iti vairAgyapareza tena putrAya rAjyaM datvA sudharmAcAryasamIya manakumA kathA dIkSA gRhItA, nirmalatapAMsi ca taptvA tRtoyadevaloke sa devo jAtastatazcyutyA ratnapure zrAvakakule samutpanI jinadharmAbhidhoisau zuddhasamyaktvaM pAlayati / atha sa nAgadattajIba. strIviyogato dunina mRtvA tiryagyonipu ca bahu paribhramya daridrI brAhmaNo jAtastatra ca duHkhagabhitavairAgyeNa sa sanyAsI jAtaH / dvimAsatapaH, kubaMn ratnapure samAgataH / tadA tApasabhaktena rAjA sa pAraNArtha nimaMtrito yAvajjanasamUharveSTito mahotsavapUrvaka nagare samAyAti tadA pathi tena sa jinadharmazrAvako vilokitaH / taM dRSTabollasitapUrvabhavavareNa tena tApasena rAjJe proktaM yadi tvamasya zrAvakasya pRSTe sthAlI saMsthApya mAM bhojayasi tadaivAhaM pAraNaM kariSyAmpanyathA naMda kariSyAmi / tat zrutvA tadbhakto rAjA balAtkAreNApi taM zrAvakamAhUya tasya puraTe'tyuSaNabhojanasthAlI saMsthApya tApasa bhojayAmAsa / atha tApasabhojanAnaMtaraM sthAlI yadA dUrIkRtA tadA tatpaSTatvak samuttIrNA, patitaM ca tatra kuhiraM niHsRtaM ca tasmAmAMsamapi / atha sa zrAvakaH kSamAyuto gahamAgatya kuTuMbinA sarveSAM ca kSAmayitvA vRddhaputrAya ca sarva // 18 Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 185 / / gRhabhAraM samayaM svayaM cAritramAdAya tuMgikagirizikhare caturAhArapranyAkhyAnapUrvakaM kAyotsarga vivAya paTidinAni yAvat kAkAdijaMtUkRttakadarthanAM sahamAna: zubhadhyAnena mRtvA saudharmendro jAtaH sa tapasazrAjJAnatapasa taptvA mRtyA ca tasya vAhanamairAvaNo jAtavijJAnaveMdraM nijavairiNaM vijJAya nijadvitryAdirUpaM vidhAya bhApayAmAsa / iMdreNApyavadhinAtaM tApasajIvaM vijJAya vajraM darzavitvA tasya tarjanA kRtA / nAsau bhItaH san bAMto jAtaH / tato mutvA tiryagyoniSu bahu paribhramya so'yamasitayakSo jAtaH ahaM ca hastinAgapure sanatkumAro jAtaH / tat zrutvA hRSTena mahendrasihenoktaM he mitra ! saMprati ciravirahaduHkhitayormAtApitroH samIpe tvaM samAgaccha / tataH sanatkumArI'pi vimAnA nijakalabhASito mitratastUrNaM hastinAgapure samAyAnastadA tametAdRguRddhiyutamaneka vadhUmahina ca samAgatamAlokya mAtApitarAvatyaMta pramodaM prAptau / atha katiciddivasAnaMtaramAyudhazAlAyAM catraratnaM samutpannaM / tato'sau caratnAnugaH pakhaMDAni sAdhayitvA nijanagare sabhAgatya cakravatipadavI pAlayAmAsa / ito lia varSa gamamAnaMtara mIzAnadevalokAsko'pi mahArUpavAn deva: sauvarmedra sabhAyAmAgatastasyAtIvamanoharaM rUpaM dRSTvA sabhAsthitairdevairidraH puSTaH svAmin! asya devasya rUpaM kena kAraNenAtIvasuMdaramasti ? iMdreNoktamanena devena pUrvabhave AcAmlavarddhamAnAbhitraM tapaH kRtaM / tenAsAvatIvarUpavAnasti / punardevaiH pRSTaM svAminnasya sadRzamastyanyasyApi kasyacidrUpaM ? iMdreNoktaM bharatakSetre caturthaca kisanatkumArasya rUpabhasmAdapyadhikamasti / tat zrutvA vijayavaijayaMtAkhyo devI tadadhAnAM dvijarUpIbhUye tatra sanatkumAranagare CONECONOMIC / / 185 // Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapaH zrA dAnAdi kulakamA kulaka vRttiH // 186 / / samAgatI / rAjadvAre ca samAgatya dvArapAlaM prati kathayAmAsatuheM dvArapAla ! tvaM rAjAnaM kathaya yadbhavadrapadarzanoskaMThayA dvau dvijau paradezAtsamAgatau staH / yadyAjJA cetahi AgacchenAM / dvArapAlanApi tathaiva vijapto rAjA tAbAhvayAmAsa / atha tadavasare rAjA snAnaka ragatatparo'bhUt / tasya rUpaM ca dRSTyA dvijIbhUtI to devI harSa saMpApyadrokta hai manakumA tathya meva manyamAnaH tasya prazaMsAmakurvatAM / sadA cakriNokta-bho dvijo ! zaMgArAdyADaMbarayuto'haM yadi sabhAyAmA kathA gacchAmi tadaiva yuvAbhyAM mama rUpaM bilokanIyaM / tatasto dvijarUpau devA banyatra gatau. atha cakrI savizeSaM zaMgArAdiyunaH sabhAyAM siMhAsane samupavizya tau dvijo cAhaya kathayAmAsa-bho dvijau ! adhunA mamAdbhutaM rUpaM yuvA vilokayataM / tadA tAbhyAM cakrizarIra rogAvalaM vilokya ziro dhUnitaM / rAjJA proktaM, yuvAbhyAM ziraH kathaM dhUnitaM? tAbhyAmukta-he rAjan ! tava zarIre sapta mahArogAH samutpannAH saMti, tena tava rUpaM ca naSTamasti / cakriNoktaM-yuvAbhyAM tatkathaM jJAta ? tadA tAbhyAM nijadeva rUpaM prakaTIkRtyeMdrakRtaprazaMsAdivRttAMto nirUpitaH, tat za zrutvA cakrI vairAgyamAsAdya putrAya ca gajyaM davA vinayaMdharagaripArzve cAritraM magrAha 1 SaSTapAraNake ca zIta K // 186 lAnaprAptito'sya zarIra jvarAdiSar3arogA: prAdurbhatAstathApi dehamamatva rahito'yaM sanatkumArarAjadhirmanasAyaduno vividhatapAMsi kurvan zuddha cAritraM pAlayAmAsa / krameNa tapobalena tasya kheloSadhyAdimahAlabdhayaH samutpannAstathApi gatadehamamatvo'sau mahaSinijarogacikitmAkaraNeccharna babhUva / ita: saudharmedreNa punaH sabhAmadhye zarIrani:spRhatAviSaye IAS Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / 18 / / sanatkumAragajaH prazaMsA kRtA, tadA pUrvoktAveva devo vaidyarUpamAdhAya tamya pAve samAgatya taccharIragatarogacikittArtha prArthayAmAlatuH / tadA muninoktaM-yadi yuvAM bhAvarogadhvaMsane samarthA tadeva me cikitsA kurutaM / tat zrutvA tAbhyAmukta tadvipaye AvAM naiva samarthI / tadA muninA tabo vismaya karaNArtha nijakuSTavinaSThAMgulI nija. mukhaniSTIvanena spa TdA guvarNavoM kanA / tad dRSTvA tAbhyAM nijarUpaM prakaTIkRtyeMdrakRtaprazaMsAdivRttAMtaH kathita-80 stato muni nandA nau nijabhAne manau : samAnAMtara te ma'pi rogAH svayameva munizarIratA durIbhUtAH / evaM varSalakSaM yAvannirmalaM cAritraM prapAlya tRtIyadebaloke sa sanatkumAreMdro jAtaH / ekAvatAre ca mokSaM gami-6 vyati // iti zrotapa kulake sanatkumAracakrikathA / / govaMbhagabhagaribhaNI-baMbhiNIghAyAigaraapavAi / kAUNavi kaNayaMviva, taveNa suddho daDhappahArI // 6 // vyAkhyA-gauddhijo garbhA gabhiNI, brAhmaNI, eteSAM canarNA dhAtAdirUpagapApAni kRtvApi yo hAhArinAmA cauraH kanakamiva tapasA zuddho jAta: // 6 / / dRDhaprahArikathA centhaM-- // 187 // kasmiMzcidgrAme eko brAhmaNo'vasat 1 tasya putro notirahito lokaiH saha yuddhayate / tadA lokapatkArato durgapAlena sa nagarAbahiniSkAsitaH / tato niHsRtyAsau caurapallyAM gataH / palipatinA ca sa putra iti kRtvA rabhitaH / dhArayAdiSu ca lokAnAM haDaprahAradAnAtsa dRDhaprahArIti loke viruyAto babhava / pallIpatimaraNAnaMtaraM sa pallopatirjAtaH / Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ noM di vUlaka vRttiH 188 athaikadA kuzasthalapure nena ghATI pAlitA / nadA janmadaridvidevamamitrAhmaNasya gRhaM tena leTina / dvijo yaSTimAdAya taM prati bhAvinatA hAriNA karavAlena sa dvidhA kRtaH / antarAgatA gAMva na bana vyApAditA / itastasya dvijasya garbhiNI bhAryA kaTukavacanastaM tarjayAmAsa tadA sApi tena mAriyA yA udarAdgarbho'pi patitaH / atA mayaMka kArya vASTra prAMta tasya pazcAttApapUrva vairAgyaM samutpannaM / tato bane gatvAlocanApUrvakaM mAdhogyaM tena dIkSA gRhInA / guhItaca nAbhigrahIyAdidaM pApamahaM smarAmi tAvadAhAre na kariyAmItyabhigrahamAdAya kumpure gatvA kAyotsargeNa sthitaH / lokAstaM yaSTizadibhistADayati, paraM sa mayA sarvamapi sahane / prati navanena kevalajJAnamAsAdya mamokSa gataH iti zrIkulake harikathA || yuvvabhave tibbatavo, tadio jaM naMdiseNamaharisiNA // vasudevo teNa pio, jAo khayarIsahassANaM ||3|| vyAkhyA-yadyasmAtkAraNAnnaM viSeNamaharSiNA pUrvabhave tIvraM napastamaM tenAsau khecarIsahasrANAM triyaH snehayutAM vasudevo jAtaH ||7|| tatkathA cetthaM naMdigrAme kazcideko vipro'vasat tasya putro janmadaridrI naMdiSeNAbhidho babhUva / bAlye eva tasya mAtApitarau mRtau / tato'sau mahAdurbhAgI kurUpazca mAtulagRhe gatvA sthitaH / mAtRlenoktaM mama sapta putryaH saMti / tanmadhyAdekAM tava pariNAvayiSyAmi / putrIbhistAM vArtAM nizamya kathitaM vayamagnau pravizAmaH paraM naMdiSeNaM CONDOADMISSIONS napaH kulakam heDa prahArI kathA // 188 // Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 nAMgIkariSyAmastat zrutvA naMdipeNo vane gatvAtmadhAtotsuko vabhUva / itastatrasthenabena sAdhunA sa AtmaghAtAnni yArya pratibodhitastadAsau dIkSAmAdAya rASTaNaraNake AcAmlatapaH kurvan sAdhuvayAvRttyaparo babhUva / arthakadeMdreNa / / 189 // nijasabhAyAM tasya sAdhurvayAvRttyaprazaMsA kRtA / tadA dvau murI tatparIkSaNAya tatrAgato tayoreko glAnasAdharUpaM vidhAya nagarAbahiH sthito dvitIya zca sAdhurUpabhRdupAthaye tatsamIpe samAgataH / atha nadiSeNo yAta pATapAraNakaparo babhava, tAvattenAgatya kathitaM-bho naMdiSeNa ! nagarAbahireko'tisArarogapIDito muniH patito'sti / tat zrutvA naMdipaMNo nijAhArapAtramAcchAca tena saha drutaM tadglAnasAdhusamIpe gatastadA tena tasya bahakaThinavacanAni jalpitAni, paraM kSamApareNa naMdiSaNena tAni sarvANi soDhAni / tato nadiSaNena taM pratyukta-he mahAtman ! yUyamupAnaye samAgacchata / sAdhunoktamahaM gaMtumazakto'smi / tadA naMdiSeNastaM skaMdhe samAropyopAzrayaM prati calitastadA pathi tena mAyinokta-are pApin ! tvaM zanaiH zanairvaja / tava zIghragamanena mama duHkhaM bhavati / tataH kSamAnidhinaMdiSeNaH zanaizca cAla | punastenokta-are duSTa ! taba zanairgamanena me zarIraM tApavyAkulaM bhavati / tadA naMdiSeNena cititaM nAyamasya glAtasAdhordoSaH, ki tu mamaivAyaM doSa, iti vicitya sa taM kSamayAmAsa / agre gacchatA tena mAyisAdhunA tasya zarIropari biSTA kRtA, tathApi naMdipeNastAM caMdanalepamiva manyate / krameNa sa copAzraye samAgatya tadehazuddhayartha jalamAdAtuM zrAvakagRheM gataH, paraM sarvatra tena devenAneSaNA kRtA / tathApi tamakSubdhaM kSamAparaM ca jJAtvA tau devI prakaTIbhUya taccaraNayoH patitau / nijA 8 // Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdikulaka vRtti: // 190 / parAdhaM ca kSamayitvedrakRtaprazaMsAdivRtAMtaM tasmai niveditavaMtau / tatasto samyaktvamAdAya nijasthAne jagmatuH / tapa evaM naMdiSeNamuni dazavarSANi yAvaccAritraM prapAlya prAMte'nazanaM vidhAya skhIvallabhatvanidAnaM kRtvA mRtvA kula kam sapragadevaloke devo jAtaH / tatazcyatvA zaurIpureMdhakavRSNinupasya sa basudevAkhyaputrasnotpanna: / pUrvakRtanidAnatastasya rUpamatyadabhutaM strIjanaballabhaM jAtaM / manohararUpalAvaNyApetaM taM nirIkSya nikhilanagaranAryastasyopari mohaM vasudeva kathA prAya gRhakAryApyapi tra parityajya pativacanamapyanAdRtya tasya pRSTe eva bhramaNaM cakruH / tadA nagaralokastasya vRddhabhrAtuH samudra vijayanRpasya pArzve samAgatya tadvattAMtaM ca kathayitvA vijJapta-he svAmin ! vasudevo gRhamadhye eva saMrakSaNIya: / napeNa nagaralokAH munmAnAzvAsanaparvakaM visajitAstato yadA vasudevaH praNAmAya samudra vijayapAveM samAgatastadA napastamutsaMge saMsthApya mithavacanaiH kathayAmAsa he vatsa ! tvaM kathaM durbalo'si ? bahirAtapAdiSu mA bhrama / gRhAMtareva vinodAn kuru / vasudevo'pi tadaMgIkRtya gRhe eva tiSThati / / arthakadA griissmt| zivAdaivyA caMdanabhRtsvarNabhAjana dAsIhastena vilepanakRte rAjJe preSitaM / bAlacApalyateti X // 19 // rAle yamudevena dAsIhastAnadgRhItvA ta madhyasthaM caMdanaM nijazarIre viliptaM / dAsyokta-yadi svamIdRzazcapalo'si / tarkhetra gRhakArAgAre kSimo'stItyuktvA tayA tasmai sarvalokavArtA kathitA / tat zrutvA hRdi dUno basudevo bhrAtRkRtApamAnato nizAyAmekaM matakalevaraM citAyAM prajjvAlya "vasudevo'gnau pravizya mRtaH' iti ca tatra lekha likhitvA nagarAnirgata: / prabhAte rAjA tadvattAMtaM vijJAyAtIvanastasya pretakArya kRtavAn / Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 19 // atha bamadevo dezAMtare bhramana bahanApavidyAdharadvijavyApAriNAM dvAsaptatisahasrakanyAH pariNItavAn / prAMte rohiNIsvayaMvare sa mamudravijayAdInAM milita ityAdisabaMdhaH pUrva zrIneminAthacaritra prokta eva / iti vasudevabhogaprAptikaraNe pUrvabhavakRta tapomAhAtmya mena jJeyam / iti tapaHkulake vasudevakathA / / devAvi kiMkarataM, kuNaMti kulajAivirahiANapi / tabamaMtapabhAveNaM, harikesIbalamsaba risissa / / 8 / / vyAkhyA-harikegIvalAbhidhamanivarasyeva tapomaMtra prabhAveNa kulajAnivirahitAnAmapi janAnAM devA api kikaratvaM kurvati / / 8 / harikezIbalamunikathA cetthaM hastinAgapUre momadevanAmA purohito vairAgyaM prApya sAdhanamIpe dIkSA jagrAha / ma nirmala cAritraM tu pAlayati paraM vayaM dvijottamA ityAdi kathayan jAtimadaM bahu kati / Ayupi saMpUrNa sani sa devaloke gatastatazca / cyutvA nocakarmodayAnila preritaznAMDAlakule samavAtarat / tadA tamya mAtA bahujanamevyamAnaM phalitamAtaraM svapne dadarza / janmAnaMtaraM citrA bala iti tasyAbhidhAnaM cakra / harikezyabhidhAnaM ca tasya gotramabhUt / yauvanaM prAyaikadA pitRkRtApamAnana dUno'yaM videze gataH / tatra sAdhupadezaM nizamya vairAgyaM ca prApya sa dIkSAM jagrAha / SaSmASTama- 14 mAsakSapaNAdivividhatapaH kurvana viharana mannekadA sa bANArasyAmAgatya tidukanAmayakSAlaye sthitastadA tasya tapovarAgyAdiguNagaNaratIvapramuditastiMdukayakSaH sarvadA tasya sevAkaraNatatparo jAtaH / athaikadA tasya kena cinmitrayaNa tidukapAce samAgatyoktaM bhI mitra saMprati tvaM mama gRhe kathaM na samAgacchasi ? tenoktamadhunA mama prAsAde kazci Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ K zrI dAnAdikalA - ra vatti : // 192 / / N deko niSpramAdI tapasvI samAgato'sti tasyAhaM sevAM karomi / tenoktametAhakavAritriNastu mamAlaye'pi bahavaH / tapaH maMni / tat zratvA tena tavAgatya te cAritriNo vilokitAH, para tAna pramAdino vinAya sa pazcAdAgatya tameva kulakam harikezIlamuni saMvitaM lagna 1 harikezI arthakadA bahapavi.raparivatA rAjakumArI bhadrA ta tidukayakSaM pUjayituM samAgatA / tatra tayA malinavakha kathA dhAriNaM kurUpaM taM muni dRSTvA jugAma yA thakRta / tadA kupitena rameNa mA grathilIkRtA / rAjAne ke upAyA: kRtAH, paraM tamyA ra thilatva no gataM / ito yakSeNa tasyAH zarIre samuttIrya tanmukhena kathitaM yatsAdhumAlokyA nayA thankRtamasti tato'haM tAM naiva mokSyAmi / rAjA binayAdibhiyaMtA vahavijJaptiH katA nadA tenoktaM sA yadi tenarSiNA saha pariNayettadaMbAhaM tAM pATavopatAM kariSyAmi / gajA tasvIkatva saMdhyAmamaye to kanyAM ca puraskRtya munisamIpa samAgatya kathayAmAsa-bho mune ! manAM putrI pariNaya ? sAdhanoktaM-he rAjan ! ahaM tyaktaparigrahaH kathamenAM te putrI svIkaromi ? tat zratvA rAjA viSaNNastadA yakSastatsAdhurUpaM vidhAya tAM ca pariNIya biDaMbanApUrvakaM prabhAte tyaktabAn / atha citAturo rAjA pradhAnAdhibhyo'pRcchat yadiyaM RSipariNItA kanyA kasmaM pradethA ? pradhAnAdi- / / 1921 // bhirukta svAminnabaMvidhA kanyA dvijAyava pradIyate / tat zrutvA rAjJA sA rudradevAsyapurohitAya samapitA / tayA saha rudradevo viSayamukhAni bhanakti / arthakadA tena yantaH samArabdhastadA harikezIbalamunistatrAhArArtha mAsakSapaNapAraNe samAgatastaM malinAMbaradharaM Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1193 / / mani dRsatrA pizAcamiva manyamAnA dvijakumAga mAraNAya samanyinAmnAn sarvAn yakSI madhigvamanI vidhAyAdhaH pAtayAmAsa | nankolAhalamAkaNyaM bhadrA bahigaganA, tameva ca muni dRSTavA praNamya dvijebhyaH kathayAmAma-bhA dvijA! yUyaM mA: sya ! ayaM nu mahApAtrikagnidukayakSapUjito mahAtapasvI manigni / nana enaM praNamya samAM yAtraca / tato bhItAH sarve'pi dvijAtaM praNamya kSamA yAcayituM lagnAH / muninonaM-bhI dvijA ! mama nu gago na M staH, yUyaM mama sevAparaM yakSa Amayana ? tataH ma pi dvijAH praNanipUrvaka binayana yakSa bhAmayAmAmuH / nuTana or yakSegApi sarve dvijakumArAH ma jInAmnanA hRSTadvija munaya napAnAdi danaM / devakatA suvarNavRSTizca natra jAnA, nato harikezIbalamanimtAn dvijAna pranibodhya tapobale nAnyAnapi katiciddhacyAna panibAdhya nimala cAritraM prapAlya mokSe ganaH / / iti zrItapaHkalake harikezIkhalamanikathA / / / ghaDasayamegaghaDeNaM, egeNa ghaDaNa ghaDAhamsAI / / ja kira Nati muNiNo, tabakApatakamta ta tu phalaM // 9|| vyAkhyA-manayo yadekenava ghaTena ghaTazataM, narthatra va nApi ghaTana ghaTamahamra kila nizcayena kurvani, nat bannu naporUpakampavRkSasya phalaM jJAnadhyamiti zeSaH // 2 // animANasa vihie, tabamsa tavimsa ki pasaMmAmo ! kinjai jeNa viNAso, nikAIyANapi kammANa ||10|| vyAkhyA-anidAnamya nidAnarahitasya vidhinA dhAvItarAgoktavidhipUrvaka taptamya tapamo vayaM ki prazaMsA kUrma: ? yena tapamA nikAcitAnAmapi karmaNAM vinAzI bhavati // 10 // Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapaH kalaka aidukkaratavakArI, jagagaruNA kanhapucchieNa tadA / vAhario sa mahappA samarijjao daMDhaNakumAro / / 11 / / dAnAdi kulakam dhyAkhyA-he bhagavan atrAtiduSkaratapaHkArakaH ko'stIti kRSNena pRSTo jagadgurbhagavAn zrIneminAzI vatti : yasyAbhidhAnaM jagau, sa mahAtmA zrIdaDhaNakumAramuninUnaM smartavyaH smaraNakaraNayogyo'stIti / / 11 / / zrIDhaDhaNakumAra 8 ha~DhaNa munikathA cetthaM kamAra / / 114|| dvArikA nagaryA zrIkRSNavAmadevo rAjyaM pAlayati / tasyaikayA haMdaNAbhidharAzyA hU~DhaNakumArAbhidhaputraH kathA samuta: / sa sadA gauvanaM matadA giAlekarAjaputryastasya pariNAyitA: 1 ita ekadA tena zrIneminAthavatrAMsi zra-trA vairAgyega bahumahotsavapUrvakra dobhA gRhiitaa| atha zronemiprabhuni jaca raNabhyAsamahI pAvayan dezanAmRtapravAharanekamavyajanAnAM saMsAraduHkhodabhUtadAvAnalamapazAmayana caragakaraNapariNatakAmahRdayamunigaNaNibhyo mokSamArga darNaya nekadA dvArikAyAM samabasRtastadA'neke manayaH prabhapApacchyAhAgartha nagaryA gatAH / daMDhaNapirapi tathaivAhArArtha nagare lagataH / anyeSAM sarveSAmapi manonAmAhAro militaH. paraM lAbhAMta rAyakamediyato DhaMDhaNamuninA bahubhramatApyAhArI na prAptastena sa yathA gatastathaiva pazcAdAgataH / tadA sarva munibhirnemaye papTaM-he bhagavana ! mahaddhizrAvakavyAptAyAmapi dvArikAyAM DhaMDhaNamuninAhAraH kathaM na laTadhaH ? prabhuNoktamaya pUrvabhave magadha dezasthadhanyAbhidhagrAmAdhikArI babhUba / ekadA tena bhojanabalAyamapi sarvadAlikAnAM kSetrapve kapaMktiniSkAsanAdezo dattastadA baddhamaMtarAyakarmAdya tasyodayamAgataM / tat zrutvA haMdaNapiNAbhiraho gahIto yadyAvadahaM svalabdhyAhAraM na prApnuyAM tAvanmayA na bhoktavyamitya // 124 / / Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhigrahayato'sauM belAyAM nagare bhramati tathApi trApyAhAraM na gAnoni / arthakadA prabhavaMdanArthamAgatena kRSNena paSTaM-he svAmina ! eteSAM sAdhanAM madhye ko duSkara kAryasti ? / / 195 // pramaNAkta, tava putrI DhaDhaNIparalAbhaparISahaM sahana mahAduSkaraM tapaH karoti / tat zrutvA hRSTa: kRSNo yAvannagayA~ samAyAti tAvatpathi bhikSArthaM bhramana DhaMDhaNamanistena dRSTastadA kaSNena gajAdattIrya vidhipUrvaka sa baditastadA gavAkSasthena bhadrakazreSTinA vATavA cititaM nanamayaM ko'pi mahapirasti / atha haMDhaNo'pi devayogana tasyavAchanA gahe bhikSArtha sagAgataH / zreSThinApi sa modakavara: pratilAbhitastAna gahItvA sa munirapi prabhusamIpe samAgatya pRSTavAna -he svAmina | mayAdyAhAro labdhastena ki mama karma kSINaM ? bhagavatoktaM-he mahAnubhAva ! adyApi te tatkarma kSINaM nAsti / hame modakAca svayA kRSNalakSyA prAptA: saMti / tannizamya sa modakapAraSTApanikAya kuMbhakArazAlAyAM gataratatra pariNTApanikAvasare svakarmANi nidataH zubhAdhyavasAyAdhirUDhasya tasya kevalajJAnamutpanna / tadA devadUMdabhi nizamya kRSNenAgatya tasya mahotsavo vihitaH / kiyatkAlaM ke balaparyAya paripAlya sa mokSa gataH / / iti zrItapaHkulake DhaMDharSikathA || paidivasaM sattajaNe, haNiUNa gahiavIrajiNadikkho / duggabhiggahanirao, ajjuNao mAlio siddho // 12 / / vyAkhyA-pratidivasaM samajanahiMsAkAraka evaMvidho'pyarjanamAlyapi vIraprabhupAceM dIkSAM gRhItvA dugobhigraha II nirato lonaH sana siddhigati prAptaH // 12 // arjanamAlikathA centhaM Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI rAjagahanagare zreNikAbhidho rAjA, tatrArjunAkhyo mAlI vasati, tasya baMdhUmatInAmabhAryA / atha tasya vATikAdAnAdi pAce mudgarapANinAmayakSasyAlayamasti / tasmin tasya yakSasya pANidhatasahasrapalamitabhAramudgarA mUttirvartate / kulakavRttiH arjunamAlI sarvadA taM yakSa puSpAdibhiH pUjayitvA nagaramadhye puSpavikrayArthaM catuppathe samAgacchati / atha tasmin yakSAlaye SaT viT puruSA nityaM samAgatyAneka bhogakrIDAdi kurvati / ekadA vida puraSaidhaganIgutArjunapAlinaM tavAgachataM vilokya parasparaM nizcayo vRto yadadyAsmAbhiH sarvaiH 11196 / kapATa pRSTe sthAtavyaM / yAvaccAyamarjunamAlyatrAgacchettAvattaM parigRhya gADhabaMdhanairbadhdhvA tasya bhAryayA saha bhogavilAsaH K karttavya, iti vicitya te pracchannatayA kapATapRSTe sthitAH / ita AgatamarjunamAlinaM tathaiva badhdhvA taistasya striyA saha bhogavilAsaM kattuM prArabdhaM / tad dRSTvArjunamAlyatyaMta kupita: san citayAmAsa, nana mayaM yakSo'zakta eva / yasya dRSTau vidhIyamAnamapyetatpApaM sa eDa ivopekSate / etAvadbhidibasamayA vRthaiva tasya pUjA vihitA / itaH sAvadhAnIbhUtena yakSeNa tasyArjunamAlinaH zarIramadhiSTitaM / tabaMdhanAni ca svayameva truTitAni, sahasrapala mitalohamudgaro'pi svayameva tasya haste samAyAtaH, tatkAlameva tenotthAya mudgarataste SaDapi puruSAH saptamI ca bhAryA vyApAditA / tadAdita: sa pratidina banasametajanamadhyAt SaTpuruSAn saptamI ca striyaM mArayati / evaM tena bahavo janA mAritAH / RmeNa sA vArtA rAjagRhe vistRtA / itaH zrIvIraprabhustatra vane samavasRtaH, para yakSAdhiSTitataMdarjunamAlibhItyA ko'pi banamadhye prabhavaMdanArtha na samAyAti / paraM sudarzanazreSThI mAtRpitanivArito'pi vIraprabhu // 19 Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 197 vaMdanArthaM tatra calitaH / yAvacanasya yasyAyanAye mAgArjunamAlI mAraNAya samucitannadA sudarzanazrefnA mAgArikamanazanaM kRtvA zrI vIraprabhUzaraNaM cAMgIkRtya namaskArammaraNamArakhvam / atha sonamAlI tamyAtre samAgamAko'bhUt / yakSo'pi nijamudgaramAdAya taccharIraM vihAya zyIbhUtaH / ar mAlinaM sumpinaM vijJAya sudarzanena maNisaM, bhI arjuna ! tvaM manuSvasaMhAraM kathaM karoSi ? himAnaH prANI durgatau pati, kicAha zrIvIraprabhuvaMdanArthaM gacchAmi / tat zrutvA tenAhamapi tatra samAgamiSyAmi / nanastAbhyAM dvAbhyAmapi zrIvIro vaMditaH / vIraprabhudezanAM zrutvA pratibuddhenArjunamAlinA dIkSA gRhItA / ta yAvajjIvaM yaSTaMpaSTena nRpamA pAraNakaraNAbhigrahI gRhItaH / pAraNakavine yadAhArArthaM sa nagare prayAti tadA pUrvato lokAstasyAnekavidhAnupadravAn karoti / paraM samAno'rjunamAlimuniH kevalaM nijadoSameva pazyani kasmai api kupyati / kadAcidatre miline sati pAnIyaM na milati / evaMvidhAnanivorapaSahAn mahamAno'ya muniH pratizanena kevalajJAnamAsAdya mokSaM gataH / iti zrItapaH kulake arjunamAlikathA || naMdo sararuyasuvi. suragirisiharevi egaphAlAe / baMghAcAraNamRNiNo gacchaMti tavappabhAvenaM / / 13 / / vyAkhyA-naMdIzvaraM rucakadvIpaM meruzikhare'pi caikena phAlena aMtrAcAraNavidyAcAraNamunI nijatapaH prabhAveNa gacchataH // 13 // atha te cAraNamunayo dvividhA bhavaMti, vidyAcAraNA jaMghAcAraNA / vidyAcAraNasya nityaM paSTapAra / / 197 Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH / / 118 / / sati labdhiH samutpadyate sa ca karatalaikasaMyoge trivelaM jaMbUdvIpaM paribhramya samAyAti / tiryaggatyA ca samutpatite sati vede nAnuko dvitIyasphAlena ca tasmAdutpatya naMdIzvare yAti / tatra ca caityAni vaMditvotpatya caikena sphAlenaivAtra samAyAti / athordhvagatyaM krena skAlena merI naMdanavane yAti / bhUmisakAzAnnaMdanavana paMcazatayojanozcamasti / tasmAdutpatya meroraprabhAgazikhare paMDakavane yAti / tatra ca caityAni praNamyaikeneva mphAlenAtra samAyAti / atha jaMghAcAraNatapolabdhiniraMtaramaSTamatapaH pAraNe kRte sati samutpadyate / tallabdhivAnmuniH karatalaika saMyoge kRte saptavela jaMbUdvIpe paribhrabhya samAyAtIti tasya zIghragatirjJeyA / tiryaggatyaikena sphAlena sa svakadvIpe yAti / caityAni ca namaskRtya dvitIyasphAlena sa naMdIzvare samAyAti / tatra ca caityAni vaMditvA samutpatya cAtra samAyAtIti tasya tiryaggatijJeyA / athordhvagatyaikena sphAlena meroragrabhAge paMDakavane yAti / tatra caityAni vaMditvA pazcAdvalamAnI naMdane vizrAmyati / tatra ca caityAni vaMditvA tata utpatyaMkasphAlenAtra samAyAtIti tasyodhdharvagatijJeyA / vidyAcAraNasya gamane maMdagatirAgamane ca zIghragatirbhavati / jaMghAcAraNasya gamane zIghragatirAgamane ca maMdagatirbhavati / tasya kiM kAraNamiti cedvidyAcAraNo vidyAbalena yAti / sA ca vidyA smaramANA smaramANA jAgaramANA bhavati / jaMghAcAraNa: punaH zarIrabalena yAti / sa gamane sotsAho yAti, Agamane punaH khinnaH sana vizrAmya samAyAtIti bhAvArthaH / iti zrItapaHkulake jaMghAcAraNavidyAcAraNavRttAMtaH // tapaH kulakam jaMghA cAraNa vidyA cAraNa kathA 1188611 Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 199 // seNIapurao jesi, pasaMsiyaM sAmiNA tavorUaM / te dhannA dhanamuNI, dunhavi paccusare pattA / / 14 / / vyAkhyA-zroNikarAjAgre zrImahAvIreNa yayostapaHsvarUpaM svamukhena prazaMsitaM, tau patrau dhanyo jJayau, tau / dvAvapi paMcamAnuttaravimAne prAptau // 14 // atha prathamasya kAkadIvAstavyadhanasya kathA kathyate-- ___ kAkaMdInagaryAM jitazatrunAmarAjAsti / tatra bhadrAbhidhAnA mahAdhanabatI sArthavAhI basati / tasya putro dhanna itthabhidhAno yauvanaM prAma ekenaiva dinena dvAtriMzatkanyA: pariNItavAn / tAbhiH sahAnekavidhAni sukhAni sa bhanakti / arthakadA zrIvIrastatra samavasatastadA sarvanagaralokAn vIrabadanArtha gacchato vilokya dhanno'pi rathasthasnatra gatvA zrIvIraprabhu nanAma / vIradezanAM ca zrutvA pratibuddhana dhannenoktaM svAminnahaM mAtaramApucchya bhavatsamIpe cAritraM gRhiSyAmi / bhagavatoktaM yathAmukhaM devAnupriyeli / atha dhanno gRhamAgatya mAtaraM pratyuktabAn-he mAtarmayAdya zrIvIro vaMditaH zrutA ca tasya dharmadezanA / mAtrA proktaM-tvaM dhanyo'si, tavAbhidhAnamAyadya saphalIbhUtaM 1 punardhanenAkta-he mAtaryadi tavAjJA bhavettahi aha zrIvIraprabhoH / pAveM dIkSAmadhigacchAmi / tat zrutvA vyAkulayA mAtrokta-he putra! sarvametaddhanaM kasya bhogyatA prayAsyati ? dhanenokta-he mAtardhanametadasAramasti / yato dhanasya caurarAjAgnisamudbhavabhayo'sti / punarmAtroktaM-he putra ! etAste dvAtriMzatpriyA api kva gamiSyati ? dhanenokta-he mAtaretAH sarvA haridrArAvaniHsnehA jJayAH / saMsAraH sakalo Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikulaka vRttiH / / 2001 yamadrajAlasamo'sti / evaM mAtaraM nijadvAtriMNadbhAryAzra prativodhya tena zrIvIraprabhupArzve cAritraM gRhItam / atha tasminneva dinaM tena zrIvIrAya proktaM- he svAminnahaM yAvajjIvaM paSThaSaSThenAcAmpAraNakaM vidhAsye / svAminApi tasyAjJA dattA / arthakadA pAraNakadine kAkaMdInagaryAmAgatya sa prathamaprahare svAdhyAyaM dvitIyaprahare va dhyAnaM vidhAya zrIvImApRcchaya svayamAhArArthaM gataH / nIrasamAhAramAdAya prabhupArzve samAgatyADalaMpaTatvena cAcAmla kRtavAn / evaM tapoyutaM navamAsaM yAvaccaritraM pAlayatastasya zarIramatIva durbalaM jAtaM / arthakadA zrIvoro rAjagRhe samavastastadA zreNikanRpeNa prabhuM vaMditvA pRSTaM he svAmin! gautamAdicatudazasahasrapatInAM madhye ko duSkarakArako'sti ? prabhuNoktaM - he rAjannevaMvidho dhanno nAmANagAro'sti / tat zrutvA hRSTaH zroNikaH prabhuM datvA nnAgArasamIpe samAgatastatra taM dhyAnArUDhamAlokya pradakSiNApUrvakaM natvA tena kathitaMhe mune! tvaM dhanyo'si tava jIvitaM cApi saphalamevAsti / yataH zrIvIraprabhuNA svamukhena tava prazaMsA kRtAstIti taM stutvA zreNiko nijagRhe samAyAtaH / athaikadA dhanno'NagArI rAtrI citayati yadadhunA mama vihArakaraNe zaktirnAsti / prabhAte'naH prabhumApRcchayAhamazanaM vidhAsyai / atha prabhAte prabhumApRcchaya dhanno'NagAraH sarvamunIn kSAmayitvA vipulagirivare gatvA pAdapopagamanAnazanaM vidhAya mAsikyA saMlekhanayA kAlaM kRtvA sarvArthasiddhivimAne gataH / tatazcyutvA ca mahAvidehakSetre sa mokSaM gamiSyati / / iti zrItapaH kulake prathamadhannANagArakathA || tapaH kulaka dhanya kumA kathA // 206 Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||201 // atha dvitIyazAlibhadrabhaginIpatighannANagArasya kathA kathyate-pratiSTitapurapattane kAcidekA vRddhA saputrA vasati, sA nityaM vatsAn gRhItvA bane cArayati / ekadA tasya putreNa mAtuH pArzve kSe reyI yAcitA, paraM nirdhanA sA bahAnAma rodisA / samA dayAparAbhiH prAtivezmikacatuHstrI bhistasyai dugdhanaMdalaghatakhaMDAdi sAmagrI dttaa| tatamtayApi reyI niSpAditA paribeSitA ca putrAya / itaH kazcinmAsopavAsI sAdhustabAhArArtha samAgatarataM dRSTvA hRSTena tena putreNa sthAlIgatA sarvApi aureyI sAdhave pratilAbhitA / sAdhugamanAnaMtara mAtrA putrasthAlI riktAM dRSTvA tasyAnyakSareyI pariveSitA, cititaM ca mama putro bahukSudhAturo'sti / atha mAtRsneha dRSTipatanAtsa bAlo'jIrNatvena rAtrau matvA tasyaiva nagare dhanADhaya kasya zreSThino gRhe dhannAbhidha: putra: samabhavat / yauvAM prApya tena dvAsaptatikalA abhyastAH / pitarau tasya bahumAnaM rakSatastatastasya trayo bhrAtaro matsaraM dhArayati / zreSThinA taM vRttAMtaM vijJAya tebhyaH patrebhyaH prokta-yayaM kathaM khedaM dhArayatha ? taiH prokta-vayaM vaddhAstathApyasmAna vihAya yuvAM dhannAyaba kathamatyAdaraparau sthaH ? pitrokta-kumAro'yaM bhAgyavAna sti / tasya janma to'smadgRhe dhanadhAnyAdivRddhirjAtAsti / tat zrutvA tairukta tahi yUyamasmAkamapi parIkSAM kuruta ? tadA zreSThinA tatpratipazca tebhyaH pRthakpRthak vizativizatirUpyakA dattAH / provataM-cebhyo rUpakebhyo vyApAraM kRtvA lAbhamadhigacchata / tApAraM kurvadbhirmalamapi nimitaM, nidravyAzca saMto gahai samAgatAH / atha dhanno'pi tAna rUpyakAn gRhItvA catuSpathe gatastatrako vaideziko nijaikameSavikrayArthamAgatastena dssttH| hI 20 Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulaka vRttiH / / 202 // dhannena taM dravyaM datvA sa meSo gRhItaH / ito rAjaputro nijaikamepayutastatra mArge krIDArtha samAyAtaH / atha tau dvApi me jAtisvabhAvataH parasparaM yo'dhuM lagau / tadA rAjakumAradhannAbhyAM vinodena parasparaM paNaH kRto, yadyasya maipo hArayetsa sahasradonAraM dadyAt / lokavRndamapi tatra paritaH samUhIbhUtaM / ito devayogAdrAjakumArasya meSo hArayitvA praNaSTastadA rAjakumAreNa nijapaNasthirIbhUtena dhannAya dInArasahasraM samarpitaM / dhanno'pi hRSTaH san gRhamAgatya pituragre taddInArasahasraM muktatrAn / tada zreSThinA tAMstrInapi putrAnAya proktaMghannasya bhAgyodayaM pazyata ? tairuktamekavAreNa kiM ? punarapi parIkSAM kuru ? tat zrutvA pitrA tebhyazcatubhyo'pi pRthak pRthak paThiSasvarNakA: samarpitAH / atha te trayo'pi bhrAtaraH pUrvavanmUlarahitA evaM gRhe samAgatAH, dhannastu taddhanaM gRhItvA catuSpathe samAyAtaH || itastasminnagare ko'pi mahAdhanADhyaH kRpaNaH zreSThI vasati / so'ti kRpaNatvAskapaTTikAmAtramapi kasme na dadAti / tadgADha baMdhanavyAkulIbhUteva kupitA lakSmIH sarvadA tasya bhojanAyApi zuddhamannaM na prayacchati / evaM tena bahUni ratnAni saMcayI kRtya maMcakacatuHpAdamadhye pracchannatayA rakSitAnyabhavan / tasya maMca kopari ca nityaM svayaM svapiti / maraNAvasare tena putrebhyaH kathitaM yuSmAbhirahamanena maMcakena saha zmazAne samAneyaH / atha mRtaM taM putrA maMcakayuta zmazAne samAnayAmAsuH / taM ca prajjvAlya maMcakazca niyamAnusAreNataiH zmazAnarakSakacAMDAlAya samarpitaH / cAMDAlo'pi dravyArtha maMcakayutazcatuSpathe samAyAtaH / bhAgyAkRSTena dhanena sa maMcako dravyaM datvA tasmAdgRhItaH tapaH kulakam dhannA zAlibhadra kathA 1202 Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 203 // samAnItazca gRhadvArAye / atha maMcakaM vizAlatvAd dvArapravezAyA'yogyaM jJAtvA tena tasya pAdA mutkalIkRtA niHsRtAni ca tasmA dratnAni DhakitAni ca tena pituH pAdAgre / tad dRSTvA te zrayo'pi bhrAtaraH zyAmamukhIbhUya cAMDAlA iva yannamAraNecchAmakurvan / atha kuto'pi tadvRttAMta vijJAya dhanno puNyekasakho dezAMtaraMprati calitaH / bahubhUmi laMghanAnaMtara kenacitkRSIvalena tamAhUya bhojanaM danaM / itastatra tasya kSetre hotkhAtabhUmito nidhAnaM niHsRtaM paraM kuSIvalena tanna dRSTaM / dhannena tasmai taddarzitaM soDatIvahRSTaH / ito dhanno'gre calan rAjagRhe samAgatyaikasmin zuSkavane sthitaH paraM tasya puNyodayatastadvanaM praphullitaM / tadA hRSTo vanapAlo dhannaM nijagRhe samAnIya tasya bahubhakti cakAra / itastasya mAhAtmyaM vijJAya zreNikarAjJA nijaputrI somazrIstena saha pariNAyitA / gobhadrazreSTinA ca banapAlenApi nija nijaputrya tasya pariNAyitaH / rAjJA tasmai bahugrAmavanAvAsAdi dattaM / dhanno'pi devavattatra sukhAni bhuMjanastiSThati / itazcaikadA gavAkSasyena dhannena pathi sakalamapi nijakuTumbaM raMkakuTumbamivetastato bhramad dRSTaM / zrannastAnupalakSya svasamIpe samAnayat / tatastena pitre pRSTha he pitaH ! kathametAdRzI vipatsamAgatA ? tenoktaM- he vatsa ! yadA tvaM gRhAnnirgatastadA tatra virahamasahamAneva sakalApi lakSmInirgatA ? jAtAca vayaM sarve'pi duHkhinaH, paraM krameNa tvAmatra nRpajAmAtaraM vijAyAgatAH smaH / tat zrutvA dhanena mAtApitrorvahubhaktiH kRtA / bhrAtRRNAmapi bahumAnaM samarpitaM kathitaM ca yUyamapyatra sukhena mama gRhe tiSThata ? kiryAddivasAnaMtaraM punaste duSTabhrAtaro dhanopari matsaraM 1203 Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kalaka vRttiH // 204 // dhRtvA yeodhdhuM lagnAH / pitrA bahu pratibodhitA api te nAmatyaMta / tadA dhanaM khinnaH punarapi dezAMtaraMprati calitaH, krameNa ca kIzAbInagaryo samAgataH / atha tasyAM nagaryo zatAnIkAbhidhAno rAjAsti, tasya saubhAgyamaMjaryabhidhAnA putrI vartate / kiMca rAjJaH pArzve bahumUlyamekaM ratnamasti, kiMtu tasya parIkSAM ko'pi na jAnAti / rAjJA paTahodghoSaNA kRtA yathaH ko'pi ratnaparIkSAM kariSyati, namme rAjA paMcazatagrAmayutAM nijaputrIM pradAsyati / tadA dhannena nRpAgre samAgatya ratnaparIkSAM vivAya kathitaM yasyAgre ratnamidaM saMtiSThate tasya rAjyaM vRddhi prayAti zatrurapi taM na parAbhavati / kiMca bhojana - bhUtasyAlyAM yadIdaM ratnaM mucyate tarhi ko'pi pakSI tatsamope nAyAti / rAjJA tatpratIti vidhAyadhannAya paMcazatagrAmayutA nijaputrI pariNAyitA / atha dhannastatra tathA saha sukhaM bhunakti / ekadA tena tatrakasaraHkhananakAryamArabdhaM / tatra ca bahavo nirAdhArA janAstena dhanArpaNapUrvaka yojitAH / atha yadivasAdrAjagRhAnno nirgatastaddivasAtsarvamapi ghanaM tatpitRhAnnaSTaM tadA zreSTho dhannasya dve bhAyeM tatpitrorgRhe muktvA zAlibhadrabhaginIbhadrAyutaH sarvakuTumbaM gRhItvA paradeze prasthitaH / krameNa daivayogena kauzAMcyAmAgatastatra ca saraHkhananakAryaM dRSTvA hRSTaH san kuTumbayutastasmin kArye lagro nijAjIvikAM sa cakAra / puruSAH sarve khananakAryaM kurvati vizva mRtikAdi vAhyeti / athaikadA dhannazreSTha nRpayutastatsaraH khananakAryaM vilokayituM samAgatastatra ca karmakarajanavRMdamadhye nijapitRprabhRtisakala kuTumbaM nirIkSya sa vismitaH / kuTumbaja nAstu nijanijakAryatatparAstaM nopalakSayati / atha dha tapa: kulakam dhannA zAlibha kathA // 204 Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 // adhinamAya pRSTa yaM nareM va nagare vanaya : jinena koSTinA annammamaya kiyaM kadina / nale nAbhiprAya vijJAya pro. dine nivavadhvo mama gahe monIyAH / dRSTaH RThI pratidinmanumantrAM kaI natra takrAdikRta prazyati / mAvi bAMdhanakAdi nahIvaH punaH aramamAre samAyAni / aya yadA bhadrA nakramahanArtha mamAyAni ca tasya cavIpramukhabavara noyani / bhadrA va nanmatra zramamA mucati / kamAna zreSThI nanamiyaM vacaH saubhAgyavatIni sthA: pranAM karoni / nan dhruba varamutravadhubha # davaM pragatiko denomnAna vihAya gAMdhunA kadAciramita vagharageyaM nayaiva kariyani / arthakadA kAnAvAnumAgatA bhadrAcArahega nena puSTAyomukhomava nimalamapi vRtAMta nivedayAmAna / 6 punaH dhina cAhavi bhavanAmanulyenakena preSThirama maha pariNonA, paraM na me manaH gRhaklezAnimanastamyAdApi vavApiddhina lyaa| noneviyAM nanyAH sanIcasva parIkSAM vidhAya vinAyava nAM nisalAM dhanenokta hai subhage ! sa evAha bommoni kavitvA tena sarva guptasakenA uktAH / nan zravaH na ca samupalabhya bhanA nijanayananirmatAvaladhArAbhibhartuH pAdakSAlanaM kuvaMtIba tasyau / dhanno'pi hAMzradabhanannanya nijasnehaM prakTIvana bahumUlyavamAlaMkArAdibhistAM aMgArayutA nirmAya nijAMta pare sthApayAmAsa / ito vadhU cAdanAganAM vijJAyAne kasaMkalpavikalpakanolositaSitApArapArAvAramadhye patito vazikaraNAmilApadavarakASTo drutaM tavAzrayaNIyapannagahata: samAyAtastA panno'pi madyaH samutyAya vinayabhArAvanatazirAncirakAlavirahoda tahRzyaduHkhasaMcayaM harSAzrumivaNa // 205 Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi tapaH kulakam kulakavRttiH dhannApadvaya kathA 206 / bahiniSkAsayanniba janakacaraNayonati kRtavAn / krameNa tatra sarvamapi kuTamvaM militaM / panaratra dhana nijabhrAtRbhyo vibhAgIkRtya grAmA dattAH, paraM teSAM manobhyo daurjanyaM na dUrIbhUtaM / aya kiyaskAlAnaMtara dhannaM tatrasthaM jJAtvA zreNikastadAhvana kRte tatra nijadUtaM preSitavAn / dhanno'pi zatAnIkamApacchaya bagajarathAdiparivatto bhAryAyasameto rAjagahe zreNikasamIpe samAgatastatra bhAryA catuSTayaM militaM / punastatra tena vyavahAriNAM catuHkanyA anyAH pariNItAH / evaM tasyASTau bhAryAH saMjAtAH / atha dhannApiteSu yeSu rAmeSu te trayo'pi bhAgyarahitA bhrAtaro'vasana tatra vapTerabhAvAtsarve'pi lokA dezAMtare palAyitAH / pitarI ca paralokaM gatau / bhAgyahInAste prayo'pi bhrAtaro bhATakena zakaTAni vAhayaMto dezAMtare raMkavadbhamaMti / ekadA te zakaTeSu bhATakena dhAnyaM bhRtvA rAjagRhe samAgatAH / dhannastAnupalakSya svasamIpe samAhvayat, kathayAmAsa ca he bhrAtaraH ! keyaM bhavatAmavasthA ? lajitAste gijAparAdha kSamayitvA tasthuH. dhanastAn sanmAnya pUrvavanijagRhe sukhena rakSitavAn. te'pi nijamanasa: klezabhAva dUrIkRtya nirmalacitAH saMtastatra sukhena bhogAn bhujAnA bhijakAlaM. gamayAMcAH / itastatra dharmaghoSAbhidhasUrayaH samAgatAstadA kuTuMbayuto dhannastatrAgatya dezanAM zuzrAva / dezagAMte dhanena pRSTaM-he bhagavan ! mamaitairdhAtRbhilAbhAMtarAyakama kathamupAjitaM ? sUriNoktaM pUrvabhave trayo'pyete kammizcidgrAme bhrAtaro'bhUvan 1 ekadA ca te vane kAThagrahaNArtha gatAstatra ca taiH pArzvasthamannaM sAdhave prati lAbhya pazcAttApaM kartuM prArabdhaM / tatastairidaM bhogAMtarAyakarma baddhaM / tat zrutvA dhanno vairAgya 206 / / Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1130911 mAsAdya saMsArAdviraktIbhUya nijadravyasya dharmamArge vyayaM vidhAtuM samAraMbhaM kRtavAn / itastena zAlibhadreNa maha dIkSA gRhItetyAdisaMbaMdhaH pUrvamevoktaH / iti zrItapaH kulake dhaSidvaya kathA || suNiUNa tava suMdarI - kumarIe aMbilANa aNavarayaM / saThThi vAsasahassA, bhaNa kassa na kaMpae himayaM / / 15 / / vyAkhyA - zrutvA tapaH sundaryAH kumAryA AcAmlaM niraMtaraM pachisahasravarSaM yAvat tvaM bhaNa kathaya kasya hRdayaM na kaMpate ? api tu sarveSAmapi hRdayaM kaMpate. arthAt pachisahasravarSaM yAvatsundarIkRtamAcAmlatapovArttA zrutvA ko na camatkAraM prApnoti ? / / 15 / / / / sundarIkathA cetthaM yadA zrI RSabhadevaprabhoH kevalajJAnaM samutpannaM tadA prabhordezanAM nizamya pratibuddhA sundarI dIkSAgrahaNatatparA jAtA, paramiyaM vIratnaM bhaviSyatIti vicArya bharatena sa nivAritA / atha bharato'pi paTTivarSasahasrANi yAvat paTukhaMDasAdhanAyAbhramat / bharatagamanAnaMtara sundaryA cititaM yadyahaM strIratnaM bhaviSyAmi, tahi mama SaSThatarake gamanaM bhaviSyatIti vicArya tayAcAmlatapaH samArabdhaM / paTisahasravarSANi yAvattayA tattapaH kRtvA nijazarIraM zoSitam / ito bharato'pi subhadrAbhidhAnana mirAjaputrostrIranayutaH pakhaMDAni sAdhayitvA gRhe samAgataH / tatrAtIyadurbalAM sundarImAlokya tena kopena sUpakArAH pRSTAH - kimasmadgRhe dhAnyaM nAsti ? sUryakArairbhayavihvalaiH proktaM-svAmin! zrImaMto yadA dezasAdhanAya prasthitAstadAdita iyamAcAmlatapAMsi karoti / tat zrutvA bharatena sundarI pRSTA - kathaM te zarIraM // 207 // Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapaH vatti : saMdarI kathA // 208 / / zrI durbalaM ? tayoktaM mama cAritragrahaNecchA vartate tasmAdAdezaM dehi / tato bhagtAzayA mahotsavapUrvakaM tayA zrIRpabha- dAnAdi - devaprabhusamIpe dIkSA gRhItA, nirmalaM cAritraM prapAlya caturazI tilakSapUrvAbhatrazvA kevalajJAnaM ca prApya yA mokSe kulakaKgatA / / iti zrItapakulake RSabhajanaputrImandarIkathA / / jaM vihi amaMbilavaM, vArasabarisAi sivakumAreNa / taM daThThaNa jaMbarUpaM, vimhaio seNio rAyA // 16 // vyAkhyA-yad dvAdaza varSa yAvadAcAmlatapo yena zivakumAreNa kRtaM, tasya zrIjaMbamvAminaH svarUpaM dRSTvA oNiko rAjA bismitaH / / 16 / / tasya kathA cetthaM / / ekadA rAjagRhanagare zrImahAvIraH samavasRtastadA zreNikena mahotsavapUrvakaM tatrAgatya prabhu vaditvA dezanAM ca zrutvA pRSThaM-svAmitrasyAM caturvigatau carama kevalo ko bhaviSyati ? svAminoktamayaM samIpasthA vidyamAlideva itaH saptame dine cyutvAtra tava nagare jaMbUnAmA carama kevalI bhaviSyati / tadA rAjJA punaH pRSTaM-svAminnikaTavyavana kAlo'pyayaM devo mahAtejasvirUpavAn kathaM dRzyate ? prabhaNoktaM magadha deze sugrAmAbhidhagrAme bhavadattabhavadavAkhyau dvau bhrAtarAvabhatAM, tayovRddhabhrAtrA bhavadattena vairAgyeNa dIkSA gahItA / arthakadA sa nijasaMbaMdhimilanAya tasminneva grAme samAgataH / atha tasminnavasare bhavadevo nAgilAbhidhA khiyaM pariNIya tasyA maMDanakArya tatpara AsIt / bhavadattaM samAgataM vijJAya saMbaMdhino ghRtAdibhirbhaktyA taM pratilAbhayAmAsuH / ito bhavadevo'pi nijamrAtaramAgataM zrutvAupamaMDitAmeva nijabhAryAM tyaktvA badanotsukastasya samIpe gato vaMditvA ca pArzve sthitaH / tadA muninA jholi / / 208 // no m----- - ---- ---- Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * kAyAM nijapAtrANi samyakurvatA hastasthaM ghRtapAtraM bhUmau muktaM / vinayAnvitena bhavadevena bhUmista nija haste ghRtaM, tAtratA bhavadattastataH prasthito bhavadevo'pi taddhRtapAtramAdAya tasya pRSTe gataH / // 209 // atha pRSTagatA anye sarve'pi saMbaMdhino nagarapratolIto vyAghuTyabalitA: / bhavadebena cititaM bhrAtuH pAveM jholikAyAmatimAro'sti, tanamnamai pAtramidaM datvA pazcAdvalanaM mamAyuktameva / athAnekavidhAM vAta pathi kurvatau sau dvAvapi bane gurusamIpe prAptau / bhavadevaM dRSTvA guruNokta ko'yaM taruNa: ? bhavadatamuninokta bhagavanayaM mama bhrAtAsti / punaruNoktaM ghRtAtrotpATanena kathamayaM dokSAbhiprAyeNa samAgato'sti? bhavadattenoktaM bhagavAn yathAdezaM dAspati tathAI kariSyAmi / tat zrutvA guruNA bhavadevaM pratyukta bhI bhavadeva kiM te cAritragrahaNabhAvo'sti? tadA tena vinayinA bicAritaM bhrAtRvacanamalIka na kAryamiti vicitya tenokta mama bhAvo'sti / tadA guruNApi 18 jJAnato lAbhaM vijJAya tatkSagaM tatraiva tasya dIkSA dattA / atha bhavabastu nijanavapariNItAM striyaM smaramANo majayava kevalaM cAritraM pAlayati / atha kAlAMtare vRddhabhrAtA bhavadato'nazanaM kRtvA mRtvA ca saudharma devalo ke devo jAtAtato bhavadevena cititaM mayA kevalaM bhrAtuH prItaye eva cAritraM gahI namasti / atha bhrAtA tu svAbhAgabhavat, kica madvirahaduHkhinI navapariNItanAgilA caMdra vinA cakorIva tAmyato bhaviSyati / ityAdi citayannasI gurumanApacchacava svIyagrAma samAgatya nijagRhe samAPol yAto gRhAMgaNopaviSTA nAgilAM ca dRSTvApi tAM sa nopalakSayAmAsa, tayA ca caturayA sa upalakSitaH / tatastena Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi phUlaka vRtti: / / 210 / pRSTaM mama bhAryA nAgilA kvAsti ? nAgilayoktaM-saMvAhamasmi paraM he mune ! tvayAdhunA madayaM cAritraM na tyAjyaM / ityAdi miSTavacanaMstA pratibodhito'sau duttaM pazvAdgurupArzve samAgatyAlocanAM jagrAha / nAgilayApi sAdhvI samIpa dokSA gRhItA / prAMte bhavadevaH zuddha cAritraM prapAtya saudharmadevaloke sAmAnyeMdro jAtastatra ca to dvAvapi bhrAtarau parasparaM mahAprItivaMtI jAtI / atha bhavadattajIvastu krameNa tanazcyutvA puSkalAvatIvijaye punDarIkiyAM nagaryo cakravatiputro jAtastatra ca yauvanaM prApya dokSAmAtrAyAvadhijJAnaM ca sa prAptavAn / bhavadevajIvo'pi tatra vijaye vItazokAyAM nagaryA pacarathanRpasya zivakumArAbhidhaH putro jAtaH pariNItAJca tena paMcazatastriyaH / ekadA nijapUrvabhavabhrAtaraM catriputraM vIkSya pratibodhaM prApya sa dIkSAgrahecchujatti para mAtApitRbhyAM nivAritatiH puramadhye bhAvayattitvaM pAlayan sthitaH / sarvA api nAryo hAvabhAvAdivilAsAMstasya puraH kurvati paraM sa manAgapi to calitaH / tatrasyo'yaM nityaM SaSThThepalenAcAmlatapaH karoti / evaM sa dvAdazavarSAvadhi tapastaptvA paMcadevalokAsyaM vidyunmAlI devo'bhUt / AcAmlatapaH prabhAveNAyamakhaMDitatejoyukto vartate / athAnaMtaraM sa devaH saptame divase tatazcyutvA rAjagRhanagare RSabhadattavyavahAriNo dhAriNInAmabhAryAyAH kukSI jaMbUvRkSasvapna mUcitaputrasnotpannaH / svapnAnusAreNa tasya jaMbUkumAra iti nAma dattaM / krameNa yauvanaM prApto'sau samudrazrIprabhRtyaSTau kanyA: kevalaM pitrorAgraheNa pariNItavAn / paraM svayaM vairAgyayukto brahmacaya~kalInastA: pratibodha RECO tapaH kulakam janukumAra kathA // 210 Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ IN yAmAma / ino jayapugnagare vidhyAbhidharAjaH prabhuprabhavAbhidhau putrAvAsnA / rAjA mahato lapavAya prabhave rAjya dataM, tato jyaSTaputraprabhavaH kupitazvIragallyAM mamAgatya caurani kRtavAn / // 21 // athakadA sa paMgatIrayuto rAjagahe jaMtra kamAragRhe cauryArtha samAganya sarvebhyo'vasvApinI mitrAM datvA dhanaM gRhItuM lagnaH / atha jaMbakumAramya brahmacaryamAhAtmyena yA nidrA nAgatA / tato'sau nAMzIrAn dRSTavA namaskAra-mahAmaMtrasya nijamanasi dhyAnamakarot / tatprabhAvatasne sarve'pi corAH staMbhitAstadA prabhavo jaMbU kumAraM navA vijapayAmAsahUM jaMbo ! tvaM mama staMbhinI vidyAM dehi / ma pAzrvAccAbasvApinI tAlodghATinI ca dve vidyaM gRhANa / jaMvakumAreNokta-prAtaghaM pitarI praniyodhya dIkSAmAdAsye, mama vidyAyAH prayojana nAsti / kiMca mama pArzve kApi vidyA nAsti / kevalaM yUyaM zAsanavyavastaMbhitAH sya / iti zrutvA prabhavena sarveSAma yabasvApinI nidrA pazcAtsaMhRtA kathitaM ca he mitra ! yaubane'pi tvaM viSayamukhaparAGmukhaH kathaM vartame? jaMva kumAraNaM,kta-he prabhava ! sAMsArikaviSayo'yaM madhuvidusadRzo'sti / yathA kazcitpurupaH sArthAdmaSTo bane madonmatagajena dRSTastato bhIto'sI kapopari laMbamAnakavaTavRkSazAkhAyAM vilagno 1 gajena zuMDAtastamAdAtuM bahuH prayatnaH kRtaH paramazakto babhUva / dvau mUSako tAM zAmnAM kartayataH, gajaza to vRkSazAkhA ghunayituM lagnaH / ito'dha: kRpamadhye vikAsitanijabhayaMkaramukhau dvAvajagarau tena dRSTI, catuHpArzvaSu catuHkRSNasarpAH phUtkAraM kurvatastena dRSTAH / // 21 // Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhI dAnAdikulaka vRttiH // 21.2 // atha vaTavRkSopayaka madhucchatramasti / tato madhumakSikA uDDIya taccharIre daMzAn dadati, paraM madhucchatrato | jharanmadhucidustasya mukhe patati / tadAsvAdanalolupo'yaM sarvamapi pUrvoktaM duHkhaM vismarati / itaH kazcidvimAnasthena 13 kulakam vidyAdhareNa tatrAgatya kathita-bho puruSa ! svAmahamasmAdaduHkhAniSkAsayAmi tatastvaM mama vimAne samAgaccha / tenoktaM stokAnmadhuvinAsvAdyAgamiSyAmi / tat zrutvAsI vidyAdharo gataH / atha he prabhava! tvamasya dRSTAMtasyopanayaM zRNa? puruSasahazo'yaM saMsArijIvaH, saMsArarUpeyamaTavI, kUpo hi manuSyajanma, mRtyurUpo gajaH, narakatiryamgati. jaMbukumAra kathA rUpAvajagarI, catuHSAyarUpAH sarpAH, zAkhArUpamAyuH, mUSako hi kRSNazuklapakSI, makSikArUpazokaviyogAdidu khAni, madhubidurUpaM ca viSayasukha, vidyAdhararUpazca sadgurujeM vaH / ato hai prabhava ! prabhAte'haM zrIsudharmasvAmipAveM dIkSA gahiSyAmi / prabhavenoktaM-he mitra! mAtRpitabhAryAdisabaMdhinehaH kathaM taba mAnasaM nAIkaroti ? jaba kumAreNoktaMhe prabhava ! evaMvidhAH saMbaMdhAH saMsAre'neke jAyate / tattvato'yaM jIva ekAkyevAsti 1 kuberadattavayo bahanehaM karoti sa karmaNA baddha yate / tayAhi-mathurAnagaryA kuberasenAbhidhagaNikA bahunaTaviTa: saha bhogAdi bhunakti / saikadA gabhiNI jAtA / // 212 / / tayA garbhapAtanAyAneke upAyAH kRtAH paraM garbho no patitaH / anukrameNa ca tayA yugalaM prasutaM / tayoH karAMgulyoH / kuberadatakuberadatte abhiyAnAMkita mudrike samAropya kAThaTAyAM ca to saMsthApya sA peTI yamunAmadhye pravAhitA / prabhAte dvAbhyAM vyavahAribhyAM snAnAtha nadItaTagatAbhyAM dRTA, gRhotA ca tAbhyAM vibhAgIkRtya / gRhamAgatya tau Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAlI tato niSkAsya nijasaMtAnavanpAlayAmAsanuH / krameNa yauvanaM prAptI to parampara pariNAyitI / arthakadA kuberadasakarAMgulisthAM mudrikAM dRSTvA zaMkitayA kuveradattayA kathaMcinmAnApitabhyAM svkiiybhraat||23|| bhaginIsaMbaMdha vijJAya vairAgyeNa dIkSA gRhItA, tapasA ca tasyA abadhijAnaM samutpannaM / itaH kubagdanA vyApArArya mAnanA mathurAyA gatastatra ca devayogena tasya nijamAtrA kuverasenayA saha saMbaMdho jAtaH, prasUtazca nAyakaH patraH / aya kuteradattA tI tanayaM nijajAnena vijJAya mathurAyAM kuberasenAgahe samAgatA / tayoH pratibodhAya ca taM bAlamahAdavidhasaMbaMdhasucaka vacanApatagItarullApayaMtI vinodamakArayat / tat zratyAzrayaM prAptI nau DAyapi mudrikAbhinAna. darzanapUrvaka sA pratibodhayAmAsa / tadA kuberadattena dIkSA gRhItA, kuverasenayA ca samyaktvaM gRhItam / ato hai prabhava ! saMsAramadhye'nekavidhAH saMbaMdhA bhavaMti, saMbaMdhipaMjarabaddhA zukA iba vidvAMso'pi janA mokSasukhaM na praapnuvti| prabhaveNokta-he mitra ! loke kathyate yadvinA putreNa prANI durgati prApnoti natkathaM ? jaMvRkumAraNoktaM zRNu ? tAmralipyAM nagaryAmako mahezvaradattAsyaH sArthavAho vasati, tasya gAMgilAbhidhA bhAryA, sA du zolA parapuruSAsaktA babhUva / arthakadA mahezvaradattamAtApitaro mRtvA tasminneva nagare krameNa zunImahiSo jAtI / ekadA mahezvaradattena nijabhAryA gAMgilA parapuruSeNa saha bilAsaM kuvaitI dRSTA, tataH Rddhana tena sa puruSo byApAditaH / ma ca gAMgihalakadhyAnato mRtvA tasyA eva garbha svavIryeNa samutpannaH / krameNa tayA sa bAla: pramUtaH / putraprasavato gAMgilApi bhartuH sAdarA jAtA / mahezvaradattazca taM bAlaM nijaputra jAnan nijotsaMge saMsthApyAmadAnaMdamanubhavati / atha nija. / / 213 // ALL Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ KA tapaH kulakam dAnAdiphUlakavatti: javRkumAra kathA // 214 / pinuH zrAidine mahezvaradattastameva nija pitajovahirSa dravyadAnapUrvaka gRhItvA taM ca vyApAcca tanmAMsena nijasaMvadhinaH prINayAmAsa / gRhamadhye pravizaMtI tAM nijajananIjIvarUpazunoM ca yaSTacAdibhiH kuTTayitvA sa bahiniSkA- sitavAna / sApi bahiziptAbhya sthikhaMDAni bhakSayati / tadevAhArArtha tatrAgatenaikena jJAnimuninA taM vanAtaM svajJAnena jJAtvA paJcAlitaM / tadA mahezvaradattena munipArbha samAgatyoktaM he mune ! adya maspitaH sAMvatsarikazrAddhamasti, tatastvaM bhikSA grahaNa / muninoktaM mAMsabhojigRhasthagRhAdvayaM bhikSAM nAdhiganchAmastatrApi tvaM tu pitRmAMsabhojyasi / tana zrutvA vismitena mahezvaradattena pRTo muniH sarvamapyudaMza RthitavAn / tat zrutvA pArzvasyazunyA jAtismaraNa samutpanna / tatantena punaH pRSTaM-he mune ! kRpAM binAya nabhijJAnaM darzaya: muninonaM gRhamadhye mukteyaM prAptajAnismaraNA juno gRhasthaM nidhAnaM te darzayiSyati / mahazvaradattena gRhamadhye muktA zUnI taghaMva nijapAdakhananena tasma nidhAnaM darzayAmAsa / tad daTvotvannavizvAsena mahezvaradattena vairAgyodbhavanasaH saMsAraM tyaktvA dIkSA gRhItA / gatama sadgatau / ato he prabhava ! tvaM vicAraya saMsArasAgaranimajano jato: putrAH kayamaddhArakArakA bhavatIti / tat dhatvA pratibujhega prabhaveNokta-he svAminahApi tvayA sArddha caaritrmaadaasye| aya samudradhIruvAca-svAmIna! dobhAmhaNanchasva kadAcikRtIbala iva padhAttApaM prayAsyani / tathAhi-somAbhidhanAme kanideko ikAbhiSa: kRSIvalo'vasat / nena nijale kaMgakodavAdidhAnyamuptam / ekadA ca nisabaMdhimilanAya sa nikaTavattiyAme gatastatra saMbadhinAM gaheM tena gumizritapolikAnAM 214|| Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 215 / / bhojanaM mA / dRSTena ke na para godhamAdi kathaM nipAte? tadA tastasmai godhUmakSaniSpaniyidhiH kavitA : drutaM gRhe samAgato'sau godhUmezvabhilASI vaka: patrAdibhinivArito'pyardhanippannakaMgukodravAdyutpATitavAn / tatastena tatra godhUmabapanecchAtaH kapaH khanita. paraM dadhyAstAnAdugdhamiva tasmAtpAnIyaM na niHsutaM / tato dvAbhyAM bhraSTo'so pazcAttApaparI jAtaH / evaM he svAmitvamapyetAni saprApramukhAni parityajya mokSasukhAbhilASataH kadAcitpazcAttApaM prayAsyasi / jaMvRkumAraNokta-he kAmini ! kAkanulyo'haM nAmmi / atha vidhyAcalATavyAM narmada, bhidhataTinItaTe baddhakahAtI matastadA ko'pyati mAMsalolupa: kAkaratasyApAnadvAratastaskalebaramadhye pravizya nijakulIyamiva manyamAno mAMsaM svAdayana rAtridivA tatraiva nivAsaM kRtavAn / ito bhImagrISmatApaparitama tadapAnadvAra zurakrIbhUyaM saMkucitaM, marudAgAnamArganiraMdhanena vyAkulobhUto'yaM kAko vahinismaritumanekAnupAyAnakarot / ito gabhoragarjanaprayANabherIbhAMkAra dadhirIkRtadigbhAga: saudAminIzANottIrNanizitAsikutatatimaMDito bhImagrIramArimapi nirvalIkurvannAkRSTabhannagatamuzalaparimitajaladhArAzaradhoraNIbhIraNAbhimukha iva meghamahIpatiH samAyAtaH / tadA narmadApi madAkulakula TAganeva dIrNazebAlanIlottarIyA, vividhajalavibhramAn darzayaMtI, nijasvacchaMdacAreNa kuladvayamapi pAtayaMtI, nijAMgajAnapi bAla vRddhapAdapAnmUlAdunmUlyetastato nikSepayaMtI, ullalalolakallolakarocchAlanaM kurvatI, nijajanakAdirAjahRdayamapi sphoTayati, nijatulyacApalyoddhatamanyalaghunadIsakhI. gaNamapi sAI nayaMtI, pathi nijanivAraNodyatAnekapadArthAnapya vagaNayaMtI nizodhutaghoratamasyapi nirbhayaiva cacAla / // 215 // Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yI dAnAdikulakabattiH // 216 // atha narmadAyAstasmina jalapUre tadgajakalebaraM kallolahavAlyamAnaM kAkadaurbhAgyAkRSTamivAgre cacAla / krameNa nadIpravAhaH preryamANamtanmadhyastha: paralokaprayANArthI vAyaso'pi paradvIpagamanArthI yAnArUDhaH potavaNigiva mahAsAgare samAyAtaH / aya sadgajakalevarasya jalArdIbhUtamapAnadvAramapi punavivaritaM vilokya girikaMdarAto dhUka iva kAkastasmAdvahinissarita: / kArAgAranissarita iva drutamuDDito'pyamavyaH saMsArapAramiva sa jalanidhestaTaM na prAptaH / jabukamAra kathA uDDIyoDIya zrAMtaH punarapi tatraiva kalevaropari sthitaH / ___atha tatkalebarabhAva nakacakramakarAdijalajatubhiAvadAmA jalabhArAkrAMta jaladhau nimagnaM sArddha kAko'pi jala zaraNIbhUya paMcavaM prAptaH / evaM hai kAmini! kAka ivAhaM bhavaccharIrakalevarArthI sana ghorasaMsArasAgare patitaM necchAmi / atha dvitIyA padyazrIvAca-hai svAmin ! tvaM vAnaratpazcAttAeM kariSyasi / tathAhi-kasyAmapyaTavyAmeka vAnaravAnarIyugalaM parasparamatIvasnehaparamavasat / ekadA gaMgAtaTinItaTe'TanaM kurvan vAnaro nehamadhye patito jAtazca tIrthaprabhAveNa manohararUpopeto manuSyaH / raa216|| taM tathAbhUtaM dRSTvA bAnaryApi tathaiva kRtaM / jAtA ca sApi manohararUpA mAnuSI / tatasto daMpatI mAnuSyabhavasukhAni bhunakti / punarekadA tenaiko draho dRSTastadA nijabhAyI pratyuktamasmin patanAdahaM devatvaM lapsye, bhAryayokta svAmitratIva lobho na karttavyastathApi sa mUrkhastAmavagaNayya tasmin drahe patito jAtazca punarvAnaraH / itastatra Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 // 217 kecinnapasevakAH samAgatAH, te ca tAM bhavyarUpAmekAkinI striyaM dRSTvA gRhItvA rAje'rpayAmAsuH rAjJA ca sA paTTarAjJI kRtA / ito'sau vAnaraH kecidyoginA gRhItvA nayA~dikalAkuzalo vihitaH / kidivasAnaMtara sa yogIvAnarayutastasya nRpasya pArzve dravyArya nartayan samAyAtaH / tatra nRpArdhAsanasyAM nijabhAryA dRSTvA vAnaro ruditaM lagnastadA rAjyoktaM he vAnara ati lobhato'vicAritaM kAyaM kRtvA prANI pazcAtApaM prApnotyeva / tathaiva he svAmina ! tvamapi pazcAtApaM prayAsyasi / jaMbakumAreNoktamahamaMgArakAraka iba nAsmi / yathA kazcidaMgArakArako grISmakAleMmArakaraNArthamaTavImadhye prApto jAtazca tRpAturaH / tato jalArtha bahubhramaNaM kurvatA tena stoka jala bahulaka ImayutaM palvala dRSTa / tatkadamayutaM pAnIyaM jihvAlehanapUrvakaM pItvApi sa tRpto na jAnaratato'gre gandharamUrchayA patitaH / svapne ca | tenAnekataDAgapasamudrA api jalapAnato nirjalIkRtAH, jAgato'sau pAturamevAtmAnama pArat / evaM he kAminI ! kardamayaktajalatulyabhavadbhoganahi tRptIbhavitumicchAmi / tadA padmasenayokta-he svAmin ! svaM nUpurapaMDitAzRgAlakathAM zRNa / yathA rAjagRhanagare devadattAbhidha: svarNakAro'vasata / tasya putro devadinnAbhidhastasya bhAryA ca dugilAbhidhA / sA suMdararUpalAvaNyayauvana dhupetA nijava TAkSazaroNi bhira nekataruNapuruSacittapakSiNa: pAtayaMtI nagare svacchaMdatayA bhramati / arthakadA sA propmatA snAnArtha taTinItaTaprAptA sakalAMgaparihitasvarNaratnAsUSaNAjaladevIbAzobhata / madanagadhagajeMdra kuMbhasthalAviva muktamAlAlaMkRtI jagajayasamudyatamakaradhvajamahIdharagiridurgAviba 'payaHprabAhotpattisthAno nija stanamaMDalo darzayaMtI sA zanai.zanai: svakIyakaMcuka muttArayAmAsa / tato nadIjalamadhye 217 // Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapaH kulakam dAnAdikUlakavRtti: jaMbukumAra / / 218 / / samAgatya svakIyocapInastanI tubayaMtI jalakallolAna vagAhamAnA sakhIbhiH saha vivizvanarma kelikUna halopetabacana bilAseminAmapi sA kAmamA janatI cApalyApetanaraMgiNIsakhIkRtataraMgaharatAliMganaM svIkArAMtI, parihitakamAtrAMtarIyA visastakezarAzA dhautAdharapallU va rAgA tatkAlaM ratocchitapramadeva sA durmilA nadImadhye jala kI DAM cakAra / itastAM tathAvidhA nirIkSya kAmAnilapreritI yubaikastasyAH samIpamAganyovAca-he subhage ! te'haM susnAtakuzala pRcchAmi, madanAturayA tayApyuktaM mama sumnAnapacchakasyahaM samIhitaM pUrayiSyAmi / / atha krameNopAyatastasya svarNakArasya gRhapaSTa vATikAyAM rAtrI tayoH saMbaMdho jAtastatraiva ca tayonidrA samAgatA / laghucitArthamutthitena zvazureNa tatra paramparAliMganapUrvaka nidrAvaza prAptau tau dRSTvA vismitena gRhAMtarAgatena putrastu nijasthAne ekAkyeva nidrito dRSTaH / tadA tena cititamasyA daHgIlAyA imaM vRttAMtaM prabhAte cettasya kathayiSyAmi tahi sa naiva mAnayiSyatIti vicitya sena zanastasyAH pAdato nuparamabhijJAnArthamuttArya gRhItaM, tAvatA vinidrayA tayA caturayA kulaTayA zvazuraH samupalakSitaH / atha zvazuragamanAnaMtaraM tayA jArAya kathitamAvayovattAMto'yaM me zvazureNa jJAto'sti 1 atha prabhAte'haM yakSA zobhanayakSapUjAya gaccheyaM tadA tvayA kRtrimAthilIbhUya mamAliMganaM sarvajanamadhye pathyeba deyaM / ityuktvA jAraM visarya sA gRhamadhye patipArzve samAgatA / bhartAraM gatanidraM vidhAya tayoktaM he svAminnatrAtapAturAyA mAmadya nidrA nAyAti, ata AvAM vATikAyAM gatvA nidrAM kurvaH / saralena devadinnena tatpratipadya tathaiva kRtaM / krameNa sa ca tatra nidrA // 218 Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 219 // prApa, ghaTikAdvayAnaMtaraM kuTilayA tayA svAminaM gatani vidhAya kathitaM he svAmin ! tava kule'yamAcArona zobhate, yattvayA saha suplAyA mama pAdAnnUpuraM gRhItvA tava pitA gRhamadhye gataH evaMvidhazcAyaM durbuddhirnUnaM pri macchirasi kelaMkaM dAsyati / devadinoktaM - he priye ! tvaM viSAdaM mA kuru ? ahaM mama pitre satyaM kathayiSyAmi / atha prabhAte devadilena nijapitaraM pratyetadviSaye upAlaMbho dattaH / pitrA bahu kathitaM tathApi tena na mAnitaM // arthAta vivadamAno dRSTvA khIcaritrakadakSayA dugilayA kathitaM nUnamahamadya zobhanayakSasya pAdAbhyAM niHsRtya svasatItvaM prakaTIkariSye / ityuktvA sA pUjopakaraNayutA yakSamaMdiraM prati calitA / lokA api tatkutUhalekSaNakRte tatra bahavo militAH / itaH sa jAro grathilIbhUya pathyeva lokeSu pazyatsu tAmAliliMga / tathA ca nirbhatsyaM sa dUrIkRtaH / atha tathA yakSAye samAgatyokta-he yakSa ! mayA me bharttAraM tathaivAdhunA spRSTametaM prathilaM vinAnyasya kasyApi puruSasya cetsparzaH kRto bhavetahi mama zikSAM kuru / ityuktavatI drutameva sA yakSapAdAbhyAM nirgatA, yakSastu tasyAH strIcaritrapaTapATavaM citayanneva tasthivAn, lokairapi satIti kathyamAnA sA gRhaM samAyAtA / atha tadAdito strocaritraviSaNNIbhUto devadatto rAtrAvapi gatanidro babhUva taM gatanidraM zrutvA rAjA nijaprAsAde prAharikaM kRtavAn / atha rAjJaH paTTarAjJI meMThenaikena saha lubdhAsIt / sA tasya pArzve gamanotsukA punaH punaH zayanAdutthAya dvArA samAyAti paraM taM svarNakAramanidraM jJAtvA paJcAdvalati / atha tatkAraNajijJAsuH svarNakAraH kapaTanidrayA suptastadA rAjJI taM gADhanidritaM vijJAya gavAkSe samAgatA / tatra baddhahastinA ca zuMDAdaMDena sA'dhaH / / 219 / / Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdikUlaka tapaH kulakam vRtti: jaMbukumAra kathA // 220 / samuttAritA / tatra meMThena saha bhogavilAsaM vidhAya tathaiva hastizuMDAprayogeNa gavAkSe samAgatya sA nijAlaye zayanIye suptA / tad dRSTyA svarNakAreNa citita yadi rAjagRha pyetAhagakArya bhavati tahiM mama gRhasya tu kA vArtA ? iti citayata: zAMtIbhUtacittasya tasya sukhanidrA samAgatA / prabhAte'pi tamajAgRtaM jJAtvA rAjJA nijasevakebhyaH kathitaM yadi sa gatanidro bhavettadA mama pArzve samAnIyaH / / atha praharAnaMtaraM gatanidro'sau sevaka rAjo'ne nItaH / rAjJA ca tasya gAr3hA graheNa nidrAkAraNaM pRSTa / tadA tenAbhayadAnamArgaNapUrvakaM sarvo'pi nizAvRttAto rAjJo'ne niveditaH / tat zrutvA kupitena rAjJAdiSTaM gaja meMThasahiteyaM rAjJI vaibhAragiritaH pAtayitvA vyApAdanIyA / atha meMThena sa gajo vaibhArazikharopari samAnItaH sthApitazna vipadaH, tadA lokai, rAje vijJaptiH kRtA, svAmin ! zikSito'sau gajo rakSaNIyaH / kiM tu rAjJA tanna svIkRtaM, tadA meMThena sa dvAbhyAM padAbhyAM sthirIkRtastathApi rAjJaH kopo na zazAma / prAMte caikapadasthitaM gataM vilokya lokAnAmapyasyAgrahaM vijJAya gajarakSaNapUrvakaM rAjJA rAjJImeMThayorvadhaH samAdiSTaH / atha taM gajaM girizikharAduttArayituM ko'pi samarthoM nAbhUta, tadA tena maThenokta-haM svAmin ! cedAvayorabhayadAnaM milattadAhaM taM gajaM kuzalenAdha uttArayAmi / rAzA tatsvIkRtaM, tAsau zanaiHzanaiH kuzalena taM gajaM giritaH samuttArayAmAsa / tato rAzA tAvabhayadAnapUrvaka dezAnniSkAsitau / atha to tato niHsRtya rAtrI nagarasyaikasya samIpe samAgatya bahireva kasmividdevakule sthitI / zrAMtasya meMThasya nidrA samAgatA, itazcaikazvoro Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 221 / / nagarAtpraNazya tatra devakule lIno veSTitaM ca devakulamArakSakaH / atha tamasi rAzI caurazarIraM susparza vijJAya taM prati kathayAmAsa - bho subhaga ! cettvaM mAM svIkariSyasi tadAhaM tvAM jIvaMtaM rakSayiSyAmi / cIreNa tatpratipannaM / kAmavazIkRtahRdayayA rAjJyApi nijaH sarvo vRttAMtastasmai gaditaH atha prabhAte ArakSakA madhye pravizya tatra caikAM striyaM puruSadvayaM ca dRSTvA strI yaM pratyapRcchan - enayormadhye kazvaro'sti ? rAzyA meMTho darzitaH, tatastairnRpAdezato meMTho'sau zUlikAgre nikSipto, jinadAsabhAvakakathanena ca namaH kAraM smaran mRtvA devIbhUtaH / athaitavIratA rAjJI prasthitA / pathi caikA jalapUrNA nadI samAgatA / tadA caureNoktaM tava vastrAbhUSaNAdi mama samarpaya / yathAhaM tatsarvaM paratIre muktvA pazcAdAgatya gatAdhikabhArAM tvAmutpATya parataTe gacchAmi / tadA rAjJyAmi nagnIbhUya tatsarvaM tasmai samarpitaM / cauro'pi tadgraMthi zirasyAdAya mahAkA Tena parapAraM prApto vicArayati yannadImUlapradeze nUnaM meghavRSTito nadyAM jalamadhikAdhika samAyAti tenAtha nadImadhyapravezo dhruvaM mamAkAlamaraNAyaiva bhaviSyati / kiMca nRpaThayoH pratyapi prItivaza na jAtA sA mayi prItibhAjanaM kathaM bhaviSyatItyAdi vicitya graMthimAdAya ma calitastadA rAjJyA pUtkAraM kRtvA rudituM prArabdhaM / tadA pathi gacchanA caureNoktaM- he bhAmini ! sAkSAtpazAcinImiva tvAM nanikAM dRSTvAhaM vibhemItyuktvA sa tataH palAyanaM cakAra / atha taTinItaTasthA sA nagnA zItakaMpitadehA'nekavidhAn vilApAMzcakAra / ito devIbhUto meMThastasyA: / / 221 // Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi vRttiH 1 // 222 // pratibodhAya mukhabhyAsamaMDa zugA bizAma tatra samApAto nadInIragataM mInaM ca dRSTvA mAMsa khaMDaM taTe tapaH muktvA mona gRhItaM nadyAM praviSTaH / ito mIna jale kardamAMtavilInI bhUyAdazyIbhUtaM / taTasthaM mAMsakhaMDamapi kAkaH kulakam samAdAyoDDitaH, svayaM ca paMke nimagro duHkhIbabhUva / tad dRSTvA taTastharAjyA hasitvokta re murkha ! tvaM DAbhyAmapi bhraTo jAtastadA zRgAlena manuSyabhASayA prokta-re nagnike ! ahaM tu dvAbhyAM bhraTaH paraM tribhyo'pi bhraSTaM jaMbukumA svakIyAtmAnaM tvaM kathaM na zocasi ? tat zrutvA viSaNNA yAvadvismayaM prApnoti tAvattena nijarUpaM prakaTIkRtya kathA sarvamudaMtaM ca kathayitvA bahutajanApUrvaka tasyai kathitaM, atha tvamapi svamokSakRte jinadharmamArAdhaya / tathApi tatpranipannaM, tadA devena sotpATya sAdhvIsamIpe muktA / tatra dIkSAmAdAyAlocanApurvaka zuddhatapAMsi taptvA sA sadgati prAptA / tato he svAmin ! tvamapi militamukhAni vihAyAnyasukhebhyo mAmilApaM kuru / / atha jaMbUkumAraH kathayati nAhaM vidyunmAlIva mUrkhaH / yathA daitAdayazroNyAM gaganavallabhanagare megharathavidyunmAlinAmAnau hI bhrAtarAva bhUtAm / ekadA guruNA lAbhyAmuchiSTa cAMDAlinI vidyAM datvA kathitaM cAMDAlaputrI pariNIya varSe yAvadvAcAritveneyaM vidyA sAdhanovA / tatasto garumApRcchaya vasaMtare cAMDAlapATake sthitI 1 krameNa ca paricayatazcakena cAMDAlena meghasthAya nija kAMkSiNI kanyA pariNAyitA, vidyunmAline ca daMturA kanyA pariNAyitA / megharathastu brahmacarSasthitastAM nijottarasAdhakA vidhAya svavidyAM sAdhayAmAsa / vidyanmAlI tu tasyAM daMturAyAmapi cAMDAlyAmA- ra // 22 Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 223 // saktaH san viSayabhogaparo jAta: / varSAnaMtaraM saMpratyAvAM svagRhe gacchAvaH / vidyunmAlinokaM tatastAM vihAya mayA tatra nAgamyate / athAdhunA dvitIya mA magarbhA vabhUva / megharathena svabhAva kathitaM bhrAtarmayA tu vidyA na sAdhitA ki ve me bhAryA bhrAtaH ! garbhArita | dhruvaM vidyAM mAvayiSyAmi / nanI tvayA varSAnaMtara mAtra samAgatavyaM / tato meghagyaH svagRhaM gataH kathitAca kuTumbinAM vidyunmAdikathA | ani meghanAya vidyu mAlI gRhAgamanale bahudhA pratinIdhinastathApi nasyAmeva viSayAmakaH mannA evaM tRtIyava'pi sa na samAgataH kathinaM ca tenAhaM svayaM cAMDAlakule vthAsyAmi | atha me rAjyaM pratipAlaya prAMne nijaputrAya va rAjyaM datvA svayaM dIkSAmAdAya svargena / vidyutmAlApa calanaviDaMbanA mahamAnaH prati durthyAnato narake gataH / tanA hai kAmini ! ahaM vidyunnAmi atha kanakasenovAca-hasvAmina! tvaM khAdAnA kRSIvalaH sadeva rAtrI aMtre mAlakoparisthitaH zaMkhaM vAdayati / nacchada hariNazukarAdizvApadA duraM palAyate / athaikadA katicicaurA dhenusamUhaM kRto'pi corayitvA rAtrI nAjanine natra dhvani zrutvA pazcAdArakSakAnAgatAn manyamAnA gAMgaNaM tatraiva mukvA palAyitAH / prabhAte tena kRSIvalena niHsvAmikaM govRMda nijakSetrapArzve ca dRSTaM / tena citita nUnaM me dAMkhanAdaM zrutvA bhItAcI gAMmamUhamimamacaiva tyaktvA palAyitAH / nAsmi / prayAsyasi / vayA zAligrAma kazcidekaH / / 223 / / Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi- kulaka vRttiH // 224|| tato'sau taM gosamuhaM nagaramadhye samAnIya lokebhyaH kathayAmAsa yaddevena mahyamayaM gosamaho danaH / atha dvitIya- ta varSe'pi tathaiva taskarA gosamUhayutAstatra samAgatAH, zrutvA ca zaMkha zabdaM zaMkitAstacchekha zabdAnusAreNa te tatrAgatA kula dRSTvA ca taM kRSIvalaM krodhena te yaSTayAdibhistaM tADayAmAsastatastasya kSetramA mUlya tatpazanapi gRhItvA te palAyitAstato'sau duHkhI jAtastato he svAmin ! tvamapi bahulobhaM mA kuru / jaMbukumAreNokta-he kAmini ! nAhajabu vAnaratulyo / yathA vidhAcalATacyAM kazcide ko vAnaro bahRvAnarIyutaH sukhena nijakAlaM gamayati / krameNa sa vRddho jAtaH / ita ekena taruNavAnareNa tatrAgatya taM yuddha bhAvikAraya zAgirItiH meDitumArabdham / atha khinno'sau vRddhavAnarastapAturastata: palAyya girikaMdarAyAM gatastA kSaracchilArasaM taikA gartAsIt / tena mukhavAnareNa jaladhiyA tasminnijamukha zitaM saMlagnaM ca zilArase, mukhaM niSkAsayituM tena tatra nijahastapAdAH kSiptAste'pi tatra saMlagnAH / evaM sa bubhukSitastRSitastatrava mRtaH / tato'haM sa iva mukhoM nAsmi / atha nabhaHsenayoktaM svAmin vRddhastrIvatvamatilobhaM mA kuru / yarthakasmin grAme siddhibuddhayAkhye dve bRddhastriyAvabhUtAM / tayoH parasparaM mahatI spardhA babhUva / ekadA buddhyA tatrastho bhadrakanAmA yakSaH samArAdhitastena tuSTena / kathitaM tvayakako dInAraH sarvadA mama pAdAnAdagrahaNIyastato'tihRSTayA tayA sadadha tathA kartumArabdhaM / krameNa tAM // 2 dhanADyAM vIkSya siddhayA pRSTa-he bhagini ! tvayaitAvatI RddhiH kuta: prAptA ? tayA saralatayA sa vRttAMtastasyai kathitaH / tat zrutvA tayApi sparddhayA sa yakSaH samArAdhitastadA tuSTena yakSeNa tasyai api nityamekaikadInAraM Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 225 // dAtuM samArabdhaM / tata: puna: siddhayA yakSamArAdhya tasmAttato dviguNa madhigataM / atha buddhayA yakSamArAdhya sidhdhyuparidveSaM vidhAya nikAkSivinAzo mAgitaH / siddhayApi tato dviguNaM yakSAnmArgayitvA svanayanadvayaM vinAzitaM 1 ato he svAmin ! tvaM bahulobhaM mA kuru / jaMbUkumAreNoktaM jAtyAzva yadahaM tu mArge eva gamiSyAmi, unmArge | nava gamiSyAmi / yathA basatapurapatana jitazatrurA Asti, tatra jinadAsAkhyaH zrAvako rAjamAnyo basati / athaikadA rAjA jAtyAzrameka dravyAdivRddhikara vijAba dravyeNa gRhItavAna , popaNArtha sa jinavAsAya samarpitaH / atha sa zreSThI sarvadA tasyAzvasya pAnoyapAnArthaM sarasi gacchati / pathi ca jinaprAsAda pradakSiNIkRtya vItarAgaM ca praNamya gahe samAyAti / atha tasya rAma: zaRbhistadazvApaharaNakRte vicAraH kRtastadaikena pradhAna kathitamahamazvamapahRtyAnayiSyAmItyuktvA sa vasaMtapure samAgatya kapaTazrAvakIya jinAlaye ca samAgatyAne kavidhAM jinapUjAM cakAra / taM dRSTvA bhraSTinA pRSTa bho zrAvakottama ! tva kutaH samAgato'si ? zrAvakeNoktamahaM saMsAravirakto bhAvasAdhustIrtha| yAtrAM kurvannava nagare jinAlayapUjArthaM samAgato'smi / tat zrutyA hRSTaH zroSThI taM nijamAmiNaM vijJAyAdareNa 1 nijagRhe samAnayat / bhojanAdibhizca tasya satkAraM kRtavAn / tataH choSTInA kathitamadya tvayA mama gRhe eva rAtrivAso vidheyastadA tena kapaTathAvakeNa mahatAgraheNa tatpratipannaM / ita: zroSThI tasminaba dine kasmaicidanivAryaprayojanAya nikaTastha grAmAMtare gataH / atha rAtrI sa dhartastamazvaM gRhItvArA ca tadupari pracchannaM prasthitaH / paramazvastu nityAbhyAsataH sarasi samAgasya pazcAlitvA jinAlaya ca pradakSiNIkRtya punajinadAsagRhe samAyAtaH / dhUtana tasya / 2251 Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapaH dAnAdi kulaka vattiH // 22 // kazAdiprahArabahatADitastathApi so'gne na cacAla / tato'sI dhUrta: khinnaH sanprabhAtAda gazva tutrava mukvA palAyita: / prabhAte samAgatoSThI nijAzvaM kazAprahArAMkitazarIraM vidhuraM ca vijJAya dhRtasya tasya daurjanyaM hRdi dhyAya- | kulakama | stadAditaH sAvadhAno babhUva / tato he kAmini ! ahamapi so'zva iva sanmAgaMgAmyasmi / atha kanakazrIruvAca-he svAmIn ! bhavataH kulaputravatkadAgraho lagno'sti / yathaikasmin grAme kazcideko / mahAmakhaM: kulaputro vasati / tasmai tanmAtraikadA zibhitaM-he vatsa ! tvaM cApalyaM muMca? kimapi kArya gRhItvA bukama naiva tyaktavyaM / tenApi tadaMgIkRtam / arthakadA sa catuSpathe gato'mA, tatra vahayo nagaralokA nija nija kAryakRte / gamanAgamanaM kurvati 1 itaH kasyaikasyApi rajakasya rAsabhaH praNaSTastadA dUrAdeva rajakeNa lokAnuddIzya pUtkRtaM yadepo meM rAsabho gRhita vyaH, tat zrutvA tena kulaputreNa dhAvamAnasya tasya lAMgUlaM hastAbhyAM gRhItaM / rAsabhena bahavaH pAdaprahArAstasmai dattAH, paraM mAtavacanaM smaramANena tena sanna mukta, lokabahadhA nivArito'pi ma tatkAni virarAma / atha rAsabhapAdaprahAratasnasya tuMDa dazanavihInaM jAtaM / mastakAdapi rudhiraM nissana prAMte patito'sau gahamAgato duHkhI vabhUva / tato he svAmina ! tvamapi kadAgrahaM mA kuru / / atha jaMbU kumAreNokta-he kAmini ! sollakabrAhmaNavadahaM svArthe grathilo nAsmi / yathA basaMtapure somadattavipraputraH sollakanAmA janmadaridrI babhUva / tasminnava nagare kAmapatAkAbhidhaikA vezyA yauvararUpalAvaNyAdyupetA | vasati / tayA sahAnekadhanikaputrA: sparddhayAdhikAdhikadhanadAnapUrvaka vilAsAn kurvati / athaikadA kAmapIDitasya Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1227 sollakasyApi tayA saha bilAsakaraNAbhilASo jAtastato'sau bhikSAdhigatadhAnyamAdAya tasyAH pAve samAgatya taddhAnyadAnapUrvakaM bilAsArthaM yAcanAmakarot tayoktaM vaM mama gRhakarma kuru / tata: kadAcidahaM tavAbhilApaM pUrayiSyAmi / tadapyamau pratipadya nityaM tasyA gahe pAnIyaM samAnayati, dhAnyAni dalayati, zayyAM ca samyakaroti, ucchiSTabhAjanAni ca mAjayati / evaM gahakarma kurvatA tena katicidivasAnaMtaraM tasya bhogaprArthanA kRtA / tadA tayA sa nijasevaka: kuTTayitvA gRhAbahiniSkAsito nijakAryAdapi bhraSTIbhUya duHkhI babhUva / tato he kAmini ! sa ivAhaM moM nAsmi / atha saptamI kanakavato jajalpa he svAmin ! mAsAhasapakSivattvaM sAhasaM mA kuru ? yathA kazcidekaH pakSI vananikuMje suptamya vyAghrasya dazanasthAni mAMsakhaMDAni bhakSayati, uDDIyoDIya ca vRkSoparyupavizya 'mAsAha seti' punaH punarjalpati / tathA he svAmin ! tvamapi kevalaM mukhenaiva viSayasukha tiraskAraM karoSi, manaki, manasi tu te'dhikAdhika sukhAcchA jJAyate / atha jaMbUkumAreNoktaM he kAmini ! tvamapyekA kathAM zRNa ? vasaMtapUre jitArinAmarAjA / somadattAbhidhazca purohitaH / tasya purohitasya parvamitranamaskAramitranityamitrAbhidhA yathA nAmAstathAguNAstrayaH suhRdo'bhavan / arthakadA tasmai somadattAya rAjA kupitastadA sa sahAyArtha nityamitrapArzva samAgataH, paraM napabhItena tena tasya sahAyo na dattaH / parvamitreNApi tathaiva kRtaM / athAso viSaNNa: san praNAmamitrapArzva gacchan pathi citayituM X // 227 // Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kunTaka niH // 228 // lagnoM yadasya praNAmamitramya mayA kadApi kiMcidapi nopakRtaM, natI:smin bhayaMkarasaMkaTe ma kathaM mama mahAyaM dAsyati? paraM ma majanAnti iti zaMkAkulamAnamaH ma natyAce manaH, phathinazca mena mbakIyAM banAnamnA nena kulakama mitraNa nammaM atyAdarapUrvakaM kathina-mA mitra ! nvaM mayaM mA kuru ? ityuktvA sa samayanamnena maha balido munavAMzca naM nasyeSmitasthAne / jaMkumAra kayA ___ atropanasvinya-nityamitratamyaM varga, parvamitramamAtra kuTumbinaH, praNAmamitrayamaza dharmaH, yamarAjatanyazca 1 rajA, nanI amana kunni mati prANinAM kevalaM zrama eva mahAyo bhavani, na na garIpadAcabAdaya iti bhAvArthaH / athASTamI jayazrIdAtra- svAmina ! svamapi nAgadhIdradanmAna kalpitakathayA mohayaSi, grathA ramaNIyapure kathApriyo nAmA gajA ninya lokanya: kathAH zRNAni / kathAthavaNAya na mapogaNAM barakAH kRtAH / ekadA nAgagarmaNo dvijamya vArakaH mamAganaH, para ma marvatvAkayAM kathayituM samartho no'bhUt / tena ma cinayA vidhaSNo babhUva / taM citAraM dRSTvA nanya pRzyA nAgathiyA tatkAraNaM pRSTaM / tenokamaha rAjAne kathAkayanezano'smi / tayoktamahaM gajAgre gamvA kathAM kayAyiyAmItyuktvA sA nRpAnaM gatA / rAjJoktaM-hai putri ! // 228 // tvaM kathAM kathaya ? nayAna bAmimminagare'gnizarmAbhidho dvijanamya bhAryA somadhIH, putrI cAhaM nAgazrI: pitrA nikaTagrAmasthenaMkana mAtRpitAhina dvijapatraNa maha mama saMbaMdhI melinaH / arthakadA meM pitaro mAmekAkinI mahe muktvA grAmAMtaraM gatau / ito me bhartA samAyAto / mayA tamma bhojanaM datvA rAtrI zayyA samyak kRtvA dtaa| Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 229 // tato'sau tatra suptaH / gRhamadhye dvitIya zayyA'bhAvatvenAhaM bhUmau suptA / paraM gRhamadhye sarpabhItito bhItAhaM tena sAdha gayyaikadeze suptA / ito bhartA jAgato madaMgasparzana ca tasya kAmaH saMdIptaH, kiM tu kumAritvena viSaya sebanamayuktaM vijJAyAhaM mamAMgopAMgAni bavarAcchAdya saMgopya ca sthitA / atha viSayarodhena dAghajvarotyatitaH sa tatra mataH / tadA mayA lokabhItyA gahe eva gartA khanitvA tasya ca khaMDakhaDaM kutvA tadaMtanikSiptaH / upari ca mRttikA kSiptvA bhUmiviliptA / prabhAte pitarau gRhe mamAgato, paraM kenApi sA vArtA na lAteti kathayitvA naamshriimaanmupaagtaa| rAjJokta-he kumAri ! kimeSA vArtA satyA vA asatyA? tayoktaM sarvadA lokakathitA vArtAH sarvA api yadi satyA: syustahi mayokteyamapi vArtA bhavatA satyaiva nAtavyA / evaM yathA nAgazriyA rAjA bismayitastathA tvamapi he svAmitrasmAn vipratArayasi / jaMbaH kathayati he kAmini ! lalitAMgavadaha viSayalolupo nAsmi / yathA vasaMtapure zatAyudhanAmA namastasya ca lalitAcyA rAjJI duHzIlA vartate / ardhakadA gavAkSasthayA tayA samudrAbhivavyavahAriputrI manohararUpo lalitAMgAbhidhaH pathi vrajan dRSTastaM dRSTvA EX sA mohitA, lalitAMgo'pi tAM dRSTvA kAmAturo babhUva / athaidA kaumudI mahotsave rAjA nagarAdvahine gata stama basaraM prAgya rAjyA sa lalitAMgo yakSamAnayAmiSeNa nijAvAse samAnItaH / itastatra rAjAnamAyAMtaM zrutvA tayA sa gRhapazcAdbhAgasthitAyAM viSThApikAyAM kSiptaH / tatrastho'sau narakAdapyadhika duHkhamanubhavati / dayayA ca rAjI tatrAnaM kSipati / tadviSTopariNatitamannaM kSavAtaro'sau bhakSayati / dazamAsAnaMtaramatIvameghavRSTito jalaprabAheNa 229 / / Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ da tapaH kulakama vRttiH jaMbukuma thA preryamANa: sa macchito bahinissasAra, krameNa sacetanIbhUya gRhe samAgataH / adhaikadA punarapi pathi gacchanna sau dAnAdi gavAkSasthayA rAjyAtastatra gaMtumutsuko'bhavat / tato hai striyaH ! kathayadhvaM yUyaM yadasau lalitAMgo maryo vA caturaH ? tadA tAbhiraSThAbhirapyukta-he svAmin ! sa lalitAMgo mahAmUryo jJeyaH / jaMkRmAreNokta-tahi dRSTAMtasthAra yopanayaM zRNuna ? lalitAMgatulyo'tra saMmAri jIvaH, rAjyA saha kSaNakamukhasahazaM viSayasukhaM, nRpanibhaM maraNaM, viSThAkapatulyo garbhAvAsaH, AhAratulyo mAtRbhakSitAhArasvAdaH, dazamAsAnaMtaraM bahinissaraNatulyaM garbhAgArato yoni||260|| dvAreNa janma, punA rAnImamIpagamanatulyaM punarapi garbhAvAse patanaM / iti zrutvA tAmAmaSTAnAmapi varAgyaM samutpanna / tataH prabhAte jaMbU kumAreNa sarvaparivAra yutena zrI sudharmasvAmipAveM dIkSA gRhItA / prabhavo'pi samAgalma cAritraM gRhItvA jaMbUsvAmizipyo'bhat / krameNa zrImudharmAsvAmI jaMbUsvAminaM nijapaTTa sthApayitvA kevalajJAnamAsAdya mokSa gataH / tato jaMbUsvAmyapi nijapaTTe prabhavasvAmina saMsthApya mokSe gataH / sa jaMbusvAmI ca caramakevalI jJeyaH / / IP iti zrotapaHkulake jaMbUsvAmikathA / / / jiNakappiyaparihArima, paDimApaDiyanalaMdayAiNaM / soUNa tavasarUvaM, ko anno vahai tavagavvaM / / 17 / / ___ vyAkhyA-jinakarupI sAdhuH, parihAra vizuddhicAritravAn sAdhuH dvAdazasAdhupratimApratipannaH sAdhuH, laMdanAbhi-10 grahatapovAn sAdhuzca, eteSAM tapaHsvarUpaM zrutvA ko'nyastapogarva karoti ? pUrvoktAnA caturgAmapi mahAtapasvinAM tapovidhiH pravacanasArodvArAdigraMthato'baseyA / / 17 / / 11230 Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapovAghaH pravacanasAsaddhArazAdaprayatAvasayA / / 17 / / mAsaddhagAjavalao, dalabhaddo ruvAraziviro ! so jayau raNavAsI, paDibohiyasApayasahasso // 18 // vyAkhyA-mAsakSapaNArddhamAsakSapaNAditapa kAraka evaM vidhaH zrIvalabhadrarSI rUpavAnapi viraktaH sannaraNyavAsIbhUtaH prati bodhitazvApadasahasro jayatu / balabhadrarSikathA pUrva zrIneminAthAdhikAre kathitAsti // 18 // tharahariadharaM jhalahalIya-samayaM caliya kulaselaM / jamakAsI jayaM vihaNa, saMghakae taM tavassa phalaM / 10 // vyAkhyA-tharaharitA kaMpAvitA dharA yatra, tathA jhalahalitAH kSobhitAH samudrA yatra, tathA cAlitAni kulazailAni yatra, evaMvidhaM jagat viSNakumAreNa zrIsaMghakRte yatkRtaM tadapi tapasa eca phalaM jJeyaM / / 19 / / zrIviSNuphumArakathA cetthaM-- ekadojayinyAM nagaryA zrImunivratasvAmiziSyAH zrIsUktasUrayaH samAgatAstadA dharmadattanRpapramukhAH sarve'pi lokAstaM vaMdituM tatrAyAtAH / atha tatra rAjJo namucinAmA pradhAno mithyAtvI vartate / tena guruNA saha dharmavAda:samArabdhastadaikena sUriziSyeNa dharmapakSaM sthApayitvA sarvalokasamakSa namucijitastato'sau kopena khar3agamAdAya rAtrI gurUNAM mAraNAya samAgatastadA sa devaiH staMbhitaH / prabhAte rAjJa uparodhataH sa sUrIna kSamayitvA mukto babhUva / atha nagaralokaidhikkRto'sau rAjJA dezAbahiniSkAsitastato'sau hastinApure samAgatya padmottararAjJaH sevako jAtaH / tasya padmottararAjJo viSNakumAramahApadmAkhyo dvau putrAvAstAM, tayormAtA prmjaindhrmaanuraaginnii| 15 ekadA jina rathayAtrAmahotsavaM cakAra / tasyA IrSyAta ekayA mithyAtvibhyA sapatnyA brahmarathamahotsavaH kRtaH / 1 // 23 // Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapaH kulakam dAnAdikulakavRttiH zrIvikA kumAra kathA // 232 // jinamatAnurAgiNyA rAyokta mama ratho'gre yAsyati mithyAtvinyA coktaM me ratho'gre gamiSyati / tayovivAdaM vijJAya rAjJA te dve api tatkAryato nivArite / atha mahApadmo nijamAtaduHkhaM vijJAya paradeze gatastatra ca cakraratnotpattyanaMtaraM tena SaTkhaMDAni sAdhitAni / krameNa cakravattinaH sakalasamRddhiyukto'sau hastinAgapure samAyAtaH / syAtazca sa natramazcakravartI / padyottararAjJA tasmai rAjyaM datvA nijaputraviSNukumAreNa saha zrIsuvratAcAryasamIpe dIkSA grhiitaa| anukrameNa SaTsahasravarSAnaMtaraM vicitratapovidhAnato viNakumAramune kriyAdyane kalabdhiH smutpnnaa| athAtra hastinAgapure namucimaMtriNA vina yAdiguNena cakravartI vazIkRtaH / saMtuSTana cakriNokta tvaM daraM mArgaya ? na mucinoktaM kadAcidavasare'haM varaM mArgayiSyAmi / arthakadA zrIsuvratasurayo hastinAgapure samAgatya cakriNa AgraheNa caturmAsa sthitAH / viSNukumAramunizca meruparvatopari caturmAsaM sthitaH / atha tAn suvratasUrIstatra catumasiM sthitAn jJAtvA namacinA pUrvavaraM saMsmata / tato'sau cakripArzve samAgatya nijapUrvavaradAnamArgaNapUrvakaM kathayAmAsa-he svAmina ! mAM samadinaM rAjyaM samarpaya / rAjA taM rAjyaM samaya nijAMtaHpure tasthau / atha namuciH sarvadarzanenaH samAhUya kathayAmAsa-yUyaM sarve'pi mama vaMdanaM kuruta / bhItaH sarvairapyanyadarzanibhistasmai vaMdanaM kRtaM / tato'nena suvatasUrayo'pi tatkAryaka raNAya samAhUtAH / sUribhiruktaM dayaM munayaH keSAmapi gRhasthAnAM praNAmaM na kurmahe / tadA maMtriNoktaM-tahi sama bhUmi drutaM tyajata / sUribhiratha sa namucirupalakSitaH / namuceranayataH saMgho'pi | // 232 Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 233 // makalo dunaH / atha somasti na ko'pi ya evaM zikSAM dadAti / nadekena ziSyeNoka svAmin ! viSNukumAramatrAhvayata / atha maMtrAjJayaikaH ziSyoM meruparvane zrIviSNukumArasamore gatvA tasmai sakalaM vRtAMta nitradayAmAsa / tat zrutvA kopAturo viSNukumAramunistena nijagurubhrAtrA saha hastinApure rAjasabhAyAM samAgatastaM dRSTvA namuci vinA sarvepi samutthAya dayAmAsuH / atha viSNukumAramuninA namucimuddizyoka va mAna mA kuru / tathApi tena na mAnitaM / tato viSNukumAreNoka nahi tvaM mama yAvasthAnaM dehi ? pAda trayANAM sthAnaM dattam / atha viSNukumAra muninA vaiyidhyA svakIyaM lakSayojanapramANaM zarIraM vihitaM / pUrvapazrimamudrayo nijapAdvayaM muktaM tRtIyavAraM ca caraNamutpATya namucizirasi muktaM nena sa mRtvA rasAnale prAptastavApi munikopI nopazamate / atha saudharmendreNa natrAgatyopaNamayuktavacanaiH krameNa mUrti zAMti nItaH / tato viSNukumAra muninijamUlarUpaM vidhAya gurupAzrva samAgatyAlocanAM jagrAha prIte'nazanaM vidhAya samakSaM gataH / iti tapaH kulake zrIviSNukumAramuni kathA || ki bahanA bhaNieNaM, jaM kassavi kivi suhavi / dIsa tihuaNamajjhe, tattha tavo kAraNaM ceva ||20|| vyAkhyA --vahu kathanena ki ? yat yasya kasyApi kathamapi yat kicidapi tribhuvanamadhye sukhaM dRzyate tatra tapa evaM kAraNaM jJeyam ||20|| || iti zrIpa kulakaM samAptam / / iMda / / 2330 Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdikulaka battiH // 234 // // 4 // atha zrIbhAvakulakam / / bhAva kalakam atha bhAbena vinaSAM dAnAdInAM mAhAtmyaM nAsti, tato bhAva eva pravaraH / tatra maMgalAcaraNAya prathama zrIpAzvanAthastutimAha | pAzvajina kamaThAsareNa raddaaMmi, bhosaNe palayatu jalabole / bhAveNa kevalalacchi, vivAhio jayau pAsajiNo // 1 / / kathA vyAkhyA-kamaThanAmnA mevamAlinA bhuvanavAsidevena racite kRte bhIpaNe raudraM pralayakAlatulye jalavole la pAnIyapUre sati bhAvanAyAM bhAbitAyAM satyAM ya: kevala lakSmI prati vivAhitaH pariNItavAn evaMvidhaH sa zrIpArzvajino japatu / / 1 / / sA kathA cetya jaMbUdvIpe bharatakSetra potanapure nagareMDaraviMdAbhidho rAjA, tasya vizvabhUtinAmA purohito babhUva / tasyAnuddharInAmabhAryA, tasyAH kukSimamudbhavI kamaThamarubhUtimAmAnau dvau putrAvabhUtAM / kamaThasya varuNAbhidhA bhAryAsti / marubhUtezca vasuMdharAbhidhAnA bhAryA vartate / 1 // 234|| atha vizvabhUtipurohito jinadharmamArAdhya pAte'nazanaM ca vidhAya saudharmadevaloke devo jAtastataH kamaThamarubhUtI dvAvapi bhrAtarau purohitapadaM pAlayAmAsatu: / athai kadA tA zrImanicaMdrasUrayaH samAgatAstasya dharmopadeza zrutvA marubhUtirvairAgyaM prApya viSayavyAlAnmahAnarthakArakAtmatvA tebhyo vimukho jAta: 1 atha tasya bhAryA Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 235 // vasuMdharA cApalyena kaMdavirbhUtanAgopazamanAya strIlaMpaTana kamaTana mahAnAcAra sevituM lanA / krameNa kamaTamAyaMbA varuNayA tadanartha vijJAya tavRtAMto marubhUtaye niveditaH / pracchannasthitena mAninApi tanpratyakSa dRSTaM / tato'mau kopena vyAkulIbhato nijabhrAtaraM kamaLaM tadakAryakaraNe nivArayAmAsa, paraM loTana lena na mAnitaM / tadA marubhaninA tadvanAMto'raviMdagaje niveditastato rAjA kamaThaM gRhItvA namya zigemaMDanamakhajAlepalaM vakAroNAdiviDaMbanAM vidhAya taM nijadezAniSkAsayAmAsa / manasyatIvano'so bhrAtari ko vahana mana zivAmyatApasapAzca tApasI dI jagrAha / arthakadA mAbhUtinA vimRSTa nanaM mayA bhrAtrA sahAyuktaM kRtaM. nanocanA tamya samIpe gatvAhaM tasmai kSa mayAmoti vicArya rAjJA nivArito'pi ma bane kamaThAce gattA kathayani-he bhrAtaH ! kevala vokRte mayA tvayA sahAzobhanaM yatkRtaM tanmamAparAdha kSamamba / evaM nasyAmRtamadhugaNyapi vacanAni zrRtA phaNIva kopATopakalitaH kamaTho viSAnalajvAlAnimAni vacAmi babhANa / re durAcArina ! kulAMgAraka mito dUrIbhava / nijamakhaM tvaM mA darzaya / evaM niraskRno marubhUnimtato niHmRtya manamyanIba khinno duneina mRnyA vidhyAcale hastI jAtaH / taM vRttAMtaM zrutvAvido napo bairAgyamAsAdya dIkSA gRhItavAn / krameNa nipalaM caritraM pAlayatamtasyAvadhijJAnaM samudbhatam / atha kamaThabhAryA varuNA mRtvA sauba vitryA nale hastinI jAtA / tamA maha vividhA krIDA kurvana sa gajo nijakAla gamayati Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAva ' dAnAdi kulaka / / 236 arthaka: sAgaradattanAmA sArthavAho'ravidamuni yutaH saMghasahito'STApadayAtrAyai prayANamakarot / krameNa ma saMghaH prayANaM kurvana vidhyAcalATavyAmekasya sarasastIre samattIrNastadeSo hastI hastinIyatastatra jalapAnArtha samAyAtasta kRlakam dRSTvA saMghalokA bhItA: palAyituM lAnA: / avidamanimta lauva kAyotsargadhyAne sthitastasya prabhAvatazca ma gajaH zAMto jAtaH / tato muninA jJAnena tamupalakSyoktaM he marubhUte ! ki tvaM mAmA vidaM nopalakSamItyukavA muninA pAvajina sarvo'pi pUrvabhavavRttAMtastasmai kathitastat zrutvA hastinIyatasya hastino jAtismaraNajJAnaM samutpanna / tataztAbhyAM kathA deshvirtirghiitaa| atha kamaThatApasaH krodhAdhmAtAsmArtadhyAnataH kAlAMtare matvA vidhyAcalATavyAM so jAtastatra marubhUtijIva hastinaM dRSTvA tasya pUrvavairamullasitaM / tena daMzito hastI vidhinAnazanaM vidhAya kAlaM kRtvA sahasrAradevaloke saptasAgaropamAyurdevaH samatpanna: / / iti tRtIyo bhava // sA hastinyapi prAMte'nazanaM vidhAya dvitIyadevaloke devAMganA jAtA / ito'sau sarpastatra bahujIvaghAta vidhAya mRtvA paMcame narake gataH / atha pUrvamahAbidehe sUkacchavijaye vaitALyaparvate tilakApuryA vidyadgatinAmA / 236 // vidyAdharanRpo rAjyaM karoti, tasya tilakAvatyabhidhAnA rAjJI vartate / atha sa gajajIvo devalokAccyUtvA tasyA - rAzyAH kukSau kiraNadegetyabhidhAnaputraTenotpannaH / krameNa yauvanaM prAptAya tasmai pitrA padmAvatyabhidhAnA rAjaputrI pariNAyitA / tayA saha sa kiraNavego'nekasUkhAni bhanakti / arthakadA tatra zrutasAgarAbhidhAno muniH Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 / 237 / 16 samAgatastasya dharmopadezaM zrutvA vidyudgatirAjJA putrAya rAjyaM datvA saMyamaM gRhItaM / anukrameNa kiraNatregasya padmAvatIrAjJIkukSyudbhavaH kiraNatejo'bhidhAnaH putro babhUva / ekadA tatra suragurunAmAmunIzvaraH samAgatastasya ca dezanAM zrutvA vairAgyaM prApya rAjJA kiraNatejase rAjyaM datvA dIkSA gRhItA, paThitAni caikAdazAMgAni / tapaH prabhAveNa |cAnekalabdhayastasya samutpannA / athaikadAso munirAkAzamArgeNa puSkarAvarttadvIpe samAgatya tatra zAzvatacaityAni ca vaMditvA vaitADhyaparvate ca samAgatya kAyotsargeNa tasthau / atha sa kamaThajIvo narakAnniHsRtya tatra vaitADhayavane mahAsarpo babhUva / tatra yatrataM muni dAsa sarpoM nijapUrvabhavavareNa munizarIraM veSTayitvA dazaprahA rAn dattavAn / munirapi kAlaM kRtvA dvAdazame devaloke gataH / sarpo'pi ca davadagdhaH san paMcame narake gataH / atha jaMbUdvIpe pUrvavidehe sugaMdhalAvatIvijaye zubhaMkarAyA nagaryA vajravIryAbhidho rAjAsti / tasya ca lakSmIvatyabhidhAnA rAjJI varttate / tasyAH kukSI dvAdazamadevalokAccyuto kiraNavegajIvo vajranAbhAbhidhaputratvenAvatIrNaH / yauvanaM prAptAya tasmai rAjyaM datvA rAjJA dIkSA gRhItA / krameNa vajranAbho'pi vijaputracakrAyudhaputrAya rAjyaM datvA saMyamaM jagrAha / adhItadvAdazAMgo vajranAbhamunirekadA jvalanagirisamIpe kAyotsargeNa tasthau / atha sa sarpajIva: paMcamanarakAnniHsRtya saMsAraM ca bhramitvA tatra bhilo jAtastena taM vAcaMyamaM kAyotsargaMsthaM dRSTvA pUrvavairAnubhAvena taM prati bANaM muktaM / tena viddho munirAlocanApUrvakamanazanaM vidhAya mRtvA madhyamagraiveyake lalitAMganAmA devo babhUva / bhinnA mutvA narake gataH / // 237 // Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI atha jaMbudvIpe mahAvidehakSene surapurInagare banavAhunAmA rAjAsti / tasya sudarzanAbhidhAnA rAjJI vartate / bhAva dAnAdi tasyAH kukSau caturdazamahAsvapnamUcito lalitAMgadeva jIvaH suvarNabAhunAmapanatvenolpanaH / krameNa yovatAbhimavAya tasmai || kulakam ku.lakavRttiH rAjA rAjyaM davA dobhA gRhItaH / athe yA muvAharAmA nisI mikSinAvApahano bahubhUmimalaMca sarovaramaka dadarza / tatra tena nirmalaM jalaM paut| tasya sarasamtIre vividhAmana raMgalavAdADimatAlanamAlatirvAliparimaMDita- pAjina kathA nijapradezaH pathi zrAMtapAMthAnAmAthavIbhanaM kadamallIjAnikAMkuni nayanirgata rimalamUrabhIkRtabanavAne palvara dbhut||238|| praphalakamalA likalinorubhUbhAgamapavana mekaM tena dRSTaM / tatra drAkSalatAmaMDape tApamakanyAbhiH parivanA tArakAribhirveSTitA caMdrakalevaikA manohararUpA kanyA tena dRSTA / tAM caMdramukhI vilokya nA cititaM kimiyamamaro vA mAnuSI vartate ? ita ko bhramaro'nya sugaMdhitaSpANi vihAya tasyA mukhakamalamalaukika ra gaMdhayukta manyamAna iba jhaMkArAramiSeNa tadvadanAMbhojaparimalaM praNayanniva kAmuka iva tadoTa cumbanAbhilApI san tamyA AnanasamA bhramaNaM kRtadAna / tadA saMbhrAMtA sA kanyA mukhIbhya. kathayAmAsa-he samyo ! mAmasmAbinonAdrAlaMbAdrazana? tan zrutvA / sahAsyAbhi: sakhIbhirakta-he sakhi ! dubinotAnAM zAsane bhUmipAla evAdhikArI / atastvaM mavarNavAhabhUpAlamAhvaya / IM yataste tasyaiva zaraNamucitamasti / nAsAmavaM namayuktahAsyakelivacanaM nizamya nijahRdaye prakaTIbhUtamapi madanavikAraM 138 / saMgopya apayA maunamAdhAya sA pramadA sthitA / ito vRkSAMtarito rAjA tAsAM vinodasaMlApAna zrutvA sahamA tatra prakaTIbhUyovAca-bho tApakumAryaH ! ko'sti sa daktiIto yo yuSmAkaM mugdhAnAmatra saMtApakArako bhavati ? tat Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 239 / / zrutvA sarvA: kumAryazvavitAstra hariya iva saMbhrAMtA babhUvaH / aba tamAkArAdibhirnRpamevAryatA vidagvekA sakhI provAca- he rAjan ! svAgataM imAmasmAkaM satroM padmAvatomayaM durvinIto bhramaraH saMtApayati / tato bhInAyA asyA meM sakhyA bhavaMtaH sahAvIbhUya rakSaNaM kuruta / rAjoktaM-keyaM padmAvatI ? tatrA sukhI provAca ratnapuranagare ratnazekharanAmA vidyAdharo babhUva / tasya ratnAvalInAma bhAryA tayordvayoH putrayorUpayekeyaM pradhAvatyabhidhAnA putrI jAtA / athaikadA sa vidyAdharo mRtyumA / tA rAjyArtha dvau bhrAtarau vivAdaM karttuM lagno sena duHkhitA rAjI vijaputrIM padmAvatImAdAyAtrAzrame samAgatA / athaikadAna jJAnI muniH samAyAtastasyA mAtrA pRSTazva sa jagAva asyAste tanayAyAH pAvakrI bhartA bhaviSyatIti / fiorarrAdibhirjAnAmi yadyUyameva svarNabAhucI sthaH itaH pazcAtsthito rAjJaH sakalA'pi parivArastatra samAgataH / atha krameNa ratnAvalyA tApasaiva svarNavAhurAjAnaM tatrAgataM dRSTvA harSeNa sA padyAvatI tena saha pariNAritA / atha tayA saha svanagare sa samAyAtaH / krameNa cakaratnotpattyanaMtara tena SaT khaMDAni sAdhitAni / arthakadA tatra zrIjagannAthanAmA tIrthaMkaraH samavasRtastadA cakravartI nijaparivArayuto jinaM vaMdituM samAgataH / tatra militAn devAn dRSTvA kutrApi mayedRzA devA dRSTAH saMtIti vitayatastasya jAtismaraNajJAnaM samutpannaM / pramozanAM zrutvA vairAgyeNa parivArasahitena tena nijaputrAya rAjyaM samapyaM prabhoH pArzve dIkSA gRhItA. samastasiddhAMtAnadhItya vizatisthAnakatapazvArAdhya sa torthakaranAmakarmopAjitavAn / athaikadA svarNabAhumuni: kSIragiri / / 239 / / Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samIpe bane kAyotsargeNa tasthau / ito'sau bhillajIvo narakAsanyutvA tava bane siMho babhUva / muni dRSTvA tasya bhAva dAnAdivairamullasitaM / tenAso siMho muni vyApadya tasya mAMsa bhakSayAmAsa / munistu tasyopayaMnukaMpAdhyAnato matvA kulakam kulaka prANatadevaloke devatvena samutpanna: / siMhajIvazca mRtvA caturthanarake gataH / atha jabUdvIpe bharatakSetre kAzIdeze gaMgopakaMThe bANArasonAmanagaryasti / toSavAkuvaMzIyAzvasenAbhidho rAjA / rAjyaM karoti / tasya satyavataMsobhUtA vAmAbhidhAnA rAjI battate / tasyAH kukSau dazamadevalokAccyutaH svarNa kathA // 240 / / bAhujIvazcaturdazasvapnacitaH pugatvenotpannaH / tadA SaTapaMcAzahikkumAribhizcatuHSaSTizakrezca tasya janmaHel mahotsavaH kRtaH / prabhAta rAjJApi janmotsavapUrvakaM tasya zrIpArzvanAtha iti nAma dattaM / athAnukrameNa kalpazAkhIva vRddhi prApnuvan prabhuAvanAvasthAM saMprAptaH / / atha kuzasthalAbhidhanagare prasenajitanAmA napo rAjyaM karoti / tasya rUpasaubhAgyalAvaNyakanidhiH prabhAvatInAmA putrI babhUva / tayekadA zrIpArzvanAtharUpaguNAdivarNana dhRtvaivaM pratijJA kRtA, yadasmin bhave mama svAmI zrIpArzvanAtha evaM bhavatu / tataH kaliMgadezAdhipayavanarAjJA prasenajitarAze dutaM preSayitvA prabhAvatI mAgitA / prasenajitarAjJA tanna pratipatraM / tadA kupitaH kaliMgAdhipatinijasakalasainyayuto bhUribhUbhRtaH kapayan kuzasthalapuraprati // 28 // cacAla / taM sainya yutamAyAMtaM zrutvA prasenajitarAjJA nijamitrAzvasena napaM prati svakIya puruSottamAbhidhAnamaMtriNaM preSya sahAyo mArgitaH / tadAzvasenarAjApi nimitrasahAyArthamanekAneka turaMgasyaMdanasubhaTAvintaH kuzasthapuraM prati CA Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gamanotsuko babhUva. atha taM vRtAMta zrIpAzrvanAyakUmAraH zrutvA pituH pArve samAgatya vijJapti cakAra he pitamayi sati saMgrAmAthaM bhavatAM gamanamanucitameva / ataH kRpAM vidhAya bhAmeva tatra prayANAyAdezaM dehi| rAjApi tasyAtyAgrahaM vijJAya prayANAyAdezaM dattavAn / pitarAdezamAsAdya zrIpArzvanAthaH prayANAbhimukho'bhavadita iMdreNa prabhaM raNaprayANodyatamavadhinA // 241 / / | vijJAya nijamAtalisArathiyutto divyarathaH preSitastadA prabhurapi vairitimiratatiraskArAya surya iva taM divyasyaMdanamAroha / krameNa niyamitaprayANAni karvana sakalabalayataH prabhuH kuzasthalapUraparisare samAjagAma / aya mUrisaMnyasaMyutaM zrIpAzrvanAyaM tatra samAgataM zrutvA kaliMganRpastasya tejo'samAno bhItaH san kaMThe kuThAraM vidhAya pArzvaprabhozcaraNayoH patito nijAparAdhaM ca kSamayitvA pazcAdvalitaH / atha harSaphullitAMtaHkaraNaH prasenajitarAjA nijaputrI prabhAvatI paraskRtya zrIpArzvaprabhoH samIpe samAgatya vijJapayAsAsa, he svAmin ! bhavadanuraktAM mamatA navayovanAM patroM pariNIya mama manorathaM saphalokaru / saMsAravirakto bhagavAnuvAca-he rAjan ! mama piturAdezastava zatruto rakSaNakaraNarUpa evAsti / ato'hamatra kanyApANigrahaNaM naiva kariSyAmItyuktvA nijasainyayutaH zrIpArzvanAtho nijanagaraM prati prayANamakarota vANArasyAM cAgatya pituH praNAmaM kRtavAn / atha prabhu prasthitaM vijJAya prabhAvatyA vividhavilApAna katuM prArabdhaM, tadA prasenajitarAjA tAmAzvAsya IN sAdaM ca gRhItvA svayaM vANArasyAmAgatyAzvasenanapAya vijJapti kRtavAn / prabhurapi jJAnena nijabhogyakarma vijJAya Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro dAnAdi kulaka uni: 1242 / mevakenoktaM-svAmin ! kina mahotsapUrvakaM prabhAvatI pariNItavAn tathA maha ca prabhuviSayasukhAni mutati / arthakdA prabhuH prabhAvanyA maha gavAkSanyo nagarazobhAM vilokayati vizi bhUritagaralokAt gacchato dRSTvA tatkAraNaM sevakAya pRSTavAn / paMcAnanA nagarAvahiH namAgato'sti nadinu caurA prayati / tat zrutvA bhUlokanakRte hantikaMsthitaH prathitaH / krameNa natya prabhumAgninAJjanapara na na rati yadayaM sa eva nitina pUrvabhave bhinanya jIvana tIyaMgAtra anitvA vayekasya varidrasya brahmaNa evaM patroraNAvaraNAdikhena tatoti / kamajIvasya mAnamani / yatA atha prabhuH tena prajAtimAnaM nAva yAkaraNatastApasAyoktabho nApana ! hi tapaH kathaM karoti kamAyamenokta pUrva rAjaputra vivecanA samaya, na cApAtaviSaye bhavanA sAmarthya / tat zrutvA munijanavArI divAkAraNAmAna | nistRna tAlitaH sarpaH / tataH prabhUtaM sarpa namaskAramatra / tena bhavyAnena mutrAsa ta ramendro jAtaH / arthana vRttAMta iSTvA sarvepi nagaralokAH kama triyAmAsuH / evaM janapa mAnato 'sau krodhAtrIbhUtajAtapAMsi taptvA mRtvA ca meghakumAradeo jAtaH prabhurapi guhe samAganyaikavA vasaMtata sevaprerita vanamadhye kIDArthaM garvaka jinamaMdiraM cAlokya madhye praviSTaH / tatriyutaM zrInami bhAvaH kulakam pArzvajina kvA 198 Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11243! caritraM likhitaM dRSTvA manasi vismyaM pAna, yanemiprabhuNA rAjyaM rAjImatI ca vihAya bAlabrahmacAritvenaiva cAritra gahItamastIti / atha vairAgyeNa svAminA cititaM yadgahe gatvA pitarAyA pRccha cAhamapi dIkSAmAdAsye / iti vicisya yAvatA prabhargahamAganastAvatA lokAMtikadevarAgatya dharmatIrthapravartanAya prabhAvijJaptiH kRtA / atha prabhurapi vApikadAnaM dAza cana pravadrakRtamahotsavapUrvaka vizAlazibikAyAmAmahopavane samAgatya paMcamuSTilocaM kRtvA pauSakRSNakAdazItiyo sAmApikacAraM kRtavAn / tadaiva prabhomanaHparyavajJAna samutpannaM / iMdrAyaH sarve'pi suragaNAH prabhu vaMditvA naMdIzvare cASThAnikAmahotsabaM kRtvA jagmuH / dvitIya divase prabhuH kopaTAbhitranAme dhannAbhidhagRhasthagRhe kSIrAvanAhamapAraNa kRtavAn / tava ca paMca divyAni prakaTitAno / tanasyazItidivamAni yAvatprabhuzchadmasthatvena vihanya vANArasyAM nagaryA bahira yAne nApasAzrame vaTavRkSatale kAryAtmaNa sthitaH / atha sa kamaTho meghamAlI pUrvabhavabarapreritaH prabhoH parIpaha karnamAgataratatrAgekavikarAlagajavyAghrabaitAlAdirUpANi vidhAya sa prabhu bhASayAmAsa / paraM taiH svAmigamakSubdhaM vijJAya sa ghorAdhakAranikaraikanidhitalyamahAmegheraMbaramAcchAdayAmAsa / tadA brahmAMDodaravidAraNakadakSANi badhirIkRtanikhilajaga jananikArakarNAni niHsatvIbhUyapraNaSTapaMcAnanagaNaparipUritagirikadarANi ghorapanagajitAni diggajAnapi trAsayAmAsaH / taDitI nijaniraMtaraGgaNakAraporatamatamodhyAptagirigaharagatAnapi ghUkAna dinakarodayabhramaM kArayAmAsaH / dhRtamuzalampAvicchinnapatajaladhArAbhirmedhA varSa yAmAmuH / kalpAMtakAlAlitamuktamaryAdo yAdonAtha iva kallollollalitaM jala prabho sAgraM yAvadA Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / sana yAnadAyamA hAna ho / da ma vAdohana kama dAnATi vitrAbAsAhapovanamnatra samAjamAna / pramaM na baralA mahamAla ra pramamavanya mastaka para mA. bAnaH mAranachatra banavAna / mahipyAra panya kaa| saMpugdaH kapani mATo durabaTana hiM manAraca: avaneta nava nira zamIca nAsA mahAna / da maMtra sA nava janmakRtya tamba barayAM praviSTa batra camiTa : mA ra patra / badanAka i. mA. daramahAmATedAra vA svAmInyuna. amaTa banna' nyAya nimmane jagAna : raDAra bigdaraH 7 bayAra gara / myAdA E: kaMcanajAna namunyatra vA mana bana / una anna banavira manasa vAmanya prama badabA banAmada / janapradAna ta mtinenAnmArAma ya indra :-- mAkayAdigvigyasaM DozA nahIvana / 'la bhaTa mAsTara jayaM devaraka : pragati majanitra yAvaMcanasyaya pariNAma mammI kimanmavara yAmiramabadAra - lAhamyAM mAM naH // iti zrImAvaraka rana sthaH / / nivRtro nabolI, pAmeSa vidhA na hoDa ra go / nahAcamAnabavAvanAo, nAnomana nAva vimA vyAsthA yathA cana dinA nAnavabaudana mayutaM na pyAnathA mAtra vinA mA ati dAnazIna Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ "245 // bhAvanA niSphalA jeyAH // 2 // maNimaMtaosahoNaM, aMtatatANa devayANapi / bhAveNa viNA siddhi, na ha dIsai kassavi loe / / 3 / / __ vyAkhyA---maNayazcitAmaNipramukhAsteSAM tathaiva maMtrANAmauSadhInAM yaMtrANAM taMtrANAM devAnAM cApi bhAvena vinA kasyApi loke nizcayena middhi dRzyate // 3 // suhabhAvaNAbaseNa, pasannacaMdo muhuttamittaNaM 1 kha viUNa kammagaMThi, saMpatto kevalaM nANaM / / 4|| vyAkhyA-zubhabhAbanAmahimnA prasannacaMdrarAjapimahattamAtreNApi karmagraMthi kSapayitvA kevalajJAnaM saMprAptaH / / 4|| tasya kathA cetthaM potanapugnagare momacaMdrAbhivo rAjAsti / tasya dhAriNyabhidhAnA gajI bartate / makadA rAjaH kezapAzaM sugaMdhitalAdinA vAmayati / tanmadhye cakaM zvetabAlaM dRSTvA tayA vinodenoktaM svAmindrayaM yamadutaH samAgato'sti / maMtrAMtana tenetaratato vilokitaM, paraM ko'pi puruSo na dRSTastAvatA vismayamApatrasya rAjJo haste sA taM zvetabAla niSkAsyArpayAmAma, kathitaM ca tayA svAmin / saiya dharmarAjadutaH samAgato'sti / atha cakitena rAjJA citita-42 | maho me pUrvajAH saMmAramAgaramotA: zveta bAladarzanAdarbAgeba prabajyApravahaNAdhirUDhA mokSanagare gatAH saMti / ahaM svadyApi viSayakaI manimagno samyato mAM prati dhigiti vicArya sa nijaputraprasannacaMdrAya rAjyaM datvA svayaM dhAriNyA maha tApasI dIkSA jagrAha | atha prathamata evaM garbhavatyA dhAriNyA tatra tapovana panaukaH prasUto valkalerAcchA Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro dAnAdikulaka vRttiH // 246 // Koko stitvena ca tasya kalkalacIrIti nAma dattaM / dhAriNI ca tatra sUtirogeNa mRtyumAna / tadA somacaMdro'raNyamahiSINAM dugdhapAnatastaM valkalacIriNaM poSayAmAsa / krameNAsau yauvanaM prApto vanaphalAnayanAdibhirnijapituH paricaryAM karoti, tatra vIrahite tapovane vasannasau trInamApi na jAnAti / atha prasannacaMdreNa zrutaM yazodhanaprati marmako bhratAraNyavAsI saMjAto'sti / paraM tamatrAnIya mayA tasya rAjabhAgo deya eveti vicArya tena citrakAramAhUyoktaM tvayA mama pitupAdapavitrite tapovane gatvA menujantra yathAsthitarupamAlesyAtra samAgatya tazcitritarUpaM mahyaM samarpaNIyaM / citrakAro'pi tatra gatvA yuktyA tasya yathAnthitarUpamAlekhya rAjJo'rpayAmAsa / kathitaM ca tena he rAjan ! sa te'nujo nUnamaragayamAsI pazurivASTasaMsAravibhavoM na kasyApi janasya vizvAsaM karoti / mayApi pracchannaM tarukoTara sthitena phalAdyAharaNAyAgatasya tasyedaM citramA lekhitamasti / nijAnujasya citrAlikhitarUpaM dRSTvA'varNanIya bhrAtRnehAbhUtAMtaHkaraNoM bhUpo jagAda / asti sa ko'pi sabhAmadhye yo mamainamanujacaMdramatra samAnIya mamAmaMdAnaMdodadhimullAsayet ? tadA nApasazApabhayAtsabhAsthitajanamadhyAtkenApi tatkArya nAMgIkRtaM / kiMtvekayA vidagdhayA vezyayA rAze namaskRtyoktaM he svAminnidaM bhavadipsitaM kAryamahaM nUnaM kariSyAmItyuktvA sA nijagRhe samAgatA / atha sA vezyA svakIyasakhIbhiH saha katicitpuruSAna sArthe gRhItvA tApasA zramasamIpe vane samAgatA / puruSAca vRkSopari pracchannatayA sthitAH somacaMdragamanAgamanaM vilokayati / ito valkalacIryapi phalAdigrahaNAya tatra HONORORSCHODNCHT bhAvaH kulakam prasannacatra kathA // 2464 Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||247 bage samAmAtarama 5 sthitaM vezAgaNa tApasasamaI manyamAno vaMdityA paprama-bho sAsA ! yayaM kutaH samAgatA? bezyAbhiraktanayaM povana rAbhidhAdhamAzabhAgatA: gaH / palyAlacoriNo tahi yUyametAni mayA samAnItAni phalAni bhakSamatetgAravA tena nijagAvasthAlAna tAsAmaye muktAni. kSeSagAbhirataM vayamIranIrasAni phalAni na bhAyAma mukAyA tAminijakara to manohararayAogatA maukA nikAsitA dasAva tasmai bhakSaNAya / basvAlavIrItAm mugadhampAdogetAn modakAmAsvAdha bisvAdipAleya parAmumIbhUya haSTa san pRSTavAn-bho tApasA: ! kuta zAni gusvAduphalAni bhavadbhiradhigatAna? tAbhisagaramAmASame dizAni manoharaphalAnyevodbhavaMtI. svaramA tAbhiniSAH sthalAyagopastisya sparzaH bhUtastenokta- mopayo ! bhavatA zarIrANi kimatIyakomalAni ra saMti? tAbhirutamaramAdhamalAsvAdanata zAni komalani zarIrANi bhavati / netA tahi tyamapyasmAbhiH sahAramAbame samAga / senoktamahaM gama pitaretAni phalAni hatyAdhunaSAgatya bhavAda: rAhAgamiSyAmItyuktvA ma ta nijapituH pArve samAgataH / phalAni ca tasyAne muSamA tasacalita , somacanaNa nisita kathamasAvadha punAtIti vitagan sa tasma cha savAla / ita: somapa pitaramAyAgarutaM vilokya vRkSaramapuruSA vezyAbhyasta hi sAta jJApayAmAsustatastAH sA bhItAsta rUpaithutAratato nATnA nagare samAgatAH / abha ballala boyapi dutAdezalana bahabhUmimudhitavAn / itastasya pathyako ratho bhilito rathinaM cAlokya ? makala pIriNokta-he tAta ! bhakadho'ha praNamAmi / raminokta bho tApasakumAra ! tvaM ksa vrajasi ? tenoktamahaM Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdiinTakavattiH / / 24811 pramana katha STORIES potanapurAzrame vrajAmi, rathinoktaM vayamapi tatraiva gacchAmaH / tat astrA balkalacIyapi tena saha calita / atha rathamadhya sthitAM rathipriyAmapi sa tAnatAteti kathayani / tadA tayA nijabhari pratyuktaM-he svAminnasau nApasa kumAra kathama saMbaI prajalpati ? rathinokta-he priye ! vIrahite'raNye basannamo mugdhabana va purupayobhadaM na jAnAti / atha krameNa calana balkala coryapi tena rathinA maha potanaparapratolI prAma-nadA rathikastamme mnAMka dravyaM danvA kathayAmAsa-bho tApasakumAra! tvamatra kasmaicidetad dravyaM dattvA tasya gthAne nivAsa kryaaH| yato'tra vinA dravyaM sthAnaM na labhyate / ityuktvA ma rathI nijagahe gataH 1 atha valkalacIryapi nagaramadhye pravizya mukhamavIMkRtyetastato vilokayan pathi cacAla / aba yavAhaM pravizAmIti cinayanakamyA baMjyAyA gRhadvAramRdghATitaM jAtvA taca tApamAzramaM jAstasmin pravizya dhyAya jagAda-ha nAta! ahaM praNamAmi gRhANedaM dravyaM pradehi ca me nivAsasthAnaM / vezyayokta-bho nApasakumAra! tvamatra sukhena saMvidhanyubatvA modakAdibhistaM sA saMtoSayAmAsa / nata: sA nApitamekamAhUya tasmai kazrayAmAma, bho nApita anya RpikumAramya nakha ke zAdIna katrayitvA samyak kuru / atha nApitena tathAkaraNAnaMtaraM vezyA tasya balkalAni niSkAmayAmAma / tadA sa valkalacIrI vAla iva rudanaM cakAra / kathayAmAma ca mamAjanma maniveSaM tvaM mA niSkAsaya? tadA bezyayoktaM hai RpikUmAra! tvaM khedaM mA kuru ? asmitrAzramasthasyAyameva vidhirasti / tataH nAnAnaMtaraM vezyA tasya manoharavastrAbhUSaNAni paridhApayAmAsaH / tataH sA mRdaMgAdina nigAnapUrvakaM tena saha nijakakanyAyAH pANigrahaNaM kArayAmAsa / atha valkala Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cIryAnayana kRte tapovanagatayA vezyayA samAgatya sakalodaMtapUrvaka rAjJe niveditaM-svAmin sa bhavadanujo'smAbhiH saha / yAvaTavAgataM pracalitastAvalpaNe samAgacchaMta somacaMdraSi dRSTvA vayaM bhItAH praNazyAtra samAgatAH / so'pyasmAna gaveSayituM bane evaM bhraman bhaviSyati / tat zrutvA rAjAtIvakhedamApanazcitayAmAsa-dhigmA mayA pitAputrayoviyoga: 1 // 249 // kAritaH / kiM caikAkino bane bhramato mama bhrAturapi kA dazA bhaviSyatIti, citayA duHkhIbhUto napo nagare natyagAnAdi nivArayAmAsa / nagaralokA api sarve zokAtarA jAtAH / | ito nijakarNazUlatulyaM mRdaMgadhvani zrutvA rAjJA pRSTaM yatra samaye ko'sti sa sukhI yasya gahe vAdinanAdo jAyate ? maMtribhistacchuddhikaraNAnaMtaraM drutameva sA vezyA nRpasamIpe samAgatyAvadat he svAmin ! pUrva mamaikena naimittikenoktaM yattApasaveSabhRnko'pi kumArastava gahe sameSyati tasmai tvayA svapatrI pariNAyitadhyA / so'dya tathoktaH kumAro mama gRhe samAyAtastena mama gRhe vivAhamahotsave madaMgAdivAditrANi vAdyate / bhavatAM ca du:khaM mayA na 18] jJAtaM, tanme'parAdhaM yUyaM mamopari kRpA vidhAya kSamata / aya rAjA tApasamAranAmato vismitastasya zuddhayarthaM parva tapovanaprapitabezyAM tara preSayAmAsa / sApi tatra ratvA tamupalakSya hRSTA drutaM pazcAdAgatva rAjA bapiyAmAsa-he svAmin / sa eva tavAnujo vartate / tat zrutvAtIvAnaMdito bhUpaH svayaM tasya sanmukhaM gatvA pariNItabhAryAsahitaM taM hastiskaMdha samAropya bahumahotsavapUrvaka nijagahe samAnayat / atha krameNa sa valkalacIryapi sarvasaMsAra sthitinipuNo jAtaH / rAjA cAnyA api bahvayaH Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1XI bhAva zvI dAnAdikulakavRttiH // 25011 prasanna kathA kanyAstasya pariNAyitAstAbhiH saha so'nekaviSayasukhAni bhanakti / atha somacaMdraSirvalkalacIryanveSaNakRte sakale'pi vane paryaTana makarot / kiMtu kutrApi tamalaLyA khinno nivRttya pazcAnijAzrame samAgatya putravirahaduHkhIto'nekavidhAna vilApAna kurvannadhIbabhUva / katticidivasAnaMtaraM prasannacaMdrarAjJA nijapradhAna mukhena svapitre saMdezaH preSito yadvalkala corI mama samIpe kuzalena vartate'tastadviSayA ciMtA na kartavyA / tat zrutvA somacaMdrarpaH kiniduHkha svalpIbhUtaM / atha dvAdazavarSAnaMtaramekadA rAtrI jAgRto valkalacIrI manasi citayAmAsa-yaddhigasti mAM kRtaghna prati, yadyana pitrAhaM bAlye eba mRtabhAtako'nekakaSTasahanenApi popayitvA varga tastamya me vRddhapita: sevAvasare'haM taM vanamadhye evaM tyaktvA'tra viSayamUkhanimagnIbhuya sthito'smi / ataH prabhAte eva bhrAtaramApacchyAhaM tapovane gatvA pitupAdaparicaryAparo bhaviSyAmIti vicitya bhAte tena bhapAya proktaM-he bhrAtaH ! saMprati mama pizcaraNekSaNAbhilApo vartate tat zrutvA prasannacaMdreNApyuktaM-hai bhrAtarmamApi sa evAbhilASo'sti / atha to dvApi bhrAtarau nijasainyayuto tatazvalito / tapovananikaTe samAgatya tI pAdacAriNau tapovanamadhye prvissttau| tadA valkalacorI pUrva tapovanavividhapradezeSu cirakAlAnubhUtabAlya kelIsaukhyaM saMsmRtya prasannacaMdra prati kathayAmAsa / he bhrAtasta evaite bilvAdivRkSA yatrAhaM kapivadArUDho'ne kaphalAnyavidam / nAnyevemAni sarAMsi yeSAM sphaTikanirmalasalile mayA hasalIlAnubhavo vihitaH / ta eveme hariNA yaH saha mayA cirakAlaM yAvatkoDA kRtAbhUt / Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 25 // nA evaMnA mahipyo yAminijagIyapanimeM kSIrativAme poSaNaM bihAmanyAdi varNanenijabhrAnumAna mamAhalAdayan kramaNa vAgmavIrI baMpanI nijanAtavaraNamA ne bhramIlAyita kathan kathayAmAma tAna 1 gyapAdAnAM bhavamA mirakAmAcaraNAkSimevanacinaH kRtaghno'yaM bhayapatrI vamanda cI ghAragaMmAgmAgare nimaan patAkAcaM. kinabhayAraNapravahaNaM karaNIya gamAgatAMDaratIyakatyA nena nijamamtaya gomabadrapinaraNayogyamta / momacaMdravirapi tamya vinAcina vacanAni zrasvAtIpoddhayanano viTitani janayananimipaTalarazci jalanika nikAyora. maMgAsthipanIramAliyAmAsAyamitra meM manAyAmAma / tataH prasannacaMdrApa dimatazvividya duHkhamamUra yadinikAmapriya tAnapAdAvidayoni jamastaka vizyamya jagAna-nAma! vaskalacIpaharaNataH kRtamayadagamAgnI vinamrIbhUnAdhyaM pragatacaMdoyanaNIbhavanAya bhavaraNamevanAbhilASakamAmamaH mamAgato rina / atha nayanapaTalApahAratI romanijAMdhatyaH mopacaMdrapipi mAkSApriviyitro nayanAMcarIkRtyAzIrvAdanaparvakambAca-bhI patro ! prayAti vi. yuvayoH kAlaH mRNvamamAdhinA? nAbhyAmukta pUjyalAnapadAnAM prasAdAdAyAM gayinI gya ityukvA yAkanTa vIryaTajamadhya pravizya pUrvamaMgakArataH sarajakAni nijapAvizeSaNa nijAtmaglAna karmANIva pramAninAni manIti vicAgyanamnAya jAnismaraNAnaM mamutpatraM, va tena gRhItadIkSI nijapUrvamayaH / krameNa nadeya vamadhyAnopagato'yo yaskalacorI nava kaMvalajJAnamAptavAn / devagagamya nasya muniSadAnapUrvaka mahotsavaH kRtaH, zrutvA ca tamya dharmadezanA somacaMdrapramapracaMdrAbhyAM samyaktvaM gahItaM / O3 Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrA mAtra kandaka dAnAdikalaka patiH katha // 25 // itaH zronahAvIraprabhastatra potanapure samayasRtastamA somacaMdraSiNA tApasI dIkSA bihAya prabhoragre jainadIkSA grahItA / / valkalacIryapi tatra samAgatya kevali saMsadi sthitaH / prasannacaMdranapo'pi nijAtivalAsyabAlapatrAyApi rAjyaM datvA maMtryAdibhizca taM patraM saMrakSitaM vibhAya saMsAramamadata rokAbhilASI tarInimAM dIkSAM prabhoragre gRhItavAn / atha prabhurapi parivArayutastato bihRtya nijadezanAmatavarSaNa rokabhavya janAn gatasaMsAratApAt kurvan krameNa nijacaraNabhyAsa rAjagRhodyAna malaMcakAra / tadA prasannacaMdrarAjayiH prabhorAnAmAdAyaka pAdastha: sUryAbhimukhIkRtanayanaUbahato dhyAnalIno rAjamArga eva tasthivAn / itaH zreNikarAjA prabhavaMdanArtha nija sakaladalayuto nagaramadhyAsprabhupacitritodyAnagamanakRte prayANamakarot / atha zreNika sainyAgAgAminI mumukhadurmakhAbhidhAnI dvau zreNikanapasevako krameNa calatI prasannacaMdrarAjapipavidhinamthAne samAjagmatuH / tatraikAgramAnasenAtApanAgahaNatatparaM ta manizekharaM dRSTvA tayorekaH mumukhanAmA nAmevakA jagAda-aho dhanyo'yaM yena duSkaramapi kAryamaMgIkRtya nijAmasAdhanaM samArabdhamasti / tadA durmakho nijAbhidhAnaM sArthaka kurvan jagAda-he mitra ! nAsya manerayaM tapodharmastasyedaM sakala mapi kriyA vidhAna niSphalameva / yadanena prasannacaMdranayeNa nijabAlaputraM rAjye vinyasya dIkSA grahItAsti / kiM ca viDAlAnAM dugdhamiva tena nijaputrarAzyAdInAM rakSaNakArya maMtriNAM samarpitamasti, paraM na ca jAnAtyayaM rAjaSiyaMtte durAtmAno maMtriNa: kapaTapATa vopetaduSTaluTAkA iva tasya bAlatanayaM vyApAdya rAjIzca svAdhinIkRtya rAjyaM ca nijahaste gRhItvAcirAdeva prajANAM Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 2531 tat zrutvA'nanyorAyaH oSThI tasya naTanAyakasya samIpe gatvA kathayAmAsa-he naTa ! tvamipsitaM dravyaM gRhItvApi tava putrIM mama putrAya samarpaya tenoktaM-hai zoSThin ! kanyAdAnAdhigataM dravyaM nAhaM svIkaromi, paraM yaH ko'pi mama gRhajAmAtA bhaviSyati tasmai me kanyAmahaM dAsyAmi, cetava putrasya tathecchA bhavettahi mama putrImapi tasmai samarpayiSyAmi / tat zrutvA ciMtAtaraH zreSThI gahe samAgatya putra prati kathayAmAsa-he putra ! mayA sa naTanAyako vahayA lobhito'pi nijaputrI nArpayati, kathayati ca yo mama gRhajAmAtA bhaviSyati tasyavAhaM putrI dAsyAmIti / tata zrutvelAputreNokta-he pitarahaM tathaiva karomi mamAjJAM dehi / nocedahaM prANatyAgaM kariSyAmItyuktvA titrAdikuTuMbibhirvahu nivAryamANo'pIlApugo naTebhyo militaH / naTopa tasya nijaputrI samaya taM ca gRhaja mAtaraM kRtvA rakSitabAna krameNelAputro'pi tayA naTaputryA saha vividhabhogAn bhuMjAno vaMzopari khelanAdisakala naTakalApravINo babhUva / atha sa naTanAyako nijakuTumbayato nagare nagare bhraman krameNa benAtaTanagare samAyAtastatra ca tena naTakaTambana rAjJo'ne natyaM prArabdhaM / tadavasare rAjA nijarapayauvanalAvaNyAdiguNagaNajitanAkinitaMyinImilApatrabhAryA dRSTvA mohito madanazaravavyAkulIbhUtazritayAmAsa, cedasAvilAputro vaMzAgra bhAgAtpatityA mriyeta tadAhametAM sundarI landhuM samartho bhaveyamiti vicitya tenelAputrAya kathitaM-he naTottama ! tvaM vaMzAgre gatvA paTToparistho nijAH sarvAH | kalA: pradarzaya / yayAhaM tuSTIbhaya tubhyaM bharidAnaM yacchAmi / tat zrutvA dravyalobhAbhibhUtenelAputreNa tathaiva kRtaM / shaa||25 Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro dAnAdi kulaka vRttiH | 254 // yUyaM kathayata ? tadA prabhustasya sumukhadurmukhAbhighanatsevakamukhaniHsRtavacanaMdhyaniparAvartanAdipUrvI vRttAMtakathanapurassaraM kathayAmAsa hai rAjannaivaM sa rAjarminasA yuddhaM kurvan niHkSINanijaso mukuTenApi yatrujighAMsIdyato yAvanmastake nijahastaM tyastavAMstAvanmastakaM tu luMcitaM jJAtvA nijavAcaMyamatvaM ca saMsmRtya punaranityatAdibhAvanA jahRdayod bhUtadurdhyAnAnalamupaNAmayaMstavaiyAM manasi ghyAyaca jagrAha / krameNa ca duryAnaM parityajya zubhadhyAnaM prAptavAn / ito devaduMdubherdhvati zrutvA tenoktamayaM dhvaniH kRtaH zrUyate ? svAminoktaM tasyaiva pracaMdramuneH kevalajJAnaM samutpannamasti / tamya mahimArtha gacchadbhidevaiH kRtavyaM devadubhinAdaH zrUyate tat zrutvA zreNikAnaMda prAptaH / atha krameNa somacaMdrarAjarapi kevalajJAnaM samutpannaM / evaM valkalIneyo'pi kevala pari pAlya mokSaM gatAH / iti zrIpramantracaMdrarAjapikathA || sussusaMtI pAe, guruNINaM garahiUNa niadose / upapannadivvanANA, migAvaI jayau subhAvA // 5 // vyAkhyA - guruNAH zrI caMdanabAlAyAH pAdo caraNo zuzrUSamANA mevamAnA, arthAttasyAH pAdayonijaziraH saMsthApya kSamAM mArgayaMtI nijadoSANAM gaNAM kurvanI divyajJAnaM kevalajJAnaM prApnuvanI evaMdiyA zuddhabhAvA sA mRgAvatI jayatu / tasyA mugAvatyA vRttAMto vistarataH pUrva zIlakudakAdhikAre kathito'sti ||5|| bhayavaM ilAigutto, gurue saMmi jo samArUDho daTTaNa muNivaradaM sahabhAvao kevalI jAo || 6 || vyAkhyA yo mahati vaMza samArutaH san munivareMdra dRSTvA zubhabhAvataH kevalI jAtaH sa idAcItranAmA bhagavAn jayatoti zeSa iti ||6|| tasya kathA centha bhAva: kulakam pramatracaMdra kyA 2541 Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 // 255 // suMdarAbhidhagrAme dvija ko vasati / tena mayatAcAryamamIpe devAnAM dhanvA svayImahinena dIkSA grahotA / aba sA brAhmaNI cAritraM pAlayaMtI cinayati yasmina dharma mnAnAdiddhi mti, evaM citayanyA tathA nocagAnAkopArjitaM / prAMne ca nadanAlocyAnAnapUrvaka kAlaM kRtrA mA devaloka devAMganA jAnA / brAhmaNo'pi saMyamamAgadhyAnaganena kAlaM kRtvA navaMba devobhana / inazcalAvadanAbhidhapure ilAdevyabhiSadecyA ekaM maprabhAva sthAnaM vartate / natrakA vyavahAribhAyAM mabaMdA nambA: pUjAM vidhAya patraM yAcane / krameNa mahinajIvo devalokAccyunamtamyAH kukSI garbhatvenAvAtant / ilAputra ini ca tasya nAma dataM / kramaNa ca ma yauvanaM prAptaH, ita brAhmaNojIbIpi pUrvabaddhanIcagotrakamoda yena devalokAcyato naTamyakasya gaha pIvana mamanpannaH, krameNa mA naTaputrI yovanaM prApyanIvarapalANyAdyupenA jAtA / arthakadA ma naTo nijakuTuMbayuna AjIvikArtha nijakalAdarzanAyalAvarddhanapure samAgataH / atha catuSpathamadhye sa mA vaMzArA lokAnAM purI nijAMgamodanAdikalAM darzayati / itastatrAganelApureNa sA mahArapayauvanavanI naTaputrI haTA / tAM dRSTvA mAhito'mo madanabhargavaTTo nijagahe samAgatya jIrNamaMcakori mRto mAtrAdipRSTo'pi kicitra jalpati / tanAjyArahaNa pitrA paTo'mo nijamanorathaM kathayAmAma / tadA pitroktaM he putra ! eSo nIcakulotpanAnA mparza nApi kyamapavitrIbhavAmamnahi vivAhasya kA bArtA ? | ahaM tvAmatiyauvanapalAvaNyAdiguNagaNAlaMkRnA mukalodbhavA vyavahAriputrI pariNAvayiSyAmi / evaM bahadhoto'pyasau kathayAmAsa mamAgyakanyenchA nAsti, cedamau naTazI mama na miliSyati tadAha prANatyAgaM kariSyAmi / Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro bhAva: dAnAdikulaka kulakara tiH prasannacaM kathA // 256 / vAsiyadA padolini / tatA saya vaMzocchedapUrvakaM muktAbhilASo niratharka eva bhaviSyati / atheti vAtayatostayovaMcanamamlaharI zrIprasannacaMdrarAjarSe: karNakoTare pravizya tanmAnamahadyAlavAlasamudabhutaM dharmadhyAnAkaraM zithilIkRtAnityabhAvanAmUlaM kaMpayaMtyAcchAdanIbhUtasamatAbhasma dUrIkRtya duAnabUlamAlAkulA kopAnalajvAlA prakaTayAmAsa / tenAmI vicArayAmAma yebhyo maMtribhyo mayA bharimanmAnapUrvaka saMpado davA vizvAsapAtrasujanAMzca tAna vicityaitanyuvarAjyAdirakSaNakArya samarpitaM, ta eva yadi dRTIbhUya mama putrAdivinAzanapaga bhaviSyati tahi ni:kRSIbhUya svayamevAhaM teSAmitthaM niSUdanaM vidhAsye / evaM vitayanna sau manasava kevalaM zastrAdibhirateSAM mAraNaM samArabdhavAn / anukrameNa zreNikanapo hastimkaMdhasthastatra samAgato dRSTvA ca dhyAnakAnamAnasa prasatracaMdrarAjaSi svayaM hastiskaMdhAduttIyaM tatprazaMsApUrvakaM baMdityA'meM cacAla 1 krameNa zrIvIraprabhoH samIpe samAgatya vaMdanAM ca kRtvocitasthAnastho dharmadezanAM zuzrAva / dezanAMte nRpeNa pRSTa-he bhagavan ! paSi samAgacchatA mayA duSkaratapaH kriyAdhiraDho yadA pramatracaMdrarAjadhirvaditastadeva cedaso kAladharma prApnuyAtahi ktra vrajeta ? bhagavatoktaM he napa ! tadAsI saptame narake vrajeta. tat zrutvA tIvavismitena rAjA cititaM haMtehagduSkaratapodhyAnAdhirUTamunerapi gatiH saptamanarakarUpA kathaM saMbhavati ? paraM nanaM prabhuNA yuktameva proktaM bhadipyatIti kSaNaM vitayaM tena punaH pRSTaM svAminnadhunA cetkAlaM kuryAtta hai kva vrajet ? prabhuNoktamadhunA mato'sI paMcame'nuttaravimAne brajet / tat zrutvAvarNanIyavismayamApannena rAjJA pRSTaM svAminasya mahadaMtaritavRttAMtasya kAraNaM mayi kRpAM vidhAya / / 2 Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ se jalanna baMgApAnIyaM meM rAjo nAnaM mAgaMyAmAma / kuTilamAna na mAnata. mayA animanA natra nanyakalA samyag dRSTA, nanaH punannava nasyakalAM mA darzayenyUkta ilAkamAra: binAkara pUnavaMdyAya gatvA radrArimyA 140 nijamakala nRtyakalAH kRtrA mamunINaH / aya tathaiva nanIyavaramapi kana darpaNAdiSTa ilAkamAranambaMginAkAgadivaTAbhihana naTAmina pI banAne gavA nagarambanpaM bilAMkrayAmAya ; unamnanaMkavyavahAniyo gahe. mAdhughArathaM mamAganI mnatA vyabahAgbhiAryA mahArUpayauvananI vivitrAMdyalaMkAgalaMdanadahA manaye mAdrakAn pranilA bhayani / para nivina nimnu nyamnAdhASTi mana nambaH: manmanamapi nAbamAkyAna / evaM namba mananivikAratA di bismina ilapatrI miTi vicinayAmAma, canmayApi kavitravidhI vayo dRSTAnnAni nina banAnanya nimmayAjAnamatapatra 1 namazra nena el pUrvabhavakAlina cAntri mAnyanagIvargakRtaM / atha nena citinaM nigmAM viSayalapATa, vidI viprANinA samAra. mAgare nimajakakSA miTAyA amlIyAninyabhAvanAM bhAvayananya natra va kaMbalahAna mamadrata / baMgana mahAlakramAnanno devazrAmanya tamba mahaMgamavaH mama / dadanamAhavAmAnyalApa kalinA natra viSayatyAgopadevI danAnA prabhRmibhUgliokAH pratibaddhaya sambandhamArgaH / ilAsniyApi dIkSA grahItA, hA nanamAvilApatrakaMDalI cinkAla kAlaparyAya paripAya mokSaM gataH / / iti zrIbhAbakulakaM ilApatravAla kathA / / kadilo na bamamamulI. amoganiAimAbhayAmi / lAhAnaniSaya, padano jAyajAimarI // Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdi vRttiH / / 25811 vyAkhyA-kapilanAmA dvijapurohitaputro munirazokavATikAyAM "jahA lAho tahAloho" ityetatpadaM paThan / bhAva kulaka bhAvayan san jAtajAtismaraNa jJAnI jajJe / tato'sau sAdhuveSaM samAsAdya kAlAMtare ca kevalajJAna mAptavAn / / 7 / / tasya kathA prathamakulake UdAIrAjarSikathAmadhye kathitA / / khavagAnamaMtaNapuvvaM, vAsIbhatteNaM suddhabhAveNaM / / bhuMjato varanANa, saMpatto karagaDDavi / / 8 / / vyAkhyA-kSapakanimaMtraNapUrvakamiti mAsakSapaNAdikArakamani prati baMditvA nimaMtrya ca vAsIbhaktaMna karavA gaDUmuni dizItalAnena zubhabhAvapUrvakaM bhujAna: kUragar3anAmasAdharapa kevalajJAnamAptavAn / / 8 / / tasya kathA cetthaM-- kathA ekadA vizAlAyAM nagaryA subratAbhidhAnAcAryAzcaturmAsI sthitAstasya ca tatra bahuparivAro nijakarmakaMTakakadaMbakadAhAya tIvadahana nibhAnyanekavidhatapAMsi kurvan zrutAbhyAsakalono babhUva / tatparivAramadhye ko'pyekastapasvisAdhurmAsakSapaNatapaH karoti / pAraNakadIne ca kenaci dekana laghukSalakena sahAhArArthaM gacchati / arthakadAhArArtha tena laghukSullakena saha gacchatastasya tapasvisAdhoH pAdatale dardaryakA samAgatatvAnmRtA / tadA tena kSulakenoktaM-he svAmin ! bhavatpAdatale samAyAteyaM dardI mtaa| tat zrutvA kruddhena tapasvinA bhaNita | // 258 miyaM tu pUrvameva mRtAsti, na ca me pAdatalAghAtena mRtAstItyuktvA tena mithyAduSkRtaM na dattaM / tatastau dvAvapyAhAramAdAyopAzraye samAjagmatustadA kSullakena cititaM dhravamasau saMprati gocaryA locanasamaye tatpApamAlocayiSyati, paraM tanmaDakIghAtItaM pApaM tena nAlocitaM / tadA kSullakena cititaM dhruvaM tena tatpApaM vismRtaM saMbhavati / Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11259| paramadhunA pAraNAvasare kathanatastasya krodha: prAdurbhaviSyati, tataH pratikramaNavelAyAM cedasau vismaripyati tadAha tasyaMtasmArayiyAmIti vicitya sa monamAdhAya sthitaH / atha saMdhyAsamaye sarve'pi manayaH pratikramita lagnAH, AlocanAsamaye ca sarvenija nijapApamAlocitaM, paraM tena tapasvinA maMr3akIghAtapApaM nAlocitaM / tadA saralamAnasena kSalakenoktaM bho pUjya ! adya yadAvAmAhArArtha gatau tadA bhavatpAdatale maMDako bhUtA, tatastaHsaMbaMbidhApamAlocayadhvaM / tat zrutvAtIvakupito'sau tapasvI muniH probAna re maDha ! IryApathikozodhanapUrvakaM gacchato mama pAdatale maMDukI kutaH samAyAtA ? tato'nRtavacanajalpAkasya tava tatphalaM darzayAmItyuktvA sa krodhAMdha: paTTakamAdAya kSalakamAraNAya dhAvitaH, paraM sUcibhedyopAzrayamadhyasthAMdhakAre tasya ziraH staMbhenAsphAlya bhagnaM / mRtvA sa pracaMDo dRSTiviSaso jAtastatra tasya kathaMcijAtismaraNajJAnaM samatpannaM tanazva tena cititaM dhigmabhedaM krodhaphala samadabhUta mato'smin bhave'haM kadAcidapi krodhaM no kariSyAmi, prAsukAhAraM ca bhakSayiSyAmi, devazca me vItarAgaH, sasAdhUna garu: kevali praNitadharmazca mama zaraNamiti samyaktvayutA pratijJA vidhAya dibase nijamukhaM ca bilamadhye nikSipya sa tiSThati, rAtrI ca prAsukAhAraM gaveSayitvA bhakSayati / / ___ itasturabhiNInagaryadhipakuMbhAkhyanRpasya lalitAMganAmA putraH sarpaviSeNa mRtaH / tadA kruddhena rAjJA lokebhya AdiSTa, gadyaH ko'pi kamapi sarpa mArayitvAniSyati tamahaM dInAramekaM dAsyAmi | dravyalobhAbhibhUtA lokA dRSTipathamAyAtAn sarvAnapi sarpAna mArayitvA napAne samAnayaMti / ito bilamadhyakSiptamukhastapasvimunijIvarUpo'sau IN Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI dAnAdi kulakavRttiH // 260 // dRSTiviSaH sarpaH kenacitkRSobalena dRSTastadA sa taM sarpa vilAkAsavituM vividhAnupAyAnakarot / tadAmau sarpatriyAmAsa hai jIva ! tavAzubhakarma samuditaM tasmAdudvegaM mA kuru / tato'sAvadAdicaturNAM zaraNaM vidhAya sarvajIvAMzca kSAmatvA 'mA mama dRSTiviSAdayaM kRSIvalaH paMcatvaM prAptAviti vicitya samilita netro'sau svayameva bilAnniHsRtaH kRtazca duSTena tena kRpIvalena khaMDazI mRtazva / ito nijasaMtatInAmucchedaM jJAtrA nAgadeve nAganyAkAzavANI kRtA hai rAjan ! tvaM sarpAn mA mAraya / tava putro bhaviSyatIti zrutvA rAjJA sarpamAraNaM niSiddham / atha sa sarpajIvaH kuMbharAjaH paTTarAjJIkukSI pUrNa mAse ca tayA sukhena putraH prasUtastasya mahotsavapUrvaka ca nAgadatta iti nAma sthApitaM / krameNAsI nAgadatto'dhIta sakalakalo yauvanamanuprApta kadAcidgavAstro nagarasabhAM vilokayati / tadA teneko muniH patharyAsamitizodhanapUrvakaM gacchan hastaM daSTvehApohaM kurvato nAgadanasya jAtismaraNajJAnamutpannaM / tena sa saMsArAdviraktIbhUya cAritragrahNAbhilASI jAtaH / nato'sau vinayapUrvakaM pRcchaya sadgurusamIpe donAM gRhitveti vijJapti cakAra he bhagavan ! tiryagbhavAgatatvena kSudanIyakarmodayasabAha tapaH karttuM samartho nAsmi, tato'hamAjanma krodhatyAgAbhigrahaM karomi / tat zrutvA dRpTena guruNoktaM-bhI mahAnubhAva ! tapasvimunirapi krodhatyAgenaiva kevalamavApnoti, rAgadveSayojayaM vinA naiva siddhirbhavati / yataH rAgadveSau yadi syAtAM, tapasA ki prayojanaM / rAgadveSau ca na sthAtAM, tapasA ki prayojanam ||1|| tato nAgadattamuninA guruvacana maMgIkRtya krodhakaraNapratyAkhyAnaM kRtaM / tadAdito'sau saMghamadhyAtkenacitsAdhunApi kathitaM kaThinaM vacanaM zAMtamanamA sahate, na bhAva kulakam krUragaDamunika 17 Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 // 261 / / dha tarayopari manAgapi krodhaM karoti / paraM tapoviSaye'zaktIbhUtaH saMdhyAyAmatyAhAraM vRtvA supto'pyaso kSudhAtura kaSTena rAtri nirgamayati / gaDabhataM karaMbAhAraM sa karoti tena tasya kUragaDu iti nAma jAtam / atha tatra saMghATa ke'nye ekamAsInimAsIdhimAsIcatuHmAsItapaHkArakAzcatvArastapasvinaH saMti / te nityAhAra karagaDasAdhohasyiM kurvati / ekadA sa karagaDasAdhunizAyAM prathamapauruSyA svAdhyAyaM kRtvA dvitIyapauruSyAM ca dhyAnasthitacitayati mA prati dhigastu, tapasA binA nityamAhAralolapasya mama karmANi kathaM vilayiSyati ? amI catvArastapasvinaH sAdhava eva dhanyAH saMtItyAdi citayatastasya pArzve zAsanadevatayAgatya vaMdanA kRtA / tasmai vaMdayatI zAsanadevatA nirIkSya teSAM catuNI tapasvisAdhUnAM manasyatIveLa smutpnnaa| atha prabhAte sa kUragAmaniryadAhAraM samAnIya bhakSayituM lagastadA tarIrSAlubhirmunibhistatsamIpe samAgatya tasyAhAramadhye dhurAtaM / tadA sa muniH kSamAyuktazcitayAmAsa-aho mayAdhamena teSAM tapasvimahAtmanA vaiyAvRttyaM na priyate'tasteSAM kaSAyotpatti bhaya / mamaivAyaM doSa ityAdyanityabhAvanAM bhAvayan kSapakoNyAmAsa Dho'so muniH kevalajJAnamAsAditavAn / takSA devairaNyAgatya daMdubhinAdaparvakaM tasya kevalamahotsavaH kRtastato devaracitasvarNakamaloparisthitena sena karagar3ameva linA dharmadezanA dattA / te svAro'pi tapasvinaH pratibuddhAH saMto nijAtmAnaM nidaMtastasya pArzva samAgatya pinayAvanatA nijAparAdha kSAmayAmAsuH / prAMte'nityabhAvanAM bhAvayaddhistarapi kevalajJAnamAsAditam / atha kuragAmuni bahujIvAn pratibodhyaprAMte mokSe gataH / / iti zrIbhAvakulake kUragaDamunikathA / / Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhA dAnAdi kulaka kulaka pati: mAma muni // 262 / kathA pRthvabhavasarivirAa-tANAsAaNapabhAvadummeho / niyanAmaM jhAyato, mAsatuso kevalI jAo // 9 // vyAkhyA-pUrvabhave sUripakSadhArakAstasman samaya ca na zAnarayAzAtanA kRtA, tatprabhAvAda buddhi rahita evaM vidho mAsatusanAma muninijanAma dhyAyan kevalI jAtaH / / 911 tasya kathA cetthaM pATalIpuranagare dvo vyavahAribhrAtaro yasataH / kadAcittAbhyAM sugurUrAmI varAmgeNa dIkSA gahItA / / tayoreko bhAtA bahuzruto jAtaH, ameNa ca guruNA tasmai AcAryapadayI danA / atha gutrArthagAThakA sarve'pi zighyA. staM divArAtri sevayaMti / kSaNe kSaNe saMdehAn pakAuMti / evaM mAsI kSaNamAtramapi vizrAma na labhate / tadA tena ciMtitaM guruNA mamAcAryapadavI darayA'dhyAya cAhaM mahAklezamadhye pAtitaH / anadhIto'yaM mama bhrAtA dhanyo ya sukhena saMtiSTale nidrAM ca labhate / saMsAramadhye mUrkhatyameva varaM, murkhatve cATI gaNAH rAti yA-maI va hi sale mamApi racitaM masmin yavaSTau guNA / nidhito bahabhojano'trapamanA nakta vivA svApakaH / / kAryAkAryAcA raNopabadhiro mAnApamAne sama: / prAyeNAmayajito haDavapurmava: sukhaM zIvati / / 1 / / iti tena sUriNA zAnaNyAvahelanA kRtA / ardhakadA sarve'pi munayaH sthaMDilacaryAdikAryavizeSAya bahigatAratamavasaraM prApya khinno'sAvakAkI nagarAdabahini:sUtaH / sadA kaumudImahotsavAnaMtaraM lokarekatra sthAne mukta iMdraratabharatega dRSTa ta ca dRSTvA tena nititamaho kaumudImahotsave janagaNairveSTito'yamidrastaMbhaH aMgArito'tIyazobhAyukto babhUva / adhunA vikAkisthatasyAra yopari / / 26 Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ |26311 kAkA api viSTAM kurvati, ato mamApi gacchamadhyasthitita: zreya iti vicitya sa pazcAdvalityopAzraye samAgato manasaMva ca svAticArasyAlocanA tena gRhiitaa| zuddhaM cAritraM prapAlya prAMte'nazanaM vidhAya sa devaloke gatastatazcyuto'sAvAbhIrakule samutpannaH / krameNa ca yauvanaM saMprAptaH piyA kanyayakayA saha pariNAyitaH / krameNa ca tasyakA putrI jAtA, sA yauvanaM prApyAtIvarUpalAvaNyopetA babhUva / athaikadA sa AbhIro ghRtabhAjanAni zakaTe saMsthApya tAM nijaputrIM ca sArathIkRtya ghRtavikrayAya nagaraM prati calitaH, sArthe kecidanyepyAbhIrA ghRtabhAjanabhUtAni nijanija zakaTAni samAdAya nagaraM prati prasthitAH / pathi te yo vanonmattA AbhIrAstAM mahArUpavatImAbhIraputrI capalaribhavilokayAmAsastatasteSAM vyaracetasAM kATAyapi tatsparddhayevonmArgagAmIni babhavaH / patitAni cAvaTamadhye bhagnAni ca teSAM manobhiH sArddha ghanabhAjanAni / tad daSTvA tasyAbhIrasya manasi bairAgyabhAvaH samulla stitastato'sau krameNa nagare samAgatya ghRtaviRyaM ca kRtvA nijagrAme samAgatastato'sau nijapatrI kenApyAbhoreNa saha pariNAyya tamma jAmAge ca gRhadhanAdi sarva samarpya svayaM sadgurusamIpe dIkSAM jagrAha / tato yogohanakriyAsamaye tenottarAdhyayanAni paThitumArabdhAni / adhyayana gayAbhyAsAnaMtaraM tasya jJAnAvaraNIyakarma samaditaM, tenAsAvane padamapyuccArayitaM samayoM nAbhUta tadA tena binapAvanatena guravaH pRSTA-he bhagavan / mayi kRpAM vidhAya jJAnAvaraNIyakarmakSayAyopAyamAdizavaM? guruNokta-he mahAnubhAva ! tvamAcAmlatapaH karaNapUrvakaM 'mA ruSa mA tuSeti' padaM paTha ! tatheti kRtvA taspratipannam / Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdi /R 3kulakara battiH mani atha kSamAsAgaro'sau manirAcAmlatapaH parAyaNo gurUkta padaM sarvadA paThati, para jaDIbhUtatvena tatpadasthAne bhAva 'mAsatuseti' padaM paThitu samArabdhaM / garubahuvAraM tasya spaSTatayA tatpadaM kathayati, paraM pUrvabaddhagADhajJAnAvaraNIyakarmodayato'sau tatpadaM spaSTatayoccArayituM na zaknoti / taM tathodghoSayaMtaM dRSTvA lokA hasaMti, paraM kSamAmahodadhetasya manasi manAgapi krodho na prAdurbhavati, pratyuta sa nijAtmagarhaNAM karoti / evamAcAmlatapa: kurvatastatpada codghoSayatastasya mAsana dvAdazaparvApyatikrAMtAni / tathApi tattadaM tato bhIta miva tanmukhe samyagnAyAtaM / lokaMstasya ca 'mAsatu samaniriti' kathA nAma dattaM, tathApi sa manistu zabhadhyAne evaM sthitI jJAnAvaraNIyakarmataru nirmalokRtya kevalajJAnamAptavAn / devarAgatya tasya mahotsavaH vRttaH / prAMte ca bahajIvAn pratibodhya sa mokSamAsAditavAn / / iti zrIbhAvakulake / mAsatusakebalidRSTAMtaH / / hatthipi samArUDhA, Rddhi daThaNa usabhasAmissa // takSaNa suhajhANeNaM, marudevI bhagavaI siddhA / / 10 / / vyAkhyA-hastiskaMdhopari samArUDhA satI zrIRSabhadevaprabhoH samRddhi dRSTvA tatkSaNaM zubhadhyAnena zrImarudevA bhagavatI siddhau gatA // 10 // paDijAgaramANIe, jaMghAbalahINamaniApattaM / / saMpattake valAe, namo namo pupphacUlAe / / 11 / / vyAkhyA-jaMghAbalahInaM caraNabalarahitamevaMvidhaM zrIannikAputrAcArya prati prati jAgaramANAya vayAvRttyakaraNatatparAyai tatazca saMprAptakevalAya evaMvidhapuSpaculAsAvya namo namaH ||11|| tatkathA-cettham -- Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 265 uttaramathurAdakSiNamathurAkhye dve nagaryo staH / tatrottaramatharAvAstavyo devadattanAmako vaNika vyApArArtha dakSiNamathurAyAM samAgatastatra saMhArUyenakena pahAriNA saha tasya prItirjAtA / atha tasya jayasiMharayaMkAnikAbhidhA kumArikA mahArapabatI bhaginI vartate / ekadA jayasiMhanimaMtrito devadattastasya gahe bhojanArtha samAgatastadA jayasiMhadevadatto bhojanaM kattamapaviSTau / anikA ca tayorbhojanadravyANi pariveSayati / atha devadattamtAmanikA devAMganAmivAtIvaramaNIyarapAM caraNAhitamaMjIraki kiNInAdazca saptama madanaM jAgarayaMtI dRSTvA makaradhvajapAravayaM gataH san bhojanAsvAdamapi na jJAtavAn / bhojanAnaMtaraM sa nijagRhe samAgatyakaM dvijavaraM jayasiMhapA preSayitvA tAM kanyA mArgayAmAsa / / tadA jayasiMhenoktaM-nUnamayaM devadatto guNavAn rUpavAn dravyavAn sakalakalAnipuNa : kanyAyogya eva baro'sti, C. paraM so'nyanagaravAstavyo'sti nena tasmai bhaginI dAtuM me manara yurulAso na bhavati / cedasau mama gRhajAmAtA | bhavettadAhaM tasmai mama bhaginImarpayAmi / dvijena sarvo'pya yamadaMtI devadattAya niveditastadA kSaNaM vimRzya devadatenoktamekaputrajanmAvadhi nanamatrAhaM sthAmyAmi / tato haNTena jaya hena tena saha nijaputrI pariNAyitA / evaM sa devadatto'trikApremaparibaddhatIva sthito nijasamayaM sukhena gamayAMcakAra / evaM bahukAlAnaMtaraM tasya pitalekhaH samAyAto-yat he putra ! AvAM vRddhI tvadviraheNAtyaMta duHkhIbhUtau svH| kevalamekavAramevAvayorjIvatostvadvadanedudarzananastvamAnaMdodadhimalAsaya / nAcedadAvA tvadvirahAturAveva yamarAjadAsa 265 Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAva kulakam ttiH puSpa cUlA kathA PotvamApsyAvaH / ityAdikaruNArasopetalekhavRttAMta vAcyatastasya devadattasya nayanAbhyAmazrujalaviMdaro bhUmau patitAstadA nAdi nikaTasthAnikayoktaM-he svAmin ! kimastyevaMvidhaM duHkhakAraNaM yena mabanne apyazrRjalAvile kRle ? tadA devadattena yasa lekho'nikAyA haste samarpitastayApi taM vAcayitvA kathita-he svAmin ! tvaM citAM mA kuru / ahaM svayameva me bhrAtaraM vijaya bhavadipsitaM kArya kariSyAmItyUsvA sA bhrAta: samIpe gatvA kathayAmAsa-he bhrAtastvayA vive kinA kimayaM paNa baMdhaH kRtaH ? natra jAmAtA nija pitaviraheNa duHkhIbhavati / kiMcAhamapi shvshrcrnndrshnokNtthitaa66|| sabhyatastvamAvayoH prasthAnAdezaM dehi / evaM tayA pratibodhitena jysiNhn| pi tatpratipannam / tato devadato'nikayA sahottaramatharAM prati prasthito mArga cAnikrayA pUrNAvadhau prAcyA lokavAMdhava ivaiko | mahAtejasvI putraH prasUtastadA devadattena tasyAgnikAputra ityabhidhAnaM dattaM / kramega devadattaH patnIputrayuto uttaramayurAyAM prAptazviravihAratarayoH pitromilitazca / taM ca priyApa trayutaM kuzalenAgataM vilokya pitarAvapi pramoda medurAMtaHkaraNo jaatii| ayAgnikApatraH krameNa yauvanaM prApto'dhigatasakalakalAkalApaH zazAMka iva pitrorhadaya mudaM pramodavikasitaM cakAra / evaM yauvanavanagato'pyasau siMha iva manmathavyAvazaravyatAM na jagAma / vairAgyarasAmRtadhArAsiktaM tasya hRdayaM kevalaM mokSamArgagamanotsukameva babhUva / tatastenAgraheNApi nijapitarAvApRcchaya zrIjayasiMhAcArya: samIpe dIkSA grahItA / krameNAsAvanikAputramanini jahaDhabuddhiveDayA sakalasiddhAMtapArAvArapAraM prAptastadA guruNApi taM dhuryamiva sakalagarachabhAravahanasAmarthya yataM jJAtvA taramai AcArya padavI dattA / krameNAsAvAcAryA nijapAdacArI 266 / Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 26711 bhavyakamalavanAni vikAsayan anAdikAlamohanidrAgatajaMtUna vinidrIkurvan kUTadarzanighUkaMgaNAn girikaMdaragatAn burvaanukrameNa gaMgAtaTe puSpabhadrapure samAgataH / atha tatra nagare puSpaketunapasya puSpavatIrAzyaka yugalaM prasUtamabhUt / tasya yugalasya ca puSpacUlapuSpacUlA ta iti nAma dattaM / yauvanaM prAptayostayo: parasparamatIvasnehatvena rAjJA vivAho vihitaH / ato duHkhinI puSpavatI vairAgyeNa dIkSA jagrAha / nirmala cAritra ca pratipAlya sA devo'bhUt / atha puSpaketurAjJi mate sati puppacUlo nRpo'bhavat itaH puSyavatIrAjJIjIvadevena nijatanayAM puSpacUlAmAsanna siddhikA jJAtvA tasya pratibodhArtha svapne narakaduHkhapIDyamAnA nArakA: pradarzitAH / tatsvapnadarzanataH saMbhrAMtayA rAjyA nijabharagne sa vRttAMto niveditastadA rAjJA tannimittaM zAMtikarma kAritaM / paraM dvitIya dine'pi rAzyA tathaiva svapno dRSTAstadA rAjA'nekapAkhaMDikAnAhaya narakasvarUpaM papraccha / teSu kazcidgarbhAvAsarUpaM kaizcicca dAridrayarUpaM kaizcicca baMdhyatvarUpaM proktaM paraM puSpavasyA svapnadRSTaM narakasvarUpaM kathayituM ko'pi zakto na babhUva / tadA rAjAnikAputrAcAryamAya narakasvarapaM pRSTavAn / tadA guruNA tadyathAsthitaM narakasvarUpaM niveditaM / tat zrutvA camatkRtA puSpacUlovAca-he bhagavan / yuSmAbhistatsvarUpaM kathaM jJAtaM ? gurubhiruktaM zrutajJAnena tatsarvamapi jJAyate / tadA rAzyA punaH pRSTe he bhagavannevaMvidhaM garakaduHkhaM kena karmaNA prApyate ? gurubhirakta mahAparigrahapaMceMdriyavadhamAMsAhArAdibhimahApApaiH prANI pUrvokta bharakaduHkhaM / / 217 Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro dAnAdikulaka vRttiH / / 268 / / prApnoti / tat zrutvA rAjyA tAni pApasthAnAni parityaktAni / katiciddivasAnaMtaraM tayA punaH svapne svargasaukhyAni dRSTAni / tadA rAjA pRSTAH pAkhaMDinaH pUrvavadevAsamaMjasottarANi dadustato'saMtuSTayA rAjyA punarAcAryAH pRSTAstairdataM ca yathAsthitottaraM zrutvA'tIvahRSTA rAjJI papraccha - he bhagavan ! tAni svargamukhAni kathaM prApyaMte ? guruNoktaM samyaktvayutazuddha cAritradeza viratipAlanena tAni sukhAni labhyate / tat zrutvA vairAgyamApannA rAjI nRpaM prati kathayAmAsa - he svAmitrasmAdvividhaduHkha kalloloccha lita saMsArasAgarAdbhItAhaM sayamapravahaNaM svIkartumicchAmi, tato mAmAjJAM pradehi / rAjJoktaM yadyasminneva nagare sthitA tvaM madguhAdAhArAdigrahaNa svIkaroSi tA~va tubhyamahaM / dIkSAgrahaNAdezaM dAsyAmi / puSpacUlayApi tatpratipadya dIkSAM gRhItvA tatraiva nagare sthitiH kRtA / atha kAlAMtare vRddhabhAvato'nivAryasya jagadvayaM balahInaM jAUM, tato'sAvapi tatraiva nagare sthitiH kRtA / ita AcAryeNAgAmikavarSa durbhikSayutaM vijJAya nijaziSyAH paradeze preSitAH, vaiyAvRttyArtha rakSitAnAmapi zipyANAM daivayogenAbhAvo jAtastadA puSpacUlA sAdhvI tasya vaiyAvRtyaM karoti / zuddhabhAvena nirjarApekSayA sA zuddhAnnapAnIyauSadhAdInyAnIya gurubhyaH samarpayati / krameNa zubhabhAvanayA sA'zubhakarmANi chedayitvA zukladhyAnAtharUDhA kevalajJAnamAsasAda | atha tadjJAnabalena sA gurucittacititamAhArAdi tamanApRcchayaiva samAnayAmAsa tadA gurubhiruktaM tvaM mayA cititamevAharaM kathaM samAnayasi ? tadA tayA guruvaiyAvRttyAMtarAyabhayAduktaM he bhagavan ! samIpasthAhaM bhavatAM svabhAvaM jAnAmi / athaikadA varSati meghe tayAhAraH samAnIya gurubhyo dattastadA guruNoktaM he mahA bhAva kulaka dhya katha // 260 Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 269 // bhAge ! kevalaM kAraNavizeSata evAhaM sAdhvIsamAnItAhAraM svIkaromi, tatrApi tvaM meghe barSati kathamAhAraM samAnayasi ? ahaM caraNavAyurogeNa balahIno'smi, paraM kSudhAparISahasahane'haM samartho'smi / tata zrutvA sAdhvyokta-hai bhagavan ! yayaM khedaM mA kuruta? pathi yatra yatrAcittakAyaSTirbabhUva tatra tatrabAhArArtha gatyA mayA gamanAgamanaM vihitamasti / puruNoU ki taba kevalajJAnamasti ? yadeva Se ? tayoktaM bhavatprasAdAttadeva mamAsti / tata zratvA vismitena guruNA "hA mayA kevalyAzAtanA kRtA' ityacaratA sA kSAmitA 1 pRSTaM ca mama kevalajJAna bhaviSyati na vA? tayokta yUyaM citA mA kuruta / yuSmAkamapi gaMgAtaTe kevalajJAnayatA mokSalakSmIrvariSyati / tata zratvA guruNoktaM tAMdhunavAhaM gaMgA samuttariSyAmItyaktvA sa gaMgAtaTe samAgatya naumadhye sthito naurapi gaMgAjale prasthitA / atha parvabhavavairidevakRtaprayogato naumadhye yatra yatra pArzve'nikAputrAcArya upavizati tatra tatra nadIjalamaMtaH samAyAti tatazca naumajanaparA bhavati / tadA'nAryanAvika: sa sUrirutpATya nadIjalamadhye kSipto dhRtazca vairidevena sa zUlikopari / zulividdhAcAryazcitayati dhigmAM yanmama rudhirarapyAyavirAdhanA jAyate / evaM zubhabhAvanA bhAkyam sUriraMtatkevalitvamAsAdya mokSe gatastadA devairatatrAgatya mahotsavaH kRtastatra ca prayAgAbhidhAnaM tIrtha pravattitaM, / gaMgAyA api ca mAhAtmyaM ddhitam / sUrimastakAsthi gaMgApravAheNAkRSyamANaM dUratastaTopari patitaM / vAyuyogena ca tasmina pATalabIjaM militaM, tasmAraca pATalatarurutpannaH / susaMgatibhA tatpATalamalajIvazva kAratArI jAta: Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro dAnAdi kulaka vRttiH 270 koNikaputrodAyirAjJA ca tatra pATalIputranagaraM sthApitamiti / // iti zrIbhAva kulake'nikAcAryapucalA kathA ! panarasayatAvasANaM, goya unaH mega dinnadikkhANaM / / upantakevalanANaM suhabhAvANaM namo tANaM ||12|| vyAkhyA-koDinnadinnasevAlapramukha paMcadazatApasAnAM zrIgautamasvAminA dIkSitAnAM kevalajJAnaM samutpannaM, evaM viSebhyaH zubhabhAvebhyastebhyo namo'stu // 1 // teSAM tApasAnAM kathA pUrvamuktava / jIvassa sarIrAo, bheyaM nAuM samAhipattANaM / uppADiyanANANaM, khaMdakasIsANa tesi namo // 13 // vyAkhyA- jIvasya zarIrAdbhedamaMtaraM jJAtvA samAdhiprAptAnAM zubhabhAvanAM bhAvayatAM satAM yeSAM skaMdakAcAryaziSyANAM kevalajJAnaM samuttanaM, tebhyaH zrIskaMdakAcAryaziSyebhyo namaH ||13|| teSAM kathA cetthaM zrAvastvAM nagaryA jitazatrunAmA rAjA babhUva / tasya dhAriNIrAnIkukSyudbhavaH skaMdakanAmA kumAra AsIt / puraMdarazAbhidhAnA ca putryabhavat / sA putrI kuMbhakAranagarAdhIzadaMDakAprinAgabhUpena saha rAjJA pariNAyitA, jAtA ca sA tasya paTTarAjJI / arthakadA kAnRpasya pAlakanAmA purohitaH svasvAmikAryArtha zrAvastyAM samAgataH / sa ca mahA mithyAtvI jainadharmadveSI cA'bhavyo'bhUt / ekadA rAjasabhAmadhye dharmagoSThijAtA / tadA tena duSTaMna pAlakena jinadharmaniMdA kRtA / tat zrutvA hRdi khinnena skaMdakakumAreNa sa pAlako dayAmUlajinadharmasthApanapUrvakaM yuktyA nistarIkRtastadA hRdayasthadveSabhAvo'pi sa bhAvaH kulakam puSpa cUlA kathA 1237 // Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 271 // pAlako mukhena kamArayuktyAdipragaMsAM kRtavAn / tato nivRttakAryaH sa pAlako nijabhakAranagaraM prayAtaH / ito jagajjanAjJAnAMdhakArapaTalAni dUrIkurvan kAbhoja , vikasita murgan kupalAladarzanitArakagaNAn vilopayana kevalajJAnakiraNa nikara vyahRdAlavAlasamudbhutasamyaktyAMkarAna barddhayana jinadharmadveSijanaghUkAna ghanaM saMtApayana zrImunimuvratasvAmitIrthakarabhAnubiharan sannanukrameNa zrAvastyAM samAgatastadA jitazatrurAjA skaMdakAdiputraparivArayutaH prabhu vaMdituM samAyAtaH / tatra pabhordharmadezanAM zra tvA bahujanAH pratibodha prAptAH, skaMdakumAro'pi baMrAgyeNa pitarAvApRcchaya paMcazatamAdhUnAmAcAryaH kRtaH / / arthakadA zrIskaMdakAcAryeNa manisavatasvAminaH pRSTA:-gvAmina ! bhavarAjJA cetAhaM nijabhaginIpati pratibodhayituM gacchAmi / tata thatvA praNA na jalpitaM / tadA tena panastathaivokta tathApi prabhunevAca / tadA punastena tRtIyavAramapi tathaboktaM tadA svAminA kathitaM tatra tava prANAMtakRdapasargo bhaviSyati / skaMdakAcAyaNokta he svAmina ! tasminnupasarge vayamArAdhakA bhaviSyAmo dA virAyakA bhaviSyAmaH ? prabhuNAMkta svAM vihAya sarvapyArAdhakA bhaviSyati / tadA tenoktaM, yadi sarveyArAdhakA bhaviSyaMti, tahi mama na ko'pi vizeSaH / ahaM ca bhavAMtare mokSaM gamiSyAmItyuktvA bhagavaMtaM ca namaskRtya sa nijaparivArayatastataH prasthitaH / krameNa ca kuMbhakAranagarasamIpe samAgataH, evaM taM tatra samAgacTataM vijJAya daSTapAlakaparohitena vinitam mama varaNa: skaMdana kumArasya varaphalaM darzayiSyAmIti vicitya tenAdhamenopAzrayamadhye bhayaMtaH pracchannayA zastraNiH kSipta / tataH prabhAte Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhA dAnAdikulaka cattiH / vAyaM // 272 / | guravastatra samAgatAstadA hRpTo rAjA rAjIyuto guruM vaMdituM yayau / kulava guroramRtadhArA tulyA dezanAM zrutvAnaMdito rAjA svagRhe samAgatya tasya guNAn varNayAmAna / tadA mahAnareza pAlana naprita he svAmi svarUpaM yUyaM na jAnItha, mayA sarvamapi taveSTitaM jJAtamasti / tat zrutvA maskaH saMbhrAMtena rAjoktaM tvayA teSAM ki svarUpa jJAtamasti ? tenoktaM svAminnayaM yovane khaDgavArAtIvratapAlanAkhinnastava rAjyaM gRhitumatra samAgato'sti / tena sahate paMvazatazipyA api mahAsubhaTAH saMti / sa ca tvAM vizvAsya zira mArayiSyati / tadA rAjJokta teSAM pArzva dharmopakaraNAni vihAyAnyat kimapi zastrAdikaM nAsti / tadA purohita kaNA tenoktaM-yadi mama vizvAso na tahi yatra sthAnake te pAkhaMDinaH samuttIrNA: saMti, tAM bhUmikA pracchannaM khAnayitvA tvaM vilokaya / tat zrutvA vismito rAjA tatkAryArthaM nijarAMstatra rAtrI preSayAmAsa / taistatha gatvA bhUmiH khanitA, tanmadhyAcca zastrANi niSkAraya te rAjJo'ye muktAni / tadavasare munayaH sarve'pi dhyAnasthitA na kicidapyavadan / zastrANi dRSTavA Rddhena rAjJA kathitaM dhruvamete durAtmAnaH sAdhurUpAH pizAcAH saMti / ato he pAlaka ! mayate tubhyaM samarpitAH / yatte rocate tatteSAM kuru / evaMvidhaM rAjJa AdezamAsAdya sa duSTaH pAlako nagarAbahireka ghANakaM maMDayAmAsa, sAdhuzca sarvAn gRhItvA tanmadhye'nukrameNa kSepayAmAsa / tadA tena skaMdakAcArya pratyuktaM-he skaMdaka ! tvayA tadA sabhAsamakSaM yo mama mAnabhaMgo vihitastasya phalaM tvaM pazya / tadAcAryeNa tIrthaMkaravacanaM smRtvA ziSyebhya ArAdhanAM kArayitaM prArabdhaM / te sarve'pi ghANake nikSiptAH OIN27 Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samAdhiyutA aMtakRtkevalitvamAsAdya mokSe gatAH / prAMte zipyamekaM vAlakSullaka yadA sa ghANake kSepna lagnastadA mohanIyakarmodayata: skaMdakAcAryeNoktaM-prathamaM tvaM mAM nipIlaya? paraM dRSTena pAla kena tanAMgInaM, kiMta inameva taM // 273 / 14 kSallakamutpATya sa pIlayAmAsa / tadA sa kSullako'yatakRnkevalitvena siddhi gataH / atha krodhAnalabalitena skaMdakAcAryeNa svapIlanAvasare nidAnaM kRtaM yatpAlakayutaMtaddezanagararAjyAdijvAlakAhaM bhavAmIti nidAnapUrvaka mRtvA so'gnikumAreSu devo jAta: / itaH prabhAto jAtastadA gRdhrapramukhA jIvA mAMsAthinastatra bhramayAmAgumnebakena gadhaMnotpATitaM raktalisahastabhrAMtyA rudhiraliptaM skaMdakAcAryarajoharaNamakammAdrAjabhavanAMgaNaM tasya caMcapuTA patinam / atha tasminnavasare puraMdarayazArAjJI nijAdatanArtha sapano mukAmako yAmamA mAnA tAvatnadrajoharaNaM tatra patitaM dRSTvA sakhedAzcarya prAptA sato vicArayAmAsa, yadidaM nUnaM mayA danaganaka balabaSTitaM mama bhrAtutra rajAharaNamasti / tadadhirabhUta kuta atrAgatya patitaM ? zuddhikaraNAnaMtaraM hRdayamphoTaka taM vRtAMta jJAtvA mA macchinA, mukhIbhiH zInala jalavAyunA sacetanIkRtA ca vividhavilApAna karnu lagnA / inastatrAgataM gajAnaM prati mA kathAmAsa-re maDha ! tvayA nIcapAlakadvijavacanataH kimetadakArya kRtaM ? nana tvayA jJAtavyaM yanaba dezasya ca nirmalanAzaH samAgato'sti / atha paramavaMrAgyaM prAptA eraMdarayazA zAsanadevatayotpATaya bhagabansamIpa muktA / tayA ca dIkSA grahInA | athAgnikumAramadhyotpannena skaMdakamurijIvanAvadhinA svanidAna saMsmataM / tatkAlopatrodho'mo natrAgatyAMvarAdagni .25 Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnAdi- vRttiH / / 274|| bhAva vRSTi kurvan mahAdAvAnalaM prakaTIkRtya sarvajanapazvAdiyutaM taM dezaM jvAlayAmAsa / rAjAdisarvalokA bhasmIbhUtAH / kulakA pAlako'pi mRtvA saptamanarakaM gatastatastadezATavyA daMDakAraNya mityabhidhAnaM jAtaM, yatrAdyApi tRNamAtramapi na prarohati / || iti zrIbhAvanAkulake skaMdakasariziSyakathA / / sirivaddhamANapAe, pUaMtI sidubArakusumehi / bhAveNaM suraloe, duggayanArI suhaM patA // 1 / / durgatA vyAkhyA-zrIvarddhamAna caraNau siMdubArakusumairbhAvena pUjayaMtI durgatAnArI suraloke devaloke sukhaM prAptA ) kathA // 14 // tasyA: kathA centhaM-- ekadA zrIIkSvAkRdaMzamaktAphalopamaH kevalajJAna virAjamAnazcaturdazasahasrasAdhuddizasahastra sAdhvIbhizcaparivRto'nekadArakavRMdairvaditapAdapadmaH zrImahAvIraprabhuviharana san kAkaMdInagayIM samavasatastadA prabhupUjArtha puSpAdipUjopakaraNasahitAnanekajanAMstatra gacchato dRSTavakayA janmadaridriNyA striyA janaika: aSTo, yadi meM janA kva vrajaMtIti / tadA tena puruSeNoktaM janmajarAmaraNarogazokaduHkhadAridrayAdyanekavidhasaMsAratApopazamanakacaMdratulyaM zrImahAvIra prabhuM pUjayitumete janA vrajati / tat zrutvAjasannasiddhikayA tayA nijamanasi cititaM yadahamaNi zrIvIraprabhu pUjayiSyAmIti vicitya sA'raNyasulabhAni siMduvArakusamAni gahItvA harSapraphallahRdayA nijajIvitaM ca saphalaM manyamAnA samavasaraNasamIpe samAgatA / tadAtivRddhatvena kSINe cAyuSi tadaiva tatraiva sthAne mRtvA sA devatvaM prAptA / tadA tatkalevaraM dRSTvA sadayA 274 Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 275 / / lokAstAM muchitAM matvA zItalapAnIyaH siMcayAmAsaH paramabhavyo bodhibIjamiva sA caitanyaM na prAptA / tadA loka: zrIvIraprabhuH pRSTo-he bhagavan ! kimiyaM vRddhA jIvati vA mRtA ? prabhuNoktaM vRddheyaM mRtvA devatvaM prAmAsti / ito'sau devo'vadhijJAnena zrIvIraprabha tatra samavasataM vijJAya vaditaM samAgatastadA panabhaMgavatoktaM bho lokA: ! ma evaMSa devo'za samAgato'sti / tadA vismita loka: pana: pRSTaM he bhagavan ! pUjAmanorazamAtraNavaH jIva ki devatvaM prApnoti ? tadA prabhuNoktaM zubhAdhyAnakzena jIvastIrtha karAdimahApadavImapi prApnoti, tadA devatvasya tu kA vArtA ? tadA punarloka: pRSThaM-he bhagavan ! tahi kimayaM jIvo mokSe'pi prayAsyati ? prabhuNokta ito devabhavAccyusvAyaM jIvaH kanakapure kanakadhvajAbhidho rAjA bhaviSyati / tatra bahakAlaM rAjyaM pAlayan sannekadA so'zvakrIDArtha vanamadhye yAsyati / tathAmratarutalasyo'yaM dardaraM grasaMtaM sarpamekaM vilokayiSyati / taM sarpamapyekena mahAsarpaNa taM mahAsarpamapye kenAjaganNa grasyamArga dRSTIgocarIkariSyati / tadotpannavairAgyo'yaM gRhamAgatya nijaputrAya ca rAjyaM datvA caritamaMgIkariSyati / krameNa biharana san so'yodhyAnagayA~ zakAvatAratIrtha karmakSayaM kRtvA mokSe gamiSyatIti zrutvA sarve'pi lokA AnaMditAH svasvasthAnake gatAH / prabhurapyanyatra cijahAra || iti zrIbhAvakulake dugatAnArIkathA / / mAveNa bhuvaNanAhaM, vaMdiuM dadurovi saMcaliu / mariUNa aMtarAle, niyanAmako suro jAu // 15 // vyAkhyA-bhAvena kRtvA bhuvananAzaM zrImahAvIraprabhu baMdituM calito dardurogyaMtarAle mRtvA nijanAmAMkita Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro dAnAdi mUlaka vRtti: // 276 // eva dardurAMkAbhi evaM devo jAtaH ||15|| tasya kathA cetthaM kozAMcyAM nagaryAM zatAnIkAbhidho rAjA babhUva / tatra ko mahAdaridrI meDukanAmA dvijot nirbuddhitvena dravyarahito mahAduHkhena nijasamayaM gamayati / athaikadA tasya gabhiNyA bhAryayoka mama prasava samayo nikaTe vartate tastvaM ghRtaguDagodhUmAdi samAnaya ? tenoktaM vinA dravyeNAhaM tavastUni kunaH samAnayAmi ? bhAyo vaM rAjJaH sevAM kuru / yena tuSTo rAjA tubhyaM dravyaM dAmyati / evaM bhAryayA preritojyo nityaM phalapuSpAdibhirnRpaM sevate / arthakadA caMpAnagarIsvAmI dadhivAhananRpaH sainyaM gRhItvA kozAMvoM pariveSTaya sthitaH / paraM kauzAMbIva gRhitaM sa babhUva ito varSAkAle samAgate sati dadhivAhano rAtrAveva pazcAdvalitaH / atha sUryAsa seDako yadA puSpagrahaNAya nagarAdvahirvATikAyAM gatastadA tena dadhivAhana sainyaM tato nirgataM vijJAya drutaM zatAnIkapArzva gatvA tadadbhutAMnI niveditastadeva zatAnIkena tasya pRSTe gatvA tasya hastyazvAdayo gRhItAstato nivRttya zatAnIkena seDukAyokta tvaM yathepsitaM mArgaya ? tenokta svAminnahaM mama bhAryAmApRcchaya mArgayaSyAmItyuktvA sa drutaM nijagRhe bhAryAsamIpe samAgataH kathitazva tena tasyai sarvo'pi vRttAMtastadA bhAyayA cititaM ced vaha dravyaM gRhe samAgamiSyati tahi nUnamayaM dvitIyAM bhAryAM kariSyati / tato yathA mukhenAjIvikA mavettathaivAhaM karomIti vicArya tayokta' he svAmin ! tvayA nRpAbhre nagaramadhye pratidinaM dInAraMkArpaNasahita gRhe gRhe bhojanaM mArgaNIyaM / tato'sau nRpasamIpe gatvA tathA mArgayAmAsa nRpeNApi tatkathanAnusAriNI nagaramadhye bhA kulava darda deva Ke Yi // 2. Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ S udaghoSaNA kArinA / atha ma meDakaH pratidina nayaMva karoti / anukrameNa yathA tasya putrapautrAdiparivAro baddhitamtathA tathA tasya lAbho'pi baddhinastanAmo bhUridInArArthI sanakamminnaMba dine vamanapUrvakamane kagRheSu bhojanaM karoti / evaM kuvaM. prasau katicidivasAnaMtaraM duSTarogAbhibhUto jajJe / taM kRSTinaM vijJAyakadA maMtriNA rAje proktaM, svAminnasya kRSTidvijasya sabhAmadhyAgamanayuktamasti / tadA ganA naM niSkAsya tamya sthAne tatputraH sthApitaH / aya gahAgato'yo saDaka dvijaH putrIgahAdapi niSkAsitaH sana anyakagRhaM sthitastatra kASThabhAjanamadhye tiraskArapUrvaka tasmai putra bhojanaM dIyate / evaM vAta lavakara iva niraskRtAso citapati, mamete putrA mayopAjitA lakSmI bhaMjati mAM ca tiraskarvati / tato'haM tAn sarvAnapi kaThina: kariSyAmIti vicitya tana putrebhyaH kathitaMhe pugA ! yUyamammatkulAcAraM zRNata / ajamakamAnIya maMtrazca taM pratIkRtya kala devatAyaM ca prakalpya tanmAMsaM sarvakambibhibhakSaNIyaM yena kuladevyAH saMtopo bhavaMta / tata zrutvA tareka ajo mulyena samAnIya maMtrapUtIkaraNAya seDukAya samarpitaH / seDakaH pracchannaM tamajaM nijakRSTarudhirAdimizritabhojanaM savaMdA bhojayAmAsa / evaM katiciddivasAnaMtaraM niyamitadivase kaTabibhimtamajaM vyApAdya tanmAsa bhakSitaM / tata: seDakastIrthayAtrAkRte tato nirgataH, pazcAdanukrameNa tasya sarvamapi kuTumbaM kuSTarogAbhibhUtaM jAtaM / atha sa seDuko bhraman saMstRpAturaH krameNakamahATavyAM saMprAptastatra girinirjharapAnIyabhRtakAvaTastena Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vattiH dardIdeva kathA zro daSTastatra vividhauSadhImUlarasamithitaM jalaM mili tamabhUt / tRSAtureNa seDukena tatpItaM, auSadhIrasamAhAtmyAca dAnAdi tasya kuSTarogo gato jAtaM ca manoharaM zarIraM / tadA sa hRSTaH san nijagRhaMprati cacAla / krameNa kauzAMbyAkulaka mAgatastadA lokAstaM pRcchaMti-he seDuka ! tava zarIraM kathaM gatarogaM babhUva ? tenoktaM devArAdhanena me rogo gataH / tatastena gRhamAgatya putrAdibhyaH proktaM kiM dRSTaM yuSmAbhirmamAvajJAphalaM? putraruktaM he tAta ! kuTuMbinAmupari yuSmAbhiH // 278 // kathaM vizvAsaghAta: kRtaH / evaM putrapArAdibhiniditA'sau nagarapratolyAM samAgataH / itastatra zrI mahAvIraprabhuH Paa samavasRtastadA dvArapAlenokta-he seDuka ! svamatra mama sthAne kSaNaM tiSTha ? ahaM zrIvIraprabhuM baMditvA drutamevA-2 gacchAmItyuktvA sa gataH / atha kSuttRSAtureNa seDuka dvijena tA samIpatidurgAdevIsthAne lokaiDhAkitAni vaTa pramukhadravyANi bhakSitAni / mamadhyAhanakAlayogena ca sa bhRzaM . tUpAturo jAto manasi ca vApIkapataDAgAdIni dhyAyati / paraM pratolI || nirjanAM muktvA sa kutrApi gaMtu samartho no bhavati / evaM tajjaladhyAnaparo'sau matvA rAjagRhanagare vApikAyAM garbhajasaMjipaMceMdriyadarduratvena samutpannaH / atha prabhurapi tato viharana rAjagahe samavasatastadA jalAharaNArthamAgatAnAM parasparaM vArtAlApaM kurvatInAM paurakhINAM mukhebhyaH zrImahAvIraprabhostatrAgamanaM zrutvA tasya dardurasya jAtismaraNajJAnaM samutpannaM / tatazca titaM tena yad dvArapAlo mAM pratolyAM muktvA yaM zrImahAvIraM vaMdituM gato'bhUt sa eva jagajjaMtUnAM saMsArasAgarataH samuddha // 27 Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / / 279 / / raNakSamaH | zrI vIraprabhuratra samavasRtaH saMbhavati mayA ca yadi tasminmanuSyabhave dharmo na vRtastenaivAhaM nUnaM tiryagbhave samAgato'smi / ato'dyaiva zrIvIraprabhuM vaMdiSyAmIti vimRzya sa prabhuvaMdanamanorathayuto vApyA bahirnirgatya sama vasaraNe gamanotsukaH pathi gacchati / itaH zreNikarAjApi prabhuvaMdanAya nijaparivArayutaH samAyAti tadA nRpAzvapAdatale samAgato'sau darduro mRtvA zubhabhAvanayA prathamadevaloke dardurAMkanAmA devo jAtastadreNa sabhAyAM zreNika samyaktvaprazaMsAkRtA / tatparIkSArthaM sa dadurAMkadevojvadhinA prabhuM rAjagRhodyAne samavasRtaM vijJAya drutaM tatrAgatya prabhRM ca vaMditvA prabhoH zarIraM caMdranAdidravyeNa vilepayati / zreNistu devamAyAtastaM kuSTinaM kuSTaraH prabhuzarIraM ca vileparyataM pazyati / tadA kruddhena zrazreNikena tasya grahaNArthaM nijasevakAnAM saMjJA kRtA / itaH prabhuNA cchitkRtaM tadA tena devenIktaM tvaM mriyasva ? tadeva zreNikena chitkRtaM tadA tenoktaM tvaM ciraM jIva ? abhayakumArasya cchitkRtyanaMtaraM tenoktaM mriyasva vA jIva ? tato yadA kAlakakarikeNa cchitkRtaM tadA tenoktaM tvaM mA mriyasva mA ca jIva ? atha bhagavato maraNakathanena zrazreNikastasyoparyatyaMtaM kupitaH / ito dezanAMte sa yAvadutthitastAvat zreNikakRtasaMjJAtastalArakSAstaM gRhItuM samAyAtAH / ito'sI gaganamArge samutpatitastadA vismitena zrazreNikenoktaM-he bhagadan ! kimetadAzvaryaM ? bhagavatA tasya darduzaMkadevasya sakalaM svarUpaM nivedyoktamayaM hi devastaveMdra prazaMsitasamyaktvaparokSArthamatrAgato'bhUt / kiM ca sa kuSTayapi nAbhUt, tathaiva tena mama zarIramapi caMdanAdinA liptamAsIt, taskRta / / 279 / Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro dAnAdi bhAH vRtiH 18 dadara // 280 // devamAyAta eva tvayaMvaM eeM / punarmApani striyambata RSitaM tanme moApenayA kathinaM bAMti joveti tava bhaviSyannarakaduHkhApekSayA kathitaM / abhayakumAraM prati mriyasva vA jIveni yaskathina nadatrAbhayakumAge bahulokopakArAn karoti / manazrAmI paMcamenanaravimAne gamiSyatInyapekSayA kathitaM / kATakamA rikati yatena mA mriyamba mA ca jIvati yaduktaM tadatrastho'yaM vajIvahisAM karoti manacAso durgati yAmyatInyapekSayA kathitaM / / tat zrutvA viSaNena zroNikenokta- svAmin ! mama bhavAdazA: svAminAha meM durganigamanaM kathaM: bhagavatokta-he rAjan ! svayA samyaktvozanAdagiva narakAyubaMddhamasti / tadA punarnavaNataM-he svAmin ! mama tadurganinivAraNaM kathaM bhavena ? prabhaNokta yadi tvaM kapilAdAsyA hamnena dAgaM dApayannathaiva kAlakasakarita jIvahiMsAtaH saMracayasnadeva te narakagatyucchedA bhaveta / tata zratvA zreNika: prabhu vadinbA gahaM prati samAganya kapilA kathayAmAma-he kapile ! tvaM dAnaM dehi / tayoktaM he rAjana ! maraNaM yaH paramahaM dAnaM naiva dAsyAmi / gajA- | neke upAyAH kRtAH paraM tayA dAnaM naiva dattaM / tato rAjA kAlakasarikamAhuna kathitaM vaM hisAM mA kuru / tathApi tena tanna svIkRtaM / tadA rAjAso baddhahastapAdaH kapamadhye rakSitastatrasyo'pi sa manasA jIvAnmArayati / atha zroNikena prabhoH samIpe samAgatyoktaM-he svAmina ! kAlakasakariko mayA jIvahiMsAto rakSito'sti prabhuNokta-he rAjan ! sa kUpamadhyasthito manasApi paMcazatamahiSabadhakaraNarUpAM jovahiMsAM karoti / tadA khinnana koNikanoktaM he svAmina ! tahi kiM mama narakagamananivAraNopAyaH kazridapi nAsti? prabhaNoktaM-he rAjan ! Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 28 // vaM khedaM mA kuru ? bhaviSyaccanurvizatyAM tvaM mAdRza eva prathamatIrthakaro bhaviSyasi / tat zrutvA saMtuSTo nRpo nijasthAne jagAma, prabharapyanyatra vihAra / / iti zrIbhAvakUla ke dardarAkadevakathA / / virayAvirayasahoara, udagAsa bhareNa bhariyasariyAe / bhaNiyAe sAviyAe, binno pharagutti bhAvavasA // 16 // vyAkhyA-viratA'viratau dvau bhrAtagaiH tayoreko bhrAtA munidvitoyazca zrAvakasto hAvapyUhizya zrAvikAbhirbhaNitayA udakapUreNa bharitayApi nadyA bhAvavazAnmArgo datta iti gAthArthaH / / 16 / / bhAvArthastu kathAnakagamyaH sa cetthaM jayapuranagare sUrAbhidho rAjA babhUva, tasya laghubhrAtA ca somo yuvarAjapadavIM bhunakti / arthakadA tara zrIsuvratAcAryaH samAgatAstadA rAjA yuvarAjAdiparivArayuto mahotsavapUrvakaM tatra vaMdituM gataH / gurUn ca namaskRtya tena bhavabhayavinAzinIti dezanA zrutA / bho bhavyA ! iha krodhogadAvAnalabhasmIbhUtakSamAraNye mAnamahottuMgagirikhavitamAIvasaritpravAhe mAyAviSavallImAlAcchAditasaralatAlatAmaMDape lobhocchali todadhi velAplAvitaudAryakalpatarunikuraMbake saMsAre kapaTapATavopetamohalaMTAkaluTitAtmabhAvadhanA ghanA janA: kvApi nivRttisthAnamalabhamAnA mahAduHkhadAridrayopetAvasthAyAM sthitA anAdikAlodbhatA'jJAnatamasAMdhIbhUyetastato bhramaMto ghorAMdhakArabhUtanarakAbaTe pataMti / tato vivekibhirjanenijanayanapATavakRte sarvadA sUgarudharmopadezarUpAMjanasyopayogaH kartavyo yenAMjanena nirmalIbhUtanayanA ghorAvaTAdIna dure tyaktvA sArAsArabhAvarUpamArga pazyaMto saddhamavalaMbanena kSarakaNisamArUDhA janA Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zro bhAva kulava soma rArjA kathA dAnAdi atidUrasthe'pi mokSanagare gaMtuM samarthA bhavaMti / evaMvidhaM gurudattopadezaM zrutvA somarAjJo manasi vairAgyo babhUva / kulaka tenAsau gRhamAgatya nijavRddhabhrAtara sUranapaMprati kathayAmAsa-he bhrAtaridaM rAjyaM tubhyaM samarpya caraNakaraNavRttiH nArAca dRDhIbhUtaM cAritrakavacaM paridhAya rajauharaNamahAmudgareNa saMsArasamarAMgaNe saMmukhIbhUtaM mohamahAmallasubhaTaM hatvA 'maMdAnaMdamaMdiraM momukhe hastaM datvA hasaMtyaH saMtyazcityAmAsuryadrAjJA zIlaM pAlitamasti tattu sarva vayaM jAnIma // 28211 iti vicitya kautukAthinyastAH sarvA rathasthitAH punardevabaMdanAtha calitA: / nadItaTe gatvA tAbhistathaivoktaM, tatkAlameva nadIpravAhaH pRthagbhUtastadA rathasahitAH saparivArAstA: parataTe prAptAH / tatkSaNameva punarnadIpurapravAhastathaiva vahituM lagnaH, vismitAbhI rAzIbhirupavane gatvA deva munirvaditaH zrutazca tasya dharmopadezaH / tatastAbhistatra sva bhojanakRte manohararasavatI niSpAdinA pratilAbhitazca bhaktyAhArAdinA sa muniH / tata: saMdhyAyAM gRhaga manotsukAdastAH parasparaM vAtayituM lagnA, yadatha vayaM ki pazcAdvalamAnAstadeva vAkyaM kathayiSyAmaH kiM vAnyat ? tadA guruNoktaM bho mahAnubhAvA! yUyaM ki jalpatha ? tatastAbhiH sarvA vArtA muneggre kathitAstadA muninoktamatha yuSmAbhirnadItaTe gatvaivaM vaktavyaM yadasmaddevA dIkSAgrahaNa dinAdArabhya cedanA hAriNaba sthitaM bhavetahi he nadI-devi ! asmAbhiradyava pratyakSaM tasmai AhAro datto'stIti citayaMtyastA vismitAH saMtyaH punarnadIsamope samAgatya tathava kathayAmAsustadA pUrvavadeva nado dvidhA jAtA / prAptAzca sarvA api sarathAH parivArayutA nijagahe / athAtIvavismitAbhistAbhimokSarAjyamadhigaMtu mahamicchAmi / tata zrutvA sUranapeNoktaM-he baMdho ! tvamivAha Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 // 283 // mapi gurumukhazrutamAhAtmyaM mokSarAjyaM laJca vAMchAmi 1 nato maMtripramukhANAmArahataH kevalaM nijalaghubaMdha vacanata eba X putrajanmAvadhi baMdhanamiva manyamAno'sau sUranapo rAjyaM pAlayAmAna / somanapazca dInAM grahInvA nuruNA mahAnyatra vijahAra / kameNAdhItAnekazAno'sau rASirgAtAryoM jataH / ardhakadA katicidvarSAnaMtaraM sa momarSinijabhrAmilanAya jayapurodhAne mamAgatastadA suranayo nijamaMtryAdiparivArayuto harSaNa tatra matvA muni vaMditavAn / munidattopadenaM zrutvA bhrAnu cAritraM cAnumAdayan sa gRhe samAgataH / atha dvitIyadine saranapasya sarvA rAjyo devamanervadanAmadyAne gatAH / paramaMtarAle nadImadhye meghavRSTito jalaraM samAgataM / tatastAH sarvA api munevaMdanato manami dUnAH pazcAlitvA gRhe samAyatAstA rAtroktaM yUyaM sarvAH kathaM pazcAdAgatAH? tAbhiruktaM svAmitraMtarAle nadImadhye bhISaNaM jalaparaM samAgataM, tena vayaM pazcAdalitAstadA rAjhoktaM tajjalapUrasya pratikArastu sulabho'sti / yuSmAbhirgadItaTe gatvA vAJca yad yadivasAdArabhyAsmaddevareNa dIkSA mahotAsti tadivasAdasmatpatiyadi brahmacArI bhavetahi hai nadIdevi ! asmAkaM mArga dahIni kathite sati nadI mArga dAsyati / tat zrutvA sarvA rAnyobhatra pRSTaM hai svAmin ! kayaM yUyaM brahmacAriNaH kaSaM ca devamaninirAhAraH ? tadA bhUpenoktaM yUrya mugdhA dharmatattvaM na jAnIya / yadA bhrAtrA zekSA gRhItA tadAdito'haMcAritramanoratharasthita eva gamanAgamanAdisakalakriyAM kromi| rAjyayogyapatraprasavAvadhimevAhaM kevalaM luapariNAmenaiva gRhastho'smi, bato'haM yuSmAbhirbhAvayatinnayaH / yathA-parasi ratA nArI, bhartAramanugacchati / tathA tattvarato yogI, saMsAra // 2 // Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAva zro dAnA kulakara kulaba tti: caMDarudrA | cArya // 284 / ziSya ke manuvartate // 1 // kica yazcAritrasthito niravadyAhAra karoti sa kevala dharmasAdhanadahA padhAraNAya na tu rUpakAtipUTihetave, 'niravAhArANaM 1 sAhaNaM niyameva uuvvaaso|' iti vacanAniravadyAhArakatAra: sAdhavaH sadaiva nirAhArA jJeyAH, tat zrutvA huSTAbhI rAjIbhibhoktaM sarva tatheti pratipannam / atha kAlAtare putraprasavAnaMtara yauvanopetAya tasmai ca rAjyaM datvA sUrarAjA dIkSAM gRhItavAn, jAtazca gItArthaH, kAlAMtare to dvAyapi bhrAtarau kevalajJAnamAsAdya mokSe gatau / / Dani zrIbhASakulake somarAjapikathA / / siricaDaruddaguruNA, tADitoyi daMDaghAraNaM / takAlaM tassIso, suhaleso kevalI jAu / / 17 // vyAkhyA-zrIcaMDarudrAcAryaguruNA daMDaghAtena tAyamAno'pi tasya ziSyastatkAlaM zubhaleNyAta: kevalajJAna puto jAtaH / / 17 / / ekadA caMDarudrAbhidhAnAcAryA bahaparivAraparivatA vizAlAyA upabane smvstaaH| teSAmAcAryANAM prakRtiratyaMtakrodhAkulA babhUva / tena tasya parivAraratasmAtstokaM dUre evAvasat / tastha krodhopetaprakRtitazca lokastasya caMDa rudrAcArya iti nAma dattaM / itaH ko'pi navapariNIto pravahAriputro nijasadgaNopato hAsyakuta glAni kurvan krIDArtha tatrodyAne samAgataH / sAdhuvandaM ca tatra havA baMditvA ca te hAsya krIDA kattuM lagnAH / mitreNa kena munibhyaH kathitaM-bhA munayo navapariNIto muhRdayamasmAkaM dIkSArahaNAbhilASaNAtra mamAgato'sti / manibhisteSAM taddhAsyavacanaM jJAtvA na kiMcidapi jalpitaM / tadA svAdhyAyabhaMgabhIrubhirmunibhiruktaM bhI mahAnubhAvA etadviSaye vayaM na Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / 285 // | jAnImahe / ito dUrasthitAyAsmadgurave yUyaM vijJapti kuruta ? tataste hAsyaM kurvANAstata utthAya gurusamIpe gatvA / tathaiva kathayAmAsuH / paraM guruNA na jalpitaM / dvitrivArakathayataH samutpannakrodho gururjagau tarhi locakate rakSAmAnayat ? tazcApalyabhAvena rakSAnItA, tadA guruNAti navapariNIda lAdapi gRhItvA tasya ziro drutaM drutaM kezotpATanapUrvakaM lucitaM vihitaM / tad dRSTvA disaNAste sarve'pi sahRdo bhayAsalAyitA: / atha tena navapariNItaziSyeNa zubhabhAvatazcititaM hAsyenApi mayaMtaccAritraM yallabdha tAme nanaM mahadbhAyaM sUcayati / adhunA tasya nirvAha eva mayA yatno vidheya iti vicitya tena garave nivedita-he bhagavana ! mama saMbaMdhino'jJAninaH saMti tato'trasthAnAM bhavatAM te parAbhavaM kariSyati / mAM ca gRhItvaiva yAsyati / tata ita AvayovihAra eva yogyastadA guruNokta vRddhatvenAhaM rAtrau gamanA'samarthA'smi, tvaM mama saMtApakAraka: ziSyaH kva militaH? ziSyeNokta-he bhAgavan ! yayaM mama skaMdhamArohata ? tadA garustasya skaMdhoparisthaH pathi cacAla / pathi cAMdhakArabAhulyena ziSyasya nimnoccabhamau gacchato yadA padaskhalanA bhavati tadA vRddho'sau caDarudrAcAryaratasya zirasi daMDaprahArAn karoti / tathApi kSamAvAn ziSyo vinayena citayati yanmamAbhAgyavazAnmatsakAzAnme gurUNAM duHkhaM samudbhavati, evaM punaH punaHprahAreNa tasya maratakato rudhiradhArA nirgatA, tathApyanityabhAvanA bhAvayatastasya kSapakoNimArUDhasya kevalajJAnaM samutpannam / atha jJAnabalenAsau samaviSamabhUmikAM pazyan samabhUmAveva calan gurubhyo rocayAmAsa / tamaguru bhizci 285 Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Adi tiH za titamatha kevalaM prahArata evAsau samyak calati / itastanmastakAniHsRtayA rudhiradhArayA guruzarIramArdIbhRtaM, tadA bhAva | tena cititamaho navadIkSitasyApyasya kIrazI kSamA vartate ! ahaM maDhazca baddhImato'pi krodhamalAvilamalinAMtaHkaraNo- kulama 'smi, ato mAMpratI dhigastu / IkkopaM kurvato mama kA gatirbhaviSyati? ityAdizabhabhAvanAM bhAvayata: kSapakazroNimArUDhasya tasya caMDaradrAcAryasyApi kevalajJAnaM samutpannaM / krameNa to guruziSyau bahujIvAn pratibodhya mokSe / caMDarudrAgatI / / iti zrIbhAvakulake caMdrAcArya ziSyakathA / / vAyaM ziSya jaM na ha baMdho bhaNio , jIvasya vadhevi samiigasANaM / bhAvo tattha pamANa na pamANaM kaayvaavaaro||18 XI kathA vyAkhyA-samitigaptAnAM munInAM jIvasya prANino badhe'pi yatkarmabaMdho na bhaNitastatra bhAva eva pramANa na ca kAyacyApAraH pramANabhUtaH / / 18 / / mAvacciya paramattho, bhAvo dhammassa sAhago bhaNio / sammattassavi bI, bhAvaJciya biti jagagaruNo / 19 / vyAkhyA-paramArthena bhAva evaM pradhAno jJeyaH, punardharmasAthako'pi bhAva eva kathitaH samyaktvasya bIjamapi bhAva eva / iti jagadguravaH zrIvItarAgAH kathayati / / 19 / / // 286 // ki bahuNA bhaNieNaM, tasaM nisuNeha bho mahAsattA / / mukkhasuhabIabhUo, jIvANa suhAvaho bhAvo / 20 / vyAkhyA-bahanA kathanena ki ? bho mahAsatvA bhavyajIvAstavaM paramArtha zrRNata ? mokSasukhasya bIjabhUto jIvAnAM sa sukhAvahaH sukhadAtA bhAva eva jJeyaH // 20 // Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 287 // atha caturdharmANAM phalamAha ia dAnasIlatavabhAvaNAo jo kuNai sattibhattiparo / / devidavidamahiaM, airA so lahai siddhisuhaM / 21 / vyAkhyA-yo bhavyaprANI itthaM pUrvoktaprakAreNa dAnazIlatapobhAvanArUpaM caturdhA dharma zaktyA ca bhaktyA tatparaH san karoti sa jItrI deveMdrabRdaH zakrasamUhamahitaM pUjitamevaMvidhaM siddhimuhaM mokSasukhamacirAtstokakAlamadhye eva labhate / asyAM gAthAyAM 'deveMdra' iti padena graMthakartabhirmahAtmabhiH nijanAma sucitaM / / 21 / / bhAyeNa bhuvaNanAhaM, bhAveNa huti devalogAo // bhAveNa siddhisa khaM, pAvati samvasaMpati / / 22 / / vyAkhyA-bhAvena jIva: svargamayaM pAtAlAtmakatribhavanasyAdhipatyaM prApnoti, ca punarbhAna devalokA api ra prANinAM sulabhA bhavaMti, punarbhAnava prANinaH sargasaMpattiyutaM janmamaraNAdirahitaM siddhisukhaM mokSasukhaM praapnuvNtiiti|22|| iti zrItapAgacchezabhaTTArakazrIvijayaratnasUrIzvararAjye paMDitazrIbhojakuzalagaNiziSya paMDitazrIvRddhikuzalagaNiziSyeNa paMDitalAmakuzalagaNinA viracitAyAM zrIdAnAdikulavRttau bhAvanAkulakaM samAmam / / zrIrastu / / / iti zrI dAnAvikulakavRttiH samAtA / / Wan Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yo dAnAdi bhAH kulaka samApta battiH // 288 / / AMAVANAMAMAN" // iti zrI dAnAdikulavRttiH samAptA / / MAMAANAMNAAMKARAN // 288