Book Title: Pind Niryukti
Author(s): Manekyashekharsuri, Kanchanvijay
Publisher: Devchand Lalbhai Pustakoddhar Fund
Catalog link: https://jainqq.org/explore/600106/1
JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ Wan vIrasaM. 2484 prathamaM saMskaraNam zreSThidevacandra-lAlabhAI-jaina pustakoddhAra ke granthAGkaH 105 zrImadbhadrabAhusvAmipraNItA sabhASyA zrIjayakIrtisUriziSyazrIkSamAratnasUtritA'vacUryupetA zrIpiNDaniryuktiH / zrI vIragaNiracitAyAH ziSyahitAyAH zrImANekazekharasUrikRtAyA dipIkAyA atI sampAdakaH - AgamoddhArakANAM upasaMpadAprAptamunikaMcanavijayaH / prasiddhikArakaH -- suratavAstavya zreSThideva candralAla mAI jaina pustakoddhArako zasya kAryavAhaka :- motIcaMda maganabhAI cokasI vikramaH 2014 Jie zAke 1880 niSkarya rupyakatrayam ------- 5 Wan 20000000
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ idaM pustakaM preSThi-devacandra-lAlabhAI-jaina-pustakoddhArasaMsthAyA kAryavAhaka-motIcaMda-maganabhAI-cokasI ityanena bhAvanagA~ mahodayamudraNamandire zA. gulAbacaMda lallubhAI dvArA mudrApitam / asya punarmudraNAdyAH sarve'dhikArA etad bhANDAgArakAryavAhakairAyattIkRtAH / All Rights reserved by the Trustees of the Fund. Printed by Gulabchand Lalubhai S'ha at the "Mahodaya Printing Press" Danapetha, Bhavnagar (Saurashtra). Published for Sheth Devachand Lalbhai Jain Pustakoddhar Fund, at Sheth Devchand Lalbhai Jain Boarding House for (Shree Ratnasagar Jain Boarding) Badekhan Chakla, Gopi-Pura Surat, by Hon : Trustee Motichand Maganbhai Chokasi Jain Education Inte For Private & Personel Use Only T
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intern KAKAKAKAKAKAKAKAKAKAKAKAKAKAKANGKAN Sheth Devachand Lalbhai Jain Pustakodhar Fund, Series No. 105 Shree Pindaniruktihi By Shreemad Bhadrabahu Swami Commentary By Shree Kshamaratna Maharaj Price Rs. 3--0--0 Vikrama Samvat 2014 Christian 1958 Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi Mi
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ // 2 // The Board of Trustees : sasthAnurIbhaDa:1 Nemchand Gulabchand Devchand Zaveri 1 zrInemacaMda gulAbacaMda devacaMda jhaverI 2 Talakchand Motichand 2 tabadhya bhAtIya 3 Babubhai Premchand 3 , bAbubhAI premacaMda 4 Amichand Zaverchand 4 abhIya vezya , 5 Keshrichand Hirachand. 5, zarIya hIrA 6 Motichand Maganbhai Chokasi 6 , motIcaMda maganabhAI cokasI Hon. Managing Trustee mAnada menejIMga TrasTI viSayasUcI viSayAnukramaH pari. 5-vyAkaraNAdinirdezaH 132 zuddhipatrakam pari0 6-'anne' ityAdi 132 zrIkSamAratnIyAvacUriH 1-120 pari0 7-nAmnAmakArAdi 132-134 pari0 1-sabhAdhyapiNDaniyuktergAthAnAmakArAdikramaH 121-130 pari0 8-avacUrigatAnyudAharaNAni 134-136 pari02-bhASyagAthAnAM pratIkAni 130 pari0 9-ziSyahitAyA AdyantabhAgI 136-16. pari0 3-sAkSIgranthAnAmakArAdi 131 pari0 10-dipIkAyA AdyantabhAgI 161-178 pari. 4-sAkSIpAThAnAmakArAdi Jain Education Inten For Private & Personel Use Only AIMw.jainelibrary.org
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ zreSThI devacanda lAlabhAI jahverI. DUAAAAA janma 1909 vaikramAbde niryANam 1962 vaikramAbde kArtika zuklaikAdazyAM (devadIpAvalI somavAsare) pauSakRSNatRtIyAyAm ( makarasaMkrAntamaMdavAsare) sUryapUre. mumbayyAm. The Late Sheth Devchand Lalbhai Javeri. Born 22nd Nov. 1852 A.D. Surat, Died 13th January 1906 A. D. Bombay. 1000-11-1953
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ For Private & Personel Use Only
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakAzakIya nivedana. manakanA pitA zrIzayyaMbhavasUrine namaskAra karIne jaNAvavAnuM ke mULa sUtranI aMdara AvelA zrIdazavakAlikasUtramA pAMcamuM adhyayana piNDaiSaNA nAmarnu che. tenI niyukti zrIbhadrabAhusvAmI mahArAje karI paNa te niyukti moTI hovAthI tene judA graMtharUpe rAkhI. te A piNDaniyukti nAmano graMtha che. piNDaniyukti zrImalayagiri mahArAjanI TIkA sahitanI pUrve amArI saMsthAe anthAMka 44 tarIke chapAvI che ane atyAre A kSamAratnanI avacuri tenI bIjI TIkA ne dIpikAnA Adi aMta bhAga sAthe anyAMka 105 tarIke chapAvI che. amArI A zreSThidevacaMdra lAlabhAI jaina pustakoddhAraka phaMDa nAmanI saMsthA zrutajJAnanA prakAzana mATe je uddezayI sthapAI che, te uddeze Aja sudhImA 104 graMtho pragaTa karI zakI che ane 105 mA zrIpiNDaniyuktiavacurI nAmanA graMthane pragaTa kare che. paramapUjya dhyAnasthasvargata AgamoddhAraka AcArya zrIAnaMdasAgarasUrIzvarajI mahArAjanI icchA evI hatI ke avacurInuM sAhitya pragaTa tharbu joIe. e hetuthI ame AgamapaMcAMgInA je koI adyAvadhi amudrita graMtho hoya te graMthone mudrita karAvavA udyama karavA nakkI karya che. piNDaniyuktinuM avataraNa, viSayaH-sAvadha ane niravadya evo AhAra hoya che, paraMtu munirAjone niravadya evo AhAra na levA lAyaka che. tenuM nirUpaNa karanAro te A graMtha-Agama, te piNDaniyukti. AnI aMdara piNDanA udgama, utpAdanA, eSaNA ane Join Education Intematon For Private Personel Use Only
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakAza kIya nivedn| kSamA- prAsaiSaNAnA doSonuM nirUpaNa karavAmAM AvyuM che. te doSo TALelI je bhikSA che, te bhikSA saMyamane guNakArI che. te vAta A ratnIyA- graMthamAM nirUpaNa karAi che. varyapetA piNDaniyuktinA kartA zrIbhadrabAhusvAmI che. tenI niyukti gAthAo 671 ane bhASya gAthA 37 che. AnI zrImalaya zrI. IN girijInI bRtti 6700 zlokapramANa che. e niyukti, bhASya ane vRtti AgamoddhAraka AcArya zrIAnaMdasAgarasUrijIe saMpAdita piNDa karelI, amArI graMthamALAnA 44 mA granthAka tarIke prasiddha karavAmAM AvelI che. niyuktiH| vRttiH-AcArya zrIharibhadrasUrie AnI upara ziSyahitA nAmanI TIkA granthAna 1350 sudhI racI hatI, bAkI rahelI zrI. devAcAryanA ziSya vIrAcAyeM 1750 zlokapramANa racI. AthI te vRtti 3100 zlokapramANa thaI. teno Adi ane aMta bhAga A | andhanA pariziSTa 9 mAM ApavAmAM Avelo che. caMdragaccha:-caMdragacchIya sarvAragacchIya IzvaragaNinA ziSya vIragaNie dadhIprada(dAhoda) mA 7691 zlokapramANanI AnI vRtti racI che. temAM temanA gurubhAio mahendrasUri, pArzvadevagaNI, devacaMdragaNI AdhArabhUta hatA. A vRttine nemicaMdrasUrie tathA jinadattasUrie aNahilapUrapATaNamAM saMzodhana karI hatI, teno racanA saM. 1169 che. A prata hAlamAM chANInA bhaMDAramA tADapatra upara che. dIpikA:-aMcalagacchIya merutuMgasUrijInA ziSya mANekyazekharanI zloka 2832 nI che. jeno AdiaMta bhAga pariziSTa 10 mAM ApavAmAM Avelo che. Jain Education Intel For Private & Personel Use Only
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ avacurI:-jayakIrtisU rinA ziSya zrIkSamAratnajIe racI che. je ahIM A graMtharUpe che prasiddha karavAmAM Ave che. bIjI eka vRtti jenA kartAno nirdeza nathI tevI cAra hajAra zlokapramANa che. te jesalamera, pATaNa, sUratanA bhaMDAromAM upalabdha thaze. gujarAtI bhASAMtara:-malayagirijInI vRtti sahitanuM gujarAtI bhASAMtara munimahArAja zrIhaMsasAgarajI mahArAja saMskArita karI rahyA che. je zrIhaMsasAgarajI ma.nA puSpamA prasiddha thavA saMbhava che. zilA-tAmrapatra:-pAlItANA AgamamaMdiramAM ane sUrata tAmrapatraAgamamaMdiramA piMDa niyukti mULa mAtra krame zilAmAM ane tAmrapatramA ArUDha thayu che. A upara pramANenuM piNDaniyukti pranthanA aMgenuM prophesara velanakaranuM maMtavya jinaratnakoSanA AdhAre lakhyuM che. ___ A piNDa niyukti avacurIne chapAvavA mATe AgamoddhAraka AcArya zrIAnaMdasAgarasUrIzvarajInA ziSya munimahArAja zrIguNasAgarajI mahArAje presakopI ApI hatI ane munirAja kaMcanavijayajI tathA munirAja kSemaMkarasAgarajI mahArAjane A graMtha saMpAdananu kArya soMpyu hatuM, paraMtu betraNa pharamA jeTaluM kArya thatAM muni zrIkSemakarasAgarajIna svargagamana* thatAM bAkIjeM badhuM kArya muni kaMcanavijayajIne ja pUre karavU paDayuM che. * saMpAdana kArya cAlatu hatuM te arasAmAM hIMganaghATathI kapaDavaNaja AvatAM khaDAlI sukAme (kapaDavaNajathI 15 mAila dUra) 2011 nA caitra vadI .)nI rAtre agIyAra vAge jherI jAnavaranA DaMkhathI munizrIkSemakarasAgarajI avasAna pAmyA. teo utsAhI saMzodhaka muni hatA. teozrI AcArya Jain Education Inter16 For Private & Personel Use Only C ww.jainelibrary.org
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakAza kiiynivedn| piNDa kSamA A graMthanA gAthAnA akArAdi bigerenAM pariziSTo ATha ApelAM che, temaja amudrita sAhitya tarIke je vIragaNie AnI supara ratnIyA- |ziSyahitA nAmanI TIkA racIche teno Adi ane aMta bhAga pariziSTa navamAmAM Apela che. jo ke AkhI TIkA chapAya te to sAraM varyupetA ja kahevAya. baLI mANekyazekharanI karelI dIpikA amo meLavI zakyA chIe, teno paNa Adi ane aMta bhAga pariziSTa dazamAmAM zrI- Apyo che. AvI rIte te te graMthomAM tenuM saMpUrNa sAhitya Apa, ucita gaNIye chIe. vinaMti-amArI A saMsthA hAlamAM Agama paMcAMgInA apragaTa graMtho pragaTa karavAnI bhAvanA rAkhe che. jethI shriishrmnnniyukti| saMghane amArI vinaMti che ke jeonI pAse tevA graMthonI presakopIo hoya, agara ame je nAmAvaLI apragaTanI bahAra pADI che, te sivAyano koI graMtha paMcAMgImAMno apragaTa jANamAM hoya to amone jaNAve. je munirAjAone te graMtho paikI koI graMtha saMpAdana // 4 // karavAnI IcchA hoya to amane jaNAve, ke jethI amArI A saMsthA te kAryamAM Apano sahakAra le ane bane teTalA vadhAre graMtho pragaTa karI zake. __ A graMthanA pRSTha 120 mA je puSpikA bIjI mUkI che, te AcArya zrIkamaLasUripustakoddhArakaphaMDa taraphathI jesalamaranI prata uparathI utarAvelI pratanI che. A rIte A phaMDa taraphathI utarAvelI prato chapAvavAnA udyamanI jarura che. jemAM aneka apragaTa graMtho zrIAnaMdasAgarasUrIzvarajInA samudAyamAM ugatA bhAnu samA hatA. teozrIe amArI saMsthAnA paNa nIce pramANenA prakAzanomA munizrIkaMcanavijayajInI sAthe saMpAdanakArya kayu chaH-paMcAzakacUrNI, vaMdanapratikramaNaavacurI, dazavakAlikaavacurI, alpaparicitasaiddhAntikazabdakoza bhA0 1lo. A mATe saMpAdakIe temanA aMge judI phuTanoTa lakhI che, amArI saMsthA paNa temanA avasAna badala kheda jAhera kare che bhane temanA AtmAnI zAMti icche che. in Education Intel For Private Personel Use Only Irww.jainelibrary.org
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter lakhAyelA paNa che. A graMthanA prakAzanamA amone jemaNe sahAya karI che ane saMpAdakane paNa jemaNe jemaNe sahAya karI che te sarvano amo TrasTIo A phaMDa taraphathI AbhAra mAnIe chIe. A graMthamAM dRSTidoSathI ke koI kAraNathI azuddhi rahevA pAmI hoya to zuddha karavA hamArI vinaMtI che. 2014 kArtikI pUrNimA. li0 bhavadIyaH - motIcaMda maganabhAI cokasI vi0 saMsthAnA TrasTIo.
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMpAdakIya nivedana kSamAratnIyAvacUryupetA saMpAdakIya nivedn| bhI piNDa niyuktiH| zramaNa bhagavAna mahAvIra mahArAjanA zAsanamAM zAsananI sthApanA vakhate dvAdazAMgInI racanA karAI, temaja samaye samaye cauda pUrvadhara vigeree aneka Agamo racyA. tenI aMdara zAsana jyAM sudhI cAle tyAM sudhI eTale ke lagabhaga pAMcamA ArAnA cheDA sudhI Avazyaka kriyA vigere sAdhuno AcAra rahe, AthI je sUtro Avazyaka upayogI tevA cAra sUtro je dIrghakAla rahevAnAM che, tene mULasUtra tarIke saMjJA ApI. tenI aMdara AvelA zrIdazavakAlikasUtranI zrutakevalI manakanA pitA zrIzayyaMbhavasUrie racanA karI che. A zrIdazavakAlikanI aMdara cha mahinA zeSa AyuSyavALA evA ATha varasanA manakamuni bhaNI zake ane samajI zake tevI saraLa racanA karAi che. temA daza adhyayano che ane pAchaLathI be culikAono umero thayo che. A zrIdazavakAlika upara zrIbhadrabAhusvAmI mahArAje niyukti racI. temAM pAMcamuM adhyayana piNDaiSaNA che. jemA sAdhune A zarIra TakAvavAne mATe, saMyama pALavAne mATe AhAranI jarUra par3e tethI AhAra kayA prakAre lAvavo joie te vigere vyavasthAnI sAdhune jarura rahe. tene jaNAvanAra A adhyayana che. ___AthI zrIbhadrabAhusvAmI mahArAje A adhyayananI vistArapUrvaka niyukti karI ane vistArapUrvakanI niyukti hovAnA kAraNe judA graMtha tarIke te rAkhI, tenu piNDaniyukti evaM nAma rAkhyuM. zrImalayagiri mahArAjanI TIkA sAthenI piMDaniyukti A saMsthAe vikrama saM. 1974 mAM AgamoddhAraka gurudevazrI pAse 2 saMpAdana karAvI hatI. piNDaniyukti uparanI A avacurI che. avacurIkA zrImAnakSamAratnajIe racI che. avacurIno upasaMhAra // 5 // Jain Education Intel For Private & Personel Use Only |
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ karatI vakhate avacUrikAre eka gAthA jaNAvI che ke-" gaMbhIra arthavALI evI moTI vRttine joIne meM A pragaTa arthavALI banAvI ( avacurI pRSTha 120 ) arthAt avacurIkAre moTI vRttine anusarIne A avacurI racI che. zrIvIragaNiye ziSyahitA nAmanI vRtti racI che te vRttine anusarIne A avacurI racAi hoya evaM kaMi paNa anumAna thAya tevU nathI. vIragaNi je. paddhatie TIkA race che, te paddhati malayagiri mahArAjanI vRttithI taddana nirALI che. paraMtu A avacurIkAre je avacurI racI che, te malayagiri mahArAjanI vRttine anusare che. je je sthaLe jovAnI jarura paDe che, te te sthaLe malayagiri mahArAjanI vRttine AzrIne sudhAro karI zakAya che. sujJajana A avacurine malayagiri mahArAjanI vRtti sAthe jo meLavaze to evAM keTalAMye sthaLo maLaze ke je malayagiri mahArAjanI vRttine akSare akSara maLatAM Avaze, eTale " A vRtti moTI vRttine anusarIne karI che" ema jaNAvavAthI malayagiri mahArAjanI vRttine anusarIne karI che emaja mAnI zakAya. kartAH-A avacurInA kA vidhipakSagacchanA zrIjayakIrtimarinA ziSya zrIkSamAratnajI mahArAja che. temaNe A avacUri kyAre racI te viSe khulAso avacUrimA nathI. tenuM graMthAka pATaNanI je prata AdhAre presakopI thai che tenA AdhAre 3001 nuM che. jyAre jesalameranI pratanA AdhAre granthAna 2832 che. AnI presa kopI saM. 1983 mAM gurudevazrIe pATaNamAM karAvI hatI ke jenA AdhAre A avacurI chapAvavAmAM AvI che. A presakopI amAre hIMganaghATamA saM. 2010 mAM zuddha karavI paDI hatI. AnI presakopI ane AcAryazrIvijayakamaLasUrIzvaraprAcIna hastalikhita-pustakoddhAraka taraphathI jesalameranI prata uparathI utarAvelI A avacurInI prata zrIjainAnaMdapustakAlaya( surata )mAM Jain Education Inter For Private & Personel Use Only T
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA saMpAdakIya ratnIyA | nivedn| vacUryupetA zrI. piNDa niyuktiH| hatI tene paNa presakopI zuddha karatI vakhate sAthe rAkhavAmAM AvI hatI. jo ke jesalamera uparathI utarAvelI prata ghaNIja azuddha hatI, paraMtu pATaNanI je prata uparathI presakopI thaI hatI, te pratamAM koI koI jagyAe pATho paDelA hatA je phaMDanI pratamA hatA. AthI te pATho cAlumA jarurI che ema mAni ame te pAThone <> AQ cihna ApI cAlu avacurImA ApyA che. gAthAonI tulanA:-avacurIkAre ane TIkAkAre je gAthAo mAnI che, teno santulana A rIte pAya che. piNDaniyuktimA niyukti gAthA 671 che, bhASya gAthA 37 che ane anirdiSTAMka gAthA 2 che. vIragaNinI je TIkAvAlI prata che, temAM gAthAo AkhI ApavAmAM AvI che. ane bhASya temaja niyuktinI gAthAnA saMlagna aMka ApavAmAM AvyA che. samajutiH-gAthA 242 (pRSTha 48) pachI "chakkAyae" ema avacurIkAre gAthA mAnI che. paNa te gAthA AkhI ApI nathI. gAthA 391 ( pRSTha 73 ) "channami" gAthA koi jagAe dekhAtI nathI ema avacurikAra kahe che, paNa malayagiri mahArAje temaja vIragaNie tenI vyAkhyA karI che. gAthA 544 (pRSTha 100) nI TIkAmAM "payasama" ema karIne aDadhI gAthA avacurIkAre sAkSimA ApI che, paNa malayagiri mahArAje mAnelI gAthAonI sAthe A gAthAno krama rAkhyo che tethI phuTanoTamA saMpUrNa gAthA ApI che ane teno| aMka paNa lIdho che. 1 juo malayagiriTIkA patra 116. Jain Education Inteme For Private & Personel Use Only A w.jainelibrary.org
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAthA 609 (pRSTha 110 )mAM je phuTanoTa ApavAmAM AvI che te AgamoddhAraka bhIe karelI che. gAthA 636 (pRSTha 114 ) nI pachI " saMjo " ema gAthA mAnI tenI avacurI karI che paNa AkhI gAthA ApI nathI tethI amo AkhI gAthA ApI zakyA nathI, temaja aMka paNa atre gaNyo nathI. gAthA 664 ( pRSTha 118 ) ' iriyaM ' evI gAthA avacurIkAre mAnI hoya tevuM lAgatuM nathI. paraMtu malayagiri mahArAjanI TIkAnA aMko kAyama rAkhavA mATe te gAthAno aMka ane gAthA ame ApyAM che. gAthA 668 (pRSTha 119 ) " eaihiM" ema karIne avacurIkAre AkhI gAthA ApI che paNa vyAkhyA karI nathI malayagiri mahArAje e gAthA mAnI nathI, paNa vIragaNinI vRttimAM e gAthA che. A rItanI gAthAono samanvaya thAya che. AnIM aMdara mULa tarIke je aMgIkAra kayuM che te zilAnA Agama mATe taiyAra karelI pratanA AdhAre lIgheluM che.<> AvI nizAnInI aMdara je pATha ApavAmAM Avyo che te pATha jesalamera uparathI saMvat 2008mAM utarAvelI pratamAMno jarurI pATha che. AthI ja tene cAlumAM lIdho che. ( ) AvA cihnanI aMdara ne pATha Apyo che te malayagiri mahArAjanI TIkAnA AdhAre jarurI mAnIne Apyo che. [ ] AvAcinha aMdara je ApavAmAM AvyuM che te te pratamAM che kharaM paNa baMdhavese teyuM nathI. piMDa niyuktimA (1) piMnuM nirUpaNa, (2) udgamanA doSo, (3) utpAdanAnA doSo, ( 4 ) eSaNAnA doSo ane ( 5 ) prA1 juo malayagiri TIkA patra 165. 2 w
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratlIyA saMpAdakIya nivedn| vacyupetA zrI. pinnddniyuktiH| LAN // 7 // paNAno viSaya che. krame gAthA 72, 403, 515, 628, ane 671 mIe te viSayo pUrA thAya che. pariziSTa 1-8-piMDaniyuktinI aMdara A viSaya uparAMta saMpUrNa viSayanI mAhitI maLI zake te mATe graMthanI zaruAta pahelA naMdIAdinA viSayAnukramanA AdhAre viSayAnukrama ApavAmAM Avyo che. A avacUrine aMgAravA mATe temaja aMdara AvelI vastuonI mAhItI maLe te hetudhI avacUri pachI ATha pariziSTo ApavAmAM AvelAM che. te A pramANe 1-gAthAone akArAdikrama, 2-bhASya gAthAnAM pratIka, 3-sAkSI grantho, 4-sAkSI pAThono akArAdi, 5-vyAkaraNaAdi, 6-'anne' vigere, 7-nAmono akArAdi ane 8-udAharaNonAM nAmAdi. pariziSTa 9-vIragaNinI ziSyahitA nAmanI vRttino AdiaMta bhAga ahiM pariziSTa 9 mAM ApavAmAM Avyo che. tenI mULa prata pATaNanA bhaMDAranI mULa mAthA sahitanI vRttivALI che. A prata paDimAtrAnI che paraMtu eTalI badhI azuddha che ke mArA kSayopazamanA AdhAre bane teTalI zuddhi karatAM paNa emAM azuddhio pArAvAra rahevA pAmI che, to vidvadjano bIjI pratano samanvaya karIne zuddha karaze, evI AzA to jarura rakhAya. avacUrinI aMdara pariziSTa tarIke vizALakAya vRttino Adi aMtabhAga Apako e kharekhara vyAjabI nathI, paraMtu A paNa eka adyAvadhi amudrita bhaMDAromA surakSita rahelI prata che, ema jaNAvavAne mATe e ayogya na gaNAya. pariziSTa 10-aMcalagacchIya zrImerutuMgasUrinA ziSya zrImANikyazekharamUrie je dIpikA racI che, teno Adi ane aMtabhAga | AnA pariziSTa10nI aMdara ApavAmAM Avyo che. dIpikAkAra pote ja e vAta jaNAve che ke malayagiri mahArAjanI Jain Education Interi For Private & Personel Use Only T
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intern vRttine jor3ane meM AracI che. juo pari0 10 pR. 177 pra0 lo0 2. eTaluM ja nahi paNa mane meLavatAM evaM dekhAya che ke dIpikAno ghaNo ja moTo bhAga malayagiri mahArAjanI vRttinA akSa akSara ja che. te bAta cokkasa che ke dIpikAkAre kaIka kaIka saMkSepa karyo che. pariziSTha 10mAM Apelo dIpikAno AdiaMtabhAga che. te pUnAnI prata parathI utaravivAmAM Avyo che. te prata tripAThI ke paMcapAThIvAlI hovI joie. kAraNa ke tenI presakopI mULa gAthAonA gucchaka sAthenI che. mArA hAthamAM A prata AvelI nathI, paNa presakopI parathI e joI zakAya tevuM che. A prata paDimAtrAnI hoya tevo saMbhava che. e prata koI saMyogomAM dareka pAne tuTelI yA ghasAi gayelI che. jethI jago jago para cAlu dIpikAmAM truTakatA thaI jAya che Ane jaNAvavA mATe ame tyAM xx eg cihna ApyuM che. koI zaMkA kare ke Adi ne aMtabhAga Apako ane temAM vaLI AvuM tuTakapaNuM ApakuM, te kAMi yogya che ? AvuM kahenArane jaNAvavuM paDe ke je avacUri chapAvIe chIe te paMcAMgInA amudrita sAhityane mudrita karAvavAnA uddezathI che, eTale A dIpikA bhaMDAromAM paDelI amudrita hatI ane te A svarUpanI che, te jaNAvavA mATe A amAro prayatna che. koI bhAgyazALI pariziSTa 9 ane 10 mAM AvelI vRtti ane dIpikAne saMpUrNa chapAvavAnuM karIne jJAna upAsanAno lAbha leze, evI mArI AzA khoTI na gaNAya je eka vRttino prophesara venalakaramA je nirdeza karavAmAM Ave che, ke jenuM pramANa 4000 zloka gaNAvavAmAM Ave che ane jemAM jesalamera, pATaNa, suratano nirdeza karavAmAM Ave che. te kharekhara 4000 zlokapramANa nahi paraMtu 3000 lokanA pramANanI ane kSamAratnajIvALI avacUri ja hovI joIe. kAraNa ke jesalameranI prata parathI je prata utarAvIne surata mUkavAmAM S
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA saMpAdakIya nivedana / ratnIyA varyapetA zrI. pinnddniyuktiH| AvI che, te kSamAratnajIvALI ja che. temaja pATaNanI prata parathI je presakopI thaI che, ke jeno upayoga ame A avacUri chapAvavAmAM kayoM che. te paNa temanI ja che. AthI e traNe sthaLanI prato je anya vRttinA nAme nirdeza karI che, te bhinna na hotAM kSamAratnajIvALI avacUri kema na hoya 1 zaMkA:-AcArya zrIharibhadramUrie ' sthApanA' dvAra sudhInI ziSyahitA nAmanI TIkA racI, tene vIrAcArye saMpUrNa karI, ema vIragaNi potAnI TIkAnI zaruAtanI 6-7-8' gAthAthI jaNAve che. jyAre pote eTale Izvara gaNinA ziSya vIragaNie 7611' pramANa ahiM pariziSTa 9 mA AyaMta bhAgamA Apelo che. evI vRtti racI che. teo upalI vRttine anusarine A racuM chu, ema TIkAnI 10'mI gAthAmAM bolyA che. baLI TIkAnI pUrNAhuti tathA prazastinI samApti karatAM ziSyahitA evaM nAma be sthAnamA bole che. to ziSyahitAvRtti pU. haribhadrasUrinI ke A vIragaNinI ? vijJA evA pramANam . prakAzakIya nivedanamA pariziSTa 9 vALI TIkAne 3100 zlokavALI ziSyahitAno AdyatabhAga che, ema prakAzake jaNAvyu che. paNa kharI rIte A 7611 zloka pramANanI vIragaNinI vRttino che. sudhAro:-pariziSTa 9 nA heDIMgamA vIrAcAryanA sthAne vIragaNi ema pAMcavU. phaMDa taraphathI A avacurI chapAvavAnuM nakkI bayA pachI saM. 2010nA hIMganaghATamAM munirAja zrIkSemakarasAgarajIne AnI presakopI sopavAmAM AvI tethI meM temana temaNe presakopIne zuddha karavAneM kArya kayu. je vAta pUrva jaNAvI che. tene zuddha karI saM. 2011 mAM munimahArAja zrIguNasAgarajI mahArAjane soMpI ane temaNe phaMDane muMbAi ravAnA karI. tene pachI saMsthAe | Jain Education Inteme N ew.jainelibrary.org
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter mahodaya presamA ApatAM te prUpho AvavAnAM zaru thayAM ema ame te kArya karatA hatA, paraMtu te amArI saMpAdakanI joDI, te ja khAlanA caitra vada 0 ) )nI kALI rAtrIe tuTI gai. AthI AnuM saMpAdana kArya mArA ekalAnA hAtheja karavAnuM Ayu. varSonA vaSathI joDe rahelA ane joDeja 20 thI 25 graMthonuM saMzodhana kArya karelaM, te Aje ekalAnA hAthe cAlyuM. AthI bIjA munivaryonI sahAya levAnuM thayuM kharu ane yatkiMcit sahAya lIdhI paNa kharI AvI rIte mane maLelA saMjogomAM A graMtha meM saMpAdana karyo che. 1 eka saMpAdaka:- A graMthanA eka saMpAdaka munirAja zrI kSemaMkarasAgarajI ane huM lagabhaga vi. saM. 1988 thI sAtha ja rahelA chie ane amA saMpAdana kArya paNa eka bIjAnA sahacarapaNAthI cAlelaM che temaNe saMskRtanA 9 grantho ane gujarAtI sAhityanA 20 graMthonuM saMpAdana karyuM che. saMpAdakanI amArI joDI tarIke emanAM jIvananA be bola teo A phaMDanA eka saMpAdaka hovAthI ahiM lakhuM huM. garavI gujarAtanA kheDA jIllAnA kapaDavaMja gAmanA dozI jayacaMda harajIvanadAsa ane dhIraja bananA lADhIlA trIjA putra kasturabhAi emanuM saMsArIpaNAmAM nAma hatuM. saMsArIpaNAmAM patnI tathA eka putra, putrI hatAM. karmano kSayopazama thatAM 1988mAM sva. AgamoddhArakazrInA haste munirAja zrI buddhisAgarajInA nAmathI amadAvAdamA saMyama aMgIkAra karyu ane kSemaMkarasAgarajI nAma rAkhyuM saMyamano moTo bhAga AgamoddhArakanI sevAmAM ja rahyA hatA, yAvat AgamoddhAranI aMtima ghaDI sudhI sAthai ja rahyA itA. ame je AgamoddhArakanI sAhityasevAnI kRtione jagat saMmukha bahAra mUkI zakyA choe te pratApa A munirAjanoja che. kAraNa ke AgamoddhArakanI kRtione khUNe khUNethI zodhIne, tenI tenI kopIo, prato, AgamoddhArakanA hastAkSaro besADIne temaNe karI che. ( Ano Akho saTa AgamoddhArakanI sAhityasevAnA nAmanI je nAnakaDI zrutajJAnanI koTaDI surata AgamamaMdiranI bAjumAM che tyAM mUkavAmAM Avyo che. ) emane tapanI aMdara paNa vardhamAnatapanI amuka oLIo, navapadanI oLI, vIsasthAnakanI amuka oLIo, jJAnapaMcamI, posadazamI, chaTho, aThamo ane aThAi karyA che. jJAnano udyama ane kriyAno raMga, temaja vaiyAvaccano raMga temanAmAM sAro hato. emano sAdhupaNAno 22 varSano paryAya che. 2010 nuM cAturmAsa hiMganaghATa karmA pachI kapaDavaMja zrIciMtAmaNIpArzvanAthanA maMdiranA 'aMjanAzalAkA pratiSThA mahotsava para bhavatAM, hiMganaghATathI 700 mAila AvI,
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvaryupetA zrI. piNDaniryuktiH / // 9 // Jain Education Inte keTIka vakhata zArIrika kAraNonA aMge saMpAdanakArya dhIruM cAle, to keTalIka vakhata presa evI agavaDatA UbhI kare ke kArya taddana ThaMDuMja thaI jAya, ethI paNa saMpAdanakAryamAM DhIlAza paDe che. amArA saMpAdana kAryamA jeNe jeNe madada karI che te sarvane ame atre yAda karIe chIe. zeTha devacaMda lAlabhAI jaina pustakoddhArakaphaMDanA 105 mA kramAMkavAlA A prathanuM saMpAdana je amane matryuM che te mArA jJAnanA kSayopazamamAM kAraNabhUta thAya che. vidvadujano amArA saMpAdanamAM je kAMI kSati rahI hoya tene mArA jJAnamitre karI ApalA zuddhipatrakathI zuddha karI vAMce ane te uparAntanI kSatio amane jaNAve, e ja abhyarthanA. zuddhipatraka pari0 8 sudhI ja ApyuM che. sAdhu munirAjo piNDane - AhArane lagatA A graMthano sabahumAna upayoga karaze ema kahI huM viramuM kuM. AgamoddhAraka upasaMpadAprApta munikaMcanavijaya. saM. 2014 poSa suda 15 jaina upAzraya, luNAvADA ( paMcamahAla ) } kapaDavaMjathI 20 mAila dUra khalADI mukAme saM. 2011 nA caitra va. 0 ) )nI kALI rAte 11 vAmyAnA sumAre jerI jAnavaranA daMzathI, sarva jIvone potAnA hAthe khamAvI, namaskAramahAmaMtrane sAMbhaLatAM huM jAuM chaM ema bolI, samAdhipUrvaka A kAyAnI sAthenA saMbaMdhathI chuTA thayA - kALadharma pAmyA. A rIte amArI saMpAdakanI joDI tUTI. emanI jIvanajharamara ane temanA saMpAdana karelA graMthonI yAdI mArI saMpAdita zrIsiddhigiriyAtrAvidhi nAmanI pustikAmAM ApavAmAM AvI che. saMpAdakIya nivedana | // 9 //
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIkSamAratnIyAvaryupetAyAH zrIpiNDaniyukta viSayAnukramaH gAthA , viSayaH antyapatram / gAthA vidayaH antyapatram | gAthA viSayaH antyapatram atha piNDanirUpaNam 6,106+' gauNasamayobhayakRtAni nAmAni / 13-15 zItoSNAdinA'cittaH, latAspho-12 bhedatrayasvarUpaM siddhizca / 3 TAdausthApanAdau ca prayojanam / 4 1 piNDodgamotpAdaiSaNAsaMyojanApramA 7,7+ akSakASThAdau sadbhAvAsadbhAve / 16-34, 8-11+ apkAye nishcynnaajhaardhuumkaarnnaani(8)pinnddsthaapne| vyavahArasacittatA arvAk niyukyAm / 8-9 dravye sacittaH piNDa (9) nizcaya tridaNDebhyaH patitamAtre varSe 2 piNDaikArthikAni (12) / 1 vyvhaarau| abahuprasanne tandulodake 10-11 sacittaH pRthiviikaaypinnddH| 3 mizraH, anAdezatrikaM, tadda. 3-4 piNDanikSepAH (4-6) / 1 / 12 kSIradumAderadhaH pathyAdau ca mizraH,Ardra SaNAni, zItoSNAdinA 5 kulakacaturbhAganyAyena SaTke catuSkam / ekdvitripaurussii| cittaH, pariSekapAnahastavana1 +etacihnAkItA bhASyagAthA / For Private Personal Use Only Jain Education in
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10 kSamAratnIyAvaryupetA shriipinnddniyuktiH| // 10 // dhAvanAdi prayojanaM, RtubaddheH | 38-42, 12-15+ vAyukAye dhanavA prayojanam / viSayAnudoSaH, varSAsvadhAvane doSaH, tAdaunizcayena sacittaH,mAcyA. 49-52 anupayogino nArakAH, caramA- kramaH arvAg varSAyAH sarvopadheH dirvyavahAreNa, AkrAntAghmAta sthidantAdinA tiryaJcaH, pravAkSAlanaM, jaghanyataH pAtraniryopIDanadehAnugatanizcodaneSva janAdinA manuSyAH, kSapakAgasya, AcAryAdInAM punaH citta, dRtyAdivAtasyAcittA dikAkaryAdinA devA upayopunaH, pAtraniryogAdyA avizrAditve kSetrakAlavicAraH, glA ginH| myAH, vizrAmaNAvidhiH, nI natve'cittena pryojnm| 9 | 53-54 piNDanavakasaMyogAH (502) bodakagrahaNaM, gurvanazanyAdi- 13-16 vanaspatikAye'nantakAyo nizca- vidhizca sauviirtkaadissu| 12 kramaH, pUrva yathAkRtAni, nA yena, zeSo vyavahAreNa, mizraH 55-58 kSetrakAlapiNDau, amUrttatvena / cchoTanAdi, chAyA''tapayoH pramlAno loSTAdiH vRttamlAnau zaGkA, AdheyasthitibhyAM prarUpazoSaNaM, kalyANakaM ca / 8 acitaH, saMstArakAdinA pra. NAhetutvena ca samAdhAnam / 13 35-37 tejasi nizcayavyavahArasacittattA, yojanam / -72 bhAve prazaste saMyamAdita ekAmurmurAdimizraH, odanAdira- 47-48 vikalendriye piNDatvaM, AkSA vidazavidhAntaH, aprazaste'saMcittaH / buddahikAdimakSikApurISAdinA yamAdirekAdirnavAntaH, bandhahe Jan Education Inter For Private Personal Use Only N ww.jainelibrary.org
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ turaprazastaH, muktihetuH prazastaH, nikSepAH (4) dravye sciH| 94 AdhAkarmake nAmAdinI (8) jJAnadarzanacAritrANAM * paryAyAcAdiH ( dvipadAdi 3) bhAve dvArANi / stattatpiNDaH, adhyavasAyo vA gaveSaNaiSaNAdiH (3) krama- 95-128, 16-22+ AdhAkarmikaikApiNDaH, AhArAdiH prazasta siddhizca / 17 rthikAni (8), dravyAdhAyAM piNDasyopakArI, tena dravyamA- 79-84 gaveSaNAnikSepAH (1) dravye dhanurAdInAM pratyaJcAdi, bhAvAvapiNDAbhyAmadhikAraH, nirvANa- kuraGgagajadRSTAntau, bhAve udga- dhAyAM yamAdhAya tripAtanaM, kAraNajJAnAdikAraNamAhAraH, motpaadne| 18 dravye'dhaHkarmANi jalAdiSvavatapaTe pakSmavat , anupahatakAraNA 85-91 udgamaikArthikAni (3) nikSepAH raNaM, bhAve saMyamasthAnAdiSu, kArya avikalajJAnAdirmokSa (4) dravye laDukajyotistR- saMyamazreNisvarUpaM, AdhAkarma NAdi, bhAve jJAnAdi, laDuka- grAhI adho'vatIrya adhobhvaa|| iti piNDanirUpaNam // priyakathAnakaM, udgamazuddhazcA- yuHghanIkaraNAdi kurute patati ritrazuddhistato mokSazca / 19 cAdhogatI, dravyAtmanne nidaa|| athodgmdossaaH|| 92-93 AdhAkarmAdikA (16) udga- 'nidAbhyAM hiMsA, kAyA dravyA73-78 eSaNaikArthikAni (4) essnnaa| gmdossaaH| 20 smani,vadhAcaraNAtmaghAtaH, nizca Jain Education Intel For Private & Personel Use Only
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ viSayAnu kSamAratnIyAvaryupetA kramaH zrI pinnddniyuktiH| // 11 // yena jJAnadarzanavagho'pi, dravyAdAdhAkarmabhoginAmapi / 27 khAdyasvAdyAnAmAdhAkarmatA, tmakarmANi mamatAviSayaH, bhA- 129-136 ekAthikacaturbhajI, bhanA prAmukIkaraNaM niSThite, upave'zubhapariNatiH, AdhAkarma tryiiyojnaa| 28 skRtaM kRte, na chAyAvarjana pariNataH parakarma AtmakarmI- | 137-159 sAdharmikasyAdhAkarma, nAma nyAyyam / 37 kurute, sakramazaDI, kuTopamayA sthApanAdravyakSetrakAlapravaca- | 177-178 svaparapakSasvarUpaM, kalpyAsamAdhiH keSAJcit , azubhanalinadarzana ( 3 ) jJAna kalpyatA c| 37 mAvAdgurUNAM, grahaNAtprasaGga, (5) cAritrA (5-3) bhi- | 179-182 atikramAdyAzcatvAraH, napupratisevAdimirAtmakarmatA, kra praha (4) bhAvanA (12)bhiH rapaNDitAhastidRSTAntena meNa teSAM gurulaghute, na parAsAdharmikasvarUpaM, pravacanA atikramAdiSu vRttiH, atinIte duSTateti pratisevanA, suladiSu caturbhajayazca, teSu kramAdisvarUpam / 38 bdhotko pratisevanA, tadbho kalpyAkalpyatA ca / 33 | 183-188 AdhAkarmagrahe AjJA'navagiprazaMsA'numodanA, stenarA- 160-176 azanAdyAdhAkarma, kRtani sthaamithyaatvviraadhnaaH| 38 japutrapallIvaNimazaMsAkAriNaH ThacaturmanI, azanasyAdhA- | 189-205 AdhAkarma tatspRSTaM tadbhAjanapratisevAdiSu dRSTAntAH, tadva karmatve dRSTAntaH, pAna sthitaM, parihArazca, vAntyA Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ S divadabhojyaM, umratejodRSTAntaH, anyasamayeSUSTIkSI rAdivat, azucispRSTavat, azucibhAjanasthabacca spRSTastadbhAjana sthitayoH parihAraH, avidhiparihAresgItArthadRSTAntaH, vighiparihAre dravyakuladezabhAvApekSaNam / 206-217 pariNatyA bandhAvandhau, veSaviDambakapriyaGkaradRSTAntau, udyAnadarzidRSTAntazca ASAkarmabhogino boDatvameva / 43 41 218, 24223 + vibhAgauddezike uddiSTa kRtakarma catuSkakena dvAdazamedAH, oghaudezika saMbhavasvarUpe, rekhAdinA tajjJAnaM, govatsadRSTAntena upayuktatA vibhAgauddezike saMbhavaH, udezazamuddeza | deza samAdezamedAH, tatsvarUpaM dravyakSetrakAlabhAvainAnne, uddiSTa kalpyA kalpyavidhiH, sampradAne ca tatparijJAnopAyaH kamaddezike kalpyAkalpyavidhiH / 47 243 - 270 dravyapUtau chagaNadhArmikadraSTAntaH, bhAvapUtisvarUpaM, unako TyAmAdhAkarmikAdyAH, upakaraNe dravyapAne ca bAdarapUtiH, bhaktapUtisvarUpaM, cullaghukhAdicaturbhakrikA triSvakarUpyaM aGgArAdirna sUkSmapUrtiH, AdhA karmapAtrasyAkalpavaye sUkSmapUtitA, svapramANaM pUtiH, AdhAkarmagrahe trIn divasAn pUtiH, tatparijJAno pAyaH / 52 171 - 276, 24+ vedhakaviSavat sahasrAntaritamapi mizramakarUpyaM, yAvadarthika pAkhaNDisAdhumi
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyA vacUryapetA zrI piNDa niryuktiH / // 12 // Jain Education Intern zrasvarUpaM, kalpatraye ka 53 lpyatA / 277-284, 25+ sthApanAyAM svasthAnaparasthAne, anantarapara mpare mahatrayAtparataH, vikAretarANi dravyANi / 55 285-291, 26-27+ bAdarasUkSmaprAbhRtike maGgalapuNyAryAya, baraphalaM ca utpavaSkanAbaSva SkatAbhyAm / 56 292- 305 prAduSkaraNasaMbhave bhikSukatrayadRSTAntaH, prakaTakaraNe cullayAderbahirAnayanaM, prakAzakaraNe ratnAdinA chidrAdinA ca, AtmarthIkRtaM kalpate, vizuddhikoTitvam / 58 306-315 krIte AtmaparadravyabhAvakrItAni, sacitAdi paradravye, Atmadravye nirmAlyAdi, parabhAve maDaSTAntaH, AtmabhAve dharmakathAvAdakSapaNAdi (9) / 59 316-322 prAmitye laukike bhaginI dRSTAntaH, lokottare vastrAdau malinatAdidoSAH, apavAda61 cha / 323-328 parivarttite laukikalokorayostadravyAnyadravye, lau kike zAsyodana dRSTAntaH oster UnAdhikavastrAdau doSAstadapavAda | 61 329-346 ammAhRte bacIrNAnAcIrNe nizIthAnizIthe svagrAmaparagrAme jalapathasthalapathI, doSAzca, trigRhAd bATakAdeva parataH paramAmanizIthe dhanAvaha dRSTAntaH, hastazatAdAcIrNa, utkRSTAdi 65 medAH / 347 - 356 - udbhinne pihitakapATau prAsukAprAluke, SaTkAyadoSAH dAnAdidoSAH akuJcita viSayAnu kramaH // 12 //
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ kapATe AcIrNam / 66 radhyavapUrakasvidhA, mizrAdbhe doSAH (16) / 76 357-365 mAlApahRte jaghanyotkRSTe, daH, klpyaaklpyvidhiH|73 410-427 31-32 + kSIramajjanabhikSudRSTAntaH, dAtRpatanAdi 392-403, 28-30+ vizodhyavizo maNDanakrIDanAGkadhAtrItvAni utkRSTe kApilaH, UrdhAdhikoTyau, dravyakSetra kAla karaNakAraNAbhyAM, dhAtrIdhastiryagbhedAH, apavAbhAvavivekaH, zuSkAcatu zabdavyutpattiH, dhAtrIdoSadazca / bhaGgI, kalpyAkalpyavidhiH, guNAdinirUpaNaM, dattadRSTA366-376-prabhusvAmistenA''cchinnA udgamakoTyAM pakaM, zeSA nto'tr| 79 ni, prabhau gopaH, doSA vizodhiH, navASTAdazAdi- 428-434 svagrAmaparagrAmaprakaTacchannaapavAdazca / 70 koTyaH, gRhyudbhavA udgama bhedA dUtI,lokottare ubhaya377-387 sAmAnyanisRSTe lolupabhikSu dossaaH| 75 pakSe ca, dhndttdRssttaantH|80 dRSTAntaH, bhojanAnisRSTe, // ityuddmdopaaH|| 435-436 33-34+ lAbhAlAbhAdichinne karapya, hastini- / / athotpAdanAdoSAH // pavighaM nimittaM, bhoginIsRSTaM dRSTamapyakarapyam / 72 404-409 dravyotpAdanAyAM sacittAdi, dRSTAntaH / 81 388-391 yAvadarthikasvagRhasAdhumitraiH / bhAvotpAdanAyAM dhAcyAdayo / 437-442 jAtikulagaNakarmazilpaiH sU-1 Jain Education Inter For Private & Personel Use Only
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ viSayAnukramaH kSamA ratnIyAva cUryapetA zrI. pinnddniyuktiH| // 13 // cA'sUcAbhyAmAjIvaH / 82 ssttaantau| 91 | zaGkitAdi (10) / 92 443-455 zramaNamAhanakRpaNA tithizvA- 500-513, 35-37+ cUrNe cANAkya- 521-530 grahaNabhogayozcaturbhaGgI, ubhirvanIpakaH, nigranthAdayaH kSullako, pAdalepe samita dgama( 16 )mrakSitAdi zramaNa bhedAH, banIpakatve sUrayaH, kSatAkSatayonyo (9)pu zaGkA, upyogaadossaaH| 84 vivAhe ca yuvatIyugmaM, garbha cchuddhiH, zratopayogagRhItaM 456-460 trividhAzcikitsAstaddo nRpplyau| 94 kevalyapi bhute, anyathA paashcH| 514-515 sAdhusamutthA utpAdanA zrutAprAmANyAdi, pariNAmA461-483 ghRtapUrNa sevakikAmodakasiM doSAH, eSaNAyAM zaGkita zuddheH zaGkAsadbhAve cAne hake zaradRSTAntAH krodhAdiSu, bhAvApariNatI sAdhoH, zeSA SaNIyam / 96 krodhAdikAraNAni c| 89 gRhasthAt / 94 | 531-539 mrakSite sacitte pRthivyabbana484-493 saMstavasvarUpaM smbndhivc|| ityutpaadnaadossaaH|| spatayaH, acitte grhitetre| nayoHpUrvapazcAdbhadau ca / 90 // atha eSaNAdoSAH // hastamAtrayozcaturbhaGgI, saM494-499 vidyAyAM mantre ca bhikSu- 516-520 eSaNAnikSepAH (4), dravye sktimdklpym| 97 pAsakaH pAdaliptazca dR vAnarayUtha dRSTAntaH, bhAve / 540-557 nikSipte sacittamizrayorana // 13 // Jan Education Inter For Private Personel Use Only Swainelibrary.org
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ ntaraparampare, sacite SoDhA, / caturbhaGgayaH, tallakSaNaM, a. bhAve daatRgRhiitriiH| 110 svasthAnaparasthAnayoH ka citte AdhArasaMhriyamANayoH, 613-626 lipte dadhyAdilepo'pi va. lpyAkalpyavidhiH, saptavidho zuSkAIstokabahucaturbhadyaH yaH, nityatapasA saMyamAvidhyAtAdyamiH yatanA ca, tatra karapyAkalpyavidhi dihAnerbhojanaM, SaNmAsyAcAanatyuSNodakamaghaTTitakarNa doSAzca / 103 mleojanaM, mahArASTrAdivat grAhyaM, pArzavalisAnatyuSNA572-604 bAlavRddhamattonmacAdicatvA alepena yApanA, takrAdInAM parizATAghaTTanamanA, bhaGgAriMzadvidhadAyakeSu keSuci grahaNaM, zItA AhAropanayanarItiH, atyuSNe doSAH, dbhajanA tadoSAzca / 109 vizayyAH, alepAlpabahuvAtaharitayoranantaraparampa- 605-608 sacittAcittamitrairunmizre lepadravyAdi, sNsRsstthstmaarmedau| 100 caturbhaGgyaH, saMhRtonmiyo trsaavshessdrvyaibhnaaH|112 558-562 sacittAcittabhizreSu pihi vizeSaH, AzuSkastoka- 627-628 chardite zItoSNamizracatu. teSu caturbhayaH, carame bahucaturbhaGgayaH, kalpyAka bhaGgayastadoSAzca, shiitossnnbhjnaa| 101 spyavidhizca / 109 cchardite kAyadAhaSaTkA563-571 sacittAcittamizrasaMharaNeSu / 609-612 apariNate dravye SaTkAyAH, | yavirAdhanAH, madhuvindu Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvaryupetA zrIpiNDa dRssttaantH| 113 | kavalavadaneSvantaH, rasahetau | 655-660 sAkArasadhUmau tadoSAzca118, vissyaanu|| ityessnnaadossaaH|| doSaH, apavAdazca / 115 | 661-671 kSudvedanAdIni kAraNAni, // atha graasaissnnaadossaaH|| 642-643 puruSAderAhArapramANaM yAtrA AtaGkAdIni nyUnAhArakA629-635 mAseSaNAnikSepAH (4), mAtrAhArazca muniH| 116 raNAni, upasaMhAraH, dharmAdravye matsyadRSTAntaH, bhAve 644-654 atibahukamatibahuzaH prakA vazyakayogAnAmahAniH prasaMyojanAdyAH, arthasiddhayai manikAmAbhyAM pramANaM, hInA yojanaM, sUtravidhinA virAcaritakaspitAharaNe, sAdhodibhojane guNAH, hitamita dhanA nirjarAphalA / 120 rAtmAnuzAsanam / 114 svarUpaM kAlApekSayA''hAra- // iti graasaissnnaadossaaH|| 636-641 dravyasaMyojanA bahiH, pAtra mAnam / 117 // iti piNDaniyuktiH // niyuktiH| // 14 // // 14 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only A lww.jainelibrary.org
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIkSamAratnIyAvacUryupetAyAH zrIpiNDaniryukteH zuddhipatrakam / patrAhaH patayaH 12 26 "citau sIha NevaM azuddha patrAkaH patayaH azuddha zuddha patrAGkaH yakyakA | azuddhaM ikAla aGgAra "nasthA> 'nasthApanaM 6 6 "cittau agnirupari agnerupari 810 "ahi. sahi. // 18 // // 38 // 9 1 avibhAgiNa avibhAgaNa cennavaiH cennaiva0 26 narakasthApa0 narakasthA gha0 9 3 ne mAnA mAno kAya kArya 10 20 grahaH "graha saccito saccitto gRddhana gRdhrana0 116 gRhNataH gRhataH lavaNena lavaNeNa 417 | pathi pRSThA pathau pRccha] .. guvatte Nubatte 5 5 asthA0 asthyA ra niyamamiti niyama iti "vihibhitte vihatte 11 23 udhdhRtA uddhRtA bhAvadhuvarNa bhAyadhuvaNaM . 5 26 / dvAdazAstai0 dvAdaza tai0 12 3 - 'mRdhRtA muddhRtA pAna0 pAnaM 1 vazAdivasAdi 12 13 karmANAM karmaNAM Jain Education Inte ! For Private Personel Use Only al
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA vacUryapetA zrI piNDa niryuktiH / // 15 // Jain Education Intern piNDaM nivArNameva vocchAmI bodhavyAni piNDaH nirvANameva vocchAmi boddhavyAni 16 17 padapadA0 17 'padApadA0 bhASaNAtri) bhavaiSaNAM tri prakAra mAha ( 6.1 ) dohRda 0 0tA prakArAmAha ( 0 1 ) dauhRda0 0tAH ( 6.2 ) viimeya bahuAdago bahuodagA (6.3) (i03) 15 13 taiH ( ha02 ) viiyameyaM 12229 16 2 nAmuni 16 12 7 17 8 17 23 17 25 18 6 18 9 18 14 18 14 18 15 nirjara tatra caturdvA sUcitaM tase nvarthaH, namUni 'manya0 saMyamAdiH parIta nirjhara tataH caturddhA "sUcitaM tasseva varthaM 'tirizvAMmAnu0 tirazcAM manu0 tamAha ka0 tamAhAka0 Aha mAhI " manyaH saMyatAdiH, parItA 18 17 18 19 18 19 1820 18 25 19 19 12 20 5 20 23 21 2 22 2 22 5 x x 22 5 22 22 vidhAe prAzuka0 saMka lena kathana 0 nirvizakA vyAvahAra0 kathAna0 nirvizaGkA vyavahAra0 rUpA, rUpAH, nimantritA, nimantritAH, vidhAe prAsuka0 "zakalena prathama 0 prathamaH 'tuSNIko- 'tUSNIkoAnato AnetA rAja0 rAjA ca, jAtAH kathanayA ca jAtA 'katthanayA 23 8 23 15 23 16 25 3 25 6 25 7 25 13 25 24 25 24 25 25 26 6 26 15 27 3 27 9 zuddhi patrakam / // 15 //
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ tatrA0 tathA0 kartavyAH kattavyA 'cArthyA0 cArthA0 'di nAmnA dinAmnAM nihagA nigA tvena pra. "tvenApra0 'nastI. natastI . 'nanne 'Nanne nukkA (1) nuktvA 0buhA buddhA majja majjha sthitA, sthitAH bAlAdI0 bAlAdi0 27 18 / kartA kA 29 16 pRSTaM spRSTaM 29 19 rAjA rAjJA 29 19 / sAdhoriti sAdhorati sajiyaMpi sajIyapi 30 15 eva evaM yadopa0 yadyaSyu0 majjAe. majAra yAcitA sthi] 'yAcitvA 19 vAn sthitavAn 34 9 uSThI uSTI 34 15 0napra0 0napadapra0 tRpti tapti 27 / kASTA0 kASThA0 36 21 adata adatta 38 1 0payuktam (tA], / 38 4 tathA ca 0payuktatayA ca [ ] 38 20 "bhavanti bhavati 15 uddezikaM sa0 auddezikaMsA. 46 2 'mukA velA, "muko velA 46 18 tadeva tadeva 47 4 sammizraM sammizra 1715,16 39 23 "pavitramamiti pavitramiti 48 3 40 4 kRtaH kArI 4.25 | pRSThaH pRSTaH, nUnaM pAkaM nutnapArka 43 6 | ajjo0 ajjho m 39 12 18 h h 25 / lh sh Jain Education inte ! For Private & Personel Use Only w ww.jainelibrary.org
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'zceti sAdhabo zuddhi kSamAratnIyA. varyupetA ptrkm| vici0 tatsa0 cIrNa 5818,22 sAghavo pavizci0 satsa0 cIrNa 60 26 61 14 cIrNa zrI 60 20 callu0 sanmitha cullaya0 ukkaraNaM sthitAza. "gameti varga. durgAsaM rthaH siddhaM pinnddniyuktiH| // 16 // ceti curalu. sammizra cullyu . uvagaraNaM sthitasyAza0 game vArtA duprAsaM rthasiddhaM 4912 / "kiyaM *kIyaM | caTu0 cATu 1916 - 'tyaMgurUNA0 gurUnA bhaginIM bhaginI tathaita0 tavaita0 'vaya'nte 'vartyate dAridra0 dAridrya0 dAridra0 dAridraye vidi0 avidi0 0dvayo( vye) dvaye lAhakaM lAlakaM vIvAhaH vivAhaH 2 / 0rayataH 0rayantaH cIrNama. dbhinnaM dbhinna urururur dadhira0 'sikyA0 siddhati dadhi a0 sikthA0 siddha mudgaH zilA anta ziraspho0 64 10 'nivRtaH 64 15 | nyathA mudgAdayaH zilA antaH ziraHspho0 'nivRttaH 'nyadA Jain Education inte ! For Private Personal use only
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ is pratikuSTaM pari0 nAchi 0 aNunAyaM puTa ke sahoda 'dAnAha gayamataM kuDumbasya jAvaMti ya Arambha adhyavapU0 0 isu pratikuSTaM pAri0 "nAcche0 aNubhAvaM usake sahoda 'dAmAda gayabhattaM Dumbasya jAtiya Arambhe pU0 68 9 68 21 69 5 70 5 70 22 70 24 71 13 71 19 72 12 72 15 72 17, 18 72 21 73 1 chinnAdi kiMji tadeva0 0 dave dAda zo 0 nipAti azaDha: ghAtanaM Soda0 yathA sa0 bhedAH kApi chinnAdIni kaMji tadeva0 0 dave 'dAdi vivekaH ze 0 nipAte azaThaH ghAtanaM SoDa0 yathAsa0 "bhedA kApi 73 8 73 19 74 7 74 8 74 9 74 15 74 21 74 22 75 4 75 10 75 23 75 25 76 9 76 26 yathA vibhavaM yathAvibhavaM pa0 pu0 hUrva dRSTavA piTinA0 cchayA 'nya0 thathaiSA ta0 snApa0 svarAH, kImukho ke NDari0 ddhRtya hRtaM dRSTvA piTanA0 'cachyA 'ya0 yathaita 0 snapa0 svarA, kI gula kaMsthitiH NDa i0 vRtya 76 19 77 9 77 11 77 19 77 22 77 26 78 2 78 11 78 25 78 25 79 9 79 16 79 19
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ zuddhi 79 19 / "supannaM 20 cAmaSTa0 79 24 ghRtapu0 kSamAratnIyA. vacUyupetA zrI. suppaNaM cAdaSTa. ghRtapU. 88 16 89 3 patrakam / / 21 / / yathA'ya0 yathAyatha0 84 22 (60) (1034) pranaSTa praNaSTa pluta0 'pluti0 21 | "di diH 85 15 prasna0 piNDa niyukti (60 31) prazna 'litaM lituM parigRhe parigrahe 'taH prAya eva taprAyameva yathAM yathA tad bhattA tadbhatrA tyA0 tyA0 sAdhunika sAdhonika paJcavi0 paJcavi0 barbAjha0 brAjha musku0 'mutka0 ghoSAzva ghoSAzca 'patyA "pattyA "saya 'sayaM 81 20 81 7 (10) 81 8 dvaya0 (10) 82 10 bho- 'pyeka 84 18 (60) 84 21 / "tazci0 84 21 / 0bhibha0 8122 dvayaM (60 32) bhoH- pyekaH (80 33) tacci0 bhirbha 85 20 te (60) 86 15 dAkSi0 (10) 87 20 dRzI0 (10) 88 8 / bhuJjate brUte (10 35) dakSi (10 36) dRzyI0 (1037) bhujyate - ngaaaaaaa gaNe 'geNa // 17 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only w ww.jainelibrary.org
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter zcAzat 0 ( i0 ) pada 0 ( 02 ) vRttA ( i0 ) (EP) ( i0 ) bIvA0 ( 02 ) riNitaM ( i0 ) patirni0 "ntasta0 'zata0 ( ha0 38 ) pAda0 ( dR0 39 ) vRtA ( ha0 40 ) ( ha0 41 ) ( 40 42 ) vivA0 ( dR0 43 ) riNataM ( 40 44 ) paterni0 tatasta0 92 23 92 23 92 26 93 7 93 13 93 12 93 19 93 21 94 7 94 1 94 17 94 24 95 2 95 3 yatha0 mAtra yUtha 0 mAtra vikaTyatAM vikaTayatAM vyaktiH vaktaH raca lakSaNa 0 'kame0 0 bunnA0 * vilipte lakSaNa 0 krame 0 'roso budhanA0 valipte mUdri0 mAtRkeNa sacitA0 sacitA0 saMhRyate saMDriyate mudri0 mAtrakeNa 95 3 92 4 96 6 96 18 96 20 96 23 97 1 97 16 99 18 99 21 100 27 101 24 101 26 102 14 *bhaGgaSva0 janna 'caturthI gadre gadre "mAlA ( ha0 ) 'yojAnA zizu dhusu0 kavI 0 dadatyAM vyanti panti 0bhaGgeSva0 annaM 'caturthI garde dra mAnA ( ha0 45 ) yojanA zizuM ghusu0 "kabI0 dadatyA vyantI pantI 102 19 102 20 102 24 1036, 7 103 7 103 20 105 11 105 11 105 24 2 8 106 106 106 8 106 16 106 17 ******
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA vacUryupetA zrI. piNDa niryuktiH / // 18 // Jain Education Inte yathA ni0 dvAre dAbhyaiva Ne tvayA grahaNe Ne pariSTaH pijjana 0 yathA'ni0 dvAraM dAvyevaM pariNitam sami teNa u0 paviSTaH piJjana0 pariNatam sAmi teNa u "laganAt jJAtvA'nA0 lagnAt jJAtvA nA0 (dR0 44) (dR0 46) cAgala 0 ca gaDa0 (4045) (dR0 47) 107 8 107 11 107 16 107 16 108 . 109 3 110 5 110 16 111 20 111 25 113 9 113 6 113 24 113 21 pezo 20 mUtkSi 0 dravya 0 kAde tIbha0 yojanA riNita 0 AhAra eva sa rudvAna pezIra0 mutkSi 0 dravye 'kAdeH torma 0 yojanA riNata 0 sa AhAra eva ruddhAni prAzuka0 prAsuka0 kIdRza kIdRzaH bhoktavyaHH, bhoktavyaH yadai 0 padai 0 113 25 114 5 115 2 115 11 115 11 115 12 115 22 116 1 117 1 118 6 118 13 118 13 118 21 iryA0 dhAmo Ava 0 dArida0 bahmA0 varSati IryA0 thAmo ava0 dAridda sutra0 sUtra teti bhikSArthaM / te titikSArthaM 1 } 11912 mu0 'dvati0 prakaTArthaM cira0 balA0 varSa u0 mihikAyAM mahikAyAM caritrabheyaM caritameyaM vRti0 prakaTArthA kera0 118 21 118 24 118 25 119 1 119 67 119 16 119 17 11917 120 1 120 13 120 13 120 16 zuddhi patrakam / 1186 11
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ 131 14 132 hastI0 Dala 134 26 presa0 mudraNAlaya0 120 18 | uNahiya UNahiya 122 24 / 0dhRtAnAM bhUtAnAM 'vacuryu0 vacUyu0 121 1 pajjatA pajacA 125 7 pinDa- piNDa- niyukta. niyukti 121 4 saccita. saccitta0 125 14 ratnanIyA ratnIyA pratikam pratIkam caritANa caritANa 126 8 dravyodme dravyodgame pRcchA pucchA 121 20 saccito saccitto 126 16 hasti0 jarabhAI jaramAI 122 7 maJcito maccitto 127 23 'sIdho0 sAgho0 'lANaNa 'lANANa 122 13 saMyoya. saMjoya. 129 7 0vezakaH veSakaH "gaMdhe. gaMdhe0 122 12 / dhRtanAM dhRtAnAM 131 5 pagAINaM pAgAINaM 122 20 / bRhadvRtti bRhadvRttiH 131 10 rephamAM anusvAra presadoSathI ghaNe ThekANe che, tene vAMcaka mahazayoe samajIne vAcavA vinaMtI. 136 1 -eetee-- Jain Education Intel 14 For Private & Personel Use Only T
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ 8810 Jain Education inte For Private & Personel Use Only
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ - Jain Education zreSThi- devacandalAlabhAI - jainapustakoddhAre pranthAGkaH 105 / zrImadbhadrabAhusvAmipraNItA sabhAdhyA zrIjayakIrttisUriziSya - zrIkSamAratna sUtritAvacUryupetA zrIpiNDaniryuktiH / ->*99<< pUrvamadhikArasUtraM, gAthA - piMDe uggama upAya saNA[saM] joyaNA pamANaM ca / iMgAla dhUma kAraNa aTThavihA piMDanijjutI // 1 // piNDa AhAraviSaye ugama 1 utpAdanA 2 eSaNA 3 saMyojanA 4 pramANa 5 iGgAla 6 dhUma 7 kAraNa 8 medAdaSTavidhA piNDaniryuktirbhavati, piNDasya- AhArasya nizcitA yuktiH niryuktiH // 1 // atha piNDaikArthikAnyAha-piMDa nikAya samUhe saMpiMDaNa piMDaNAya samavAe / samusaraNa nicaya uvacaya caeya jumme ya rAsI ya // AhAre piNDazabdAnAM mIlanAt nikAyo bhikSusaGghAte, samUho manujAdiyoge, saMpiNDanA sevAdInAM, piNDanApi tatraiva, kevalaM mIlanamAtre samavAyo vaNigAdInAM yoge, samavasaraNazabdastIrthakRtaH sabhAyAM nicayaH zukarAdiyoge, upacayaH piNDa0 a0 1 piNDazabdaparyAyAH /
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ pinnddmedaaH| ratnIyAvaryupetA shriipinnddniyuktiH| pUrvayogopacayamAve, caya iSTakAcittau, rAziH pUgaphalAdiyoge, yugmaH padArthadvayasaGghAte, etAnyekAthikAni jJAtavyAni, yogavAcakatvAt // 2 // piNDabhedAnAhapiMDassa u nikkhevo caukkao chkovkaayvo| nikkhavaM kAUNaM parUvaNA tassa kAyavA // 3 // ___piNDasya nikSepo-nAmAdinyAsarUpaH, catuSkakA padakako vA karttavyaH, nikSepaM kRtvA tasya-piNDasya prarUpaNA karttavyA // 3 // SaTke catuSkanikSepAntarbhAvaM dRSTAntataH prarUpayatikulae ucaubhAgassa saMbhavo chakkae cauNhaM ca niyameNa saMbhavo asthi chakkagaM nikkhive tmhaa||4|| yathA kulake-catuHsetikApramANe caturbhAgasya-setikApramANasya sambhavo bhavati, evaM padake nikSepa(pe) caturNAM niyamana-avazyatayA sambhavo'sti, tasmAt SaTkaM nikSipAmi / / 4 // tadevAhanAmaM ThavaNApiMDo dave khette ya kAla bhAve ya / eso khala piMDasta u nikkhevo chabiho hoi||5|| ____ sugamA, navaraM nAmAdiSu pratyekaM piNDa zabdo yojyaH // 5 // nAmapiNDa[sthApanaM] sthApanApiNDa sambandhaM cAhagoNNaM samayakayaM vA jaM vAvi haveja tadubhaeNa kyN| taMbiMti nAmapiMDaM ThavaNApiMDaM aovocchN||6|| taccaturvidhaM nAmapiNDaM bruvate tIrthakarAH, gauNaM samayakRtaM yadvA tadubhayena kRtaM guNasamayakRtamityarthaH, apizabdAdanubhayajaM * asyAM pratau sarvatra ( ) etacihnamadhyavartI pATho mudritabRhadvRttyanugataH / Jain Education Inter For Private & Personel Use Only Niww.jainelibrary.org
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ | samayakRta pinnddnaam| guNasamayavyatiriktamityarthaH, ataH sthApanApiNDaM vakti // 6 // bhASyaMguNaniSphannaM goNNaM taM ceva jahatthamatthavI beti|tN puNa khavaNo jalano tavaNo pavano paIvo y||bhaa01|| piNDa iti varNarUpaM nAma nAmapiNDaH, guNaniSpanna nAma gauNaM tadeva ca yathArthamarthavido bruvate, dRSTAntamAha-gauNaM nAma vidhA-dravya 1 guNa 2 kriyA 3 nimittamiti, piNDa iti kriyAnimittaM, piNDanaM piNDa iti vyutpatteH, udAharaNAnyapi kriyAnimittAnyeva darzayati, taM puNotti, tatpunaH gauNaM nAma kSapaNa ityAdi, yathA kSapayati karmANIti kSapakA, jvalatIti jvalanaH, tapatIti tapanaH, punAtIti pavanaH, pradIpyate iti pradIpaH, cakAro'nyasajAtIyadRSTAntasamuccayArthaH // 1 // sAmAnyato gauNa nAma vyAkhyAtaM, samprati piNDa iti nAma gauNaM samayakRtaM ca vyAnvikhyAsurAhapiMDaNa bahudavANaM paDivakkheNAvi jattha piMDakkhA |so samayakao piMDo jaha suttaM piMDapaDiyAI // 2 // bahUnAM dravyANAM piNDa(na)m-ekatramIlanaM piNDa iti nAma pravarttamAnaM gauNamiti zeSaH, samayakRtamevAha-pUrvApekSayAtra pratipakSazabdaH saMyogAbhAvavAcI, tataH pratipakSeNApi dravyasaMyogamantareNApi yatra piNDAkhyA bhavati, sa samayakRtaH, piNDo nAmapiNDa iti, yathA piMDavAyapaDiyAetti sUtraM, ayamabhiprAyaH, yathA AcArAGgadvitIyazrutaskandhe prathame piNDaiSaNAdhyayane saptamoddezake-"se bhikkhU vA bhikkhuNI vA gAhAvaikulaM piNDavAyapaDiyAe aNupaviDhe samANe, jaM puNa pANagaM pAsijjA, taMjahA-tilodagaM vA tusodagaM vA" ityAdi, atra pAnIyamapi piNDazabdenAbhihitaM samayabhASayA, Jain Education inte For Private Personel Use Only Jvww.jainelibrary.org
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ ratnIyAvaryupetA zrI ubhaya| jamubhayA tiriktaM pinnddnaam| piNDa niyuktiH| // 2 // na cAnvarthayuktatayeti // 2 // ubhaya darzayatijassa puNa piMDavAyaTrayA paviTrassa hoi saMpattI / guDaoyaNapiMDehiM taM tadubhayapiMDamAiMsu ||bhaa03|| yasya punaH sAdhoH piNDapAtArthatayA-AhAralAbhecchayA gRhapatikulaM praviSTasya guDaudanapiNDayorupalakSaNatvAdanyapiNDasya samprAptirbhavati, tadubhayapiNDaM-guNaniSpannasamayaprasiddhapiNDazabdavAcyamuktavantastIrthakaragaNadharAH, piMDehitti, atra prAkatatvAt SaSThyarthe tRtIyA // 3 // ubhayAtiriktaM pratipAdayatiubhayAirittamahavA annapi hu asthi loiyaM nAma / attAbhippAyakayaM jaha sahigadevadattAI ||bhaa04|| 'athave 'ti, prakArAntare ubhayAtiriktaM-gauNasamaya(ja)vibhinnaM, anyadapi lokaprasiddhaM laukikaM-AtmAbhiprAyakRtaM nAma, anubhayajaM bhavatIti, yathA siMhakadevadattAdinAmAni // 4 // nanu niyuktigAthAyAmanumayajasyAnuktatvAdiha vyAkhyAnamanucitamiti cennaivamapizabdena tatrApi sUcitatvAttathA cAha bhASyakAra:goNNasamayAiricaM iNamannaM vA'vi sUiyaM naam| jaha piMDautti kIrai kassai nAmaM maNUsassa ||bhaa05|| idaM piNDa iti nAma anyadvA gauNasamayAtiriktaM, apizabdAt sUcitamasti, yathA kasyApi manujasya piNDa iti nAma kriyate, taccAnyadravyasaMyogAbhAvAt , zarIrAvayavayogAvivakSaNAna gauNaM nApi samayakRtaM, ata ubhayAtiriktamiti // 5 // nanu samayakRtobhayAtiriktayorna ko'pi vizeSa ubhayatrApyanvarthavikalatvAdAtmAbhiprAyakRtatvAditi cennavaimityAha // 2 // Jain Education Internal For Private & Personel Use Only w.jainelibrary.org
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ tullevi abhippAe samayapasiddhaM na giNhae loo| jaM puNa loyapasiddhaM taM sAmaiyA uvacaraMti // bhA06 // padaikadeze padasamudAyopacArAt, abhiprAye - abhiprAyakRtatve tulye'pi samayaprasiddhaM nAma loko na gRhNAti, na hi kApi samuddezazabdena samayaprasiddhena bhojanAdikaM loko vyavaharati, yatpunarlokaprasiddhaM tat sAmayikA upacaranti // 6 // atha mUlasUtra, sthApanApiNDaM vakti raise vAkaTThe putthe va cittakamme vA / sabbhAvamasabbhAvaM ThavaNApiMDaM viyANAhi // 7 // akSearch - kaparde vAzabdo'GgulIyakAdisamuccayArthaH, kASThe, puste- DhiullikAdau, vAzabdo lepyapASANasamuccaye, citrakarmmaNi vA sadbhAvamasadbhAvaM cAzritya sthApanApiNDaM vijAnIhi tatra sattadbhAvaH sadbhAvaH, sthApyamAnasyendrAderanurUpatayA cihnAdinA yaddarzanAdvidyamAna ivendrAdirjJAyate sa sadbhAvaH, itarastvasadbhAvaH ayaM bhAvaH yadA akSakapardAdaya ekatra piNDavena sthApyante, yathA eSa piNDaH sthApita iti, tadA tatrApi piNDAkArasyopalabhyamAnatvAt sadbhAvaH, yA ekasminnakSe varATake vA piNDatvena sthApanA tadA piNDAkArasyAnupalabhyamAnatvAd akSAdigataparamANUnAmavivakSaNAt asadbhAva ityAdi // 7 // etadeva bhASyakRdgAthayAha hi abhAve tiNhaM ThavaNA u hoi sabbhAve / cittesu asabbhAve dArualeppovale siyaro // bhaa07|| eko'kSa upalakSaNatvAdvarATakAdirvA piNDatvena sthApyamAnA asadbhAve, yadA trayANAmakSANAM varATakAdInAM vA parasparaM sthApanApiNDa svarUpam /
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 3 // Jain Education Inter saMzleSakaraNAt piNDatvena sthApanA tadA sadbhAve sthApanA, piNDAkRterupalabhyamAnatvAt, trayANAM ceti upalakSaNaM, tena dvayorapi bahUnAM vA yoge jJAtavyaM, tathA citreSu yadai kabindrAlekhanena piNDasthApanA tadA'sadbhAve, yadA tvaneka bindrA lekhanena prabhUtadravyAtmakA sthApanA tadA sadbhAve / tathA dArukale pyopaleSu piNDAkRtisampAdanena yA piNDasya sthApanA sA (sa) itara:sadbhAvasthApanApiNDaH, tatra piNDAkArasya darzanAt // 7 // dravyapiNDamAha tiviho u davapiMDo saccitto mIsao acitto ya / ekkekssa ya etto nava nava bheA u patteyaM // 8 // dravyapiNDastrividhaH-sacitto mizro'cittaca, ito bhedatrayAnantaraM ekaikasya bhedasya nava 2 medA jJAtavyAH || 8 || nava bhedAnAha puDhavI AukkAo teU vAU vaNassaI ceva / beiMdiya teiMdiya cauro paMceMdiyA caiva // 9 // sugamA, navaraM piNDazabdaH pUrvagAthAto'nuvartamAno'tra pratyekaM sambadhyate // 9 // pratyekaM bhedAnAha-- puDhavIkAo tiviho saccitto mIsao ya accitto| saccitto puNa duviho nicchayavavahArao caiva // 10 // sugamA, navaraM nizvayato vyavahAratazca sacitaH punardvividho bhavati // 10 // nizvayaMvyavahArasvarUpamAhanicchayao saccito puDhavimahApadyayANa bahumajjhe / acittamIsavajjo seso vavahArasaccitto // 11 // dharmAdipRthvInAM mervAdimahAparvatAnAM bahumadhyabhAge nizcayataH pRthvIkAya: sacittaH syAt, acittamizrau vakSyamANamedau dravyapiNDaprakArAH / // 3 //
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ ba sacicAcittamitra pRthviisvruupm| varjayitvA zeSabhUmyAdisthito vyavahArasacitta iti // 11 // atha mizramAhakhIradumahe? paMthe kaTThole iMdhaNe ya mIso u| porisi ega duga tigaM bahuiMdhaNamajjhathove ya // 12 // kSIrakhumA-vaTAzvatthAdayasteSAmadhaH pRthvIkAyo mizra iti, tatra vRkSamAdhuryeNa zastratvAbhAvAt kiyAn sacicaH zItAdizastrasambhavAta kiyAnacitta iti, pathi grAmanagarAddhahistatrApi gantrIcakrAdibhirutkhAtaH kiyAna sacittaH kiyAnacitta iti sarvatra bhAvanIyam , kRSTo-halavidAritA, tathA Ardo-jalamizro, yato jalaM pRthvIkAyopari nipatat kiyantaM pRthvIkArya zastratvenAcittIkarotIti mizra ucyate, tathA indhane gomayAdau mizrastathAhi gomayAdikamindhanaM sacittapRthvIkAyasya zastraM, | atrendhane ca kAlamAnamAha-'porisI 'tyAdi, bahindhanamadhyagata ekA pauruSI yAvanmizrA, madhyamendhanasaMyuktastu pauruSIdvikaM, alpendhanasaMpRktazca pauruSItrikaM yAvanmizraH pRthvIkAyaH // 12 // athAcittamAhasIuNhakhArakhatte aggIloNUsaaMbilanehe / vukaMtajoNieNaM payoyaNaM teNimaM hoi // 13 // | prAkRtatvAdatra saptamI tRtIyArthe jJeyA, zItoSNakSArakSatreNa-zItaM pratItaM, uSNaH-sUryAditApaH, kSAraH prasiddhaH kSatraMkarISavizeSaH, etaistathA agniH lavaNaM UpaH-USarAdikSetrodbhavalavaNimA, amlaM-kAJjikaM, snehA-tailAdiH, etaizcAcitta pRthvIkAyo bhavati, eteSAM zastrarUpatvAt , tathA sAmAnyenApi pRthvIkAyasya caturddhA'citta(tA)bhavanaM jAyate-dravyataH kSetrataH kAlato | bhAvataca, dravyeNa zastrabhUtena dravyatA, kSetreNa yojanazatAtikrAntyA madhurAdikSetrotpannasyAnyakSetrasaMkrAntyA ca zastrarUpeNa Jain Education Inter anww.jainelibrary.org
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA vacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / 118 11 Jain Education Intern kSetrataH, kAlataH svAyuHkSayeNa, kAlajJAnaM [ca] (na) chadmasthAnAM, bhAvato varNAdiparAvartteneti, acittapRthvIkAya iti / prayojanamAha-vyutkrAntA - apagatayoni H- jIvAnAmutpattiryatra tena vyutkrAntayoninA- prAsukena pRthvIkAyenedaM vakSyamANaM prayojanaM bhavati, sAdhUnAmiti // 13 // tadeva darzayati avaraddhigavisabaMdhe lavaNena va surabhiuvalaeNaM vA / accittassa u gahaNaM paoyaNaM teNimaM va'nnaM // 14 // aparAddhiko lUtAsphoTaH sapadidezo vA viSaM pratItaM tayorupazamanAyAcittapRthvIkAyabandhanaM lavaNena prAzukena bhojanAdau, athavA suramyupalena-gandhapASANena prayojanaM, tena hi pAmAprasUti (ta) vAtAdighAtaH kriyate, grahaNaM tvacittapRthvI kAyasya nAnyasyeti vA, athavA tena pRthvI kAyenedamanyat prayojanaM vakSyamANam // 14 // tadevAha - ThANanisiyaNatuNa uccArAINa ceva ussaggo / ghuTTagaDagalagalevo emAi paoyaNaM bahuhA // 15 // sthAnamacittapRthivyAM kAyotsargakaraNaM nipIdanaM-upavezanaM svagvarttanaM svApaH, uccArAdInAM purISaprazravaNAdInAM cotsarga :pariSThApanaM ghuTTako - lepitapAtrANAM ghuNTanapASANaH, DagalakAni pratItAni, lepa:- pASANAdiniSpannaH, evamAdyacittapRthvIkAyena bahudhA prayojanaM syAditi / / 15 / / athASkAya piNDamAha- AukkAo tiviho saccitto mIsao ya anycitto| saccitto puNa duviho nicchayavavahArao caiva // 16 // pRthvIkAyAdhikAravat vyAkhyeyA // 16 // nizcayavyavahAra bhedAvaSkAye darzayati pRthvIkAyaprayojanam / // 4 //
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghaNaudahI ghaNavalayA karagasamuddaddahANa bahumajjhe / aha nicchayasaccitto vavahAranayassa agaDAI // 17 // sacittAdighanodadhayo ghanavalayA narakasthAH , karakAH pratItA, tathA samadradrahAnA bahamadhyabhAge'pkAyAH 'aha ti, epa sarvo'pi jalakAyaapkAyo nizcayasacittaH, vyavahAranayamatena "mazcAH krozantI"ti yuktyA avaTAdiravaTa:-kUpa AdizabdAdvApyAdiparigrahaH, nirUpaNam / tatra saMsthito'pkAyaH sacittaH syAditi // 17 // mizramAha| usiNodagamaNuvatte daMDe vAse ya paDiyamittaMmi / mottUNAdesatigaM cAulaudage'bahupasannaM // 18 // IN atra jAtAvekavacanaM, tato'nudvatteSu asampUrNeSu triSu daNDeSu-utkAleSu yaduSNodakaM tanmizramiti, varSe-vRSTau patitamAtre yajalaM tacca, tathA Adezatrika-matatrika muvA tandulodakaM abahuprasanna-nAtisvacchIbhUtaM, mizramityarthaH, AsvAdakAranA prazleSo'bahityatra kAryaH // 18 // matatrikaM darzayatibhaMDagapAsavalaggA utteDA bubbuyA na saMmaMti / jA tAva mIsagaM taMdalA ya rajjhaMti jAva'nne // 19 // tandulodake tandulaprakSAlanAnantaraM prakSAlanabhAjanAdanyabhAjane prakSipyamANe bhAjanasya pAveM ye utteDA-bindavo lagnAste yAvanna zAmyanti-vidhvaMsamupagacchanti, tAvattandulodakaM mizramityeke 1, apare puna:-mAjanAdanyabhAjane tandulaprakSAlanajale kSipyamANe jalopari ye budbudA jAtAste yAvanna zAmyanti tAvattandulodakaM mizramiti 2, punaranye itthamAhuH-tandulaprakSAlanAnantaraM rAddhamArabdhAH, te yAvanna rAdhyanti-sidhyantIti tAvattandulodakaM mizramiti 3 // 19 // eSAM dUSaNAnyAha Jan Educh an interation ___
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA apkaabpryojnm| zrI. pinnddniyuktiH| ee u aNAesA tinnivi kaalniymss'sNbhvo|lkkheyrbhNddgpvnnsNbhvaasNbhvaaiihiN||20|| tuzabda evakArArthe bhinnakramazca, tata ete trayo'pyanAdezA eva, kuta ? ityAha-kAlaniyamasyAsammavAta, na hi vindvapagamAdau kAlaniyamamiti kathamityAha-rUkSetarabhANDapavanasambhavAsambhavAdibhiH, AdizabdAcirakAlasalilabhinnatvAbhinnatvAdiparigrahaH, ayaM bhAvaH-prathamAdezavAdinAM mate rUkSe bhAjane zIghra bindavaH zoSamupayAnti, snigdhe ca cirakAlaM tiSThanti, tataH saMzaya eva, dvitIyAdezavAdinA tu mate buddA api kharapavanena jhaTiti zAmyanti, pavanAbhAve tu ciramapi tiSThanti, tataH saMzaya eva, tRtIyAdezavAdinAM mate tu tandulAzcirakAlajalabhinnA indhanAdisAmagrIyuktAH zIghrameva niSpadyante, zeSAstu mandaM, tatastathaiva nirNayAbhAva iti, itthaM trayo'pyanAdezA eveti // 20 // pravacanAvirodhI ka AdezaH pramANamityAhajAva na bahuppasannaM tA mIsaM esa ittha Aeso / hoi pamANamacittaM bahupasannaM tu nAyavaM // 21 // | ____ yAvattandulodakaM na bahuprasanna-nAtisvacchIbhUtaM tAvanmizraM jJeyaM, eSo'trAdezaH pramANa, na zeSo bhavatIti, yattu bahuprasannaMatisvacchIbhUtaM tadacittaM jJAtavyam // 21 // acittamevAhasIuNhakhArakhatte aggIloNUsaaMbilanehe / vukkaMtajoNieNaM paoyaNaM teNimaM hoi // 22 // ___akAyAbhilApena prAgiva vyAkhyeyA // 22 // prayojanamAhapariseyapiyaNahatthAidhovaNaM cIradhovaNaM cev| AyamaNa bhAvadhuvaNaM emAi paoyaNaM bahuhA // 23 // // 5 // Jain Education inten For Private Personel Use Only Drww.jainelibrary.org
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ varSAkAle vastrAdhAlane anyakAle vastrakSAlane doSAH pariSeko-duSTavaNAdau pAnahastAdidhAvanaM cIradhAvanaM ceva AcamanaM-zaucakaraNaM, bhAjanadhAvana, acittAkAyenaivamAdi bahudhA prayojanaM syAditi, cIradhAvanaM-vastraprakSAlana, bhinnavibhaktinirdezAt / / 23 // varSAkAlAsanne kAryamanyadA doSasambhavAttAn doSAnAhauubaddha dhuvaNa bAusa baMbhaviNAso aThANaThavaNaM ca |sNpaaimvaauvho pAvaNa bhUovaghAoya // 24 // ___ Rtubaddhe-varSAvyatirikte kAle dhAvanaM vastrANAM caraNa bakuzaM bhavati, yadvA bAkuziko-vibhUSAzIla ityartha, brahmavinAzaH asthAnasthApanaM lokarayaM kAmItyasthAnasthApanaM 'K kairayaM kAmItyasthAnasthA > kriyate, sampAtimAnAM makSikAdijIvAnAM vAyozca vadhaH plAvanena-prakSAlanajalapariSThApanena AtmopaghAto-bhUtavinAzaH syAt / / 24 // nanvete doSA anyakAle yathA tathA varSAkAle'pi ?, naiva, tatrApAlane doSAnAhaaibhAra cuDaNa paNae siiylpaaurnn'jiirgelpnne| ohAvaNakAyavaho vAsAsuadhovaNe dosaa||25|| malImasasya vastrasyAdhAvane varSAsu "gaGgAyAM ghoSa" iti nyAyena varSAsane kAle ete doSAH syuH, ka ityAha-atibhAro bhavati jalArdramalayuktavastrasya, cuDaNaM-jIrNatA jAyate, panako-vanaspativizeSa utpadyate, jalena zItalavAsasAM prAvaraNe bhuktA. 'jIrNatayA glAnatvaM jAyate, tathA cApabhrAjanA-avajJA jinamate, yathA'mI sAdhavo varSAsu malAktavastraparidhAne mAnyaM jAyate. 1 asyAM pratau sarvatra <> etacihnamadhyavartI pAThaH su0 pratAveva / Jain Education Inte? For Private & Personel Use Only
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA zrI piNDa niyuktiH| ityetadapi na budhyate kutaH svargApavargAdijJAnamiti, malinavastre kAyavadho-'pkAyavinAzaH syAt / / 25 // dhAvanavidhimAha- prakSAlanaappattecciya vAse savaM uvAhi dhuvati jynnaae| asaie udavassa ya jahannao pAyanijjogo // 26 // vidhiH| varSAkAle aprApta eva sarvamupadhi yatanayA prakSAlayanti, udakasya vasati-amAve jaghanyataH pAtraniryogaH prakSAlanIya: // 26 // kimayaM niyama eva netyAhaAyariya gilANANa yamailA mailA punnovidhaavti|maah gurUNa avaNNo logaMmi ajIraNaM iyre||27|| ___AcAryANAM glAnAnAM ca malinAni 2 vastrANi punaH 2 prakSAlyante, kAraNamityAha-mA bhavatu gurUNAmavajJA loke, itare-glAne'jINaM mA bhavatviti // 27 // atha ye satatopayogyupakaraNavizeSAsteSAM dhAvanavidhimAhapAyassa paDoyAro dunisija tipaTTa potti ryhrnnN| ee una vIsAme jayaNA saMkAmaNA dhuvaNaM // 28 // pAtrapratyavatArA-pAtravajoM(jaH pAtra ) niyogaH, dve niSadye ekAbhyantarA vastramayI kambalamayI bAhyAparA rajoharaNasatkA niSadyA dvayI jJeyA, trayaH paTTAH-saMstArakapaTTa uttarapaTTazvolapaTTazceti, potti-mukhapotikA, rajoharaNa, etAnupakaraNavizeSAn na vizramayet-aparibhogyAn sthApayet , pratyahamupayogabhAvAt , yatanayA'nyavastreSu SaTpadikAnAM saGkramaNaM kuryAt , tato dhAvanam // 28 // bhASyagAthAtrayeNainAM mAthAM vyAkhyAnayatipAyassa paDoyAro pattagavajjoya paaynijogo| donni nisijjAo puNa abhitara bAhirA ceva bhA0cudi Jain-Education Intemap M w .jainelibrary.org
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ sugamA / / 8 // vizrAmaNAsaMthAruttaracolaga paTTA tinni u havaMti naayvaa| muhapottiyatti pottI eganisejaM ca rayaharaNaM ||bhaa09|| || prakAraH ee una vIsAme paidiNamuvaogaoya jynnaae|sNkaamiuunn dhovaMti chappaiyA tattha vihinnaau||10|| etA vyAkhyAtArthA eva, navaraM SaTpadikA anyatra saGkamayya tatra vizrAmAbhAve vidhinA vastrANi prakSAlayanti // 9-10 // vizrAmaNAvidhimAha jo puNa vIsAmijai taM evaM viiyraayaannaae| patte dhovaNakAle uvahiM vIsAmae sAhU // 29 // ___yaH punarupadhirvizramyate < aparibhukto dhriyate taM upadhidhAvanakAle prApte sati vItarAgAjJayA evaM sAdhurvizramayet > // 29 // vizrAmaNAprakAramAhaabhitaraparibhogaM uvari pAuNai nAireya tinniya tinni ya ega nisiM tu kAuM paricchijjA // 30 // sAdhUnAM trayaH kalpA:-dvau kSaumI ekaH kambalA, tatra rAtrau svapana abhyantaraparibhogaM sadaiva zarIreNa saMlagnaM paribhujyamAnaM kSaumaM kalpamupari zeSakalpadvayAtrINi dinAni yAvat prAvRNoti, yena tatrasthAH SaTpadikAH kalpadvaye zarIre vA laganti, eSa prathamavidhiH, tatastrINi dinAni yAvannAtidUre saMstArakAsanne sthApayati, eSa dvitIyaH, ekA nizA, tu:-samuccaye, svApasthAnopari lambamAnaM zarIralagnaprAyaH (pAda)paryantaM kRtvA sthApayet , tataH parIkSeta-dRSTyA prAvaraNena ca dRSTyA nibhAlya zarIre Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ jalagrahaNavidhiH kSamA ratnIyAvaryupetA zrI piNDa niyuktiH| prAvRNoti // 30 // evaM saptamirdinaiH kalpazodhanA kAryA etadanusAreNa zeSopakaraNasyApi etadarthabhUcikA bhASyagAthAdhovatthaM tinni diNe uri pAuNai taha ya AsannaM / dhArei tinni diyahe egadiNaM uvari laMbataM ||bhaa011|| __ vyAkhyAtArthA // 11 // atha matAntaramAhakeI ekkekanisiM saMvAseu tihA paricchaMti / pAuNai jai na laggati chappaiyA tAhi dhovaMti // 31 // kepItthamAhuH-ekaikanizAM tridhA upari prAvaraNAsannasthApanoparilambanaprakAreNa saMvAsya tataH parIkSante-dRSTyA nimAlayanti, tataH zarIre prAvRSyanti, tato'pi yadi SaTpadikA na laganti zarIre, tato dhAvayanti-prakSAlayanti // 31 // atha jalagrahaNavidhimAhanivodagassa gahaNaM keI bhANesu asui pddiseho| gihibhAyaNesu gahaNaM Thiya vAse mIsaga chAro // 32 // yadyaprApte varSAkAle dhAvanikA na kRtA tadA prApte sati vastradhAvanArtha nIbodakasya grahaNaM karttavyaM, ke'pyAhuH-bhAjaneSusvapAtreSu grahItavyaM, AcArya Aha-azuciriti lokagardAdidoSAt pratiSedhaH, svapAtreSu>gRhasthabhAjaneSu kuNDakAdiSu grahaNa kAryam , paraM sthite vRSTau nivRttAyAM antarmuhUrtAddhamiti gamyate, kuta ityAha-vRSTau satyAM tanmizrameva bhavatIti,< gRhIte ca madhye kSAraH prakSepaNIyo yena bhUyaH sacittaM na syAt, kSAreNa ca samalamapi jalaM prasannatAM bhajatIti > // 32 // atha dhAvanikAkramamAha Jain Education Intel For Private & Personel Use Only
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakSAlana gurupaccakkhANigilANasehamAINa dhovaNaM puvaM / to appaNo puvamahAkaDe ya iyare duve pacchA // 33 // pUrva gurUNAM, tataH pratyAkhyAninAM-kSapakAdInAM tadanantaraM glAnAnAM, tataH zaikSA-navadIkSikAsteSAM, tata Atmano vastrANi krameNa prakSAlayet gurvAdInAM>ca, vAsAMsi tridhA jAyante, tadyathA-yathAkRtAni alpaparikarmANi bahuparikarmANi ca, yAni yathAlabdhAnyeva na sIvanAdiparikarmayuktAni tAni yathA kRtAni, ekavAraM dvidhA kRtvA sIvitAnyalpaparikarmANi, bahudhA khaNDitvA sIvitAni bahuparikarmANi, tatrApi dhAvanakramamAha-'puvva 'tti, pUrva-prathamaM sarveSAmapi yathAkatAni vAsAMsi dhAvayet-prakSAlayet , pazcAt krameNa itare dve, kimarthamiti !, ceducyate-vizuddhapariNAmavRddhayartha, yathAkRteSu vastreSu prakSAlyamAneSu manAgapi palimanthadoSAbhAvA[na] saMyamabahumAnabhAvavRddhirjAyate // 33 // prakSAlanakriyAmAhaacchoDapiTTaNAsu ya na dhuve dhoe payAvaNaM na kre| paribhoga aparibhoge chAyAyava peha kllaannN||34|| acchoTTanapiTTanAbhyAM vastrANi na prakSAlayet , tatrAcchoTanaM-rajakairivAsphAlanaM, piTTana-kuTTanaM, tAbhyAM dhaute-prakSAlite pratApana-agnipari na kuryAt , kathaM vastrazoSaNa kuryAdityAha-paribhogyAni aparibhogyAni ca vastrANi yathAkramaM chAyA''tA. payoH zoSayet , ArSatvAd vibhaktilopaH, tAni zoSArtha visAritAni pehatti-prekSeta, yena taskarA nApaharanti, dhAvanikAyAM vAyuvirAdhanArUpo'nyo vA ko'pyasaMyamaH saMbhAvyate, guruNA zuddhyartha kalyANasacaM prAyazcittaM deyaM sAdhoH // 34 // tejaskAyapiNDamAha For Private & Personel Use Only
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrI piNDaniryuktiH // 8 // Jain Education Inter tiviho teukkAo saccitto mIsao ya accitto| saccitto puNa duviho nicchayavavahArao ceva // 35 // pUrvavat tejaskAyAbhilApena vyAkhyeyA // 35 // nizcayavyavahArAbhyAM dvaividhyaM darzayati iTThagapAgAINaM bahumajjhe vijjumAi nicchayao / iMgAlAI iyarotti mummuramAIDa misso u // 36 // iSTakA pAkAdInAM bahumadhyabhAge vidyudAdi - vidyudulkApramukhatejaskAyo nizcayataH sacito'GgArAdiritaro vyavahAratatha, atha mizramAha-murmurAdirmizrava bhavati // 36 // acittamAhaoyaNavaMjaNapANagaAyA musiNodgaM ca kummAsA | DagalagasarakkhasUI pippalamAI uuvaogo // 37 // odanaH - zAlyAdi bhaktaM vyaJjanaM-tImanAdi pAnakaM kAJjikaM, tatroSNAvazrAvaNakSepApekSayA'gnikAyatA, AyAma - avazrAvaNamuSNodakaM - tridaNDolkAlitajalaM, eteSAM samAhAradvandvaH, cakArAnmaNDa kAdi, kulmASAH - pakkA mASAH, ete caudanA - dayosgnikAtvenAgnayo vyapadizyante, bhavati caivaM vyavahAro, yathA-drammo bhakSito'neneti, odanAdayazcAcittAstato'cittAgnikAtvena kathitAH, tathA DagalakAni pratItAni, sarajasko - bhasma sUcI- lohamayI, yathA- rakSayA bhasmanA saha sUcI sarakSA - sUcI, pippalakaH kiJcidvakraH kSuravizeSaH, ityAdiracittAgnikAyo jJeyaH, prayojanamAha - eteSAmodanAdInAmupayogo bhavati bhojanAdau // 37 // vAyukAya piNDamAha vAukkAo tiviho saccitto mIsao ya ashcitto| saccitto puNa duviho nicchyavavahArao ceva // 38 // acico'gniH
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ sacitvAdiH vAyu: pUrvavadvAyukAyAmilApena vyaakhyeyaa||18|| vAyau vyavahAranizcayamataM darzayatisavalaya ghaNataNuvAyA aihima aiduhiNe ya nicchyo| vavahAra pAiNAI akaMtAI ya accitto||39|| saha valayairvartante iti savalayA narakasthApanavAtAstanuvAtAH, tathA atihime nipatati, atidurdine meghAndhakAre ca | yo vAyuH sarvo'pi nizcayataH sacittaH, prAcInAdiH-pUrvAdidigvAto vyavahArataH sacittaH, tathA AkrAntAdiko vakSyamANapaJca. prakAro'citta iti // 39 // AkrAntAdisvarUpamAhaakaMtadhaMtaghANe dehANugae ya pIliyAisu yA accitta vAukAo bhaNio kmmttrmhnnehiN||40|| kaIme svapAdenAkrAnte ciditi-zabdaM kurvan yo vAyuH, yazcAdhmAte mukhavAtabhRte ityAdau yo vA ghANe-tilapIDanayantre, yo dehAnugata:-zvAsanizvAsarUpaH, pIlitaM-sajalaM vastrAdi, teSu yo vAta eSa sarvo'pyacittaH, pazca prakAro vAtaH kaSTimathanairbhaNitaH // 40 // samprati mizraM pratipipAdayiSuH ityAdisthasyAcittavAyorjale sthitasya kSetramAzritya sthale sthita. sya (ca) kAlamAzrityAcitvAdivibhAgamAhahatthasayamega gaMtA daio accittu bIyae miiso|tiyNmi u saccitto vatthI puNa porisidiNesu // 41 // ____ ajJApazvoranyataraMzarIracarmaNA niSpanno dRtiH, sa cAcittamukhavAtabhRto davarakeNa gADhabaddhamukho nadyAdijale plAvyamAno yAvaddhastazatamekaM yAti tAvat sa vAto'citto, dvitIyahastazataprArambha prAntaM yAvanmizraH, tatastRtIyazate sacitta eva, atha Jain Education Inter For Private & Personel Use Only Tww.jainelibrary.org
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ SANA kSamA ratnIyAvaryupetA acittavAyuprayo janam zrI piNDa niyuktiH paramapi tathaiva, upalakSaNatvAdastirapi dRtibajjJAtavyaH, naracarmamayo bastiriti, tathA 'vatthi 'tti sthale snigdhaM kAlaM rUkSaM ca kAlamAzritya bastistho vAtaH, upalakSaNatvAt dRtistho'pi yathAkramaM pauruSISu dineSu cAcittAdirUpo jnyeyH||41|| enameva gAthAvayavaM bhASyakadgAthAcatuSTayena vyAkhyAnayatiniddheyaroya kaaloegNtsinniddhmjjhimjhnno|lukkhovi hoi tiviho jahanna majjho ya ukkoso|bhaa12 egaMtasiNiddhaMmI porisimegaM aceaNo hoi / biiyAe saMmIso taiyAi saceyaNo vatthI |bhaa013|| majjhimaniddhe do porisIu accittu mIsao taie / cautthIe sacittopavaNo daiyAi mjjhgo||14|| porisitigamaccitto niddhajahannaMmi mIsaga cutthii| saccitta paMcamIe evaMlukkhe'vi diNa vuDDI // 15 // ___ iha kAlo dvividhaH, sAmAnyataH-snigdho rUkSazca, snigdho'pi ekAntasnigdhamadhyamajaghanyabhedAtridhA, rUkSo'pi | jaghanyamadhyamotkRSTabhedAstridhA, ekAntasnigdhe kAle bastistho vAyurupalakSaNatvAt dRtistho'pi ekA pauruSI yAvadacetano bhavati, dvitIyAyAM mizraH, tRtIyAyAM sacitta eva madhyamasnigdhe kAle dve pauruSyau yAvadacittastataH pUrvavadevaikaikapauruSIvRddhiA, jaghanyasnigdhe pauruSItrikamacittastata ekaikapauruSIvRddhiA, evaM rUkSe'pi kAle paraM tatra dinavRddhiH kAryeti, yathA-jaghanyarUkSakAle dinamekamacitto dvitIyadine mizrastRtIyadine sacitta eveti sarvatra bhAvyam // 12-15 // prayojanamAhadaieNa vatthiNA vA paoyaNaM hojja vAuNA muNiNo gelannamiva hojA sacittamIse prihrejaa||42|| // 9 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only W w w.jainelibrary.org
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ sacitvAdiH vanaspatiH acitta prayojanaM ca - dRtinA-dRtisthena bastinA bastiH tena vAyunA veti samuccaye nadyAdyuttAre prayojanaM bhavati muneH, anena jalastho vAto gRhItaH, athavA glAnatve sati vAyunA kAryamiti, kvApi roge ityAdinA sagRhya vAto'pAnAdau kSipyate, anena sthalastho gRhItaH, sacittamizrau yatnataH pariharaNIyau // 42 // vanaspatikAyamAhavaNassaikAotiviho sacitto mIsao ya accitto| saccitto puNa duviho nicchayavavahArao cev||43|| pUrvavadvanaspatyabhilApena vyAkhyeyA // 43 // vanaspatI vyavahAranizcayamatamAhasabo'vaDaNaMtakAo saccitto hoi nicchayanayassa / vavahArassa ya seso mIso pvaayrohaaii||44|| nizcayanayasya matena sarvo'pyanantakAyaH sacitta iti zeSaH, pratyeko vyavahArasacittA, mizramAha-mizrA-amlAnaloTTAdiH, tatra pramlAnaH sarvo'pi vanaspatikAyo'rddhazuSko jJeyaH, lohA-gharaTTAdicUrNaH, tatra kAzcinakhikAH sacittA api sambhAvyanta iti mizrA, AdizabdAttatkAladalitakaNikkAdiparigrahaH / / 44 // acittamAhapupphANaM pattANaM saraDDaphalANaM taheva hariyANaM / vaTaMmi milANaMmI nAyavaM jiivvippjddhN||45|| puSpANAM patrANAM zalAduphalAnAM-komalaphalAnA, tathA haritAnAM ca vRnte-prasavabandhane mlAne-zuSke sati jIvavipramuktaM svarUpaM jJAtavyam // 45 // atha prayojanamAhasaMthArapAyadaMDagakhomiya kappA ya piiddhphlgaaii| osahabhasajjANi ya emAi paoyaNaM bahuhA // 46 // Jain Education in For Private & Personel Use Only w w w.jainelibrary.org
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrI piNDa niryuktiH // 10 // Jain Education Internat saMstArakAH- zayyApaTTAdayaH, pAtrANi, daNDakAH kSaumau kalpau ca pIThaphalakAdikaM, auSadhabheSajAni ca tatrauSadhAni kevalaharItakyAdIni, bheSajAni - teSAmeva dvitrisaMyoge, evamAdi bahudhA prayojanaM jAyate / / 46 / / atha dvIndriyAdipiNDacatuSTayaM, tatprayojanasambandhamAha - - biyatiyacauro paMcidiyA ya tippabhii jattha u sameMti / saTTANe saTTANe so piMDo teNa kajjamiNaM // 47 // yatra dvitricatuSpaJcendriyAstriprabhRtayaH samiti-saMyanti - ekatra saMzliSTIbhavanti sa piNDaH svasthAne 2 bhavati, trigrahaNamupalakSaNaM, tena dvau dvAvapi yatra saMzliSyate, yathA- dvIndriyayoge dvIndriyapiNDa iti, tena dvIndriyAdipiNDenedaM vakSyamANalakSaNaM kAya bhavati || 37 || tadevAha - bediparibhogo akkhANa sasippasaMkhamAINaM / teiMdiyANa uddehigAdi jaM vA vae vejo // 48 // sAdhodvandriyAdInAM prayojanaM dvidhA - zabdena zarIreNa ca zakunAdiparibhAvanena zabdena, zarIraprayojanaM tridhA, sampUrNenaikadezena zarIrasamparkasamudbhUtena vA kena ( kimapi ) keSAJcit kadAcidupayoga iti, tatra dvIndriyANAM sampUrNazarIreNa prayojanamAha - dvIndriyANAM paribhogo'kSANAM sazuktizaGkhAdInAM tatrAkSANAM samavasaraNasthApanAdau zuktizaGkhAnAM cakSuSpuSpakAdyapanayane, iha uddehikAzabdenoddehi kA kRtavalmIkamRttikA gRhyate, tadAdikhIndriyANAM paribhogaH, uddehikAmRttikA (deH) sarpadaMzAdau dAhopazamanAya bhavatIti yadvA vaidyaH kimapi trIndriya zarIrAdikaM bAhyapralepAdinimittaM vadet so'pi // 48 // dvIndri vyAdipiNDaH tatprayojanaM ca // 10 // w.jainelibrary.org
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter cauriMdiyANa macchiyaparihAro AsamacchiyA ceva / paMceMdiyapiMDAMme u abvavahArI uneraiyA // 49 // caturindriyANAM paribhogaH makSikANAM parihAraH- purISaM tena vamananiSedhAdi kriyate, yadvA > azvamakSikA upayujyante, kApyauSadhe, cevazabdaH samuccayArthaH, paJcendriyapiNDa upayogaviSayatayA paribhAvyamAne tiryagAdipiNDo, yathAsambhavamupayogI, nairayikAH punaH avyavahAriNa:- anupayogina iti // 49 // ( paJcendriya ) tiryagAdipiNDopayogamAhacammaTThidaMtanaharomasiMgaavilAichagaNagomutte / khIradadhimAiyANa ya paMcidiyatiriyaparibhogo // 50 // carmAdinA pazcendriyatiryakparibhogaH syAt, tathA hi carmmaNaH kSuralekhanAdidharaNArthaM kozakaraNe, asthro gRddhanakhikAde', zarIrasphoTApanodAya dantasya - zUkaradaMSTrAyAH, dRSTi (pu) puSpikanivAraNe, nakhAnAM kApyauSadhe, romNAM kambalAdau zRGgasyamahiSasatkasya paribhoga iti, sarvatra zRGgaM hi mArgabhraSTasAdhUnAM mIlanAya vAdyate, avilA-gaDarikA AdizabdAdanyeSAM pazUnAM anuts gomUtrasya pAmApamarddane, kSIradadhyAdInAM bhojane paribhoga iti // 50 // manuSyasya sacittAdimedAtridhopayogamAha - saccitte palvAvaNa paMthuvaese ya bhikkhadANAI / sIsaTThiga accitte mIsaTThisarakkhapahapucchA // 51 // sacitte manuSyapravAjanaM dIkSA, pathi pRSThe upadezaH - kathanaM, bhikSAdAnAdiprayojanaM syAt, acitte zIrSAsthinA taddhi liGge rogopazamanAya gharSitvA dIyate, mizre asthiyuktasya sarajaskasya - bhasmAvaguNThitasya, kApAlikasya pathi pRSThA asthAdyacittaM dehazva sacitta iti mizratA / / 51 / / devatApiNDopayogamAha tiryagAdipiNDopayogaH
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvaryupetA zrI. piNDaniyukti khamagAi kAlakajjAiesu pucchijja devayaM kaci / paMthe subhAsubhe vA pucchejaha diva uvogo||52|| devatAkSapakAdibhiH ko'pi kAlakArya-maraNarUpaM tadAdiprayojaneSu satsu kAciddevatAM pRcchet , pathiviSaye zubhAzubhe kAzcana II piNDodevatAM pRcchet , eSa divya upayoga iti // 52 // atha navAnAM pRthvIkAyAdInAM vyAdisaMyoge mizraM dravyapiNDamAha payoga aha mIsao ya piMDo eesiM ciya navaNha piNddaannN| dugasaMjogAIo nAyavo jAva caramotti // 53 // arthateSAmeva navAnAM piNDAnAM vyAdisaMyogAtmiko mizradravyapiNDo jJAtavyaH, tathA hi-pRthvIkAyo'kAyazceti dvikasaMyoge prathamo bhaGgaH, pRthvIkAyatejaskAya iti dvitIyaH, evaM SaTtriMzat , tathA trikasaMyoge caturazItiH, catuSkasaMyoge SaTavizaM zataM, paJcakasaMyoge'pi tathaiva, SaTkasaMyoge caturazItiH, saptakasaMyoge SaTtriMzat , aSTakasaMyoge nava, nava(ka)saMyoge ekaH, sarvasaGkathayA bhaGgAnAM paJcazatAni vyadhikAni, eteSAM ca bhaGgAnAmAnayanAya karaNagAhA-" ubhayamuhaM rAsidgaM hidvillAnaMtareNa bhaya paDhamaM / laddhaha rAsivihi(bha)tte tassuvari guNittu saMjogA // 1 // " asyA akSarArtha:-iha navAnAM padAnAM saMyoge bhar3A AnetumabhipretAstatastAvatpramANau dvau rAzI ubhayamukhau sthApyete, sthApanA ceyam-223656461, atra ekasyopari yo navako'nena navabhaGgA draSTavyA:, na ca tatra karaNagAthAyA vyApAra, vyAdisaMyo(gabhaGgAnayanAyeva tasyAH pravRttatvAta, tato'dhastane rAzau paryantavartina ekakasyAnantareNa dvikalakSaNenoparitanarAzau prathamAI navakarUpaM bhajet , tato labdhAH sArdhAcatvArA, tena sArddhana catuSkeNAdhorAzinA uparitane prathamAke vibhakte labdhena tasya dvikalakSaNasyoparitanamaGkamaSTakarUpaM // 11 // Jain Education Intel For Private & Personel Use Only
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ | mizradravya piNDa: guNayeta, jAtA: par3hatriMzata, itthaM ca guNayitvA saMyogA:-saMyogabhaGgA vAcyA, yathA dvikasaMyoge patrizaditi tato bhayo'pi trikasaMyogabhaGgAnayanAya prathamapAdarahitA karaNagAthA vyApAryate, adhastane rAzo sthitena dvikAdanantareNa trikeNoparitana. rAzivyasthitaM, trikoparitanasaptakarUpAGkApekSayA AdyaM SaTtriMzadrUpamakaM bhajet, labdhA dvAdazAstaizca adhorAzinoparitane'rU vibhakte labdhaistrikoparitanamakaM saptakaM guNayet , jAtAzcaturazItiretAvantastrikasaMyoge bhaGgAH, evaM tAvadyAvannavakasaMyoge eko bhaGgaH, tathA cAha-'jAva carimo 'tti, yAvannavakaniSpanna eko mizrapiNDaH, sa ca lepamadhikRtyopadayate, ihAkSasya dhari prakSitAyAM rajorUpa: pRthvIkAyo lagati, nadImuttarato'pkAyaH, lohamayatvena dhura Atmanasya ca gharSaNAdinA tejaskAyo yantra tejastana vAyu'riti, so'pi vanaspatikAyo'kSa eva, dvitricaturindriyAH sampAtimAH sambhavanti, mahiSyAdicarmamayanADikAdezca ghRSyamANasyAvayavarUpaH paJcendriyapiNDaH, itthaMbhUtena cAkSasya khaJjanena lepaH kriyate ityasAvupayogI, itizabdo mizra piNDasamAptau // 53 // atha kAnyapi mizradravyapiNDasyodAharaNAni darzayatisovIrA gorasAsava vesaNa bhesaja neha sAga phle|poggl loNa guloyaNaNegA piNDA usNjoge||54|| sauvIra-kAJjikaM, taccA'pakAyatejaskAyavanaspatikAyAdipiNDarUpam, tathAhi-tatra tanduladhAvanamapkAyo'vazrAvaNaM tejaskAyaH tandulAvayavA vanaspatikAyA, evaM sarvatra bhAvanIyam , gorasaM-takrAdi, Asavo-madyaM, vesanaM jIrakalavaNAdi, bheSajaM pratItaM, sneho-ghRtavazAdi, zAkA, phalaM pakkamiha jJeyam, poggalaM-mAMsaM, lavaNaM, guDaudanau, evamane ke vyAdisaMyoge piNDA Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSetrakAlapiNDau kSamA ratnIyAvaryupetA zrI. piNDaniyuktiH // 12 // | bhaavniiyaaH||54 // atha kSetrakAlapiNDAvAhatinni upaesasamayA ThANaTriiu davie tyaaesaa| caupaMcamapiMDANaM jattha jayA tapparUvaNayA // 55 // trayaH pradezAH samayAzca saGgatAH yathAkramaM catuSpaJcamapiNDayoH kSetrakAlarUpayoH svarUpaM syAt , vizeSamAha-kasmAt | 'davie 'tti, dravye pudgalaskandharUpe, sthAna-avagAhA, sthiti:-kAlato'vasthAnaM, tataH sthAnasthitita:-sthAna sthiti cAzritya yastadAdezaH kSetrakAlayorvivakSArUpastasmAditi, yathA-ekaprAdeziko'yaM dviprAdeziko'yamityAdi vyapadizyamAnaH kSetrapiNDaH, yadA tvekasAmayiko'yaM dvisAmayiko vA tadA kAlapiNDa ityarthaH, prakArAntareNa sopacArau kSetrakAlapiNDavAhajatthetti, yatra-basatyAdau yadA prathamapauruSyAdau tavaprarUpaNA-piNDaprarUpaNA kriyate sa piNDo nAmAdirapi kSetramadhikRtya kSetrapiNDaH, kAlamadhikRtya kAlapiNDaH, yathA'mukaH prathamapraharAdirUpaH kAlapiNDa iti // 55 // nanu mUrteSu dravyeSu parasparaM saMyogataH saGghayAvAhulyatazca piNDa iti vyapadezo ghaTate, kSetrakAlayona, yataH " khitvaM khalu AgAsa "miti vacanAta, kSetramAkAzaM tacca nityAkRtakatvAt , sadaiva tathA vyavasthitamiti na saMyogaH, kAle'pi pUrvAparasamayayorviniSTAnutpannatvena vArtamAnika samaya evaM pramANa, na tatra saMyogaH, saGkhyA ceti atrottaramAhamuttadaviesu jujai jai anno'nnANuvahao piNddo|muttivimuttesuvi so jujai naNu saMkhabAhullA // 56 // nanu yadi mRrteSu dravyeSvanyo'nyAnuvedhataH-parasparasaMyogataH, saMDabAhullA ityanenApi sambadhyate, vyAdi saGkhathA bAhulya // 12 // Jain Education Internation For Private & Personel Use Only
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter taca piNDa iti vyapadezo yujyate, tarhi mUrttivimukteSvamUrteSvapi arUpiSu sa piNDa iti vyapadezo yujyate, tatrApi piNDazabdapravRttinimittasya parasparasaMyogasya saGkhyAbAhulyasya ca sambhavAt tathA hi kSetrapradezAH parasparaM nairantaryalakSaNena sambandhena sambaddhA avatiSThante, tathA ca saGkhyAbAhulyamapi, evaM kAle'pi tacca dharmmasaGgrahiNyAdau vizeSAdvilokyam / / 56 / / atha kSetra piNDazabdapravRtyA avirodhaM dRSTAntadvAreNa samarthayate-- jatipaso dhotisuvi paesesu jo samogADho / avibhAgiNa saMbaddho kahaM tu nevaM tadAdhAro ? // 57 // yathA kazcitripradezikaH triparamANvAtmakaH skandhastriSvapyAkAzapradezeSu avagADho na tvekasmin dvayorvA ityapi zabdArthaH, vibhAgena nairantaryeNa sambaddhaH, piNDa iti vyapadizyate, evaM tripradezAvagADhatri paramANuskandha iva tadAdhAraH - triparamANuskandhAdhAraH, pradezatrayasamudAyaH kathaM na piNDa iti vyapadizyate 9, so'pi piNDa iti, ubhayatra vizeSAbhAvAt // 57 // atha " jattha jayA tapparUvaNayA " iti vyAcikhyAsuH, nAmAdicaturNAM piNDAnAM saMyogavibhAgasambhavAt pAramArthikaM piNDatvaM kSetrakAlayostu tadabhAvAdaupacArikaM piNDatvaM pratipAdayannAha - ahavA cauNha niyamA jogavibhAgeNa jujjae piMDo / dosu jahiyaM tu piNDo vaNijai kIrae vAvi // 58 // ' athave ' ti-prakArAntare, loke hi yatra yoge sati vibhAgaH kartuM zakyate, tatra piNDavyapadezaH, kSetrapradezeSu nityatvena tathAsthitatvAdvibhAgaH karttumazakyaH, tathA kAle'pi pUrvAparasamayayorvinaSTAnutpannatvena yogAbhAvAnna pAramArthikaM piNDatvaM kSetra kAlapiNDavimarzaH /
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ virabhadopacArArakathAmA, tato nAmAdidApaNDo vyA vimrshH| zrI. kSamA yujyate, tataH prakArAntareNAha-caturNA-nAmasthApanAdravyamAvapiNDAnAM saMyogavibhAgena piNDavyapedazo yujyate, yathA puruSAdimAvapiNDaratnIyA-IN nAmapiNDasya hastAdyavayavairyuktasyApi khagAdinA vibhAgaH kattuM zakyate, sthApanAyAmakSatrikAdisaMyoge vibhAgaH syAt , dravye vacUryupetA guDaudanAdau sukara eva, bhAvapiNDo'pi bhAvabhAvavatorabhedopacArAtkathamapi sAdhAdereva mRto gRhyate, tatra ca saMyogavibhAgo nAmapiNDa iveti, kSetrakAlapiNDayostUktanItyA na saMyogavibhAgau, tato nAmAdipiNDe upacAraH kArya ityetadevAhapiNDa- 'dosu'ci dvayoH-kSetrakAlayoH yatra-vasatyAdau yadA vA prathamapauruSyAdau yo nAmAdipiNDo vyAvayete, yadvA yatra gRhe niyuktiH| yadA vA prathamapraharAdau guDaudanAdipiNDo niSpAdyate-kriyate sa vyAvarNyamAno'tha kriyamANo vA guDaudanAdipiNDo yathAkrama kA kSetrapiNDaH kAlapiNDazca vyapadizyate, yathA'mukavasatyAdikSetrapiNDaH prathamapauruSIpiNDa ityAdi // 58 // mAvapiNDamAhaduviho u bhAvapiNDo pasatthao ceva appasattho ya / eersi doNhapi ya patteya parUvaNaM vocchN||59|| dvividho bhAvapiNDaH, prazasto'prazastazca, etayoIyorapi pratyekaM prarUpaNAM vakSye // 59 // pratijJAtamevAhaegavihAi dasaviho pasatthoceva appstthoy| saMjamavijAcaraNe nANAditigaMca tiviho u||60|| nANaM daMsaNaM tava saMjamoya vaya paMca chacca jaannejaa| piMDesaNa pANesaNa uggahapaDimA ya piMDammi // 6 // pavayaNamAyA nava baMbhaguttiotaha yasamaNadhammo yA esa pasattho piMDobhaNiokammaTTamahaNehiM // 2 // apasatyo ya asaMjama annANaM aviraI yamicchattaM / kohAyAsava kAyA kamme guttI ahammo ya // 3 // Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Internal gAthAcatuSTayaM lagnaM, prazasto prazastazca mAvapiNDaH, pratyekamekavidhAdiko dazavidha iti, prathamamekavidho yAvaddazavidha ityarthaH, tathaivAha - ' saMjama ' tti, saMyama evaikaH prakAraH prazasta bhAvapiNDa iti zeSabhedAnAmatraivAntarbhUtatvAt vidyAcaraNe jJAnakriye dviprakAraH, samyaktvaM jJAne'ntarbhUtaM jJAnAditrikaM jJAnadarzanacAritrarUpaM tu trividha iti, yo yathA pratipadyate tasya tathA kathyata iti, caturvidhaH piNDo jJAnadarzanatapaH saMyamAH, paJcavidhaH paJca vratAni SaDvidhaH SaD vratAni, rAtribhojanasya pRthakkaraNAt, saptaviNDe-sapta piNDeSaNAH saptAvaigraha pratimAtha, tatra piNDaiSaNAH pAnaiSaNAca saMsRSTAdaya:-" saMsedumasaMsa 1 avagrahapratimAH sapta, avagRhyate ityavagrahastasya pratimA abhigrahAH, tatra pUrvamevaivaMbhUtaH pratizrayo mayA prAhyo nAnyathAbhUta iti vicintya tameva yAcitvA gRhataH prathamA 1 | tathA yasyaivaMbhUto'bhipraho bhavati - ahaM khalvanyeSAM kRte'vagrahaH prahISyAmi, anyaiva gRhIMte'vagrahe vatsyAmIti dvitIyA, tatra prathamA sAmAnyena, iyaM tu gacchAntargatAnAM sAmbhogikAnAM coyuktavihAriNAM yataste'nyosnyArtha yAcante 2 / anyArthamavagrahaM yAciSye anyAvagRhIte tu na sthAsyAmItyeSA'hAlandikAnAM yataste sUtrAvazeSamAcAryAdabhikAnta AcAryArthaM taM yAcante 3 / ahamanyArthamavamahaM na yAcidhye, anyAvagRhIte tu vatsyAmIti, eSA gaccha evoyuktavihAriNAM jinakalpAdyarthaM parikarma kurvatAM 4 / AtmakRte'vamahaM yAcidhye na parArtha, eSA jinakalpikasya 5 / yadIyamavagrahaM grahISyAmi tadIyameva cetkaTAdisaMstArakaM grahISyAmi, anyathotkaTuka upaviSTo vA rAtri gamiSyAmItyeSA jinakalpikAdeH 6 / saptamI svaiSaiva pUrvoktA navaraM yathAsaMstRtameva zilAdi grahISyAmi nAnyaditi 7 / 2 vyAkhyA- asaMsRSTA hastamAtrAbhyAM cintyA, asaMsaTTe hatthe asaMsaTTe matte, akharaMTiatti vRttaM bhavai, evaM gRhataH prathamA, bhAvapiNDa vimarzaH /
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 14 // Jain Education Intern ThA udghaDa taha appaleviyA caiva / uggahiyA paggahiyA ujjiyadhammAya sattamiyA // 1 // avagrahapratimA - vasatiniyamavizeSA iti, tathA'STavidhaH piNDoSTau pravacanamAtaraH, navavidho nava brahmaguptayaH; tathA ceti samuccaye, dazavidhaH piNDaH zramaNadharmmaH kSAntyAdika iti, eSa prazastapiNDo bhaNitaH, karmASTakamathanaiH, aprazastaM bhAvapiNDamAha- aprazasto bhAvapiNDa ekavidhaH asaMyamaH, ajJAnaM aviratizca dvividhaH, cakAro bhinnakramaH, tena mithyAtvaM vetyatra yojyaH, tato midhyAtvaM cakArAdajJAnAviratI iti trividhaH krodhAdayazcatvAraH kaSAyazcaturvidhaH, paJcAzravadvArANi prANatipAtAdIni paJcavidhaH, SaDvidhaH SaTkA yahiMsA, saptavidhaH karmmaNi, iha karmazabdena kamrmmabandhabhUtA adhyavasAyA gRhyante, bhAvapiNDAdhikArAt, tata AyurvarkhAH zeSasaptakarmabandharUpAH zubhAzubhAzvAdhyavasAyAH saptabhedAH, aSTavidho'pi karmmaNi, tatrApi kammaSTikabandhanAdhyavasAyA iti, navavidho'guptayo nava brahmaguptInAM pratipakSarUpAH, adhamma dazavidhadharmmapratipakSo dazavidho'prazasto bhAvapiNDa iti / / 60-61-62-63 // atha gAthAbhaGgabhayAdviparyayanirdeza: 1, saMsRSTApi tAbhyAM cintyA, " saMsaTTe hatthe saMsaTTe matte, kharaMTiatti vRttaM bhavai 2, uSdhRtA pAkasthAnAdyat sthAlyAdau svayogena bhojanajAtamuSdhRtaM tata eva gRhNataH 3, alpalepA'lpazabdo'bhAvavAcakastato nirlepaM pRthukAdi gRhataH 4, avagRhItA bhojanakAle bhoktukAmasya zarAvAdinA yadupahRtaM tata eva gRhataH 5, pragRhItA bhojanavelAyAM bhoktukAmAya dAtumabhyudyatena bhoktrA vA svahastAdinA yatpragRhItaM tadgRhataH 6, ujjhitadharmA yatparityAgAIM bhojanajAtamanye ca dvipadAdayo nAvakAGkSanti tadahaM tyakkaM vA gRhNataH 7 / pAnaiSaNA adhyevameva, navaraM caturthyAmAyAmasauvIrAdi nilaipaM jJeyam ( ete TippaNake AgamoddhArakasampAditapiNDaniryutita uddhRte pa0 25 ) bhAvapiNDavimarzaH / // 14 //
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ prazastA prazastayorlakSaNamAha jhai ya jeNa kammaM so sabo hoi appasattho u| muccai ya jeNa so uNa pasatthao navari vinneo // 64 // yenaikavidhAdinA bhAvapiNDena karmma badhyate, sarvo'pi aprazasto bhavati, yena punaH karmmaNo mucyate, navaraM punaH prazasto mAvapiNDo vijJeyaH // 64 // nanu piNDo nAma bahUnAmekatra mIlanamucyate, bhAvastu cittapariNAmarUpastasyaikadA caikasyaiva bhAvAt kathaM piNDatvamiti ceduttaramAha - daMsaNanANacaricANa pajjavA je u jattiyA vAvi / so so hoi tayakkho pajjavapeyAlaNApiMDo // 65 // iha cAritragrahaNena tapaHprabhRtyapi gRhyate, tato darzanajJAnacAritrANAM pratyekaM ye paryavA:- paryAyAH avibhAgaparicchedarUpA yadA 2 yAvanto varttante tadA 2 sa tattadAkhyA darzanAkhyo jJAnAkhyazcAritrAkhyaH, paryAyapeyAlanApiNDaH - paryAyANAM pAlanayA-saMhativivakSayA piNDo bhavatItyarthaH, evaM sarveSvapi piNDeSu bhAvanA kAryA // 65 // prakArAntareNa bhAvapiNDa svarUpamAha kammANa jeNa bhAveNa appage ciNai cikkaNaM piMDaM / so hoi bhAvapiMDo piMDayae piMDaNaM jamhA // 66 // yena bhAvena prazastenAprazastena vA kamrmANAM zubhAzubhAnAM piNDaM cikaNaM-gADhasaMzleSarUpaM Atmani cinoti jIva iti sa bhAvapiNDaM syAt hetumAha yasmAt kAraNAt piNDanamiti piNDyate yena sahAtmA tatpiNDanaM jJAnAvaraNIyAdikarmma tat bhAvapiNDavimarzaH /
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA zrI. pinnddniyuktiH| sA sIsamahara bhAvapiNDopacayakAraNaM drvypinnddH| // 15 // piNDayatyAtmanA saha sambaddhaM karoti sadbhAvastasmAdbhAvapiNDa ityucyate // 66 // SaNNAmapi piNDAnAM svarUpaM kathayitvA kenAtrAdhikAraH piNDene tyAhadave aJcitteNaM bhAvami pasatthaeNihaM pagayaM / uccAriyatthasarisA sIsamaivikovaNaTTAe // 67 // ihAsyAM piNDaniyuktI dravye acittadravyapiNDena bhAve ca prazastena bhAvapiNDena prakRtaM-prayojanaM tarhi zeSAH kathamuktA ? ata Aha-zeSA nAmAdayaH piNDA uccAritArthasadRzA-uccAritaH pratipAdito yo'rthaH, piNDazabdenAnvarthayuktena tat sadRzAsteSAmapi piNDa ityevamuccAryamANatvAt , tataH ziSyANAM matervikopana-prakopanaM jhaTiti tattadarthavyApakatayA prasarIbhavana tadarthamuktAH, ayaM bhAvA-nAmAdayo'pi piNDA ucyante, paramihAcittadravyapiNDena prazastabhAvapiNDena ca kArya, na zeSaH, asthArthasya jJAnArthaM zeSanAmAdipiNDopanyAsa iti // 67 // nanu mumukSUNAM mokSAya prazastena bhAvapiNDena prayojanaM kimacittadravyapiNDeneti, ceducyate, bhAvapiNDopacayasya kAraNatvAttathaivAhaAhArauvahisejjA pasathapiMDassuvaggahaM kunnii| AhAre ahigAro aTThahiM ThANehiM so suddho // 6 // acittadravyapiNDasnidhA-AhAra upadhiH zayyA ca, etatrayamapi prazastapiNDasya jJAnAderupagraha-upaSTambhaM karoti, kevalamatrAhAre'dhikAraH sa cAhAro'STabhiH sthAnarudgamAdiSu parizuddho yathA yatInAM syAttathocyate // 68 / / nanu AhArapiNDena kathaM vizeSakAryamatretyAha ayaM bhAvAnApamANatvAt , jaratArthasadRzA-cAvaca prazastana // 15 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only R w w.jainelibrary.org
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Int nivANaM khalu kajjaM nANAitigaM ca kAraNaM tassa / nivANakAraNANaM ca kAraNaM hoi AhAro // 69 // ' khalu ' avadhAraNe sAdhUnAM nivArNameva kArya, jJAnAditrikaM ca tasya nirvANasya kAraNaM, nirvANakAraNAnAM - jJAnadarzanacAritrANAM AhAraH kAraNaM bhavati, AhAramantareNa dehasthiterabhAvAttadabhAve ca jJAnAdyasAdhanAt AhArasya tu doSaduSTasya cAritrabhraMzakAritvAt / / 69 / / zuddha eva grAhya iti dRSTAntenaitadarthaM vakti jaha kAraNaM tu taMtU paDassa tesiM ca hoMti pamhAI / nANAitigassevaM AhAro mokkhanemassa // 70 // yathA paTasya tantavaH kAraNaM teSAM ca tantUnAM pakSmANi kAraNAni bhavanti, evamanena dRSTAntena jJAnAditrikasya mokSo nemaH iti nemazabdo dezyaH kAryavAcI, tato mokSakAryasya AhAraH kAraNaM bhavatIti // 70 // mokSakAraNatAM dRSTAntena punarbhAvayati jaha kAraNamaNuvahayaM kajjaM sAhei avikalaM niyamA / mokkhakkhamANi evaM nANAINi u avigalAI // 71 // yathA bIjAdikAraNaM anupahataM - agnyAdibhiravidhvastaM avikalaM - paripUrNa sAmagrI sampannaM niyamAdaGgakuralakSaNaM kArya janayati, evaM avikalAni jJAnAdIni mokSakSamAni - mokSasAdhanayogyAni bhavanti // 71 // piNDopasaMhAraM tathaiSaNopanyAsaM cAha - saMkheva piMDiyattho evaM piMDo mae samakkhAo / phuDaviyaDapAyaDatthaM vocchAmI esaNaM etto // 72 // saGkSepeNa piNDito mIlito'rthaH saGkSepapiNDitArthaH, eSa mayA piNDaH samAkhyAtaH / sphuTavikaTaprakaTArthAmeSaNAmito vakSye, zuddhA hArasya mokSa kAraNatvam /
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ essnnaamedaaH| kSamAratnIyAvaryupetA shriipinnddniyuktiH| // 16 // tatra sphuTo-nirmalo na tAtparyAnavabodhena kazmalaH, vikaTaH-sUkSmamatigamyatayA durbhedaH prakaTo-viziSTavacanaracanAvizeSaNa sukhapratipAdyo'rtho'bhidheyaM yasyAH sA tathA tAm // 72 / / athaiSaNAyA ekArthikAni nAmAni prAhaesaNa gavesaNA maggaNA ya uggovaNAya boddhavvA / ee u esaNAe nAmA egaTriyA hoMti // 73 // eSaNA, gaveSaNA, mArgaNA, udgopanA, etAnyekAthikAni nAmAni eSaNAyA bodhavyAni bhavanti // 73 // athaiSaNA bhedAnAhanAma ThavaNA davie bhAvaMmi ya esaNA muNeyavA / dave bhAve ekekayA u tivihA muNeyavA // 74 // caturvidhA eSaNA jJAtavyA, tathAhi nAmaiSaNA, eSaNA iti kasyApi nAmeti, sthApanaiSaNA eSaNAvataH sAdhvAderayameSa. Neti sthApanA, tathA dravye eSaNA bhAve caipaNA, dravyabhAvayoH svarUpamAha-dravye bhAve caiSaNA ekakAtrividhA jJAtavyA // 74 // tatra dravyaviSayA sacittAdibhedAtridhA, bhAvaiSaNA-gavaiSaNAgrahaNaiSaNAgrAsaiSaNAmedAtridhA tatra dvipadacatuSpadApadamedAtridhA, sacittadravyapaNA, tatra prathamato dvipadadravyaviSayAmeSaNAmAhajammaM esai ego suyassa anno tamesae nadraM / sattaM esaDa anno paeNa anno ya semaccuM // 75 // iha yadyapi catvAri eSaNAdIni nAmAni prAgekAthikAnyuktAni, paraM kazcidarthavizeSo'sti, tathA hi 'iSu icchAyAm' eSaNaM eSaNA icchA gaveSaNamanupalabhyamAnasya padArthasya paribhAvanaM, mArgaNaM nipuNabuddhyA anveSaNaM, udgopana-vivakSitasya // 16 // Jain Education Intern For Private Personel Use Only ww.jainelibrary.org
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhaavaissnnaaprkaaraaH| padArthasya janaprakAzaM cikIrSA, tata eteSAM krameNodAharaNAnyAha-ekaH ko'pi sutasya janma eSate-icchati idameSaNAyAmudAharaNaM, anyaH ko'pi taM sutaM kvApi naSTaM eSate-gaveSayate vilokayati, idaM gaveSaNAyAmudAharaNaM, anyaH ko'pi padena dhUlIsamutthacaraNapratibimbAnusAreNa zatru eSate-mRgayate, idaM mArgaNAyAmudAharaNama , anyaH 'se' tasya zatromRtyumeSate-udgopayati, sarvajanasamakSaM mRtyumabhidhAtumabhilapatItyarthaH, idamadopanAyAmadAharaNam // 75 // uktA sacittadvipadadravyeSaNA, atha catuSpadApadamizrAcittaviSayAmAhaemeva sesaesuvi cauppayApaya acittamIsesu / jA jattha jujjae esaNA u taM tattha joejjA // 76 // | evameva dvipadaprakAreNaiva zeSeSvapi catuSpadapadAcittamizreSu gavAdivIjapUrakAdidrammAdikaTakakeyUrAyAbharaNavibhUSitasutAdirUpeSvapi yatra yA eSaNA-icchA gaveSaNA mArgaNA udgopanArUpA yujyate-ghaTate tAM tatra yojayet // 76 // bhAveSaNAtriprakAramAhabhAvesaNA u tivihA gavesagahaNesaNa u boddhavA / gAsesaNA u kamaso pannattA vIyarAgehiM // 77 // gaveSaNAgrahaNapaNAgrAsaiSaNAbhedAda bhAvaiSaNA trividhA, vItarAgaiH kramaza:-krameNa prajJaptA:-jJAtavyAH, bhAvo jJAnAdipariNAmavizeSastasya yathA hAnina syAttathA piNDo vilokanIya iti // 77 // kathaM punarayaM krama ityAhaagaviTrassa ugahaNaMna hoDa na ya agahiyassa pribhogo| esaNatigassa esAnAyabAANuputvI u||78|| Jain Education Inter For Private & Personel Use Only
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA piNDa niyuktiH| // 17 // agaveSitasya-aparibhAvitasya grahaNaM na bhavati, agRhItasya paribhogo na syAt , eSaNAtrikasya eSA AnupUrvI jJAtavyA | drvy||78 // atha gaveSaNAyA nAmAdIn medAnAha gaveSaNAyAM nAma ThavaNA davie bhAvaMmi gavasaNA muNeyavA / davami kuraMgagayA uggamauppAyaNA bhAve // 79 // mRgagaveSaNA caturkI nAmagaveSaNA sthApanAgaveSaNA dravye bhAve ca gaveSaNA, dvayaM pUrvavat , dravye dravyagaveSaNAyAM kuraGgagajA dRssttaantH| udAharaNaM, bhAve bhAvagaveSaNAyAM 'sUcanAt sUtramiti udgamotpAdanAdoSarahita AhAra iti // 79 // atha dravye kuraGgodAharaNaM gAthAtrayeNa darzayatijiyasattu devi cittasabha pavisaNaM knngpitttthpaasnnyaa|dohl dubbala pucchA kahaNaMANAya purisaannN||80/ sIvannisarisamoyagakaraNaM siivnirukkhhttesu| AgamaNa kuraMgANaM pasattha apasattha uvamA u // 81 // 16 viDaameyaM kuraMgANaM, jayA sIvanni sIyai / purAvi vAyA vAyaMtA, na uNaM puMjakapuMjakA // 2 // AsAmarthaH kathAnakAdavaseya iti taducyate (6.1) kSitipratiSThitapure jitazatrunRpasya sudarzanAdevyA sugarmAyAcitrasabhAyAM pravezanaM, tatra kanakapRSThAn mRgAn dRSTA | tanmAMsabhakSaNe dohRdamajAyata, tena sA rAjJI durbalA, tathAvidhAM maM dRSTvA nRpateH pRcchA, tathA ca durbalatvasya dohadakAraNakathanaM kRtam , rAjA kanakapRSThamRgAnayanAya puruSAn preSitavAn , kanakapRSThakuraGgAnAM zrIparNIphalAni vallabhAni, tAni ca // 17 // Jain Education a l For Private & Personel Use Only
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intern samprati na santi, yazca yatrAzaktastaM prApya pramodena badhyate, ataH zrIparNI vRkSAghaH zrIparNIphala sadRza modakakaraNaM kurmaH, tatra ca pAzAn sthApayAma iti rAjapuruSaizcintitam, tathaiva ca kRtam, teSAM ca mRgAnAM yUthAdhipatinAM samaM tatrAgamanaM jAtaM yUthapatimRgAn uktavAn, viditaM pratItametat kuraGgANAM yadA zrIparNI sIdati dhAtUnAmanekArthatvAt ' phalati tasmAnnedAnIM phalAni sambhavanti sambhavantu vA tathApi kathaM ( puJjaka) puJjakAkAreNa sthitAni / vAtavazAccenaiva purArApi vAtA vAnti na punarevaM puJjakapuJjakAH phalAnAmabhavan tasmAt kenApi dhUrteNa bhavabandhanAya kUTaM kRtamiti, mAyUyameteSAmupakaNThaM gamata ityukte yaistadvacaH pratipannaM te dIrghAyuSo jAtA, yaistvAhAralampaTatayA na pratipannaM te pAzabandhanAdi duHkhayutA jAtA / iha yUthAdhipateH zrIparNIphalasamamodakasadoSatva nirdoSatvavilokanaM dravyagaveSaNA, iha " pasattha appasattha uvamAo " ye yUthAdhipativacanakAriNaH te prazastAH, itare tvaprazastA iti, anena dArzantiko'pyarthaH sUcitastathA hi-yUthapatisamA AcAryAH mRgasamA sAdhavaH, guruvacasA AdhAkarmAdiduSTamAhAraM tyajanti te prazastAH, itare tvaprazastAH (6.2 ) harantasanniveze samitAH sUrayaH samAgatAH, kadApi zrAddhaiH sAdhuni mittamAtrA kamrmAdi kAritaM, sUribhirjJAtaM nivAritAH sAvo ye gatAstatrAhAragrahaNArthaM te durgatiduHkhabhAjino'jAyanta, ye tu guruvacanAsaktAste saMsArapAramaguriti // 80-81-82 // atha gAthAdvayena gajadRSTAntamAha hatthiggahaNaM gimhe arahaTTehiM bharaNaM ca sarasINaM / accudaeNa nalavaNa ArUDhA gayakulAgamaNaM // 83 // dravyagaveSaNAyAM mRga dRSTAntaH /
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA bacUryupetA zrIpiNDa niryuktiH 11 26 11 Jain Education Inter viimeya gajakulANaM, jayA rohaMti nalavaNA / annayAvi jharaMti hadA, na ya evaM bahuAdago // 84 // atrApi kathAnakAdarthastacedam (6.3) Anandapure ripumardanabhUpasyAsannagaja kula zatasahasrayutamaraNyaM jJAtvA grISmakAle mayA hastigrahaNaM kAryamiti cintA, puruSAH AdiSTAH, taiH gajAH sallakIpriyAH, samprati gISmakAlatvAt salakI neti araghadvaiH sarasInAM maraNaM cakre, nalavAsane pAzA maNDitAH, tato'tyudakena nalavanAni atiprarUDhAni, tato yUthapatinA samaM gajakulAnAmAgamanaM jAtam, yUthapatirgajAnuvAca - viditametadgajakulAnAM yadA nalavanAni rohanti prarUDhAni bhavanti, tasmAnnAmuni svAbhAvikAni, atha nirjara. vazAditi cennaivaM, anyadApi idAsravanti, na tvevaM bahUdakAH sarasyaH kadAcanApi, tatra kUTamatrAsti mA yUyamatra gamatetyukte ye sthitAste tu cirAyuSo'nye tu bandhitAH, ihApi yUthAdhipaternalavanasya yathA svaparibhAvanaM dravyagaveSaNA, dArzantikayojanA pUrvavat / / 83-84 // atha bhAvagaveSaNAmAha - uggama uggovaNa maggaNA ya egaTTiyANi eyANi / nAmaM ThavaNA davie bhAvaMmi ya uggamo hoI // 85 // mAvaiSaNAyAmudra motpAdanAdoSazuddhirAhAre vAcyeti prathamamugamai kArthikAni nAmAdibhedA~ cAha - udgama udghoSanA mArgaNA etAnyekArthikAni syuH, tathodgamacaturddhA bhavati, tadyathA-nAmodgamaH sthApanodgamaH dravye bhAve codgama iti dvayaM pUrvavat // 85 // dravyabhAvayorvizeSamAha - dravyagaveSaNAyAM gaja dRSTAntaH / // 18 //
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ laDDukapriyasya kathAnaka datvaMmi laDDugAI bhAve tivihoggamo muNeyavo / dasaNanANacaritte carittuggameNettha ahigAro // 86 // ____ dravye udgamo laDDukAdeH sambandhI jJeyaH, AdizabdAjjyotirAdiparigrahaH, bhAve trividhodgamo jJAtavyaH, traividhyamevAha darzane jJAne cAritre, atra jJAnadarzanAvinAmAvitvena cAritrasya sAkSAnmokSAGgatvAcAritrodgamenAdhikAra iti // 86 // kA laDDukAderatrAdizabdasUcittaM jyotirAdi pratipAdayatijoisataNosahINaM mehariNakarANamuggamo dave / so puNa jattoya jayA jahA ya davvuggamo vcco||87|| jyotiSAM-candra sUryAdInAM tRNAnAM-darbhANAM auSadhInAM-zAlyAdInAM, meghAnAM RNasya karAnA-rAjadeyabhAgAnAM dravye udgamo bhavati, sa punadravyodamo yato-yasmAta AkAzAdeH sthAnAta yadA vA prabhAtAdike kAle yathA vA-yena prakAreNa nama:prasaraNabhUsphoTanAdi vA bhavati, tathA vAcyaH // 87||'lddddugaaii ' ityatra laDDukapriyakumArasya kathAnakaM sUcitaM tadeva gAthAtrayeNAhavAsaharA aNujattA asthANI jogga kiDDakAle y| ghaDAsarAvesu kayAu moyagA laDDugapiyassa // 88 joggA ajiNNa mAruya nisagga tisamuttha to suismuttho|aahaaruggciNtaa asuitti duhA mlppbhvo|| tasevaM veragguggameNa sammattanANacaraNANaM / jugavaM kamuggamo vA kevalanANuggamo jAo // 90 // Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ laDDkapriyasya kathAnakam kSamA ratnIyAbacUryupetA zrIpiNDaniyuktiH // 19 // atra kathAnakAdartho'vaseya iti taducyate (dR. 4)-zrIsthalakapure bhAnunRpo rukmiNI rAjJI tayoH surUpanAmA putro'bhISTamodakatvena modakapriya iti khyAti leme / sa cAnyadA vAsagRhAdanuyAtrArtha nirgamanaM kRtavAn , AsthAnyAM gatvA yogya| krIDA tena prArabdhA, kAle bhojanAvasare prApte ghaTeSu zarAveSu ca laDakapriyasya jananyA kRtvA pUrvakRtA vA modakAH preSitAH, tena parijanena samaM bhuktAstato rAtrAvapi yogyakrIDAvilokanena jAgaraNabhAvataste na jIrNAH, kumArasya tasmAdajIrNadoSAt samudbhavastatsamudbhavo'zucipamuttho vAtanisargo'bhavat , nAsAyAM tadgandhe vA yAte AhArodgamacintA jAtA, yathA'mI modakAH zubhA eva paraM dvidhA malaprabhavo dehastat samparkAdazucayo jAtA iti, athavA bRhavRttAviti vyAkhyA, (pR. 33) mArutanisarge jAte AhArodgamacintA jAtA, yathA
iti samudbhavati, ghRtaguDAdisamudbhavA ete modakAstasmAt zucisamutthA eva, sUtre ca, jAtAvekAcanaM kevalaM dvidhA malaprabhavo dehastadyogAdazucaya iti, 'sUcanAt sUtrami' ti deha iti yogataH, tasya kumArasyaivaM vairAgyodgamena samyatvajJAna cAritrANAM yugapatkrameNa vA udgamo jAtastataH kevalajJAnodgama iti gAthArtho bhAvArtho'pi // 88-90 // yaduktaM cAritrodgamenAdhikArastatra cAritraM zuddhameva, kathaM zuddhirityAhadasaNanANappabhavaM caraNaM suddhesu tesu tassuddhI / caraNeNa kammasuddhI uggamasuddhI caraNasuddhI // 91 // darzanajJAnaprabhavaM cAritraM tayoH zuddhayostasya cAritrasya zuddhiriti kAraNamabhyantaraM zuddhaH, caraNena karmazuddhirjAyate na // 19 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ AdhAramakArthikAni kevalaM jJAnadarzanazuddhau cAritrazuddhiH, kintUdgamazuddhiriti ( ddhAviti ) bAhya zuddhe kAraNamiti dvidhA'pi proktam // 11 // udgamazuddhau udgamadoSAstyAjyAstAn poDa zApi nAmataH prAhaAhAkammuddasiya pUIkamme ya mIsajAe ya / ThavaNA pAhuDiyAe pAoara kIya pAmicce // 9 // pariyahie abhihaDe ubbhinne mAlohaDe iy| acchijje aNisaTe ajjhoyarae ya solsme||9|| gAthAdvayena nAmAni puratazcAnvarthaH, svarasthAne nirUpayiSyAmi, zeSaM sugamam // 92-93 // atha prathamabhede dvAragAthAmAhaAhAkammiya nAmA egaTThA kassa vAvi kiM vAvi / parapakkheya sapakkhe cauro gahaNe ya ANAi // 9 // iha prathamamAdhAkamaikArthikAni nAmAni vaktavyAni, tataH kasyArthAya kRtamAdhAkarma syAditi vAcyam , kiM svabhAvaM taditi vAcyaM, tathA parapakSanimittaM kRtaM tanna bhavati svapakSanimitvaM tu bhavatIti vAcyam , catvAro'tikramAdayo'ticArAH syuriti vAcyam , tathA grahaNena AjAdayaH 'sUcanAt sUtramiti AjJAmaGgAdayo doSA vktvyaaH||94 // prathamadvAramAhaAhAahe yakamme AyAhamme ya attakamme ya / paDisevaNa paDisuNaNA saMvAsa'NumAyaNAceva // 15 // AdhAkarma adhaHkarma AtmaghnaM Atmakarma pratisevanA pratizravaNA saMvAsanA anumodanA caitAnyekArthikAni, etAnyeva vyAkhyAnayati, iha AdhAkamrmeti zabdavicAre AdhayA karma AdhAkarmetyuktam // 95 // sApi cAdhA nAmAdibhedAcaturdA, Jain Education in
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ ASAkarmaH svarUpam piNDa hamA nAmasthApane sugame, dravyAdhAmAhapatnIyA- dhaNujuyakAyabharANaM kuDuMbarajadhuramAiyANaM ca / khaMdhAI hiyayaM ciya davvAhA aMtae dhaNuNo // 16 // paryupetA dhanuzcApaM, yUpaH-yugaM kAyaH kApotI, yayA skandhArUDhayA pAnIyaM vahati puruSaH bharo-mAraH kuTumbarAjyayo'zcintA ityAzrI dInAM skandhAdi hRdayaM, yAvadravyAdhA jJeyA, ihAdhAzabdenAdhIyate'syAmityAdhA, AdhAra ucyate, sUtragativicitratvAddhanu rAdhArabhUtaM zeSANyAgheyAnIti dhanurAdheyaM pazcAdvakSyati, AdheyAnAmAdhAramAha-skandhAdIti, yathAkramaM skandho balIva dInAM niyuktiH| yUpAdhAro, narAdiskandhazca kApotyAH, bhArasya ganvyAdi kuTumbarAjyacintayohRdayam , atha dhanurAdheyamAha-antake karahasaMjJe // 20 // dhanuSaHsambandhinI pratyaJcAropyate, tato dhanuH pratyaJcAyA Azraya iti // 96 / / atha bhAvAdhAmAha, bhAvAdhAyAM sAdhuM manasyAdhAya yadodanAdi kriyate sA bhAvAdhA, tathaivAhaorAlasarIrANaM uddavaNa tivAyaNaM ca jssttraa| maNamAhittA kIrai AhAkammaM tayaM beti // 97 // audArikazarIrANAmekendriyAdipaJcendriyaparyantatirizcAM mAnuSyANAM ca yasyArtha sAdhvartha mana AdhAya apadrAvaNaM tripAtanaM Paa hiMsanaM ca karoti gRhI apadrAvaNaM sAdhvathaM tripAtanamAtmArthamevaM kalpyamityuktam , tripAtanagrahaNena tadAdhAkarma bruvate / / 97 // bhASyagAthAtrayeNainAM gAthA vyAkhyAnayatiorAlaggahaNeNaM tirikkhamaNuyA'havA suhumvjjaa|uddvnnN puNa jANasu aivAyavivAjiyaM piiddbhaa016|| // 20 // Jain Education Inter! For Private & Personel Use Only Tww.jainelibrary.org
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inte kAyavamaNo tinni u ahavA dehAuiMdiyappANA / sAmittAvAyANe hoMi tivAo ya karaNesuM // bhA0 17 // hiyayaMmi samAheuM egamaNegaM ca gAhagaM jo u / vahaNaM karei dAyA kAyeNa tamAha kammaMti // bhA0 18 // audArikagrahaNena tiryaJca manuSyAH athavA sUkSmavarjA jJeyAH, sUkSmANAM manuSyakRtApadrAvaNAyogAt, apadrAvaNaM punarati pAtavarjitAM pIDAM jAnIhi, tripAtanamiti kAyavAGmanAMsi trINi, athavA dehAyurindriyarUpAstrayaH prANAsteSAM pAtanaM prathamatrikaM garbhajati manuSyANAM syAd, dvitIyatrikaM tu sarvajIvAnAM bhavati, evaM svAmitve sambandhavivakSayA athavA'pAdAne tribhyaH pAtanamiti, atha tribhirvA karaNabhUtaiH pAtanamiti atipAto bhavati, hRdaye ekamanekaM vA grAhakaM sAdhu samAdhAya yatkAyAnAM vadhaM karoti tadAghAkarmeti, etenAnvartho'pyukta eva // 16-18 / / athAdhaH karmeti nAma vAcyaM tadapi nAmAdibhedAccaturddhA, nAmasthApanepUrvavat dravya bhAvayorniyukti kRdvizeSamAha - vaM udgA chUmahe vayai jaM ca bhAreNaM / sIIe rajjueNa va oyaraNaM damaM // 98 // yatkimapi dravyaM udakAdiSu kSiptamadho vrajati, yacca bhAreNAdho yAti, tathA ' sItIe ' nizreNyA rajjvA vA avataraNaM puruSAdeH kUpAdau mAlAdervA bhuvi tad dravyAdhaHkarmeti jJeyam // 98 // saMjamaThANANaM kaMDagANaM lesAThiIvisesANaM / bhAvaM ahe kareI tamhA taM bhAvakammaM // 99 // saMyamasthAnAnAM kaNDakAnAM-saGkhyAtIta saMyamasthAnasamudAyAnAM lezyAnAM sAtavedanIyAdizubhakarmaprakRtivizeSANAM bhAvaM adhaH karmabhedAH
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAbacUryupetA bhI piNDa niryuktiH / // 21 // Jain Education Inte adhyavasAyaM sAdhudhAkarmma bhuJjAno'ghaH karoti hInaM hInataraM karoti, tasmAdbhAvAdhaH karmeti // 99 // bhASyagAthAyenAM gAthAM vyAkhyAnayati tatthANaMtA u carittapajatrA hoMti saMjamaTThANaM / saMkhAIyANi u tANi kaMDagaM hoi nAvaM // bhA0 19 // saMkhAIyANiu kaMDagANi chaTTANagaM viNiddidvaM / chaTTANA u asaMkhA saMjamaseDhI muNeyavA // bhA020 // kiNhAiyA u lesA ukkosavisuddha ThiivisesAo / eesi visuddhANaM appaM taggAhago kuNai // bhA021 // tatrAnantAzcAritraparyAyAH saMyamasthAnaM bhavati, ko'rthaH 1 iha kila kalpanayA sarvotkRSTadezaviratizuddhisthAnasya nirva bhAgA bhAgA daza sahasrANi 10000, sarvajIvAnantakapramANazca rAziH zataM tena guNitAni jAtAni daza lakSANi 1000000, etAvantaH kila sarvajaghanya sarvaviratizuddhisthAnasya nirvibhAgA bhAgAH syuriti / saGkhyAtItAni saMyamasthAnAni kaNDakaM jJAtavyaM bhavati, tatra kaNDakaM samaya ( pari ) bhASayA aGgulamAtrakSetrAsaGghayeya bhAgagatapradezarAzipramANA saGkhyAbhidhIyate, tathA coktam -" kaMDeti ittha bhaNNai aMgulabhAgo asaMkhio / " tataH kaNDakAnantaraM ananta bhAgAsaGkhyAta bhAgasaGkhyAta bhAgasaGghathaguNAsaGkhyaguNAnantaguNabhedAtpoDhA guNAkAreNa guNyate, guNanaM ca vistarato bRhadvRtteravaseyaM (pR. 39 ), itthaM saGkhyAtItAni kaNDakAni paTsthAnakaM bhavati, tataH punarasaGkhyAtAni paTsthAnakAni saMyamazreNirjJAtavyA, tathA coktam44 'chaDANagaa (Na) basANe anaM chaTThANayaM puNo annaM / evamasaGghA logA chaDANANaM muNeyavA // 1 // " tathA kRSNAdayo saMyama zreNiH // 21 //
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ AdhAkarma ahaNa phalas lezyAstathotkRSTavizuddhasAtAvedanIyAdikarmaNAM sthitivizeSAH, tata eteSAM saMyamasthAnAdInAM sambandhiSu zubheSu sthAneSu vartamAnastagrAhaka AdhAkarmagrAha AtmAnameteSAM vizuddhAnAM saMyamasthAnAdInAmadho'dhastAt karoti // 19-20-21 // tataH kiM dUSaNamityAhabhAvAvayAramAheumappage kiMcinUNacaraNaggo / AhAkammaggAhI aho aho nei appANaM // 10 // - bhAvAnAM saMyamAdi sthAnAnAM vizuddhAnAM hInahInataraM avataraNamadhaHpatanamadhaHpatanamAtmanyAdhAya kizcinyUnacaraNAnaH kizcinnyUnena caraNenAnA-pradhAna upazAntamoha ityarthaH, AstAmanyapramattasaMyamAdiH, AdhAkarmagrAhI adho'dho narakapRthvyAdau / nayatyAtmAnam // 10 // tadevAhabaMdhai ahebhavAU pakarei ahomuhAI kmmaaii| ghaNakaraNaM tiveNa u bhAveNa cao uvacao ya // 10 // AdhAkarmagrAhI adhobhavasya-narakAdibhavasyAyurvadhnAti, zeSANyapi karmANi adhomukhAni-adhogatinayanazIlAni prakaroti, tIvraNa [ tulyaM payAdi ] bhAvena ghanakaraNaM nikAcitatayA vyavasthApanaM syAt , anyakarmagrahaNena caya upacayazca bhavati, stokA vRddhizca cayaH, prabhUtA tUpacaya iti // 1.1 // tesiM guruNamudaeNa appagaM duggaIe~ pavaDataM / na caei vidhAreuM aharagati niti kammAI // 10 // teSAM gurUNAM karmaNAmudaye AtmAnaM durgatau patantaM vidhArayituM-nivArayituM na zaknotyAdhAkarmagrAhI, yataH karmANi Jain Education Intel For Private Personel Use Only |
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAbacaryupetA zrI. piNDaniryuktiH // 22 // Jain Education Inter adharagatiM narakAdirUpAM nayanti tathA coktam - " AhAkammaM NaM bhuMjamANe samaNe niggaMthe aTTha kammapayaDIo baMdha, ahe baMdha (ahe pakarei) ahe ciNaha ahe uvaciNai " ( vyAkhyAprajJaptiH ) ityAdi / / 102 / / athAtmaneti nAma Akhyeyam, tadapi nAmAdibhedAccaturddhA, nAmasthApane pUrvavat, dravyabhAvayorvizeSamAha aTThA aTThAe chakkAyapamaddaNaM tu jo kuNai / aniyAe ya niyAe AyAhammaM tayaM beMti // 103 // gRha svAsvArthAyAnarthAya kAryamantareNa vA anidayA nidayA ca bhASyavakSyamANasvarUpayA SaTkAyapramardanaM karoti, tadAtmanaM dravyato buvanti tIrthakarAdayaH / / 103 || anidAnidayoH svarUpaM bhASyakRdAha jANaMtu ajANato taheva uddisiya ohao vaavi| jANaga ajANagaM vA vahei aniyA niyA esA / bhA022|| nidAnaM nidA-prANihiMsA narakAdiduHkhaheturiti jAnatApi yatprANivyaparopaNaM kriyate sA nidA, tadviparItA anidA, athavA svArthaM parArthaM ceti vibhAgenoddizya yatprANivyaparopaNaM sA nidA tadviparIta ucyate sAmAnyenAnidA, athavA vyApAdyamAno jIvo hA! dhig mAmeSa mArayiSyatIti jAnAti taM jAnantaM prati hiMsA nidA tadviparItA svanidA / / 22 / / atha SaT kAyapramarddanaM kathaM dravyAtmanaM kasmAnna bhAvAtmanamityuttaramAhadavAyA khalu kAyA bhAvAyA tinni nANamAINi / parapANapADaNarao caraNAyaM appaNo haNai // 104 // kAyAH - pRthivyAdayo dravyAtmano-dravyarUpA AtmanaH, jIvAnAM guNaparyAyavattayA dravyatvAt, ato dravyAtmaneti nAma Atmanna medAH // 22 //
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtmakarmabhedA: saGgatam / mAvAtmanamAha-jJAnAdIni trINi bhAvAtmano bhavanti, teSAmevAtmanaH pAramArthikatvAta , tato yazcAritrI pareSAM pRthivyAdInAM ye prANA-indriyAdayasteSAM pAtanaM-vinAzanaM, tatra rata:-AsaktaH, AtmanazcaraNAtmAnaM hanti, caraNAtmani / ite jJAnadarzanAtmAnau hatAveva / / 104 // yata Ahanicchayanayasta caraNAyavidhAe nANadaMsaNavaho'vi / vavahArassa ucaraNe hayaMmi bhynnaausesaannN||105| nizcayanayasya matena caraNAtmaghAte jJAnadarzanavagho'pi jAta eva, vyavahAranayasya tu matena caraNe hate zeSayonidarzanayo- IN bhajanA-kacidbhavataH kvacinneti // 105 // athAtmakarma nAmocyate, tadapi nAmAdibhedAcaturdA, nAmasthApane prAgiva, dravyabhAvayorvizeSamAhadabaMmi attakammaM jaM jo u mamAyae tayaM datvaM / bhAve asuhapariNao parakamma attaNo kuNai // 106 // yaH pumAn yad drammAdikaM dravyaM mamAyate-mameti pratipadyate dravye tadAtmakarma syAt , Atmasambandhitvena karaNamitivyutpattyA, bhAve azubhapariNato-azubhena prastAvAdAdhAkarmagrahaNarUpeNa bhAvena pariNataH parasya pAcakAdeH sambandhi pacanapAcanAdijanitaM karmAtmanaH sambandhi karoti tadbhAvAtmakarmeti bhAvena parakIyasyAtmasambandhitvena karma karaNamiti vyutpaceH // 106 / / etadeva sArddhagAthayAhaAhAkammapariNao phAsuyamAvi sNkilitttthprinnaamo| AyayamANo bajjhai taM jANasu attakammati // kAIN For Private Personal Use Only Jan Education Intem
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ bamA karmabanvicAra ratnIyAvaryupetA zrI niyukti // 23 // | parakamma attakammIkarei taM jo u gihiuNbhuNje| tattha bhave parakiriyA kahaM nuannattha saMkamai ? // 10 // AstAmanyat prAzukamapi saMzliSTapariNAmaH-AdhAkarmapariNataH san AdadAno badhyate karmaNA tadAtmakarma jAnIhi, yastadAdhAkarma gRhItvA mukte sa parasya karma pacanAdijanitaM AtmakarmIkaroti // 107 / / gAthAsakalena parAkSepamAha tatreti parakarma AtmakarmIkarotItyatra paravaktavyaM bhavettadevAha-parakriyA kathamanyatra sAdhau saGkAmati // 108 // atha kecidasatkalpanAM kathayanti taduktvA nirAkurvan gAthAdvayamAhakuDauvamAi kei parappautte'vi beMti baMdhotti / bhaNai ya gurU pamatto bajjhai kUDe adakkho ya // 109 // emeva bhAvakUDe bajjhai jo asubhbhaavprinnaamo| tamhA u asubhabhAvo vajjeyavo payatteNaM // 11 // kecita pravacanasAramajAnAnA: kUTopamayA paraprayukte'pi-paraniSpAdite'pyodanAdau 'sUcanAt sUtramiti sAdhorbandho bhavatIti bruvate, yathA vyAdhena kUTe sthApite mRgasyaiva bandho na vyAdhasya tathA gRhiNA pAkAdau kRte sAdhoreva bandho na gRhasthasya | tadetadayuktaM, gRhasthasya pratyakSamArambhakaraNe karmabandhasambhavAt , na ca mRgasyApi paraprayuktimAtrAdvandhaH, kintu svapramAdAdidoSAdapi, evaM sAdhorapi, tathaivAha ca-guru:-zrIyazobhadrasUrirevaM bhaNati-mRgaH pramatto'dakSazca kUTe badhyate, yo'pramattastatrAyAtyeva nApyAyAti(ta:) tarhi dakSatayA'pasarati, evamanena dRSTAntena yaH sAdhurazubhabhAvapariNAmo bhAvakUTe AdhAkarmaNi karmaNA badhyate sa iti tasmAdazubhabhAvaH prayatnena varjayitavyaH // 109-110 // nanu yadi sAdhurAdhAkarma na karoti na kArayati nAnu saza // 23 // Jain Education in For Private & Personal use only
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter modate tasya ko doSa 1 iti cedAha - kAmaM sayaM na kubai jANaMto puNa tahAvi taggAhI / vaDDei tappasaMgaM agiNhamANo u vArei // 111 // kAmaM sammatametat yadyapi svayaM na karoti upalakSaNatvAnna kArayati nAnumodate, tathApi punarjAnan tadgrAhI AdhA karmmagrAhI tatprasaGgamAdhAkarmmagrahaNaprasaGgaM varddhayati, yathA'nye sAdhavo jAnanti yadanena sAdhunA jAnavApyAdhAkarmma Adade tato na ko'pIti (pi) doSa iti prasaGgaH, tuH punaragRhNan prasaGgaM nivArayati // 111 // atha pratiSevaNAdIni nAmAni vAcyAni, tAni cAtmakarmanAmAGgatvena pravRttAni tatasteSAmAtmakamrmeti nAmAGgatvaM gurulaghucintAM cAha atI kammaM paDivAIhiM taM puNa imehiM / tattha gurU AipayaM lahu lahu lahugA kameNiyare // 112 // tatpunarjJAnAvaraNIyAdikarma vakSyamANasvarUpaiH pratiSevaNAdibhirAtmIkaroti, parakIyamityarthaH, tatra pratiSevaNAdInAM caturNAM madhye AdipadaM pratiSevaNArUpaM guru-mahAdoSamitarANi-pratizravaNAdIni krameNa laghulaghulaghukAni draSTavyAni // 112 // paDisevaNamAINaM dArANa'NumoyaNAvasANANaM / jahasaMbhavaM sarUvaM sodAharaNaM pavakhAmi // 113 // pratiSevaNAdInAM dvArANAmanumodanAvasAnAnAM yathAsambhavaM svarUpaM sodAharaNaM pravakSyAmi // 113 // tadevAha - anneNAhA kammaM uvaNIyaM asai coio bhaNai / parahattheNaMgAre kaDuMto jaha na ujjhai hu // 114 // evaM khu ahaM suddho doso deMtassa kUDautramAe / samayatthamajANato mUDho paDisevaNaM kuNai // 115 // pratiSevaNasvarUpam
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ prati kSamA ratnIyAparyupetA zravaNAdInAM svarUpam piNDa niyuktiH anyena-sAdhunA upanItaM AnItaM AdhAkarma yo'znAti sa pratiSevaNaM karotIti sambandhaH, sa cAdhAkarma bhuJjAnaH kenApi 'coio'tti, vikSiptaH preritaH sanne bhaNati, na me doSo yenAnItaM tasya doSaH, tathA cAtra dRSTAntaH, yathA parahastenAGgArAnAkarSa(n) na dahyate, evaM 'khu'nizcitamahaM zuddho, doSo punardadato yathA parasya svahastenAGgArAnAkarSataH, evaM kUTayA upamayA samayArthamajAnAno mUDhaH pratiSevaNaM kurute // 114-115 // pratizravaNamAhauvaogaMmi ya lAbhaM kammaggAhissa cittrkkhttraa| Aloie suladdhaM bhaNai bhaNaMtassa pddisunnnnaa|| yo guruH karmagrAhiNa-ASAkarmagrahaNapravRttasya sAdhozcittarakSArtha upayogakaraNavelAyAM lAbha bhaNati, AdhAkarmaNi gRhasthagRhAdAnIyAlocite sati sulabdhaM zobhanaM jAtamiti bhaNati, tasya gurorevaM maNataH pratizravaNaM nAma doSaH 'prAkRtatvAt / strItvanirdezaH' // 116 // saMvAsAnumodanayoH svarUpamAhasaMvAso u pasiddho aNumoyaNa kmmbhoygpsNsaa| eesimudAharaNA ee u kameNa nAyabA // 117 // ___ saMvAsaH-AdhAkarmabhojimiH saha vasanaM sa prasiddha eva, anumodanA AdhAkarmabhojakaprazaMsA, eteSAM pratiSevaNAdInAM etAni krameNodAharaNAni jJAtavyAni // 117 // paDisevaNAe~ teNA paDisuNaNAe u rAyaputto u|sNvaasNmi ya pallI aNumoyaNa rAyaduTThoya // 118 // pratiSevaNasya stenA udAharaNaM, pratizravaNasya rAjaputrI, rAjaputropalakSitAH zeSAH puruSA, saMvAse pallIvAstavyA vaNijaH // 24 // // 24 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only T ww.jainelibrary.org
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ stena. dRSTAnta: anumodanAyAM rAjaduSTo, rAjaduSTopalakSitAstat prazaMsAkAriNaH // 118 // prathamaM stenadRSTAntaM bhAvayatigoNIharaNa sabhUmI neUNaM goNiopahe bhkkhe| nivisayA parivesaNa ThiyAvi te kUviyA ghatthe // 119 // gAthAkSarArthaH kathanakAdavaseya iti tadevocyate-(dR05)-iha kApi grAme bahavo dasyavastaizca kuto'pi gavAmapaharaNaM kRtaM, svagrAma prati calitAH, svabhUmi-svadezaM prAptAH, teSAM ca pathi gacchatAM ke'pyanye dasyavaH pathikA militAH, te'pi sahava santi, tato bhojanavelAyAM katipayA gA vinAzya bhojanAya tanmAMsaM paktumArabdhaM, itaH ke'pyanye pathikA: sametAste'pi caura janArthamAmantritAH, atha gomAMse pakke sati ke'pi caurAH pathikAca nirvizakA jAtA bhojanaM katuM pravRttA iti, ke'pi gomAMsaM bahupApamiti bhojanAzAM muktvA pariveSane sthitAH, atrAntare kUjakA-vyAvahArakAriNo gavAM vyAvartakAH puruSAH samAgatAH, taiH sarve'pi-bhoktAraH pariveSakAca pathikA vayamiti vANA api cauravat 'ghatthe 'tti gRhItA vinAzitAzca // 119 // amumevArtha dArzantikena yojayatije'vi ya parivesaMtI,bhAyaNANidharaMti ya / te'vi bajjhati tivveNa, kammuNA kimu bhoiNo? // 120 // cauravat ye'pi ca sAdhavaH pratisevanti anyAnItamAdhAkAhArayanti, ye bhAjanAni dharanti te'pi tIvraNa karmaNA badhyante, kiM punarAdhAkamamojina ? iti, iha caurasthAnIyA AdhAkarmanimantriNaH, sAdhavo gomAMsabhakSakacaurapathikasthAnIyAH svayaM gRhItanimantritAdhAkarmabhojino gomAMsapariveSakAdirUpA, gomAMsamAdhAkarmasadRzamityAdi // 120 // Jain Education Intel For Private & Personel Use Only
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAjasuta dRSTAnta: kSamA ratnIyAvaryupetA zrI. piNDaniyukti // 25 // atha rAjasutadRSTAnta:sAmatthaNa rAyasue piivahaNa sahAya taha ya tuhikkaa| tiNhapi hu paDisuNaNA raNNA siTuMmisA ntthi|| asyApyakSarArthaH kathAnakAdavaseyastaccedam (106)-guNasamRddhanagare mahAbalabhUpasya zIlAdevyAM vijitasamaro jyeSThaputrastasya sAmathaNaM, dezyA cintA, yatheSa mama pitA na mriyate tadenaM nijabhaTAn sahAyIkRtya mArayAmIti, evaM cintayitvA nijabhaTaiH samaM mantrayituM prAvata, 'rAyasue 'tti, 'tRtIyArthe saptamI' tena rAjasutena svabhaTaiH samaM sAmathaNaMparyAlocanaM pitRhanane prArabdhaM, tatra " ke'pi vayaM tava sahAyA" iti uktavantaH, tatheti samuccaye, tena kaizciduktamevaM kuru, / kecitpunastUSNIkA jAtA-maunameva sthitAH, eteSAM trayANAmapi pratizravaNadoSaH, ke'pi sarva vRttAntaM bhUpAya nivedayAmAsuH, IN rAjJaH ziSTe sA pratizravaNA nAsti, tato mahipatinA rAjaputrAdayo mAritA vRttAntakathakAca pUjitA iti // 121 / / amumevArtha dArzantikena yojayatibhuMja na bhuMje bhuMjasu taio tusiNIe bhuMjae pddhmo| tiNhapi hu paDisuNaNA paDisehaMtassa sA ntthi|| kenApi sAdhunA catvAraH sAdhava AdhAkarmaNA nimantritA, yathA-bhuvaM yUyamenamAhAramiti, tatra prathamabhute dvitIyaH prAha-na bhuJje'haM, bhuGkSava tvamiti, tRtIyastuSNIko maunamAzritya sthitaH, teSAM trayANAmapi pratizravaNadoSo bhavati, caturthasya punarna kalpate sAdhUnAmAdhAkarmeti pratiSedhataH saH pratizravaNadoSo na syAt , atrAha paraH prathamasyAdhAkarmabhuJjAnasya AG // 25 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only w ww.jainelibrary.org
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intern pratiSevaNadoSa eva na syAt pratizravaNAkhyaH, atrocyate- yAvannimantritaH san bhojanamabhyupagacchati tAvannAdyApi pratiSevaNamiti pratizravaNadoSa eva // 122 // athAmISAM bhojakAdInAM kasko doSaH syAd, ata Aha-- bhuMgA kA u bIyassa vAio doso / taiyassa ya mANasio tIhiM visuddho cauttho u // Anato mojakacaitau dvAvapi karmmaNA - Anayana bhojanarUpayA kAyakriyayA doSavantau, dvitIyasya vAciko doSastRtIyasya mAnasika caturthastribhirdoSairvipramukta iti // 123 // atha vizeSamAha - paDisevaNa paDisuNaNA saMvAsa'NumoyaNA u caurovi / piyamAraga rAyasue vibhAsiyavvA jaijaNe'vi // pitRmArake rAjasute pratiSevaNa pratizravaNa saMvAsanAnumodanArUpAzcatvAro'pi doSA ghaTante, tathAhi tasya pitRmAraNAya pravRttatvAt pratiSevaNaM, " vayaM tava sahAyA " iti bhaTavacanaM pratipadyamAnasya pratizravaNaM, tairiva sArddha saMvasanaM saMvAsa:, teSu bahumAnadAnAdinA'numodanA, evaM yatijane'pyAdhAkarmmabhoktari vibhASitavyAH - yojanIyAH, tadevaM yatra pratiSevaNaM tatra niyamatatvAro'pi doSAH, pratizravaNe ca kevale trayaH, saMvAse dvau, anumodanA tu kevalaiva, ata evAdipadaM guru zeSANi tu padAni laghulaghulaghukAdinIti // 124 // atha saMvAse pallIdRSTAntamAha ( dR0 7 ) miTThA corAvaNiyA vayaM na coratti / na palAyA pAvakaratti kAuM rannA uvAladdhA // 125 // basantapure'rimardano rAjA priyadarzanAdevIyukto rAjyaM prazAsti, tatrAsannA bhImA nAma pallI, tasyAM bahavo dasyavo AdhAkama doSatara tamatA, pallidRSTA ntazva
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA dRSTAnta: zrI piNDaniyuktiH // 26 // vaNijazca parivasanti, caurA: sakalamapi rAjamaNDalamarimardanasatkamupadravanti sadezam , anyadA bhUpaH senayA tAn jetuM jagAma, taiH saha yuddhaM jAtaM, ke'pi hanyamAnAH parAsavo babhUvuH, kepi punaH palAyitavantaH rAjapallI viveza, tatraitya vaNijo na vayaM caurAstataH kimasmAkaM rAjA kariSyatIti buddhathA nAnezata, rAjJA ca te'pi grAhitAH, tatastairvijJaptaM na vayaM caurA iti, rAjA'vocat, yUyaM caurebhyo'pyatIvAparAdhakAriNa iti te'pi nigRhItAH, > gAthArthastu sugama eva // 125 // dArzantikayojanAmAhaAhAkaDabhoIhi sahavAso taha ya tavivajapi / dasaNagaMdhaparikahA bhAviti sulUhavittipi // 126 // | evaM AdhAkarmabhoktRbhiH saha saMvAso doSAya syAta, tatheti dRSTAntayojane, yathA-caurasahavAsitAM vaNijAM tathetyarthaH, hetumAha-yastadvivarjamapi AdhAkarmaparihArakamapi 8 surUkSamapi > sAdhu lakSAhAramapi AdhAkarmasambandhinyo darzanagandhaparikathA bhAvayanti, tadbhAvanAyuktaM kurvanti // 126 // anumodanAyAM rAjaduSTadRSTAntamAha (108)rAyAroha'varAhe vibhUsio ghAio nayaramajjhe / dhannAdhannatti kahA vahAvaho kappaDiya kholA // 127 // - zrInilayanagare guNacandrabhUpasya guNavatIpramukhA antaHpuryaH, tatraiva ca surUpo nAma vaNig atirUpavAn , anyadA rAjAntaHpurAsanne gacchan antaHpurikAbhiH sasnehaM vilokitaH, tenApi tAH sAnurAgamavekSitAH, parasparamanurAgo jAtA, dRtIniveditaprayogavazena ca tAH pratidinaM tena sevitumArabdhAH, rAjJA jJAtaM, yairbhUSaNairalaGkatastairyukta eva sakalajanasamakSaM nagara // 26 // Jain Education in |
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ AdhAkarmAnumodanAprakAra madhye vinAzitaH, rAjA kopAvezAt herikAMstatra muzcati sma, tatra ke'pi lokA dhanya iti kathayanti, yena manuSyajanmani rAjAntaHpurikAH bhukteti teSAM vadho jAtaH, ke'pyadhanyo'yamiti vadanti, yena svAmikalatraM jananIsamamityajJAnavartava cakre, teSAmavadhaH pUjA ca, jaataaH| gAthArthastvayam , rAjAvarodhAparAdhe yairAbharaNairvibhUSitastairiva vibhUSito nagaramadhye ghAtitaH, tataH kArpaTikaveSadhAriNaH kholA:-herikA rAjJA niyuktAH, lokAnAM ca dhanyAdhanyakathA, tato dhanyakathAkAriNAM vinAza itareSAM tu pUjA iti, dArTAntikayojanA svayaM bhAvyA // 127 / / anumodanAprakAramAhasAuM pajjattaM AyareNa kAle riukkhamaM niddhaM / tagguNavikatthaNAe abhuMjamANe'vi aNumannA // 128 // ___ AdhAkarmabhojinamuddizya kecidevaM truvate, ete svAdumanyo'nyaM labhante, paryAptaM-paripUrNamAdareNa kAle-bhojanavelAyAM RtukSama zizirAdiRtuyogyaM snigdhaM, na tu vayamiti, tadguNavikathanayA-tadguNaprazaMsanayA abhuJjAne'pi anumanyA-anumodanA | bhavati // 128 // mUladvAragAthAyAM " AhAkamme nAmA" (ni. 94 ) iti vyAkhyAtam , atha " egaTTha" ityAhaAhA ahe ya kamme AyAhamme ya attakamme ya |jh vaMjaNanANattaM attheNa'vi pucchae evaM // 129 // atra paraH pRcchati, AdhAkarma adhaHkarma AtmaghnamAtmakamrmeti pratiSevaNAdInAmAtmakarmaNyanta tatvAccaturSu nAmasu yathA vyaJjanai nAtvaM tathA arthenApi nAnAtvaM kiM vA neti ?, ayaM bhAvaH-AdhAkAdinAmnAM vyutpattinimittaM pRthaga 2 uktaM, yathA tathA pravRttinimittamapi tathaiva, atrottaramAha / / 129 // atra ziSyabuddhivRddhaye sAmAnyato nAmaviSayAM caturbhaGgikAmAha JainEducation int
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA AdhAkarmaNi caturmazikA zrI A piNDaniyuktiH // 27 // egaTTA egavaMjaNa egaTTA nANavaMjaNA ceva / nANaTra egavaMjaNa nANadA vaMjaNAnANA // 130 // jagati nAmAni caturdhA varttante, tathAhi-ekArthAni ekavyaJjanAni 1, ekArthAni nAnAvyaJjanAni 2, nAnArthAni ekavyaJjanAni 3, nAnArthAni nAnAvyaJjanAni 4 // 130 // eteSAmudAharaNAnyAhadikhIraM khIraM egadraM egavaMjaNaM loe / ega; bahanAmaM duddha pao pIla khIraM ca // 131 // ____ loke kSIraM kSIramiti ekArtha ekavyaJjanaM ca nAma dRSTam , yathaikatra gRhe godugdhAdau kSIraM tatrAnyatrApIti, dugdhaM payaH pIlu kSIraM caitAni ekArthAni nAnAvyaJjanAni ca nAmAni // 131 // gomahisiayAkhIraM nANaTuM egavaMjaNaM neyaM / ghaDapaDakaDasagaDarahA hoi pihatthaM pihaM nAmaM // 132 // gomahiSyajAnAM kSIramiti nAnArthamekavyaJjanaM ca nAma jJeyaM, kSIraM ityeke nAmnaH pRthagarthayogAt , ghaTapaTakaTazakaTarathA ityAdi nAma pRthagartha pRthag vyaJjanaM ca jJeyam , nAnArtha nAnAvyaJjanaM ceti // 132 // athAdhAkarmaNi caturbhaGgikAM yathAsambhavaM yojayati gAthAdvayenaAhAkammAINaM hoi duruttAi paDhamabhaMgo u / AhAkammati ya biio sakkiMda iva bhaMgo // 133 // AhAkammatariyA asaNAI u cauro tiybhNgo|aahaakmm pahuccA niyamA sunno crimbhNgo||134|| // 27 // Jain Education Inter For Private Personel Use Only Tww.jainelibrary.org
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ catAnA ghaTanA AdhAkarmAdinAmnAM yugapaddhahubhiH puruSarekena vA kAlabhedena vA ekasminnevAzanAdirUpe vastuni yadviruktAdi-dviru- cAraNAdiH sambhavati, sa prathamo bhaGgA, ayamarthaH-yathaikatra vasatAvazanaviSaye kenApyAdhAkarmeti nAma prayuktaM, tathA'nyatrApi evaM sarvANyAyAdhAkarmAdinAmAni ekArthAni ekavyaJjanAni, tathA AdhAkarma adhaHkarmetyAdIni nAmAni vivakSitAzanAdirUpaikaviSaye pravartamAnAni dvitIyo bhaGgaH, ekArthAni nAnAvyaJjanAnIti, yathA-zaka indra iti, tathA azanAdayaH-azanapAnakhAdimasvAdimarUpAzcatvAra AdhAkAntaritA-AdhAkarmazabdena vyavahitA yathA'zanamAdhaHkarma pAnamAdhAkarmetyAdisvatIyo bhataH, nAnArthakavyaJjanarUpA, AdhAkammarUpaM nAmAzritya punarniyamAcaramabhaGgo nAnArthAni nAnAvyaJjanAnItyevaMrUpo nAsti, upalakSaNatvAt pratyekaM sarvANyapi, yadA tu ko'nyazanaviSaye AdhAkarma vakti pAnaviSaye tvAdhAkarma khAdime tvAtmanaM svAdime tvAtmakamrmeti, tadA'mUni nAmAni nAnArthAni nAnAvyaJjanAnIti caramo'pi bhaGgaH sambhavati // 133-134 // dvitIyamaGgaM vizeSAdbhAvayatiiMdatthaM jaha saddA puraMdarAI u nAivattaMte / ahakamma AyahammA taha Ahe nAivattaMte // 135 / / __ yathA purandarAdayaH zabdA indrArtha-indrazabdavAcyamartha nAtivartante-nAtikAmanti, tathA adhaHkarma AtmannaM, upalakSaNavAdAtmakarmazabdazca 'AI 'tti, 'sUcanAt sUtra' mityAdhAkarma vAcyamathaM nAtivartante // 135 / / tadevAhaAhAkammeNa ahekareti jaM haNai paannbhuuyaaii| jaMtaM AyayamANo parakammaM attaNo kuNai // 136 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only ANT
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA vacUryupetA zrI piNDaniryuktiH // 28 // Jain Education Intern AdhA karmmaNA bhujyamAnenAdhaH karoti AtmAnaM saMyamAt sadgatervA yasmAdAdhAkarmmaNA prANAn dvIndriyAdIn bhUtAnvanaspatikAyAn upalakSaNattrAt jIvAn savA~zca danti, yasmAttadAghAkarmma AdadAnaH parakarmma AtmanaH sambandhI karoti ||| 136 // mUladvAragAthAyAM " egaTThA " ( ni. 94 ) iti vyAkhyAtaM, atha " kassa vAvi " ( ni. 94 ) iti vyAkhyAnayatikassati pucchimI niyamA sAhammiyassa taM hoi / sAhammiyassa tamhA kAya va parUvaNA vihiNA // 137 / kasyArthAya kRtamAdhAkarma bhavatIti pRSTe pareNottaramabhidhIyate, niyamAt sAdhammikasyArthAya kRtaM tat-AdhAkarma bhavati, tasmAt sAdharmikasya prarUpaNA vidhinA''gamoktena kartavyA || 137 || sAdhammika bhedAnAha-- nAThavaNA davie khette kAle a pavayaNe liNge| daMsaNa nANa caritte abhiggahe bhAvaNAo ya // 138 // ete dvAdaza sAdhammikA bhavanti, sugamo'rthaH // 138 // bhedAn gAthAtrayeNa vyAkhyAnayatinAmi sarisanAmo ThavaNAe kaTukammamAIyA / dabaMmi jo u bhavio sAhaMmi sarIragaM caiva // 139 khetsamANadesI kAlammi samANakAlasaMbhUo / pavayaNi saMghegayaro liMge rayaharaNamuhapotI // 140 // daMsaNa nANe caraNe tiga paNa paNa tiviha hoi u carite / davAio abhiggaha aha bhAvaNamo aNiccAI // nAmni sadRzanAmA sAdhamikaH, sthApanAyAM kASTakammadikAH sthApitamUrttayo jIvatAM sAdhUnAM sAdhammikAH, dravye yo sAdharmikabhedAH // 28 //
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAmAnyataH kalpyAkalpyavidhiH bhavyastenaiva zarIreNa, bhAve dIkSAyogaH, 'sa' iti athavA sAdharmikazarIraM siddhazilAtalAdigatamapagatajIvaM, tadapyatItAvasthA'pekSayA dravya iti, kSetre samAnadezasambhUtaH, kAle ekakAlasambhRtaH, pravacane sAdhvAdirUpacatuSTayasaGghamadhye ekataraH, liGge rajoharaNamukhavastrikA upalakSaNatvAdanyopakaraNAni ca tadvAn sAdhammika iti, sarvatra kSAyikakSAyopazamikaupazamika medAtridhA darzane, matizrutAvadhimanaHparyavakevalajJAnabhedAt paJcadhA jJAne, yathA matijJAnino matijJAnI sAdharmika iti sarvatra | jJeyam , sAmAyikachedopasthApanaparihAravizuddhisUkSmasamparAya( yathAkhyAta )bhedAta paJcadhA cAritre, 'tiviha 'tti matAntareNa pakSAyikakSAyopazamikopazamikabhedAt tridhA vA bhavati cAritre, dravyakSetrakAlabhAvabhedAccaturdA abhigrahe, atha bhAvanAyA. manityAdibhedAvAdazadhA sAdhammikA iti sarvatra // 139-141 / / atha nAmasAdhammikamuddizya kalpyAkalpyavidhimAhajAvaMta devadattA gihIva agihIva tesi dAhAmi / no kappaI gihINaM dAhaMti visasiye kappe // 142 // yAvanto devadattA gRhasthA agRhasthA vA tebhyo dAsyAmItyukte devadattAkhyasya sAdhorna kalpate, taduktaM devadattazabdena tasyApi saGkalpaviSayIkaraNAt , yadA tu gRhasthAnAM devadattAnAM dAsye iti vizeSite sati kalpate // 142 / / pAsaMDIsuvi evaM mIsAmIsesu hoi hu vibhAsA / samaNesu saMjayANa u visarisanAmANavi na kappe // tathA pAkhaNDiSu evaM pUrvoktaprakAreNa mizrAmizreSu vibhASA kartavyA, atra sAmAnyasaGkalpaviSayA mizrA ucyante, yathA yAvantaH pAkhaNDino devadattA iti vizeSakalpaviSayAstvamizrA yathA yAvantaH saugatA devatAH pAkhaNDina iti tatra mizra Jain Eduent an inte For Private & Personel Use Only
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA| zrIpiNDaniyuktiH // 29 // saGkalpite sati na kalpate devadattapAkhaNDizabdAbhyAM devadattAkhyasya sAdhorapi saGkalpaviSayIkaraNAva , amizrasaGkalpe sAdhu- vizeSataH vyatiriktAnyapAkhaNDibhyo dAsyAmItyAdirUpe kalpate saGkalpaviSayAbhAvAt , yathA pAkhaNDiSu tathA zramaNeSvapi mizrAmizreSu / kalpyAvibhASA karttavyAH, yataH zramaNA: zAkyAdayo bhaNyante yato vakSyati-"niggaMthasakatAvasageruya AjIva paMcahA samaNA" yathA kalpyayAvantaH zramaNAH devadattAkhyAstebhyo dAsyAmIti mizrasaGkalpe na kalpate, yAvantaH zAkyAH zramaNAH sAdhuvyatiriktA vA vidhiH temyo dAsyAmItyamizrasaGkalpe kalpate, tIrthaGkarapratyekabuddhAnAM saGghAtItatvena saGghamadhyavartibhiH saha sAdhammikatvAbhAvAt , Td " saMjayANa u visarisanAmANavi na kappA" iti vacanAcArthyApattyA yAvanto devadattA ityAdau visadRzacaitrAdi nAmnA sAdhUnAM kalpate iti pratipAditaM draSTavyam // 143 // atha sthApanAdravyasAdhammikAvAzritya kalpyAkalpya vidhimAhanIsamanIsA va kaDaM ThavaNAsAhammiyammi u vibhaasaa| dave mayataNubhattaM na taM tu kucchA vivajjejA // 144| iha ko'pi gRhI gRhItaprabajyasya mRtasya jIvato vA pitrAdau snehavazAt pratikRti kRtvA tat purato DhokanAya baliM karoti sA dvidhA-nizrayA'nizrayA ca, tatra ye rajoharaNadhAriNo matpitRtulyAstebhyo dAsyAmIti saGkalpe nizrA, tadviparItA svanizrA, tataH sthApanAsAdhamikanizrayA'nizrayA vA kRtaM bhaktAdi tatra vibhASA karttavyA, yadi nizrAkRtaM tadA na kalpate, anizrAkRtaM tu kalpate, pravRttidoSaprasaGgAdAcAryA niSedhayanti ca, tathA dravye dravyasAdharmike mRtasya sAdhoryA tanustasyAH purato DhaukanAya kRtaM bhaktaM nizrAkRtaM, anizrAkRtaM prAgavat dvidhA, tanneti-tannaiva kalpate, anizrAkRtaM tu kalpate, paraM loke jugupsA syAditi varjayanti // 144 // kSetrakAlAvAzrityAha // 29 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only |
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSata: kalpyA tatra kSetre yathA saurASmatA bhavati, tadA tasyAvyamiti saGkalpe tamihako, darzanena saha kAlA kalpate, yadA tu somavAtadinajAtebhyaH pAzatiH, tadyathA-pravacanasyAdibhiH saha pazca, damaka vidhi: pAsaMDiyasamaNANaM gihiniggaMthANa cevau vibhaasaa|jh nAmamitaheva ya khette kAleya nAyatvaM // 145 // ___yathA nAmni tathA kSetre kAle ca pAkhaNDinAM zramaNAnAM gRhiNAM nirgranthAnAM ca vibhASA syAditi jJAtavyam , tatra kSetraM saurASTrAdikaM, kAlo dinAdiH, tatra kSetre yathA saurASTradezotpannebhyaH pAkhaNDimyo mayA dAtavyamiti saGkalpe saurASTradezotpannasya sAdhona kalpate, yadA tu saugatAdivizeSaH kRto bhavati, tadA tasyApi kalpate'nyadezotpannAnAM tu kalpata eva, itthaM zramaNAdiSvapi kAlasArmike'pi vivakSitadinajAtebhyaH pAkhaNDibhyo dAtavyamiti saGkalpe taddinajAtasya na kalpate ityAdi bhAvanIyam , zeSapravacanAdipadasaptake dvikasaMyogA bhaGgA ekaviMzatiH, tadyathA-pravacanasya liGgena saheko, darzanena saha dvitIyo, jJAnena saha tRtIyaH, evaM yAvadbhAvanayA saha SaSTha iti SaDbhaGgAH, evaM liGgasya darzanAdibhiH saha pazca, darzanasya jJAnAdibhiH saha catvAraH, jJAnasya cAritrAdibhiH saha trayaH, cAritrasyAbhigrahabhAvanAbhyAM dvau, abhigrahasya bhAvanayA sahaka iti ekaviMzatiH, eteSu bhaGgeSu ca pratyekamekaikA caturbhaGgikAH, yathA pravacanasAdhammiko na liGgataH, liGgataH sAdhammiko na pravacanataH, pravacanataH sAdhammiko liGgatazca, na pravacanato na liGgatazca, zeSA api caturbhaGgikAH svayamUhyAH // 145 // AdhacaturbhaGgikAyAH prathamabhaGgadvayodAharaNaM darzayatidasa sasihAgAsAvaga pavayaNa sAhammiyA na liGgeNAliGgeNa usAhammI no pavayaNa nihagA sve||14|| dazamI pratimAM pratipannA AdyapratimAprArambhAt sazikhAkA:-sakezA iti-hetoH zrAvakAH pravacanasAdhammikA na liGgena, For Private & Personel Use Only
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA bhaGgaghaTanA ratnIyAvaryupetA zrI piNDaniyuktiH atra nimittakAraNahetuSu sarvAsAM vibhaktInAM prAyo darzana miti hetau prathamA, liGgataH sAdhamikA na pravacanato nivA, nihavAzca jJAtAjJAtabhedena dvidhA, tatra ye jJAtAste'tra grAhyA, ajJAtAnAM tu loke sAdhutve na pratiSiddhatvAdeSAmarthAya kRtaM kalpate sAdhUnAM cakArAdihottaratrAdi bhaGgadvayamAdyameva kathayiSyati, zeSaM bhaGgadvayaM svayamRdya, yathA'tra pravacanataH sAdhammikA liGgatazca sAdhava ekAdazamI pratimA pratipannAH zrAvakA vA tatra sAdhanAmarthAya kRtaM kalpate zrAvakANAM tvAya kRtaM kalpate na pravacanataH sAdhammikAnAmapi liGgatastIrthakarapratyekabuddhAH, teSAM pravacanaliGgAtItatvAt , tadarthakRtaM kalpate // 146 // zeSacaturbhaGgikAnAM bhaGgAdvayaM cAhavisarisadasaNajuttA pavayaNasAhammiyA ndsnno|titthgraa patteyA no pavayaNadaMsasAhammI // 147 visadRzadarzanayuktAH pravacanasAdhammikA na darzanato, yataH sAdhUnAM zrAvakANAM vA keSAzcidapi kSAyopazamikaM darzanamanyeSAM kSAyikamapareSAmaupazamikamiti bhinnatA darzane dRzyate, tIrthaGkarapratyekabuddhA na pravacanato darzanataH sAdhammikAH samAnadarzanatvAt , teSAmarthAya kRtaM kalpate sAdhUnAM evaM dvitIyacaturbhaGgikAbabhaGgadvayaM, evaM sarvatra / / 147 // atha tRtIyacaturthabhaGgikayoH svarUpamAhanANa carittA evaM nAyavA hoMti pavayaNeNaM tu| pavayaNaosAhammI nAbhiggaha sAvagA jaiNo // 148 // sAhamma'bhiggaheNaM nopavayaNa niNha tittha ptteyaa| evaM pavayaNabhAvaNa etto sesANa vocchAmi // 149 // // 30 // Jain Education Inter Tww.jainelibrary.org
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ vividha caturbhaGgi kANAM ghttnaa| yathA pravacanena saha darzanamuktaM evaM jJAnacAritre'pi maGgadvayopanyAsena pravacanena saha yojye, yathA pravacanataH sAdhammikA na jJAnato, visadRzajJAnasahitAH sAdhavaH zrAvakA vA, sAdhUnAmaya kRtaM kalpate naitra, zrAvakANAM tvarthAya kRtaM karapate iti sarvatra, jJAnataH sAdharmikA na pravacanastIrthaGkarapratyekabuddhAH evaM cAritreNApi sadRzAdiparyogaH kaaryH| paJcamaSaSThIcaturbhaGgikayorAcaM bhedadvayamAha gAthArddham pAzcAtyaM-pravacanataH sAdhammikato'bhigrahataH zrAvakA yatayazca visadRzAbhigrahasahitAH abhigraheNa sAdhammakA na pravacanena nihavatIrthaGkarapratyekabuddhAH, evaM pravacanena saha bhAvanA visadRzAdiparyojyA, yathA pravacanataH sAdhammikA na bhAvanAtaH sAdhavaH zrAvakA vA visadRzabhAvanAyuktAH, bhAvanAtaH sAdhammikA na pravacanato nihnavatIrthaGkarapratyekabuddhAH, evaM zeSabhaGgadvayamapi jJeyam , tadevaM pravacanAzritA SaDapi caturbhaGgAH, itaH zeSacaturmaGgikAnAmudAharaNAni vakSye / / 148-149 // / liGgAIhivi evaM ekekeNaM tu uvarimA neyaa| je'nanne uvarillA te mottuM sesae evaM // 150 // 'saptamyarthe tRtIyA' tato liGgAdiSvapi padeSu ekaikena liGgAdinA padena uparitanAni-darzanajJAnaprabhRtIni padAni nayet , pUrvoktAnusAreNa caturbhaGgikA jJeyeti, atisaGkiptavyAkhyAnamitIhavizeSamAha-je'Nanne iti, ye ananye udAharaNA. pekSayA anyAdRzA na bhavanti kintu tulyA eveti tAn maGgakAn muktvA zeSAnuparitanAn medAnevaM vakSyamANaprakAreNa NI jAnIta, ayaM bhAvaH-liGgadarzanayorye catvAro bhaGgAH sodAharaNA vakSyante-tat samAnA eva, liGgajJAnaliGgacaraNayorapi bhaGgAH, nA tAn muktvA liGgadarzanaliGgAbhigrahAdi bhaGgAnudAhariSyAmi, tatra liGgadarzanacaturbhaGgikA // 150 // AghamaGgadvayamAha Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvamAratnIyA. |vividhacatuGgikAsvarUpam / vacUryupetA shriipinnddniyukti| liDeNa u sAhammI na daMsaNe vIsudasi jai nihaa| patteyabuddha titthaMkarA ya bIyami bhaMgami // 151 // liGgena sAdhammikA na darzanena viSvagdarzanA-vibhinnadarzanA yatayo nivAzca, upalakSaNatvAdekAdaza pratimAprapannAH zrAva- kAzca, pratyekabuddhatIrthakarA dvitIyabhaGge darzanataH sAdharmikA na liGgata ityevaMrUpe // 151 // atha liGgajJAnaliGgacAritracaturbhaGgikAdvayaM samAnamityanuktA (2) liGgAbhigrahacaturbhaGgikAdyabhaGgadvayamAhaliMgeNa unAbhiggaha aNabhiggaha vIsu'bhiggahI cevAjai sAvagabIyabhaMge patteyabuhAya titthayarA // 152/ liGgena sAdhammikA nAbhigrahato'nabhigrahAH, viSvagabhigrahA( hiNo)-vibhinnAbhigrahayuktA yataya ekAdazapratimAsthA: zrAvakA vA, abhigrahataH sAdhammikA na liGgata iti dvitIyamaGge pratyekabuddhAstIrthaGkarAzca // 152 // liGgabhAvanAcaturbhaGgikA. svarUpamAhaevaM liGgeNa bhAvaNa yathA liGge abhigraheNa tathA bhAvanayA bhaGgA vAcyA iti, yathA liGgataH sAdhammikA na bhAvanAto bhAvanArahitA viSvagbhAvanA vA, yataya ekAdazapratimAsthA zrAvakA vA ityAdi, darzanajJAnacaturbhaGgikAdyabhaGgadvayamAhadaMsaNanANaM ya paDhama bhaMgo u| jai sAvaga vIsunANI evaM ciya biiya bhaMgo'vi // 153 // darzanajJAne darzanataH sAdhammikA na jJAnata ityevaMrUpaH prathamo bhaGgA, yatayaH zrAvakA vA viSvagvAnino-vibhinnajJAnA: // 31 // ISH Jain Education Inter! For Private Personal Use Only w.jainelibrary.org
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education I samAnadarzanA vA, evameva jJAnataH sAdhammikA na darzanataH ityevaMrUpo dvitIyo bhaGgo jJeyaH / yatayaH zrAvakAzca tatrApi kevalaM vibhinnadarzanAH samAnajJAnA iti / / 153 / / darzanacaraNacaturbhaGgikAdya maGgadvayamAha - daMsaNacaraNe paDhamo sAvaga jaiNo ya bIyabhaMgou / jaiNo visarisadaMsI daMse ya abhigahe vocchaM // 154 // darzanacAritre darzanataH sAdhammikA na caraNata ityayaM prathamo bhaGgaH samAnadarzanAH zrAvakA visadRzacaraNA patayazca dvitIyo maGgazcaraNataH sAdhammikA na darzanata iti, tatra visadRzadarzanAH samAnacAritrA yataya iti, darzane abhigrahe cAdyamaGgadvayaM vakSye // 154 // tadevAha - sAvaga jai vIsa'bhiggaha paDhamo bIo ya bhAvaNA cevaM / nANeNa'vi nejjevaM eco caraNeNa vocchAmi // 155 samAnadarzanA viSvagabhigrahA - vibhinnAbhigrahAH zrAvakA yatayazca darzanataH sAdhammikA nAbhigrahata iti prathamo maGgaH, dvitIyo'pi bhaGgo'bhigrahataH sAdhammikA na darzanata iti tatrApi yatizrAddhA eva paraM vibhinnadarzanAH samAnAbhigrahA jJeyA iti, darzanabhAvanAcaturbhaGgikAdyabhaGgadvayaM sUcayati -- yathA darzanena abhigraha udAhRtaH, evaM bhAvanApi vaktavyA / yathA darzanataH sAdharmikA na bhAvanAto, visadRzabhAvanAH samAnadarzanAH zrAvakA yatayazcetyAdi, atha jJAnasya cAritrAdibhiH saha caturbhaGgikA prarUpaNamAha yathA darzanena saha catasrazcaturbhaGgikA uktAstathA jJAnenApi saha cAritrAdIni padAnyadhikRtya tisrazcaturbhaGgikA jJeyAH / bhinnabhinnacatumaGgikAH /
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamA 1. gaveSaNAyAM gaja ratnIyAvacUryupetA shriipinnddniyuktiH| // 32 // atIva sajiptamidamiti vizeSamAha avacUrikRta-jJAnacaraNayozcaturbhaGgikA 1jJAnAbhigrahayozca 2 jJAnabhAvanayostRtIyA / 'itto' iti-ita Urdhva caraNena saha ye dve caturbhaGgike tadudAharaNAni vakSye // 155 // prathamacaturbhaGgikAyA AdyamaGgadvayamAha jaiNo vIsAbhiggaha paDhamo biya niNhasAvagajaiNo u(iinno)| evaM tu bhAvaNAsu'vi vocchaM doNhaMtimANitto // 156 // caraNataH sAdhammikA nAbhigrahata iti prathamo maGgaH, samAnacaraNA viSvag-vibhinnAbhigrahA yatayaH abhigrahataH sAdhammikA na caraNata iti dvitIyo bhaGgaH samAnAbhigrahanivAH zrAvakA vibhinnacaraNA yatayazca, caraNabhAvanayozcaturbhaGgikAdyabhaGgadvayamAha yathA caraNena sahAbhigraha udAhRta evaM bhAvanAsvapi vAcyam , yathA caraNataH sAdhammikA na bhAvanAto yataya iti prathamo bhala ityAdi, athAbhigrahabhAvanayozcaturbhaGgikA vaktumAha___ ito'bhigrahabhAvanAlakSaNayoH padayozcaturbhaGgikAmudAharaNato vakSye // 156 // AdyamaGgadvayamAha| jaiNo sAvaganiNhava paDhame biie ya huMti bhaMge y| kevalanANe titthaMkarassa no kappai kayaM tu // 157 // abhigrahataH sAdhamikA na bhAvanAta ityevaM prathame bhane tathA bhAvanAtaH sAdhammikA nAbhigrahata ityevaMrUpe dvitIyamale yatayaH zrAvakA nihavAzca bhavanti, paraM prathame bhane samAnAbhigrahA visadRzabhAvanA, dvitIye tu samAnabhAvanA visadRzAbhigrahA iti jJeyam , atra zeSamaGgadvayamapi likhyate-abhigrahataH sAdhamikA bhAvanAtaca samAnatvAdyatipramukhA eva, nAbhigrahato AU // 32 // in duet an internation For Private Personal Use Only
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ cturmnggikaannaamtideshH| nApi bhAvanAto'samAnatvAt , ta eva itthamanuktA api pAzcAtyabhaGgakeSu bhaGgAH svymRhyaaH| atra sarvatra zrAvakalokavikhyAtanihavAnAM kRte kRtaM kalpate, pratyekabuddhatIrthakudarthakRtaM sAdhUnAmarthAya ca kRtaM na kalpate, evamekaviMzatirapi caturbhaGgikAH proktAH, atha sAmAnyakevalinaM tIrthakaraM cAdhikRtya karaNyAkalpyavidhi kathayati / kevalajJAninaH sAmAnyasAdho upalakSaNatvAttIrthaGkarapratyekabuddhavarjazeSasAdhUnAmityarthaH, tIrthaGkarasya, tIrthakaragrahaNamupalakSaNaM, tena pratyekabuddhasya cArthAya kRtaM, yathAkramaM na kalpate, tuzabdasyAnuktasamuccAyakatvAt , kalpate ca, ayaM bhAvaH-tIrthakarapratyekabuddhavarjazeSasAdhUnAmarthAya kRtaM na kalpate tIrthakarapratyekabuddhAnAM tvarthAya kRtaM kalpate, tathA hi-tIrthakaranimittaM kRte'pi samavasaraNe sAdhUnAmupadezazravaNArthamupavezanAdi kalpate, evaM bhaktAdyapi, evaM pratyekabuddhasyApi, kApi tu pATha evAyaM-"kevalanANe titthaMkarassa jaha kappar3a kayaM tu" atra tu kalpate iti saGgatameva // 157 / / atha yAnAzritya pUrvoktA bhaGgAH sambhavanti tAn pratipAdayatipatteyabuddhaniNhava uvAsae kevalI vi Asaja / khaiyAie ya bhAve paDucca bhaMge u joejA // 15 // pratyekabuddhAn nivAn upAsakAn-zrAvakAn kevalinaH, apizabdAccheSasAdhUnAzritya tathA kSAyikAdIn bhAvAn kSAyikAdidarzanAni, cazabdAdvicitrANi jJAnAni caraNAni abhigrahAn bhAvanAzca pratItya bhaGgAn yojayet, tathaiva coktA | iti sthitam // 158 // atha prathamacaturmaGgikA pravacanaliGgaviSayAmadhikRtya vizeSamAha Jan Education a For Private Personal Use Only l
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA vacUryupetA zrI 'piNDaniryuktiH / // 33 // Jain Education Interla jattha utaio bhaMgo tattha na kappaM tu sesae bhayaNA / titthaMkara kevaliNo jahakappaM no ya sesANaM // 159 sUcanAt sUtra 'miti yatra sAdharmike tRtIyo bhaGgaH pravacanataH sAdharmikA liGgatacetyevaMrUpastatra na kalpate, yataH pratyekabuddha tIrthakara varjA yatayastatasteSAmarthAya kRtaM na kalpate, tuzabdo'nuktasya samuccaye, tata ekAdaza pratimAM pratipannasya zrAvakasya tRtIyabhaGgabhAvino'pyarthAya kRtaM kalpate iti kecitpunarAhuH - so'pi pratimAvAn sAdhukalpa iti na kalpate, tadayuktaM, mUlaTIkAyAmasammatatvAt, 'sesa' ci, zeSake bhaGgatraye bhajanA - vikalpanA kacit kalpate kacinneti, atha sAmAnyena bhaGgacatuSTayamadhikRtyodAharati-yathetyudAharaNopanyAse, tIrthakara kevalino'rthAya kRtaM kalpate, na zeSasAdhUnAmarthAya kRtamiti // 159 // mUladvAragAthAyAM " kassa vAvI "ti vyAkhyAtam, atha " kiM vAvI "ti ( ni. 94 ) vyAkhyAnayatikiM taM AhAkammati pucchie tassarUva kahaNatthaM / saMbhavapadarisaNatthaM ca tassa asaNAiyaM bhaNai // 160 // farara pRSThe ziSyeNa tat svarUpakathanArthaM tasya AdhAkarmmaNaH sambhavapradarzanArthaM ca gururazanAdikaM bhaNati // 160 // sampratyazanAdikameva vyAcaSTe - sAlImAi avaDe phalAi suMThAi sAimaM hoi / tassa kaDaniTThiyaMmI suddhamasuddhe ya cattAri // 161 // zAlyAdyazanaM, avaTaH- kUpa upalakSaNatvAttaTAkAdiparigrahaH, avaTAdisthaM jalaM pAnamityarthaH phalaM nAlikerAdi khAdimaM, zuSTyAdi svAdimaM bhavati, eteSvAghAkarmmaNaH sambhavAt svarUpatvamuktam, eteSAM atraiteSvAdhAkarmmarUpeSu pratyekaM caturbhaGgImAha AdhAka rmAzanAdi vivaraNam / // 33 //
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Int tasya - sAdhorarthAya kRtamiti karttumArabdhaM tasyaivArthAya niSThitaM niSpannaM, atra catvAro bhaGgAH syuH, tasya kRtaM tasya niSThitaM, tasya kRtamanyasya niSThitaM, anyasya kRtaM tasya niSThitaM, anyasya kRtamanyasya niSThitaM ete catvAro bhaGgAH, 'suddhamasuddhe ya'tti, ArSatvAdvau zuddhau dvAvazuddhau ceti draSTavyam, dvitIyacaturthI zuddha, prathamatRtIyAvazuddhAviti // 161 // athAdhAkarmmaNaH sambhavaM pratipipAdayiSuH kathAnakamAha - koddavarAlagagAme vasahI ramaNija bhikkhasajjhAe / khettapaDileha saMjaya sAvayapucchrujjue kahaNA // 162 jujjai gaNassa khettaM navari gurUNaM tu natthi pAuggaM / sAlitti kae ruMpaNa paribhAyaNa niyayagehesu // 163 // volitA va annavA, aDaMtA tattha goyaraM / suNaMti esaNAjuttA, bAlAdijaNasaMkahA // 164 // ee te jesimo raddho, sAlikUro ghare ghare / dinno vA se sayaM demi, dehi vA biMti vA imaM // 165 // thakke thakkAvaDiyaM, abhattae sAlibhattayaM jAyaM / majja ya paissa maraNaM, diyarasta ya se mayA bhajjA // 166 // cAulodagaMpi se dehi, sAlI AyAmakaMjiyaM / kimeyaMti kayaM nAuM, vajrjata'nnaM vayaMti vA // 167 // gAthASaTkam, arthaH kathAnakAdavaseya iti, tadevAha ( 09 ) - saGkalo nAma grAmastatra jinadattazrAvakaH, tadbhAryA jinamatirnAma tatra grAme kodravarAlakAH prAcuryeNotpadyante, tatasteSAmeva kUraM gRhe 2 bhikSArthaM gatAH sAdhavo labhante, vasatizca AdhAka madanaparIhAra sAdhukathAnakam /
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA maudana zrI. sAdhu pinnddniyuktiH| // 34 // ramaNIyA prApyate, svAdhyAyo'pi nirvighnaM jAyate, paraM zAlyodano na prApyate iti ke'pi sUrayastatrAdareNa na tiSThanti / AdhAkaanyadA tatrAsane bhadrilAbhidhAne grAme ke'pi sUrayaH samAjagmuH, taizca saGkalagrAme kSetrapratyupekSaNAya sAdhavaH preSitAH, sAdhavo'pi tatrAgatya yathA''gamaM jinadattasamIpe vasatimayAciSata, jinadattenApi harSAdvasatirdattA, sAdhavazca tatra sthitA, parIhAriyathA''gamaM bhikSApravezanena bahirbhUmau sthaNDilanirIkSaNena sarvamapi grAma prekSitavanta iti, jinadatto'pi vasatAvAgatya mahattaraM sAdhu vanditvA'pRcchat-rucitamidaM kSetraM ?, sUrayo'tra pAdamavadhArayiSyanti ? sAdhuravocat-vartamAnena yogena, kthaankm| tato jJAtaM jinadattena na rucitamiti, zrAddhazcintayAmAsa ca yadatra sAdhavaH samAgacchanti paraM na tiSThanti tanna jJAyate kimatra kAraNamiti , tataH kAraNaparijJAnAya kamapi aju sAdhuM jJAtvA papraccha, sa ca yathAvasthitamuktavAn , yathA'tra sarve'pi guNA vidyante, yogyamidaM ca kSetraM, kevalamatrAcAryaprAyogyaH zAlyodano na prApyate iti nAvasthIyate / tadevaM kAraNaM parijJAya jinadattena parasmAd grAmAt zAlibIjamAnIya nijagrAmakSetrabhUmiSu vApitaM, tataH sampanno bhUyAn zAliH, anyadA ca yathA vihArakramaM te cAnye vA sAdhavaH samAyayuH zrAvakazcintayAmAsa, yathaitebhyo mayA zAlyodano dAtavyo yena sUrINAmidaM yogya kSetramiti parimAvya sAdhavo'mI sUrInAnayanti, tatra yadi nijagRha eva dAsyAmi, tadA'nyeSu gRheSu kodravAdilama-N mAnAnAmeteSAmASAkarmazaGkotpatsyate tasmAt sarveSvapi gRheSu svajanasambandhiSu zAliM preSayAmIti, tathaiva kRtaM svajanAthoktavAn , yathA svayamapyamuM zAli paktvA bhuJjata, sAdhumyo'pi ca dadatha, eSa ca vRttAntaH sarve'pi bAlAdImiravajagme, sAdhavazva bhikSArthamaTanto yathAgamameSaNAsamitisamitA bAlAdInAmuktAni zRNvanti, tatra ko'pi bAlako vakti, ete te sAdhavo // 34 // Jain Education ins t al
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ AdhAkamaudanaparIhAri saadhukthaankm| yeSAmarthAya gRhe 2 zAlyodano nirapAdi, anyo bhASate-sAdhusambandhI zAlyodano mahyaM jananyA dade, dAtrI vA kvacidevaM bhASate-dattaH parakIyaH zAlyodanaH sampratyAtmIyaM kimapi dadAmi, gRhanAyako'pi kApi te-dattaH zAlyodanaH parakIya: sampratyAtmIyaM kimapi dehi, cAlako'pi kApi ko'pyanabhijJo jananI brate mama sAdhusambandhinaM zAlyodanaM dehIti, anyastvIpaddaridraH sahape bhASate-aho 'thake thakAvaDiya'masmAkaM sampanna, iha yata avasare avasarAnurUpamApatati tat 'thake thakAvaDiya' | mityucyate, tataH sa evamAha-yenAmakte-bhaktAbhAve'smAkaM zAlibhaktamudapAdi / atraivArthe sa laukikaM dRSTAntamudAharati- (1010) sUragrAme yazodharAbhidhAnA kAcidAmIrI, tasyA yogarAjo nAma bhartA, vatsarAjo nAma devaraH, tasya bhAryA yodhanI, anyadA daivavazAt yodhanIyogarAjau samakAlameva mRtau, tato yazodharA devaraM bUte, taba bhAryA'haM bhavAmIti, devaro'pi mama bhAryA na vidyate iti vicintya pratipannavAna, tataH sA cintayAmAsa, aho'vasare'vasarApatitamasmAkamajAyata, yasminnevAvasare matpatirmRtastadaiva devarasyApi bhAryA mRteti, tato'haM devareNa bhAryAtvena pratipannA, anyathA na pratipagheta / tathA vApi bAlako jananImAcaSTe-mAtA! zAlitandulodakamapi sAdhubhyo dehi, anyastvAha-zAlikAJjika, tata evamAdIni bAlAdijanajalpitAni zratvA kimetaditi pRcchanti, pRSTe'pi ca te Rjavo yathAvatkathitavanto yathA yuSmAkamathAyedaM kRtamiti, ye tu mAyAvinA zrAvakeNa tathAprajJApitAH, te na kathayanti, kevalaM parasparaM nirIkSante, tadevamAdhAkarmeti parimAvya tAni sarvANyapi gRhANi parihatyAnyeSu mikSArthamaTanti sma, ye ca tatra nirvahanti sma na te pratyAsanagrAme bhivArthamagacchan , evamanyatrApyAdhAkarma sambhavati, tacca bAlAdijalpitairavagamya kathAnakoktasAdhubhirikha vajenIyam, sUtre Jain Education
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAnAdI nAmAdhAkarmatvam / kSamA sugamam , paraM 'rupaNa'tti ropaNaM, paribhAvaNatti gRhe paribhojanaM, sa iti etebhyaH, 'annaM' ti, anya grAmama // 162ratnIyA-INI 167 // atha pAnasyAdhAkarmasambhavamAhavaryupetA loNAgaDodae evaM, khANittu mahurodagaM / DhakieNa'cchate tAva, jAva sAhutti AgayA // 168 // zrI- ___ yathA'zanasyAdhAkarmaNaH kathAnakasUcanena sambhava uktastathA pAnasyApyAdhAkarmaNo jJeyaH, kathAnakamapi tathaiva, kevalapiNDa- mayaM vizeSaH, kvApi grAme sarve'pi kUpAH kSArodakA AsIrana , atra kSArazabdena malodakaM jJeyam, na tvatyantakSAramiti, niyuktiH| zeSasAdhasamAgamanapRcchanAdi pUrvavajjJeyam, navaraM madhurodakaM kUpaM khAnayitvA loke pravRttijanitapApabhayAta phalakAdinA sthagitamakhaM katvA tAvadAste zrAvakA, yAvatte cAnye sAdhavaH samAgatAH, pUrvavat svajanagRheSu jalapreSaNaM vAlAdyallApAH, // 35 // pariharaNaM ca jJeyam // 168 // atha khAdimasvAdimayorAdhAkarmasambhavamAhakakkaDiya aMbagA vA dADima dakkhA ya bIyapUrAI / khAima'higaraNakaraNaMti sAimaM tigaDugAIyaM // 169 // karkaTikA-cirbhaTikA AmrakAni dADimAni drAkSA bIjakapUrakAdInyAzritya khAdimaviSaye'dhikaraNakaraNaM bhaveta-pApakaraNaM syAdityarthaH. sAdhvarthameteSAM vapanAdi kuryAditi bhaavH| trikaTukAdikaM svAdimaM tadapi khAdimavajjeyama // 169 // atha kRtaniSThitayoH svarUpamAhaal asaNAINa cauNhavi AmaM jaM sAhugaNapAuggaM / taM niTThiyaM viyANasu uvakkhaDaM tU kaDaM hoi||17|| Jain Education Intel For Private & Personel Use Only |
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ niSThitayoga svarUpam / azanAdInAM caturNAmapi yat Ama-apariNataM sAdhugrahaNaprAyogyaM kRtaM prAsukIkatamityarthaH taM niprita vijAtIta upaskRtaM tUpaskRtamArabdhaM, kRtaM bhavati tat // 170 // etadeva vizeSato bhAvayatikaMDiya tiguNukaMDA u niTThiyA negaduguNaukaMDA / niTThiyakaDo u kUro AhAkammaM duguNamAha // 17 // iha ye tandalAH prathama sAdhvarthamuptAstataH krameNa karaTayo jAtAstataH kaNDitAH kathaM bhRtAH1, kaNDitA ityAha-trigaNotkaNDA:-trIna vArAna kaNDitA ityarthaH, te niSThitA ucyante, ekadviguNotkaNDitA na niSThitAH, kintu kRtA eka, atrAyaM vadAmnAya:-yokaM vAraM dvau vA vArau sAdhvathe kaNDitAstRtIyavAraM tu Atmanimitta kaNDitA rAddhAzca tadA sAdhanAM kalpate. yadi punareMkaM dvau vA vArau sAdhunimicaM AtmanimittaM vA kaNDitAstRtIyaM tu vA vAraM sAdhvarthameva, taireva tandale mAla niSpAditakaraH sa niSThitakRta ucyate, niSThitairAdhAkarmatandule rAddha ityarthaH, sa sAdhUnAM sarvathA na kalpate, hetamAha-tatrAdhAkarma dviguNamAhustIrthakadAdaya iti // 171 // atha khAdimasvAdimamAzritya matAntaramAhachAyaMpivivajaMtI keI phalaheugAivuttassa / taM tu na jujjai jamhA phalaMpi kappaM biDayabhaMge // 172 // haphalahetakAdeH phalahetoH puSpahetoranyasmAdvA hetoH sAdhvathemuptasya vRkSasya kecidagItArthAzchAyAmapi AdhAkarmazAkyA varjayanti, tatta na yujyate, yasmAt phalamapi yadartha sa vRkSa Aropitastata AdhArmikavRkSasambandhi dvitIye bhaDe tasya kRtamanyAthai niSThitamityevaMrUpe dvitIyabhaGge vattemAnaM sat kalpate, ayamartha:-sAdhvartha mupte kalpAdau vRkSe niSpAdyamAnaM phalaM Jain Education Fil
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ karmaNi kSamAratnIyAvacUryupetA zrI. pinnddniyuktiH| // 36 // sAdhusattAyA apanIyAtmasambandhi karoti, tadA tadapi kalpate, kiM punaH 'chAye 'ti // 172 // punarAha AdhAparapaccaiyA chAyA na visA rukkhova vahiyA kttaa| naTracchAe u dume kappai evaM bhaNaMtassa // 173 // sA chAyA parapratyayikA-sUryahetukA na vRkSamAtranimittA na ca sA vRkSa iva karttA vRddhi nItA, tathA parasya evaM-pUrvoktaM IN matAntaraM bhaNato meghAdikAraNAnnaSTacchAye dume'vasthAnaM kalpate iti prAptaM, tacca na yuktam , tasmAnnAdhAkammikI chAyeti, kintu sa . tanniraeva vRkSa AdhAmikastat saMspRSTAzcAdhaH katipayapradezAH pUtiriti // 173 / / punaH pareSAM dUSaNAntaramAha shnshc| vaDDaihAyai chAyA tatthikaM paiyaMpivana kappe na ya AhAya suvihie nibattayaI ravicchAyaM // 17 // ___iha sUryagativazAcchAyA varddhate hIyate ca, tato raverastamanasamaye prAtaHsamaye cAtidrAdhIyasI vivarddhamAnA chAyA sakalamapi grAmamabhivyApya varttate, atastat pRSTaM sarvamapi prAmasambandhi vasatyAdikaM pUtikamiva tRtIyodgamadoSaduSTamazanAdikamiva na kalpate, na caitadAgame proktaM tannAdhAkarmimakI chAyeti, na ca sUryaH suvihitAnAdhAya chAyAM nivartayati tataH kathamAdhAkammikI // 174 // yadi punarAdhAkarmimakI syAt , tarhiaghaNaghaNacArigagaNe chAyA nadrA diyA puNo hoi / kappai nirAyave nAma AyavetaM vivjeuN||175|| ____ apanA-viralA ghanA-meghAzcAriNaH-paribhramaNazIlA yatra itthaMbhUte gagane, chAyA naSTApi satI divA punarapi bhavati, tato megherantarite sUrye nirAtape-AtapAbhAve tasya vRkSasyAdhastanaM pradeza sevitu kalpate, Adapetu vivarjayituM, na cAyaM viSaya- II // 36 // Jain Education Interne For Private & Personel Use Only
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ vibhAgaH sUtre kApi dRzyate, na ca pUrvapuruSAcIrNA iti, tasmAdasadetatparoktamiti // 175 // atha gItArthAnAM kiJcidAvA- niSThitasanaM chAyAnirdoSatAnigamanapUrvakaM vakti kRtajatamhA na esa doso saMbhavaI kmmlkkhnnvihnno| taMpi ya hu aighiNillA vajjemANA adosillA 176 / maGga tasmAt pUrvoktakAraNAd eSa doSaH paropanyasto na sambhavati, kuta ? ityAha-yato'yaM doSaH karmalakSaNavihInA-AdhA- catuSTayam / karmarahita uktayuktarityarthaH, athavA tAmapyAdhAkammikavRkSacchAyA hu-nizcitaM, atighRNAvanta:-atidayAlabo vivarjayanto'dopavanta iti // 176 // mUladvAragAthAyAM " kiMvAvI "ti vyAkhyAtaM, atha " parapakkho ya sapakkho" (ni094) iti dvAradvayaM vyAkhyAnayan prasaGgataH punarapi niSThitakRtayoH svarUpaM tAbhyAmutpannaM bhaGgacatuSTayaM cAhaparapakkho ugihatthA samaNo samaNIu hoi uspkkho| phAsukaDaM raddhaM vA niTTiyamiyaraM kaDaM savaM 177 tassa kaDaniTTiyaMmI annassa kaDAMmi nidie tassa / caubhaMgo ittha bhave caramaduge hoi kappaM tu 170 / __gRhasthA:-zrAvakAdayasteSAmarthAya kRtaM sAdhUnAmAdhAkarma na bhavati, yataH sa parapakSa iti, zramaNAH zramaNyazca svapakSa| stadarthakRtaM tvAdhAkammaiva syAditi, tathA prAsukIkRtaM zAlyAdirAddhaM vA niSThitaM veditavyaM, itarastu ekakaNDitadvikaNDita-17 tandulAdikaM kRtaM bhavati sarva, tasya sAdhorAya kRte niSThite'tra anyasyArthAya kRte tasyArthAya kRte niSThite ca bhaktAdau caturbhaGgikA bhavati, tatraitau prathamatRtIyau bhaGgo sAkSAdAtiau dvitIyacaturthoM ca svayamUhyo, uktabhaGgApekSayA caramabhaGgadya JainEducationa lonal For Private Personal Use Only
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrI piNDaniyuktiH / // 37 // Jain Education Inte kalpyamazanAdi bhavati, AdyApekSayA dvitIyazvaramastRtIyApekSayA caturtha iti / / 177-178 // atha " cauro " (ni0 94) iti mUladvAragAthAyAM vyAkhyAnayati cauro aikkamavaikamA ya aiyAra taha aNAyAro / niddarisaNaM cauNhAve AhAkamme nimaMtaNayA 179 harpi zrAddheNAdhAkarmmaNi nimantraNe kRte catvAro doSA bhavanti, tathAhi - atikramo vyatikramo'tIcAro'nAcArakha, caturNAmapi nidarzanaM bhAvanIyam, tacca vakSyati // 179 / / athAdhAkarmmanimantraNaM vaktisAlIghayagulagorasa navesu vallIphalesu jAesuM / dANe ahigamasaDDe AhAyakae nimaMtei // 180 // zAliSu - zAlyodaneSu ghRtaguDagoraseSu sAdhUnAdhAya kRteSu naveSu ca vallIphalakeSu sAdhvarthamacittIkRteSu dAne ko'pyanivazrAddho nimantrayati / / 180 // tatazcaAhAkammaggahaNe aikamAIsu vaie causu / neurahArigahatthI cautigadugaegacalaNaM // 181 // AdhAkarmagrahaNe atikramAdiSu caturSu doSeSu varttate, sa ca yathA 2 uttarasmin doSe varttate tathA tathA tatpApAdAtmAnaM mahatA kaSTena vyAvarttayitumIzaH atra dRSTAntamAha- 'neuri 'tti, nUpurahArikAyAH kathAnake yo hastI rAjapatnIM saJcArayan prasiddhaH, sa yathA "cau tiga duga ega calaNeNaM" taM pazcAnupUrvyA ekena dvAbhyAM tribhizcaturbhizca raNairAkAza sthairati kaSTenAtmAnaM vyAvarttayitumIzastathAssdhAkarmmagrAhyapi / saGghitakathA caivam - AdhA karmaNyati kramAdyAH, nUpurahArikA hastipa dopanayaH / // 37 //
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In (011) yathA rAjA nU purahArikAkathAnake hastI svapatnImihAbhyAM saha chinnaTaMke parvate samAropitaH, tato miMDhena parvatAgrabhAge vyavasthApya kamapyekaM caraNaM namasi kAritaH, sa ca tathAvasthaH stokena klezena taM caraNaM vyAvarcya tatraiva parvate AtmAnaM sthApayituM zakroti, evaM sAdhurapi kazcidatikramAkhyaM doSaM prApyAtmAnaM sukhena nivarttayitvA saMyame tu sthApayitumIzaH, paraM kramavRddhau gajasya dopavRddhau sAdhoriti kaSTaM syAditi bhAvaH // 181 / / athAtikramAdInAM svarUpamAha - AhAkammanimaMtaNa paDisuNamANe aikkamo hoi / payabheyAi vaikkama gahie taieyaro gilie // 182 // AdhA karmmanimantraNe pratizRNvati - aGgIkurvati atikramo bhavati-padamedAccaraNavinyAsAdAdhAkarmmagrahaNaM prati vyatikramaH syAt, ASAkarmmaNi gRhIte tRtIyo doSaH, itarazcaturtho galite-bhakSite sati syAt / / 182 // mUladvAragAMthAyAM " gahaNe ya ANAI " (ni0 94 ) iti vyAkhyAnayati - Aiya dosA gahaNe jaM bhaNiya maha ime te u / ANAbhaMga'NavatthA micchattavirAhaNA caiva // 183 // yaduktamAdhAkarmagrahaNe AjJAdayaH - AjJAmaGgAdayo doSAH atha ime te vakSyamANAstAne vAha - AjJAmaGgo'navasthA mithyAtvaM virAdhanA ca // 183 // kramAd vyAkhyAnayati -- ANaM savvajiNANaM giNhaMto taM aikkamai luddho / ANaM ca aikamaMto kassAesA kuNai sesaM? // 984 // sugamA, navaraM tadAdhAka gRhNanniti // 184 // anavasthAdoSamAha- AdhA karmaNyAjJA bhaGgAdi doSAH /
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ AdhAkarmaNyAjJA. bhnggaadidossaaH| kSamA ekkeNa kayamakajaM karei tappaccayA puNo anno| raMpara voccheo saMjamatavANaM // 185 // ratnIyA ekena akArya AdhAkarmagrahaNalakSaNaM kRtaM, tat pratyayAt-tat kAraNAtpunaranyaH karoti, evaM sAtabahulAnAM-sukha- bacryupetA II lampaTAnAM paramparayA saMyamatapasA vyavacchedo bhavati // 185 // mithyAtvadoSamAha zrI- jo jahavAyaM na kuNaimicchAhiTI taohako anno?| vaDeDa yamicchattaM parassa saMkaM jaNemANo // 186 // piNDa yo yathAvAdaM AgamAbhihitaM na karoti tato'nyaH ko mithyAvRSTiH sa evetyarthaH, cazabdo hetau, yasmAt parasya zaGka niyuktiH| janayan mithyAvaM vardhayati // 186 // anycc||38|| vajeI tappasaMgaM gehI aparassa appaNo ceva / sajiyaMpi bhinnadADho namuyai niddhaMdhaso pacchA // 187 // ____ AdhAkarmagrAhI parasyAtmAnazca tataH prasaGgaM vardhayati gRddhiratyantAsaktizca jAyate, tataH pazcAd bhinnadaMSTrAkastadrasAsvAdena nirddhamaso-nirdayaH sajIvamapi phalAdikaM na muJcati // 187 / / virAdhanAdoSamAhakhaddheniddheyasa(ru)yA suttehANI tigicchaNe kaayaa|pddiyrgaannvihaannii kuNaDa kilesaMkilissaMto 180 khaddhe-pracure niddhe-snigdhe AdhAkarmaNi bhukte rujA-rogaH syAt , tataH sUtrahAniraguNanena jAyate, cikitsAyAM kAyA-pRthvIkAyAdayo virAdhyante, praticArakAnAM-paripAlakasAdhUnAM tadvayAvRttyatatparatayA sUtrArthasaMyamahAniH, tathA klizyamAnaH paraM klezaM karoti // 188 / / athAdhAkarmaNo'kalpyavidhi kathayan dvAragAthAmAha // 38 // Jain Education Inter Uw.jainelibrary.org
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Internationa jaha kammaM tu akappaM tacchikaM vA'vi bhAyaNaThiyaM vA / pariharaNaM tasseva ya gahiyamadosaM ca taha bhaNai 189 yathA karmma - AdhA karmma akalpyaM, yathA tatspRSTaM yathA bhAjanasthitaM vA akalpyaM tasyaiva yathA pariharaNaM tadgRhItaM yathA vAsdoSaM tathA gururbhaNati / / 189 / / atra paJca dvArANi etAnyeva dvArANi vizeSeNAha anbhoje gamaNAi ya pucchA davakuladesabhAve ya / eva jayaMte chalaNA diTTaMtA tatthime donni // 190 // yathA sAdhUna mAghAkarma tatspRSTaM kalpatrayAkSAlitabhAjanasthaM vA abhojyaM tathA bhaNanIyamiti dvAratrayaM sUcitam, tathA avidhiparihAre gamanAdikA: kAyaklezAdidoSA vAcyAH, vidhiparihAre yathA dravyakAladezabhAve pRcchA karttavyA, yathA ca na karttavyeti vAcyamiti caturthaM dvAraM, evaM yatamAne kadApi chalanA jAyate, tatastatra imau vakSyamANau dRSTAntau vaktavyau iti paJcamaM dvAram // 190 // AdhAkarmmaNo'kalpyatArUpaM dvAramAha S jaha vataM tu abhojjaM bhattaM jaivi ya susakkayaM Asi / evamasaMjamavamaNe aNesaNijjaM abhojaM tu // 199 // yadopabhaktaM pUrva susaMskRtaM AsIt, tadapi yathA vAntamabhojyameva, evamasaMyamavamane sAdhoraneSaNIyamabhojyameveti // 191 // etadeva gAthAdvayena dRSTAntapUrvakamAha majjAekhaiyamaMsA maMsAsitthi kuNimaM suNayavaMtaM / vannAi annauppAiyaMpi kiM taM bhave bhojaM ? // 992 // AdhAkarmaNya kalpyAdi pazca dvArANi /
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA zrI pinnddniyuktiH| // 39 // keI bhaNati pahie uTThANe maMsapesivosiraNaM / saMbhAriya parivesaNa vArei suo kare ghettuM // 193 // AdhA (dR0 12) ca(va)krapura nagaraM, tatrogratejAH padAtiH, bhAryA rukmiNI, anyadA cogratejaso jyeSThabhrAtA sodAsAbhi-INI karmaNi dhAnaH kuto'pi grAmAdAgataH prAghUrNakatvena, ugratejasA mAMsaM krItvAnIya bhAryAya samarpitam , tasyAzca gRhakAryasaktA- bAntAnAyAstanmAMsaM mArjAreNa bhakSitaM, rukmiNI cintayAmAsa, kiM karomi ? atrAntare kApi mRtasya kArpaTikasya zunA mAMsaM dAne ugra. bhakSayitvA tadgRhaprAGgaNe dRSTau vAtasaGkSobhAdivazAdudvamitaM, bhojanavelA samAgateti rukmiNyA tadevAdade, jalena prakSAlya tejasasaMskRtaM, samAgatau sodAsogratejasAvupaviSTau bhojanArtha pariveSitaM tanmAMsaM, tato gandhavizeSeNogratejasA jJAtaM, yathA-vAntameta- | udaa0| diti, tataH sAkSepa bhAryA pRSTA, sA ca kampamAnA yathAvasthitaM kathayAmAsa, tatastanmAMsaM parityajya tAM nirbhatsyAnyanmAMsaM pAcitam / prathamagAthAkSarArthastvayam-mArjAreNa svAditamAMsaM yasyAH sA mArjArakhAditamAMsA mAMsAzina ugratejasaH strI-mahelA anyanmAMsamaprApnuvatI zvavAntaM kuNapaM-mAMsaM gRhItavatI, tacca vesavAreNa varNAdibhiranyadivotpAditamapi kiM bhavati bhojyamapi tu naiva, evamAdhAkapi / kecitpunarevamAhu:-tasyA rukmiNyA gRhe ko'pyatIsAreNa pIDito duSpramanAmA kArpaTikA, kizcidviviktaM sthAnaM yAci[tA sthitavAn , sa cAtIsAreNa mAMsakhaNDAni vyutsRjati, mArjArahUte mAMse tAnyeva khaNDAni sajitAni, tacca mRtasapatnIputreNogratejaso jAtena guNamitreNa dadRze, na ca tadAnIM bhayAt kimapi kathitam , bhojanAvasare dvAvapi pitRpitRvyau tena kare kRtvA nivArito, proktazca mAMsavRttAntaH, tata ugratejasA rukmiNI nirmatsitA, tyaktaM tanmAMsam , dvitIyagAthArthastvayaM-kecidbhaNanti pathike pathikasya udghANe-atIsArotthAne mAMsapezI Jan Education inte Howjainelibrary.org.
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ vyutsarjana, mAMsapezIrAdAya tAsAM sambhRtya-vesavAsareNopaskRtya pariveSaNe kRte sutaH kareNa gRhItvA tau pitpitvyo| tatspRSTasya bhojanAya vArayati sma, tato yathA purISamAMsamabhojyaM vivekinAmevamAdhAkApi // 192-193 // kiJca bhAjanaavilAkarahIkhIraM lhasaNa palaMDa surA ya gomaMsaM veyasamaevi amayaM kiMci abhojaM apijaM ca // 19 // sthitasya avilA-UraNI karabhI uSTrI tayoH kSIraM, tathA lazunaM palANDu surA gomAMsaM ca yathA vede-anyasamaye'pi amataM-asammataM cAka- . anamISTa bhojane pAne ca tathA jinazAsane kizcit AdhAkammikAdirUpamabhojyamapeyaM ca jJeyam // 194 // atha tataspRSTasyA lpytaa| kalpyatAmAhavannAijayAvibalI sapalalaphalaseharA asuintthaa|asuiss vippuseNavijaha chikkAoabhojAo 1954 yathA varNAdiyato'pi baliH-upahAraH sapalalaphalazekhara:-iha palalaM tilakSoda ucyate, phalaM-nAlikerAdi, azucinyastaH, tathA azucinA-viTasparzanApi, [atha ] azuceH padArthasya visparzanApi spRSTo'bhojyo bhavati, tathA''dhAkarmaspRSTamapIti // 195 // atha bhAjanasthitasyAkalpyatAmAhaemeva ujjhiyamivi AhAkammami akayae kppe| hoi abhoja bhANe jattha va saddhe'vitaM paDiyaM // 196 // ___ yathA''dhAkAvayavena saMspRSTamabhojyamevaM yasmin bhAjane tadAdhAkarmagRhItaM tasminnAdhAkarmaNyujjhite'pi akRtakalpe vakSyamANanyAyena kalpatrayeNAprakSAlite'pi jJeyam, yadvA yatra bhAjane pUrva zuddhe'pi bhakte gRhIte tadAdhAkarmastokamAtraM patitaM Jain Education in |
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA vacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / 1180 11 Jain Education Inter tatrApi bhAjane pUrva zuddhAhAre AdhAkarmmaNi ca sarvAtmanA ca tyakte kalpatrayAmAve'bhojyameveti // 196 / / atha pariharaNamAhavaMtuccArasaricchaM kammaM soumavi kovio bhIo / pariharai sAvi ya duhA vihiavihIe ya pariharaNA197 vAntoccArasadRzaM karma - AghAkarmma zrutvA 'api sambhAvane ' kovidaH ' paNDito bhItaH san pariharati, sA pariharaNA vidhinA avidhinA ca dvidhA syAt / / 197 / / athAvidhiparihAre kathAnakaM gAthAtrayeNAha ( dR0 13 ) - sAlIoaNahatthaM dahuM bhaNaI akovio deMtiM / katto cautti sAlI vANa jANai puccha taM gaMtuM // 998 // tU vasovANiyagaM pucchae kao sAlI ? / paJcaMte magahAe gobbaragAmo tahiM vayai // 999 // kammA kA paha motuM kaMTAhisAvayA adisiM / chAyaMpi[vi] vajjayaMto Dajjhai uNheNa mucchAI // 200 // zAligrAme grAmaNIrvaNika, bhAryA'pi grAmaNIH, anyadA marttari havaM gate bhikSArthamaTanakovidaH sAdhustadgRhaM praviveza, AnItaca grAmaNyA zAlyodana iti, sAdhunA cAdhAkarmmazaGkApanodAya sA pRSTA, yathA-zrAvike kutastyaH zAlireSa iti 1 sA pratyuvAca nAhaM jAne, vaNig jAnAti, tato vaNijaM vipaNau gatvA pRccha, so'pi sAdhurvipaNau gatvA vaNijaM pRSTavAn kutaH zAliriti 1, vaNijApyuktaM - magadhajanapratyantavarttino gorvaragrAmAdAgataH zAliH, tataH sa tatra gantuM prAvarttata, tatrApi sAdhunimittaM kenApi zrAvaNAyaM panthA kRto bhaviSyatItyAdhAkamrmmAzaGkayA panthAnaM vimucyotpathena vrajati, utpathena ca vrajannahikaNTakazvApadAdibhirabhidryate, nApi kAzcana dizaM jAnAti, tathA''ghAkarmmazaGkayA vRkSacchAyAmapi pariharan mUrdhni sUryakara AdhAkarmaNi parihAre vidhya vidhI kathA nakazca / // 40 //
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ nikaraprapAtena tapyamAno mUrcchAmagamat klezaM ca mahAntaM prApeti / 198-200 // i avipariharaNA nANAINaM na hoi AbhAgI / davakuladesa bhAve vihipariharaNA imA tattha // 209 // iti avidhipariharaNAd jJAnAdInAmAbhAgI na bhavati, tasmAdvidhinA pariharaNaM karttavyam, taccedaM dravyakuladezabhAvAnAzritya syAt // 209 // tatra dravyAdIn gAthAdvayenAha - oyaNasamiimasattugakummAsAI u hoMti davAI | bahujaNamappajaNaM vA kulaM tu deso suraTThAI // 202 // ANAyara bhAve sayaM va anneNa vA'vi daavnnyaa| eesiM tu payANaM caupayatipayA va bhayaNA u / 203 / odanaH samitimA :- mANDAdikAH saktavaH kulmASAdyA dravyANi, bahujanamalpajanaM vA kulaM, dezaH surASTrAdiH, AdaronAdaro vA bhAve, etAveva vizeSayati-svayaM- cAnyena karmakarAdinA yaddApanaM tato yathAsaGkhyamAdarAnAdarau, eteSAM ca padAnAM bhajanA- vikalpanA catuSpadA tripadA vA syAd yadA catvAryapi dravyAdIni bhavanti, tadA catuSpadA, yadA nAdaro nApyanAdarastadA tripadeti // 202 - 203 // atha yAdRzeSu dravyAdiSu satsu pRcchA yAdRzeSu na pRcchetyAhaaNuciyadesaM davaM kulamappaM Ayaro ya to pucchaa| bahuevi natthi pucchA sadasadavie abhAvevi // 204 // anucitadeza-dezAsambhavi dravyaM kulaM cAlpaM Adarazca dRzyate, tataH pRcchA kAryA, svadeza bhAvini dravye bahuke prabhUte'pi pRcchA nAsti paraM kulaM vilokanIyamalpakulapRcchA syAditi, abhAve-Adararahitatve nAmti pRcchA // 204 // atha AdhAkarmaNi pRcchocitA dravyAdyAH /
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyA vacUryupetA zrI piNDa - niryuktiH / // 41 // Jain Education Inte pRcchAyAM kRtAyAM yadbhavati tadAha tujjhaTTAe kayamiNamanno'nnamavekkhae ya savilakkhaM / vajjaMti gADharuTThA kA bhe tattitti vA giNhe // 205 // yadA kApi dAtrI RjutA yuSmadarthAyedaM kRtamiti vakti, athavA mAyAvikuTumbaM tanmukhenaivamAcaSTe - gRhArthametat kRtaM na tavArthAyeti paraM jJAtA vayamiti savilakSaM sarvANyapi mAnuSANi parasparamavekSante cakArAddhasanti ca tadA sAdhavastaddeyamAdhakammaiti jJAtvA varjayanti, yadA dAtrI pRSTe sati gADhaM ruSTA bhavati, yathA he tApasa ! tatra kA tRptiriti tadA zaGkAparihAreNa gRhNati || 205 || atha " gahiyamadosaM ce "ti paJcamadvAramAha gUDhAyArA na kareMti AyaraM pucchiyAvi na kaheMti / thovaMti va no puTThA taM ca asuddhaM kahaM tattha ? // 206 // gUDhAcA guptasvabhAvA na kurvantyAdaraM, pRSTA api na kathayanti, stokamiti sAdhunA na pRSTAH tacca deyavastu azuddhaM tatra sAdhoH kathaM zuddhirbhaviSyatIti 1 / / 206 / / ziSyeNa pRSThe gururAha-- AhA kammapariNao phAsuyabhoIvi baMdhao hoi / suddhaM gavesamANo AhAkammevi so suddho // 207 // prAkabhojye'pi AdhAkarmmapariNataH karmmaNAM bandhako bhavati, zuddhaM gaveSayan AdhAkarmmaNyapi gRhIte sa zuddhaH syAditi, / / 207 / / etadeva kathAnakAbhyAM bhAvayati saMghuddi souM ei duyaM koi bhAie patto / dinnaMti dehi majjhati gAu sAuM tao laggo // 208 // AdhAkarmaNi ziSyagurvoH praznottaram / // 41 //
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education ( 0 14 ) zatamukhanagare guNacandraH zrAvako mahAntaM jinamandiraM kArayitvA yugAdijinapratimAM pratiSThApitavAn, tataH saGghabhojyaM dApayitumArabdham / itazvAsannagrAme ko'pi dravyaliGgadhArI sAdhuH tena zuzruve, yathA-guNacandraH saGghabhojyaM datte, tataH sa tatrAyayau, saGghabhaktaM ca sarva dattaM tena ca zreSThI yAcito yathA-mahyaM dehi, zreSThinA ca candrikAmyadhAyi dei sAdhave bhaktamiti, sovAca dattaM sarvaM na kimapIdAnIM varttate, tataH zreSThI prAha-mama rasavRtImadhyAddehi, tataH sAdAt, sAdhuzca saGghabhaktamiti buddhyA parigRhya svopAzraye bhuktavAn tataH zuddhamapi bhuJjAna AdhA karmmagrahaNa pariNAmavazAdAdhAkammaiparibhogajanitena karmaNA baddha iti evamanyo'pi sUtraM sugamam, navaraM dehi majjhati gAutti bhAryayA dattamityukte zreSThI mANa, dehi mama madhyAt-madIya bhojanamadhyAt, datte ca svAdu miSTamidaM saGghamuktamiti bhuJjAno vicintayati, tato lagna-AdhAkarmaparibhogakarmaNA baddhaH // 208 // " suddhaM gavesamANo " iti kathAnakena bhAvayati - mAsiyapAraNagaTThA gamaNaM AsannagAmage khamage / saDDI pAyasakaraNaM kayAi ajjejihI khamao // 209 // khelchugamallagalecchAriyANi DiMbhaga nibhacchaNaM ca ruNttnnyaa| haMdi samaNatti pAyasa ghayagulajuya jAvaNaTThAe egaMtamavakkamaNaM jai sAhU ijja hoja tinnomi / taNukoTThami amucchA bhuttaMmiya kevalaM nANaM // 219 // mAthA / ( 0 15) potanapure paJcazatasAdhuparivRtAH zrIratnAkarasUrayaH sametAH, teSAM madhye priyaGkaro nAma kSapako mAsopavAsI pAraNe cAnyagrAme'jJAtabhikSAyAM yAti, athAnyadA pAraNAya kApi grAme jagAma, tatra yazomatirnAma zrAvikA, zuddhAhAraprAptAvapi doSa darzikA kathA / 1
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAsnIyA. bacUryupetA prAptAvapi zrI. darzikA piNDa niyuktiH| // 42 // tathA ca janazrutyA pAraNa(ka)dinaM jJAtvA sAdhuH kadA'pyatrAyAtIti bujhyA pAyasaM saMskRtaM, tataH sAdhorazuddhadopaparihArAvagatyai azuddhAhAravaTAdipatraiH kRteSu zarAvAkAreSu DimbhayogyA stokA kSareyI kSiptA, uktaM ca teSAM, yathA-re bAlakAH! yadA kSapakaH sAdhu: samAyAti tadA yuSmAbhiriti vAcyaM, he amba ! prabhUtAsmAkaM kSareyI pariveSitA na zaknumo bhoktuM, evamukte'haM yuSmAnirbha- ld mAni nirdoSasayiSyAmi, tato bhavadbhiH kathanIyaM kiM dine 2 pAyasamupaskriyate 1, evaM bAlakeSu zikSiteSu sAdhurAgataH, zrAvikApi kuTi kthaa| ladhiyA''daraM na kurvatIti, yathAsvabhAvamavatiSThate, pAlakairyathAzikSitaM cakre, tatastayA saruSeva sAdhurvamaNe, yathA'mI bAlA: pAyasamapi necchanti, tato yadi yuSmabhyaM rocate tarhi gRhIta pAyasaM, no cet vrajateti, tataH sAdhunA niHzaGkena tad gRhItaM, sAdhunivRtto vRkSAdhaH pAraNArthamupaviSTazcintayati, aho labdhamutkRSTaM, yadi ko'pi sAdhuA~ saMvibhAgayati tadA bhavyamityAdhanyasAdhUna stuvannAtmAnaM ca nindana bhuJjAno'pi mUrchArahito bhojanAvasAne kevalajJAna prAptaH / yatraM sugamam, paraM 'khallaga"ti, mallakaM-zarAvaM tadAkArANi yAni khallakAni vaTAdipatrakRtabhAjanAni tAni licchArImANi Dimmakayogyastoka 2 pAyasa. prakSepeNa kharaNTitAni ruNTaNayA iti-avajJAyA 'handI' tyAmantraNe bho zramaNa ! yadi rocate tadA gRhANetizeSaH, tataH zarIrayApanAya ghRtaguDayutaM pAyasaM gRhItvA ekAnte'vakramaNaM, zeSa sugamam // 209-211 // atra ca bhagavadA va pramANamiti dRSTAntena tAM sthApayaticaMdodayaM ca sUrodayaM caranno u donni ujaannaa| tesiM vivariyagamaNe ANA kovo tao dNddo||212|| Idng2 // For Private Personal use only Jan Educh an inte sww.jainelibrary.org
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ AdhAkarmaNi pariNAmaprAdhAnyaM, sUrodayaM gacchamahaM pabhAe caMdodayaM jaMtu tnnaaihaaraa| duhAravI paccurasaMti kAuMrAyAvi caMdodayameva gacche pattaladumasAlagayA dacchAmu nivaMgaNattiduccittA / ujANapAlaehiM gahiyA ya hayA ya baddhA y||214 // / sahasa paiTThA diTThAiyarehi nivaMgaNatti to bddhaa| niMtassa ya avaraNhe daMsaNamubhao vhvisggaa||215|| (1016) candrAnanApuryAM candrAvataMsakarAbakhilokarekhApramukhA antaHpurikAH, rAjJo dve udyAne, pUrvasyAM sUryodaya pazcimAyAM candrodayamiti, anyadA vasantamAse nRpaH krIDArtha purImadhye paTahodghoSaNaM kAritavAn , yathA-bho! zRNuta janAH! prAtaH sUryodayodyAne'ntaHpurIbhiH saha yathecchaM rAjA vihariSyate, tato mA tatra ko'pi yAsIt , sarve'pi tRNakASTAhArAdayazcandrodayaM gacchantviti, paTahadApanAnantaraM sUryodayarakSaNArtha padAtayaH preSitAH, rAjA ca nizi cintayAmAsa / sUryodaye gacchatAmapi prabhAte sUryaH pratyurasaM syAt , tataH pratinivartamAnAnAmapi madhyAhe, pratyurasaM ca sUryo duHkhAvahaH, tasmAccandrodayaM gamiSyAmIti, iti cintayitvA prAtastathaiva kRtavAn / itazca kaizcidapi lokairacinti, yadasmAbhirnupAntaHpurikAH kadApi na dRSTAH, tat prAtaH pracchannavRttyA sUryodaye rAjAnaM sAntaHpurika krIDantaM paribhASayAma iti buddhyA tatra gatAH, ArakSakadRSTAH, gRhItA baddhAzca, ye cAnye tRNahArAdayaste candrodayaM gatAstaizca sahasA praviSTeSTA rAjJo'ntaHpurikAH, te'pi rAjapuruSairbaddhAH, tato nagarAbhimukhaM yAti, naraizca rAjJo dvaye(dvAva)'pi niveditA(to), kathitazca vRttAntastaiH, ye AjJAbhaGgakAriNaste vinAzitAH, itare muktAH / sUtraM sugama, navaraM 'tao daMDa'ti, daNDo-maraNaM 'paccurasaM'ti pratyurasaM-urasaH sammukhaM 'nitassa suuryodyaanodaah| JainEducation IntaN For Private Personal Use Only
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ auddezikavyAkhyA zrI kSamA ya'ti, udyAnAdaparADhe nirgato rAjJa umayeSAM darzanaM, tato yathAkrama vadhavisau, "divatA tatthimo dunni" samarthitam // rtniiyaa-IVI||212-215 // dAAntikayojanamAhavaryupetA | jaha te daMsaNakaMkhI apUriicchA viNAsiyA rnnaa| didve'viyare mukkA emeva ihaM samoyAro // 216 // yathA-te darzanakAsiNaH apUritecchA api AjJAbhaGgakAriNa iti rAjJA vinAzitAH, itare dRSTe'pyantaHpure AjJAkAripiNDa tvAnmuktA eveti, evamihApyAdhAkarmaNi samavatAro-yojanA kAryA, sA ca sugamA ||216||bhuuy AdhAkarmabhojanaM nindtiniyuktiH| AhAkammaM bhuMjai na paDikkamae ya tassa tthaannss| emeva aDai boDo lukkavilukko jaha kavoDo // 217 // // 43 // ya AdhAkarma bhuGktena ca tasmAt sthAnAt pratikrAmati-prAyazcitagrahaNena nivartate, sa boDo-muNDa iti adhikSepavAkyaM, evameva niSphalameva, aTati-jagati bhramati, dRSTAntamAha, yathA-kapota:-pakSivizeSo lukkaviluko-luzcitaviluzcita iti, tatra sAmAnyato luJcanaM vicchicyA viluzcanaM, yathA kapotasya luzcanaM aTanaM ca na dharmAya tathA sAdhorapyAdhAkarmabhojina ityrthH|| 217 // AhAkammadAraM bhaNiyamiyANi purA samuddiSTuM / uddesiyaMti vocchaM samAsao taM duhA hoi // 218 // maNitamAdhAkarmadvAraM, idAnIM purA pUrvamaudezikamiti yattaddvAra samuddiSTaM tat vakSye // 218 // tacca samAsa to dvidhA, tadevAha // 43 // Jain Education in For Private Personal Use Only
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education oheNa vibhAgeNa ya ohe ThappaM tu bArasa vibhAge / uddiTTha kaDe kamme ekkakki caukkao bheo / / 219 / / ovena - sAmAnyena vibhAgena- vizeSeNa ca dvidhaudezikamiti, tatra odhe sthApyaM, nAtra vyAkhyeyam, puro vyAkhyAsyata - iti bhAvaH, vibhAge dvAdazadhA auddezikaM bhavati, tadevAha - ' uddiThe' tyAdi, prathamatastridhA vibhAgaudezikaM, tadyathA-uddiSTaM kRtaM karma ca tatra svArthaniSpannamazanAdi yad mikSAcaraNAM dAnAya uddizyate- kalpyate taduddiSTaM, anenAnvartho'pi sUcita iti, yaduddharitaM zAlyodanAdikarambAdirUpatayA kRtaM tat kRtamucyate, yatpunarvivAhAdau modakacUrNAdyuddharitaM tad bhikSAcarANAM dAnAya bhUyo'pi modakAdikRtaM tatkarmetyabhidhIyate, ekaikasminnuddiSTAdike mede catuSkazcatuHsaGkhyo bhedo bhavati, trayazcatumirguNitA dvAdaza bhavanti / / 219 // athauSaudezikasya pUrva sthApyatayA uktasya sambhavamAha - sUtrasya vicitragateHjIvAmu kahavi ome niyayaM bhikkhAvi kaivaI demo / haMdi hunatthi adinnaM bhujjai akathaM na ya phaleI // iha durbhikSAnantaraM kecid gRhasthA evaM cintayantiH kathamapi mahatA kaSTena jIvitA, avame-durbhikSe tato niyataM katipayA bhikSA dadyo, yato hu-nizcitaM handIti svasambodhane nAstyetad yaduta adatta iha janmani bhavAntare bhujyate, nApIha bhave akRtaM zubhaM karmma paraloke phalati, tasmAt paralokAya katipaya bhikSApradAnena zubhaM karmopArjayAma ityoSaudezikasambhavaH || 220 / / athoSaudezika svarUpamAha sAu avisesiyaM ciya miyaMmi bhattaMmi taMDule chuhai / pAsaMDINa gihINa va jo ehii tassa bhikkhaTTA // auddezike dvAdazadhA vibhAgau dezika, odhau dezika svarUpazca /
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 44 // Jain Education Int sA tu gRhanAyikA yoSit pratidivasaM yAvat pramANaM bhaktaM pacyate, tAvat pramANa eva bhakte paktumArabhyamAne pAkhaNDinAM gRhiNAM vA madhye yaH ko'pi samAgamiSyati tasya bhikSArtha avizeSitameva, etAvat svArthametAvadbhikSAdAnArthamiti vibhAgarahitameva tandulAnadhikatarAn prakSipati, etadoghaudezikam / / 221 / / atra pUrvapakSaM parasyAzaGkayottaramAhachamatthodde kahaM viyANAi coie bhaNai / uvautto guru evaM gihatthasaddAiciTThAe // 222 // chadmasthaH kathamoghaudezikaM pUrvoktasvarUpaM vijAnAti 1, evaM prerito gururbhaNati, evaM vakSyamANanyAyena gRhasthazabdAdiceSTAyAmupayukto dattAvadhAno jAnAti // 222 // etadevAha - dinnAu tAu paMcavi rehAu karei dei va gaNaMti / dehi io mAya io avaNeha ya ettiyA bhikkhA | 223 // yadi pUrvasaGkalpaH kRto bhavati tadaivaM gRhasthAnAM ceSTAvizeSA bhaveyuH, yathA - kvApi gRhe sAdhoH zRNvata eva bhartrA pRSTA patnI kathayati, tAH pratidivasaM kalpitAH paJcA'pi bhikSA anyabhikSAcarebhyo dattAH, yadvA bhikSAM dadatI dattabhakSA pari gaNanAya bhittyAdiSu rekhAH karoti, atha prathameyaM dvitIyeyaM bhikSetyevaM gaNayantI dadAti, athavA kAcit kasyA api sanmukhamevaM bhaNanti, yathA asmAduddiSTadattisatkapiTa kAdermadhyAddehi mA ita iti, athavA kAcit kAM pratyAha apanaya - pRthak kuru vivakSitasthAnAdetAvatIrbhikSA bhikSAcaradAnayogyA iti, tata ityAdi prakArairoghaudezikaM jJAtuM zakyate, jJAtvA ca parihriyate // 223 // etaccopayuktatvenaiva jJAyate iti sAmAnyata upayuktatAM vakti odhaudezika parikSA / // 44 //
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ audezike eSaNopayoge govtsodaa| 4 saddAiesu sAhU mucchaM na kareja goyaragao ya / esaNajutto hojA goNIvaccho gavattiva // 224 // ___ sAdhurgocaraM gataH zabdAdiSu mRcchauM na kuryAt , eSaNAyukto bhavet yathA-govatseNa 'gavattitva 'tti // 224 // gAthA | dvayena bhAvayati ( dR0 17)Usava maMDaNavaggA napANiyaM vacchaena vA caari| vaNiyAgama avaraNhe vacchagaraDaNaMkharaMTaNayA // 225 // paMcaviha visayasokkhakkhaNI va isamahiyaM gihaM tNtu|n gaNei goNivacchomacchiya gddhiogvttmi|| guNAlayanagare sAgaradattazreSThI, tasya bhAryA zrImatI nAmnI, zreSThinA ca navInaM dhavalagRhaM kAritaM jINaM spheTayitvA, tasya catvArastanayA:-guNacandro guNaseno guNacUDo guNazekharazca, teSAM ca krameNa imAzcatasro vadhvaH-priyaGgulatikA priyA rucikA priyaGgusundarI priyaGgusArikA ceti, kAlena zreSThino bhAryA mRtyu prAptA, zreSThinA priyaGgulatikA sarvagRhasArArtha sthApitA, gRhe ca savatsA gaurvidyate, gaurdivase bahirgatvA carati, vatsastu gRhabaddho'vatiSThate, tasya cAri pAnIyaM ca catasro'pi vadhvo yathAyogaM prayacchanti / anyadA guNacandrapriyakulatikAputrasya guNasAgarasya vivAhadivasa upatastha, tatastAH sarvA api vadhvastasmin dine savizeSamAbharaNavibhUSitAH svaparamaNDanAdikaraNavyApRtA abhUvana , vatsazca tAsAM vismRtiM gataH, na kayApi tasmai pAnIyAdi daukita, madhyAhne zreSThI tatraiva sameto, vatsenApi zreSThathAgamane raTitumArabdhaM, jJAtazcAyaM bubhukSitaH, kupitena zreSThinA sarvA api putravadhvo nirmatsitAH, tatastAbhizcAriM pAnIyaM ca gRhItvA tadagre daukitaM, vatsazca tAbhiH sura Jain Education Inte pA
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 45 // Jain Education Int sundarIbhiriva samalaGkRtaM gRhaM vadhUJca, sarAgadRSTayA na vilokayati, kintu kevalAM tAM cAriM pAnIyaM ca samAnIyamAnaM vibhAvayati / sUtraM sugamam, kintu 'paMcavihe 'tyAdi, paJcavidhaviSayasaukhyakhanaya iva yA vadhvastAbhiH samadhikamatizayena ramaNIyaM tadgRhaM na gaNayati, na dRSTyA paribhAvayati, nApi tA vadhUH, evaM sAdhurapi mikSArthaM praviSTo nAlokate rUpAdi, bhikSAmeva paribhAvayatItyupayuktam [ tA ], tathA ca jAnAti zuddhamazuddhaM vA / / 225-226 / / tadevAha - gamAgamaNukkheve bhAsiya soyaaiiNdiyaautto| esaNamaNesaNaM vA taha jANai tammaNo samaNo // 227 // gamanamAgamanaM ca dAtryA utkSepo - mAjanAdInAmutpATanaM bhASitaM jalpitaM 'iMdiyAutto' ityAdi, zrotrAdIndriyAni tairupayuktaH, tathA vatsa iva tanmanAH zramaNa eSaNAmaneSaNAM vA jAnAti || 227 // atha vibhAgaudezikamAha - mahaIe saMkhaDIe uvvariya kUravaMjaNAIyaM / pauraM dahUNa gihI bhaNai imaM dehi puNNaTThA // 228 // mahatyAM saGkhaDayAM vivAhAdiprakaraNe uddharita kUvyaJjanAdikaM pracuraM dhAnyaM dRSTvA gRhI bhaNati, kamapyuddizya idaM bhaktaM puNyArthe bhikSAcarebhyo dehIti / uddiSTAdisvarUpaM pUrva kathitameva // 228 // bhASyam - tattha vibhAguddesiyamevaM saMbhavai puvamuddiTuM / sIsagaNahiyaTThAe taM caiva vibhAgao bhaNai ||bhaa. 23 // tatroddharite kurAdau vibhAgaudezikaM evaM pUrvoktanyAyena pUrvamuddiSTaM sambhavanti, atha tadeva ziSyagaNahitArtha vibhAgato medena bhaNati granthakAraH // 23 // vibhAgaudezikam / // 45 //
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ uddesiyaM samuddesiyaM ca AesiyaM smaaesN| evaM kaDe ya kamme ekokki caukkao bheo // 229 // vibhAgauuddiSTa-vibhAgaudezika caturdA, tathAhi-uddezikaM samuddezikaM AdezaM samAdezaM ca, evaM kRte karmaNi ca ekaikasmin / dezikacatu:sahAtho medo jJeya iti dvAdazadhA // 229 / / atha bhedacatuSTayaM vyAkhyAnayati gatAjAvaMtiyamadesaM pAsaMDINaM bhave samuhaseM / samaNANaM AesaM niggaMthANaM samAesaM // 230 // vAntarauddiSTa kRtaM karma vA yAvanto bhikSAcarA gRhiNo vA sameSyanti tebhyo deyamiti saGkalpe auddezikaM bhavati, pAkhaNDinAM medaaH| kalpitaM samaddeza, zramaNAnAmAdeza, nirgranthAnAM samAdezam // 230 // atha medAntarAnAhachinnamachinnaM davihaM dave khette ya kAla bhAve ya / nipphAiyaniSphannaM nAyavaM jaM jahiM kamai // 231 // homihezAdikaM pratyeka dvidhA, chinnamachinnaM ca, tatra chinna-niyamitaM, acchinnaM tu viparItaM, punarapi dvayaM caturdA, dravyakSetrakAlabhAvabhedAta, evaM yathoddiSTamauddezAdikaM pratyekamaSTadhA, evaM niSpAditaniSpannamiti, niSpAditena-gRhiNA svArtha kRtena niSpannaM yat karambAdi (modakAdi) vA, taniSpAditaniSpannamucyate, tato yanniSpAditaniSpannaM yatra kRte karmaNi vA krAmati-ghaTate, tat pratyekamaudezikAdibhedabhinnaM chinnamacchinnaM cetyAdinA prakAreNASTadhA jJAtavyam / / 231 // athAmumeva gAthArtha vyAkhyAnayatibhattubariya khala saMkhaDIe~ tddivsmnndivsevaa|aNto bahiM ca savaM sabadiNaM dehi acchinnaM // 232 / / khalu saGkhaDayAM bhaktAduddharitaM, yadodanAdi tattasmin divase vA bhAryAdinA dApayati gRhasvAmI, antargRhamadhye bahirvA, Jain Education For Private & Personel Use Only
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ piNDa kSamA anena kSetrAcchinnamukta, sarva ityanena dravyAcchinnaM sarvadinaM yAvaditi, kAlAcchinnamacchinna-anavarataM dehi, bhAvAcchinnaM vibhAgauratnIyA-II svayamA, yadi tava rocate vA na vA tadapi dehIti // 232 // atha dravyAdicchinnamAha dezikavacUryupetA dehi imaM mA sesaM aMto bAhiragayaM va egayaraM jAva amugattivelA amugaM velaMca Arabbha // 233 // gatAzrIidaM dehi mA zeSamiti, dravyacchinnaM, antarbahirvA vyavasthitaM dehi ekataramiti kSetracchinnaM, amukasyA velAyA Aramya vAntarayAvadamukA velA, tAvaddehIti kAlacchinna, bhAvacchinnaM svayamUhya, yAvattava rocate tAvadehi nAdhikamiti bhAvacchinnam // 233 / / medAH / niyuktiH| athoddiSTamuddizya klpyaaklpyvidhimaah||46|| davAIcchinnaMpi hu jai bhaNaI Arao'vi mA deha / no kappai chinnapi hu acchinnakaDaM pariharaMti // 234 12 dravyAdibhizchinnamapi pRthakirdAritamapi haH-nizcitaM yadi gRhasvAmI Arata eva-deyasya vastuno niyatAvadherAgapi bhaNati, yathA mA ita Urdhva kasmAyapi dehIti, tathA saGkalpasyAnyathA karaNAta kalpate, yadi acchinnaM anirdhAritaM kRtaM vartate tat pariharanti, yadA tvacchinnamapi pazcAdAtmasattAkIkRtaM dAnapariNAmAbhAvAcadA tadapi kalpate / / 234 // atha sampradAnavibhAgamadhikRtya kalpyAkalpyavidhimAhaamugANaMti va dijau amukANaM mittiettha u vibhaasaa|jtth jaINa visiTro niddeso taM pariharaMti // 235/ amukebhyo dadyAnmA amukemya iti sampradAnaviSayasaGkalpe kRte'tra vibhASA jJeyA, kvacitkalpate kvacinnetyAha-yatra deye Jain Education Inter For Private Personel Use Only Irww.jainelibrary.org
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ kRtaudezikasya saMbhava hetavaH svruupshc| vastuni yatInAmeva vizeSeNa nirdezo bhavati, yathA-yatibhyo dAtavyamiti tatpariharanti, nAtra sandehaH // 235 / / saMdissaMtaM josuNai kappae tassa sasee tthvnnaa| saMkaliya sAhaNaMvA kareMti asue imA merA // 236 // sAdhau samAgate yatroddizyate tatra yaH sAdhuH sandizyamAnamarthibhyo deyamiti saGkalpyamAnaM zRNoti, atastatkalpate tadeva, doSAmAvAda , tadapyuddiSTaudezikAdi, na kRtaM karma ca, zeSake na kalpate, kuta ityAha-sthApanAdopAt , tathA azrute. zeSasAdhubhiranAkarNite iyaM maryAdA-yata saGkalikayA ekA sakATako'nyasmai kathayati so'pyanyasmAyityevaM rUpayA, 'sAhaNaM' kathanaM karoti // 236 // athaivamapi yaH saGghATakana jJAtaM tatparijJAnopAyamAha mA eyaM dehi imaM puDhe siTThAMma taM pariharaMti / jaM dinnaM taM dinnaM mA saMpai dehi geNhati // 237 // mA kApi bhikSA dadatI kayApi niSidhyate-mA etaddehi kinvidaM tataH sAdhunA pRSTe idaM dAnAya kalpitamidaM neti, ziSTa kathite sati sAdhavastatpariharanti, yadi punaryadattaM taddattaM mA zeSa samprati dadyAditi niSiddhe tat kalpate iti kRtvA gRDhanti, tadevamuktamuddiSTaudezikam // 237 // atha kRtaudezikasya sambhavahetUna svarUpaM cAharasabhAyaNaheuM vA mA kucchiAhiI suhaM va dAhAmi / dahimAI AyattaM karei kUraM kaDaM eyaM // 238 // mAkAhaMti avaNNaM parikahaliyaM vadijaDa sht| viyaDeNa phANieNavaniSeNa samaM tu vadati // 239 // rasena-dadhyAdinA yuktamidaM bhAjanaM, tasmAdetena dayAdinA yadaddharita zAlyodanAdi tat karambIkRtya riktamidaM Jan Education inte For Private Personel Use Only warijainelibrary.org
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAparyupetA kauMdezikasya saMbhavahetavaH svruupshc| zrI piNDaniyuktiH // 47 // bhAjanaM karomi yenAnyatprayojanamanena kriyate iti rasabhAjanahe toH, yadvA idaM dadhyAdinA amitha kothiSyate (ti), na ca kuthitaM dAtuM zakyate, tasmAt kuthanaM mA prApnuyAditi buddhathA, yadvA dadhyAdi sanmizrakenaiva prayAsena sukhaM dIyate, ityAdi kAraNajAtena dadhyAyAyattaM-dadhyAdisanmibhaM karoti, karaM-odanaM etat kRtaM jJAtavyam , tathA yadi bhinna bhinnamodakAcUrNIkRtA dAsyAmi, tato me pAkhaNDathAdayo'varNa-azlAgho kariSyanti, yadvA parikalitaM-ekatrapiNDIkRtaM sukhena dIyate, tato vikaTena-madyena dezavizeSApekSametad, yadvA phANitena abaddhaguDena, yadvA snigdhena ghRtAdinA modakacUrNAdi samaM vartayantipiNDatayA bananti / atra dvayorapi gAthayoH pUrvArdhamyAM sambhavahetava uktAH, uttarArddhAbhyAM tu svarUpam // 238-239 / / atha kauMdezikasya sambhavahetUna svarUpazcAha| emeva ya kammami'vi uNhavaNe navari tattha nANattaM / tAviyavilINaeNaM moyagacunnIpuNakaraNaM // 240 // yathA kRtasya sambhavaH svarUpaM coktaM tathA karmaNyapi draSTavyam , navaraM tatra karmaNi nAnAtva-vizeSaH, yatastApitena | vilInena ca guDAdinA modakacUrNasya punarmodakatvena karaNaM nAnyathA, upalakSaNatvAdanyadbhaktamapi tathaiva jJeyam // 24 // atha kalpyAkalpyavidhimAhaamagaMti puNo raddhaM dAhamakappaM tamArao kappaM / khette aMto bAhiM kAle suDavaM parevaM vaa||241|| ko'pi sAdhu bhaNati, ahamamukaM-modakacUrNAdi bhUyo'pi rAddhaM tubhyaM dAsyAmi, tvayA punarAgantavyaM madgRhe, I n Jain Education in For Private Personal Use Only
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education ityuktvA yadi tathA kRtvA dadAti tarhi na kalpate, Arato-bhUyaH pAkArambhAdarvAk punaH kalpyaM doSAbhAvAt, tathA kSetre'ntahirvA kAle zvastanaM parataradinabhavaM vA akalpyamArataH kalpyaM, ayaM mAvaH - yato gRhAntarbahirvA modakacUrNAdikaM bhUya upaskariSyAmi kAlavivakSAyAM adya zvaH paratare vA dine bhUyo'pi pakSyAmi tattubhyaM dAsyAmItyukte tathaiva kRtvA cedadAti tato na kalpate, bhUyo'pi pAkArambhAd ArataH kalpate // 249 // tathaivAha - jaM jahava kathaM dAhaM taM kappai Arao tahA akathaM / kayapAkamaNiTThatti ThiyaMpi jAvattiyaM mottuM // 242 // dravyaM yathA vA kSetrAdinirddhAraNena bhUyo'pi kRtaM dAsyAmItyukte tacathA'kRtaM pAkArambhAdArato'rvAk kalpate, tathA kRtaM tu na kalpate, atha kammaudezikaM kRtapAkamAtmArthIkRtamapi yAvadarthikaM muktvA zeSamaniSTaM nAnujJAtaM tIrthakaragaNa gharaiH, yAvadarthikaM svAtmArthIkRtaM kalpate / / 242 // kApi ' chakkAye ' ti gAthA dRzyate, paraM sA vRttau na vyAkhyAtA, sugamA ca, sambandhazva na ko'pi // atha pUtidvAramAhapUtizcaturddhA nAmAdimedAcatra bhedadvayaM prAgiva, dravyabhAvau cAha pUI kammaM duvihaM dave bhAve ya hoi nAyavaM / davaMmi chagaNadhammiya bhAvaMmi ya bAyaraM sumaM // 243 // dravye bhAve ca dvidhA pUtikarmma jJAtavyaM bhavati, dravye lagaNadhArmiko- gomayopalakSito dhArmiko dRSTAntaH, bhAve punardvidhA 1 mudritAdarza naiSA gAthA na ca TIkA, ato na sampUrNA likhitA / 3 pUtidoSe tadbhedau /
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA / ratnIyA. pUtidoSe sbhoplepnodaa| vacUyupetA zrI * piNDaniyuktiH // 48 // bAdaraM sUkSmaM ca // 243 // atha dravyapUtilavaSamAha OM gaMdhAiguNasamiddhaM jaM davaM asuigaMdhadavajuyaM / praitti pariharijai taM jANasu davapUitti // 244 // __yat dravyaM gandhAdiguNaviziSTamapi azucigandhadravyayuktaM pUtirapatrimamiti parihiyate, tadvyatiriti jAnIhi // 244 // atha gAthAdvayena chagaNadhArmikadRSTAntaM vaktigoTThiniutto dhammI sahAe~ AsannagoTTi bhttaae| samiyasuravallamIsaMajinna sannAmahisipoho // 245 // saMjAyalittabhatte goDhigagaMdhotti vllvnniaayo| ukkhANaya anna chagaNeNa liMpaNaM davapUI u // 246 // 1. (1018) sammillapurodhAne mANibhadro ykssH| tatrAnyadA zItalakAmidhAne roge samutpanne lokairuyApanikA yakSagRhe mAnitA varSamekaM yAvadaSTamyAdiSu tithiparvasa, rogopazAntau samAtihAryo'yaM yakSa iti, devazakhyipUjAkRtaH kathitaH tvayodyApanikAdine gomayenopalimpanaM devakulAGgaNe kArya, tena pratipana, athAnyadodyApanikAdine'nugata eva sUrye kasyApi kuTumbino gopATake chagaNagrahaNAya pUjAkajagAma. tatra ca kenApi karmakareNa rAtrI maNDakavallamurAdyabhyavahArato jAtAjIrNena pazcimarAtrau tatraiva gopATake kvaciddargandhamajIrNa purISa vyudasarji, tasya copari kathamapi mahiSI samAgatya chagaNapohaM muktavatI, devazammeNA na jJAtamiti purIpamizragomayaM gRhItaM, sabhAyAM liptAyAmudyApanikAthe modakAbAdAya janAH samAgatAH, tAvatteSAmatIvadurgandhe nAsApraviSTe janairdevazarmA pRSThaH, tenoktaM-na jAne, tatastaiH samyak paribhAvayadbhirUpalepanAmadhye // 48 // in Education For Private Personel Use Only
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education vallAdyavayavA dRSTAH, surA gandhazca jJAtaH purISamizratA ca jJAtA lokaiH, tataH sarvaM bhojanamazucItikRtvA tyaktaM, upalepanaM cotkhAya navyagomayenopalepanaM kAritaM, nUnaM pAkaM cAnaM bhuktam, sUtraM sugamaM, navaraM dharmI - dhArmikaH, saMjJA-purISaM, yadupalepanaM tatra nyastaM bhojanAdikaM dravyapUtiriti / / 245 - 246 // atha bhAvapUtimAha - uggamakoDiavayavamitteNavi mIsiyaM susuddhapi / suddhapi kuNai caraNaM pUiM taM bhAvao pUI // 247 // udgamakoTa AdhAkarmAdirUpA bhedA, dvidhA vizodhayo'vizodhayatha, tatrehAvizuddhayo grAhyAstAsAmavizodhirUpANAmudgamakoTInAmavayavamAtreNApi mizritamazanAdikaM suzuddhamapi caraNaM zuddhamapi pUrti karoti, tadazanAdikaM bhAvapUtiranenAvartho'pi sUcita iti // 247 // athodgamakoTI svarUpamAha AhAkammuddesiya mIsaM taha bAyarA ya pAhuDiyA / pUI ajjoyarao uggamakoDI bhave esA // 248 // AdhA karmasakala maudezikaM yAvadarzikaM muktvA zeSaM kammaudezikaM mizraM vAdarA ca prAbhRtikA pUrti rbhAva pUtiradhya va pUrakacotarabhedadvayAtmakaH, eSA bhavati udgamakoTiravizodhikoTirUpA // 248 // atha bhAvapUtibhedAnAhabAyara humaM bhAve u iyaM suhumamuvari vocchAmi / uvagaraNa bhattapANe duvihaM puNa bAyaraM pUiM // 249 // bhAve bAda sUkSmati dvidhA pUtiH, sUtratvAnnapuMsakanirdezaH, sUkSmAnupari vakSye, bAdarA punardvidhA - upakaraNe bhaktapAne ca / / 249 // atha bhaktapAnapUrti sAmAnyata Aha bhAvapUtiH tadbhedAtha /
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ VM kSamA- ratnIyAvaryupetA bAdaramAva pUtAvupakaraNabheda zrI lA vyaakhyaa| piNDaniyuktiH // 49 // callukkhaliyA Doe davIDhe ya mIsagaM puuiN| DAe loNe hiMgU saMkAmaNa phoDaNe dhUme // 250 // cullI pratItA ukhA-sthAlI DoyaH-bRhadAruhastakaH, mahAMzcaTTaka iti, darbI-laghudAruhastakA, etAni sarvANyAdhAkarmarUpANi jJeyAni, eteSu 'chuDhaM ' ti kSiptaM 'mIsagaM' ti, etaiH sanmizraM zuddhamapyazanAdi pUtirbhavati, tatra cullayakhAmyAM kRtvA randhanena yadvA tatra sthApanena, tathA DAya-zAkaM lavaNaM higu ca pratItaM, etairAdhAkammikaiH sanmizra pUtiH, tathA saGkrAmaNa- | sphoTanadhUmairapi, tatra saGkAmaNaM-AdhAkarmakharaNTitabhAjane pacanaM mocanaM vA, sphoTanaM-AdhAkarmaNA rAjikAdinA | saMskArakaraNaM dhRmo-hiGgAdisatko vadhAraH // 250 // enAmeva gAthAM vyAcikhyAsuH pUrvamupakaraNazabdaM vyAkhyAnayati| sijhaMtassuvayAraM dijaMtassa va karei jaM datvaM / taM ukkaraNaM cullI ukkhA dabI ya DoyAI // 251 // yadravyaM cullyAdikaM siddhayato'nyasya yadvyAdikaM dIyamAnasya bhaktasya upakAraM karoti tacculla thAdikamupakaraNaM syAditi // 251 // atha cullyukhayoH sthitAzanAdeH kalpyAkalpyavidhimAhacullukkhA kammAI AimabhaMgesu tIsuvi akappaM / paDikuTuM tatthatthaM annatthagayaM aNunnAyaM // 252 // iha cullyukhayoH karmAdi caturbhaGgI syAt , tathA hi-cullI ukhA ca dve AdhAkarmike, cullI AdhAkammikI nokhA, ukhA AdhAkarmimakI ma cullI, nokhA nApi cullI AdhArmikIti, tatrAdimeSu triSvapi bhaGgeSu randhanenAvasthAnamAtreNa vA sthitamazanAdyakalpya pUtidoSAt , atha tatraiva viSayavibhAgena kalpyatAmAha-tatra cullyAdau randhanenAnyato vA''nIya sthA // 49 // For Private Personal Use Only Jain Education inte
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ panena sthitaM sat pratikruSTa-nirAkRtaM, anyatra gataM punastadevAnujJAtaM tIrthakadAdibhiH, paraM svabhAvenAnyatra nItaM na sAdhvartha- 10 pUtAvupamiti vizeSaH // 252 // atha cullyAApakaraNAnAM pUtibhAvaM didarzayiSuH "cullakhaliyA Doe" iti pUrvagAthAvayavaM karaNavyAkhyAnayati medakammiyakaddamamissA cullI ukkhA ya phaDagajuyA u| uvagaraNapUimayaM Doe daMDe va egayare // 253 // vyaakhyaa| ___ AdhAkambhikakardamena yA mizrA cullI ukhA ca kiyatA zuddhena kiyatA''dhAkammikeNa ca niSpAditetyarthaH, 'sA phagajuya 'ti, AdhAkamikena yutA iti, upakaraNapUtiH, tathA 'Doe' ti, padaikadezanyAyena DoyasyAgrabhAgo jJeyastasmiatha daNDe ekatarasminnAdhAkarmaNi sa dAruhastakaH pUtirbhavati, itthaM sarvopakaraNAnAM bhAvanA kAryA pUtitve // 253 // atha " dabbIchuDhe " iti vyAkhyAnayatidabIchuDhetti jaM vuttaM kammadavAe~ jaM dae / kammaM ghaTTiya suddhaM tu ghaTTae hArapUiyaM // 254 // ___'dabbI chuDhe ' iti prAguktaM, tasyAyamarthaH, AdhAkammikadA yat zuddhamapyazanAdikaM ghaTayitvA dadAti tada 'AhArapUtiH,' sA cet darvI sthAlyAH sakAzAniSkAzitA tarhi sthAlyAH satkaM kalpate, 'sUcanAt sUtramiti, yadvA mAbhUdAdhAkammikI dI kevalaM zuddhathA'pi dA yadi pUrvamAdhAkarmikaM ghaTayitvA-cAlayitvA pazcAdAdhAkAvayavakharaNTitayA'nyat | zuddhamapi ghaTayitvA dadAti tadapyAhArapUtiH, asyAM ca dayAM sthAlyA niSkAzitAyAmapi zeSaM sthAlImaktaM na kalpate, Jain Education a l For Private & Personel Use Only
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvaryupetA |pUtau bhakta pAnapUtiH sUkSmapUtizca / zrI piNDaniyukti // 50 // AdhAkAvayavamizritatvAt / / 254 // " DAye" tyAdyuttarAddhaM vyAkhyAnayatiattaTThiya AyANe DAyaM loNaM ca kamma hiMguM vA / taM bhattapANapUI phoDaNa annaM va jaM chuhai // 255 // saMkAmeuM kammaM siddhaM jaM kiMci tattha chuDhaM vA / aMgArabhUmi thAlI vesaNa heTThA muNIhi dhUmo // 256 // AtmArtha AdAne-takrAdipAkArambhakaraNarUpe sati yadAdhAkammikaM DAyaM-zAkaM, yadvA lavaNaM yadvA hiGgu anyadvA sphoTanaM rAjikAjIrikAdi, 'jaM chubhai 'ti, tanmadhye kSepayati, tat takrAdikaM tena sammizraM bhaktapAnapUtiH, etena 'DAe loNe hiMgU phoDaNa'miti vyAkhyAtam , tathA yasyAM sthAlyAM rAddhamAdhAkarma tad anyatra saGkramayya tasyAmeva sthAlyAmakRta kalpaprayAyAM yad AtmArtha siddhaM kiJcit , yadvA tatra prakSiptaM tadapi bhaktapAnapUtiH, anena saGkAmaNeti vyAkhyAtaM, tathA aGgAreSu-nirdhUmAgnirUpeSu vesane upalakSaNatvAd higujIrakAdau prakSipte sati yo dhUma ucchalati sa vesanAGgAre dhUma iti jJeyam , pUrvagAthAyAM dhUma ityasya padasyAyamartho bhAvanIya ityarthaH, anena ca dhUmena yA vyAptA sthAlI takrAdikaM ca tadapi pUtiH, avAryatvAdvasanAdipadAnAM vyastanyAsaH // 255-256 // atha sUkSmapUtimAhaiMdhaNadhUmegaMdheavayavamAIhiM suhumapUI u / suMdarameyaM pUI coyaga bhaNie gurU bhaNai // 257 // indhanadhUmagandhAdyavayavairmiyaM bhaktAdisUkSmapUtirAdizabdAdvASpAdiparigrahaH, indhanAdyAdhAkammikaM jJeyam , eSA ca sUkSmapUti gameti niSidhyate // 257 // tataH ziSya Aha-sundaraM yuktametat pUtipariharaNamiti ziSyeNa bhaNite gururbhaNati // 50 Jain Education in For Private & Pertsonel Use Only
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ pakSmapUtera saadhytaa| a iMdhaNadhUmegaMdheavayavamAI na pUiyaM hoi / jorsa tu esa pUI sohI navi vijae torsa // 258 // pUrvArddha prAgiva, yeSAM tu mate evaM pUtirbhavati zuddhirna vidyate // 258 // teSAM tathaivAha| iMdhanaagaNIavayava dhUmo bappho ya annagaMdho ya / savaM phusaMti loyaM bhannai savaM tao pUI // 259 // indhanAgnyavayavAH sUkSmA ye dhUmena sahAdRzyamAnA gacchanti, tathA dhUmo bASpo'nnagandhazca, ete vAtAdivazena sarvamapi lokaM spRzanti, tatastavAbhiprAyeNa sarvamapi vasatyAdikaM pUtirbhaNyate ataH kathaM zuddhiriti guruvAkyam // 259 / / atha pr| svapakSasthApanamicchannAhanaNu suhUmapUiyassA puvvudiTThassa'saMbhavo evaM / iMdhaNadhUmAIhiM tamhA pUitti siddhamiNaM // 260 // nanu evaM bhavadvAkyenaiva pUrvoddiSTasya " bhAvammi ya bAyaraM suhuma " mityAdinA pUrvoktasya sUkSmapUteH sambhavaH, anyathA tadabhAvAt , tasmAt siddhamidaM yadindhanAdidhUmAdibhirmizraM sUkSmapUtiriti // 260 // gururAhacoyaga iMdhaNamAIhiM cauhivI suhamapUiyaM hoi / pannavaNAmittamiyaM pariharaNA natthi eyassa // 261 // he codaka ! indhanAdibhirindhanAgnyavayavadhUmabASpagandhaizcaturbhirapi spRSTaM sUkSmapUtirbhavati, kevalamidaM prajJApanAmAtra, GI pariharaNaM punastasyAH sUkSmapUternAsti // 261 // etadevAha Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAparyupetA zrI piNDaniyuktiH // 51 // sajjhamasajhaM kajaM sajjhaM sAhijae na u asajhaM / jo u asajhaM sAhaikilissainataM casAheI // 262 lakSmaptera zakyasAdhyamasAdhyaM ca kArya dvidhA, tatra sAdhya sAdhyate na svasAdhyaM, yastvasAdhyaM yuSmAdRzaH sAdhayati sa klizyate, na ca prihaartaa| tatkArya sAdhayati // 262 // atha paraH sUkSmapUtipariharaNaM sukaramiti pratipAdayatiAhAkammiyabhAyaNapapphoDaNa kAya akayae kppe| gahiyaM tu suhumapUI dhovaNamAIhiM pariharaNA / 263 ____ yatra bhAjane gRhItamAdhAkarma tasmin bhAjane AdhAkarmaparityAgAnantaraM prasphoTanaM hastAdinA kRtvA, akRte kalpatraye yad gRhItaM tata sUkSmapUtirbhavati AdhAkAMzatvAt , tasyAzca pariharaNaM jalaprakSAlanAdibhiriti, tadetadayuktaM, tatra bAdarapUtibhAvAt // 263 // dhoyaMpi nirAvayavaM na hoi Ahacca kammagahaNaMmi / na ya adavA uguNA bhannaI suddhI kao evaM ? // 264 // AdhAkarmagrahaNe sati tatparityAgAnantaraM kadAcit dhautamapi niravayavaM bhAjanaM na bhavati, pazcAdapi gandhasyopalabhyamAnatvAt , atha gandha eva upalabhyate, na kazcidavayava iti brUSe, tata Aha-na cAdravyA guNA gandhAdayaH sambhavanti, tenAvazya dhaute'pi kecidavayavAH sUkSmA jJeyAH, tata evamapi bhavat parikalpitaprakAreNApi kutaH sUkSmapUteH zuddhirapi tu naiveti, tataH prajJApanA mAtrameveti sthitam , na ca gandhAdayo dUragatAH pUtikAraNaM syuH // 264 // tadevAhaloevi asuigaMdhA vipariNayA dUrao nduusNti| na ya mAraMti pariNayA dUragayAo(avi)visAvayavA // // 51 // Jan Education Intel
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ dravyapUte prihaarytaa| loke'pi azacigandhA dasta AgatA vipariNatAH santaH spRSTA api na duSyanti, na ca viSAkyavA api dasgatAH (santaH) pariNatAH-paryAyAntaramApannA mArayanti, tathA''dhAkarmagandhAH pudgalA apIti // 265 // atha dravyapUtiparihAryatAmAha- sesehi u davehiM jAvaiyaM phusai tattiyaM pUI / levehi tihi u pUI kappai kappe kae tiguNe // 266 // zeSairindhanAdyavayavavyatiriktaiH zAkalavaNAdibhiryAvat sthAlyAdiparimitaM dravyaM spRSTa bhavati, tAvata pramANaM pratiH, tathA vibhilepaiH patiH, ayaM bhAvaH-sthAlyAM kilAdhAkamme rAddhaM, tatastasyA apanIya apanIte ca tasmin yA pAzcAtyA kharaNTi: sA eko lepaH, tatastasyAmeva sthAlyAmakRtakalpatrayAyAM zuddhaM rArdU pUtiH, evaM vAradvayamanyadapi rAddhaM pUtiH, atha gRhiNAsvakAyeM yadi kalpavayaM syAt tarhi kimityAha-kalpe triguNe-trisaGkhaye kRte tasyAmeva sthAlyAM zuddhamazanAdi rAddhaM kalpate // 266 // tathaivAhaiMdhaNamAI mottaM cauro sesANi hoti dvaaii| tersi puNa parimANaM tayappamANAu Arabbha // 267 // indhanAvayavAdIni catvAri pUrvoktAni muktvA zeSANi dravyANi pUtikAraNAni bhavanti, teSAM ca parimANaM tvapramANAdArabhya draSTavyam, tvaGmAtramAdau kRtvA pUtikAraNatvaM tessaamityrthH|| 267 // atha sAdhupAtraM dAtgRhaM cAzritya pUtiviSayaM kalpyAkalpyavidhimAhapaDhamadivasaMmi kammatinni u divasANi pUira kappai kappaDa taio jayA kppo|| Jain Education a l For Private & Personel Use Only ,
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAparyupetA- zrI. piNDaniyukti // 52 // yatra gRhe prathamadivase AdhAkarmaniSpanna tat prathamadivase AdhAkambha~va gRhaM, trINi divasAni tu pUtiH, pUtidoSavatsu lApratijJAnotriSu dineSu AdhAkarmadine caivaM catvAri dinAni (na) kalpate, sAdhupAtre ca pUtibhRte yadi tRtIyaH kalpo datto bhavati pAyo tadA'nyacchuddhAzanAdikaM gRhItuM kalpate // 268 // mizrajAtasamaNakaDAhAkammaM samaNANaM jaMkaDeNa mIsaM tu / AhAra uvAha vasahI savaM tu praiyaM hoi // 269 // doSazca / zramaNAnAmarthAya kRtamAdhAkarma AhAropadhivasatyAdikaM yatpunaH zramaNAnAmarthAya kRtena AdhAkarmaNA mizramAhArAdi tat sarva pUtirbhavati // 269 // atha parijJAnopAyamAhasaDDhassa thevadivasesu saMkhaDI Asi saMghabhattaM vaa| pucchitta niuNapucchaM saMlAvAo vaDagArINaM // 270 // sAdhunA gRhamAgatena saGghaDyAdikaM cihaM dRSTvA zrAddhamya zrAvikAyA vA pArzve nipuNapRcchaM praSTavyaM, yathA-yuSmAkaM gRhe stokadivaseSu-stokadinamadhye saGkaDI-vIvAhAdirUpA saGghabhaktaM (vA) dattamAsIt ?, saGkhayAM yadi sAdhunimittaM kimapi kRtaM bhavet tadA pUrvoktadinaparimANena tyAjyaM, athavA kvApi praznamantareNApi agAriNInAM saMlApAt pUtirapUtirvati jJAtavyam , mitho vargakaraNAt / / 270 // mizrajAtamAhamIsajAyaM jAvaMtiyaM ca pAsaMDisAhumasiM ca / sahasaMtaraM na kappai kappai kappe kae tiguNe // 271 // mizrajAtaM vidhA-yAvadArthakaM pAkhaNDimizraM sAdhumizraM ca, AtmIyapAkAramme eteSAM saGkalpena mizratvAt , etenAnva // 52 // For Private Personal Use Only Jain Education in ww.jainelibrary.org
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4 mishrjaatdossmedaaH| rtho'pi sUcita iti, etacca sahasrAntaramapi na kalpate, yathA yena kRtaM tenAnyasmai dattaM tenApyanyasmAyiti sahasrAntaragatamucyate, yasmin bhAjane tanmiyaM gRhItaM tasmin mizraparityAgAnantaraM kalpe triguNe kRte'nyacchuddhaM bhaktAdi gRhItuM kalpate nAnyathA // 271 // enAmeva gAthAM bhASyakRd vyAkhyAnayati, pUrva mizrasambhavamAhaduggAsetaM samaicchiuM va addhANasIsae jattA / saDDI bahubhikkhayare mIsajAyaM kare koI ||bhaa. 24 // 'duHkhena grAso yatra tad durgAsaM-durmikSaM tatra bhikSAcarasattvAnukampayA, yadvA tad durbhikSaM samatikrAntaH kazcid bubhukSAkaSTa mahatparijJAya yadi vA adhvazIrSake-kAntArAdinirgamarUpe khinnabhikSAcarAnukampayA, yadvA yAtrAdirUpe utsavavizeSe dAnazraddhayA ko'pi zraddhI-zraddhAvAn bahUn bhikSAcarAnupalabhya mizrajAtaM karoti // 24 // atha yAvadarthikasya parijJAnopAyamAhajAvaMtavA siddhaM neyaM taM deha kAmiyaM jaiNaM / bahusu va apahuppaMte bhaNAi annapi raMdheha // 272 // kApi sAdhave dadatI kayApi niSidhyate-nedaM dIyamAnaM yAvadarthaH siddhaM kintu vivakSitamiti tasmAttaddehi yatibhyaH kAmitayAvad gRhanti tAvadityarthaH, yadvA pracureSu bhikSAcareSu samAgacchatsu agretanapramANe rAdhyamAne aprabhavati-apUryamANe gRhanAyako bhaNati, yadA naitAvatA bhavati tadA'nyadapi prakSipya rAkhnuhi, evaM zrute yAvadarthikaM jJAtvA parihattavyam // 272 // atha pAkhaNDisAdhumizre AhaattaTThA raMdhate pAsaMDINaMpi biiyao bhaNai / niggaMthaTTA taio acaTThAe'vi raMdhate // 273 //
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ mizrasyAkalpyatA pAtrasya kalpakaraNa vidhizca / zrI kSamA AtmArtha rAdhyamAne yAvadarthikamizrapravartakApekSayA dvitIyo maNati, pAkhaNDinAmapyAyAdhika prakSipeti, tathA''tmArtharatnIyA meva rAdhyamAne tRtIyo brUte nirganthAnAmapyAyAdhikaM prakSipeti, tata evaM zrute pAkhaNDimizrasAdhumizre parijJAya tyaktavye vacUryupetAnA // 273 // atha sahasrAntaragatamapi na kalpate iti yaduktaM tadRSTAntenAha visaghAiyapisiyAsImarai tmnnovikhaaiuNmri| iya pAraMparamaraNe aNumarai sahassasojAva // 27 // piNDa iha ko'pi vedhakena viSeNa ghAtitastasya pizitaM yo'znAti so'pi mriyate, tasyApi mAMsaM yo bhakSayati so'pi mriyate, niyukti vA evaM paramparayA maraNe yAvat sahasraza iti // 274 / / // 53 // NI evaM mIsajAyaM caraNappaM haNai sAha suvisuddhaM / tamhA taM no kappai purisasahassaMtaragayapi // 275 // ____ evaM sahasravedhakaviSadRSTAntena mizrajAtaM puruSasahasrAntaragatamapi sAdhoH suvizuddhaM caraNAtmAnaM hanti tasmAnna kalpate // 275 // atha sAghuviSayaM vidhimAhanicchoDie karIseNa vAvi uvahie tao kappA / sukkAvittA giNhai anna cautthe asukke'vi // 276 // mizre gRhIte tyakte ca bhAjane nicchoTite-aGgulyAdinA niravayave kRte, yadvA karISeNa-zuSkagomayarUpeNa udvartite pazcAtrayaH kalpA dIyante, tata Atape tAjanaM zoSayitvA tasmin bhAjane pazcAcchuddhamazanAdi gRhyate, anye tvevaM kathayanti-caturthe kalpe datte sati azuSkepi gRhyate, ayaM prakSAlanavidhiH sarvatrApyavizodhikoTigrahaNe jJAtavya iti / / 276 // sthApanAdvAramAha // 53 // Jain Education Intern For Private Personal Use Only Mww.jainelibrary.org
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5 sthApanA dopaH tdbhedaashc| saTANaparaTThANe duvihaM ThaviyaM tu hoI nAyavvaM / khIrAi paraMparae hatthagaya gharaMtaraM jAva // 277 // sAdhunimittaM sthApitaM dvidhA jJAtavyaM bhavati, svasthAne parasthAne ceti, ekaikaM punardvidhA-anantaraM paramparaM ca, tatra ghRtAghanantaraM, kSIrAdi paraM, kSIrAddadhinavanItAdi paramparatA, hastagatabhikSAyAM yAvadgRhAntaraM sthApanA gRhatrayopayogasammavAttala gRhAntaramityarthaH, etenAnvartho'pi kathita eva // 277 / / enAmeva gAthAM bhASyakRd vyAkhyAnayati, atha svasthAnamAhacullI avacullo vA ThANasaThANaM tu bhAyaNaM piDhare / saTANaTANami ya bhAyaNaThANe ya caubhaMgA ||bhaa025 sthAnaM dvidhA-svasthAnasthAnaM bhAjanasthAnaM ceti, tatra cullI pratItA, atha avacullo'ti ulhaka (avaculhakaH) ityarthaH, svasthAnasthAnaM syAta, bhAjanasthAnaM piTharaM-sthAlI, eteSu sthitamazanAdi sthApaneti, tatra svasthAnasthAne bhAjanasthAne catvAro bhaGgA bhavanti, tathAhi-cullyAM sthApitaM piThare ca 1, tathA cullyAM sthApitaM na piThare 2, na cullyAM kintu piThare 3, na cullyAM nApi piThare 4, chabbakAdAvanyatra sthApitatvAt 4 // 25 // atha parasthAnamAhachabbagavAragamAI hoDa paraTrANamo v'nnegvihN| saTANe piDhare chabbage ya emeva dareya // 27 // chabbakavArakAdikamanekavidhaM parasthAnaM bhavati, tatra chabbakaM-paTalikAdirUpaM vArako-laghurghaTaH, AdizabdAlpAkabhAjanavarjazeSabhAjanaparigrahaH, atrApi svasthAnaparasthAnApekSayA caturbhaGgI, tadyathA-svasthAne svasthAne, svasthAne parasthAne, parasthAne svasthAne, parasthAne parasthAne, etadevAha-saTThANe tti, 'sahANe piDhare chabbage ya' ityanena bhaGgadvayaM sUcitam, tathAhi Jain Education For Private Personal use only
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrI piNDa niryuktiH // 54 // Jain Education Intern svasthAne cullyAdau piThare ca tathA svasthAne cullyAdau chabba ke ca parasthAne, 'emeva dUre ya' tti iha dUraM-cullyavacullyAbhyAM anyatpradezAntaraM tatrApi tadapekSayA evameva bhaGga-dvayaM jJeyaM, tathAhi - bhAjanarUpe svasthAne piThare parasthAne'nyatra pradezAntare, tathA parasthAne'nyatra pradezAntare, parasthAne chabbakAdAviti // 278 // atha " khIrAha" ityAdyuttarArddha vyAkhyAnayatiekkaM tu duvihaM aNaMtaraparaMpare ya nAyavaM / avikArikayaM davaM taM ceva aNaMtaraM hoi // 279 // pUrvArddha sugamam avikArikRtaM dravvaM tadeva anantaraM bhavati, paramparAbhedazca svayamUhanIyaH // 279 // atha vikArItarANi dravyANyAha ucchukkhIrAIyaM vigAri avigAri ghayagulAIyaM / pariyAvajjaNadosA oyaNadahimAiyaM vAvi // 280 // ikSukSIrAdikaM vikAridravyaM ghRtaguDAdikaM tvavikAri, tathA odanadadhyAdikamapi karambAdirUpaM vikAri, kuta ityAhaparyAyApAdanadoSAt // 280 // atha paramparAsthApitaM bhAvayatiubbhaTThaparinnAyaM annaM laddhaM paoyaNe ghetthI / riNabhIyA va agArI dahitti dAhaM sue ThavaNA // 289 // vaNI maMthutakaM va jAva antaTTiyA va giNhaMti / desUNA jAva ghayaM kusaNaMpiya jattiyaM kAlaM // 282 // nApi sAdhunA kSIramabhyarthitaM dAtryA ca pratijJAtaM - kSaNAntare dAsyAmIti, sAdhunA cAnyatra labdhaM dAtryA dugdhayoge sAdhurnimantritaH, sAdhunoktaM mayA'nyatra labdhaM punaH prayojane sati ghetthI - grahISyAmi ityukte sA AgAriNI RNabhIteva svayaM sthApanAbhedAH / // 54 //
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ dossH| nopabubhuje, kintvevaM cintayAmAsa, zvaH kalye dadhi kRtvA dAsyAmIti sthApayati, tato dvitIyadine sAdhunA dadhiragrahaNe navanItaM jAtaM, mastu takraM ca jAtaM, yAvadetAnyAtmArthIkRtAni mA gRhNIyAt sAdhuH kuTumbe bhaviSyatItyevamAtmasattAkIkRtAni prAbhRtikAsAdhavo gRhNanti, ghRtaM tvAtmArthIkRtamapi tejaskAyArambhAdAdhAkarmeti na kalpate, ghRtaM ca sthApitaM yAvaddazonA pUrvakoTI tAvad ghaTate etAvaccAritrasyApi sambhavAt , itthaM guDAdidravyasyApi, tathA kusuNitamapi karambAdirUpatayA kRtamapi yAvantaM | kAlamavinAzi tAvatkAlaM tasya sthApanA pazcAnna kalpata evetyarthaH / / 281-282 // punarAharasa kakaba piMDagulA macchaMDiya khaMDasakarANaM ca / hoi paraMparaThavaNA annattha va jujjae jattha // 283n ___ kenApi sAdhunA ko'pIkSurasaM yAcitaH, pUrvagAthAvatsthApanAyAM kakavaM karoti yAvacchakareti, evaM paramparasthApanA syAt , NI anyatra vA dravyAntare yatra yujyate-ghaTate tatra bhAvyeti // 283 / / " hatthagaya" ti vyAkhyAnayati-- bhikkhAgAhI egattha kuNai biio udosu uvogN| teNa paraM ukkhittA pAhuDiyA hoi ThavaNA u // 284|| bhikSAgrAhI ekatropayogaM karoti dvitIyastu dvayohayostatra triSu gRheSu sthApanAdoSo na bhavati, gRhatrayAt paraM sAdhvartha- II mutpATitA bhikSA prAmRtikA sthApanA bhavati // 284 // atha prAbhRtikAdvAramAhapAhuDiyAvi hu duvihA bAyara suhumA ya hoi naaybaa| ossakkaNamussakaNa kabbaTThIe samosaraNe // 285/ bAdarA sUkSmA ca dvidhA prAbhRtikA jJAtavyA bhavati, punarekaikA dvidhA-avaSvaSkaNena utvaSkaNena, tatrAvavaSkarNa-avA- 1 en Education in For Private & Personel Use Only al
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyA-| vacUryupetA shriipinnddniyuktiH| karaNaM, utSvaSkaNaM-parataH karaNaM, yat purato Dhaukyate tatprAmRtaM, tataH prAbhRtamiva prAbhRtaM sAdhudeyaM, tataH prAbhRtameva prAbhRti- prAbhRtikaketyanvarthaH, tatra bAdaraprAbhRtikAviSayamAha-iha samayabhASayA kabbaTThI-laghvI dArikA kathyate, tasyA upalakSaNatvAt putrAdeva bhedAH / vivAhasyAvaSvaSkaNamutvaSkaNaM vA bhavati, samavasaraNe-sAdhuviSaye sAdhunAmAgamanaM jJAtvA ko'pyevaM karoti, pratiSThitalagnApUrva pazcAdvA sAdhUnAM modakAdipratilAbhanArthamityarthaH // 285 // athApasarpaNarUpAM sUkSmaprAbhRtikA gAthAdvayenAhakantAmi tAva pelaM to te dehAmi putta! mA rov| taM jai suNei sAhU na gacchae tattha aarNbho||bhaa 26 na anna udviyA vAtubbhavi demitti kiNpiprihrti| kiha dANi na uDhihisI ? sAhupabhAveNa labbhAmo kAcita karttayantI bhojanaM yAcamAnaM bAlakaM vadati, tAvadidaM pelu-rUtapUNikAM, kRNanmIti 'kudupaveSTane ' ityasya raudhAdikasya prayogaH, tataH-pazcAtte-tubhyaM dAsyAmIti mA rodIH, atrAntare yadyAgataH sAdhustacchRNoti tarhi tatra gRhe na gacchati, | tatra mA bhUt sAdhunimittaM Arambho bAlakabhojana(dAnatadanantara)hastakSAlanAdika iti, athavA kAcidevaM vadati-anyArthaanyaprayojanotthitA satI tubhyamapi kimapi dAsyAmi, itaH sAdhustacchrutvA gRhaM pariharati, tatrApi prAgivArambhasambhavAt , atha tathAbhUtagRhasthAvacanAnAkarNane'pi sAghoH samAgate bAlako jananIM vadati, kathamidAnI notthAsyasi ?, samAgato nanu sAdhustato'vazyamutthAtavyam , tathA ca sati sAdhuprabhAvena vayamapi lapsyAmahe, itthamapi zrutvA dIyamAnaM pariharati // 26-27 // athotsarpaNarUpA sUkSmaprAbhRtikAM gAthAdvayenAha // 55 // Jain Education Inter s
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ bAdaraprAbhRtikAyAmavapva| knnaadi| | mA tAva jhaMkha puttaya ! parivADIe ihehi so saahuu| eyassa uThThiyA taM dAhaM souM vivajei // 28 // ahavA-aMguliyAe ghettuM kaDDai kappaTTao ghrNjtto| kiMti kahie na gacchai pAhuDiyA esa suhumaau|| kAcitputramevaM bhaNati-he putra ! mA tAvajhapa-vAraM 2 jalpa, iha paripATyA sAdhurAgamiSyati, tatastasyArthamutthitA satI tubhyaM dAsyAmi, etadapi zrutvA sAdhurvarjayati, athavA jananIvacane tathAvidhe bAlakena zrute kappaTTao-bAlakastaM sAdhumaGgalyA gRhItvA yAto nijagRham , tataH samAkarSati, kimiti sAdhunA pRSTe sa yathAvasthitaM kathayati, kathite ca tatra na gacchati sAdhura, eSA sUkSmaprAbhRtikA / / 286-287 // atha "kabbaDhie samosaraNe" iti vyAcikhyAsuH pUrvamavaSvaSkaNavAdaraprAbhRtikAmAhaputtassa vivAhadiNaM osaraNe aicchie muNiya sddddii| osakaMtosaraNe saMkhaDipAheNagadavadA // 28 // putrasyopalakSaNatvAt putrikAyAzca vivAhadinaM avasaraNe-sAdhusamudAye yathAvihArakramamatikrAnte'nyatra gate satyupadizyamAnaM zrutvA avaSvakate, arvAgadina pRSTvA vivAhaM karoti, kimathemityAha SaSThIsaptamyoramedAta samavasaraNasya-sAdhusamadAyasya saGkhaDayAM praheNakaM-modakAdi, dravaM-tanduladhAvanAdi tahAnArtham // 288 // arthotsarpaNarUpAM bAdaraprAbhRtikAmAhaappattami ya ThaviyaM osaraNe hohiitti ussakaNaM / taM pAgaDamiyaraM vA karei ujjU aNujju vA // sthApitaM pratiSThitalagna avasaraNe-sAdhusamudAye prApta eva-anAgata eva bhaviSyatIti, utvaSkaNamutsarpaNaM karoti sAdhusamAgamanakAla eva karotItyarthaH, tAM dvidhA'pi prAbhRtikAM RjuH prakaTaM karoti, anRjuritaraM-pracchannamityarthaH // 289 / / Jain Education For Private & Personel Use Only
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA vacUryupetA zrI. piNDa niryuktiH / // 56 // Jain Education Inter atha kimarthaM bAdaraprAbhRtikA gRhiNA kriyata ityAha maGgalaheDaM punnaTTayA va osakkiyaM duhA pagayaM / ussakkiyaMpi kiMti ya puTThe siTTe vivajjati // 290 // prakRtaM vivAhAdikaM dvidhA avaSvaSkitaM bhavati, sAdhudarzanAnmaGgalahetoH puNyArthaM vA evamutvaSkitamapi tataH kimidamiti sAdhunA pRSThe gRhasthena yathAvasthite kathite tadvivajaryanti // 290 // ye na varjayanti teSAM doSamAhapAhuDibhattaM bhuJjai na paDikkamae a tassa ThANassa / emeva aDai boDo lukkaviluko jaha kavoDo // yaH prAbhRtikAbhaktaM bhuGkte na ca tasmAt prAbhRtikA paribhogasthAnAt pratikrAmati, sa boDo-muNDa evameva niSphalamaTati, yathA luzcitaviluzcita kapota iti // 299 // atha gAthA SaTkena prAduSkaraNadvArasambhavamAha - loyaviraluttamagaM tavokisaM jallakhauriyasarIraM / jugamettaMtaradiTThi aturiyacavalaM sagiharmitaM // 292 // dahUNa ya aNagAraM saDDI saMvegamAgayA kAi / vipulannapANa ghettUNa niggayA niggao so'vi // nIduvAmi ghare na sujjhaI esaNatti kAUNaM / nIhaMmie agArI acchai viliyA va gahieNaM // caraNakaraNAlasAMma ya annami ya Agae gahiya pucchA / ihalogaM paralogaM kahei caiuM imaM logaM // nIduvAraMmi ghare bhikkhaM nicchaMti esaNAsamiyA / jaM pucchasi majjha kahaM kappai liMgovajIvI'haM // prAduSkaraNadoSAH / // 56 //
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAduSkaraNa smbhvH| sAguNesaNakahaNaM AuTTA tami tippar3a taheva / kukkraDi caraMti ee vayaM tu cinnabayA bIo // (i. 19) kApi zrAvikA sAdhu locaviralottamAGgaM, atrottamAGgazabdenottamAGgasthAH kezA jJeyAH, tapaHkRzaM malakaluSitazarIraM yugamAtrAntaranyastadRSTimatvaritamacapalaM svagRhamAgacchantaM dRSTvA saMvegamAgatA, vipulaM bhaktapAnaM gRhItvA nirgatA gRhamadhyAt, so'pi sAdhurnIcadvAre'smin gRhe na zuddhyati mamaiSaNeti kRtvA nirjagAma, nirgate ca tasmin zrAvikAgRhItena bhaktapAnena saJjAtavipriyevAvatiSThate, atrAntare caraNakaraNAlase'myasmin sAdhau tatrAgate tasmai sA bhikSA dattA, gRhItAyAM ca bhikSAyAM sa sAdhuH pRSTaH-yatpUrvamAgatena sAdhunA na gRhItA tvayA gRhItA, tatra kiM kAraNamiti , tataH sa aihalaukika bhikSAlAmamAtraM pAralaukikaM dharma yathAkramamalpaguNaM bahuguNaM cintayitvA imaM lokaM parityajya kathayati, yathA-nIcadvAre gRhe sAdhava eSaNA(samiti)samitA bhikSA necchanti, tatrAndhakArabhAvAta, yadapyuktaM-tvayA kiM kAraNaM gRhIteti , tatrA liGgamAtropajIvI, na sAdhuguNayukta ityarthaH, sAdhuguNeSaNayoH kathanaM sAdhunA kRtaM, tatastasya paraguNaprakAzako'yaM yogya iti guNenAkRSTA, yadvA AuTTA-atizayena bhaktiM kRtavatI zrAvikA, 'tippaI' iti-bhaktAdinA tarpayati, prINayati sAdhu, yadvA bhaktapAnaM tepate kSarati smeti bhAvaH, atha gate tasminnanyaH ko'pi nirdharmA sAdhurAgataH, so'pi bhikSAM datvA pRSTaH, tena pApAtmanA proktamete kukkuTyA-mAyayA caranti, tena tvaccittAvarjanArthamevaM kRtaM, na ko'pi tatra doSaH, IdRzAni mAyArUpANi vratAni asmAbhiH pUrva cIrNAni, atha vayaM mAyAM na kurmaH, tatastayA durAtmAyamiti visarjitaH / / 292-297 // itthaM bhUtA ca zrAvikA bhaktyA prAduSkaraNamapi kuryAditi prAduSkaraNasambhavaH / atha prAduSkaraNasvarUpaM gAthAdvayenAha bhikSAM necchA bahuguNaM cintayitvA tatra kiM kAraNamiti makSA dattA, gRhIta Jain Education Interna For Private & Personel Use Only
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 57 // Jain Education Intern pAokaraNaM duvihaM pAgaDakaraNaM pagAsakaraNaM ca / pAgaDa saMkAmaNa kuDDadArapAe ya chinneva // 298 // paIve joI na kappai pagAsaNA suvihiyANaM / attaTThi aparibhuktaM kappar3a kappaM akAUNaM // prAduSkaraNaM dvidhA - prakaTa karaNaM prakAzakaraNaM ca tatra prakaTakaraNa mandhakArAdanyatra saGkrAmaNena prakAzakaraNaM 'kuDadAra pAe' ityAdi kuDathasya dvArapAtena - randhrakaraNena, yadvA kuDayena mUlata eva chinena tathA ratnena pradIpena jyotiSA, vaizvAnareNa, tatraivaM prakAzanA suvihitAnAM na kalpate, etenAnvartho'pi jJeya iti, athApavAdamAha AtmArthIkRtaM tadapi kalpate, atha sAdhupAtramAzritya vidhimAha - aparItyAdi, sahasA prAduSkaraNadoSAghAtaM bhaktAdigRhItama paribhuktamupalakSaNatvAdarddhamuktamapi paristhAyoddharita sikyAdinA yukte'pi pAtre kalpaM - jalakSAlanarUpamakRtvApi anyacchuddhaM bhaktAdi grahItuM kalpate / / 298-299 / / etad gAthAdvayaM vyAcikhyAsuH pUrvaM cullIsaGkrAmaNamuddizya prakaTakaraNamAha saMcArimA cullI bahiM va cullI purA kayA tesiM / tahi raMdhaMti kayAI uvahI pUI ya pAo ya // fter cullI - ekA saJcAramA yA sthAnAntare netuM zakyate cakArAdAdhAkarmimakI dvitIyA bahireva, teSAM - sAdhUnAM nimittaM purA kRtA AsIt, cazabdAttadAnIM ca sAdhunimittaM bahiSkRtA sA tRtIyA, tato yadi kadAcittisRNAmanyatamasyAM gRhasthA rAjyanti, tadA dvau doSau upakaraNapUtiH prAduSkaraNaM ca zuddhAyAM cullyAmeka eva prAduSkaraNadoSaH pRthakkate'pi ca / / 300 || atha zrAvikA prAduSkaraNe kRte yad Rjutvena bhASate tadAha prAduSkaraNasvarUpam / // 57 //
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAduSkaraNe klpyaaklpyvicaarH| EI necchaha tamisaMmi tao bAhiracullIeN sAhu siddhaNNe / iya souM pariharae puDhe siTuMmivi taheva // he sAdho ! tamisra-andhakAre tvaM mikSAM necchasi, tato bahizcullyAM bhaktaM siddhati asmAmiH, iti zrutvA tatpariharati, tathA prAdRSkaraNazaGkAyAM sAdhupRSTe dAcyA ziSTe yathA'vasthite kathite tathaiva parihAraH // 301 // atha saGkAmaNe kRtAhArasya prakArAntareNa kalpatAmAhamacchiyaghammA aMto bAhi pavAyaM pagAsamAsannaM / iya attaTThiyagahaNaM pAgaDakaraNe vibhAseyaM // 302 // pUrva sAdhvartha cullyAdi kRtvA kA'pyevaM cintayati, gRhasyAntamakSikA gharmazca, bahiba pravAtaM, tathA prakAzamAsana, tato vayamatraivAtmanimittaM sadaiva pakSyAma iti AtmArthI kRte grahaNaM kalpate // 302 // iyaM prakaTakaraNe vimASA kalpyAkalpyaviSayA. atha prakAzakaraNe " kuDadArapAe" iti vyAkhyAnayatikuDassa kuNai chiDaM dAraM baDDei kuNai annaM vaa| avaNei chAyaNaM vA ThAvaha rayaNaM va dipNtN|| joi paive kuNai va taheva kahaNaM tu puTTa duDhe vaa| attaTThie u gahaNaM joi paive u vajitA // kubyasya chidraM karoti, yadvA dvAraM laghu sat varddhayati, yadi vA anyat dvitIyaM dvAraM karoti, atha gRhopari varttinaM chAdanamapanayati, atha dIpyamAnaM ratnaM sthApayati, tathA jyotiH pradIpaM ca karoti, tathaiva pUrvoktaprakAreNa pRSTe'pRSTe vA kathanamAtmasattAkIkRte kalpate, anyathA neti, jyoti pradIpAbhyAM prakAzamAtmArthIkRtamapi na kalpate, tejaskAyArambhasambhavAt 1644 Jain Education Inter
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA bacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 58 // Jain Education Intern // 303 - 304 // atha "aparibhratta" mityAdi vyAkhyAnayati pAgaDapayAsakaraNe kayaMmi sahasA va ahava'NAbhogA / gahiyaM virgiciUNaM geNhai annaM akayakappe // prakaTakaraNe prakAzakaraNe ca kRte sati sahasAnAbhogato vA gRhItaM paristhApya tasmin pAtre akRtakalpe anyat zuddhAzanAdi gRhNAti na ko'pi doSa iti // 305 // atha krItadvAramAha kIyagapi duvihaM dave bhAve ya duvihamekkekaM / AyakiyaM ca parakiyaM paradadvaM tivihaM cittAI // 306 krayaNaM krItaM tena kRtaM niSpAditaM krItamityarthaH, tadapi dvividhaM dravye bhAve ca punarekaikaM dvidhA - AtmakrItaM parakrItaM ca, 'vicitra gatitvAt sUtrasya ' pUrvaM paradravyakrItamAha - paradravyaM gRhasthasatkaM trividhaM - sacittAcittamizrabhedAt // 306 // atha zeSaM bhedatrayamAha - Ayakiya puNa duvihaM ve bhAve ya dava cunnAI / bhAvaMmi parassaTThA ahavAvI appaNA caiva // 307 // AtmakrItaM punardvidhA-dravye bhAve, tatra dravye cUrNAdinA vakSyamANena, mAve parasya sAdhorarthAya yannijavijJAnadarzanAdinopAyate tadbhAvakrItaM, athavA AtmanA svayamevAhArArthaM dharmmakathAdinA''varjya yad gRhNAti tadAtmabhAvakrItamiti // 307 // atha vizeSeNAha - nimmala gaMdhaguliyA vannaya pottAi Ayakaya dave / gelane uDDAho pauNe caDugAri ahigaraNaM // 308 // krItadoSaH tadbhedAtha | / / 58 / /
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirmAlyaM-tIrthasambandhiH gandhA:-paTavAsAdayaH, guTikA:-rUpaparAvarttanAdiyogyA varNakaH-candanaM potAni-laghuvAlakayo- Ior paramAvagyAni vastrakhaNDAni ityAdi samarpayitvA yadbhaktAdi gRhNAti tadAtmadravyakrItam / atha doSAnAha-nirmAlyAdidAnAna- krIte malntaraM yadi daivayogato glAnatve satyuddhAho bhavati, atha praguNo-nIrogo bhavati, tadA caTukArI jAyate, yathA'haM sAdhunA khodA0 / praguNIkRta' iti cATu jalpati, tathA ca satyadhikaraNamanyajanazravaNAta // 308 // atha parabhAvakrItamAhavaiyAi maMkhamAI parabhAvakayaM tu sNjyttaae| uppAyaNA nimaMtaNa kIDagaDaM abhihaDe Thavie // 309 // vajikA-laghugokulaM, tatropalakSaNatvAt pattanAdau ca, maGkhAdiryaH paTamupadarya lokamAvarjayati, sa maGkhastadAdiH bhaktivazAta saMyatArtha yad ghRtadagdhAderutpAdanaM karoti, tato nimantrayati. tata parabhAvakrItaM, tatra ca trayo doSAra, krati, anyagRhAdAnItaM ityasyAhRtaM, sthApanA ca vyaktaiva // 309 // etadeva gAthAdvayena spaSTayatisagAri maMkha chaMdaNa paDiseho puccha bahu gae vaase|kyriN disiM gamissaha ? amuI tahiM saMthavaM kuNai // dijate paDiseho kajje ghetthaM nimaMtaNaM jaiNaM / puvagaya AgaesuM saMchuhaI egagehami // 311 // | (1.20) zAligrAme devazakhyio maGkhastad gRhaikadeze'nyadA sAdhavazcaturmAsI sthitAH, sa ca sAdhuguNairbhakto jAto | bhaktAdinA sAdhUna nimantrayati, zayyAtarapiNDamiti yatayaH pratiSedhayanti, tatastenAcinti-yadamI madgRhe kimapi na gRhanti, tasmAdvarSAkAlAnantaraM yatrAmI gamiSyanti tatrAgre gatvA kathamapyetebhyo dadAmi, tataH zeSe varSAkAle sAdhavastena Join Education For Private & Personal use only
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / / / 59 / / Jain Education Intert pRSTA, yathA- kasyAM dizi gamiSyatha 1, sAdhubhira < mukasyAM dizI >tyukte jJAte sa tasyAmeva dizi kvacid gokule nijapaTapada vacanakauzalena lokAvarjanaM cakAra, lokazca tasmai ghRtadugdhAdikaM dAtuM prAvarttiSTa, tataH sa Uce yadA yAciSye tadA dAtavyam, atha sAdhavatha vihArakrameNa tatrAgatAstena cAtmAnamajJApayatA pUrvapratiSiddhaghRtadugdhAdikaM pratigRhaM yAcitvA ekatra ca gRhe sammIlya muktaM, tataH sAdhavo nimantritAste chadyasthaccAnnAvagataM, zuddhamiti gRhItaM ceti, paraM jJAte sati pariharttavyamiti / sUtraM sugamam, navaraM sAgArikaH - zayyAtaraH saMstavaH - paricayaH / / 310-311 // athAtmabhAvakrItamAhadhammakaha vAya khamaNaM nimitta AyAvaNe suyaTThANe / jAI kula gaNa kamme sippammi ya bhAvakIyaM tu dharmakathAM vAdaM kSapaNaM-paSTASTamAdi nimittaM AtApanAM karoti, tathA zrutasthAnamAcAryo'hamiti kathayati, jAtiM kulaM gaNa zilpaM karma vA parebhyaH prakaTayati, itthaM ca parabhAvamAvarjya yad bhaktAdi gRhNAti tadAtmabhAvakrItam // 312 // atha dharmmakathAM vakti dhammakA akkhitte dhammakahAuTThiyANa vA giNhe / kati sAhavo ciya tumaM va kahi pucchie tusiNI // AhArAdyartha kRtadharmmakathAkSiptAnAM dharmmakathAta utthitAnAM vA pArzve yad gRhNAti tadAtmabhAvakrItaM yadvA zrAddhAH pRcchanti - yo dharmmakathakaH zrUyate sa ca kiM tvamiti pRSTe vakti sAdhuktAdilobhArthaM, yathA- sAdhava eva dharmakathA kathayanti, nAnye, yadvA tUSNIM - maunenAvatiSThate, tataste zrAvakA jAnate sa evAyaM paraM gambhIratvAdAtmAnaM na prakAzayatIti, AtmabhAvakrIta varNanam / // 59 //
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ praamitydossH| prabhataM tasmai prayacchantIti, AtmabhAvakrItam // 313 // athavA dharmakathakapRcchAyAM itthamuttaramAhakiMvA kahija chArA dagasoyariA va ahv'gaartthaa| kiM chagalagagalavalayA muMDakuDaMbIva kiM kahae? kiMkSArA-bhasmAvaguNDitavapuSaH kathayeyuH, kiM vA dakazokarikAH, dakasya-jalasya zaukarikA iva pAparddhikAriNa iva-1 sAmathA. athavA agArasthAH, yadvA chagalasya galaM valayanti-moTayanti ye te, yadvA muNDAH santo ye kuTumbinaH zauddhodanIyAste thiyeyaH?, naiva te kathayanti, kintu yataya eveti, zrAddhA jAnate sa evAyamiti // 314 // atha zeSadvArANyAhaemeva vAha khamae nimittamAyAvagammi ya vibhaasaa| suyaThANaM gaNimAI ahavA vaannaayriymaaii|| meva dharmakathAvata vAdini kSapake nimittace AtApake ca vibhASA katrtavyA, yathA'haM vAdItyAdi, tathA zratasthAnagaNyAdigaNitvaM-AcAryatvamiti, athavA vAcanAcAryatvAdi, AdizabdAjAtyAdidvArANyapyavaseyAni // 315 // atha prAmityadvAramAhaNI pAmiJcapi ya duvihaM loiya loguttaraM samAseNa / loiya sajjhilagAI loguttara vatthamAIsu // 316 // prAmitya-bhUyo'pi tava dAsyAmItyabhidhAya yat sAdhunimittaM gRhyate tat prAmityamityarthaH, prAmityamapi samAsena dvividhaMlaukikaM lokottaraM ca, tatra laukika 'sajjhilagAI' sajjhilagA-bhaginI AdizabdAva bhrAtrAdi parigrahaH tasmina.kimata bhavati 1. bhaginyAdibhiH kriyamANaM dravyamiti, anena ca kathAnakaM sUcitam , tadane vakSyati, lokottaraM vastrAdiSu sAdhanAmeva Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA bacUryupetA zrI. piNDa niryuktiH / // 60 // Jain Education Intern parasparamavaseyam || 316 / / atha bhaginIdRSTAntaM gAthAtra yeNAha ( 0 21 ) - abhigamanAya vihI bahi pucchA ega jIvai sasA te / pavisaNa pAga nivAraNa ucchiMdaNa tela jaidANaM aparimiya nehaDDI dAsattaM so ya Agao pucchA / dAsattakahaNa mA ruya acirA moemi ettAhe // bhikkhadgasamAraMbhe kahaNAuTTo kahiMti vasahitti / saMveyA AharaNaM visajju kahaNA kaivayA u // 319 kozalAviSaye kvApi grAme devarAjakuTumbino bhAryA sArikA sammatapramukhAH sutAH, sammatimukhyAH putryaH, sakalamapi kuTumbaM zrAvakaM tatraiva zivadevaH zreSThI, bhAryA zivA, atha (anyadA) samudraghoSasUripAi sammatena dIkSA gRhItA, krameNa gItArthI gurUNApRcchatha nijabandhugrAme samAgataH bahiH kasyApi pArzve pRSTaM devarAjasya ko'pyastIti ?, tenoktam- sarvaM mRtamekA vidhavA putrikA jIvati sma sammatyabhidhAnA, sAdhustad gRhe jagAma sA bhrAtaramAyantaM dRSTvA dRSTvA vanditaH sAdhuH, tannimittaM cAhArapacanamArabdhaM, sAdhunA jJAtvA niSiddhaM, atha bhikSAvelAyAM sA'nyat kimapyalabhamAnA zivadevahaTTAlapalikAdvayaM dine 2 dviguNavRddhi (rUpeNa) kalAntareNa samAnIya bhrAtRsAdhave dattavatI, tenAjAnatA zuddhamiti jagRhe, tasmin dine sAdhuparyupAstiparatvena tailapalikAdvayaM na dattaM dvitIya dine tadviyogazokena, tRtIyadine karSadvayaM deyamabhUt prabhUtayA pravezayituM na zaknoti, kiyat kAle zivadevena bhaNitaM mama tailaM dehi, yadvA dAsikA bhaveti, tailadAnAsamarthA dAsI jAtA, punarekadA sa eva sAdhustatrAgato bhaginIM svagRhe na dRSTA, tataH karma kRtvA''gatA satI pRSTA, tayA ca sarvo'pi vRttAntaH prAmityadoSe maginyudA0 / | // 60 //
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter kathito yAvaddAsatvaM jAtamiti, duHkhAcca rodituM lagnA, tataH sAdhurUce'hamacirAcAM mocayiSyAmi, mocanopAyaM cintayan zivadevagRhe jagAma, tadbhAryA zivA bhikSAdAnArthaM jalena karaprakSAlanaM karttuM lagnA, tAM ca sAdhurnivArayAmAsa, yathaivamasmAkaM na karapate, samIpasthena zivadevena sAdhuH pRSTaH - ko'tra doSaH ?, sAdhunA cAkAyavirAdhanAdidoSAH proktAH punaH zreSThinoce - ka te vasatiH 1, sAdhunoce - nAsti me pratizrayaH zreSThinA nijagRhaikadeze vasatirdattA, dharmmazravaNAt samyaktvAdi pratipannaM, anyadA sAdhunA zreSThya vAsudevasya dIkSAgrAhakAnivAraNAbhigrahaH proce, zivadevenAmigraho vAsudevasya jagRhe, tadA ca zivadevasya jyeSThaputraH sammatizca dIkSAM grahItumupatasthe, zreSThyanujJAyAM dvAvapi dIkSAM pratipannAviti, sUtraM sugamaM, kevalaM zrutAbhigamajJAtavidhiriti, atra apara Aha- paramparayA pravrajyAkAraNatvAt sAdhunA vizeSeNa prAmityaM grAhyamityAha -kaivayAo, evaMvidhA gItArthAH katipayA eva syurna bhUyAMsa iti prAmityadoSa eva / / 317-319 / / atha vastrAdiviSaye doSAnAha - ee caiva ya dosA savisesayarA u vatthapAesuM / loiyapAmiccesuM loguttariyA ime anne // 320 // laukikeSu prAmityeSu pAtreSu eta eva savizeSatarA bandhanAdikA doSA jJAtavyAH, lokottara prAmityaviSayAH punarime'nye vakSyamANAH || 320 // tAnevAhamailiya phAliya khosiya hiyanaTTe vAvi anna maggaMte / avi suMdarevi diNNe dukkara roI kalahamAI // iha dvidhA lokottaraM prAmityaM, tatra ko'pi kasyApi satkameva vastrAdi gRhNAti, yathA kiyaddinAni paribhujya punaste samarpa - 11 prAmitye vastrAdiviSaye doSAH / library.org
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 61 // Jain Education Inter yiSyAmi, ko'pi punarevam etAvaddinAnAmupari tathaitat sadRzamaparaM vastrAdi dAsyAmi, tatra prathame bhede malinite pATite khositejIrNaprAye yadvA caurAdibhirhate, yadvA naSTe mArgapatite kalahAdayo doSAH, dvitIye ca prakAre anyadvastrAdikaM yAcamAne sundare'pi anyasmin datte ko'pi duSkararuciH syAt, tataH kalahAdayazca bhavanti / / 321 // athAtraivApavAdamAha - uccattAe dANaM dullabha khaggUDa alasa pAmicce / taMpi ya gurussa pAse Thavei so dei mA kalaho // iha durlabhe vastrAdau sIdataH sAdhoruccatayA dAnaM karttavyam, na prAmityakaraNena, tathA yaH khaggUDaH- kuTilo vaiyAvRttyAdau, yo'pi cAlasastau vastrAdidAnena pralobhya vaiyAvRtyaM kAryete, tatastadviSayaM prAmityaM bhavati, tadapi dIyamAnaM vastrAdikaM dAyako guroH pArzve sthApayet, na svayaM dadyAt, tataH sa gururdadAti, mA bhUdanyathA kalaha iti // 322 // atha parAvarttitadvAramAhapariyaTTiyaMpi duvihaM loiya loguttaraM samAseNaM / ekkekaMpi a duvihaM tadave annadave ya // 323 // parivarttitamapi dvividhaM samAsena laukikaM lokottaraM ca, ekaikamapi punardvividhaM tadravye anyadravye ca samAnadravyaparAvarttastadravye, yathA kuthitaM ghRtamanyaghRtena parAvarcyante, vijAtIya dravyaparAvarttanamanyadravye, etenAnvartho'pi kathita iti / / 323 // atha laukikasyodAharaNaM gAthAtrayeNAha - avaropparasajjhilagA saMjuttA dovi annamanneNaM / poggaliya saMjayaTThA pariyahaNa saMkhaDe bohI // . aNukaMpa bhagiNige daridda pariyahaNA ya kUrassa / pucchA koddavakUre macchara NAikkha paMtAve // 325 // 10 parA varttita doSaH / // 61 //
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAryA, dhanadattaH putro, bandhumatI kodravakUra eva bhujyate, devadattasya go dAridraNAhaM yukteti / bhAtA iyaro'vi ya paMtAve nisi osaviyANa tesi dikkhA y| tamhA una ghettavaM kai vA je osmehiNti|| sAdhu (1022) vasantapure nilayazreSThI, sudarzanA patnI, dvau putrau kSemakaro devadattazca, lakSmI mA ca duhitA, tatraiva ca nimittama vasantapuretilakazreSThI, sundarIbhAryA, dhanadattaH putro, bandhumatI putrI, kSemaGkareNa samitasUrINAM pArve dIkSA gRhItA, devadattena zanAdibandhumatI dhanadattena ca lakSmI pariNItA, dhanadattagRhe dAridrabhAvAt kodravakUra eva bhujyate, devadattasya gRhe dhanADhyatvAcchAlyo- parAvartane dana iti, anyadA ca kSemakarasAdhustatrAgatazcintayAmAsa-yadi bhrAtugRhe gamiSyAmi, tadA bhaginI dAridreNAhaM yuktati sAdhunA parAbhUtA iti cintayiSyati, tena bhaginIgRhe jagAma, bhikSAvelAyAM lakSmyA cintitaM, yadasya prAghUrNakabhrAtR- bhaginyudAH sAdho kodravakaraH kathaM dIyate 1, bhrAtRjAyA bandhumatyA gRhAcchAlyodanamAnIya dadAmIti tathaiva kRtam parAvarttanena kUrayo, IIharaNama / atha devadatte bhojanArtha gRhamAgate bandhumatyA kathitamadya kodravakUro jimitavyaH, tena cAnyA(jJAta)vRttAntena cintitamyadanayA kRpaNatayA kodravaudano rAddha iti, tAM tADayitumAreme, sA ca tADathamAnA pAha-mama kiM kathayasi ?, tava bhaginyetthaM kRtam, dhanadatvenApi sAdhudattazeSazAlyodane dRSTe pRSTA patnI, tayokte jAte so'pi cukopa, yathA-kathamevaM mama mAnamAlinyaM kRtamanyagRhAdAnayanAt , tenApi sA tADitA, sAdhunA gRhayugasya vRttAnto janaparamparayA zrutaH, nizi sarvANyapi pratibodhitAni, yathA'smAkaM na kalpate mayA tvajAnatA gRhItaM, tataH sarveSAM dIkSA dattA / sUtraM sugamam , navaraM avarupparasajjhilagA-parasparamuktarAcyA [1] bhrAtarau dvAvapi anyo'nyasambandhena saMyuktau pariNItau paudgalikasya saMyatArtha parivarcanaM kRtaM, saMkhaDaM-kalahastato bodhiH, asyA gAthAyA uttaraM gAthAdvayaM vivaraNabhUtaM tacca sugamam, paraM maccharitti-matsareNa, nAi Jain Education For Private Personal Use Only
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAbacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 62 // Jain Education In kkhati-parivarttane akathite, paMtAce - atADayat, 'osaviyANa 'tti-upazamitAnAM, atrAha - paraH parivartanamapi pravrajyAkAraNatvAd mavyamityAha-kaha va ityAha-kaivatti katipayA eva kSemaGkarasAdhutulyA ye kalahamupazAmya dIkSAM grAhayiSyanti, tasmAnnaivedamAcaraNIyam // 324-326 // atha lokottaraM parivarttanaM-yatra sAdhuH sAdhunA vastrAdiparAvarttanaM karoti, tatra doSAnAhaUNahiya dubbalaM vA khara guru chinnamailaM asIyasahaM / duvvannaM vA nAuM vipariName annabhaNio vA 327 vastra parivartane kRte idaM vastraM nyUnamadhikaM durbalaM - jIrNaprAyaM kharaM karkazaM guruH-sthUlasUtraM chinnaM malImasaM azIta sahazItarakSaNAkSamaM durvarNa vA mayA yadarpitaM tannaivaMvidhamiti jJAtvA vipariNAmet pRSTo'hamiti vicintayet // 327 // atraivApavAdamAha - egassa mANajuttaM na u biie evamAi kajjesu / gurupAmUle ThavaNaM so dalayai annahA kalaho // 328 ekasya sAdharyasya tanna bhavati tasya vastraM mAnopetaM, na dvitIyasya - sAdhoryasya satkaM tasya mAnayuktaM neti, ityAdi kAryeSu parivartanasambhavaH, kathaM punaH parivarttanaM kAryamityAha - vastrAdau gurupAdamUle sthApanaM karttavyam, sa gururdadAti, anyathA kalahaH syAditi / / 328 / / athAbhyAhRtadvAramAha AinnamaNAinnaM nisIha'bhihaDaM ca nonisIhaM ca / nisihAbhihaDaM ThappaM vocchAmI nonisIhaM tu // 329 abhyAhRtaM dvidhA - AcIrNa anAcIrNe ca tatrAnAcIrNaM dvidhA - nizIthAmyAhRtaM nonizIthAbhyAhRtaM ca tatra nizIthaM - arddha sAdhumadhye vastrAdiparAvartana rItiH / // 62 //
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ 11 abhyA| hRtadoSA tadbhedAzca / rAtraM tatrAnItaM kila pracchannaM bhavati, evaM sAdhUnAM yadi viditamabhyAhRtaM tanizIthAmyAhRtaM, tadviparItaM nonizIthAmyAhRtaM, sAdhujJAtamevetyarthaH, ami-sammukhaM sAdhUnAmAhRtamAnItamityanvarthaH, tatra nizIthAmyAhRtaM sthApya, agre vakSyamANatvAda, nonizIthaM tu vakSyAmi // 329 // saggAma paraggAme sadesa paradesameva boddhavvaM / duvihaM tu paraggAme jalathala nAvoDu jaMghAe // 330 // nonizIthAbhyAhRtaM dvidhA-svagrAme paragrAme, punaH paragrAmAbhyAhRtaM dvidhA-svadeze paradeze vA, etad dvividhamapi pratyeka dvidhA-jalathalatti, 'sUcanAta sUtra 'miti, jalapathena sthalapathena ca, tatra jalapathenAbhyAhRtaM dvidhA-nAvA uDapena ca, upalakSaNatvAt stokajale jaGghAbhyAmapi, nauH-tarikA, uDupaH-taraNakASThaM, sthalapathenApi dvidhA-jaGghAbhyAM padbhayo ca, upalakSaNatvAd gannyAdiparigrahaH // 330 / / athAmUneva jalasthalAbhyAhRtabhedAn sadoSAnAhajaMghA bAha tarIiva jale thale khaMdha aarkhurnibddhaa| saMjamaAyavirAhaNa tahiyaM puNa saMjamekAyA 331 // asthAhagAhapaMkAmagarohArA jale avAyA u| kaMTAhiteNasAvaya thalaMmi ee bhave dosA // 332 // jalamArge javAbhyAM bAhubhyAM tarikayA'bhyAhRtaM syAta, sthalamArge tu skandhena, tathA ArakhuranivaddhA-gantrItayA khuranibaddhA rAsamavalIvadayastairamyAhRtama, atra saMyamAtmavirAdhanArUpA doSAH, tatra punaH saMyamavirAdhanAya kAyA-apkAyAdaya, iti mArgadvayo(bye)'pi, athAtmavirAdhanAmAha-jalamArge astApanimaJjanasambhavAta, tathA grAhebhyo'pi paGkato makarebhyo Jnin Education in T
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhyaahRtmedaaH| kSamA- ohAretti-kacchapebhyo'pAyA'-vinAzAdayo doSA bhavanti, sthalamArge kaNTakAdistenazvApadebhyo eta eva doSA apAyAdayaH ratnIyA-IN // 331-332 // atha svagrAmAmyAhRtaM nonizIthaM gAthAdvayenAhavacUryupetA saggAme'vi ya duvihaM gharaMtaraM nogharaMtaraM ceva / tigharaMtarA pareNaM gharaMtaraM taM tu nAyavvaM // 333 // zrI nogharaMtara'NegavihaM vaaddgsaahiinivesnngihesu| kAye khaMdhe mimmaya kaMseNava taM tu ANejjA // 334 // pinnddniyuktiH| svagrAmAmyAhRtaM dvidhA-gRhAntaraM nogRhAntaraM ca, tatra trigRhAntarAt pareNa yadAnItaM tad gRhAntaraM jJAtavyaM, nogRhAntaramanekavidhaM, vATakAdiviSayaM, tatra vATakaH pratItaH, sAhI-vartanI saivaikAntarAle vidyate, nivezanaM-ekaniSkramaNapravezyAni dvayAdigRhANi, gRhaM-mandiraM, etacca sakalamapi anAcINamanupayogasambhavAt , etacca dvividhamapi gRhAntaraM nogRhAntaraM(ca) sAdhorupAzrayamAnayet kApotyA skandhena vA, mRnmayena bhAjanena kAMsyena vA bhAjanena vA // 333-334 // atha svagrAmAmyAhRtanonizIthasya sambhavamAhasunnaM va asai kAlo pagayaM va paheNagaM va paasuttaa| iya ei kAi ghettuM dIvei ya kAraNaM taM tu // 335 // yadA sAdhurbhikSArthamAyAtastadA zUnyaM gRhamAsIt , yadvA asan-avidyamAno bhikSAkAlaH, atha prakRtaM svajanAIgauravabhaktAdikaraNena vyAkulatayA tadA dAtuM na prapAritA, yadvA pazcAt praheNakaM-lAhakaM sametaM, atha tadA zrAvikA prasuptA'bhU| diti, etaiH kAraNaiH kvApi gRhItvA upAzraye sAdhorAnayet , tacca kAraNaM tasya dIpayati / / 335 // atha svagrAmaparagrAmabheda Jain Education Inte For Private & Personel Use Only a w w.jainelibrary.org
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education bhinnaM nizIthAbhyAhRtamAha emeva kamo niyamA, nisIha'bhihaDe'vi hoi nAyavvo / aviiadAyagabhAvaM nisIhiaM taM tu nAyavvaM ya eva kramo nonizIthAbhyAhRte uktaH, sa eva nizIthAbhyAhRte jJAtavyaH, aviditadAyakabhAvaM nizIthAbhyAhRtaM tu jJAtavyamiti zeSaH || 336 / / atha nizIthAbhyAhRtasya sambhavaM gAthAcatuSTayenAha - adUrajalaMtariyA kammAsaMkAeN mA na ghecchati / ANaMti saMkhaDIo saGko saGghI va pacchannaM // 337 nigama deula dANaM diyAi sannAi niggae dANaM / simi sesagamaNaM diMta'nne vArayaMta'nne // 338 // bhuMjaNa ajIrapurimaDDagAi acchaMti bhuttasesaM vA / AgamanisIhigAI na bhuMjaI sAvagAsaMkA // 339 uktaM nikhapa AsagayaM mallagaMmi pAsa ge| khAmittu gayA saDDA te'vi ya mu (suddhA asaDhabhAvA ( 0 23 ) kvApi grAme dhanAvahamukhyAH zrAvakAH, dhanavatIprabhRtayaH zrAvikA kakuTumbavarttinaH, anyadA teSAM gRhe vavAhaH samajani, tenoddharite modakAdau sAdhuM dAnazraddhayA cintayAmAsuH, eke sAdhavo'tidUre tathA'nye jalAntaritA nadyAdi bhAvAt kathamAgamiSyanti 1, te AgatA api AdhAkamrmmAzaGkayA na grahISyanti, tato yatra grAme sAdhavaH santi tatraiva pracchannaM vrajAma iti, tathA kRtaM, tataH sAdhUnA''hUya yadi dAsyAmastadA'zuddhazaGkA bhaviSyatIti dvijebhyo ( 'pi kimapi ) dadya iti, tathApi sAdhudRSTau niHzaGkRtotpAdanArthaM dadma iti, bahirdevakule dvijAdibhyo dAtumArabdham, tata uccArAdikAryArthaM vinirga paragrAmAsyAhate - nAvahAdi dRSTAntaH /
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA svagrAmAbhyAite dRssttaantH| piNDa- I niyukti // 64 // tAnAM sAdhUnAM nimantrya dAnaM sAdhubhiH zuddhamiti jagRhe, anyasAdhUnAM ca kathitaM, te'pi tadgrahaNAya gatA iti, tatraike zrAddhA dadati, anye mAtRsthAnato nivArayataH pratiSedhayanti, yathA sarvaH ko'pi bhuktaH zeSaM sarva sAdhubhyo dIyatAmiti, sAdhavo'pi IN ye namaskArasahitAste bhuktA, ye ca pauruSIpratyAkhyAnAste bhuJjAnA vartante, ye cAjIrNavantaste pUrvAddhAdi pratIkSyamANA vartante, tataH zrAddhairjAtaM sAghavo bhuktA bhaviSyanti, vanditvA yAma iti sAdhuvasatAvupAgatA sAdhubhirvimarzanA, pUrvamupalakSitA nUnametairabhyAhRtaM kRtamiti nizcitya bhojanAyAnu < pavizcitya bhojanAyAnu > paviSTaine muhU bhuJjAnaizca yA kavala utkSiptaH sa bhAjane'mucyata, yattu mukhe kSiptaM nAdyApi galitaM satsamIpasthe mallake kSiptaM, sarvamapi paristhApita, zrAvakazrAvikAvargazca kSamayitvA jagAma ye bhuktA ye cArddhabhuktAste sarve'pyazaThatayA zuddhA iti / sUtraM sugamam / / 337-340 // uktaM paragrAmAbhyAhRtanizItham , atha svagrAmAmyAhRtaM, tadevAha gAthAdvayenaladdhaM paheNagaM me amugatthagayAe~ saMkhaDIe vA / vaMdaNagaTThapaviTThA dei tayaM paTThiya niyattA // 341 // nIya paheNagaM me niyagANaM nicchiyaM va taM tehiM / sAgAri sayajjhiyaM vA paDikuTThA saMkhaDe ruTThA // 342 // ___ kA'pyanyAhRtazaGkApanodAya sAdhumAha-yathA mayedaM praheNakamamukaM gRhe gatayA labdhaM, yadvA saGkhaDayAM, samprati vandanArthamatra praviSTA, ityuktA takad AnItaM dadAti paTThiyatti, pUrvamasya gRhaM prasthitA tato nivRttA satI yadvA evamAha-nijakAnAMsvajanAnAmarthAya praheNakaM < mayA svagRhAnnItaM, paraM tairnepsitaM, tatpratinivRttA vandanArthamatrAgatetyuktvA datte, atha kApi // 64 // lain Education in For Private Personel Use Only
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhyAhRte AcIrNasya medaaH| mAyayA sAgArikAM-zayyAtarikA, yadvA saijjhiyaM-bhaginIM vasatIpravezinI pUrvagRhItasaGketAM yathA sAdhavaH zRNvanti tathA vakti-gRhANedaM praheNakaM, tayA ca mAtRsthAnato niSiddhA, yathA-tvayA madIyaM praheNakaM > nAdAyi, ahamapi tAvakInaM | nAdAsye ityAdi vacobhiH saMkhaDe-kalahe praheNakanetrI ruSTA vasatipraviSTA vRttAntakathanena taddadAti // 341-342 // athAnAcIrNanigamayanAcIrNasya bhedAnAhaeyaM tu aNAinnaM duvihaMpi ya AhaDaM smkkhaayN| Ainnapi ya duvihaM dese taha desadese a|| 343 // | ____etadanAcIrNamadhyAhRtadvividhamapi samAkhyAtaM, AcIrNamapi dvidhA-deze tathA dezadeze ca // 343 / / atha dezasya dezadezasya ca svarUpamAhahatthasayaM khala deso AreNaM hoi desadeso ya / Ainnami(u)tigihA te ciya uvogpuvvaagaa||344|| ___ hastazatapramANa kSetraM dezorvAk-hastazatamadhye dezadeza iti, tatra hastazatapramANe AcIrNe trINi gRhANi upayogapUrvakANi bhavanti, tataH kalpate nAnyatheti // 344 // atha gRhatrayavyatirekeNa hastazatasambhavaM tadviSayaM kalpyAkalpyavidhi cAhaparivesaNapaMtIe dUrapaveso ya ghNghsaalgihe| hatthasayA AinnaM gahaNaM parao u paDikuTuM // 345 // ___ pariveSaNapaGktau-bhoktRjanazreNyA yadvA dUrapraveze pralambagamanamA chiNDikAdau yadvA ghazAlAyAM hastazatAdAnItasya grahaNamAcIrNa paratastvanAcIrNamiti // 345 // Jain Education Inter Huaww.jainelibrary.org
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA vacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / 11 84 11 Jain Education Inter ukkosa majjhima jahannagaM tu tivihaM tu hoi AinnaM / karapariyata jahanna sayamukkosaM majjhimaM sesaM // trividhamAcIrNabhyAhRtaM utkRSTaM madhyamaM jaghanyaM ca yat svayogena pariveSaNArthaM vA maNDakAdi kare gRhItaM syAt, tadAnIya dadAti, tatkaraparivarttitamAtraM jaghanyaM, hastazatAnItamutkRSTaM, apAntarAle madhyamamiti // 346 // athodbhinnadvAramAhapihi ubhinna kavADe phAya apphAsue ya boddhavve / apphAsu puDhavimAI phAsUya chagaNAidaddarae // udbhedanaM kutupAdimukhAnAM sAdhudAnanimittamuddhinna ityanvarthaH, udbhinnaM dvidhA - pihitodbhinaM kapATodbhinaM tatra pihitodvinepidhAnaM dvidhA - prAsukamaprAsukaM ca tatrAprAsukaM sacittapRthyAdi prAsukaM chagaNAdi, dardurako mukhabandhanaM bakhakhaNDam // 347 // atha dvidhodbhine doSAnAha ubhanne chakkAyA dANe kayavikkae ya ahigaraNaM / te ceva kavADaMmivi savisesA jaMtamAIsu // 348 pihitodbhine pakAyA virAdhyante, tathA putrAdibhyastailAdidAne, krayavikraye cAdhikaraNaM syAt, ta eva doSAH kapAToddhine, vizeSAstu yantrarUpakapATAdiSu draSTavyAH, tatrAdhikavirAdhanAyogAt // 348 // athainAmeva gAthAM vyAcikhyAsuH, " ubhine chakAyA " iti gAthAdvayena vyAkhyAnayati saccitta puDhavilitaM lela silaM vA'vi dAumolittaM / saccittapuDhavilevo ciraMpi udagaM aciralitte 349 evaM tu puvvalite kAyA uliMpaNe'vi te ceva / timmeuM uvaliMpai jaumuddaM vAvi tAveuM // 350 // udbhinna doSaH, tdbhedaath| // 65 //
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ udbhine SaTakAyavirAdhanAdi sNbhaavnaa| sambhAvyante, tathA ko'pi tApayitvA duha katapAdimakhaM kadAcidardarakopari leSTuM zilA-pASANakhaNDaM vA prakSipya jalArdrasacittapRthvIliptaM bhavati. prathivIlepacirakAlamapi sacittaH syAta, udakaM tvaciralipte cirakAlo'ntarmuhUrtAtparaM jJeyaH, ciralipte pRthvIkAyasya vinAzo'kAyasya ta prathvIkAyazakhAdacittateti, evaM pUrvalipse doSA uktAH, etadeva zeSasya rakSaNArthamupalipyamAne apkAyavirAdhanAdayo doSA:. yatastApayitvA jalena pRthvIkArya bhinnaM kRtvA upalimpati, pRthvImadhye mudgaH kITikAdayazca sambhAvyante, tathA ko'pi tApayitvA jatumudrAM karoti // 349-350 // etadevAhajaha ceva puThavalitte kAyA dAuM puNo'vi taha ceva / uvalippaMte kAyA muiaMgAI navari chaTTe // 351 // yaza caiva pUrvalipte SaTakAyA virAdhyante, tathA deyaM datvA punarullipyamAne SaTakAyA virAdhyante, < navaraM SaSThe trasakAye virAdhyamAne >, mahaGgAdayA-pippIlikAkunthvAdayo jnyeyaaH|| 351 // atha "dANe kayavikkae" iti vyAkhyAnayati parassa taM dei sa eva gehe, tellaM va loNaM va ghayaM gulaM vaa| ugghADie taMmi kare avassaM, savikkayaM teNa kiNAi annaM // 352 // tasmin kutupAdimukhe sAdhvarthamudghATite sati parasmai grAhakAdikAya svagRhe vA putrAdibhyastailaM lavaNaM ghRtaM guDaM vA / dadAti, yadvA sa karotyavazya vikrayaM tena ca mUlyenAnyat krINAti // 352 // "ahigaraNe "tyavayava vyAkhyAnayatidANe kayavikkae vA hoI ahigaraNamajayabhAvassa / nivayaMti je yatahiyaM jIvA muiyNgmuusaaii||353|| Jain Education For Private & Personel Use Only All
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ udbhinneddpvaadH| kSamAratnIyAvacUryupetA shriipinnddniyuktiH| // 66 // dAne kraya vikraye vA'yatamAvasyAdhikaraNaM jAyate, tathA tatrodghATitamukhe muiGgamRSakAdayo jIvAH patanti, tadapyadhikaraNam / / 353 / / atha " te ceva kavADaMmivi" (gA. 348) iti vyAkhyAnayati jaheva kuMbhAisu puvvalitte, ubbhijamANe ya havaMti kaayaa| oliMpamANevi tahA taheva, kAyA kavADaMmi vibhAsiyavvA // 354 // yathaiva kummAdau-ghaTAdau pUrvalipte udbhidyamAne tathA ullipyamAne SaTkAyA virAdhyamAnAH syuH, upalakSaNatvAdadhikaraNaM ca, tathA kapATe'pi veditavyAH, yathA kapATe udbhidyamAne jalabhRtabhAjane bhidyamAne pAnIyaM cullyAdAvapi pravizet , kITikAdayazca plAvyante ityAdimAvanIyam // 354 // atha " savisesA" iti vyAkhyAnayatigharakoilasaMcArA AvattaNa pIDhagAi heTruvAra / nitevi eyaaMto DibhAIpellaNe dosA // 355 // ___saJcArAt-kapATasya saJcalanAt gRhagodhikAdayo jIvA virAdhyante, tathA pIThikAyAM adha uparitale ca kapATaikadezasyAvarttane tadAzritajIvavinAzaH, pIThiketi-kapATasthitibhUmiH, tathA ninte-pazcAnmukhaM nIyamAne udghATayamAne antasthitasya DimbhAdeH preraNe doSAH, zirasphoTanAdayo'pi bhavanti // 355 // athAtrApavAdamAhagheppaDa akuMciyAgami kavADe paidiNe parivahaMte / ajaUmuddiya gaMThI paribhujjai daddaro jo y||356|| akRzcikA-kuzcikAvivararahite kapATe satataM prativahati dIyamAne udghATayamAne codghAyate gRhyate bhikSeti, yatra // 66 // in Educh an inte Tww.jainelibrary.org
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In kuJcikAvivaraM tatrollAlakayogAd gharSaNadvAreNa sacvavirAdhanA, tathA yazca dardarakaH paribhujyate - badhyate < choDate > ca yatra yadi jatumudrA vyatirekeNa kevalavastragranthirdIyate, na ca pRthvyAdilepastatrodbhinne kalpate, sthavirakalpikAnAmAcIrNavAt / / 356 / / atha mAlApahRtamAha mAlohaDaMpi duvihaM jahannamukkosagaM ca boddhavaM / aggatalehi jahannaM tavivarIyaM tu ukkosaM // 357 // mAlApahRtaM dvividhaM - jaghanyamutkRSTaM ca tatra bhUnyastAbhyAM agratalAbhyAM pAdayoragrabhAgAbhyAM phalakasaMjJAbhyAM pANibhyAM cotpATitAbhyAM sikkakAdisthitaM dAvyA dRSTeragocaraM yaddIyate tajjaghanyaM tadviparItaM bRhanniHzreNyAruhaNAdinA dIyamAnamutkRSTaM, mAlAdapahRtamAnItamityanvarthaH || 357 || anayoreva dRSTAntau sadoSau vaktukAma AhabhikkhU jahannagaMmI geruya ukkosagaMmi dittttNto| ahiDasaNamAlapaDaNe ya evamAI bhave dossA // 358 // jaghanye bhikSurdRSTAntaH, utkRSTe gairukaH - kApilaH, jaghanye ahidazanaM, utkRSTe mAlAtpatanamityevamAdayo doSA bhavanti / / 358 / / atha gAthAdvayena bhikSudRSTAntamAha mAlAbhamuhaM daTThaNa agAriM niggao tao sAhU / taccanniya AgamaNaM pucchA ya adinnadANanti // 359 // mAlaMmi kUDe moyaga sugaMdha Ahe pavisaNaM kare DakkA / annadiNa sAhu Agama niddaya kahaNA ya saMbohI // ( 0 24) jayantapure yakSadino gRhapatirbhAryA vasumatI, anyadA dharmmaruciH sAdhustagRhe bhikSArthamAgato, yakSadinena 12 mAlApahRtadoSaH /
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvaryupetA mAlApahate bhikSu| dRSTAntaH / zrI piNDaniyuktiH // 67 // sAdaraM vasumatI babhaNe-dehi sAdhave amukAn modakAniti, cet (te ca ) sikkakopari ghaTe'vatiSThante, sA tAnyadAtuM cacAla, sAdhuzca sadoSamiti nivRttaH, tatastadeva ko'pi bhikSurAgataH, pRSTo yakSadinnena-kiM saMyatena sikkakAdAnIyamAnA mikSA nAdade, tena pravacanamAtsaryAdityUve-adattadAnA amI varAkA iti, zreSThinA tAneva modakAn tasmAyapi dApitA vasumatI, sA ca yAvattAnAdAtuM gatA tAvattatra ghaTe modakagandhena bhujaGgamaH praviSTo ava tiSThate, vasumatI modakaghaTe yAvat karaM kSipati tAvadahinA daSTA, vaidyaupadhairAyuratruTItamiti nirug babhUva / anyadA ca sa eva dharmarucistatrAgataH, yakSadinnenopalakSya | pRSTam-yadi dayApradhAno dharmastarhi sarpadarzane kathamupekSA taveti ? sAdhurAha-na mayA dRSTo'hiH, kintu bhagavadAdezo'yaMmAlApahRtabhikSA tyAjyeti, tenAhaM pratinivRtaH, tacchrutvA yakSadinena sAdhupArzve dharma zravaNena vairAgyAdbhAryayA saha dIkSA jagRhe, sUtraM sugamam / / 360 // atha jaghanya evAnyAnapi doSAnAha AsaMdipIDhamaMcakajaMtoDUkhala paDaMta ubhyvhe| voccheya posAI uDDAhamanANivAo ya // 361 // ___AsandI-mazcikA pIThaM-gomayAdyAsanaM, mazcakaH pratItaH, yantra-vrIhyAdidalanopakaraNaM, udUkhalaH pratItaH, eteSvAruhya | dAtrI bhikSAM dadatI, yadi mazvakAdilhasanato nipatati, tadobhayavadho-dAcyAH pRthivIkAyAdInAM ca (vinAzaH), tayA etasmai bhikSAmahaM dadatI prAgapi patitA tato'neko'pyasmai dAsyatIti tadgRhe tadravyAnyadravyavyavacchedaH syAt, pradveSaH sAdhau, tathA pravacanoDDAhaH, ajJAnavAdazca yathaite evaMvidhAnapi na jAnantItyevaM mUrkhatApravAdaH // 361 / / athotkRSTasya doSAnAha Jain Education Intel For Private & Personel Use Only kww.jainelibrary.org
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In emeva ya ukkose vAraNanisseNi guThivaNIpaDaNaM / gabbhitthikucchiphoDaNa purao maraNaM kaNa bohI // 362 ( i0 25 ) jayantIpuryAM suradattazreSThI, bhAryA vasundharA, anyadA guNacandrarSistadgRhe bhikSAyai sametaH, suradattena vasundharA'bhihitA - mAlAdAnIyAsmai modakAn dehi, sA cAntarvatnI paraM patyurAdezAt mAlAbhimukhaM cacAleti, sAdhurasmAkaM na kalpate iti tAM nivArya nirvRttastadA ko'pi kApilastatrAjagAma bhikSArthaM, suradattena pRSTaH- saMyatena mAlAdAnIyamAnA bhikSA kathaM na gRhItA ?, tenApi mAtsaryAdasambaddhaM kimapyuktaM, suradatto vasundharayA tasmAyapi modakAn dApitavAn sAca niHzreNimArohantI pAdalhasanato bhUmau papAta, adhazca vrIhidalanayantreNodaradvidhAkaraNAd garbhaH pRthak jAtaH, tayA pIDayA mAtA garbhazca dvayamapi mRtam, utthitaH kApilasyAvarNavAdo'nyathA sa eva sAdhustadgRhe bhikSArthamAgato yakSadinavatpRSThe yathAvasthite kathite pravrajyA / sUtraM sugamam / / 362 / / atha mAlApahRtaM maGgayantareNAha uma tiriyaMpiya ahavA mAlohaDaM bhave tivihaM / uDDe ya mahoyaraNaM bhaNiyaM kuMbhAisU ubhayaM // 363 // athavA mAlApahRtaM trividhaM tathAhi - UdhvaM avastiryak ca, UrdhvaM sikkakAdigatam, adho bhUmigRhAdAvavataraNaM, kumbhAdiSu - ghaTAdiSu bRhadbhAjaneSUmayaM bhaNitam, adhomukhakaraNAdU pAtpAtanAt // 363 // athApavAdamAha - daddara sila sovANe puvvArUDhe aNuccamukkhitte / mAlohaDaM na hoI sesaM mAlohaDaM hoi // 364 // dardarakA - nirantarakASThaphalakamayo niHzreNivizeSaH, zilA pratItA, sopAnAni iSTakAmayAnyavataraNAni, etAnyAruhya mAlApahRte dvitIya dRSTAntaH / bhaGgAni c|
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAbacUryupetA bhI piNDa niryuktiH / // 68 // Jain Education Int yaddadAti tanmAlApahRtaM na bhavati, tathA pUrvArUDhaH sAdhvAgamanAt, anuccotkSipte sAdhupAtre yaddadAti tadapi mAlApahRtaM na syAccheSaM tu bhavati / / 364 // athAnuccotkSiptayoH svarUpamAha - tiriyAyaya ujjugaeNa giNhaI jaM kareNa pAsaMto / eyamaNuccukkhittaM uccukkhittaM bhave sesaM // 365 tiryag Ayatena- dIrgheNa Rjukena - saralena kareNa-hastena pAtraM dRSTyA nimAlayan yat gRhNAti pAtre hastaM prakSipya dadAti dAtA yatra, taditthaM bhUtaM pAtramanuccotkSiptaM bhavati, zeSaM punaruccotkSiptaM syAt || 365 // athAcchedyamAha - acchipi ya tivihaM pabhU ya sAmI ya teNae ceva / acchijaM paDikuTuM samaNANa na kappae ghettuM // 366 // lAdAcchidya dIyate sAdhubhyastadAcchedyamityanvarthaH / Acchedyamapi trividhaM prabhusvAmistenaviSayatvAt tadAcchedyaM pratikuSTaM - niSiddhaM tIrtha karAdibhiH zramaNAnAM gRhItuM na kalpate // 366 // atha prabhuviSayamAha - govAlae ya bhayae'kharae putte ya dhUya suNhAe / aciyatta saMkhaDAI kei paosaM jahA govo // 367 // prazcakartRkamA cchedyaM, gopAlake bhRtake - karmma kare akSara ke - dvyakSarAmidhAne dAsa ityarthaH putre duhitAyAM snuSAyAM bhavati, atra doSAnAha - aciyattaM- aprItiH saMkhaDa - kalaha ityAdi doSAH kecitpunaH pradveSamapi sAdhau gacchanti, yathA gopaH || 367 || gopadRSTAntaM gAthAdvayenAha Acchedya medAH doSAca / // 68 //
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ Acchedye gopa dRssttaantH| govapao acchettuM dinnaMtu jaissa maidiNe pahuNA / payabhANUNaM daTuM khiMsai bhoI ruve ceDA // 368 // | paDiyaraNapaoseNaM bhAvaMnAuMjaissa aalaavo| tannibaMdhA gahiyaM haMdi sa mukkosi mA bIyaM // 369 // (1026) vasaMtapure jinadAsarukmiNyo dampatI, vatsarAjo gopAlaH, sa cASTame dine sarvASAmapi gomahiSINAM dugdhamAdatte, idameva bhATakamiti, anyadA sAdhurbhikSArtha tatrAgamat , tasmin dine gopasya sarvadugdhAdAnavArakastena sarvagomahiSINAM dugdhena paribhRtA, jinadAsena bhaktaM pratilAbhya sAdhave pAyasaM balAdAchidya gopAdattaM, tatastadbhAjanaM katipayapayasonaM gRhe nItavAn , bhAryA ca tad dRSTvA jJAtavRttAntA khisati, ceTarUpANi dugdhaM stokamAlokya rodituM pravRttAni, tathA vasatau (ca sati) gopa: sakopaH sAdhvanAthaM cacAla, dRSTaH kApi sAdhuH, pradhAvito lakuTamutpAThya gopaH, sAdhustaM sakopamAyAtaM dRSTvA nUnamasya dugdhaM balAdAcchidya jinadAsena dattamiti cintayitvA vizeSAt prasanIbhya tat sanmukhaM cacAla maNitaM ca, bho gRhANa svadIyaM dugdhamityukta so'pyupazAnto nijabhAvaM prakaTayan coktavAn , mukta idAnIM, yAhi dugdhaM lAtvA, paraM bhUyo'pyevamAcche na gRhItavyaM, gopasAdhU svasthAnaM gatau / sUtraM sugamam , navaraM payabhANUNaM-payobhAjanamUnaM dRSTvA bhoI iti-bhogyA-bhAryA roviti-rudanti, handItyAmantraNe tannirbandhAta, svadIyajinadAsAkhyaprabhunibandhAta gRhItaM, tataH sa prAha-mukto'si samprati mA dvitIyaM vAramevaM gRhIthAH // 368-369 // atha gopaviSaya eva " aciyattasaMkhaDAI" iti vyAkhyAnayatinAnividraM labbhai dAsIvina bhujae rite bhttaa| donnegayarapaosaM jaM kAhI aMtarAyaM ca // 370 // Jain Education Inter M w.jainelibrary.org
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAparyupetA zrI kA piNDaniyukti iha prabhuNA balAd dugdhAdikamAcchidyamAne ko'pi gopa evaM yuvANaH sambhAvyate, yathA-aniviSTa:-anupArjitaM svAmyA. kimapi na labhyate, tato mayA dugdhamidaM zarIrAyAsenArjitaM, tatastvaM kathamatra prabhavasi ?, na hi dAsyapyAstAmuttamaruyAdika- INdyaacchedyH| | miti bhaktAhate-bharaNapoSaNaM vinA bhujyate-bhoktuM labhyate, tato madIyaM bhojanamidamiti na prabhutvAvakAzaH, evamukto dvayorekatarasya vA pradveSaH, pradveSe ca yat kariSyati dhanaharaNamAraNAdikaM tadoSatayA bhAvyam , yaccAntarAyaM gopAlasya tat kuTumbasya vA tadapi doSarUpamiti / 370 // atha svAmiviSayamAcchedyamAhasAmIcArabhaDA vA saMjaya daTThaNa tesi aTThAe / kaluNANaM acchejaM sAhUNa na kappae ghettuM // 371 // svagRhamAtranAyakaH prabhuH, grAmAdinAyakaH svAmI, tathA coktam-" hoi pabhUgharamANe sAmI puNa gAmasAmio bhnnio| teNo pasiddhagocciya eyacchinnaM na gehijA // 1 // " cArabhaTAH svAmibhaTA vA saMyatAn dRSTvA teSAM saMyatAnAmarthAya karuNAnAM-kRpAsthAnAnAM daridrakauTumbikAdInAM sambandhyAcchidya yaddadAti tat sAdhUnAM gRhItuM na kalpate // 371 / / etadeva vyaktamAha AhArovahimAI jaiaTThAe u koi acchide / saMkhaDi asaMkhaDIe taM giNhate ime dosA // 372 // __yadi ko'pi svAmI bhaTo vA yatInAmarthAya parakIyamAhAropadhyAdikaM saMkhaDayA-kalahena asaGkhaDayA-kalahAmAvenAcchidya | | yatibhyo dadAti tad gRhNata ime doSAH vakSyamANAH // 372 // tAnevAha Jain Education Inten For Private & Personel Use Only aw.jainelibrary.org
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education acittamaMtarAyaM tenAhaDa ega'Negavoccheo / nicchubhaNAidosA tassa alaMbhe ya jaM pAve // 373 // yatsatkaM gRhyate, tasyAprItirjAyata antarAyaM vA tathAbhUtaM sAdhUnAM gRhNatAM stenAhRtaM bhavati, tat svAminA'nanujJAtatvAt, taddoSAdekasya tasyaiva sAdhoryadvA'nyeSAM sAdhUnAmanekeSAM tadgRhe bhaktAdivyavacchedaH syAt, yadvA te ruSTAH santo yaH pUrvamupAzrayo dattastasmAnniS kAsayanti, tathA tasyopAzrayasyAlAme yat kimapi kaSTaM prApnuvanti tadapyAcchedyAdAnanimittamiti doSaH || 373 / / atha stenAchidyamAha teNo va saMjayaTThA kaluNANaM appaNo va aTThAe / voccheya paosaM vA na kappaI kappaNunnAyaM // 374 // stenA api kecit saMyatAn prati bhadrakA bhavanti, saMyatA api daridrasArthena saha vrajanti, tatastAn bhikSAvelAyAM bhikSAmaprApnuvato dRSTvA saMyatAnAmarthAya yadvA tasyAtmano'rthAya teSAM karuNAnAM kRpAsthAnAnAM daridrasArthamanuSyANAM sakAzAdAcchidya yaddadAti stenaH tat stenAcchedyaM jJeyam, tacca sAdhUnAM na kalpate, yatastagrahaNe pUrvoktanyAyenai kAne kasAdhUnAM bhaktAdivyavacchedaH pradveSazca jAyate, yadi punaste sArthikA vakSyamANaprakAreNAnujAnante tarhi kalpate // 374 // etadeva gAthAdvayenAha - saMjayabhaddA teNA AyaMtI vA asaMthare jaiNaM / jai deti na ghetavvaM nicchubhavoccheu mA hojA // 375 // ghasatyadito samaNunnAyA va ghettuNaM pcchaa| deti tayaM teMsiM ciya samaNunnAyA va bhuMjaMti // 376 // iha stenA api saMyatabhadrakA bhavanti sAdhavazca daridrasArthena saha kadApi yAnti, tatasteSAM sAdhUnAM bhikSAvelAyAma stenAccheyanirodhaH /
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA zrIpiNDaniyuktiH stanAcchedhe'pavAdo'nisRSTadvArazca / // 70 // saMstare-anirvAhe te stenAH svagrAmAbhimukhaM pratyAgacchanto vA zabdAdanyatra gacchanto vA yadi teSAM bhaktAdi balAdAcchidya dadati, tarhi na kalpate, na grAhya, yato mA'bhUtricchobhA-niSkAzanaM sArthAta , ekAnekasAdhUnAM bhaktAdivyavacchedaH, yadi punaH sArthikaiH stenA api gRhISyanti, tato bhavadbhirgRhyatAmiti mayenAnujJAtAH sAdhavastadA tad gRhItvA bhaktAdi tattebhya eva pazcAddadati, yathA tadAnIM caurapratibhayAdasmAbhirgRhItaM, atha te gatA yUyamAtmIyaM bhaktAdi gRhItheti, evamukte'pi yadyanu jAnante yuSmabhyaM dattamiti tarhi bhuJjate, kvacidvitIyagAthAyAM "ghaya sattuya diDhato" iti dRzyate, tatra ca sArthikAH stenebalAddApyamAnA yadi evaM yuvate, yathA'smAkaM ghRtasaktudRSTAntaH, yathA-ghRtaM saktumadhye kSiptamapi saMyogAya evamasmAkaM caurargRhItavyam, tato yadi cauga api yuSmabhyaM dApayanti, tato mahAnasmAkaM samAdhiriti anujJAtAH sAdhavaH, zeSa prAgiva // 375-376 // athAnisRSTadvAramAhaaNisiTuM paDikuTuM aNunAyaM kappae suvihiyANaM / laDDaga collagajaMte saMkhaDi khIrAvaNAIsu // 377 // ____ anisRSTaM yadananujJAtaM tat pratikruSTaM, etenAnvartho'pi bhAva(vi)ta eva, anujJAtaM suvihitAnAM kalpate, taccAnisRSTamanekadhA, modake cullke bhojane yantra iti-kolhukAdiSANake saGghaDayAM kSIre ApaNAdau ca, ayaM bhAvaH-iha sAmAnyenAnisRSTaM dvidhAsAdhAraNAnisRSTaM bhojanAnisRSTaM ca, tatra collakazabdena bhojanAnisRSTamuktaM, zeSabhedaiH sAdhAraNAnisRSTamiti // 377 // tatra | modakaviSayasAdhAraNAnisRSTodAharaNaM gAthAcatuSTayenAha // 70 // Jnin Education in For Private Personel Use Only
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In battIsA sAmanne te kahi hAuM gayatti ia vRtte / parasatieNa punnaM na tarasi kAuMti paccAha // 378 // aviya hu battIsAe dinnehi tavegamoyago na bhave / appavayaM bahuAyaM jai jANasi dehi to majjhaM // 379 lAbhiya neM to puTTho kiM laddhaM natthi pecchimo dAe / iyaro'vei Aha nAhaM demitti sahoDha coratti // 380 giNhaNa kaDDaNa vavahAra pacchakaDuDDAha puccha nibisae / apahuMmi bhave dosA pahuMmi dinne tao gahaNaM // (dR0 27) ratnapure mANibhadramukhyA dvAtriMzadvayasyAH sAdhAraNAn modakAn kArayitvodyApanikArthaM gatAH, eko modakarakSArthaM mukto'nye tvekatriMzannadyAM snAtuM gatAH, atrAntare ko'pi lolupasAdhustatrAgato, modakA yAcitAH, ArakSakenoktaM namasyaite, kintu pareSAM ekatriMzajanAnAM tataH kathaM dadAmi, sAdhurAha - te kutra gatAH 1, nadyAM gatAH nadyAM snAtuM gatA iti | tenokte sAdhu-parasatkena modakasamUhena tvaM puNyaM karttuM na zaknoSi 1, paccAhati taM pratyAha sAdhuriti, api ca dvAtriMzatamapi modakAn yadi me prayacchasi tathApi tava mAge eka eva modako yAti, tata evamalapavyayaM bahvAyeM dAnaM yadi jAnAsi tarhi mahyaM sarvAnapi modakAn dehi, tata evamukte dattAH sarve'pi modakAH, bhRtaM sAdhubhAjanaM, sAdhuH pazcAnnivRttaH, atrAntare mANi bhadrAdayaH sanmukhamAgacchanti, pRSTazca sAdhustaiH, kimatra tvayA labdhaM 1, sAdhunA ca modakavanikA iti jJAtvA, netyukte, | tairbhAkrAntaM sAdhumAlokyoktam - darzaya nijabhAjanaM yathA prekSAmahe, sAdhuzca na darzayati, balAdAlokite dRSTA modakAH, anisRSTe dRSTAntaH /
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAcacUryupetA zrI. piNDaniryuktiH / // 71 // Jain Education Inter sAdhikSepamArakSakaH pRSTaH, tena yathAvasthite kathite caurastvaM, sahoDha - saloputra idAnIM prApto'si kutaste mokSa ityuktvA baddhaH, gRhIto vastrAJcale, karSito bAhunA, pazcAtkRta iti gRhItvA rajoharaNAdikaM gRhasthIkRtaH, tata uDDAha iti, nIto rAjakulam, dharmAdhikaraNikAnAM kathite taiH pRSTe ca sAdhurlajjayA ghomukha evAsthAt, caurANAM maunameva syAditi nirviSayazcakre, aprabhAvitthaM doSA bhavanti, tasmAt prabhudattagrahaNaM kAryamiti // 378-381 / / emeva ya jaMtamivi saMkhaDi khIre ya AvaNAI suM / sAmannaM paDikuTuM kappai ghettuM aNunnAyaM // 382 // evameva modakodAharaNaprakAreNa yantre'pi saGghaDayAmapi kSIre ca ApaNAdiSu sAmAnyaM sAdhAraNaM tat svAmibhiH sarvairapyanisRSTaM pratikruSTaM, anujJAtaM punaH kalpate grahItum / / 382 / / atha cullakadvAra prastAvanAM sabhedAnAha tti dAramahuNA bahuvatavvaMti taM kayaM pacchA / vannei guru so puNa sAmiya hatthINa vinneo // 383 // adhunA 'culla' iti dvAraM vyAkhyeyaM tacca bahuvaktavyamiti pazcAtkRtaM, guruH tIrthakarAdirvarNayati, sa puna cullako dvidhA svAmino hastinaJca vijJeya iti || 383 || atha svAmyanirdiSTamAha - chinnamacchinno duviho hoi acchinno nisiTTa aNisiTTho / chinnAMme culagaMmI kappar3a ghettuM nisiTuMmi // 384 chinno diTThamadiTTho jo ya nisiTTho bhave acchinnoya / dvidhA cullaka:- svAmisambandhI chinno'cchinnatha, yo bahUnAM hAlikAnAM pRthak 2 bhAjane kRtvA kauTumbikena preSyate sa cullakamedAH / // 71 // w.jainelibrary.org
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ kA cchinna ekatrabhAjane tvacchinna iti, acchinno'pi dvidhA-nisRSTo'nisRSTazca, kauTumbikena hAlikaizcAnujJAtAnanujJAtatvAt , chinnAcchitathA chinne cullake dhanikena nisRSTe gRhItuM kalpate, tathA chinno yasya nimittaM tena kauTumbikena vA dRSTo'dRSTo vA kalpate, Nau dRSTAtathA yazcAcchinno yo'pi cchinnA, so'nujJAto'nyo'nyadIyamAno dRSTo'dRSTo vA kalpate darzanaM cAtra svAmyapekSayA kSeyaM, dRSTau c| iyarotti-itara etad vyatiriktaH, punazchinno'cchinno vA svasvAmibhirananujJAto dRSTo'dRSTo vA na kalpate // 384-3 // etadeva gAthArddhana vaktiso kappai iyaro uNa adiTThadiTTho va'NunnAo // 385 // aNisiTThamaNunnAyaM kappai ghettuM taheva adiTuM / ___ anisRSTamapi pUrva pazcAdanujJAtamiti kalpate, tathAnunAtaM sadRSTamapi grahItuM kalpate, doSAbhAvAt / / 385-3 // uttarArddhana | hasticullakAnisRSTamAhajaDassa ya anisiTuM na kappaI kappai adiTuM // 386 // hastino bhaktaM miNThena gajena vA'nisRSTaM na kalpate, tathA miNThena svalpaM bhaktaM dIyamAnaM gajenAdRSTaM kalpate, gajadRSTe grahaNe vakSyamANopAzrayabhaGgAdidoSaprasaGgAt / / 386 / / asyaiva vidheranyathAkaraNe doSAnAhanivapiMDo gayamattaM gahaNAI aNtraaiymdinnN| DuMbassa saMtievi hu abhikkha vasahIe~ pheDaNayA // 387 Jain Education For Private Personal Use Only al
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAbacUryupetA zrI piNDaniryuktiH // 72 // Jain Education Inte yad gajabhaktaM sa rAjJaH piNDastato rAjJA'nanujJAtasya grahaNe grahaNAkarSaNAdayo doSA bhavanti, antarAyikaM ca karma adattAdAnaM, tathA kuDumbasya - miNThasya satke piNDe miNThena dIyamAne yadi sadA sAdhurgajasya pazyatastad gRhNAti, tadA madIya kavalamadhyAdanena piNDo gRhIta iti kadApi ruSTo gajastaM bhikSumeva mArge prApya mArayet, vasatimupAzrayaM vA sphoTayet // 387 // athAdhyavapUrakadvAramAha ajjhoyarao tiviho jAvaMti ya sagharamIsapAsaMDe / mUlaMmi ya pUvakaye oyaraI tiNha aTThAe // 388 abhyavapUrakastrividhaH, jAvaMti ya ityatra svagRhamizrazabdayoH sambandhanAt svagRhayAvadarzika mizrA, sagharamIsatti, atra sAdhuzabdo'dhyAyite svagRhasAdhumizraH, pAsaMDe iti, atrApi svagRhamizrazabdasamvandhaH svagRhapAkhaNDimizra iti, mUleArambha pUrva kRte pazcAtrayANAmarthAya avatArayati -gRhasthA adhikatarAn tandulAn prakSipati, adhikamavapUrayatItyadhyavapUraka ityanvarthaH / / 388 / / athAdhyavapUrakamizrajAtayorbhedaM darzayati taMDulajalaAyANe pupphaphale sAgavesaNe loNe / parimANe nANattaM ajjhoyaramIsajAe ya // 389 // adhya va pUraka mizrajAtayornAnAtvaM bhedastandulapuSpaphalazAkavesanalavaNAnAmAdAne - AdAnakAle yat parimANaM tena draSTavyam, tathAhi mizrajAte pUrvameva sthAlyAM prabhUtaM jalamAropyate, adhikatarAzca tandulAH kaNDanAdibhirupakramyante itthaM phalAdikamapi bhAvyam, adhyavapUrake tu pUrvaM stokameva tandulAdirgRhyate, pazcAdadhikaprakSepa iti bhAvaH // 389 // adhyava adhyatra pUraka:, tanmithajA tayorbhedazca / // 72 //
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyava pUrakasya klpyaaklpyvidhiH| adhyavapUrakasya kalpyAkalpyavidhimAhajAvaMtIe visohI sagharapAsaDi mIsae pUI / chinne visohI dinnaMmi kappai na kappaI sesaM // 39 // yAvadarthike-svagRhayAvadarthikamizre'dhyavapUrake vizodhikoTistAvanmAtre zuddhabhaktAdapanIte zeSasya zuddhirityarthaH, svagRhapAkhaNDimizre upalakSaNatvAt , svagRhasAdhumizre ca zuddhabhaktamadhyapatite pUtirbhavati, tathA vizodhikoTau yAvat kaNAH pazcArikSasAstAvanmAtre chinne-pRthakkRte bhajanA, yadvA kArpaTikAdibhyo datte zeSaM kalpate, sAdhUnAM zeSa svagRhapAkhaNDimizraM svagRhasAdhumizraM-cAdhyavapUrakaM na kalpate / / 390 // atha " jAvaMtie visohI" (gA0 390) iti vyAkhyAnayatichinnami tao ukkaDDiyaMmi kappaipihIkae sesN| AhAvaNAe dinnaM ca tattiyaM kappae sesaM // 391 // eSA gAthA kApi na dRzyate iti pUrNA jJeyA, yAvat kSiptaM tAvanmAtre chinne-pRthakkRte utkarSite-utpATite pRthakkatebahiniSkAzite zeSa bhaktaM sAdhUnAM kalpate / chinnAdi bahUni padAni mandamatyavabodhanAya tathA AbhAvanayA-uddezena na tu sikthAdiparigaNanena yadi tAvanmAtraM kArpaTikAdibhyo dattaM syAt , tataH zeSa kalpate // 391 // athodgamadoSAnAM nigamanamAhaeso solasabheo, duhA kIrai uggamo / ego visohikoDI, avisohI u cAvarA // 392 // 1 eSA gAthA maLayagiripAdaiH vyAkhyAteva ( 116 tame patre mudritA, gA0 391) / in Education For Private Personel Use Only
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA vacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 73 // Jain Education Inter eSa SoDazabheda udgamaH sAmAnyena dvidhA kriyate, ekA vizodhikoTiravizodhikoTizvAparA / / 392 // AhAkammuddesiya caramatigaM pUi mIsajAe ya / bAyarapAhuDiyAvi ya ajjhoyarae ya carimadugaM // 393 // AdhAka 1, auzikasyAntya bhedatrayaM 2, pUtirbhaktapAnarUpA 3, mizrajAtaM - pAkhaNDigRhamizrasAdhugRhamizrarUpaM 4, bAdaraprabhRtikA 5, yA adhyavapUrakasya caramadvikaM 6, ete udgamadoSA avizodhikoTiH / / 393 / / tatra doSamAha - uggamakoDI avayava levAleve ya akayae kappe / kaMjiyaAyA magacAuloyasaMsaTThapUIo // 394 // udgama koTyA- avizodhikoTyA avayavena - zuSka sikthAdinA lepena- takrAdinA alepena- vallacanakAdinA saMspRSTaM yadbhaktaM tasminnujjhite'pi akRtakasya traye yacchuddhamapi gRhyate tat pUtiriti, atha ko'pi matidaurbalyAdekamodana me vAghAkarmma. manyate na zeSamava zrAvaNAdikaM tadabhiprAyanirAkaraNArthamAha- kiMji ityAdi, sAdhvarthamodane niSpAdyamAne kAJjikAdyaNyAdhAkammaiva, tadavayavarUpatvAt, tataH kAJjikena AyAmena tandulodakena ca yat saMspRSTaM tadapi pUtirbhavati // 394 // gAthAtrayeNa bhASyakRdetadeva vyAkhyAnayati sukeNa'vi jaM chikaM tu asuiNA dhovae jahA loe / iha sukkeNa'vi chikaM dhovai kaMmeNa bhANaM tu ? // 28 // levAlevatti jaM vRttaM, jaMpi davvamalevaDaM / taMpi ghettuM Na kappaMti, takkAi kimu levaDaM 1 // bhA0 29 // AhAya jaMkIrai taM tu kammaM, vajjehihI oyaNamegameva / udgamadoSe avizodhikoTiH / // 73 //
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ udgame vizodhi| kottiH| sovIra AyAmaga cAulo vA, kammati to taggahaNaM kareMti // bhA0 30 // sugama, navaramAdyagAthAyAmavayava iti vyAkhyAtaM, dvitIyAyAM levAlevatti, tatrAyaM bhAvArtha:-yadapi vallacanakAdidravyamalepakata, tadapi prathamamanAmogAdikAraNataH pAtre gRhItvA pazcAtkathamapi paricAte parityajya pAtraM kalpayanti-kalpatrayeNa prakSAlayanti, kiM punastakAdikaM lepakRd gRhItvA, tatra sutarAM prakSAlanaM karttavyamiti parijJApanArtha ityuktam , tathA yadeva sAdhanAdhAya kriyate tadevAdhAkarma nAnyaditi buddhyA, vajeyiSyanti ziSyA odanamevaikaM, na zeSaM tandulodakAdikaM, tato guravo bhadrabAhusvAminaH sauvIrAvazrAvaNatandulodakAnyAdhAkarmeti parijJApanArtha tad grahaNaM-sauvIrAdi grahaNa vizeSataH kurvanti // 28-30 // tadaivamavizodhikoTiruktA, atha vizodhikoTimAhasesA visohikoDI bhattaM pANaM vigiMca jhsciN| aNalakkhiya mIsadave sabavivege'vayavasuddho // 395 // avizodhikoTivyatiriktAH zeSamedAdi vizodhikoTiH, uktaJca-" uddesiyaMmi navagaM uvagaraNe jaM ca pUIyaM hoi / jAvaMtiya mIsagayaM ca ajjhoyarae ya paDhamapayaM // 1 // pariyaTTie abhihaDe unminne mAlohaDe Iya / acchijje aNisiddhe pAoyara kIya pAmicce // 2 // suhamA pAhuDiyAvi ya ThaviyagapiMDo ya jo bhave duviho / sabovi esa rAsI visohikoDI muNeyavo // 3 // " atra vidhimAha-'vigicatti, anayA vizodhikoTyA yatsaMspRSTaM bhaktAdi tadyathAzakti 'vigiMca' tyaja sarvabhaktaM tAvanmAnaM cetyarthaH, yadi punaralakSitena sadRzavarNagandhAditayA pRthak parijJAtumazakyena mizritaM bhavati, Jain Education in H al I
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyA-IN vacUryupetA vizodhi koTau | cturbhnggii| zrI pinnddniyuktiH| / / 74 // yadvA dravyeNa-takrAdinA anyattakrAdi tadA sarvasyApi tasya vivekaH, kRte'pi sarvAtmanA viveke yadi ke'pi sUkSmA avayavA lanA bhavanti, tathApi tatra pAtre akRtakalpe bhaktAdigRhan zuddho yatiriti // 395 // atha caturdhA vivekaH syAdityAhadavAio vivego dave jaM dava jaM jahiM khette| kAle akAlahINaM asaDho jaM passaI bhAve // 396 // dravyAdiko-dravyakSetrakAlabhAvabhedAccaturdA vivekaH, tatra yadravyaM tyajati sa dravyavivekaH, tathA pariSThApyaM yatra kSetre tyajyate sa kSetravivekaH, yadvizodhikoTiduSTamakAlahInaM zIghra parityajyate sa kAlaviveka iti, azaThoraktadviSTaH sadoSa bhaktAdi dRSTvA tyajati sa bhAvaviveka iti // 396 // athAtra vizodhikoTau caturbhaGgImAhasukkollasarisapAe asarisapAe ya ettha cubhNgo| tulle tullanivAe tattha duve donna'tullA u||397|| ___ atra zuSkasya Ardrasya ca sadRzo'nyavastuni madhyapAte sati, tathA asadRze vastuni pAte sati caturbhaGgI, tathA darzayati'tattha 'tti, tatra tulye tulyanipAti dvau prathamacaturthabhaGgo labdhau, dvau ca bhaGgo dvitIyatRtIyau atulyAt prakSipyamANAllabdhau, tathA hi-zuSke zuSkaM zuSke Ardra Ardra zuSkaM Ardra Amiti // 397 // athoddharaNavidhimAhasukke sukaM paDiyaM vigiMciuM hoi taM suhaM pddhmo| bIyaMmi davaM choDhuM gAlaMti davaM karaM dAuM // 398 // taiyaMmi kara choDhuM ulliMcai oyaNAi jaM tarai / dullahadatvaM carime tattiyamittaM vigiMcaMti // 399 // zuSke zuSkaM patanti tat parityaktuM sukhaM bhavati eSa prathamo bhaGgaH, dvitIye bhaGge dravyaM prabhRtaM madhye kSiptAnyapAtrakarNaikadeze // 4 // For Private in Eduent an inte Mww.jainelibrary.org Personal Use Only
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ kottiprkaaraaH| zuddhabhaktapAnarakSaNArtha karaM datvA sarva dravyaM gAlayanti, tRtIye mate bhAjanamadhye karaM kSipvA yadyAvanmAnaM zaknoti tAvanmAtramulliJcati-AkarSati, carime bhaGge durlabhadravye sati tAvanmAtramuddezatastyajanti // 398-399 // saMthare sabamujjhaMti, caubhaMgo asaMthare / asaDho sujjhaI jesaM, mAyAvI jesu bajjhaI // 40 // saMstare-nirvAhe sati sarva tyajanti, asaMstare-anirvAhe catvAro bhaGgAsteSu bhaGgakeSu azaDhaH zuddhayati mAyAvI yeSu ca baddhayate // 400 // atha sajhepataH koTIkaraNamAhakoDIkaraNaM duvihaM uggamakoDI visohikoDI y| uggamakoDI chakkaM visohikoDI aNegavihA // 401 // koTIkaraNa dvividha-udgamakoTiviMzodhikoTizca, tatrodgamakoTiH paTakaM AdhAkarmAdyavizodhikoTirUpaM, vizodhikoTiH punaranekavidhA / / 401 // atha bhaGgathantareNa koTIH pratipAdayatinava ceva aDhArasagaM sattAvIsA taheva cau pannA / naui do ceva sayA u sattarI hoi koDINaM // 402 // svayaM hananamanyena dhAtanaM anumodanaM ca, tathA svayaM pacanaM pAcanamanyenAnumodanaM, tathA svayaM krayaNaM krApaNamanumodanaM ceti, ihAdyAH paDavizodhikoTayo'ntimAstu tisro vizodhikoTayaH, etA api nava koTIH ko'pi rAgeNa ko'pi dveSeNa sevate, tato dviguNitA aSTAdaza bhavanti, tathA mithyAtvAjJAnAviratirUpeNa trikeNa nava guNitAH saptaviMzatirbhavati, rAgadveSau tvatra na vivakSitau, yadA tadvivakSA tadA saptaviMzatirdviguNAzcatuHpaJcAzadbhavati, tathA navakoTayaH kadApi kSAntyAdi dazavidhadharma in Education Intel For Private Personel Use Only
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAcacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 75 // Jain Education Intent pAlanArthaM sevyante, yathA durbhikSe kAntAre cA'nena phalAdinA svadehaM dhRtvA kSAntyAdikaM pAlayAmItyAdi, tato nava daza guNitA jAtA navatiH, eSA navatirjJAnadarzanacAritrarUpeNa trikena guNitA dve zate saptatyadhike koTInAM bhavanti iti uktazva" rogAI micchAI (rAgAI ) samarNedhamma nANAI / nave naveM sattAvIsA nava nauIe u guNakArA || 1 " // 402 // athomadoSANAM vakSyamANotpAdanAdoSANAM ca sambhavamAha - 1 solasa uggamado se gihiNo u samuTThie viyANAhi / uppAyaNAeN dose sAhU samuTThie jANa // 403 // SoDaza udgamadoSAn gRhiNaH sakAzAdutthitAn vijAnIhi utpAdanAdoSAn sAdhoH sakAzAdutthitAn jAnIhi // 403 // athotpAdanAdvAre pUrvamutpAdanAmAha maMThavaNAdavi bhAve uppAyaNA muNeyavA / davvaMmi hoi tivihA bhAvaMmi u solasapayA u // 404 // nAmasthApanAdravya bhAva medAdutpAdanA caturvidhA jJAtavyA, nAmasthApane sugame, dravye sacittAcittamizramedAtridhA bhavati, bhAve prazastA prazasta vivakSAyAM jJAnAdIni prazastAni aprazastAni podazapadA // 404 // atha sacittadravyotpAdanamAhaAsumAiehiM vAlaciyaturaMgabIyamAIhiM / suyaAsadumAINaM uppAyaNayA u saccittA // 405 // sutAzvamAdInAM dvipadacatuSpadApadarUpANAM yathA saGghaghamAsUyAdibhirAsUyaM aupayAcitakaM, AdizabdAdbhATakajalAdiparigrahaH, tathA bAlacittaturaGgabIjAdibhistatra vAlai: - kezaromAdibhizrito - vyAptaH puruSa iti yAvatturaGgabIje ca prasiddhe, tairyA utpAdanAdvAre utpAdanAsvarUpam / / 75 / /
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education utpAdanA, tathAhi - kenacinijabhAryAyAH putrAsambhave devatAyA aupayAcitakena RtukAle svasaMprayogeNa ca suta utpAdyate, tathA hi nijaghoTikAyAM bhATakapradAnena paraghoTakamAropya turaGga utpAdyate, tathA jalasekena bIjAropaNena drumavallayAdizva, sA sacidravyotpAdanA // 405 // acittamizradravyotpAdane Aha kaNagarayayAiyANaM jahaTThadhAuvihiyA u accittA / mIsA u sabhaMDANaM dupayAikayA u uppattI // 406 kanakarajatAdInAM yatheSTadhAtuvihitA acittA, tathA yA dvipadAdInAM dAsAdInAM sabhANDAnAM sAlaGkArAdInAM vetanapradAnenAtmIyatvenotpattiH kRtA sA mizrA dravyotpAdanA || 406 || atha bhAvotpAdanAmAhabhAve pattha iyaro kohAupAyaNA u apasatthA / kohAijuyA dhAyAiNaM ca nANAi upasatthA bhAve utpAdanA dvividhA - prazastA itarA ca tatra krodhAdiyutA dhAtrItvAdInAmutpAdanA sA'prazastA, jJAnAdInAM ca prazastA / / 407 / / ihAprazastayA'dhikAraH, sA ca SoDazabhedAH, tAnevAhadhAI dUi nimitte AjIva vaNImage timicchA ya / kohe mANe mAyA lobhe ya havaMti dasa ee // 408 picchA saMthava vijA maMte ya cunna joge ya / uppAyaNAi dosA solasame mUlakamme ya // 409 // sugamam / / 408-409 / / atha dhAtrIdoSaM prakaTayan pUrvaM dhAtrIbhedAnAha-- khIre yamajjaNe maMDaNeya kIlAvaNaMkadhAI ya / ekkekkAvi ya duvihA karaNe karAvaNe caiva // 410 // utpAdanAyAM acica mizrabhAvo tpAdanAH /
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAbacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 76 // Jain Education Inter kSIre-stanyapAne majjane maNDane krIDApane aGke utsaGgasa (pu) tradhAraNe 1 dhAtrIzabdaH pratyekaM sambadhyate, evaM pazcadhA dhAtrI, ekaikA punardvidhA syAt karaNe kAraNe ca yathA kvApi svayaM svanyaM pAyayati, kAciccAnyayA pAyayati // 410 // atha dhAtrIzabdaniSpattimAha dhArei dhIyae vA dhayaMti vA tamiti teNa dhAI u / jahavihavaM Asi purA khIrAI paMca dhAIo ||411 // dhArayati bAlakaM dhIyate bhATakadAnena dhi ( dhI) yate poSyate vA yadvA dhayanti - pibanti bAlakAstAmiti dhAtrI, tAzca dhAnyo yathA vibhavaM parA - pUrvaM kSIrAdikAH paJca Asan // 411 // atha sAdhoH stanyadApanadhAtrItvaM vaktikhIrAhAro rovai majjha kayAsAya dehi NaM pijje / pacchA va majjha dAhI alaM va bhujjo va ehAmi // 492 // kospi bhikSAgato bAlakaM rudantaM dRSTrA jananImAha-ayaM bAlo'dyApi kSIrAhAro roditi tasmAnmAM kRtAzAya zIghraM bhikSAM dehi pazcAdenaM bAlakaM stanyaM pAyaya, yadvA mAM pazcAddehi, yadvA alaM-pUrNa me samprati bhikSayA bhUyo'pi bhikSArthamahameSyAmi // 412 / / tathA maimaM arogi dIhAuo ya hoi avimANio bAlo / dullabhayaM khu suyamuhaM pijjAhi ahaM va se demi 413 bAlo'vimAnito 'napamAnito matimAnarogI dIrghAyuzca syAt, tathA 'durlabhaM khalu loke sutamukhaM', tasmAt sarvANyapi karmANi muktvA tvamenaM bAlakaM stanyaM pAyaya, yadi tvaM na pAyayasi tarhi ahamasmai kSIraM dadAmi // 413 // atra doSamAha dhAtrIzabda vyutpattiH, bhedAH / // 76 //
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahigaraNa bhaddapaMtA kammudaya gilANae ya uddddaaho| caDukArI ya avanno niyago annaM ca NaM sNke||414[ utpAdayadi mAtA bhadrA tadA''dhAkarmAdyadhikaraNaM karoti, atha prAntA tarhi pradveSaM ca, atha kamrmodayAdvAlasya glAnatve nAyAM uDDAhaH pravacanasya, tathA cATukArIti loke'varNaH, tathA nijako-bharcA anyadvA-maithunAdikaM NamityalaGkAre, tAzasAdhuvacana- 5 1dhAtrI, zravaNataH zaGkate-sambhAvayati // 414 / / dossH| ayamavarou vikappo bhikkhAyarisaDDhi addhiI pucchaa| dukkhasahAya vibhAsA hiyaM me dhAittaNaM ajja || vayagaMDathullataNuyattahiM taM pucchiuNayaannNto| tattha gao tassamakkhaM bhaNAi taM pAsiuM bAlaM // 416) ayamaparo vikalpo dhAtrIkaraNe, yathA-bhikSAcaryA praviSTena sAdhunA kAcita AddhikA adhRti-dhRtirahitA dRSTA pRSTA, tayoktaM yo duHkhasahAyo bhavati tasmai nivedyate, sAdhurAha-ahaM sahAyo duHkhasyeti, sA''ha-adya mama dhAtrItvaM amukagRhe hRtaM-spheTitaM, sAdhurAha-mA viSAdaM kurviti, tathA'bhinavasthApitAyA dhAcyA vaya:-tAruNyaM jarA vA, gaNDAvapi-stanAparaparyAyau kIdRzau zarIre kiM kiM sthUlatvaM kRzatvaM vA ajAnAnaH pRcchati, tata evaM dRSTvA tatra bAlasatke gRhe gatastaM bAlakaM dRSTavA tat samakSa-gRhasvAmyAdipratyakSa bhaNati // 415-416 // kiM tadityAha ahuNuTThiyaM va aNavikkhiyaM va iNamaM kulaM tu mnnaami| punnehiM jahitAe ( jadicchAe ) taraI bAleNa sUemo // 417 // in Educe an intern
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvaryupetA ghAcyA svruupm| zrI pinnddniyuktiH| // 77 // ahaM manye-idaM yuSmadIyaM kulaM adhunotthitaM-sampratyevezvarIbhUtaM, dhAtrIlakSaNAparijJAnAt, yadvA anavekSitaM-aparibhAvita mahattarapuruSaH, tena yA vA sA vA dhAtrIti, etacca bAlena dRSTena sUcayAmo-lakSayAmaH, yadIdRzaM kulaM dharate (tarati)-kSemeNa vartate / tanmanye puNyairyadRcchayA evameva veti // 417 / / sAdhunetyukte janako jananI vA pRcchati, ke doSA dhAcyA ? iti, sAdhurAhatherI dubbalakhIrA cimiDho pelliyamuho aithaNIe / taNuI umaMdakhIrA kupparathaNiyAe~ sUimuho // 418 sthavirA dhAtrI durbalakSIrA atistanI-dIrghastanopetA tasyAH stanyaM pivana stanena preritamukhaH-campitamukhAvayavoSThanAsikazcipiTinAsiko bhavati, kazA tu mandakSIrA, tathA yA karpUrastanI tasyAH stanyapAne vAlA zUcImukho jAyate // 418 // jA jeNa hoi vanneNa ukkaDA garahae ya taM teNaM / garahai samANa tivaM pasatthamiyaraM ca dubannaM // 419 // yA nUtanA yena varNena utkaTA bhavati tAM tena varNana garhate, yathA "kRSNA bhraMzayati varNa, gaurI tu balavarjitA / tasmAcchayAmA bhaveddhAtrI, balavaNaH prazaMsitA // 1 // " ityAdi, tathA yAmabhinavasthApitAM gahate sA cet samAnavarNA tarhi cirantanI tIvra-atizayena prazastavarNAM ilAdhate itarAM navInAM durvarNAM veti // 419 // evaM prokta sAdhunA purAtanI dhArayati gRhI nUnAM tyajati, tataH ko doSa ityAhaubaTTiyA paosaM chobhaga ubbhAmaoya se jNtu|hojjaa majjhavi vigyo visAi iyarI vi emeva // 420 // udgharttitA-niSkAsitA sAdhau pradveSaM karoti, tathA ca sati chomagaM dadyAt , yathA'nyasuddhAmako jAro'nayA dhAcyA saha // 77 // Jain Education Inter Irww.jainelibrary.org
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education I tiSThatI 'ti se tasya sAdhoryat pradveSavazAt karttavyam badhAdi tat karoti, yA cirantanI sApi kadAcidevaM cintayet, yathaiA tasyAdhAtrItvanirAsaH kRta evameva rUSTe sati mamApi vighno dhAtrItva parityAjanarUpaH kariSyate'neneti, evaM cintayitvA mAraNAya viSAdikaM prayuJjIta / / 420 / / atha zeSadhAtrIdoSAnAha emeva sesiyA suvisu mAisu karaNakAraNaM sagihe / iDDIsuM dhAIsu ya taheva ya uvaTTiyANa gamo // 421 // evameva kSIradhAtrIvat zeSANAmapi maJjanAdidhAtrINAM sutamAtRkalpAnAM svayaM karaNaM kAraNaM cAnyayA tat svagRhe - bAlagRhe gataH, sAdhuryathA karoti tathA vAcyam, doSAzca vaktavyAH, tathA RddhiSu Rddhimatsu IzvaragRheSu abhinavasthApi tAnAM janAdidhAtrINAM dhAIsu tti-dhAtrItvebhya udvartitAnAM yoga 'uvvahiyA paosaM' ityAdirUpaH sa sakalo'pi tathaiva // 421 / / atisaGkSiptamidamiti vizeSamAha - otos mahIeN dhUlIeN guMDio pahANi ahava NaM majje / jalabhIru abalanayaNo aiuppilaNe a rattaccho / eSa bAlo majhAM lolati-loTate tato dhUrayA guNDito varttate tasmAt snApaya, etat maJjanadhAtrItvasya kAraNaM, atha tvaM na prapArayasi tadA'haM snApayAmi, etat svayaM karaNaM, atha nUtnadhAtrIdoSodbhAvanaM pUrvadhAzyA nimantrito yathA karoti, tathAsse - atizayenoplAvanena - prabhUtajalaplAvanena bAlo gurujAto nadyAdau jalapraveze jalabhIrurbhavati, tathA nirantarajalenosplAvyamAno'balanayano'baladRSTirjAyate raktAkSaya, yadi punaH sarvathA na maate tarhi zarIraM 'na' balamAdatte, eSA ca dhAtrI dhAtrINAM | doSAH /
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrI piNDa niryuktiH // 78 // Jain Education Inte bAlamatibalotplAvanena majjayati, tataH pUrvoktA doSAstasmAnnaiSA dhAtrI yuktA, ityukte gRhI nUtnadhAtrIM spheTayitvA cirantanImeva kurute, tathA " ucaTTi " ityAdi doSAH, evaM sarvatra // 422 // atha majjanadhAtrI kathaMbhUtaM bAlaM maNDanapAtryAH samarpayati tadAha abhaMgiya saMvAhiya uvaTTiya majiyaM ca to bAlaM / uvaNei majjadhAI maMDaNadhAIeN suidehaM // 423 // snehenAbhyaGgitaM hastAbhyAM sambAdhitaM piSTakAdinA udvirtitaM tato majitaM bAlaM zucIbhUtadehaM kRtvA maJjanadhAtrI maNDanadhAtryAH samarpayati / / 423 / / atha maNDanAdidhAtrItvasya karaNAdyAha uAiehiM maMDehiM tAva NaM ahava NaM vibhUsemi / hatthiccagA va pAe kyA galiccA va pAe vA // 424 // // iSu-iSukAkAramAbharaNaM kespi tilakamiti, ityAdivibhUSaNairenaM bAlakaM maNDaya, atha tvaM na prapArayasi tadAhaM vibhUSayAmi iti sAdhoH karaNaM kAraNaM ca atha doSAnAha - hastayogyAni AbharaNAni pAde kRtAni galasatkAni pAde kRtAni, zeSaM prAgiva sarvam / / 424 || atha krIDanaghAcyA doSAdyAha DhaDDarasara chunnamuho mauyagiro mauyamammaNuhAvo / ullAvaNagAIhi va karei kArei vA kiDDuM // 425 eSA'bhinava krIDanAtrI DhaDDUrasvarAH, tatastasyAH svaramAkarNya bAlo chunnamukhaH - klImukho bhavati, atha (vA) mRdugIryadi vA mRdumanmano ityAdi zeSaM prAgiva, tathA bAlamullApanAdibhiH svayaM krIDAM kArayati jananyA vA kArayati / / 425 / / dhAtrINAM doSAH / // 78 // www.jairtelibrary.org
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ aGkadhAcyA dRssttaantH| athAGkadhAtrIdoSamAhathullIeN viyaDapAo bhaggakaDIsukkaDAe dukkhaM ca / nimmaMsakakkhaDakarahiM bhIruo hoi gheppate // 426 // ___ sthUlayA-mAMsalayA kaTyAM dhriyamANo bAlo vikaTapAdo bhavati, parasparabahvantarAlacaraNa ityarthaH, bhagnakaTyAH kavyAM vA duHkhaM tiSThati, nirmAsakarkazakarAbhyAM dhriyamANo bhIruH syAditi, karaNakAraNAdisvayamamyUhyam // 426 // atha dhAtrI. svasya karaNe doSaM dRSTAntenAha (dR0 28)kollaire vatthavo datto AhiMDao bhave sIso / avaharai dhAipiMDaM aMgulijalaNe ya sAdivaM // 427 // | kollakire nagare vA ke zrIsaGgamasthavirAH, tairanyadA durbhikSe siMhAbhidhAnaH svaziSya AcAryapade sthApayitvA sakalagacchayuktaH subhikSe deze preSitaH, svayaM caikAkI tatra sthito yatanayA, yatanA caturdA-dravyakSetrakAlabhAvamedAda , tatra dravyataH pIThaphalakAdiSu, kSetrato vasatipATakeSu, kAlata ekatra pATake mAsaM sthitvA dvitIyamAse'nyapATake sthite, bhAvataH sarvatra nirmamatvaM, tatazca kizcine varSe zuddhinimittaM siMhAcAryapreSito dattanAmA ziSyastatrAgataH, pUrva yatra muktAstatraiva sUrayo dRSTAstenAmI bhAvato'pi mAsakalpaM na kurvantIti na zithilaiH sahaikatra vAso yukta iti bahirmaNDapikAyAmuttIrNa iti, tato vanditA sUrayaH, krameNa bhikSArtha sUribhiH sahAntaprAntakuleSu praviveza, nIrasabhikSayA vicchAyavadanamAlokya sUrirAyagRhe gatvA vyantaryadhiSThitaM bAlaM rudantaM cappuTikAvAdanena pUtanAvyantarImuktaM vidhAya gRhanAyakaM toSayitvA modakAnA(n) Jain Education P M For Private & Personel Use Only Bal wow.jainelibrary.org
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 79 // Jain Education Inte dattAya datta ( dApita) vAn, hRSTo dattaH, saMdhyAyAM ca sUriNoktaM- Alocaya dhAtrIpiNDaM cikitsApiNDaM ca sa prAha- yuSmAbhiH sahA vihRtaH, kathaM me doSasaGga 1 iti, cappuTikayA bAlakrIDanena krIDanadhAtrIpiNDo, bAlasya pUtanAvyantarIto mocitatvAcikitsApiNDarityukte sUribhiH sa cintayati, aho svayaM sadaivamAhAraM gRhNAti, mama caikadine'pyAlocanAM datte, tataH pradveSato vasaterbahiH sthitaH, tataH sUriguNA''varjitayA devatayA tasya zikSArthaM vasatAvandhakAraM savAtaM ca varSa vikurvitaM tataH sa bhayabhItaH sUrInAha - kutrAhaM vrajAmi, taizcAtinirmalairabhANi vatsa ! ehi vasatau pravizeti, datta Aha-bhagavanna pazyAmi andhakAre dvAramiti, tato'nukampayA zleSmaNA sUribhirnijAGguliruddhRtya UrDIkRtA, sA ca dIpazikheva jvalitaM pravRttA, tataH durAtmA'cintayat - aho etasya parigRhe vahnirapyasti, evaM ca cintayan devatayA tADitaH, sUrayaH kSAmitA dattena / sugamaM sUtram, navaraM sAdivvaM devatAprAtihAryam // 427 // etadeva gAthAdvayena bhASyakRdAha ome saMgamatherA gaccha visajjaMti jaMghabalahINA / navabhAga khetta vasahI dattassa ya Agamo tAhe // bhA0 31 uvasayabAhiM ThANaM annAuMcheNa saMkileso ya / pUyaNaceDe mA ruya paDilAbhaNa viyaDaNA sammaM // bhA032 etacca gAthAdvayaM vyAkhyAtaH prAya eva, kevalaM 'pUyaNaceDe' ti, pUtanA- duSTavyantarI tathA gRhIte ceTe - bAle mA rodIriti vikaTanA-Alocanam / / 31-32 / / atha dUtIdvAramAha saggAma paraggAme duvihA dUI u hoi nAyavvA / sA vA so vA bhaNaI bhaNai va taM channavayaNeNaM // 428 // aGkadhAtryAM dRSTAntaH / // 79 //
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ datI dvidhA-svagrAme paragrAme ca, sA caikaikA dvidhA-prakaTA channA ca, tatra sA tava mAtA sa vA tava pitA evaM bhaNati- prtiimedaaH| evaM sandezaM kathayati, sA prakaTA, yA tu taM sandezaM channavacanena kathayati sA channA // 428 // etadeva vyaktamAhaekekkAvi ya davihA pAgaDa channAya channa duvihaau| loguttari tatthegAbIyA puNa ubhypkkhe'vi||429 ekaikA punarvidhA-prakaTA channA ca, channA punarapi dvidhA-ekA lokottare, saGghATaka sAdhorapi, dvitIyobhayapakSe'pi // 429 // athomayathAM prakaTAM dutImAha| bhikkhAI vaccaMte appAhaNi nei khNtiyaaiinnN| sA te amugaM mAyA so va piyA te imaM bhaNai // 430 // mikSAdau vrajan-svagrAme paragrAme vA jananyAdInAM appAhaNi-sandezaM kathayati, sA te mAtA sa ca te pitA idaM bhaNati // 430 // atha svagrAme lokottaracchannadUtImAhadaittaM khu garahiyaM appAhiu biiyapaccayA bhaNati / avikoviyA suyA tejA Aha imaM bhnnsukhNti|| ko'pi sAdhuH kasyAzcit putrikayA sandiSTo tItvaM khalu garhitamiti cintayitvA dvitIyapratyayAt, mA mAM saGghATakasAdhurdatIdoSaduSTaM jJAsIditi bhaGgayantareNa bhaNati, yathA avikovidA jinamatApaNDitA sA tava sutA, yA Aha-idaM bhaNa | madIyAM jananImiti, sApi dvitIyasaGghATakasAdhucittA''varjanArtha bhaNati-vArayiSyAmi sutAM yenaivaM punarna sandizati // 431 // atha svagrAme ubhayapakSacchannatImAha Jain Education T ina
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamAratnIyAvacyupetA zrI paranAmadRtyAM dRssttaant:| piNDa niyukti | ubhaye'vi ya pacchannA khaMta ! kahijjAhi khaMtiyAe~ tumN| taMtaha saMjAyaMti ya taheva aha taM karejAsi // ubhaye-loke lokottare pracchannA iyaM, yathA-khantasya khantikAyA vA tvaM kathaya, yathA tadviditaM vivakSitaM kArya tathaiva | saJjAtaM, atha tattathaiva kuryAt // 432 // atha paragrAmaprakaTadUtIdoSaM dRSTAntenAhagAmANa doNha veraMsejjAyari dhUya tattha khNtss| vahapariNaya khaMta'jjhattha(ppAhaNaM vaNAe kae juddhaM // jAmAiputtapaimAraNaM ca keNa kahiyaMti jnnvaao| jAmAiputtapaimAraeNa khaMteNa me dittuN|| 434 // (1029)vistIrNagrAmagokulagrAmAvAsanau, vistIrNe dhanadattakuTumbI, bhAryA priyamatiH, putrI devakI, tatraiva sundareNa pariNItA, devakyAH putro baliSTho, duhitA revatiH, sA ca gokulagrAme pariNItA, priyamatizca mRtA, dhanadattazcAcadIkSo vihara~statrAgatya duhiturgRhe vasatAvasthAt , tadA ca dvayorapi grAmayoH parasparaM vairaM, vistIrNagrAmavAsinA lokena gokulagrAmo paridhATI mUtritA, dhanadattazca sAdhurgokulagrAme bhikSArtha cacAla, devakyA bhaNitaM, he pitaH! tvayA gokulagrAme nijadauhitryA revatyA matsandiSTaM kathanIyaM, tatra dhATyAgamanamiti, sAdhunA tathaiva kRtaM, tayA nijabhartuH, tena grAmalokasya kathite sarvo'pi janaH sannaddhIbhUyAsthAt , AgatA ghATI, jAtaM yuddhaM tatra sundaro baliSThazca dhATImadhye saGgamazca revatIbharcA gokulagrAme trayo'pi yuddhe mRtAH, devakI ca patiputrajAmAtRmaraNAdvilalApa, lokairuktaM yadi gokule dhATyAgamanazuddhi bhavi- / dhyattadA'sabaddhatvAnna ko'pi yuddhamakariSyat , paraM kenApi durAtmanA kathitaM, tacchrutvA sA sakopA nijasandiSTamevAkathayat , // 8 // Jain Education Intel For Private & Personel Use Only
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ nimittadoSaH tatra dRssttaantshc| 2 sAdhuca loke gahA~ prApa / sUtraM sugamam // 433-434 // atha nimittadvAramAhaniyamA tikAlavisae'vi nimitte chabihe bhave dosaa| sajjaMtu vahamANe Aubhae tatthimaM nAyaM // 435 // trikAlaviSaye lAbhAlAmasukhaduHkhajIvitamaraNarUpe SaDvidhe'pi nimitta doSA bhavanti, te ca ke'pyAtmaghAtinaH, ke'pyubhayaghAtina iti vartamAne nimitte sadyaH-tatkAlaM parivighAtakAriNi, idaM jJAtaM-dRSTAntaH // 435 / / tadevAhaAkapiyA nimitteNa bhoiNI bhoie ciragayaMmi / putvabhaNie kahaM te Agau? ruTTo ya vddvaae||436 (1030) ko'pi grAmanAyako nijamAyA~ gRhe muktvA grAmAntare jagAma, sA ca kenApi sAdhunA nimittenA''varjitA, tad bhartA ca vimRSTaM yathA pracchannavRtyA'haM bhAryA ceSTitaM vilokayiSye, tayA ca sAdhoH sakAzAcadAgarma jAtvA parijana: sarvo'pi tatsanmukhaM preSito, dRSTazca sAdhuH, tatra pRSTA bhAryA-kathaM samAgamanaM tvayA jJAtamiti, sA''ha-sAdhurnimittAt , tatastena maNitamasti ko'pyanyo'pi pratyayaH, sA'vaka-yat yuSmAbhiH saha pUrva jalpitaM ceSTitaM yo vA svapno mayA dRSTo yazca mama guhye tilakastat sarvamanena satyamevoktaM, tataH sa IrSayA sAdhumapRcchat , kathaya bho sAdho ! kimasyA vaDavAyA garbhe'. stIti, sAdhurAha-paJcapuNDraH kizora iti, so'cintayat-yadIdaM satyaM bhaviSyati tarhi mad bhAryAmapatilakAdikathanamapi satyamitarathA viruddhakarmasamAcarIti vinipAtaH, tata evaM vicintya vaDavAyA garbhaH pATitaH, patitaH paJcapuNDra: kizora iti, taddRSTvA saJjAtakopopazamaH sAdhumavAdI , yadIdaM na bhavettadA tvamapi na bhaveriti / sUtraM sugamam // 436 // Jain Education For Private & Personel Use Only
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA- ratnIyA- varyupetA zrIpiNDaniyukti AjIvadvAra tadbhedAH jAtyAdilakSaNAni etadeva gAthAdvayena bhASyakRdAhadUrA bhoyaNa egAgi Agao pariNayassa paccoNI / pucchA samaNe kahaNaM sAiyaMkAra suminnaaii|bhaa033 kovo vaDavAgabbhaM ca pucchio paMcapuMDamAiMsu phAlaNadiTrejai neva to tuhaM avitahaM khvaa||bhaa034 sugama, paraM paccoNI-sanmukhAgamanaM, sAiyaMkAriti-sapratyayaM svamAdi, yadi vA'nena sAdhunA pratyayakathanenAtmano vadhaH pAradArikatvaM dUSaNaM ca parihRtaM, kati punarevaMvidhAstasmAnimittaM sAdhunA varjanIyamiti // 33-34 // athAjIvadvAramAhajAI kula gaNa kamme sippe AjIvaNA upNcvihaa| sUyAe~ asUyAe~ va appANa kahehi ekeke // 437 jAtikulagaNakarmazilpaviSayA paJcavidhAjIvanA, sA caikaikasmin bhede dvidhA, sUcayA asUcayA vA''tmAnaM kathayati, tatra sUcA-vacanabhaGgivizeSeNa kathanaM, asUcA-sphuTavacaneneti // 437 // atha jAtyAdInAM lakSaNamAhajAIkule vibhAsA gaNo u mallAi kamma kisimaai| tulAi sippa'NAvajjagaM ca kammeyarA''vajaM // 438 ___jAtikule vibhASA kAryA, yathA jAtirbAhmaNAdikA 'kula'mugrAdi, yadvA mAtRsamutthA jAtiH, pitRsamutthaM kulaM, gaNo-mallAdivRnda, karma-kRSyAdi, zilpaM-tUrNAdi tUrNanaM-sIvanamityAdi, athavA anAvarjaka-aprItyutpAdakaM karma itaratta / AvarjakaM prItyutpAdakaM zilpaM, anye vAhu:-anAcAryopadiSTaM karma, AcAryopadiSTaM zilpamiti // 438 // atha svajAtiprakaTanAdyaM yathA sAdhuH karoti tathA''ha // 8 // // 81 // Jain Education in For Private & Personel Use Only 9.
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAtikulagaNAjIvanasvarUpam / homAyavitahakaraNe najaDa jaha sottiyassa puttotti|vsio vesa gurukule AyariyaguNe va sedd||439 ___ ko'pi brAmaNagRhe sAdhuH praviSTo dvijaputraM homAdi kurvANaM dRSTvA''ha-homAdikriyANAmavitathakaraNena eSa jJAyate yathA zrotriyasya putra iti, yadi vA eSa gurukule uSita iti jJAyate, athavA sUcayati tava putro'yamAtmana AcAryaguNAn , tato niyamAdAcAryo bhaviSyatIti / tata evamukta brahmakriyApaNDitatvAdayaM brAhmaNa iti jJAte svajAtipakSapAtazcedAdhAkarmAdidoSaH pradveSazcedvadhAdirvA, etat sUcayA svajAtiprakaTanaM, asUcA( cayA) prakaTanaM yathA'haM brAhmaNa iti, evaM kulAdiSvapi bhAvanIyam // 439 / / etadevAhasammamasammA kiriyA aNeNa UNA'hiyA va vivriiyaa| samihAmaMtAhuiThANajAgakAle ya ghosAI 440 ___atha vipragRhe evaM vakti anena tvatputreNa samyagasamyak vA homAdikA kriyA kRtA, tatrAsamyak tridhA-UnA adhikA viparItA ca, samyaka samidhAdInAzritya, tatra samidho-'zvatthAdivRkSANAM zAkhAkhaNDAni, mantrAH, Ahutiranau ghRtAdeH, sthAnamutkuTAdi, 'yAgo'-'zvamedhAdiH, kAlA-prabhAtAdiH, ghoSAva udAttAdayaH, AdizabdAt isvadIrghAdivarNaparigrahaH, ityukte pUrvavadoSAH // 440 // atha kulAyupajIvanamAhauggAikulesuvi emeva gaNe maMDalappavesAI / deuladarisaNabhAsAuvaNayaNe daMDamAIyA // 441 // jAtivadugrAdikuleSvapi jJeyaM, tathA gaNe maNDalapravezAdi praviSTasyaikasya mallasya yallamyaM bhUkhaNDaM tanmaNDalaM, tatra prava Jain Educationala For Private & Personel Use Only
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ karmazilpa kSamAratnIyApacUryupetA svarUpaM vniipkdvaarshc| zrI piNDa- niyuktiH| // 82 // rtamAnasya pratidvandvino mallasya vidhAtAya yaH pravezastadAdiH, AdizabdAvIvAgrahAdiparigrahaH, tathA devakuladarzanaM-yuddhapraveze cAmuNDA pratimApraNamanaM, bhASopanayanaM pratimallAhAnAya, tathA vacanadaukanaM daNDAdikA-dharaNipAtakSiptAGkayuddhaprabhRtayaH, etAn gaNagRhe praviSTastatputrasya prazaMsati, tathA ca sati mallena jJAyate. sAdharayaM malla iti jJAte prAgiva doSaH // 441 // kammazilpayorAjIvanamAha kattari paoaNAvekkhavatthu bahuvittharesu emeva / kammesu ya sippesu ya sammamasammesu sUIyarA 442 ____ karmasu zilpeSu ca evameva kulAdAvivopajIvanaM vaktavyam , kathamityAha-kartari karmaNAM zilpAnAM ca vidhAyake, prayojanApekSeSu-bhUmivilikhanAdiprayojananimicaM dhriyamANeSu halAdiSu vastuSu, bahuvistAreSu prabhUteSu samyak asamyagiti vA-zobhanAnyazobhanAni vA iti kathyamAneSu yadAtmani karmaNi zilpe vA jJApanaM tattayorupajIvanam // 442 // atha vanIpakadvAramAhasamaNe mAhaNi kivaNe atihi sANe ya hoi paMcamae / vaNi jAyaNatti vaNio pAyappANaM vnneitti|| vanIpakaH pazcadhA-zramaNaH brAhmaNaH kRpaNaH atithiH zvA ca, tatra vanIpaka iti 'vani rityayaM cAturyAcane 'vanu yAcane' iti vacanAt , tato vanute prAyo dAyakasammateSu zramaNAdiSvAtmAnaM bhaktaM darzayitvA piNDaM yAcate iti, 'vaNI utti vanIpakaH, auNAdika IpakapratyayaH / / 443 // atha medAntareNAhAnvartham // 82 // JainEducation in For Private Personal Use Only www.ainelibrary.org
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inte mayamAivacchagaMpiva vaNei AhAramAilobheNaM / samaNesu mAhaNesu ya kiviNA'tihisANabhattesu // 444 mRtamAtRkatsakamiva gopAlako'nyagavIti zeSaH, AhArAdilo menAtmAnaM zramaNatrAhmaNakRpaNAtithizca bhakteSu vanati tadbhaktaM darzayatIti vanIpakaH // 444 // atha zramaNazabdavAcyA ye tAn kathayati niggaMtha sakka tAsa geruya AjIva paMcahA samaNA / tesi parivesaNAe lobheNa vaNijja ko appaM // 445 nirgranthAH sAdhavaH zAkyAstApasA gairukA gairukaraJjitavAsasaH parivrAjakA AjIvakA - gozAlaka ziSyA iti paJcadhA zramaNAH, eteSAM pariveSaNe - bhojanapradAne sati ko'pyAhArAdilomena vanati - zAkyAdi bhaktamAtmAnaM darzayati tadbhaktagRhiNaH purata iti gamyam || 445 / / iha prAyaH zAkya gairukA gRhigRheSu bhuJjAnA dRzyante, atastAnadhikRtyAha - bhuMjaMti cittakammaM ThiyA va kAruNiya dANaruiNo vA / avi kAmagadahe suvi na naslaI kiM puNa jaIsu ? ete zAkyAdaya evaM nizcalA bhuJjate, yathA citrakarmmalikhitA iva, tathA paramakAruNikA ete dAnarucayazca, api ca kAmagardameSvapi brAhmaNAdiSu dattaM na nazyanti, kiM punaramISu zAkyAdiSu tasmAdetebhyo dAtavyamiti // 446 / / atra doSAnAhamicchattathirIkaraNaM uggamadosA ya tesu vA gcche| caDukAradinnadANA paJccatthiMga mA puNo iMtu // 447 zAkyAdiprazaMsane mithyAccasthirIkaraNaM syAt, tathA zAkyAdibhaktAstadguNAkRSTA AdhAkammadi kurvanti, kadAcit sAdhuveSamapahAya teSu zAkyAdiSu gacchet, tathA loke caTukAriNa ete janmAntare'pyadattadAnA iti avarNavAdaH, yadi punaH vanIpakasvarUpaM tatkaraNe doSAzca /
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA zrIpiNDaniyukti // 83 // zAkyAdibhaktAH pratyarthikAH-pratyanIkA bhaveyustataH pradveSata itthaM brUyurmA punaratra bhavanta AyAnviti / / 447 // atha brAmaNa brAhmaNaprazaMsAmAha kRpaNAloyANuggahakArisu bhUmIdevesu bahuphalaM dANaM / avinAma baMbhabaMdhusu kiM puNa chakkammaniraesu ? // 448 tithizunakalokAnugrahakAriSu bhUmideveSu-brAhmaNeSu api nAma brahmabandhuSvapi-jAtimAtrabrAhmaNeSvapi dAna bahuphalaM kiM punaH SaT- || prazaMsA / karmanirateSu / / 448 // atha kRpaNabhaktAnAM purato, yathA kRpaNaprazaMsA syAttathA''hakivaNesu dummaNesu ya abaMdhavAyaMkajuMgiyaMgesuM / pUyAhije loe dANapaDAgaM harai diNto|| 449 // pUjitapUjako na ko'pi kRpaNAdibhyo datte, tataH kRpaNeSu iSTaviyogAdinA durmanassu abAndhaveSu, tathA AtaGko-jvarAdirogastayukteSu juGgitAGgeSu-kartitahastAdyavayaveSu nirAkAGkSatayA dadan asmin loke dAnapatAkA harati-gRhNAti // 449 // athAtithiprazaMsAmAhapAeNa dei logo uvagArisu pariciesu'jjhusie vaa| jo puNa addhAkhinnaM atihiM pUei taM dANaM 450 prAyeNa loka upakAriSu pariciteSu tathA'dhyuzrite-Azrite vA dadAti, yaH punaradhvani khinnamatithiM pUjayati tadeva dAnaM jagati prazasyamiti / / 450 // atha zunakaprazaMsAmAha-- avi nAma hoja sulabho goNAINaM taNAi aahaaro|chicchikkaarhyaannN na hu sulaho hoi suNagANaM 451 // 83 // Jain Education For Private & Personel Use Only Il
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ vanIparka dossaaH| | kelAsabhavaNA ee AgayA gujjhagA mahiM / caraMti jakkharUvaNaM pUyA'pUyA hiyA'hiyA // 452 // api nAma gavAdInAM tRNAdikamAhAraH sulabho bhavet , punareSAM chicchikArahatAnAM naiva sulabhaH, tasmAdetebhyo dIyatAmiti, api ca naite zvAna: kintu guhyakA-devavizeSAH kailAsabhavanAdAgatya pRthivIM yakSarUpeNa zvAkRtyA caranti, tata eteSAM pUjA'pUjApi ca yathAsaGkhathaM hitA'hitA ceti // 451-452 / / atha brAhmaNAdi vanIpakatve doSAnAha- . eeNa majjha bhAvo diTTho loe paNAmahejami / ekkeke puvuttA bhaddagapaMtAiNo dosA // 453 // etena sAdhunA madIyo bhAvo-bhaktatvalakSaNo dRSTo-'vagato loke-brAhmaNAdau kathaMbhUta ityAha-praNAmahArya-praNAmaH-namaskaraNamapalakSaNatvAdAnAdi tena hAyeM-AvarjanIye, tata ekaikasmin brAhmaNAdivanIpakatve pUrvoktA bhadrakAntAdayo doSA bhAvanIyAH // 453 / / sANagrahaNaM kAkAdInAmupalakSaNaM tadevAhaemeva kAgamAI sANaggahaNeNa sUiyA hoti / jo vA jami pasatto vaNai tahiM puTuM'puTTho vA // 454 ___ evameva zunakagrahaNena kAkAdayaH sUcitA bhavanti, yo vA yatra kAkAdau prasaktastatra kAkAdisvarUpaM pRSTo'pRSTo vA vanati-prazaMsAdvAreNAtmAnaM bhaktaM darzayati // 454 // dANaM na hoI aphalaM pattamapattesu sannijujaMtaM / iya vibhaNie vi dosA pasaMsao kiM puNa apatte? pAtreSvapAtreSu vA sanniyujyamAnaM dAnaM na bhavatyaphalamiti bhaNite doSaH, kiM punarapAtrANyeva prazaMsataH, tatra sutarAM doSa Jain Eduell an For Private & Personel Use Only
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrIpiNDa niryuktiH // 84 // Jain Education Internationa iti / / 455 / / atha vanIpakadvArAnantaraM cikitsAdvAramAha bhai ya nAhaM vejjo ahavA'vi kahei appaNo kiriyaM / ahahvAvi vijjayAe tiviha tigicchA muNeyavA // cikitsA trividhA-yathA rogiNA pratIkAraM pRSTaH sAdhurAha - nAhaM vaidya ityekA, atha mamApyevaM vyAdhirAsIt sa cAmukenauSadhena zAnta iti dvitIyA, atha vaidyatayA cikitsAM karotIti tRtIyA // 456 // tatrAdyAM vyAkhyAnayatibhikkhAi gao rogI kiM vijjo'haMti pucchio bhaNai / atthAvattIeN kayA abuhANaM bohaNA evaM // 457 bhikSAdinimittaM gataH san rogiNA pRSTaH sAdhurbhaNati - kimahaM vaidya iti evaM cokte arthApatyA abudhAnAM vaidyapA gatvA cikitsA kAryate, ityajAnatAM bodhanA-jJApanA kRtA bhavati / / 457 / / atha dvitIyacikitsAmAhaerisa ciya dukkhaM bhesajeNa amugaNe paDaNaM me / sahasupannaM vaM ruyaM vAremo aTThamAIhiM // 458 // mamezameva duHkhaM amukenauSadhena praguNaM - naSTavedanamabhUt, tathA sahasotpannaM rogaM cAmaSTamAdibhirvArayAma iti // 458 // atha tRtIyamAha - saMsodhaNa saMsamaNaM niyANaparivajaNaM ca jaM tattha / AgaMtu dhAukhobhe ya AmAe kuNai kiriyaM tu // Agantuke dhAtukSobhe sUtratvAt dhAtukSobhaje cAmaye yat kriyAM karoti kathamityAha - saMzodhanaM saMzamanaM - upazamanaM nidAna - parivarjanaM - rogakAraNaprativarjanameSA tRtIyA / / 459 / / atra doSAnAha cikitsAdvAre tadbheda svarUpam / // 84 //
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education assaMjamajogANaM pasaMdhaNaM kAyaghAya ayagolo / dubbalavagghAharaNaM accudaye giNhaNuAhe // 460 // asaMyamayogAnAM prasaMdhanaM prasaGgaH, gRhI taptAyogolaka iti tena rujA kRtA kAyaghAtazca kRto bhavati / atra durbalavyAghradRSTAntaH - yathA'TavyAM kenApi durbalavyAghro'ndho'pi nirAmayIkRtaH, pUrvaM tasyaiva vaidyasya vidhAtaM karoti, tataH zeSajIvAnAmiti, evaM gRhI sAdhoH saMyamAtmAnaM SaTkAyA~zca hanti, atha kamrmodayAdatirogodaye rAjakulAdau grAhayati kopAvezAt, tathA ca pravacanoDDAha iti // 460 // atha krodhAdidvAracatuSTayaM vivakSuH pUrvaM krodhAdipiNDadRSTAntAnAM nagarANi kAraNAni cAhahatthakapa giriphulliya rAyagihaM khalu taheva caMpA ya / kaDaghayapunne iTTaga laDDuga taha sIha ke sarae // 461 // krodhAdipiNDadRSTAntAnAM yathA kramaM nagarANi - hastakalpaM giripuSpitaM rAjagRhaM caMpA ca tathAkRtAn ghRtapurAnAzritya krodhotpattiH, iTTakA - sevakikA alabhamAnasya mAnotpattiH, modakAnAzritya mAyotpattiH, siMhakesarasaMjJAn modakAnAzritya lobhotpattiH // 461 // atha krodhapiNDasambhavamAha - vijAtavappabhAvaM rAyakule vA'vi vallabhattaM se / nAuM orassabalaM jo labbhai koha piMDo so // 462 // sAdhorvidyAtapaHprabhAvaM rAjakule cApi tasya vallabhatvaM yadvA aurasyaM balaM sahasrayodhitvAdikaM jJAtvA yaH piNDo labhyategRhasthena dIyate sa krodhapiNDa iti // 462 // annesiM dinamANe jAyaMto vA aladdhio kuppe / kohaphalaMmi'vi diTThe jo labbhai kohapiMDo so // 15 vaidye kAyaghAtaH krodhAdinAM nagarAdINi ca /
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA kropiNDe ratnIyA varyupetA zrI. piNDa niyukti // 85 // anyebhyo dIyamAne yAcamAno'pyalabdhimAn sAdhu: kupyeta, krodhaphale ca zApAdike dRSTe yaH piNDo labhyate sa krodhapiNDa iti // 463 // dRSTAntamAha-(10 ) karaDayabhacamaladdhaM annahiM dAhittha eva vccNto| thero bhoyaNa taie AikkhaNa khAmaNA dANe // 464 // hastakalpe nagare brAhmaNagRhe mRtakamakte mAsike dIyamAne mAsapAraNe ko'pi sAdhurAyAto ghRtapurAn brAhmaNebhyo dIyamAnAn dRSTvA dauvArikeNa pratiSiddho'vAdIt 'annahiM dAhitya'tti, asmin mAsike na datta (labdha) paramanyasmin mAsike dAsyatheti, evamuktvA gato, daivayogAt stokadinamadhye tadgRhe'jyanmAnuSaM mRtaM, tanmAsike esa eva sAdhurAgatastathaiva niSiddho ' annahiM dAhittha 'tti proce, tRtIyamAsike'pi tathokte sthaviradauvArikeNa cintataM, asya zApAnmanuSyadvayamRtaM, samprati tRtIyA velA, tato mA ko'pi mriyatAmiti jAtAnukampena gRhanAyakAya sarva niveditaM, gRhiNA ca sAdhave yatheccha ghRtapurAdida, sa krodhapiNDaH / sUtraM sugama, navaraM karaDakamaktaM-mRtakabhojanamiti // 464 // atha mAnapiNDasambhavamAhaocchAhio pareNa va laddhipasaMsAhiM vA smuttio| avamANio pareNa ya jo esai maannpiNddoso|| pareNotsAhitastvamevAtra kArya samartha iti labdhiprazaMsAmyAM vA samuttaio-garvitaH pareNa vA apamAnito na tvayA | kimapi labhyate iti, taMto mAnAdya eSayati piNDaM sa maanpinnddH|| 465 // atra gAthA'STakena dRSTAntamAhaidRgachaNami paripiMDiyANa ullAva koNuhu pageva / ANija iTTagAo ? khuDDo paJcAha ANemi // 466 // Jain Education Intem on For Private Personel Use Only
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaivi ya tA'pajattA agulaghayAhiM na tAhiM No kajaM / jArisiyAoicchaha tA ANemitti nikkhaMtomAnapiNDe ohAsiya paDisiddho bhaNai agAriM avassimA mjjhN| jai lahasi to taM me nAsAe kuNasu moyaMti dRSTAntaH / [sA aah]||468|| kassa ghara pucchiUNaM parisAe amuukiropucchittu|kiN teNa'mhe jAyasuso kiviNo dAhiina tujjh||d dAhitti teNa bhaNie jai na bhavasi chahamasi purisANaM / annayaroto te'haM parisAmajhami pnnyaami|| seyaMguli baguDDAve kiMkare pahAyae tahA / giddhAvaraMkhi haddannae ya purisAhamA chAu // 471 // jAyasuna erito'haM iTTagA dehi pubamaigaMtuM / mAlA uttAri gulaM bhoemi dietti ArUDhA // 472 // | siiavaNaNa paDilAbhaNa dissiyarI bolamaMgulI naasN| duNhegayarapaoso AyavivattIya uddddaaho||473/ (da. )giripuSpitapure siMhasUrayaH saparivArA AgatAH, anyadA tatra pauruSyanantaraM taruNazramaNAnAmanyo'nyollApe kenApyUce-prAtaH sevakikAH ka AneSyati', tatra guNacandrakSullenoce-ahamAnayiSyAmi, anyasAdhunoktaM-yadi tAH sarvasAdhU. nAmaparipUrNA aguDaghRtAzca tadA tAbhine prayojanam , kSulla Aha-yAdRzIstvamicchasi tAdRzIrAneSyAmi, evaM pratijJA kRtvA | nAndIpAtramAdAya bhikSArtha jagAma, kauTumbikagRhe dRSTAH sevakikA ghRtaguDAdIni ca, sulocanAbhidhA gRhiNI yAcitA, tayA For Private Personal Use Only
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAnapiNDe dRSTAnte dhamAratnIyAvacUryupetA shriipinnddniyuktiH| // 86 // | svruupm| pratiSiddhe jAtAmarSeNa kSullakenoce-mayA'vazyaM gRhItavyAH sevakikAH, tayA sakopayoce yadi tvametAsAM sevakikAnAM kimapi lamase tato me nAsApuTe tvayA prazravaNaM kRtamiti, kSullo gRhAnirgatya kasyApi pArzve kasyedaM gRhamiti papraccha, so'vAdItaviSNumitrasya, punaH kSulla Aha-sa idAnI va varttate 1, tenoce-parSadi, kSullastatra gatvA parSajanAn pRSTavAn bho-bhavatAM madhye ko viSNumitra iti !, janaruktaM-kiM kArya ?, kSulla Aha-kimapi yAciSye, sa ca prAyaH sarveSAM bhaginIpatiriti sahAsaM tairavAci, kRpaNo'yaM na te kimapi dAsyati tasmAdasmAneva yAcasva, viSNumitro-mA me'pabhrAjanA syAdityAha-so'haM yAcasva mAM kimapIti, naite satyavAdinaH, kSulla Aha-yAce'haM yadi mahelApradhAnAnAM SaNNAM puruSANAmanyatamo na bhavasi, tataH sabhyA AhuH-ke te SaT ?, kSulla Aha-zvetAGguliH, yathA-kkApyeka puruSo mAryAcchandAnuvartI prAtarbhojanaM yAcate, sA vadati mamAlasyamasti samAkarSa cullyAbhasma prakSipAnyagRhAdAnIya vahniM yAvat paktvA kathayA'haM , tataH pariveSayAmi, tato lokena prAtarbhasmAkarSaNAt zvetAGgulidarzanAttadAkhyAnazcakre'yaM prthmH1| tathA bakoDDAyako, yathA-kvApi ko'pi nA bhAryAdezena jalAnayanaM karoti, paraM janApavAdAtpazcimarAtrAviti, tasya padasazcArAdinA vakA utthAyoDDIyante pAlirakSebhyo lokaiqhate tanAma kRtaM 2 / tathA kiGkaraH-priyAyAH sarvakAryakAritvAllokaistannAma kRtam 3 / snAyako, yathA-ko'pi snAnArthI svayaM jalaH | muSNaM kuru tailenAbhyaGgayAtmAnaM ityAyuktastathA karoti, tena lokena tannAma kRtam 4 / gRdhra iva riDI, yathA-ko'pi bhojanasamaye priyayA saha nopaviSTayA kathyate-samAnaya sthAlaM, yathA pariveSayAmi, yAvattakazAkAdyutthAyAgaccha gRhItvA svasthAne bhuGkSaveti bhaNitastathaiva karoti, tataH sagRdhra iva utkaTako riMkhan yAtIti tannAma kRtaM lokaH 5 / hadajJo, yathA-kasyApi bhAryA // 86 // Jain Education Intem For Private & Personel Use Only W ww.jainelibrary.org
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ | mAnapiNDe haassttntH| dezakAriNaH putro jAtaH, sa ca pAlanake sthitaH purISaM muzcati, tayA ca marcA maNyate-bAlasya pute kSAlaya yAvadvastrANi pAlanakaM ca, sa ca sarva karoti, tato lokaihadasya prakSAlanaM jAnAtIti tannAma kRtam 6 / ityukte kSullena parSajanaiH sahAsamayaM tADagevetyUce viSNumitro'vAdIva-nAhaM paNNAM puruSANAM samAnastasmAdyAcasva mAmiti, kSulleneSTaM yAcitaM, tenoktaM dadAmi, tataH kSullena saha yAvanijagRhadvAramAyAtastAvannijapUrvagamanamAryApratijJAdikaM kathitaM, tato viSNumitraH prAha-yadyevaM tarhi kSaNamAtraM gRhadvAre tiSTha, pazcAdAkArayiSyAmi, tathA kRtvA gRhamadhye pravizya sevakikAdikaM nibhAlya bhAryAyAH kathitam-sarva mavyaM paraM guDaHmtoko, tato mAlAdAnaya guDaM yena dvijAn bhojayAmItyuktA sA mAlamArUDhA, apanItA tena niHzreNiH, kSullakamAkArya pAtrabharaNapramANena dAtumArabdhaM, sulocanA guDamAdAya valitA niHzreNimadRSTvA vilokayantI kSullAya sevakikAdi dIyamAnaM vibhAvya gADhazabdena-mA'smai dehI dehItyuvAca, kSullako'pi tata sanmukhamAlokya mayA tava nAsApuTe mUtritamiti nijanAsApuTe aGgulyabhinayena darzayati, pAtraM bhRtvA nijavasatau jagAmeti / sUtraM sugamam , navaraM idRgachaNaMmi-sevavikAkSaNe, pageveti-prabhAte eva, moyaMti-matraNaM praNayAmIti-yAce, siiavaNaNatti-niHzreNyapanayana, itthaMbhUtazca mAnapiNDo na grAhyaH, yato dvayorapi dampatyoH pradveSo bhavati, tatastavyAnyadravyavyavacchedaH, kadAcidekatarasya tathApi sa eva doSaH, atha saivamapyapamAnitA kadAcidAtmavipattiM kuryAt , tata uddddaahH|| 466-473 // atha mAyApiNDadRSTAntamAharAyagihe dhammaruI asADabhUI ya khuDao tss| rAyanaDagehapavisaNa saMbhoiya moyae laMbho // 484 // Jain Education, T
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvaryupetA zrI piNDa niryuktiH / 1169 11 Jain Education Inter AyariyauvajjhAe saMghADagakANakhujjataddosI / naDapAsaNapajjattaM nikAyaNa dine dine dANaM // 475 // dhUyadue saMdeso dANasiNeha karaNaM rahe gahaNaM / liMgaM muyatti gurusiTu vivAhe uttamA paI // 476 // rAyaghare ya kayAI nimmahilaM nADagaM taDAgatthA / tA ya viharaMti mattA uvari gihe dovi paasuttaa||477|| vAghANa niyato dissa vicelA virAga saMbohI / iMgiyanAe pucchA pajIvaNaM raTuvAlaMmi // 478 // ikkhAgavaMsa bharaho AyaMsaghare ya kevlaaloo| hArAikhivaNa gahaNaM uvasaggana so niyattotti // 479 // teNa samaM pavaiyA paMca narasayatti nADae DahaNaM / gelanna khamaga pAhuNa therA diTThA ya bIyaM tu // 480 // (0 ) rAjagRhe siMharatho rAjA, vizvakarmA naTaH, tasya dve duhitarau surUpe, anyadA dharmarUcirayastatrAgatAH, teSAM ziSyaH prajJAnidhirASADhabhUtiH, sa bhikSArthamaTan vizvakarmmaNo naTasya gRhe praviSTastatra ca labdhamodakaH dvAre nirgatya tena cintitaMsUrINAmeSa bhaviSyatItyAtmArthaM rUpaparAvarttane nAnyaM modakaM yAcayAmIti, kANarUpaM kRtvA punaH praviSTo labdho dvitIyo modakaH, evamupAdhyAyasaGghATaka sAdhucintAyAM yathAkramaM kubjakuSTharUpe vidhAya labdhAzcatvAro modakAH, tacca rUpaparAvarttana karaNaM mAlopari sthitena vizvakarmmaNA dRSTam cintitaM cAyaM bhavyo naTo bhavati, paraM kathamapi saGgRhItavya iti cintayato buddhirutpannA - duhitRbhyAM kSobhya iti, tato mAlAduttIrya sAdaraM sAdhumodakaiH pratilAbhitaH bhaNitazca bhagavan ! asmAkaM divase mAyApiNDa ASADha zruti dRSTAntaH / // 87 //
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ aassaaddhbhutidRssttaantH| (gRhe)pratidivasamAgantavyaM, tato gataH svIpAzrayamApADhabhUtiH, vizvakarmaNA sAdhusvarUpaM kuTumbasya kathitaM, duhitarau ca zikSiteyathA bhavadAyatto bhavati tathA'varjanIyaH sAdhuriti, atha sadAgamanenASADhabhUtestAbhyAM manAkSobhazcake, proktaM ca pariNIyAsmAna bhogAna bhukSveti, atrAntare cAritrAvaraNakarmaNA galitagurUpadezaH sAdhurAha-mavyaM, paraM gurusamIpe liGgaM vimucya samAgacchAmi, ityuktvA gato gurusamIpe,-"dIharasIle paripAliUNa visaesu vaccha ! mA ramasu / ko gopayammi bar3A uyahi tariUNa bAhAhi // 1 // " ityAdi vAkyagurubhiH ziSyamANo'pi nijakammeNA cittaparAvarta kathayan liGga muktvA pazcAtakRtapAdacAro-kathameteSAM gurUNAM sevA punaH prApsyAmItI cintayan naTagRhaM gato, vizvakarmA prAha-mahAbhAga ! tavAyatte dve'pyama kanyake, tato dve'pi pariNIte, naTenoktaM ya idAnImapi guruM smarati, sa uttamastata etazcittAvarjanArtha nityaM madyapAnarahitAbhibhavatIbhirbhAvyamiti, ASADhabhUtizca svakalayA naTAnAmagraNIrjAtaH, lamate ca sarvatra prabhRtaM dravyAdi, anyadA rAjA samAdiSTA naTA:-adya nirmahelanATakaM kAryamiti, sarve'pi naTAH svAM svAM yuvati .gRhe muktvA rAjakulaM gatAH, ASADhabhRtibhAryAmyAmapi niHzakatvAdAsavapAnaM cakre, tena vigatacetane vivasne dvitIyabhUmau supte tiSThataH, atha rAjJaH pararASTradatAgamanAdanavasare naTAnAM pazcAdAgamanaM jAtaM, ASADhabhUtiH svabhArye tathAvidhe dRSTvA virakto'ho me mRDhateti nirgato gRhAda, dRSTo vizvakarmaNA, jJAta iGgitAdibhiH, tataH satvaraM nijaduhitarAvutthApya nirbhartsayati, proktazca-atha yadi nirvartayituM zaknutha tarhi nivartayethA, no cet prajIvanaM yAcavamiti, tatastAmyAM saMvRttAtmabhyAM bahukto'pi yAvanna rajyate tAvattAbhyAmUce-yadyevaM tarhi prajIvanaM dehi, yena pazcAdapi yuSmat prasAdena jIvAmaH, tata evaM bhavatviti dAkSiNyAnivRttaH, tataH kRtaM bharatacakravarticarita in Educati o nal For Private Personal Use Only
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrI. piNDaniryuktiH / // 88 // Jain Education Inte prakAzakaM rASTrapAlaM nAma nATakaM, tato vijJapto vizvakarmmaNA siMharatho rAjA, deva ! ASADhabhUtinA rASTrapAlaM nAma nATakaM kRtam, paraM tatra rAjaputrapazJcazatairAbharaNa vibhUSitaiH prayojanaM, tato rAjJA dattAni rAjaputrANAM paJcazatAni yathA'yamASADhabhUtinA zikSitAni tataH prArabdhaM nATakaM narttituM tatrApADhabhUtirAtmanA bharato jAto, rAjaputrAzca sAmantAdayaH, tatra yathA bharatena paTkhaNDaM bharataM prasAdhitaM caturdaza ratnAni nava nidhayaH prAptA yathA cAssdarzagRhe kevalaM yathA pazcazataparivAreNa saha pravrajyoM, tat sarvamapyabhinIyate, tato rAjJA lokenApi tuSTena hArakuNDalasvarNAdi prabhUtaM dattaM, tataH sarvajanAnAM dharmmalAbhaM pradAya paJcazataparivAra ASADhabhUtirgantuM prAvarttata, kimetaditi rAjJA nivArite prAha-kiM bharato dIkSAmAdAya nivRtto yenAhaM nivartte iti, gataH saparivAro gurusamIpaM vastrAbharaNAdikaM ca nijabhAryAbhyAM dattavAn, tacca prajIvanakaM tayorjAtaM gRhItA dIkSA, tadapi nATakaM vizvakarmmaNA kusumapure narttitumArabdhaM tatrApi paJcazatasaGkhyAH kSatriyAH pravrajyAM gRhItavantaH, tato lokena cintitaM evaM kSatriyA pravrajanto niHkSatriyAM pRthivIM kariSyantIti nATakapustakamanau pravezitam / sUtraM sugamam - navaraM ' rAyanaDagepavesaNaM 'ti, rAjavidito yo naTo vizvakarmA tasya gRhe pravezaH, tvagdoSI - kuSThI, upasargaH -pratrajyAgrahaNe nivAraNaM, dahanaM nATaka pustakasya / atraivApavAdamAha - gelannatti glAno - mandaH, kSapako - mAsakSapakAdiH prAdhUkaH sthaviraH, AdizabdAt saGghakAryAdiparigrahaH, teSAmarthAya dvitIyamapavAdapadaM sevyate - mAyApiNDo'pi grAhyaH // 474480 // atha lobhadvAramAha labbhaMtaMpi na giNhai annaM amugaMti ajja ghecchaami| bhaddarasaMti va kAuMgiNhai khaddhaM siNiddhAI // 481 // mAyA0 ASA0 dRSTAntaH / | // 88 //
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Internationa adyAmamukaM gRhISyAmi siMhakesarAdikamiti buddhyA anyadvallAdikaM labhyamAnamapi yanna gRhNAti, kintu tadeva sa lobhapiNDaH, athavA labhyamAnaM khaddhaM pracuraM snigdhAdibhadrakarasamiti kRtvA yad gRhNAti sa lobhapiNDaH // 481 // tatra prathamabhedamAzrityodAharaNaM gAthAdvayenAha - ( 0 > caMpA chami ghicchAmi moyae tevi sIhakesarae / paDiseha dhammalAbhaM kAUNaM sIhakesarae // 482 // saGkaGkarattakesarabhAyaNa bharaNaM ca puccha purimaDDhe / uvaoga saMta coyaNa sAhutti vigiMcaNe nANaM // 483 // campApuryAM suvratasAdhuH, modakotsavaH, mayA. siMhakesarA eva modakA grAhyA iti sampradhArya bhikSArthaM praviSTo, lolupatayAsnyat pratiSedhena siMhakesarA na labhamAnaH sArddhaM praharadvayaM yAvat paribhramati, tato na labdhA modakA iti, pranaSTacitto jAtaH, tato gRhadvAre pravizan dharmalAbhasthAne ' siMhakesarA' iti vadati, evaM sakalamapi dinaM bhrAntyA rAtrau tathaiva paribhraman praharadvayasamaye zrAvakasya gRhe praviveza dharmmalAbhasthAne ' siMhakesarA' ityukte gItArthaH zrAvakazcintayAmAsa - nUnamayaM siMhakesarArthI alabdhalAbhazca tena cittaviplutavAniti siMhakesarabhRtaM bhAjanamupaDhaukitaM bhagavan ! gRhANetyukte sAdhunA gRhItAH, svasthIbhUtaM cittaM, zrAvakathAha - bhagavannadya mayA pUrvArdhaH pratyAkhyAtaH, sa kiM pUrNo na veti, tataH suvrata upayogamRdurva dattavAn pazyati gaganamaNDalamane katArAsahita marddharAtropalakSitaM, tato bhramamAtmIyaM jJAtvA svanindan - mo zrAvaka ! bhavyaM kRtaM yadahaM pratibodhitaH, evaM satAM nodanetyuktvA vidhinA modakAn paristhApayan kathamapi tathA zukladhyAnena ghAtika lobhapiNDa svarupamudA haraNazca /
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA-1 ratnIyAvacUryupetA zrI. piNDaniyukti // 89 // ANi sphoTayAmAsa, yathA prApa kevalajJAnam / sUtraM sugamam // 482-483 // atha saMstavadvAramAha saMstavadvAraM duviho u saMthavo khalu saMbaMdhIvayaNasaMthavo ceva / ekekovi ya duviho puddhiM pacchA ya nAyavo // 48 // taddhedAzca / dvividhaH khalu saMstavaH-paricayarUpaH zlAghArUpazca, tatra paricayarUpA-sambandhisaMstavaH, ilAghArUpo-vacanasaMstavaH, ekaiko'pi dvidhA-pUrvasaMstavaH pazcAtsaMstavazca / / 484 // tatra sambandhisaMstavasya dvividhasyApi svarUpamAhamAyapii puvasaMthava sAsUsasurAiyANa pacchA u| gihi saMthavasaMbaMdhaM karei putvaM ca pacchA vA // 485 // mAtApitrAdi pUrvasaMstavaH, zvazrUzvasurAdi pazcAtsaMstavaH, gRhimiH saha saMstavasambandha-paricayaghaTanaM pUrvakAlabhAvinaM pazcAt kAlamAvinaM vA karoti yaH sAdhuH // 485 / / kathamityAhaAyavayaM ca paravayaM nAuM saMbaMdhae tayaNurUvaM / mama mAyA erisiyA sasA va dhUyA va nattAI // 486 // sAdhurAhAralampaTatayA AtmavayaH paravayazca jJAtvA tadanurUpaM sambadhnAti, yadi sA vRddhA svayaM ca mdhymvystto| mamedazI mAtA'bhUditi brUte, yadyAtmatulyavayAstadA mamedRzI svaseti, laghuvayAzcettadA duhitA naptA vetyAdi / 486 // asyodAraNamAhaaddhii diTripaNhava pucchA kahaNaM mamerisI jaNaNI / thaNakhevo saMbaMdho vihavAsuNhAidANaMca // 487 // ko'pi sAdhunijamAtRsamAM striyaM vIkSya mAtRsthAnenAdhRtyA dRSTipraznavaM-ISadazruvimocanaM karoti, tataH strIpRcchAyAM sAdhoH Jain Education Intel For Private & Personel Use Only
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Educatio! kathanaM mama IdRzI jananyabhUt / atra doSAnAha tathA striyA mAtRtvaprakaTanArthaM sAdhumukhe stanaprakSepaH kriyate, sambandhaH parasparaM sneharUpo jAyate, tathA mRtaputrasya sthAne'yaM putra iti vidhavA snupAdi dAnaM karoti, evaM pazcAtsambandhi saMstavodAharamapi khadhiyA'bhyuhyam // 487 // tatra doSAnAha - pacchAsaMthavadosA sAsU vihavAdidhUyadANaM ca / bhajjA mamerisizciya sajjo ghAu vayabhaMgo vA // 488 // pazcAtsambandhisaMstave ime doSAH zvazrUzI mamAbhUdityukte sA vidhavA sutAyA dAnaM karoti, tathA bhAryA mamedRzI abhavadityukte yadIrSyAlustaddharttA samIpe syAt tadA sAdhoghataM kuryAt, atha bhadrakastarhi strI - bhAryA'hamanena kalpitetyanurAgaM kurvANA citrAkSobhamApAdayettato vratabhaGgaH // 488 || pratyekamabhidhAya sAdhAraNadoSAnAha mAyAvI caDuyArI amhaM ohAvaNaM kuNai eso / nicchubhaNAI paMto karijja bhaddesu paDibaMdho // 489 // adhRtidRSTipraznavAdi kurvan mAyAvI caTukArI tathA'smAkaM svasya kAryaTikaprAyasya jananyAdi kalpanenApabhrAjanaM vidhatte, evaM vicintya prAntaH svagRhaniSkAzanAdi karoti, atha bhadrakastarhi pratibandhaH sneharUpastata AdhA kamrmAdidoSAH // 489 // atha vacanasaMstavasya pUrvarUpasya lakSaNamAha guNasaMthaveNa purvviM saMtAsaMteNa jo thuNijjAhi / dAyAramAdinaMmI so puviMsaMthavo havai // 490 // guNasaMstavena-prazaMsAvacanarUpeNa satyenAsatyena vA dAtavye bhaktAdAvadatte pUrva dAtAraM yaH stUyAt sa pUrvasaMstavaH ||490 || saMbadhi saMstave pUrvapacA dbhAvino doSAH //
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAbacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 90 // asyaivollekhamAha esoso jassa guNA viyaraMti avAriyA dasa disAsu / iharA kahAsu suNimo paccakkhaM ajja diTTho'si // sugamA // 491 // atha pazcAdrUpavacanasaMstavasya lakSaNamAha guNasaMthaveNa pacchA saMtAsaMteNa jo thuNijAhi / dAyAraM dinaMmI so pacchAsaMthavo hoi // 492 // sugama, navaraM datte bhaktAdAviti // 492 // asyaivollekhamAha vimalI kayamha cakkhU jahatthayA viyariyA guNA tujjhaM / Asi purA me saMkA saMpaya nissaMkiyaM jAyaM // sAdhuk labdhe dAtAraM vakti yathA nijadarzanena tvayA vimalIkRte nazcakSuSI, tathA yathArthAH stavaguNAH sarvatrApi caritAH, tathA pUrvaM mama zaGkA'bhUt kiM satyamasatyaM vA zrutaM guNAdikamiti, samprati tvayi dRSTe niHzaGkitaM me hRdayaM jAtam // / 493 // atha vidyAmantrAkhyaM dvAradvayamAha - vijjAmaMtaparUvaNa vijAe bhikkhuvAsao hoi / maMtaMmi sIsaveyaNa tattha muruMDeNa diTTaMto // 494 // vidyAmantrayoH prarUpaNA karttavyA, sA caivaM sasAdhanA strIdevatArUpA vidyA, asAdhanA puruSadevatA'dhiSThAtA vA mantraH, tatra vidyAyAM bhikSUpAsakadRSTAntaH, mantre zirovedanAyAM muruNDena rAjJopalakSitaH pAdaliptasUri : (gA. 498 ) // 494 // tatra bhikSUpAsakadRSTAntaM gAthAdvayenAha - pazcAdrUpa vacana saMstava lakSaNaM vidyAmantra | dvAre ca / // 90 //
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4 vidyApiNDa udAharaNaM doSAzca / paripiDiyamullAvo aipaMto bhikkhuvAsao dAve / jai icchaha aNujANaha ghayagulavasthANi dAvemi // gaMtuM vijjAmaMtaNa kiM demi? ghayaM gulaMca vtthaaii| dinne paDisAharaNaM keNa hiyaM keNa muTThomi? // 496 // (60 ) gandhasamRddhanagare dhanadevo bhikSupAsakaH, sa ca sAdhubhyo na kimapi dadAti, anyadA taruNazramaNAnAmanyo'nyollApe kenApi pratipannamahaM dhanadevAd ghRtaguDAdikamAdAsye, zeSa sAdhubhiH sAkSepamanujJAto dhanadevagRhaM gataH sAdhuH, dhanadevo vidyayA'bhimantrito bute kiM prayacchAmi ?, sAdhusArthe ghanA yatayaH santi, tairuktaM ghRtaguDavastrAdi, tato dApitaM tena saMyatebhyaH pracuraM ghRtAdikaM, tataH saMhRtA vidyA, jAtasvabhAvastho dhanadevastato ghRtAdistokaM dRSTvA vilapituM pravRttaH, parijanenoktaM yuSmAbhireva dApita saMyatebhyastato maunamAlambya sthitH| gAthArthaH sugama eva // 495-496 // atra doSAnAhapaDivija thaMbhaNAI so vA annova se krijaahi| pAvAjIvImAI kammaNagArI ya ghnnaaii||497|| yo vidyayA'bhimantritaH so'nyo vA tat pakSapAtI pradviSTaH san pratividyayA stambhanAdi kuryAt , tathA pApAjIvino mAyinaH zaThA iti loke gardA, tathA kArmaNakAriNa ime iti rAjakule grahaNAdi bhavediti // 497 // mantre pAdalito. dAharaNamAhajaha jaha paesiNI jANugaMmi pAlittao bhmaaddei| taha taha sIse viyaNA paNassai muruMDarAyassa // (60 ) pratiSThAnapure muraNDo rAjA, pAdalitAH sUrayaH, anyadA rAjJaH zirovedanA jAtA, na kenApyupazamayituM Jain Education Inter For Private & Personel Use Only Tww.jainelibrary.org
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ NA mantrapiNDa udAharaNaM doSAcUrNAdIni dvArAni c| piNDa dhamA- zakyate, AkAritA rAjJA pAdaliptasUrayastato yathA loko na jAnIte tathA mantraM dhyAyadbhiHprAvaraNamadhye nijadakSiNaratnIyA. I jAnuzirasi pArzvato nijadAkSiNahastapradezinI yathA 2 bhrAmyate tathA 2 zirovedanA'pagacchati rAjJaH, krameNa nirAmayo varyupetA jAtaH bhUpaH sUrINAmupAsakatvena bhaktiM karoti // 498 // atra doSAnAhazrI. pA paDimaMtathaMbhaNAI so vA annova se karijAhi / pAvAjIviyamAI kammaNagArI bhave bIyaM // 499 // iha kathAyAM na ko'pi doSo jAtaH, paraM kadApi syAditi kathanaM, sUtraM prAgiva, kevalaM puSTAlambane dvitIyamapavAdapadaM niyuktiH| bhavet , etacca vidyAyAmapi jJeyam // 499 // atha cUrNayogamUlakAkhyaM dvAratrayamAha cunne aMtaddhANe cANake pAyalevaNe joge| mUla vivAhe do daMDiNI u AyANa parisADe // 500 // cUrNenAntardhAne'dRSTikaraNe cANakyaviditau kSullau nidarzanam , pAde-pAdalepanarUpe yoge samitasUrayaH, tathA mUlakarmaNi akSatayonikaraNarUpe yuvatidvayaM, vivAhaviSaye'pi mUlakarmANi yuvatidvayaM, tathA garmAdhAnaparizATarUpe mRlakarmaNi dve daNDinyau nRpapatnyau udAharaNam // 500 // asya bhASyaM, "cunne aMtaddhANe cANakke " iti vyAkhyAnayati gAthAtrayeNa| jaMghAhINA ome kusumapure sissajogarahakaraNaM / khuDDadugaMjaNa suNaNA gamaNaM desaMtare saraNaM ||bhaa035 bhikkhe parihAyaMte therANaM tasi omi ditANaM / sahabhuja caMdagutte omoyariyAe dobllN||bhaa0 36 // cANakka puccha ihAlacuNNadAraM pihittu dhUme ya / daTuM kucchapasaMsA therasamIve uvAlaMbho // bhA0 37 // // 9 // Jain Education Intem For Private & Personel Use Only ww.jainelibrary.org
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter ( dR0 ) kusumapure candragupto rAjA, mantrI cANakyaH, tatra jaGghAvala parikSINAH susthitAmidhAH sUrayaH, anyadA tatra durbhikSamapatat, tataH sUribhiH samRddhaziSyaH subhikSadeze preSaNAya sUripade sthApitaH, vidyAmantrAdyekAnte tasmai dAtumArabdhaM, tatra ca kSulladvayenAhazI karaNAjanavyAkhyAnaM zrutaM, samRddhasUrirgacchasahito'nyatra jagAma, sUrayastatra sthitAH, atha katipaya divasaistat kSullakayugaM gurusnehena tatra jagAma, guravo yatkimapi bhikSAM labhante tadvibhajya kSullakadvayena saha bhuJjate, tata AhArApUrNatayA sUrINAM daurbalyamabhavat, tataH kSulladvayenAanAdRSTatvena candraguptena saha bhujate, rAjJaH kazatvamajAyata, cANakyapRcchAyAM rAjA''ha - paripUrNAhArAlAbha iti, tataJcANakyenAnumAnena jJAtvA'JjanasiddhaparijJAnAya bhojanamaNDape'tIva zlakSNa iSTakAcUrNo vikIrNo, dRSTAni manuSyapadAni tato'nyadine bhojanavelAyAM dvAraM pidhAya madhye'tidhUmazcakre, tenAJjanaM nayanA - zrubhiH saha galitaM pratyakSau jAtau kSullakau kRtA candraguptenAtmajugupsA viTAlito'hamAmyAmiti, mantriNA cittasamAdhyarthaM prazaMsito rAjA, dhanyastvaM yo bAlabrahmacAribhiH saha yukta ityAdinA, tato vanditvA mutkalitau kSullo, mantriNA rAtrau sametya sUraya upAlabdhAstaiH sa evopalabdho, yathA-tvamevAtrAparAdhakArI yanirvAhaM kSullayorna karoSIti 1, sa prAha-magavannevamiti, kSAmitAH pAdayogitvA sUrayaH sakalasaGghasya yathAyogyaM cintA kRtA mntrinnaa| sUtraM sugamam / / 35-37 // atra doSAnAhaje vijjamaMtadosA te ciya vasikaraNamAi cunnehiM / egamaNegapaosaM kujjA patthArao vAvi / / 501 // sugamA, paraM ekasyAnekeSAM vA sAdhUnAmupari pradveSaM kuryAt, patthArao-nAzo vA bhavediti, api samuccaye // 501 // atha " pAyalevaNe (gA. 500 ) "tti vyAkhyAnayati - cUrNe dRSTAnta doSAzca /
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvaryupetA yogapUrNAdisvarUpaM | pAdalepe codaahrnnN| zrI piNDa niyuktiH subhagadubbhaggakarA jogA AhArimA ya iyare ya / AghasadhUvayAsA pAyapalevAiNo iyre||502|| saubhAgyadaurbhAgyakarA yogA dvidhA-AhAryA itare ca, tatrAdyA AgharSadhRpavAsA, ye pAnIyAdinA gharSayitvA pIyante te AgharSAH, dhUpavAsAH pratItAH, atha cUrNavAsayoH ko vizeSa ? ityAha-sAmAnyadravyaniSpannakSodacUrNaH, sugandhadravyaniSpannAH zuSkapeSaM piSTavAsA iti, itare cAnAhAryAH paadprlepnaadyH||502|| athAnAhAryarUpasya yogasya pAdapralepanarUpasya yogasya dRSTAntaM gAthAtrayeNAhanaikaNhabinna dIve paMcasayA tAvasANa nivasati / pacadivasesu kulavaI pAlevuttAra sakAre // 503 // jaNa sAvagANa khiMsaNa samiyakkhaNa mAiThANa levenn| sAvaya payattakaraNaM aviNaya loe clnndhoe|| paDilAbhiya vaccaMtA nibbuDa naikUla milaNa smiyaao| vimhiya paMcasayA tAvasANa pavaja saahaay|| (10 ) acalapurapratyAsanne dve nadyau, kRSNA vennA ca, tayorantarAle brahmanAmA dvIpaH, tatra caikonapaJcAzattApasayuto devazarmA kulapatiH parivasati, sa ca saMkrAntyAdiparvasu svatIrthaprabhutvArtha saparivAraH pAdapralepanena kRSNA nadImuttIrya acalapuramAgacchati, camatkRto lokaH satkAraM karoti, zrAvakajanAzca kutsayate-'na ko'pi sAtizayo bhavanmata' iti, tataH zrAddhaH samitasUrINAmAkhyAyi, taiH svacitte parimAvyoktaM 'mAtRsthAnata eSa padalepena nadImuttarati, na tapaHzaktitaH', tataH zrAddhaH sa mAtRsthAnaprakaTanArtha satantro bhojanAyAkAritaH, gRhe Agate taiH pAdaprakSAlanaM kartumArabdhaM, sa na dadAti, zrAddha // 92 // Jain Eduent an inte T
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In cAsmAkamavinayaH syAditi balAt kramau kSAlitau, bhojanAdanu kautukamilitazrAddhAnyajanayuto nijAzrayaM prati cacAla, nadyuttAre pAdalepAbhAve maJjaM lagno, jAtA jane'pabhrAjanA, tadA ca tasya pratibodhAya samitasUrayastatrAgatAH, tairnadIM pratyuktaM - he kRSNe vayaM paraM pAraM gantumicchAmastato dve'pi nadIkUle ekatra milite, jAto vismayaH lokasya parivAraM kulapateca, gRhItA dIkSA satantreNa kulapatinA sA brahmazAkhA babhUva / sUtraM sugamam // 503 - 505 // atha "mUla" tti vyAkhyAnayatiadhiI pucchA Asanna vivAhe bhinnakannasAhaNayA / AyamaNapiyaNa osaha akkhaya jajjIvaahigaraNaM // jaMghA parijiya saDDI addhii ANijae mama savattI / jogo jozugdhADaNa paDiseha paosa uDDAho // 507 ( dR0 ) kvApi dhanazreSThino ghanapriyA, putrI sundarI minnayonikA mAtrA jJAyate na pitrA pariNayanAya kasyApi putrasya pitrA dattA, Asanne vivAhadine mAtuzcintA jAtA 'hA ! kathameSA bhartrA bhinnayonikA jJAtA kariSyati 1, atrAntare samAgataH saMyato bhikSArthaM, tena sA pRSTA, tathA cintoktA, sAdhunoktaM- mA bhaiSIrahamabhinnayonikAM kariSye, tata AcamanauSadhaM pAnauSadhaM ca tasmai dattaM jAtA abhinnayonikA / tathA - ( dR0 ) candrAnanApuryAM dhanadattasArthavAho, mAryA candramukhA, tayoranyo'nyaM kalahe jAte, dhanadattena kasyApi putrI vRttA, jJAte pUrvapatnyA adhRtiH, jaGghAparijitasAdhunA bhikSArthamAgatena pRSTA kAraNaM, kathaya mAM, sapatnI vyatikare jJAte sAdhunA samarpitamauSadham, bhaNitA ca sA kathamapi tasyAH ( bhaktasya ) pAnasya madhye deyaM yena sA bhinnayonikA bhavati, mUlakarmaNi dRSTAntaH /
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA cacUryupetA zrI piNDa niryuktiH // 93 // Jain Education Interna ( hR0 tataH svabhartre nivedayeH, yena sA na pariNIyate, tathaiva kRtaM sA na pariNItA / sUtraM sugamam, navaraM 'jajjiva' miti, yAva jIvamadhikaraNaM - maithunapravRttiH, 'paDisehi'tti, sA pariNetumArabdhA pratiSiddhA, ayaM cedarthastayA jJAto bhavecAhiM tasyAH sAdhuM prati mahAn pradveSo bhavet, pravacanasyoDDAhazca // 506 - 507 // atha ' vivAhe ' iti vyAkhyAnayannAha-mA te phaMseja kulaM adijamANA suyA vayaM pattA | dhammo ya lohiyassA jai biMdU tattiyA narayA // 508 kiM na Thavijjai putto patto kulagottakittisaMtANo / pacchAvi ya taM kajjaM asaMgaho mA ya nAsijjA // 509 ) kvApi ko'pi gRhapatiH, tasya putrIM dRSTvA tanmAtaraM sAdhurAha tava duhitA vayaH prAptA tadyadi samprati na pariNI yate tarhi kenApi taruNena sahAkArya samAcarya kulamAlinyamutpAdayiSyati, tathA 'dhammo'tti, loke evaM zruti - "yadi kumArI RtumatI bhavetarhi yAvanto raktavindavaH patanti tAvato vArAn tanmAtA narakaM yAti / tathA - ( 0 ) kvacit kasyApi putramAlokya sAdhustanmAtaramAha-yathA kulasya gotrasya kIrttezca santAno - nibandhanameSa vaH putro yauvanaM ca prApta - stataH kiM na pariNAyyate 1 api ca-pariNItaH san kalatrasnehena sthiro bhavatyapariNItazca kayApi svacchandacAriNA sahosthAya gacchet pazcAdapi caiSa pariNApayitavyaH / / 508-509 / / atha 'do daMDiNI u' ityAdi vyAkhyAnayatikiM addhitti pucchA savittiNI gabbhiNitti me devI / gabbhAhANaM tujjhavi karomi mA addhi kuNasu // jaivi suo me hohI tahavi kaNiTThotti iyaro juvarAyA / dei parisADaNaM se nAe ya paosa patthAro // vivAhe dRSTAntau / // 93 // w.jainelibrary.org
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education India ) saMyugapure sindhurAjabhUpasya dve patnyau zRGgAramatirjayasundarI ca zRGgAramatergarbhAdhAne nUnamasyAH putro bhaviSyatIti jayasundarI citte'dhRtiM cakAra, sAdhunA pRSTe kathite ca sAdhurAha - tavApyahaM garbhAdhAnaM kariSyAmi, tayoktaM- bhagavan ! yadyapi yumatprasAdena me putro bhAvI tathApi 'sa kaniSTha' iti na yauvarAjyaM prApsyati, kintu sapatnIsuta eva tataH sAdhunA garbhAdhAnAyauSadhaM dattaM, aparaM dApitaM sapatnyA garbhazAtanAyeti / sUtraM sugamam, navarametanna karttavyam, yato garbhazAtane sAdhukRte jJAte pradveSo bhavati, tataH zarIrasyApi prastAro - vinAzaH // 510 -511 / / samprati sarvato mUlakarmmaNi doSAnAha-saMkhaDikaraNe kAyA kAmapavittiM ca kuNai egattha / egatthuDDAhAI jajjiya bhogaMtarAyaM ca // 512 // ( ha0 ' mA te ' (gA. 508-509 ) iti gAthAdvayokte vIvAhakaraNe kAyAH pRthivI kAyAdayo virAdhyante, ekatra punarakSatayonikaraNe garbhAdhAne ca kAmapravRttiM karoti, ekatra garbhapAtane uDDAhAdi, ekatra punaH kSatayonikaraNe yAvaJjIvaM bhogAntarAyaM, cazabdAduDDAhAdi ca / / 512 / / atha grahaNaiSaNAsambandhamAha - evaM tu gavissA uggamauppAyaNAvi suddhassa / gahaNavisohivisuddhassa hoi gahaNaM tu piMDassa // 513 evamudgamotpAdanAvizuddhasya gaveSitasya piNDasya grahaNaM bhavati, paraM grahaNavizodhivizuddhasya, tato grahaNaiSaNAdoSAnahaM vakSye iti bhAvaH // 513 // uppAyaNAeN dose sAhUu samuTThie viyANAhi / gahaNesaNAi dose AyaparasamuTThie vocchaM // 514 // mUlakarmmaNi doSAH grahaNaiSaNA - kathanA raMbhazca /
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA bacyupetA. zrI. piNDaniryuktiH / // 94 // Jain Education Intern utpAdanAyA doSAn sAdhutaH samutthitAn vijAnIhi, grahaNaiSaNAyA doSAnnAtmapara samutthitA~stAnahaM vakSye // 514 // atha vibhAgamAha | dona sAhusamutthAsakiya taha bhAvao'pariNayaM ca / sesA aTThavi niyamA gihiNo ya samuTThie jAna dvau doSau sAdhusamutthitau - zaGkitaM bhAvato'pariNitaM ca zeSAnaSTAvapi doSAn gRhiNaH samutthitAn jAnIhi / / 515 // atha grahaNaiSaNA nikSepamAha - nAThavaNA davie bhAve gahaNesaNA muNeyavA / dave vAnarajUhaM bhAvaMmi ya dasapayA huMti // 596 // nAmasthApanAdravyamAvabhedAccaturddhA grahaNaiSaNA, nAmasthApane sugame, dravye vAnarayUthamudAharaNaM, bhAve daza padAni vakSyamA - NAni bhavanti / / 516 / / vAnarayUthodAharaNagAthAtrayeNAha - paDisaDiyapaMDupattaM vaNasaMDaM daTTu annahiM pese / jUhavaI paDiyarae jUheNa samaM tahiM gacche // 517 // sayamevAloeuM jUhavaI taM vaNaM samaMteNa / viyarai tesi payAraM cariUNa ya to dahaM gacche // 598 // oyaraMtaM payaM dahuM, nIharaMtaM na dIsaI / nAleNa piyaha pANIyaM, nesa nikkAraNo daho // 519 // ( dR0 ) vizAlazRGga parvate ekatra vanakhaNDe vAnarayUthaM ramate, atha tatraiva vanakhaNDaM varttate sarvarttapuSpaphalAdiyutaM, paraM tanmadhyavarttini hade zizumAro'vatiSThate, sa yat kimapi mRgAdikaM pAnIyAya pravizati, tat sarvamAkRSya bhakSayati, anyadA: grahaNaiSaNAyA bhedAH dRSTAntazca / // 94 //
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ ca tadvanakhaNDaM parizaTitapANDupatramapagatapuSpaphalamAlokya yUthezo'nyavanakhaNDagaveSaNAya vAnarayugalaM preSitavAn , gaveSayitvA ca dravyaSaNAtena yathAdhipatiniveditaM-vanakhaNDamamukapradeze nirvAhayogyamiti, tato yathezo yathena saha tatra gataH, paribhAvayituM ca pravRttaH | yAM vAnarasamantastadvanakhaNDaM, dRSTo jalapUrNo idaH, paraM tatra pravizanti zvApadAnAM padAni dRzyante, na nirgacchanti, tato yathamAhUya yUthodAhayathAdhipatiruvAca-mAtra yUyaM pravizya pivatha pAnIyaM, kintu taTasthA evaM nAlena pivatha, yato naiSa ido niSkAraNo nirupadrava raNaM mAvaiti, evamukte yaistadvacaH pratipannaM te sukhino jAtA, itare vinaSTAH // 517-519 // atha bhAvaiSaNAdazamedAnAha SaNAyA saMkiya makkhiya nikkhitta pihiya sAhariya daaygummiise|aprinny litta chaDDiya esaNadosA dasa havaMti || medAzca / ___nigadasiddheyaM gAthA // 520 // tatra pUrva zaGkitaM, zaGkAyukta doSamAha| saMkAe caubhaMgo dosuvi gahaNe ya bhuMjaNe lggo| jaM saMkiyamAvanno paNavIsA carimae suddho // 521 zaGkAyAM caturbhaGgI bhavati, grahaNe zaGkito bhojane ceti 1, grahaNe na bhojane 2, bhojane na grahaNe 3, na grahaNe na bhojane 4, atra doSAnAha-do suvi 'tyAdi, dvayorapi zaktisya grahaNabhojanayorapi yo vartate yazca grahaNe arthApatyA na bhojane, bhojane sAmarthyAnna grahaNe, sa sarvo'pi lagno doSeNa sambaddhaH, kena doSeNe tyAha-'jaM saMkiya'mityAdi, pazcaviMzatidoSANAM madhye yena zaGkitamApano varcate tena sambaddha ityarthaH, carame maGge punaH zuddha eveti // 521 // ke punaH paJcaviMzati doSA ityAha Jain Educalan inte aniww.iainelibrary.org
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamA- ratnIyAbaryupetA zrIpiNDaniyuktiH jJAnasya prAmANya / // 95 // uggamadosA solasa AhAkammAi esnnaadosaa| nava makkhiyAi ee paNavIsA carimae suddho||522 - SoDazodgamadoSA nava ca prakSitAdaya eSaNAdoSA, evaM 25, carame zuddhaM // 522 // tadevAhachaumattho suyanANI uvautto ujjuo payatteNaM / Avanno paNavIsaM suyanANapamANao suddho // 523 // __ chadmasthaH zrutajJAnI RjukaH prayatnena gaveSayan paJcaviMzati doSANAmanyatamamApannaH zrutajJAna pramANata shuddhH|| 523 // oho suovautto suyanANI jaivi giNhai asuddhaM / taM kevalIvi bhuMjai apamANaM suyaM bhave ihraa|| oghena sAmAnyena zrutopayuktaH zrutajJAnI yadi kathamapyazuddhaM gRhNAti tat kevalyapi mujhe, itarathA zrutajJAnamapramANa bhavet // 524 // tataH kimityAhasuttassa appamANe caraNAbhAvo taoya mokkhss|mokkhss'viy abhAve dikkhapavittI niratthA u|| sugamA / / 525 / / atha prathamabhaGgasambhavamAha| kiMtu(ti)ha khaddhA bhikkhA dijai na ya tarai pucchiuNhirimN| ia saMkAe ghettuM taM bhuMjai saMkio cev|| ____ ko'pi hImAn sAdhurevaM zaGkate kimatra pracurA bhikSA dIyate ?, na ca lajjayA praSTuM zaknoti, tata evaM zaGkayA gRhItvA zaGkita eva tahale iti prathamo bhaGgaH // 526 // dvitIyabhaGgasambhavamAha 4 // 95 // Jain Education Inter For Private Personal Use Only ww.jainelibrary.org
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ hiraNa saMkiNaM gahiA antreNa sohiyA sA ya / pagayaM paheNagaM vA souM nissaMkio bhuMje // 527 // zaGkitahRdayena yA bhikSA gRhItA sA'nyasaGghATikena zodhitA, yathA prakRtaM prakaraNaM kimapi prAcUrNakabhojanAdikaM, yadi vA praheNakaM kutazcidanyasmAdgRhAdAyAtamiti, dvitIyasaGghATakAdetat zrutvA yo niHzaGkito bhuGkte sa dvitIyabhaGgaH / / 527 // tRtIyabhaGgasambhavamAha - jArisae cciya laddhA khaddhA bhikkhA mae amuyagehe / annehiM vi tArisiyA viyaDaMta nisAmae tai // kospi sAdhubhikSAko vikaTyatAM - guroragrataH samyagAlocayatAM AlocanAzravaNe sati zaGkate yAdRzyeva mayA pracurA bhikSA labdhA tAdRzyevAnyairapi saGghATakaiH, tannUnametadAdhAkarmAdi doSaduSTaM bhaviSyatIti bhuJjAno yatistRtIye bhaGge varcate / / 528 / / atra para Aha jai saMkA dosakarI evaM suddhapi hoi avisuddhaM / nissaMkamesiyaMti ya aNesaNijjaMpi niddAsaM // 529 // yadi zaGkA doSakArI tata evaM sati idamAyAtaM - zuddhamapi zaGkitaM azuddhaM bhavati, tathA aneSaNIyamapi niHzaGkitamanveSitaM zuddhaM prApnoti, na caivaM yuktaM, svabhAvataH zuddhasyAzuddhasya vA zaGkAbhAvAbhAvamAtreNAnyathA karttumazakyatvAt // 529 // atrAcArya Aha- satyametat tathAhi avisuddho pariNAmo egayare avaDio ya pakkhami / esiMpi kuNai siM aNasimoseM visuddho u // 530 zaGkAyA bhaGgANAM vivaraNaM /
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAcacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 96 // avizuddhaH pariNAma ekatarasmin zuddhamevedamazuddhaM cetyekasmin pakSe'patan eSaNIyamapyaneSaNIyaM karoti, vizuddhastu pariNamo yathoktavidhinA gaveSayata eSaNIyaM zuddhaM karotyaneSaNIyamapi zrutaprAmANyAt / / 530 // atha prakSitadvAramAhaduvihaM ca makkhiyaM khalu saccittaM caiva hoi aJcittaM / saccittaM puNa tivihaM accittaM hoi duvihaM tu // 531 prakSitaM dvidhA - sacicamacittaM ca sacicaprakSitaM punatridhA, acicamrakSitaM dvidhA syAt // 531 // atha sacitta < mrakSita-> traividhyaM vyaktiH-- puDhavI AuvaNassai tivihaM saccittamakkhiyaM hoi / aJcittaM puNa duvihaM garahiyamiyare ya bhayaNA u // pRthivyapavanaspatibhedAtridhA sacittaprakSitaM bhavati, acittaM punardvidhA garhitamitaraMca, atra kalpayAkalpyavidhau majanAvikalpanA, sA cAgre vakSyate / / 532 / / atha sacittapRthvIkAyaprakSitaM prapazcata Aha sukkeNa sarakkheNa makkhiya molleNa puDhavikAeNa / sarvvapi makkhiyaM taM eto AuMmi vocchAmi // 533 // zukena sarajaskenAtIva 2 lakSNatayA bhasmakalpena yaddeyaM hastaH pAtraM vA prakSitaM AdreNa vA, sarvamapi tat sacita pRthvIkAkSitaM jJeyam, ato'kAyamrakSitaM vakSye / / 533 // purapacchakamma sasiNiddhudaulle cauro AubheyAo / ukkiTTharasAlittaM paritta'NataM mahiruhesu // 534 // akAyamrakSite catvAro medAstathAhi puraHkarmma pazcAtkarmma snigdhamudakArdra ca tatra bhedadvayaM prasiddham, snigdhamI prakSitabhadAH / // 96 //
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ sacicA-- citte klpyaaklpyvidhiH| pallakSyamANajalakharaNTitaM hastAdi, udakA spaSTopalabhyamAnajalasaMsargam / atha vanaspatimrakSitamAha-'ukiDe'tti-utkRSTarasAni parIttAnAM-pratyekavanaspatInAmanantakAyikAnAM ca sadyaHkRtAni zlakSNakhaNDAni iti sAmarthyAdgamyate, tairAlipsaMkharaNTitaM yat hastAdi, tanmahIruheSu, atra tRtIyAthai saptamI, mahIruhaimrakSitaM jJeyam // 534 // sesehiM kAehiM tIhivi teUsamIraNatasahi / saJcittaM mIsaM vA na makkhitaM asthi ullaM vaa||535|| ___zeSetribhirapi tejAsamIraNatrasarUpaiH saccittarUpaM mizraM vA ArdratArUpaM vA prakSitaM na bhavati, loke tathAzabdapravRtyabhAvAt // 535 // atha kalpyAkalpyavidhimAhasaccittamakkhiyaMmI hatthe matte ya hoi cubhNgo| Aitie paDiseho carime bhaMge aNunnAo // 536 // sacittapRthvIkAyAdimrakSite haste mAtre ca caturbhaGgI bhavati, tathAhi-hasto prakSito mAtraM ca, hasto na mAtraM, mAtra na hasto, nobhayamapi, Adime bhaGgatrike pratiSadhaH caramamaGgo'nujJAta iti // 536 // athAcittamrakSitamAzritya kalpyAkalpyavidhimAhaaccittamakkhiyaMmi ucausuvi bhaMgesu hoi bhayaNA u| agarahieNa ugahaNaM paDiseho garahie hoii|| acittamrakSite haste mAtre ca bhavati, tathAhi-hastayoge prAgiva caturyu bhaGgakeSu bhajanA-vikalpanA, tAmevAhaagarhitena-lokAninditena ghRtAdinA mrakSite grahaNaM, garhite na tu vasAdinA prakSite pratiSedho bhavati, tatrApi caturthoM maGgaH | ndante For Private Personal Use Only
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ grhitaagrhite| kSamA- zuddha evetigrahaNam // 537 / / agarhite vishessmaahrsniiyaa| saMsajimehiM vajaM agarahiehiMpi gorasadavehiM / mahughayatellagulehi ya mA macchipipIliyAghAo 538 / paryupetA saMsaktimadbhayAM tanmadhyanipatitajIvayuktAmyAM gorasadvAbhyAM-dadhyAdipAnakAmyAmagarhitAbhyAM mrakSitaM prakSitAbhyAM zrI hastamAtrAbhyAM vA dIyamAnaM vaya'm , tathA madhughRtatelaguDairagarhitairapi prakSitAmyAM hastamAtrAmyAM dIyamAnaM vajyaM kuta piNDa ityAha-mA macchipipIliyAghAo-mA makSikApipIlikAnAM, upalakSaNatvAtpataGgAnAM ghAto-vinAzo'bhUditi kRtvA, niyukti etacotkRSTajinakalpikAnAmevaM jJeyam , sthavirakalpikAnAM tu yathAyogyam // 538 / / samprati grhitaagrhitvishessmaah||97|| maMsavasasoNiyAsava loe vA garahiehivi vjejaa| ubhao'vi garahiehiM muttuJcArahi chittapi // mAMsavasAzoNitAsavailoM ke garhite mrakSitaM ca varjayet , tathA ubhayasminnapi-loke lokottare ca garhitAbhyAM matroccArAmyAM AstA prakSitaM spRSTamapi varjayet // 539 // atha nikSiptadvAramAhasaccitta mIsaesu duvihaM kAesu hoi nikkhittaM / ekekaM taM duvihaM aNaMtaraM paraMparaM ceva // 54 // kalpanIyaM nikSiptaM dvidhA-sacitteSu-pRthivyAdiSu mizreSu ca, ekaikamapi dvidhA-anantaraM paramparaM ca, tatra sAmAnyato nikSiptaM sacittAcittamizrabhedAtridhA, tatra ca traya(tisra)zcaturbhaGgayaH, tathAhi-sacice sacittaM 1 mizre sacittaM 2 sacitte mizraM 3 mizre mizramityekA caturbhaGgI, tathA sacitte sacittaM 1 acitte sacittaM 2 sacitte acittaM 3 acitte acittamiti // 9 // For Private Personal Use Only Jain Education in
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ anantaraparamparavimAge pRthvIkAyAdInAM bhaGgAH / 4 dvitIyA, tathA mizre mizraM 1 acitte mizraM 2 mizre acittaM 3 acitte acittamititRtIyA // 540 // athAtraivAnantaraparamparavibhAgamAhapuDhavI AukAe teUvAuvaNassaitasANaM / ekaka duhANaMtara paraMparagaNami sattavihA // 541 // / prathivyAdInAM sacittAnAM pratyekaM sacittapRthivyAdiSu nikSepaH sambhavati, yathA pRthvIkAyasya nikSepaH poDhA, tathAhipRthvIkAyasya pRthvI kAye nikSepa iti prathamabhedaH, evaM pazcasvapi, evamakAyAdInAmapi nikSepaH pratyeka podA bhAvanIyaH sarva-saGkhyA 36 bhaGgAH, ekeko'pi maGgo dvidhA-anantaraM paramparayA ca, kevalamagnikAye pRthivyAdInAM nikSepa: saptadhA, etaccAgre vakSyati // 541 // atha pRthvIkAyasya poDhAvaM sUtrakRt sAkSAdAhasaccitta puDhavikAe saccitto ceva puDhavinikhitto / AUteuvaNassaisamIraNatasesu emeva // 542 // vyAkhyAtaiva // 542 // evaM zeSakAyeSvapyatidezamAhaemeva sesayANavi niklevo hoi jIvakAesuM / ekkako saTThANe paraThANe paMca paMceva // 543 // ___ evameva zeSANAmapi-apkAyAdInAM jIvanikAyeSu-pRthivyAdiSu nikSepo bhavati, ekaiko bhaGgaH svasthAne, zeSAH paJca 2 parasthAne, yathA pRthvIkAyasya pRthvIkAye nikSepa eko maGgaH svasthAne, apkAyAdiSu paJcasu parasthAne, evamakAyAdInAmapi bhAvanIya, tadevaM prathamacaturbhaGgikAyAH sacitte sacittamityevaMrUpe prathame bhede SaTtriMzadbhavAH sambhavanti // 543 // atha prathama Jain Education Intematonai For Private & Personel Use Only
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ pRthvyAdInAM 432 bhaGgAH, tatra kalpyAkalpyatvaM piNDa c| kSamA- caturbhaGgathA racite nikSipyamANayorye dve caturmaGgayo, evaM zeSamaGgatrayaM, dvitIyatRtIyacaturmaGgayau cAtidezata AharatnIyA- emeva mIsaesuvi mIsANa saceyaNesu nikkhevo / mIsANaM mIsesu ya doNhaMpi ya hoi'cittesu // paryupetA evameva saciceSu sacittamiva mizreSvapi-pRthivyAdiSu sacittapRthivyAdinikSepo medo jJeyaH, etena prathamacaturbhaGgathA zrI dvitIyo bhnggH| tathA evameva sacetaneSu mizrANAM nikSepo medA, etena tRtIyo bhaGgaH, tathA evameva mizrANAM mizreSu nikSepo medaH, etena caturthoM bhaGgA, sarva saGkhyayA caturbhaGgayAM catuzcatvAriMzaM maGgazataM, evameva dUyorapi sacittamizrayoracitte nikssipyniyuktiH| mANayorye dve caturbhaGgayau prAgukte tatrApi pratyekaM catuzcatvAriMzaM bhaGgazataM bhavati, sarvasaGkhathA bhaGgAnAM 432 catvAri zatAni // 98 // dvAtriMzadadhikAni bhavanti / / 544 // atha caturbhaGgItrayamuddizya karapyAkalpyavidhimAhaKd jattha u sacittamIse caubhaMgo tattha causuvi agijjhN| taM tu aNaMtara iyaraM paritta'NaMtaM ca vnnkaae|| yatra nikSepe sacittamizre Azritya caturbhaGgI prathametyarthaH, tatra caturdhvapi bhaGgeSu, api zabdAd dvitIyatRtIyacaturbhaGgayorapi, AyeSu triSu bhaGgeSu vartamAnamanantaraM paramparaM ca vanaspativiSaye pratyekamanantaM vA tat sarvamagrAhya, sAmarthyAd dvitIyatRtIyacaturbhaGgayozcaturthe 2 bhaGge varcamAnaM grAhyaM, tatra doSAbhAvAt // 545 // atha sacittAdibhitribhirapi matAntareNaikAmeva caturmaGgI kalpyAkalpyavidhimAhaA ahava Na sacittamIso u egao egao u aJcitto / etthaM caukkabheo tatthAitie kahA nsthi|| neer Jain Education tamanna
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ athaveti prakArAntare 'Ne 'ti vAkyAlaGkAre, ekatra pakSe sacittamizre ekatra tu acittaH, tataH prAktanakameNa caturbhaGgI tathAhi - sacite [ mizre] sacittamizraM 1, acitte sacittamizraM 2, sacittamizre acittaM, 3 aci acittamiti 4, atrApi prAgiva ekaikasmin bhaGge 36 medAH syuH, sarvasaGkhyayA 144, tatrAdime maGgatraye kathA nAsti-prahaNe vArttA na vidyate, sAmarthyAccaturthe bhane kalpate // 546 / / tadevaM "puDhavI" syAdimUlagAthAyAH pUrvArddha vyAkhyAtaM, atha 'ekeke duhANaMtara'mityavayavaM vyAcikhyAsurdvitIyacaturbhaGgayoH satkasya tRtIyasya bhaGgasya sAmAnyato'zuddhasya viSaye vizeSaM vimaNipuranantaraparamparamArgaNAM karoti--- jaM puNa acitta davaM nikkhippara ceyaNesu mIsesu / tahiM maggaNA u iNamo aNaMtaraparaMparA hoi // yatkimapi acitaM dravyaM - odanAdi saciteSu mizreSu vA nikSipyate, tatreyamanantaraparamparayorvA mArgaNA paribhAvanA bhavati // 547 // tadevAha - ogAhimAyaNaMtara paraMparaM piDharagAi puDhavIe / navaNIyAi anaMtara paraMpara nAvamAIsu // 548 // avagAhimAdi pakkAnnamaNDakaprabhRtipRthivyAmAnantaryeNa sthApitaM, anantaranikSiptaM pRthivyupari sthite piTharakAdau sthApita paramparA nikSitaM etatpRthvI kA yamAzrityAnantaraparamparayA nikSepa uktaH / athASkAyamAzrityAha- 'nave 'ti navanItAdiprakSaNAdi sacittodake'nantaranikSiptaM, tadeva navanItAdi avagAhimAdi vA jalamadhyasthanAvAdisthitaM paramparAnikSiptamiti matAntare pRthvI kAyAdI nAmAbhitya zuddhA zuddhatvam /
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAparyupetA zrIpiNDaniyukti // 99 // // 548 // athAgnikAye'nantaraparampare vyAkhyAnayan " agaNimmi satta viho" iti vyAkhyAnayati saptadhAvijjhAyamummuriMgAlameva appattapattasamajAle / vokaMte sattadugaM jaMtolitte ya jayaNAe // 549 // .INnikaayH| saptadhA bahiH, tathAhi-vidhyAto murmuroraGgAroprApta prAptaH samajvAlo vyutkrAntazca, yaH prathamaM nopalabhyate pazcAdindhanaprakSepe jJAyate sa vidhyAtaH 1, ApiGgalA arddhavidhyAtA agnikaNA murmuraH 2, jvAlArahito bahiraGgAra 3, yacculyA uparisthaM piTharaM jvAlAbhirna prAmoti soprAptaH 4, yastu prAmoti sa prAptaH 5, yaH piTharasya bunAmapi yAvatkarNI jvAlAbhiH spRzati sa samajvAlaH 6, yasya jvAlAH piTharakarNAdUrdhvamapi gacchanti sa vyutkrAntaH 7, ete medAstejaskAyasya ekaiko'pyanantaraparamparamedAd dvidhA, tatra yadvidhyAtAdirUpe vahnau maNDakAdi prakSipyate, tadanantaranikSiptaM, vahathupari piTharAdau paramparaM ceti, tatra sRptAnAM medAnAM madhye yameva tameva bhedamAzritya yantre-ikSurasapAkasthAne kaTAhAdAvavilipte mRttikAkharaNTite yatanayA parizATiparihAreNa grahaNamikSurasasya kalpate // 549 // athainAmeva gAthAM vyAkhyAnayan gAthAdvayena viSyAtAdisvarUpamAhavijjhAutti na dIsai aggI dIsei iMdhaNe chuDhe / ApiMgala agaNikaNA mummura nijAla iNgaale||550 appattA u cautthe jAlA piDharaMtupaMcame pttaa| chaThe puNa kaNNasamA jAlA samaicchiyA carime // 551 sugamam // 550-551 // atha " jaMtolitte ya jayaNAe (549)" iti vyAkhyAnayati // 99 // Jain Education Intel For Private & Personel Use Only pa w .jainelibrary.org
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ | pAsolitta kaDAhe parisADI nasthi taMpi ya visaalN| so vi ya aciracchUDho uccharaso nAiusiNo ya / kI iha yadIti sarvatrAdhyADriyate, yadi kaTAhA-piTharavizeSaH sarvataH pArtheSu mRttikayA'valipto bhavet dIyamAne ca parizATirna ikSurasasyAt , tadapi kaTAhamAjanaM vizAlamukhaM so'pi cekSuraso'cirakSipta iti kRtvA yadi nAtyuSNo bhavati, tadA sa dIyamAna- jale ikSurasaH kalpate, anyathA bhAjanarasa:-ikSurasabindvAdipatane'gnivirAdhanAyogAt // 552 // athodakamAzritya vizeSamAha- yantragate usiNodagaMpi gheppai guDarasapariNAmiyaM annccusinnN| jaM ca aghaTTiyakannaM ghaTTiyapaDaNaMmi mA aggI kalpate / / uSNodakamapi guDarasapariNamitamanatyuSNaM gRhyate, ayaM bhAvaH-yatra kaTAhe guDaH pUrvakathito mavati, tasmin nikSiptaM jalamIpattaptamapi kaTAhasaMsaktaguDarasamizraNAt satvaramacittIbhavati, tatastadanatyuSNamapi kalpate, atrApi pArthAvaliptakaTAhasthitamaparizATitamanveti vizeSaNadvayamanupAtamapi jJeyaM, tathA yad aghaTTitakarNa na yasmin dIyamAne piTharasya karNAvudazcanena pravizatA nirgacchatA vA ghaTyete tat kalpate, bhaGgAdidoSAbhAvAt , kuta ityAha-udazcanena pravizatA nirgacchatA vA piTharasya karNayorghaTyamAnayorlepasyodakasya vA patane mA'gnirvirAdhyateti kRtvA etena ca vakSyamANaSoDazabhedAnAM prathamo bhedo darzita: 553 // atha SoDazabhaGgAnAhapAsolittakaDAhe'naccusiNe aprisaadd'ghttttte| solasabhaMgavigappA paDhame'NunnA na sesesu // 554 // pAzvo'valiptaH kaTAho'natyuSNo dIyamAno jalekSurasAdiH, aparizATiH aghaTTante-udazcanena piTharakarNAghaTTane, ityamuni Jain Education international For Private & Personel Use Only
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA- ratnIyA- bacayupetA zrI. poDazamana Aye'nujJA'tyuSNa ahaNe piNDa niyukti // 10 // dvividhavirAdhanAdi catvAri padAni Azritya SoDaza bhaGgA bhavanti, bhaGgAnayanopAyastvayaM-dvikacatuSTayaM parasparaguNitaM bhaGgA bhavanti, yathAdviko dvikena guNito jAtazcatvArA, taistRtIyadviko guNito jAtA aSTau, taisturyadvikaguNane SoDaza, " peyasamadugaanmAse mANaM bhaMgANaM" iti vacanAd ihAye bhane anujJA na zeSeSu // 554-555 / / atyuSNagrahaNe doSAnAhama duvihavirAhaNa usiNe chaDDaNa hANI ya bhANabheo ya / vAukkhittANaMtaraparaMparA pappaDiya vtthii|| atyuSNe ikSurasAdau dIyamAne saMyamAtmarUpA dvidhA virAdhanA syAt , atitaptatayA yatra mAjane gRhIte tasmin kare | kriyamANe dahyate, dAvyapi dahyate, kadApIcarasAdicchardane hAni janamedazca jaayte| atha vAtakAyamadhikRtyAnantaraparampare darza- yati, vAta iti vAtotkSiptA:-samIraNotpATitAH papeTikA:-zAlipapaTikA anantaranikSipta, paramparanikSiptaM vasthitti vibhaktilopAdvastau, upalakSaNatvAt samIraNabhRtatiprabhRtivyavasthitaM maNDakAdi // 556 / / atha vanaspatitrasaviSayaM dvividhamapyAhahariyAiaNaMtariyA paraMparaM piDharagAisu varNami / pUpAi piTTaNaMtara bharae kuuvAisU iyarA // 557 // vane-vanaspatau anantaranikSiptaM haritAdiSu anantaritA apUpAdaya iti zeSaH, haritAdyuparisthitapiTharAdau nikSiptA apU. pAdayaH paramparanikSiptaM, tathA balIvanAM pRSThe apUpAdayo nikSiptA anantaraM traseSu nikSiptaM, tathA balIvardAdipRSTha eva bharake 1 payasamadugaabbhAse mANaM bhaMgANa tesimA rayaNA / egaMtariyaM lahuguru duguNA duguNA ya vAmesu / / 555 // eSA gAthA zrImalayagiripAderaGgIkRtA vyAkhyAtA ca, ato'syAH kramAvopasthiti nyAyyaiveti (mRdritapatre 153) / // 10 // Jain Education in
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ pihita. dvaarm| | kutupAdiSu vA bhAjaneSu nikSiptA modakAdayaH < paramparam > // 557 // atha pihitadvAramAhasaJcitte aJcitte mIsaga pihiyami hoi cubhNgo| Aitige paDiseho carime bhaMgami bhayaNA u|| sacitte-sacittena acittena mizreNa vA pihitadvAre caturbhaGgI bhavati, jAtAvekavacanamiti, tisrazcaturbhaGgayo bhavanti pUrvavat , tathA gAthAparyantatuzabdAt prathamacaturbhaGgayAM sarveSvapi bhaGgeSu na kalpate, dvitIyatRtIyacaturbhaGgikAyAstu pratyekamAdimeSu triSu bhaGgeSu na kalpate, carame tu maGge bhajanA, sA cAgre vakSyate // 558 // atha caturbhaGgItrayAvAntarabhedAnAha jaha ceva u nikkhitte saMjogA ceva hoMti bhaMgA ya / emeva ya pihiyamivi nANattamiNaM taiyabhaMge ____yathA nikSipte sacittAcittamizrANAM saMyogAH prAguktAH, yathA ca catvArizatAni dvAtriMzadadhikAni bhaGgA uktAstathA'. trApi draSTavyAH, sarva prAgiva, navaraM dvitIyatRtIyacaturbhaGgayoH pratyeka tRtIyabhaGge anantaraparamparamArgaNAvidhau nikSiptadvArAdidaM vakSyamANaM nAnAtvaM jJeyaM, tatra sacittapRthvIkAyenAvaSTabdhaM maNDakAdi sacittapRthvIkAyAnantarapihitaM, sacittapRthvIkAyagarbhapiTharAdipihitaM paramparapihitamiti, tathA himAdinA'vaSTabdhaM maNDakAdi sacittApkAyAnantarapihitaM himAdigarbhapiTharAdinA paraM ceti // 559 // atha sacittatejaskAyAdipihitamanantaraM paramparaM cAha gAthAdvayenaaMgAradhUviyAI aNaMtaro saMtaro sraavaaii| tattheva aira vAU paraMparaM batthiNA pihie // 560 // airaM phalAipihitaM varNami iyaraM tu chabbapiTharAI / kacchavasaMcArAI aNaMtarANaMtare chaTTe // 561 // en Education inte For Private Personal Use Only
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA- ... iha sthAlyAdau saMsvedimAdInAM madhye aGgAraM kSipvA hiGgvAdinA vAso dIyate, AdizabdAcanakAdikaM murmurAdikSipta- sacittaratnIyA- manantarapihitaM jJeyaM, aGgArabhRtazarAvAdinA pihitaM paramparapihitaM ca, tathA tatraiva aGgAradhUpitAdau airiti-atirohita- tejaskAyAparyupetA- manantarapihitaM vAyordraSTavyaM "yatrAgnistatra vAyuri"tivacanAt , samIraNabhRtena bastinA pihitaM paramparamiti, tathA vane-banaspatI dipihitebhI- phalAdinA airiti-atirohitena pihitamanantaraM chabbapiTharAdau sthitena phalAdinA tu pihitaM paramparamiti, tathA SaSThe trasakAye nantara piNDakacchapena saJcArAdinA ca-kITikApatayAdinA ca yatpihitaM tadanantaramiti, kacchapAdigarbharahitAdipihitaM paramparamiti parampare niyuktiH // 560-561 // yaduktaM " carame bhaMgami bhayaNA u (558)" tad vyAkhyAnayati sNt||10|| NI guru guruNA guru lahuNA lahuyaM gurueNa do'vi lahuyAI / accitteNavi pihie caubhaMgo dosu aggejhaM // INI dvArazca / ___acittenApi-acitte pihite caturbhaGgI syAt , tathAhi-guru guruNA 1, guru laghunA 2, laghu guruNA 3, laghu laghuneti4, eteSAM madhye prathamattIyabhaGgayoH kalpate, na zeSadvaye kalpate // 562 // atha saMhRtadvAramAhasaJcitte acitte mIsaga sAhAraNe ya cubhNgo| Aitie paDiseho carime bhaMgami bhayaNA u // 563 iha yena mAtRkeNa bhaktAdikaM dAtumicchati dAtrI tatrAnyadadAtavyaM, kimapi sacittamacittaM mizraM vA'sti, tatastadanyatra bhUmyAdau visvA tenAnyaddadAti, tacca kadAcit ca sacitteSu pRthvyAdiSu madhye kSipati, kadAcidacitte kadAcinmizre tatsaMharaNe sacitAdyadhikRtya caturbhaGgItrayaM prAgiva, atrApi gAthAparyantatuzabdAtprathamacaturbhaGgikA sarvamaGgakeSu niSedhA, dvitIyatRtIya- IC // 10 // in Education Internal For Private Personal Use Only
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhumyAdau saMharaNatvaM / catarmaNikayosta Aditrike pratiSedhaH, carame bhajanA // 563 // atha caturbhaGgItrayAvAntaramedAnatidezenAhajaha ceva u nikkhitte saMjogo ceva hoMti bhaMgA ya / taha ceva u sAharaNe nANattamiNaM taiyabhaMge vyAkhyA pUrvavat // 564 // atha nAnAtvaM darzayan saMharaNalakSaNamAha| matteNa jeNa dAhii tattha adijaM tu hojja asnnaaii| choTu tayannahi teNa deI aha hoi sAharaNaM | yena mAtrakeNa dAsyati dAtrI tatrAdeyaM kimapyasti-azanAdikaM sacittapRthvIkAyAdikaM vA, tatastadadeyamanyatra sthAnAntare kSipvA dadAti, ahatti, etat saMharaNaM tata etallakSaNAnusAreNAnantaraparamparamArgeNAnusaraNIyA, tadyathA-sacittapRthvIkAyamadhye yadA saMharati tadAnantaraM, yadA sacicapRthivyuparibhAjane saMharati tadA paramparaM, ecamakAyAdiSvapi bhAvanIyama, atrAya vRttau vRddhasampradAyo " nikSiptAdau anantare na grAhyaM parampare sacittapRthivIkAyAdyaghaTTane grAhya "miti // 565 // samprati dvitIyatRtIyacaturbhaGgIsatkaM tRtIyaM 2 bhaGgamAzritya yeSu vastuSu mAtrakasthitaM adeyaM vastu saMharati, | tAnyupadarzayatibhamAiesa taM puNa sAharaNaM hoi chasuvi kaaesu| taM duhA acittaM sAharaNaM tattha cubhNgo||566 tatpunarmAtrakasthitasyAdeyasya vastunaH saMharaNaM bhUmyAdiSu-sacittapRthvIkAyAdiSu SaTsu, jIvanikAyeSu bhavati-jAyate, tatra cAnantaroktamanantaraparamparAmAgeNaM, tato'nantarokta evaM karapyAkalpyavidhiravadhAraNIyaH, atha caramabhaGgamajanAmAha Jain Educationa lional For Private & Personal use only
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ ratnIyA. bacUryupetA shriipinnddniyukti| | adeyasya pRthvyAdau saMharaNe maGgakAH / // 10 // yat saMharaNaM ca dvidhApi-AdhArApekSayA saMhRyamANApekSayA ca acittamacice sahayate, tatra caturbhaGgI / / 566 // tAnevAhasukke sukkaM paDhamo sukke ullaM tu biiyao bhNgo| ulle sukkaM taio ulle ullaM cauttho u||567|| sugamA // 567 // ekeke caubhaMgo sukkAIesu causu bhaMgesu / thove thovaM thove bahuM ca vivarIya do anne // 568 // pUrvagAthoktazuSkAdicaturvapi bhaGgeSu ekaikasmin bhaGge caturbhaGgI, tadyathA-stoke zumke stokaM zuSka, stoke zuSke bahu zuSka, vivariya do annitti, etadviparItau anyau dvau maGgo draSTavyo, tadyathA-zuSke bahuke stokaM zuSka, bahuke zuSke bahu zuSka, evaM zeSamaGgadhvapi bhAvanIyaM, sarvasaGkhyayA bhaGgAH 16 // 568 / / atra kalpyAkalpyavidhimAhajattha uthove thovaM suke ullaMca chahaitaMbhabbhaM (gejjhN)|ji taM tu samukkheuM thovAbhAraM dalai jannaM 569 yatra tu bhane stoke tuzabdAhuke ca saMhRtaM stokaM bhavati, tadapi zuSke zuSkaM kalpata eva, athavA zuSke AI vA zabdAdA zuSkaM A Ardra vA tadA tadgAcaM, na zeSaM, kuta' ityAha-jaha ItyAdi, yadi tadAdeyaM vastu stokAbhAraM-bahu bhArarahitaM anyatra samutkSipya dadAti, tarhi tatkalpate nAnyathA, bahukaM ca saMdriyamANaM bahubhAraM bhavati, tataH zuSke zuSkamityAdiSu caturyu bhaGgeSu pratyekaM stoke stokaM bahuke stokaM iti prathama tRtIya bhaGgau kalpate, na dvitIyacatuthau // 569 // tatra doSAnAhaukkheve nikkhive mahallabhANami laddha vaha ddaaho| aciyattaM voccheo chakkAyavaho ya gurumane // 570 // // 102 // Jain Education daali For Private & Personel Use Only
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ zuSkAdiSu klpyaaklpyvidhiH| mahati bhAjane-prabhUtadeyavastumArabhRte utpAThyamAne nikSipyamAne dAtryAH pIDA bhavati, tathA tasya bhAjanasya vadhevinAze dAyAH sAdhorvA dAho bhavati, kadApi khedavazAdaprItirjAyate, tatastadravyAnyadravyavyavacchedaH, tathA bhAjane bhanne sati tanmadhyasthabhakkAdau sarvato'pi visarpati SaTkAyavadhaH, tathA stoke bahukaM bahuke bahukamiti dvau bhanau sarvatrApi na kalpate // 570 // etadevAhathove thovaM chuDhaM sukke ullaM tu taM tu AinnaM / bahuyaM tu aNAinnaM kaDadoso sotti kAUNaM // 571 // stoke stokamupalakSaNatvAt bahuke stokaM yanikSiptaM, tadapi zuSke zuSkaM kalpata eva, tataH zuSka Ardra, tu zabdAdAdre zuSkaM Adre Adre ca tadbhavati AcIrNa, yatra bahukaM stoke bahuke bahukaM tadanAcIrNa, kutaH ? ityAha-sa bahukasaMhAraH | kRtadoSo-anantaragAthAyAmuktadoSa iti kRtvA // 571 // atha dAyakadvAraM gAthASaTkanAhabAle vuDDhe matte ummatte thevire ya jarie ya / aMdhillae[ya] pagarie ArUDhe pAuyAhiM ca // 572 // hatthiduniyalabaddhe vivajie ceva hatthapAehiM / terAsi guThivaNI bAlavaccha bhuMjaMti ghusuliMtI // 573 // | bhajaMtI ya dalaMtI kaMDatI ceva taha ya piisNtii| pIjaMtI ruMcatI kattaMti pamaddamANI ya // 574 // | chakkAyavaggahattthA samaNaTThA nikkhivittu te cev| te cevogAhaMtI saMghaTuMtArabhaMtI ya // 575 // Jain Education Intern For Private & Personel Use Only
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA zrI piNDa niryuktiH // 103 // Jain Education In saMsatteNa yadadveNa littahatthA ya littamattA ya / ubasaMtI sAhAraNaM va diMtI ya coriyayaM // 576 // pAhuDiyaM ca ThavaMtI sapaccacAyA paraM ca uddista / AbhogamaNAbhogeNa dalaMtI vajjaNijA e // 977 // bAlAdayo varjanIyA iti kriyAyogaH, bAlo varSASTamadhye 1, vRddhaH saptativarSANAM matAntare SaSTivarSANAM vA upari 2, mataH- pItamadirAdiH 3, unmatto- hapto grahagRhIto vA 4, vepamAnaH- kampazarIraH 5, jarito - jarAkrAntaH 6, andhaH 7, pragalito - gali ( lat) kuSThaH 8, ArUr3haH pAdukayoH - kASThamayopAnahoH 9 tathA / / 572 / / hastAndunA - karaviSaya kASThamayabandhane na 10, nigaDena ca - pAdaviSayalohabandhanena baddhaH 11, hastAbhyAM pAdAbhyAM vA vivarjitazchinnatvAt 12, trairAziko - napuMsakaH 13, gurviNI - ApannAsaccA 14, bAlavatsA - stanyopajIvizizukA 15, bhuJjAnA - bhojanaM kurvatI 16, ghumuliM tI - dadhyAdimanatI 17 / / 573 / / bharjamAlA - cullyAM kaDillakAdau - canakAdIn sphoTayantI 18, dalayantI gharaTTena 19, khaNDayantI udUkhalena 20, piSantI zilAyAM 21, piJjayantI rutAdi 22, raJcantitti-karSAsaM loThinyAM loThayantI 23, kRtantI - karta naM kurvatI 24, pramRdantI - rUtaM karAbhyAM paunaHpunyena viralaM kurvatI 25 / / 574 / / paTkAyavyagrahastA-paTkAyayuktahastA 26, tathA zramaNasya bhikSAdAnAya tAneva paTkAyAn bhUmau nikSipya dadatI 27, tAneva pakAyAnavagAhamAnA pAdAbhyAM cAlayantI 28, saGghaTTayantI - tAneva pakAyAn zeSazarIrAvayavena spRzantI 29, AramamANAstAneva pakAyAn vinAzayantI 30 / / 575 / / saMsaktena-dadhyAdinA dravyeNa liptahastA-kharaSTitahasvA 31, tathA tenaiva dravyeNa dadhyAdinA saMsaktena liptamAtrA eSaNAyAM daaykdossaaH| 40 // 103 //
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ eteSAM vrjnaavrjnvibhaagH| kharaNTitamAjanA 32, udayantI-mahatpiTharAdikamudvartya tanmadhyAidatI 33, sAdhAraNa vahanAM saMsaktaM dadatI 34, coritaM dadatI 35 // 576 / / prAbhRtikAM sthApayantI-agrakAdinimittaM mUlasthAlyA AkuSya sthaganikAdau muzcantI 36, sapratyapAyA-sambhAvyamAnApAyA dAtrI 37, tathA vivakSitasAdhuvyatirekeNa paramanyaM sAdhvAdikamuddizya yata sthApitaM tahadatI 38, tathA''bhogena-sAdhanAmitthaM na kalpata iti parijJAyApyazuddhaM dadatI 39, athavA'nAbhogenAzuddhaM dadavI 40, sarvasaGkhyayA catvAriMzadoSAH // 577 // sampratyeteSAmeva dAyakAnAmapavAdamadhikRtya varjanAvarjanavibhAgamAhaeesi dAyagANaM gahaNaM kesiMci hoi bhaiyatvaM / kersicI aggahaNaM tavivarIe bhave gahaNaM // 578 // eteSAM bAlAdidAyakAnAM madhye keSAMcinmUlata Aramya paJcaviMzati saGkhyAnAM grahaNaM bhajanIyaM, kadAcinmahatprayojanamuddizya kalpate, zeSakAlaM neti, keSAzcit SaTkAyavyagrahastAdInAM pazcadazAnAM hastAdagrahaNaM bhikSAyAH, tadviparIte tu dAtari bhavedrahaNam // 578 // athaiteSAM dAyakAnAM hastAd bhikSAgrahaNe doSAnAhakabbaDhiga appAhaNa dinne annanna gahaNa pjttN| khaMtiya maggaNadine uDDAha paosa cArabhaDA // 579 // (1043) kadAcidabhinavazrAvikA zramaNebhyo bhikSAM dadyA iti nijaputrikA apAhiUNaM-sandizya bhaktaM gRhItvA kSetraM jagAma, gatAyAM tasyAM ko'pi sAdhusaGghATako bhikSArthamAyAtaH, tayA bAlikayA tasmai tandulaudano vitIrNaH, sAdhulAmpaTya- | tayA tAM mugdhatarAmavetya punardehItyuvAca yAvat sarvo'pi dattaH, evaM mudghRtadadhyAdikamapi, aparAhne ca samAgatA jananI, Jain Education na For Private & Personel Use Only
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ital kSamAratnIyAparyupetA va prAnte kAJjikamAtramayA yoktaM sAdhubhUyo bhayo mAmilati sAdhUna (1-2) bAlavRddha daatRjdossaaH| zrI piNDaniyuktiH // 10 // upaviSTA bhojanAya, bhaNitA ca putrI, dehi mahyamodanamiti, sA''ha samagro'pi dattA sAdhave, mAtroktam-zobhanaM jAtaM, mAM mudAn dehi, yAvat prAnte kAJjikamAtramayAcata, tadapi bAlikA bhaNati-sAdhava dattamiti, tataH sA nUtnazrAvikA ruSTA satI putrikAmevamapavadati-kimiti sarva dattaM ?, tayoktaM sAdhurbhUyo bhUyo yAcate tato'dAyi, sA tataH sAdhorupari kopAt sUrINAM samIpamAptA, tayA sAdhuvRttAnte gADhazabdaM kathyamAne jane prAtivezmike milati sAdhUnAmavarNavAde sati mUribhistasyA janasya ca samakSaM sa sAdhunirbhatsyopakaraNaM ca sakalaM gRhItvA vasateniSkAsitaH, evaM ca zrAvikAyAH kopaH zamamagamat , tataH sUrINAM kSamAzramaNaM dattvoktaM zrAvikayA bhagavan ! mA mannimittameSa niSkAzyatAm , tato bhUyo'pi sa sAdhuH zikSayitvA pravezitaH / sUtraM sugamam , navaraM uDDAha pausa cArabhaDA-loke uDDAhastathA pradveSabhAvatazcAramaTA iva luNTAkA amI, na sAdhava ityavarNavAdaH / / 579 // atha (2) vRddhadoSAnAhathero galaMtalAlo kaMpaNahattho paDija vA deto| apahuci ya aciyattaM egayare vAubhayaovA // 580 // ___sthaviraH prAyo galallAlo bhavati, tato deyamapi lAlayA kharaNTitaM jAyate, ato loke jugupsA, tathA kampamAnahastaH syAt , tathA vRddho gRhAprabhurbhavati, tatastena dIyamAne gRhasvAmino'ciyattaM-pradveSaH syAt , sa ca ekatarasmin sAdhau vRddhe vA yadvA ubhayorapIti / / 580 // atha (3-4) mattonmattAvAzritya doSAnAhaavayAsa bhANa(ghAya)bheo vamaNaM asuitti loggrihaay| ee ceva umattevamaNavivajA ya ummtte|| // 104 // Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ dadAno vamati, vamanca (3-12) mcaadidaaykjaadossaaH| pitajvaritAvanityAvihalatayA pAtamA mattaH kadApi sAdhorAliGganaM vidadhAti, bhAjanaM vA bhinatti, yadvA pItamAsavaM dadAno vamati, vama~zca sAdhu sAdhupAtraM vA kharaNTayati, tato loke jugupsA, tathA ko'pi matto vihvalatayA ghAtamapi kuryAt , ye doSA matte ta eva vamanarahitA unmatte'pi // 581 // atha (5-6)vepitajvaritAvazritya doSAnAhaveviya parisADaNayA pAse va cha bheja bhaannbheovaa| emeva ya jariyaMmivi jarasaMkamaNaMca uddddaaho||582|| vepitA deyavastunaH parizATanaM bhavati, yadvA pAve sAdhumAjanAdahiH sarvato'pi deyaM kSipet , yadvA yena thAlyAdimAjanena bhikSAmAnayati tasya patane bhedaH-sphoTanaM syAt , evameva varite'pi doSAH, kizca jvaritAgRhaNe jvarasaMkramaNamapi sAdhorbhavet , tathA jane uDDAha iti // 582 // (7-8) andhagalatkuSThAvAzritya doSAnAha uDDAha kAyapaDaNaM aMdhe bheo ya pAsa chahaNaM ca / taddosI saMkamaNaM galaMtabhisabhinnadehe ya // 583 // ___ andhAd bhikSAgrahaNe uhAhaH, tathA'ndho'pazyan pAdAbhyAM SadjIvanikAyavadhaM karoti, patanaM ca syAd medo bhAjanasya ca, pArzve mAjanAdarbhikkAdikSepaNaM ca / tathA tvagdoSiNi kiMviziSTa ? ityAha, galabhRzabhinnadehe-ApatvAd vyatyAsena padayojAnA, sA caivaM bhRzaM-atizayena galata-arddha pakkaM rudhiraM bahirvahana bhinnazca-sphuTito deho yasya sa tathA tasmin dAtari saMkramaNaM kuSThavyAdherbhavatIti // 583 // atha (9.12) pAdukArUDhAdicatuSTayadoSAnAhapAuyadurUDhapaDaNaM baddha pariyAva asuikhiMsA yAkarachinnAsaha khiMsA te cciya pAve'vi paDaNaMca // 584 // For Private & Personel Use Only
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ (13-17) napuMsa kSamAratnIyAvacUryupetA zrIpiNDaniyukti kAdi daaykjaadossaaH| // 105 // pAdukArUDhasya patanaM tathA baddhe dAtari paritApaH, asuitti-mUtrAAtsargAdau jalena zaucAkaraNAsambhavAlloke nindA, chinnapAde'pi tathaiva, patanaM cAdhikaM niyamata iti // 584 // (13) napuMsakamadhikRtya doSAnAhaAyaparobhayadosA abhikkhagahaNami khobhaNa npuNse| logaduguMchA saMkA erisayA nUNamee'vi // 585 // napuMsake dAtari AtmaparobhayadoSAH, tathAhi-napuMsakAdabhIkSNaM bhikSAgrahaNe atiparica yo bhavati, tatazca tasya sAdho kSobho-vedodayarUpaH samupajAyate, tato napuMsakasya sAdhuliGgAyAsevanena dvayasyApi maithunasevayA karmabandhaH, tathA loke jugupsA, tathA janasya zaGkA syAnnUnamete'pi sAdhava idRzA napuMsakAH, kathamanyathA parasparaM paricaya iti // 585 // atha (14-15) gurbiNIcAlavatse Azritya doSAnAhaguzviNi gabbhe saMghaTTaNA u uTuMtuvesamANIe / bAlAI maMsuMDaga majArAI virAhejA // 586 // gurviNyA dAnArthamuttiSThantyAH svasthAne upavizantyAzca garbhasya saGghaTTanaM bhavati, tathA bAlAI maMsuMDagatti, ApatvAd vyatyAsena padayojanA, bAlamiti zizu bhUmau mazcikAdau vA nikSipya yadi bhikSAM dadA ti, tarhi taM bAlaM mArjArAdayo mAMsondukAdi-mAMsakhaNDaM zazakazizuriti vA kRtvA viraadhyeyuH||586 / / (16-17) bhujAnAM manya ntIM cAzritya doSAnAhabhujaMtI AyamaNe udagaM choTTI ya logagarihA ya / ghusulaMtIsaMtatte karaMmilitte bhave rasagA // 587 // d // 105 // Jain Education Intene For Private & Personel Use Only
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ (18-25) daaykjaadossaaH| bhuJjAnA dAtrI dAnArthamAcamanaM karoti, tathA ca sati udakaM virAdhyate, atha na karoti tadA choTiriti kRtvA loke gardA syAta, tathA dhusalaMtI-dadhyAdimanthantI saMsaktena-dadhyAdinA lipte kare bhikSAM dadatyA rasajIvAnAM vadho bhavati // 587 // atha (18-25) peSaNAdi kurvatyA doSAnAhadagabIe saMghaTTaNa pIsaNakaMDadala bhajaNe DahaNaM / piMjaMta ruMcaNAI dine litte kare udagaM // 58 // peSaNakaNDanadalanAni kurvatInAM hastAdbhikSAgrahaNe udakabIjasaGghaTTanaM syAt , tathA-peSayantI( piSantI ) yadottiSThati tadA piSyamANatilAdisatkAH kAzcinnakhikA: sacittA api hastAdau lagitAH sambhavanti, tato bhikSAdAnAya hastAdiprasphoTane bhikSAM vA dadatyA bhikSAsamparkatastAsAM virAdhanA bhavati, bhikSAM ca dacA hastau jalena prakSAlayeta. tataH peSaNe udakavIjasanaM, evaM kaNDanadalanayorapi, tathA marjane-mikSAM dadatyAM velAlaganena kaDillakSipta godhamAdInAM dahanaM syAta, tathA karttanaM piJjanaM AdizabdAt kasiloThanapramardane ca kuvetI bhikSA dacA lipta kare hastau zAlanAdaka virAdhyate // 588 // atha (26-30) SaTkAyavyagrahastAdipazcakasvarUpaM gAthAdvayenAhaloNaM daga agaNi vatthI phalAi macchAi sajiya htthNmi| pAeNogAhaNayA saMghaTTaNa sesakAeNaM // 589 // khaNamANI Arabhae majjai dhoyai va siMcae kiNci| cheyavisAraNamAI chiMdai chaTTe phuruphurute // 590 // iha sA paTkAyavyagrahastA-yasyA haste sajIvaM lavaNamudakamagnirvAyupUritA vA bastiH phalAdikaM matsyAdayo vA vidyante, Jain Education alitional For Private & Personel Use Only
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyA vacUryupetA shriipinnddniyuktiH| tata eteSAmanyat [mamApi] yadi bhUmyAdau nikSipati tarhi na kaspate / tathA avagAhanA nAma yadeteSAM SaNNAM pAdena saGghaTanaM, | zeSakAyena hastAdinA sammaInaM saGghaTTanaM, AramamANA kuzAdinA bhUmyAdIm skhanantI, anena pRthvyArambha uktaH, yadvA 'majantI' snAntI, dhAvantI vastrANi kSAlayanti, kiJcid vRkSAdikaM siJcantI, upalakSaNatvAd jvalayantI vaizvAnaraM, sacittavAyubhRtavastyAdikamitastataH prakSipanti, evamapakAyAgnivAyusamArambha uktaH, tathA zAkAdezchedavizAraNe kurvatI, tatra chedaH puSpaphalAdeH khaNDanaM vizAraNaM-teSAmeva khaNDAnAM zoSaNAyAtapamocanaM, tathA chindantI SaSThAn trasakAyAn phuraphurate iti-posphUryamANAn pIDayodvellata ityarthaH, etena trasakAyArambha uktaH // 589-590 // athAtra SadkAyavyagrahasteti pade matAntaramAhachakkAyavaggahatyA keI kolAikannalaiyAI / siddhatthagapupphANi ya siraMmi dinnAI vajaMti // 591 // kecidAcAryAH SadkAyavyagrahasteti vacanataH kolAdIni-badarAdIni AdizabdAt karIrAdiparigrahaH, kaNNalaiyA. iMti-karNe pinaddhAni tathA siddhArthakapuSpANi zirasi dattAni varjayanti, hastagrahaNaM kila sUtre upalakSaNaM, paraM tanmate SaTkAyavyagrahastetipadAt SaTkAyaM saTTayantItyasya padasya vizeSo durupapAdaH // 591 // anne bhaNaMti dasasuvi esaNadosesu natthi tgghnnN| teNana vajaM bhannai naNu gahaNaM dAyagaggahaNA // 592 // anye tvAcAryadezIyA bhaNanti, yathA-dazasvapi zaGkitAdidoSeSu madhye na tadhaNaM SaTkAyavyagrahastetipadopAdAnaM, tena (26-30) dAyakajA doSAH SaTkAyavyagrahastapadematAntaraM c| // 106 // padAt paTakAyaM sahAyakapuSpANi zirasi dattAvAna badarAdIni Adiza // 16 // Jain Education Intel For Private & Personel Use Only
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAraNena kolAdiyuktadAcyA bhikSAgrahaNaM na vayaM, tadetadayuktaM, yata Aha-bhaNyate-atrottaraM dIyate, nanu dAyakagrahaNAdeSaNA- 121(31-38) | doSamadhye SaTkAyavyagrahastetyasya grahaNaM vidyata eveti / / 592 / / atha (31.33) saMsaktimadravyadAcyAdidoSAnAha dAyakaKI.saMsajjimammi dese saMsajjimadavalittakaramattA / saMcAro oyattaNa ukkhippaMte'vi te ceva // 593 // dossaaH| saMsaktimadravyavati deze-maNDale saMsaktimatA dravyeNa liptaH karo mAtraM vA yasyAH sA bhikSAM dadatI karAdilagnAna satvAn hanti, tasmAt sA vaya'te, tathA mahataH piTharAdepavarttane 'saJcAra' 'sUcanAt sUtramiti saJcArimakITikAmatkoTAdisatvavyAghAtaH, ete ca doSA utpAThyamAne'pi // 593 // atha (34-35) sAdhAraNaM coritaM vA dadatyA doSAnAhasAdhAraNaM bahaNaM tattha udosA jaheva annisitte| coriyae gahaNAI bhayae suNhAi vA daMte // 594 // bahUnAM sAdhAraNaM yadi dadAti tadA tatra yathA nisRSTe doSAstathA jJeyAH, tathA cauryeNa bhRtake-karmakare snuSAdau vA dadati grahaNAdayo doSAH // 594 // atha (36-38) prAbhRtikAsthApanAdidvAratrayamAhapAiDi ThaviyagadosAtiriuDamahe tihaaavaayaao|dhmmiymaaii ThaviyaM parassa parasaMtiyaM vaavi||595 prAbhRtikA saMsthApya yA bhikSA datte tatra doSAH prvrtnaadyH| samprati apAyetidvAre, apAyAstrividhAstathAhi-tiryaka Urddhamadhazca, tatra tiryaggavAdibhya UrddhamuttaraGgakASThAderadhaH sAdeH, yatrApAyaM pazyati dAvyAstatra nAdatte iti, tathA "paraM coddizye"ti yaduktaM, tatrAha-dhArmikAdyarthamaparasAdhukArpaTikAdinimittaM yat sthApitaM tatparasya paramArthataH sambandhIti na Jain Educaton International For Private & Personel Use Only
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAbacayupetA zrI. IN piNDaniyuktiH // 107 // gRhIyAta , adattAdAnadoSasambhavAt , yadvA parasaMtiyaM va ti, parasyaglAnAdeH satkaM yaddadAti tadapi svayamAdAtaM na kalpate. (39-40) tatrApyadattAdAnadoSasambhavAt , kintu yasmai glAnAya dApitaM tasmai datte sa cenna gRhNAti tadA bhayo dAnyAH samarpaNIyaM. dAyakayadi ca dAtryaivaM vadati glAnAgrahaNe tvayA grahaNe tvayA grAhyamevaM kalpate // 695 // athA(39-40)nAbhogAmogasvarUpamAha- doSAH aNukaMpA paDiNIyaTrayAva te kunnijaannmaanno'vi| esaNadose biio kuNai u asaDho ayaannNto|| IN bAlastha___ anukampayA yadvA mauteSAM niyamabhaGgaH karttavya iti, pratyanIkArthatayA jAnAno'pi tAmAdhAkAdikaiSaNAdoSAn karoti, viramAdaudvitIyastu karotyajAnAno'zaThabhAva iti / / 696 // atha "eesi dAyagANaM gahaNaM kesiMci hoi bhaiyava(gA. 578)"miti majanA c| vyAcikhyAsuH pUrva vAlamAzritya bhajanAmAhabhikkhAmitte aviyAlaNA ubAleNa dijmaannNmi| saMdidve vA gahaNaM aibaya vilAyaNe'NunnA // 597 // mAtuH parokSe samIpe vA bAlena bhikSAmAtre dIyamAne avicAraNA-vicAraNAyA abhAvaH, kintu grahaNameveti, sandiSTe mAtrA kathite'pi grahaNaM atibahuke dIyamAne kipadya prabhUtaM dadAsIti vicAraNe sati yadyanunA tadAgrAhyaM, mAtrA tvananujJAte na grAhyam // 597 / / atha sthaviramattaviSayAM bhajanAmAhathera paha tharatharate dharie anneNa daDhasarIre vA / avattamattasaDDhe avibhale vA asAgarie // 598 // sthaviro yadi prabhurbhavati, yadvA kampamAno'nyena dhRtaH syAt svarUpeNa vA dRDhazarIrastadA kalpate, tathA avyaktaM manAka // 107 // Jain Education Inte For Private & Personel Use Only T
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ . unmattAti: putvadgopA diSuca bhjnaa| yo mattaH sa ca zrAdo'vihalazca tadA kalpate, yadi sAgAriko na vidyate tatra, nAnyatheti // 598 // unmattAdicatuSkamajanAmAha- suibhaga dittAI Dhaggahe vevie jaraMmi sive| annadhariyaM tu saDDho deyaMdho'nneNa vA dhrie||599|| ___unmatto-dRptAdiryadi zucirbhadrakazca tathA vepito'pi dRDhahastaH,tathA jare'pi zive sati, tathA andho'pi yadi deyamanyena dhRtaM dadAti, svayaM zrAddhazca sa evAndho'nyena vidhRtazca, tata etebhyo grAhya, nAparathA // 599 // atha tvagdoSAdipaJcakamajanAmAhamaMDalapasUtikuTrI'sAgarie pAuyAgae ayle| kamabaddhe saviyAre iyare viTTe asAgarie // 600 // maNDalAni-vRttAkAradadruvizeSarUpANi prasUtiH-nakhAdividAraNe'pi cetanAyA asaMvittistadrUpo yaH kuSTho-rogavizeSaH so'syAstIti maNDalaprasUtikuSThI sa cedasAgArike-sAgArikAmAve dadAti, tathA pAdukArU Dho'pi yadi bhavatyacalA, tathA kramayo-pAdayorbaddho yadi savicAra-itazcetazca pIDAmantareNa gantuM zakko, yadvA itaro gantumazaktastadopariSTaH, etebhyo sati kAro kalpate, nAnyathA, sAgArikAbhAve iti sarvatra hastabaddhabhikSAM dAtumapi na zaknoti, tatra pratiSedha eva, na majanA. upalakSaNatvAdasAgarike chinnakaro'pi chinnapAdo'pyupaviSTazcettadA kalpate // 600 // atha napuMsakAdisaptakamajanAmAhapaMDaga appaDisevI velA thaNajIvi iyara sbNpi| ukkhittamaNAvAe na kiMci laggaM ThavaMtIpam napuMsako yadi apratisevI liGgAdhanAsevakastarhi kalpate, tathA ApannasacApi yadi velatti, 'sUcanAta sUtramiti velAmAsaprAptA bhavati, navamamAsagarmA tadA sthavirakalpikaiH parihAryA, adhikArA( arthA)ttadviparItAyAH karAdvAhyA, tathA Jain Education a l For Private Personel Use Only
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamArasnIyAbacryupetA zrI pinnddniyuktiH| // 108 // yA bAlavatsA stanyamAtropajIvizizukA sA tyAjyA, yasyAstu cAla AhAre'pi lagati tasyAM dadatyAM kalpyate, itare tu napuMsajinakalpikAste mUlata evApannasacA bAlavatsAM ca sarvathA pariharanti, evaM bhuJjAnAmarjamAnAdalantISvapi bhajanA bhAvanIyA, kAdiSusA caivaM-bhuJjAnA anucchiSTA sati yAvadadyApi na kavalaM mukhe prakSipati tAvatkalpate, bharjamAnApi yat sacitvaM godhUmAdi piMpasatyAkaDillake (kSipta) tat bhRSTvottAritaM anyacca nAdyApi hastena gRhNAti, atrAntare yadi sAdhurAyAtaH, sA ceddadAti tarhi kalpate, tathA kaNDayantyAH kaNDanAyotpaTitaM muzalaM,na ca tasmina muzalake kvApi kAzyAM bIjaM lagnaM syAt, atrAntare sAdhAvAgate yadi sA'napAye pradeze muzalaM sthApayitvA bhikSA dadAti tarhi kalpate // 601 // pipatyAdiviSayAM bhajanAmAhapIsaMtI nippiTe phAsuM vA ghusulaNe asaMsattaM / kattaNi asaMkhacunnaM cunnaM vAjA acokkhaliNI // 602 // ubaTTaNi'saMsatteNa vAvi aTTIlae na ghttei| piMjaNapamadaNesu ya pacchAkammaM jahA natthi // 603 // piMpantI niSpiSTe-peSaNaparisamAptau, prAsakaM vA piMpantI yadi dadAti tadAkalpate. tathA ghusulaNe asaMsarta-dadhyAdi manthantyAH kalpate, tathA karttanayoH azajacUrNa-akharaNTitahastaM kuntati, iha kAcita sUtrasyAtizayena zvetatApAdanAya zaGkhacUrNena hastau jaGghA ca kharaNTayitvA kuntati, tata ucyate azaGkhacUrNamiti / athavA cUrNamapi-zaGkhacUrNamapi gRhItvA kantantI || // 10 // Jain Education in
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inte yA akkhalaNI - anukSAzIlA na jalena hastau prakSAlayati ityarthaH, tasyA hastAtkalpate / tathA udvarttane kArpAsaloThane asaMsatteNa vAvitti-asaMsaktenAgRhIta kArpAsena hastenopalakSitA satI yadi uttiSThantI, allie-asthikAnkArpAsikAnityarthaH, na ghaTTayati tadA kalpate / pijanapramardanayorapi pazcAtkarmma na bhavati tathA grAhyamiti // 602-603 // sesesu ya paDivakkho na saMbhavai kAya gahaNamAIsu / paDivakkhassa abhAve niyamA u bhave tayaggahaNaM 604 zeSeSu dvAreSu kAyagahaNamAIsu-paTkAyavyagrahastAdiSu pratipakSaH - utsargApekSayA'pavAdarUpo nAsti, tataH pratipakSasyAAve niyamAt bhavati teSvagrahaNamiti / / 604 // uktaM dAyakadvAraM, athonmizradvAramAha- saccitte accitte mIsaga ummIsagaMsi cubhNgo| Aitie paDiseho carime bhaMgaMmi bhayaNA u // 605 || ' iha yat yatronmizyate te dve api vastunI tridhA, tathAhi sacitte acitte mizre ca tata unmizra ke mizreNa caturbhaGgI, atra jAtAvekavacanaM tena tisrazcaturbhaGgayo bhavanti, prAgiva sacittAcittamizrapadaiH, prathamA sacittamizrapadAbhyAM dvitIyA sacittAcittapadAbhyAM tRtIyA mizrAcittapadAbhyAmiti / tatra gAthAparyanta tuzabdAdAdya caturbhaGgikAyAM sakalAyAmapi pratiSedhaH zeSe caturbhaGgIdvaye pratyekaM Aditrike niSedhaH, carame bhaGge bhajanA vakSyamANA / / 605 / / havaya saMjogA kAyANaM heTThao ya sAharaNe / taha caiva ya ummIse hoi viseso imo tattha // 606 // yathA caivAH prAk saMharaNadvAre kAyAnAM pRthivIkAyAdInAM sacittAcittamizramedabhinnAnAM svasthAnaparasthAnAmyAM 19 unmizra dvAram /
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvaryupetA saMhRtonmiyo meMda: unmishredspvaadshc| zrI pinnddniyuktiH| // 109 // saMyogamaGgA dArzatA dvAtriMzadadhikacatuHzatasaGkhyApramANAH, tathaiva unmizre'pi jJeyAH, nanu saMhRte unmizre ca sacittAdivastu. nikSepAnAsti parasparaM vizeSamAha tatra-tayoH saMhRtonmizrayorbhavati parasparamayaM vizeSo vkssymaannH||606|| tamevAhadAyatvamadAyatvaM ca do'vi davAiM dei mIseuM / oyaNakusuNAINaM sAharaNa tayannahiM choDhuM // 607 // dAtavyaM sAdhudAnayogyamadAtavyaM ca, te dve'pi dravye mizrayitvA yaddadAti, yathaudanaM kuzanena-dadhyAdinA mizrayitvA tadunminaM, saMharaNaM tu yadbhAjanasthamadeyaM vastu tadanyatra vApi sthaganikAdau saMhRtya dadAti, tato'yamanayorvizeSaH // 607 // dvitIyatRtIyacaturbhaGgIsatkacaturbhaGgabhajanAmAhataMpi ya sukke sukaM bhaMgA cattAri jaha u saahrnne| appabahue'vi cauro taheva Ainna'NAinne // 608 // yadyapi acitte acittaM mizrayati tadapi tatrApi zuSka zuSkaM mizritamityevaM yathA saMharaNe tathA catvAro bhaGgA jJeyAH, tata ekaikasmin maGge saMharaNe iva alpabahutve'dhikRtya catvArazcatvAro bhaGgAH syuH, yathAstoke zuSke stokaM zuSkamityAdi yAvadbhaGgAH 16, tathA tathaiva saMharaNe iva AcIrNAnAcIrNa-kalpyAkalpye jJAtavye, yathA zuSke zuSkamityAdInAM caturNI maGgAnAM pratyekaM dvau dvau bhaGgau stoke stokamunmizraM bahuke stokamityetau kalpyo dAtrIpIDAdidoSAbhAvAt , stoke bahukaM bahuke bahukamityeto cAnAcINIM // 608 // athApariNatadvAramAha G109 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only N w.jainelibrary.org
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education apariNayapi yaduvihaM dabe bhAve ya duvihamekkekaM / davAMma hoi chekaM bhAvAMma ya hoi sajjhilagA // 609 // apariNataM dvidhA - dravye bhAve ca punarekaikaM dvidhA-dAtRgRhItRsambandhAt, tathAhi dravyApariNataM dAtRsatkaM gRhItRsatkaM ca, evaM bhAvApariNamapi // 609 // tathA dravye SaTkamiti padmaGgI tAmeva SadbhaGgIvyAcikhyAsurAha-- jIvarttami avigae apariNayaM pariNayaM gae jIve / diTTaMto buddhadahI iya apariNayaM pariNayaM taM ca // 610 // jIvatve-sacetanatve avigate - abhraSTe pRthvI kAyAdidravyaSaTkaM dravyApariNatamucyate gate tu jIve pariNitam / atra dRSTAnto dugdhadadhinA, yathAha - dugdhaM dugdhatvAtparibhraSTaM dadhibhAvamApatraM pariNatamucyate, dugdhabhAve vyavasthitaM apariNataM, evaM pRthvI kAyAdikamapi tacca yadA dAtuH sattAyAM tadA dAtRsatkaM gRhItRsattAyAM gRhItRsatkamiti // 610 // atha " bhAvaMmi ya hoha sajjhilagA" iti vyAkhyAnayan dAtRviSayaM bhAvApariNatamAha dugamAI sAmane jai pariNamaI u tattha egassa / demitti na sesANaM apariNayaM bhAvao eyaM // 611 // dvikAdisAmAnye- bhrAtrAdidvikAdisAdhAraNe deye yadyekasya kasyApi dadAmItyevaM bhAvaH pariNamati, na zeSANAM, etad 1 dAtRgrahItRyogAditizeSaH, tatra dravye dravyaviSayaM bhavati SaTkaM sacetanapRthvI kAyAdikaM dravyarUpatvAttasya bhAve cAdhyavasAye punarbhavati ' sajhilagA' bhrAtaro vakSyamANAH, bhAvAdhAratvenopacArAtsahodarAH upalakSaNatvAttasyaiva sambandhiputrAdInAM sAdhusambandhisaGghAkAzva mahaH ( pUrva mudrita 165tame patre TTIpaNakaM ) ato'tra sampUrNA gAthA mudrApitA / apariNatadvAram /
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamAratnIyAbacUryupetA| zrI dAgRhitaviSayebhAvApariNataM liptadvAram piNDaniyukti // 110 // bhAvato'pariNatam / atha sAdhAraNAnisRSTasya dAtRbhAvApariNatasya ca kA parasparaM vizeSaH 1, ucyate, sAdhAraNAnisRSTaM dAyakaparokSatve, dAtRbhAvApariNataM tu dAyakasamakSatve iti / / 611 // atha gRhItaviSayaM bhAvApariNatamAhaegeNa vAvi esiM maNaMmi pariNAmiyaM na iyareNaM / taMpi hu hoi agijjhaM sajjhilagA sami sAhU vaa||612|| ekenAgretanena pAzcAtyena vA eSaNIyamiti manasi pariNAmitaM netareNa tadapi bhAvato'pariNatamiti na grAhyam , atha dvividhasyApi bhAvApariNatasya viSayamAha-'sajjhilage 'tyAdi, tatra dAviSayaM bhAvApariNataM-bhrAtRviSayaM svAmiviSayaM ca, (prahItRviSaya ) bhAvApariNata-sAdhuviSayam // 612 // atha liptadvAramAha-dadhyAdinA lepo bhavatIti tanna grAhyamityAhaghettavamalevakaDaM levakaDe mA hu pacchakammAI / na ya rasagehipasaMgo ia vutte coyago bhaNai // 613 // sAdhunA alepakad-vallAdi grahItavyam , mA bhUvan lepe kRte gRhyamANe pazcAtkadiyo doSaH, alepakadrahaNe guNa| mAha-na cAlepakRdhaNe rasagRddhiprasaGgaH // 613 / / evamukte ziSyo bhaNatijai pacchakammadosA havaMtimA ceva bhuMjaU sayayaM tavaniyamasaMjamANaM coyaga!hANI khamatassa // 614 // yadi lepakRdhaNe pazcAtkarmAdayastarhi mA kadAcanApi sAdhu tAM, sUrirAha-he ziSya ! sarvakAlaM kSapayato'nazanarUpaM | kSapaNaM kurvataH sAdhocirakAlabhAvitaponiyamasaMyamAnAM hAnirbhavati, tasmAnna yAvajIvaM kSapaNaM kAryam // 614 // puna: para AhalitaMti bhANiUNaM chammAsA hAyae cautthaM tu / AyaMbilassa gahaNaM asaMthare appalevaM tu // 615 // // 10 // Jain Education Inter ! For Private & Personel Use Only aw.jainelibrary.org
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ alepakRtamojane ssnnmaasaaditp:kthnN| liptaM sadoSamiti bhaNitvA alepakadbhoktavyaM tIrthakRdAdibhiranujJAtamiti guruvacanam / atrAha ziSya:-yAvajIvameva mA bhutAM, nocet yAvajIvamabhojanena zaktistarhi SaNmAsAnupodhya AcAmlena bhuGkA, na cedevamapi zaknoti tata ekadinAdihAnyA tAvadAtmAnaM tolayet yAvaccaturthamupoSyAcAmlasya grahaNaM karotu, evamapyasaMstaraNe azaktau alpalepa gRhAtu // 615 // enAmeva gAthAM gAthAdvayena vivRNotiAyaMbilapAraNae chammAsa niraMtaraMtu khviuunnN| jai na tarai chammAse egadiNUNaM tao kuNau // 616 // | evaM ekvekkadiNaM AyaMbilapAraNaM khaveUNaM / divase divase giNahau AyaMbilameva nillevaM // 617 // vyAkhyAtapUrva gAthAdvayamidam // 616-617 // gururAhajaisena jogahANI saMpai eseva hoi to khmo| khamaNaMtareNa AyaMbilaM tu niyayaM tavaM kunni||618|| yadi se-tasya sAdhoH samprati-eSyati vA kAle na yogahAniH-pratyupeSaNAdirUpasaMyamayogabhraMzo na bhavati, tarhi bhavatu ksspk:-ssnnmaasaadyupvaaskrtaa| tatra ca kSapaNAnAmekaikadinahAnyA pUrvoktasvarUpANAmantarAntarA pAraNamAcAmle karotu, evamapyazakto niyatamAcAmlarUpaM tapaH karotu kevalaM, samprati sevA-saMhananAnAM nAsti tAzI zaktiriti, na tathopadezo'pi // 618 // punaH para AhahevAvaNi kosalagA sovIragakUrabhoINo mnnuyaa| jai te'vi jati tahAkiM nAmajaI najAviti 619 Jan Education inte For Private Personel Use Only
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAbacUryupetA zrIpiNDaniyuktiH // 11 // adho'vanayo-mahArASTrAH kozalakA:-kozaladezodbhavAH sadaiva sauvIrakakarakAnnabhojinaste'pi sevAsaMhananAH, trayAnAtato yadi te'pItthaM yApayanti yAvajIvaM tarhi tathA-sauvIrakakaramAtrabhojanena kina yatayo yApayanti // 619 // atra sUrirAha-- zItatve tiya sIyaM samaNANaM tiya uNha gihINa teNaNunnAyaM / tatkAINaM gahaNaM kaTTaramAIsu bhaiyatvaM // 620 // tkraanujnyaa| trikaM vakSyamANaM zramaNAnAM zItaM bhavati, tadeva trikaM gRhiNAmuSNaM bhavati, tena yatInAM takrAdigrahaNaM anujJAtaM, kaTTarAdiSu-ghRtavaTikonmizratImanAdiSu grahaNaM bhAjya-vikalpanIyaM, glAnatvAdau grahaNaM, nAnyatheti // 620 // atha kiM tatrikaM ? kathaM guNAya doSAya vetyAhaAhAra uvahi sejjA tiNNivi uNhA gihINa siie'vi| teNa ujIrai tesiM duhao usiNeNa AhAro 621 lA AhAra upadhiH zayyA etAni trINyapi gRhiNAM bIte'pi-zItakAle'pi uSNAni bhavanti, tena teSAM takrAdigrahaNamantareNApi 'duhao'ti-ubhayato-cAyato'bhyantaratazcoSNena-tApenAhAro jIryate, tatrAmyantaro bhojanavazAda, bAhyaH | zayyopadhivazAt // 621 // eyAiM ciya tinnivijaINa sIyAiMhoMti gimhevi / teNuvahammai aggI tao ya dosA ajIrAI 622 etAnyevAhArAdIni trINyapi yatInAM grISme zItAni bhavanti, tatrAhArasya zItatA mikSAbhramaNe velAlagnAt , upadhirekamevavAraM varSamadhye varSAkAlAdarvAka thAlanena malinatvAt zayyAyAstu pratyAsamAgnikaraNAbhAvena, tena grISmakAle'pi AhA // 111 Jain Education in For Private 3 Personal Use Only ww.jainelibrary.org
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ alepAlpalepabahulepakAtAni dravyANi / rAdInAM zItasvasambhavarUpeNopahanyate, agni:-jATharo vahiH, tatazcAjIrNAdayo doSA jAyante, tena takrAdigrahaNaM sAdhanAmanujJAtam // 622 // athAlepAni dravyANyAhaoyaNa maMDaga sattuga kummAsA rAyamAsa kala vallA / tUyari masUra muggA mAsA ya alevaDA sukkA // odanA-tandulAdimataM maNDakAH pratItAH zaktavo-yavakSodarUpAH kulmASA-uDadA, rAjamASA:-sAmAnyacavalA: zvetacavalikA vA, kalA-vRttacanakA sAmAnyena vA canakAH, vallA-niSpAvA, tuvarI prasiddhA masUrA dvidalavizeSA mudrA mASAzca prasiddhAH, cakArAdanye'pyevaMvidhadhAnyavizeSAH zuSkA anAdroM-alepakRtaH // 623 / / athAlpalepANi dravyANyAhaubhija pija kNgrtkollnnsuukNjikddhiyaaii| ee u appalevA pacchAkammaM tarhi bhaiyaM // 624 // udyA-vastulaprabhRtizAkamArjikA peyA-yavAgUH kaNDU:-krodravaudanaH takraM pratItaM, ullaNaM-yenaudanamArdIkRtyopayujyate sapo-rAmadAdAlyAdi, kAJjikaM-sauvIraM kathitaM-tImanAdi, AdizabdAdanyasyaivaMvidhasya parigrahaH, etAnyalpalepadravyANi / eteSu pazcAtkarma bhAjyaM-kadAcidbhavati kadAcinneti // 624 // atha bahulepadravyANyAhakhIra dahi jAu kahara tella ghayaM phANiyaM sapiMDarasaM / iccAI bahulevaM pacchAkammaM tahiM niyamA // 625 // kSIraM dadhi ca siddhaM, jAu-kSIrapeyA, kaDharaM prAguktasvabhAvaM, tailaM ghRtaM ca pratItaM, phANitaM-gurupAnakaM sapiNDarasaM atIva| rasAdhikaM khajUrAdi ityAdi bahulepaM jJeyaM, tatra ca pazcAt kamma niyamato bhavedatastAni prAyo varjayanti yatayaH yaduktaM Jain Educati o nal For Private & Personel Use Only
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ bamA. ratnIyAbacUryupetA bhjnaayaamssttbhnggkaaH| zrI. piNDaniyukti // 112 // 'pacchA kammaM tahiM bhaIyaM // 625 // atha tAmeva bhajanAmaSTabhaGgikayAhasaTreyara hattho matto viya dava sAvasesiyaraM / eesa aTa bhaMgA niyamA gahaNaM tu oesu // 626 // dAtahestaH saMsaSTo'saMsaSTo vA syAta,yena ca kRtvA bhikSAM dadAti. tadapi mAtra saMsaSTaM asaMsRSTaM vA, dravyamApa sAvazeSa itaradvA, eteSAM ca trayANAM padAnAM-< saMsRSTahasta>saMsRSTamAtrasAvazeSadravyarUpANAM sapratipakSANAM parasparaM saMyogato'STau bhaGgA bhavanti, te cAmI-saMsRSTo hastaH saMsRSTaM mAtraM sAvazeSa dravyaM 1, saMsRSTo hastaH saMsRSTaM mAtraM niravazeSa dravyaM 2, saMsRSTo hasto'saMsRSTaM mAtraM sAvazeSaM dravyaM 3, saMsRSTo hasto'saMsaSTa mAtra niravazeSaM dravyaM 4, asaMsRSTo hastaH saMsRSTaM mAtra sAvazeSa dravya 5, asaMsRSTo hastaH saMsRSTaM mAtra niravazeSa dravyaM 6, asaMsRSTo hasto'saMsaSTaM mAtraM sAvazeSa dravyaM 7, asaMsRSTo hasto'saMsRSTa mAtra niravazeSa dravyam 8, eteSAM madhye niyamAva-nizcayena ojassu-viSameSu prathamatRtIyapazcamasaptameSu bhaGgeSu grahaNaM kArya na sameSu-dvitIyAdiSu iti, ayaM bhAvo-hasto mAtraM vA dve vA svayogena saMsRSTe bhavataH, asaMsRSTe vA na tadvazena pazcAtkamma sambhavati, kintu dravyavazena, tathAhi-yatra dravyaM sAvazeSa tatraiva te sAdhvartha kharaNTite'pi dAtrI na prakSAlayati, bhUyo'pi pariveSaNasambhavAt , yatra tu niravazeSa dravyaM tatra sAdhudAnAnantaraM niyamatastadravyAdhArasthAlI hastaM mAtra vA prakSAlayatIti pazcAtkarmasambhavaH // 626 / / atha charditadvAramAhasaccitte accitte mIsaga taha chaDDaNe ya caubhaMgo / caubhaMgo paDiseho gahaNe ANAiNo dosaa||627|| // 112 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only N j ainelibrary.org
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education charditaviSaye sacitte kadAcit sacite acitte mizre vA chardyate, tatazcaturbhaGgI bhavati, atra jAtAvekavacanaM, tatra prAgiva ticaturbhaGgo bhavanti, sarvasaGkhyayA pUrvavaccatvAri zatAni dvAtriMzadadhikAni / eteSu sarveSu bhaGgeSu pratiSedho-bhaktAdinivAraNaM, yadi punargrahaNaM kuryAcata AjJAbhaGgAdayo doSAH // 627 // atha charditagrahaNe doSAnAhausiNassa chaDDaNe deMtao va ujjhejjha kAyadAho vA / sIyapaDaNaMmi kAyA paDie mahubiMdu AharaNaM // uSNasya dravyasya chardane dadamAno vA bhikSAM dahyet bhUmyAzritAnAM kAyAdInAM pRthvIkAyAdInAM dAhaH syAt, zItadravyasyApi bhUmau patane kAyA:- pRthvyAdayo virAdhyante tatra patite madhubindudAharaNaM, tathAhi - ( 0 44 ) vAratapure abhayaseno rAjA vAratako mantrI, anyadA mantrigRhe dharmmaghoSasAdhurbhikSArthamAyAtaH, tadbhAryA ca tasmai bhikSAdAnAya ghRtakhaNDasanmizrapAya sabhRtasthAlamutpATitavatI, atrAntare ca kathamapi khaNDamizra ghRtabindurbhUmau nipatitaH, sAdhurapi charditadoSaduSTAM bhikSAM jJAtvA nAttabhikSAka evaM nirjagAma, dRSTaM ca tatsvarUpaM mattavAraNasthitenAmAtyena, tatazcinta - yAmAsa - kimanena bhagavatA bhikSA na gRhyate sma yAvadevaM cintayati tAvattatravindau makSikAH samAgatyAzizriyan, tAsAM ca bhakSaNAya pradhAvitA gRhagodhikA, tasyA api vadhAya pradhAvitaH saraTaH, tasyApi vadhAya dhAvati sma mArjArI, tasyA api ca vadhAya pradhAvitaH prAghUrNakaH zvA, tasyApi ca pratidvandvI pradhAvito'nyo vAstavyaH zvA dvayorapi zunoranyo'nyaM kalaho'bhUt, tataH svasvasArameyaparAbhavadUnamanaskatayA pradhAvitayordvayorapi tatsvAminorabhUtparasparamasyasi yuddham, taddRSTvA vArattakAmAtyasya zrIsarvajJamate zraddhA babhUva, tato'mAtyo dharmmaghoSasamIpe dIkSAmAdAya kevalavyAghyA (lamavApya ) chardite madhubindudAharaNam /
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyA bacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 113 // Jain Education Intel siddha iti // 628 // uktameSaNAdvAraM, atha grAsaiSaNAyAH saMyojanAdIni padAni vaktavyAni tato grAsaiSaNAnikSepamAhamaMThavaNA davie bhAve ghAsesaNA muNeyavvA / dave macchAharaNaM bhAvaMmi ya hoi paMcaviddA // 629 // nAmasthApanA dravyabhAvabhedAccaturddhA grAsaiSaNA, nAmasthApane prAgiva, dravye matsyaH udAharaNam, bhAvagrAsaiSaNA saMyojanAdibhedAt pazcavidhA // 629 / / tatra dravyagrAsaiSaNodAharaNasya sambandhamAha cariyaM va kappiyaM vA AharaNaM duvihameva nAyabaM / atthassa sAhaNaTThA iMdhaNamiva oyaNaTTAe // 630 vivakSitArthasya sAdhanArthaM caritaM kalpitaM vA dvidhA udAharaNaM jJAtavyam, 'indhanamitra odanArtha, tatra prastutArthasAdhanArthamidaM kalpitamudAharaNaM, tathAhi - ( dR0 45 ) Parsaat matsyabandhI matsyagrahaNanimittaM saro gatavAn gatvA tena taTasthenAgrabhAge mAMsapezIsameto galaH saromadhye pracikSipe, tatra ca sarasi pariNatabuddhireko mahAdakSo jIrNamatsyo varttate, sa galagatamAMsagandhamAghrAya tadbhakSaNArthaM galasya samIpamupAgatya yatnataH paryantera sakalamapi mAMsaM khAditvA pucchena cAgalamAhatya durato'pacakrAma, matsyabandho ca gRhIto gana matsya iti vicintya galamAkuSTavAn pazyati matsyamAMsapezI rahitaM galaM, tato bhUyo'pi samAMsaM galaM cikSepa, matsyenApi tathaiva kRtaM evaM zrIn vArAn matsyo mAMsaM khAditavAn na ca gRhIto matsyabandhakena // 330 // aha maMsaMmi pahINe jhAyaMtaM macchiyaM bhaNai maccho / kiM jhAyasi taM evaM suNa tAva jahA ahirio'si // 631 dravyaprAsaiSaNAya . kalpitodAharaNam / // 113 //
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalpito dAharaNe mtsoktiH| atha mAMse pravINe dhyAyantaM mAtsikaM matsyo bhaNati, yathA kiM tvamevaM dhyAyasi , zRNu tAvata yathA tvamaTTIkonirlajo bhavasi // 631 // tibalAgamuhammukko, tikkhutto valayAmuhe / tisattakkhutto jAleNaM, sai chinnodae dahe // 632 // __ahamekadA zrIna vArAn balAkAyA mukhAdunmuktA, tathAhi-kadAcidahaM calAkayA gRhItastatastayA mukhe prakSepArthamUrdhvamaskSiptastato mayA cintitaM, yadyahamRjurevAsyA mukhe nipatiSyAmi tarhi patito'yaM mukhe iti na mama prANakuzalaM, tasmAttiryaga nipatAmItyevaM vicintya tathaivakRtaM, paribhraSTastasyA mukhAttato bhUyo'pyUrvamutkSiptastathaiva dvitIyavAramapi mukhAsparibhraSTA, vatIyavelAyAM tu jale nipatitastato dUraM palAyitaH, tathA tri:kRtvA-trIn vArAn valayAmukhe bhrASTarUpe nipatito'pi dakSatayA zIghra velayaiva saha vinirgataH, tathA trisaptakRtvA-ekaviMzativArAn mAtsikena jAle prakSipte'pi patito yAvamAyApi sa matsyabandhI socayati jAlaM tAvat yenaiva mArgeNa yathA praviSTastenaiva tato jAlAdvinirgataH, jAleneti tRtIyArthe pazcamI draSTavyA, tathA sakRt-ekavAraM mAtsikena idajalamanyatra saJcArya tasmin ide chinodake bahubhirmatsyaiH sahAhaM gRhItaH, saca sarvAnapi tAn matsyAn yAvadekatra piNDIkRtya tIkSNAya zalAkAyAM protayati, tato'haM dakSatayA yathA mAtsiko na pazyati tathA svayameva tAmayaHzalAkAM vadanena lagitvA sthitaH, sa ca mAsikastAna kaImalitAn prakSAlayituM sarasi jagAma, teSu ca prakSAlyamAneSvantaraM jJAtvA jhaTatyeva jalamadhye nimanavAn // 632 // Jain Education I L onal For Private Personal Use Only
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA macUryupetA bhI piNDa niryuktiH / // 114 // eyAritaM mamaM sattaM saDhaM ghaTTiyaghaTTaNaM / icchasi galeNa ghetuM, aho te ahirIyayA // 633 // etAdRzaM pUrvoktaM mama savaM zaThaM-kuTilaM ghaTTitasya- dhIvarAdikRtasyopAyasya ghaTTanaM cAlakaM, tatastvamicchasi mAM galena gRhItumityaho te tava ajJIkRtA-nirlajjateti / atha bhAvagrAsaiSaNAyAmupanayaH - matsyasthAnIyaH sAdhuH, mAMsasthAnIyaM bhaktapAnIyaM mAtsikasthAnIyo rAgAdidoSagaNaH, yathA na chalito matsyo dakSatvena, evaM sAghurapyAtmAnaM rakSayedanuzAstipradAnena // 633 // tadevAha bAyAlIsesaNasaMkaDaMmi gahaNaM jIva ! na hu chalio / ipiMha jahana chalijjasi bhuMjato rAgadosehiM // 634 he jIva ! dvicatvAriMzaddoSasaGkaTe grahaNe bhaktapAnasya yadi tvaM na chalitastata idAnIM bhuJjAno rAgadveSAbhyAM yathA na chalyase tathA karttavyam // 634 // atha bhAvagrAsaiSaNAmAha ghAsaNA ubhAve hoi pasatthA taheva apasatthA / apasasthA paMcavihA tadvivarIyA pasatthA u || 635 // grAsapaNA bhAve dvidhA - sAmAnyena prazastAprazastabhedAt, aprazastAH pazvavidhAH saMyojanAdidoSAH, tadviparItA doSarahitatvena prazastA jJeyA / / 635 / / tadevAha - * saMjo gAhA saMyojayati bhaktaM atibahukamapramANaM sAGgAraM sadhUmaM ca anarthAya niSkAraNaM eSA pazcavidhA aprazastA tadviparItA prazastA ca // * // atha saMyojanAnikSepamAha matsodAharaNena bhAva grAsaiSaNA / // 114 // /
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intern ve bhAve saMjoaNA u dave duhA u bahiaMto / bhikkhaM ciya hiMDato saMjoyaMtaMmi bAhiriyA // 636 saMyojanA dvidhA-dravyabhAve ca dravye punardvidhA bahirantazca tatra yadA bhikSArthameva hiNDamAnaH san kSIrAdikaM khaNDAdibhiH saha rasavizeSotpAdanAya saMyojayati, eSA bAhyA vahirbhUtatvAt / / 636 // etadeva spaSTamAhakhIradahisU kaharalaMbhe guDasappivaDagavAluMke / aMto u tihA pAe laMbaNa vayaNe vibhAsA u // 637 // kSIradadhimrapAnAM pratItAnAM kaTTarasya - tImanavizeSasya lAbhe sati tathA guDsapirvaTakavAluGkAnAM prAptau satyAM rasotpAdanAyAnukUladravyaiH saha saMyojanaM yatkaroti, bahireva sa bAhyeti, abhyantarA punarvasatAvAgatya bhojanavelAyAM saMyojayati, tathA cAha - antastu saMyojanA tridhA - pAtre lambane vadane ca tato'syAstrividhAyA api vibhASA vyAkhyA karttavyA sA caivaM pAtre vizeSotpAdanAya yat kSIraghRtakhaNDAdisaMyogaM karoti, evaM lambane - kavale hastasthite, evaM vadane kacale kSipte || 637 || atra doSamAha saMjoyaNAe doso jo saMjoei bhattapANaM tu / dabAI rasaheuM vAghAo tassimo hoi // 638 // saMyojanAyAM yo dravyasya sukumArikAde rasahetabhaktaM pAnaM cAnyadravyeNa khaNDAdinA saMyojayati, antrArSatvAdAdizabdasya vyatyayena yojanAH, tena rasahetorityAdizabdena zubhagandhAdinimittaM ca tasya sAdhorayaM vakSyamANo doSo vyAghAtarUpo bhavati / / 638 / / tameva bhAvayan bhAvasaMyojanAmapyAha 2. saMyojanAdoSa svarUpam /
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyA vacUryupetA zrI. piNDaniryuktiH / // 115 // Jain Education Inte saMjoyaNA ubhAve saMjoeUNa tANi dabAI | saMjoyai kammeNaM kammeNa bhavaM tao dukkhaM // 639 // tAni dravyANi saMyojayan AtmAnamaprazastena gRdhyAtmakena bhAvena saMyojayati, eSA bhAve saMyojanA, tathA cAtmani karmma saMyojayati, karmmaNA ca bhavaM bhavena duHkham / / 639 / / atha dravyasaMyojanAyA apavAdamAha patteya pauralaMbhe bhuttuvarie ya se sgmnntttthaa| diTTho saMjogo khalu aha kammo (kamo) tassimo hoi // pratyekamekaikasaGghATakaM prati pracuralAbhe sati bhuktoddharite zeSasya nirgamanArtham, dRSTaH- anujJAtaH, saMyogastIrthakadAdibhiriti, tathA lAbhAt, athavA'nyo'pi tasya saMyogasya kramo bhavati // 640 // tamevAha rasaheuM paDisiddho saMyogo kappae gilANaTTA / jassa va abhattachaMdo suhocio'bhAvio jo ya // rasahetoH pratiSiddhaH saMyogo, glAnArthaM tu kalpate, yadvA yasya abhaktachando - maktAruci, yazca sukhocito - rAjaputrAdiH vAdyApya bhAvito - pariNitacAritraH ( zaikSakaH ) tannimittaM saMyogo'pi kalpate iti apavAdapadam / / 641 / / athAhArapramANadvAramAha battIsaM kira kavalA AhAro kucchipUrao bhaNio / purisasta mahiliyAe aTThAvIsaM bhave kavalA // sugamA, paraM napuMsakasya caturviMzatikavalA anuktA api jJeyAH, tasya prAyo dIkSAnarhatvAdakathanaM kavalapramANaM kukkuTyaNDaM, kukkuTI dvidhA - dravyato mAvataca, dravyakukkuTyapi dvidhA - udarakukkuTI galatkukkuTI ca, tato sAdhorudaraM yAvanmAtreNAhAreNa na saMyojanA doSa svarUpam / // 115 //
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In nyUnaM nApyAdhmAta AhAra eva sa udarakukkuTI, udarapUraka AhAraH kukkuTIva udarakukkuTIti madhyapadalopisamAsAzrayaNAt, tasya dvAtriMzattamo bhAgo'NDakaM, tatpramANaM kavalasya, athavA gala eva kukkuTI tasyAntarAlamaNDakaM, ayaM bhAvaH - avikRtAsyasya puMso galAntarAle yaH kavalo vilagnaH pravizati tat pramANa kavalasya, athavA zarIrameva kukkuTI sanmukhamaNDakaM, tatrAkSikapola. vAM vikRtimanApAdya yaH kavalo mukhe pravizati tat pramANaM, athavA kukkuTI-pakSiNI tasyA aNDakaM pramANaM kavalasya, bhAvakukkuTI tu yena AhAreNa bhuktena na nyUnaM nApyatyAdhmAtaM syA[dudAharti ] (dudaraM) dhRtiM ca samudrahati tAvatpramANa AhAro bhAva kukkuTI, atra bhAvasya pradhAnatvAdeSa prAk dravyakukuTyapyuktaH, iha bhAvakukkuTI uktaH, tasya dvAtriMzattamo bhAgo'NDakaM tat pramANaM kavalasya / / 642 // etto kiNAi hINaM arddha addhadvayaM va AhAraM / sAhussa biMti dhIrA jAyAmAyaM ca omaM ca // 643 // etasmAdvAtriMzadAdikavalapramANAhArAt 'kiNAi' iti kiyanmAtrayA ekena dvAbhyAM vA hInaM yAvadarddhamarddhasyApyarddha. mAhAraM yAtrAmAtrAhAraM sAdhodharAH - tIrtha kadAdayo bruvate, nyUnaM ca / eSa eva yAtrAmAtrAhAra eSa evAvamAhArazca / / 643 // atha pramANadoSAnAha pagAmaM ca nigAmaM ca, panIyaM bhattapANamAhAre / aibahuyaM aibahuso, pamANadoso muNeo // 644 // yaH prakAmaM niSkAmaM praNItaM vA bhaktapAnamAhArayati, tathA'tiba hukamatibahuzazca tasya pramANadoSo jJAtavyaH // 644 // AhArapramANam /
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ -1 prakAmAdi kSamAratnIyAbacUryupetA svarUpam / zrI pinnddniyuktiH| samprati prakAmAdisvarUpamAhabattIsAi pareNaM pagAma niccaM tameva u nikAmaM / jaM puNa galaMtanehaM paNIyamiti taM buhA beMti // 645 // dvAtriMzadAdikavalebhyaH pareNa yadbhojanaM tat prakAmaM tameva pramANAtItaM pratidivasamanato nikAmabhojanaM, yatpunargala snehaM tat praNItaM budhAH-tIrthakudAdayo bruvate // 645 // aibahayaM aibahaso aippamANeNa bhoyaNaM bhottuM / hAeja va vAmija va mArija va taM ajIraMtaM // 646 ___ atibahukamatibahuzo'tRpyatA bhojanaM-bhuktaM hAdayet-atIsAraM kuryAt , vAmayeva , yadvA tadajIryanmArayet // 646 // athAtibahvAdisvarUpamAhabahuyAtIyamaibahuM aibahuso tinni tinni va prennN| taMciya aippamANaM bhuMjai jaMvA atippNto||647 bahukAtItaM-atizayena bahu atibadukaM nijapramANAmyadhikamityarthaH, tathA dinamadhye yastrIn vArAn bhuGkte tribhyo vArebhyo vA paratastadbhojanamatibahuzaH, tadeva ca vAratrayAtItamatipramANamucyate, 'aippamANe 'tyavayavo vyAkhyAtaH, asyaiva prakArAntareNa vyAkhyAnamAha-mukte yadvA atRpyan eSa " ahappamANe "tyasya zabdasyArthaH // 647 // atha pramANopetAhAraprahaNe guNAnAhahiyAhArA miyAhArA, appAhArA ya jenarA / na te vijA tigicchati, appANaM te tigicchgaa||648|| // 116 // For Private & Personel Use Only
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramANopa ca / hitaM dvidhA-dravyato mAvataH, dravyato'virudvAni dravyANi, mAvata eSaNIyaM, tadAhArayanti ye te hitAhArAH, mitAhArAH, alpAhArAzca ye narAH tAnevaMvidhAn narAn vaidyA na cikitsanti, rogasyaivAbhAvAt , AtmanaivAtmanaste cikitsakAH tAhArasya // 648 // athAhitahitasvarUpamAha- . guNAH | telladahisamAogA ahio khIradahikaMjiyANaM c| patthaM puNa rogaharaM na ya heU hoi rogss||649 hitAdyA dadhitailayostathA kSIradadhikAJjikAnAM ca yaH samAyogaH so'hito viruddha ityarthaH, aviruddhadravyamIlanaM punaH pathyaM, INhArasvarUpaM tacca rogaharaM, na ca bhAvino rogasya hetu:-kAraNam // 649 // sAmprataM mitaM vyAkhyAnayatiaddhamasaNassa sabaMjaNassa kujjA davassa do bhaage| vAUpaviyAraNaTrA chabbhAyaM UNayaM kujjA // 650 // iha kila sarvamudaraM SaDbhirbhAgaivibhajyate, tatra cAI bhAgatrayarUpamazanasya sanyajanasya, tatra zAkAdisahitasyAdhAraM kuryAt , tathA dvau bhAgau dravasya-pAnIyasya, SaSThaM tu mAgaM vAyupravicAraNArtha UnaM kuryAt // 650 // iha kAlApekSayA tathA 2 AhArasya mAnaM bhavati, kAlazca vidhA, tathA cAhasio usiNo sAhAraNo ya kAlo tihA munneytvo| sAhAraNami kAle tatthAhAre imA mattA // 651 ___sugamA, navaraM sAdhAraNe kAle AhAre iyaM-anantaroktA mAtrA-pramANam // 651 / / sIe davassa ego bhatte cattAri ahava do paanne| usiNe davassa donni u tinni va sesA u bhattassa // Jain Education Intel ba
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA zItAdi. kAlaAhAra. pramANam / piNDaniyuktiH // 117 // zIte-atizItakAle dravasyaiko bhAgaH, catvAro bhakte-bhaktasya, madhyame tu zItakAle dvau bhAgau pAnIyasya trayastu bhAgA bhaktasya, vAzabdo madhyamazItakAlasaMsUcanArthaH, yathA uSNe-madhya moSNakAle dvau bhAgau pAnIyasya zeSAstu trayo bhAgA bhaktasya, atyuSNe ca kAle trayo bhAgA dravasya dvau bhAgau bhaktasya, vA zabdo'trAtyuSNakAlasUcanArthaH sarvatra SaSTho bhAgo vAyupravicAraNArtha muktalo moktavyaH // 652 / / atha bhAgAnAM sthiraciravibhAgamAhaego davassa bhAgo avaTThito bhoyaNassa do bhAgA / vaDaMti va hAyaMti va do do bhAgA u ekkakke // __eko dravasya bhAgo'vasthitau dvau bhAgau bhojanasya, zeSau dvau 2 bhAgau ekaikasmin bhakte pAne ca, varddhate vA hIyate vA // 653 / / tadevAhaettha u taiyacautthA doNiya aNavaTThiyA bhave bhaagaa| paMcamachaTTho paDhamo biio'vi avaTThiyA bhaagaa|| __AhAraviSayau tRtIyacaturthoM bhAgAvanavasthitau, to hyatizItakAle bhavato'tyuSNakAle ca na bhavataH, tathA yaH pAnaviSayaH paJcamo bhAgo yazca vAyupravicAraNArtha SaSTho bhAgo yau ca prathamadvitIyAvAhAraviSayau ete sarve'pi bhAgA avasthitAH, na kadA. cinna bhavantIti bhAvaH // 654 // atha sAGgArasadhUmadvAramAhataM hoi saiMgAlaM jaM AhArei mucchio sNto| taM puNa hoi sadhUmaM jaM AhArei niMdato // 655 // tadbhavati sAGgAraM bhojanaM yanmUcchito gRddhaH sannAhArayati, tatpunarbhavati sadhUmaM yanindanAhArayati / / 655 // athAjAra d // 117 // Jain Education Internal For Private Personal Use Only Alww.jainelibrary.org
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In dhUmayorlakSaNamAha aMgArattamapattaM jalamANaM iMdhaNaM sadhUmaM tu / aMgAratti paccai taM ciya daDuM gae dhUme // 656 // aGgAratvamaprAptaM jvaladindhanaM sadhUmamucyate, tadevendhanaM dagdhaM dhUme gate sati aGgAra iti, evamihApi caraNendhanaM rAgAgninA nirdagdhaM sat aGgAra ityucyate, dveSAgninA tu dahyamAnaM caraNendhanaM sadhUmam // 656 // etadeva bhAvayati -- rAgaggisaMpattio bhuMjato phAsUyaMpi AhAraM / niddaDDuMgAlanibhaM karei caraNiMdhaNaM khippaM // 657 // prAzukamapyAhAraM bhuJjAno rAgAgnisampradIptazcaraNendhanaM nirdagdhAGgAranibhaM kSipraM karoti // 657 // dosaggIvi jalaMto appattiyadhUmadhUmiyaM caraNaM / aMgAramittasarisaM jA na havai niddahI tAva // 658 dveSAgnirapi jvalan aprItireva - kaluSabhAva eva dhUmastena dhUmitaM caraNendhanaM yAvadaGgAramAtrasadRze na bhavati tAvani - dahati // 658 // tata idamAgataM - rAgeNa saiMgAlaM doseNa sadhUmagaM muNeyavaM / chAyAlIsaM dosA boddhavvA bhoyaNavihIe // 659 // rAgeNa bhojanaM sAGgAraM, dveSeNa sadhUmakaM jJAtavyaM, evaM bhojanavidhau sarvasaGkhyA 46 bhedAH, tathAhi - paJcadazodgamadoSAH, adhyavapUrakasya mizrajAte'ntarbhAvitatvAt SoDaza utpAdanAdoSA, daza eSaNAddoSAH, saMyojanAdInAM paJcakamiti / / 659 / / kIer punarAhAro bhoktavyaH, sAdhunetyAha aGgAradhUmadoSa svarUpam /
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA bacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 118 // Jain Education Inter AhAraMti tavassI vigaiMgAlaM ca vigayadhUmaM ca / jhANajjhayaNanimittaM esuvaeso pavayaNassa // 660 // tapasvina AhArayanti bhojanaM vigatAGgAraM vigatadhUmaM ca paraM na niSkAraNaM kintu dhyAnAdhyayananimittaM, eSa upadezaH pravacanasya / / 660 || atha kAraNadvAramAha chahiM kAraNehiM sAdhU AhArito'vi Ayarai dhammaM / chahiM caiva kAraNehiM NijjUhiMto'vi Ayarai // 669 padbhiH kAraNairvakSyamANaiH sAdhurAhAramAhArayannapyAcarati dharmma, tathA Sadbhireva kAraNairvakSyamANairAhAraM nijjUhinto tritti - parityajannapyAcarati dharmmam || 661 || atha yaiH kAraNairAhAramAhArayati tAnyAha - ve veyAvecce iriTThIe ya saMjamaTThAe / taha pArNavattiyAe chaTuM puNa dhammaciMtAe / 662 // yadaikadeze padasamudAyopacArAt, veyaNatti - kSudvedanopazamanAya tathA AcAryAdInAM vaiyAvRtya karaNAya, iryApathazodhanArthaM vA, saMyamanimittaM vA, tathA prANapratyayArtha- prANasandhAraNArtha, SaSThaM punaH kAraNaM dharmacintArtham / / 662 / / enAmeva gAthAM vivRNoti - natthi chuhAe sarisA viyaNA bhuMjeja tppsmnntttthaa| chAo veyAvazcaM Na tarai kAuM ao bhuMje // 663 Rasa soI hAIaM ca saMjamaM kAuM / dhAmo vA parihAyai guNa'NuppehAsu a asatto // 664 1" iria "mityAdigAthA AvacUrikRtA na svIkRtA na ca vyAkhyAtA / AhAre kAraNAni / // 118 //
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inte nAsti trAsadRzI vedanA, uktaJca - " paMthasamA natthi jarA dAridasamo ya paribhavo natthi / maraNasamaM natthi bhayaM chuhAsamAveyaNAnatthi / / 1 / / taM natthi jaM na vAhai tilatusamittaMpi ettha kAyassa / sannijyaM savaduhAI deta AhArarahiyassa // 2 // " tatastatprazamanArthaM bhuJjIta, chAto- bubhukSitaH san vaiyAvRtyaM kartuM na zaknoti, tathA coktam - " galai balaM ucchAho avei siDhilei sayalavAvAre / nAsaha sattaM araI vivaDa asaNarahiyassa || 1 ||" ato vaiyAvRtya karaNAya bhuJjIta / evamIryAthazodhanAdInyapi kAraNAni mAnyAni // 663-664 // atha yaiH kAraNairna bhuGkte tat sambandhamAha - ahava Na kujjAhAraM, chahiM ThANehiM saMjae / pacchA pacchimakAlaMmi, kAuM appakkhamaM khamaM // 665 // athavA ebhirvakSyamANaiH SadbhiH sthAnaiH saMyata AhAraM na kuryAt, tatra vicitrA sutragatiriti SaSThaM zarIravyavacchedalakSaNaM vyAkhyAnayati, pacchA ityAdi pazcAt ziSyaniSpAdanAdisakala karttavyatAnantaraM pazcime kAle, appakhamaMti-saMlekhanA - karaNenAtmAnaM kSapayitvA yAvajjIvAnazana pratyAkhyAnakaraNasya kSamaM-yogyamAtmAnaM kRtvA bhojanaM pariharet, nAnyathA // 665 // athAbhojana kAraNAnyAha - Aryake uvasagge, titikkhayoM baMbhaceraguttIsuM / pANidayau tavaheDeM, sarIravoccheyaNaTTAe~ // 666 // AtaGke jvarAdau 1, upasarge - rAjAdikrateti bhikSArthamupasargasahanArthaM 2, brahmacaryaM guptibbiti 3, atra SaSThyarthe saptamI, tato brahmacaryagutInAM paripAlanAya 3, prANidayArthaM 4, tapohetoH 5, tathA caramakAle zarIra vyavacchedArtham 6 // 666 // abhAjane kAraNAni /
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtaGkAdikAraNAni svarUpam / dhamAratnIyAbacUryupetA shriipinnddniyuktiH| // 119 // enAmeva gAthAM vivRNotiAyaMko jaramAI rAyAsannAyagAi uvsggo| baMbhavayapAlagaTrA pANidayA vaasmhiyaaii||667|| AtaGko-jvarAdistatra na bhuJjIta, yata uktam "bamAvarodhi nirdiSTa, varAdau laGghanaM hitam / Rte'nilazramakrodhazokakAmakSatajvarAn // 1 // " tathA rAjasvajanAdikatopasarge ca, tathA brahmavratapAlanAtha, tathA varSe varSati mihikAyAM vA nipatantyAM prANidayArtha nAznIyAt // 667 // | tavaheu cautthAI jAva u chammAsio tavo hoi / chaTuM sarIravoccheyaNaTThayA hoaNAhAro // 668 // tapo hetorna bhuJjIta, tapazcaturthAdi yAvat SaNmAsikaM bhavati, SaSThaM punaH prAguktavidhinA caramakAle zarIravyavacchedArtha bhavatyanAhAraH // 668 // eehiM chahiM ThANehiM, aNAhAro u jo bhave / dhamma nAikkame bhikkha, dhammajjhANarao bhave // // ___ sugamA // ||evN coktA trividhApyeSaNA-gaveSaNaiSaNA grahaNaiSaNA grAsaiSaNA // atha sakaladoSasaGkalanAmAha| solasa uggamadosA solasa uppAyaNAe dosaau| dasa esaNAe~ dosA saMjoyaNamAi paMceva // 669 sugamA, sarvasaGkhyayA saptacatvAriMzadeSaNA doSAH, etAn vizodhayana piNDaM vizodhayati, piNDavizuddhau ca cAritra1 eSA gAthA zrIvIrAcAryavRtau dRzyate zrImalayagirivRtau ca na dRzyate / // 119 // Jain Education Internal For Private & Personel Use Only
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ udgamAdidoSapari zuddhau crnntvm| vizudviH, cAritrazuddhau muktisamprAptiH, uktazca-" ee visohayaMto piMDaM sohei saMsao natthi / ee avisohite caritrabheyaM / viyANAhi // 1 // samaNasaNassa ya sAro bhikkhAyariyA jiNehiM pannattA / ettha paritappamANaM taM jANasu maMdasaMvegaM // 2 // nANacaraNassa mUlaM mikkhAyariyA jiNehiM panattA / ettha ujjamamANaM taM jANasu tivasaMvegaM / / 3 // piNDaM asoiyaMto acaritI ettha saMsao nasthi / cAricammi asaMte nirasthiyA hoi dikkhA u||4|| cAricammi asaMtammi, nivANaM na u gacchai / nivANami asaMtammi, sabA dikkhA nirasthagA // 5 // " tasmAdudgamAdidoSaparizuddhaH piNDa eSayitavyaH // 669 // eso AhAravihI jaha bhaNio svbhaavdNsiihi| dhammAvassagajogA jeNa na hAyati taM kujjA // 670 eSa AhAravidhiryathA bhaNitaH sarvabhAvadarzibhistathA mayA vyAkhyAta iti / pazcArddhanApavAdamAha 'dharme tyAdi, dharmAvazyakayogA:-zrutadharmAcAritradharmapratikramaNAdivyApArA yena na hIyante, tathA'pavAda sevetetibhAvaH / / 670 // sAdhunA hi | yathAyathamutsargApavAdasthitena bhavitavyam / yA cApavAdasevanayA virAdhanA'zaThasya jAyate sA'pi nirjarA phalA, tathA cAhajA jayamANassa bhave virAhaNA suttvihismggss|saa hoi nijaraphalA ajjhsthvisaahjuttss| yatamAnasya sUtroktavidhiparipAlanapUrNasyAdhyAtmavizodhiyuktasya rAgadveSAmyAM rahitatvAt yA bhavedvirAdhanA'pavAda. pratyayA sA bhavati nirjarA phalA // 671 // zrIbRhadvattimAlokya, gaMbhIrArthApi nizcitaM / mayA zrIpiNDaniyuktiH, prakaTAthaM vinirmame // 1 // JainEducational
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ avacUri kSamAratnIyAvacUryupetA zrI prazastiH prArthanA puSpikA piNDaniyuktiH // 120 // iti shriipinnddniyuktirvcuuritaa| iti zrIvidhipakSagacchagaganaravimaNDalazrIgacchezvarazrIjayakIrtimUrizidhyakSamAratnena svaparAvayodhAya zrIpiNDaniyuktiravacUriralekhi // 1 // yatkizcinmatidaurbalyAdasaGgatamihAgatam / tacchodhane vidhAtavyA, kRpA sadbhiH sbuddhibhiH||2|| | yAvadinduravI vizve, pramodaM kuruto bhRzam / tAvanandatu sAdhUnAM, hitaiSA'pyarthasantatiH // 3 / / gra.3001 zrIrastu / (1) presayogyA pratiHsaMvat 1983 vikramA mArgazIrSapUrNimAyAM ratnapurInivAsI prAgvAhavaMze rAmalAlAtmajaRSamacandreNa puNyapacane'lekhi // zubhaM bhavatu // (2) puSpikA:granthAnaM 2832 zlokasaMkhyA // AcAryazrIvijayakamalasUrIzvaraprAcInahastalikhitapustakoddhArakaM surata // A prati | jesalamerase utArI saM. 2008 miti vaizAkhavadI 9 // kSamAratnakRtA avcuuriH|| // iti zrIvidhipakSagacchIya-zrIkSamAratnakRtAvacUryupetA __ shriipinnddniyuktiH|| amrimmmmmmmmm mlqys`h bymm sysyH sm`t wmdhm smsmHmy `Smh PrMome mamm // 12 // Jan Education Inteme For Private Personel Use Only jainelibrary.org
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Intemation gAthAyAH pratikam aMgAratamapaca aMgAradhUviyAI aMguliyAe adUrajalaMtarIyA aibahuyaM aibahuso aibhAracuDaNa aphalAi pihitaM atataghANe 21 zrI kSamAratna sUtritAba curyupetAyAH zrIpiNDaniryukteH prathamaM pariziSTam sabhASya piNDaniryuktergAthAnAmakArAdikramaH bhASyagAthAH 37 niryuktagAthAH 671 gAthAGkaH patram gAthAyAH pratikam 656 117 akkhe varADae vA 560 101 agaviThThassa u gahaNaM aghaNaghaNacAriga0 287 56 337 64 aciyatamaMtarAyaM accittamakkhiyaMmi 646 117 acchijjaMpi yativihaM 25 6 561 101 | acchoDapiTTaNAsu 40 9 ajjhoyarao tiviho gAthADuH patram 7 anirdiSTAGkagAthe 2 gAthAyAH pratikam 388 78 175 373 70 537 97 366 68 34 8 72 3 aDhAe aNaDhDhAe 17 | aNisiTThamaNunnAyaM aNisihaM paDiku 36 aNukaMpa bhagiNigehe aNukaMpA paDiNIya 0 aNuciyadesaM dabaM ayi Aya DAyaM acaTThA raMghate gAthAnuH 103 22 386 72 377 70 325 61 596 107 204 41 patram ? 255 50 273 53 gAthAnAmakArAdi kramaH /
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA bacUryupetA zrI piNDa niryuktiH| // 121 // Jain Education Intern gAthAyAH pratikam attIkarei kammaM atthAhagAha paMkAma 0 adUdha masaNassa ear dipiNhava adhiI pRcchA Asanna anna uTTiyA vA nehAkamma bhanne bhaNati dasasuvi anesa diggamANe apariNayapi yaduvihaM aparimiya nehavuDa apasattho ya asaMjama appama ya ThaviyaM gAthAGkaH patram 112 24 332 63 650 117 487 89 506 93 +27 55 114 24 592 106 463 85 609 110 318 60 63 13 289 56 + etAdRSA aDDA bhASyagAyAyAH gAthAyAH pratikam appA u catthe appatacciyavAse abhaMgiya saMvAhiya abhiMtara paribhogaM abbhoje gamaNAi ati puNo raddhaM amugANaMti ya dijjau ayamavaro u vikappo avasAsa bhANa (dhAya 0 ) avaraddhigavisabaMdhe apparasajjhilagA avi nAma hojja sulabho aviya hu battIsAe gAthAGkaH patram 551 99 26 423 gAthAyAH pratikam avilAkarahIkhIraM 6 avisuddha pariNAmo assaMjamajogANaM asaNAINa cauNDaMpi aha maMsaMmi pahINe aha mIsao ya piMDo 78 30 7 190 39 241 47 235 46 415 77 581 104 14 4 324 451 83 61 379 71 ahava Na kujjAhAraM ahava Na saccitamIso ahavA cauNha niyamA ahigaraNa bhaddapaMtA ahuNuTThiyaM va AinnamaNAinnaM AukAo tiviho gAthAGkaH patram 194 40 530 96 460 85 170 35 631 113 53 11 665 119 546 98 58 13 414 417 329 16 77 77 62 4 gAthAnAma kArAdi kramaH / // 121 // ww.jainelibrary.org
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education gAthAyAH pratikam AkaMpiyA nimiteNa ANaMtarbhujagA ANaM sabajiNANaM ANAiNo ya dosA AyaMka uvasagge Aryako jarabhAI AyaMbilapAraNae AyakiyaM puNa duvihaM AyaparobhayadosA AyarasNAyarabhAve Ayariya uvajjhAe AyariyagilANaNa AyavayaM ca paravayaM tional gAthAnuH patrama 436 81 123 26 184 38 183 38 666 119 667 119 gAthAyAH pratikam AsaMdipIDhamaMca 0 AsUyamAiehiM AhAkaDabhoI hiM AhAkamtariyA AhAkammaM bhuMjai AhAkammaddAraM 616 111 AhAkammaggahaNe 307 58 AhAkammanimaMtaNa 585 105 AhAkammapariNao 203 41 AhAkammapariNao 475 87 27 6 486 89 AhA mAINa mahAkammiyanAmA AhAkammiyabhAyaNa 0 gAthAGkaH patram 361 67 405 75 126 26 134 27 217 43 218 43 181 37 182 38 37 107 23 AhArova himA gAthAyAH pratikam AhA kammuddesiya 263 AhAkammuddesiya AhAkammuddesiya AhAkammeNa ahe0 AhAya jaMkIra AhAraMti tavassI AhAra uvahisejjA 207 41 iMdatthaM jahA 133 27 iMdhaNadhUmegaMghe 0 mAI mo iMdhana agaNI avayava 94 20 51 " gAthAGkaH patram 92 20 248 49 393 73 136 28 30 73 660 118 68 15 621 111 372 69 135 28 257 51 267 52 259 51 gAthAnAma kArAdi kramaH /
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvamAratnIyA . 7 vacUryupeta zrI 479 piNDaniyukti gAthAyAH pratikam iMdhanadhUmegaMdhe0 ikko u asambhAve ikkhAgavaMsa bharaho iTTagachaNami pari0 iTThagapagAINaM iya avihIpariharaNA iyaro'vi ya paMtAve iriyaM na'vi soheI uubaddha dhuvaNa bAusa ukkosa majjhima ukkhi nikkhappar3a ukkheve nikkhive umgama umgovaNa // 122 // gAthAGka: patram | gAthAyAH pratikam 258 51 | umgamakoDiavayava umgamakoDIavayava 87 / uggamadosA solasa 466 85 umgAi kulesuvi uccacAe dANaM ucchukkhIrAiyaM 326 61 | uDDAha kAyapaDaNaM 664 118 | uDDamahe tiriyapi ya 24 6 | uNahiya dubbalaM vA 346 65 | uddesiyaM samuddesiyaM 340 64 | uppAyaNAe dose 570 102 | ubmaTThaparinnAyaM 85 18 | unbhija pijja kaMgu gAthA: patram / gAthAyAH pratikam 247 49 ubbhinne chakkAyA ubhayAirittamahavA ubhaye'vi ya pacchannA 441 82 | uvaogami ya lAbhaM 322 61 | uvasayabAhiM ThANaM 280 54 ubaTTiyA payorsa 583 105 ubaTThaNi'saMsatteNa 363 68 usiNassa chaDDaNe 327 62 | usiNodagaMpi gheppai 229 46 usiNodagamaNuvatte usuAiehiM maMDehi 281 54 Usava maMDaNavamgA 624 112 | ee u aNAesA gAyAH patram | gAthAnAma348 65 kArAdi krmH| 432 116 24 32 79 420 603 108 638 113 553 100 424 78 225 20 5 - // 122 // For Private & Personal use only Jain Education Interface
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAyAH patram gAthAGkaH patram 382 .1 315 60 gaathaanaamkaaraadikrmH| 320 453 84 gAthAyAH pratikam ee u na vIsAme ee ceva ya dosA eeNa majjha bhAvo ee te jesimo raddho eesi doyagANaM eehiM chahiM ThANehi ekkekaM taM duvihaM ekkekkAvi ya duvihA ekkeke caubhaMgo ekkeNa kayamakajaM egatamabakkamaNaM egatasiNiddhaMmI egaTThA egavaMjaNa 578 104 119 279 54 429 80 568 102 185 38 211 42 gAthAyAH pratikam egavihAi dasaviho egassa mANajuttaM egeNa vAvi esi ego davassa bhAgo etto kiNAi hINaM ettha u taiyacautthA emeva ujjhiyaMmivi ,, kammo niyamA , kAgamAI , bhAvakUDe ,, mIsaesuvi , ya ukkose , ya kammaMmi'vi gAthAH patram | gAthAyAH pratikam 60 13 emeva ya jaMtaMmivi 328 62 , vAi khamae 612 110 , sesaesuvi 653 117 , sesayANavi 643 116 |, sesiyAsavi 654 117 | eyaM tu aNAinnaM 196 40 eyAI ciya tinnivi eyArisaM mamaM sattaM 454 84 erisayaM ciya dukkhaM 110 23 evaM ekekkadiNaM 544 98 , khu ahaM suddho 362 68 , tu gaviTThassA 240 47 , tu puvakitte . 543 98 421 343 65 622 111 633 114 458 84 617 111 115 24 513 94 350 65 130 27 Jain Education internet anal
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamAratnIyA- bacUryupetA gAthAGkaH patram 253 46 464 85 gaathaanaamkaaraadikrmH| zrI. pinnddniyuktiH| // 123 // 111 24 gAthAyAH pratikam evaM mIsajjAyaM , liMgeNa bhAvANa esaNa gabesaNA eso AhAravihI ,, so jassa guNA ,, solasameo ogAhimAyaNaMtara occhAhio pareNa ome saMgamatherA oyaNa maMDaga sattuga oyaNa vaMjaNapANaga0 oyaNasamii masa0 oyaraMtaM payaM daTuM gAthA: patram | gAthAyAH pratikam 275 53 | orAlaggahaNeNaM 153 31 orAlasarIrANaM ohAsiya paDisiddho 670 120 oheNa vibhAgeNa ya 491 oho suovautto 392 kaMDiya tiguNakaMDA 548 kakkuDiya aMbagA kaNagarayayAiyANaM 31 79 kattari paoaNA0 623 112 kantAmi tAva pelaM | kabbaTThiga appAhaNa 202 41 kammANa jeNa bhAveNa 529 94 | kammAsaMkAe pahaM gAthAGkaH patram | gAthAyAH pratikam 16 20 kammiyakaddama. 97 20 karaDuya bhattamaladdhaM 468 86 kassa ghara pucchiUNaM 219. 44 kassatti pucchiyamI 524 95 kAmaM sayaM na kubai kAyavaimANo 169 35 kiM addhi iti 406 76 kiM taM AhAkammati 442 82 kiM tu (ti)ha khaddhA 26 55 / kiM na Thavijai putto 579 104 kiMvA kahija chArA 66 15 | kiNhAiyA u lesA 200 40 | kivaNesu dummaNesu 160 33 526 92 509 93 314 60 21 21 449 // 12 // www.jainelorary.org For Private Personal Use Only Jain Education in
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaathaanaamkaaraadikrmH| gAthAyAH pratikam kIyagaDaMpiya kuDauvamAi kei kuDDassa kuNai chiDDu kulae caubbhA0 keI ekvekkanirsi keI bhaNati pahie kelAsa bhavaNA ee koDIkaraNaM duvihaM koddavarAlag2agAme kollaire vatthatvo kovo baDavA gabhaM khaNamANI Arabhae gAthAH patram gAthAyAH pratikam 306 58 khaddho niddhe ya saru)yA khamagAi kAlakajjA. 303 58 khIra dahi jAu kaTTara khIradahisUvakaTTara khIradumaheTupaye 193 39 khIrAhAro rovaha khIre ya majaNe 452 84 khene samANadesI khellagamallagalecchA0 162 34 gaMtu vijjAmaMtaNa 427 gaMtuNa AvaNaM so gaMdhAiguNa samiddhaM 590 106 / gamaNAgamaNukkheve gAthAGkaH patram | gAthAyAH pratikam gAthAGkaH patram 188 38 gAmANa doNha veraM 433 52 11 | giNhaNa kaDDaNa va vavahAra 381 71 625 112 | guNanipphanaM goNaM guNasaMthaveNa pacchA 492 90 guNasaMthaveNa puviM 49. 90 guruguruNA guru lahuNA 562 101 410 76 gurupaJcakkhANi gudhiNi gabbhe 586 105 210 12 / gUr3hAyArA na kareMti 496 91 goThiniutto dhammI 245 48 199 40 goNIharaNa sabhUmi 110 25 244 48 goNNaM samayakayaM 227 45 / goNNasamayAi. 0 0 10 cm 0 0 0 Jain Educat For Private & Personel Use Only
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAbacryupetA gaathaanaamkaaraadikrmH| piNDaniyukti gAthAyAH pratikam gomahisi ayA0 govapao acchettuM govAlae ya bhayae ghaNaudahI ghaNa. ghayasattuyadiTuMto gharakoilasaMcArA ghAsesaNA u bhAve ghettavamalebakarDa gheppai akuMciyAgaMmi caMdodayaM ca sUrodayaM caMpA chaNaMmi ghicchAmi cauriMdiyANa cauro aikkamavaIkamA // 124 // gAthAGkaH patram / gAthAyAH pratikam 132 27 cammaTThidaMtanaharoma0 368 69 caraNakaraNAlasaMmi 367 68 cariyaM va kappiyaM vA cAulodagaMpi se dehi 376 70 cANakka puccha iTTAla. cunne aMtaddhANe cullatti dAramahuNA 613 110 cullI avacullo cullakkhaliyA Doe 212 42 cullukkhAkammAI 482 coyagaM iMdhaNamAIhiM 19 11 chaumatthoghuddesaM 179 37 | chaumatthA suyanANI gAthAGkaH patram / gAthAyAH pratikam chakkAyavaggahatyA 295 56 chakkAyavaggahatthA 630 113 chabbagavAragamAI 167 34 chahiM kAraNehiM sAdhU chAyaMpi vivajaMtI 500 91 chinnami tao ukka0 chinnamachinnaM duvihaM 25 54 chinnamacchinno duviho 250 49 chinno diTThamadiTTho 252 49 jaMghAparijiya saDDI 261 51 | jaMghA bAha tarIi va 222 44 jaMghAhINA ome 523 95 jajaha va kayaM dAI gAthAGkaH patram 575 103 591 106 278 54 661 118 172 36 391 231 384 385 507 35 31 242 48 // 124 // in Education Intematon
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAthAGkaH patram 354 66 437 81 gaathaanaamkaaraadikrmH| gAthAyAH pratikam jaM davaM udagAisu jaM puNa acitta davaM jaiNo vIsAbhiggaha jaiNo sAvaga niNhava jai pacchakammadosA jaivi ya tA pajjatA jai saMkA dosakarI jaha se na jogahANI jaivi suo me hohI jaNa sAvagANa jattha u taio bhaMgo jattha u thove thovaM jattha u saccitamIse gAthAyAH pratikamgAyAH patram | gAthAyAH pratikam 98 21 jammaM esai ego 75 16 | jaheva kuMbhAisu 547 99 | jassa puNa piMDavAya0 3 2 jAI kula gaNa kamme 156 32 / jaha kammaM tu akappaM 189 39 jAI kule vibhAsA 157 32 jaha kAraNaM tu taMtU jA jayamANassa 614 110 jaha kAraNamaNuvayaM jA jeNa hoI vanneNa 467 86 jaha ceva u nikkhitte 559 101, jANaMtu ajANato 529 96 jaha ceva u nikkhitve 564 102 jAmAiputtapaimAraNaM 618 111 jaha ceva pubalite 351 66 jAyasu na eriso'haM jaha ceva saMjogA 606 109 jArisae cciya laddhA 504 92 jaha jaha paesiNI 498 91 jAvaMtahA siddhaM neyaM 159 33 | jaha tipaeso khaMdho jAvaMta devadattA 569 102 | jaha te saNakaMkhI 216 42 jAvaMtie visohI 545 98 | jaha vaMtaM tu abhojaM 191 39 / jAvaMtiyamuddesaM 472 528 272 142 390 230 JainEducation A lione
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA acUryupetA zrI piNDaniryuktiH // 125 // Jain Education Intern gAthAyAH pratikam jAva na bahupa jisa devi cicabha jIvataMmi avigae jIvA kavi ome jujjai gaNassa khetaM je vijjamaMta dosA je'vi ya parivesaMtI jo pave kuNa jo saMtaNosaNaM joggA ajiNNa jo jahavAyaM na kuNai jo puNa vIsAmijja ThANa nisiyaNatuya0 gAthADuH patram 21 5 80 610 110 220 44 163 34 17 | NAmaM ThavaNAdavie NAmaM ThavaNA davie gAthAyAH pratikam DhaDDarasara chuna 19 18 29 7 15 4 taMDulajala AyANe 501 92 taM hoi saiMgAlaM 120 25 taiyaMmi karaM choDhuM 304 58 tattha vibhAgaddesiya 87 19 tatthANaM tA u 89 186 piya ke sukaM tumhA na esa doso tava catthAI tara kaDaniyaMmI tasseyaM veragguggameNa gathAGkaH patram gAthAyAH pratikam 425 78 tinniu paesasamayA 404 75 tibalAga muhummuko 629 113 tiya sIyaM samaNANaM 389 72 tiriyAyaya ujjugaraNa 608 109 tiviho u davapiMDo 655 117 tiviho teDakkAo 399 74 45 tujjhaTThAe kayamiNa0 23 tullesvi abhippAe 19 21 | teNa samaM pavaiyA teNo va saMjayaTThA telladahisamA ogA 176 37 668 119 178 37 90 19 tesiM gurUNamuda eNa thakke thakkAvaDiyaM gAthAGkaH patram 55 12 632 114 620 111 365 68 8 3 35 8 205 41 6 3 87 480 374 70 649 117 102 22 166 34 gAthAnAma kArAdi kramaH / // 125 //
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education gAthAyAH pratikam dhullIeN viyaDapAo pahu tharatharaM therI dubbalakhIrA ye galatalAlo thove thovaM chuDhaM sukke daMsaNacaraNe par3hamo daMsaNanANacaritANa daMsaNa nANappabhavaM daMsaNanANe caraNe daieNa vasthiNA vA dagabIe saMghaTTaNa daguNaya aNagAraM daddara sila sovANe gAthAGkaH patram 426 79 598 107 418 77 580 104 571 103 154 gAthAyAH pratikam dabaMmi atakammaM dabaMmi laDugAI 65 15 91 19 141 28 42 9 588 106 293 56 364 68 dakhayA khala kAyA bAo vivego dAI chilaMpi hu jai 32 dIchUDhetti jaM vutaM davve aciNaM davve bhAve saMjoaNA dusa sasihAgA dehi imaM mA sesaM dANaM na hoI aphalaM dANe kayavikae dAyavamadAyavvaM gAthAyAH pratikam dAhitti teNa bhaNie dijjaMte paDiseho diTTaM khIraM khIraM dinAu tAu paMcavi dugamAI sAmane duggA se taM samajha 0 15 | duvihaM ca makkhiyaM duvihavirAhaNa usine gAthAGkaH patram 106 23 86 19 22 74 46 104 396 234 254 50 67 636 115 146 30 233 46 455 84 353 66 dUrA bhoyaNa egAgi 607 109 | donni u sAhusamutthA duviho u bhAvapiNDo duviho u saMthava dUracaM khu garahiyaM gAthAGkaH patram 470 86 311 59 131 27 223 44 611 110 24 53 531 96 556 100 59 13 484 89 431 80 33 81 94 515 gAthAnAma kArAdi kramaH /
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyA. cUryupetA gAthAGkaH patram 11 3 gaathaanaamkaaraadikrmH| zrI. piNDaniyukti // 126 // 435 gAthAyAH pratikam dosaggIvi jalaMto dhaNujuyakAyabharANaM dhammakaha vAya khamaNaM dhammakahAakkhite dhAI dUi nimitte dhArei dhIyae vA dhUyadue saMdeso dhoyaMpi nirAvayavaM dhovatthaM tinni diNe naikaNDavinna dIve naNu suhUmapUiyassA nasthi chuhAe sarisA nava ceva aThArasagaM gAthAGkaH patram | gAthAyAH pratikam 658 118 | navaNIyamathutakaM 96 20 nANacaritA evaM 312 59 nAniviTuM labbhai nAma ThavaNA davie 40876 nAmaM ThavaNA davie nAma ThavaNA davie 476 nAma ThavaNA davie 264 51 nAmaM ThavaNA piMDo nANaM daMsaNaM tava saMjamo 503 92 nAmaMmi sarisanAmo 260 51 niggaMtha sakka tApasa 633 118 niggama deula dANaM 402 75 | nicchayanayassa 064-5 gAthAGkaH patram gAthAyAH pratikam 282 54 - nicchayao saccito 148 30 nicchoDie karIseNa niddheyaro ya kAlo 74 nimmallagaMdhaguliyA niyamA tikAlavisae 138 28 nivapiMDo gayabhattaM 516 94 nivANaM khalu kajaM nivodagassa gahaNaM 13 | nIyaM paheNagaM me 139 28 | nIyaduvAraMmi ghare 445 83 nIyaduvAraMmi vare 338 64 nIsamanIsA va kaDaM 105 23 | necchaha tamisaMmi 342 296 294 56 144 301 58 // 126 // Jain Education Intel For Private & Personal use only
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAthAGkaH patram gaathaanaamkaaraadikrmH| gAthAyAH pratIkam nogharaMtara'NegavihaM paMcaviha visayasokkha0 paMDaga appaDisevI pagAmaM ca nigAma ca pacchAsaMthavadosA paDimaMtathaMbhaNAI paDiyaraNapaoseNaM paDilAbhiyavaccaMtA paDivajja thaMbhaNAI paDisaDiyapaMDupattaM paDisevaNa paDisuNaNA paDisevaNamAINaM paDisevaNAe gAthAkaH patram | gAthAyAH pratIkam 334 63 | paDhamadivasaMmi kamma 226 15 pattaladumasAlagayA 601 108 patte ya pauralaMbhe 644 126 / patteyabuddhaniNhava payasamadugaabbhAse 499 91 parakamma attakammI0 369 69 parapakkho u gihatthA 505 92 parapaJcaiyA chAyA 497 91 parassa taM deha sa eva 517 94 paripiDiyamullAvo 124 26 pariyaTTie abhihaDe 113 24 pariTTiyapi 118 24 / parivesaNapaMtIe gAthAGkaH patram | gAthAyAH pratIkam 268 52 pariseyapiyaNahatthAi0 214 43 pavayaNamAyA nava 640 115 pallIvahaMmi naTThA pAuyaduruDhapaDaNaM | pAeNa dei logo 108 23 : pAokaraNaM duvihaM pAgaDapayAsakaraNe pAmiJcaMpi ya duvihaM 352 66 pAyasa paDoyAro 495 91 pAyassa paDoyAro 93 20 pAsaMDiyasamaNANaM 323 61 pAsaMDImu vi evaM 315 65 | pAsolittakaDAhe 125 584 105 450 83 298 57 305 145 30 143 29 552 100 Jain Education Inter! For Private & Personel Use Only M ww.jainelibrary.org
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamA gAthA: patram 647116 249 19 634 114 572 104 gaathaanaamkaaraadikrmH| ratnIyAvacUryupetA zrIpiNDaniyukti // 127 // gAthAyAH pratIkam pAsollitta kahADe pAhuDi ThaviyagadosA pAhuDibhattaM muMjaI pAhuDiyaM ca ThavaMtI pAhuDiyAvi hu piMDaNa bahudavANaM piMDanikAyasamUhe piMDassa u nikkhevo piMDe uggama uppA. pihiubhinna kavADe pIsaMtI nippiTe puDhavIAukkAe puDhavIAukkAo gAyAH patram | gAthAyAH pratIkam 554 100 puDhavI Au vaNassaha 595 107 puDhavIkAo tiviho 291 56 | puttassa vivAhadiNaM 577 102 pupphANaM pattANaM purapacchakammasasiNi pudi pacchA saMthava pUI kammaM duvihaM pArAsAtagamacito 1 1/ baMdhaha ahebhavAU 347 65 bajjhai ya jeNa kamma 602 108 battIsaM kira kavalA 511 98 battIsAi pareNaM 9 3 | battIsA sAmane gAthAGkaH patram | gAthAyAH pratIkam / 532 96 | bahuyAtIyamaibahu vAyarasuhumaM bhAve 288 56 bAyAlIsesaNasaMkaDaMmi 45 10 bAle vuDhe mate ummate 534 96 biyatiyacauro 409 76 / beiMdiyaparibhogo 213 48 bhaMja na bhaMje bhuMjasu . 15 9 bhaMDagapAsavalaggA 101 22 majjaMtI ya dalaMtI bhaNai ya nAhaM vejjo 642115 bhattuvariyaM khalu 645 126 bhAvAvayAramAhe. 378 71 / bhAve pasattha iyaro 48 10 122 25 19 574 103 232 : : // 127 // Tww.jainelibrary.org Jain Education Intelle
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAthAraH patram 508 93 485 89 gAthAnAmakArAdi 360 67 gAthAyAH pratIkam bhAvesaNA u tivihA bhikkhadagasamAraMbhe mikkhAi gao rogI bhikkhAI vaccaMte bhikkhAgAhI egattha bhikkhAmite aviyA0 bhikkhU jahannagaMmI bhikkhe parihAryate muMjaNa ajIrapurima0 bhujaMti citakamma bhujaMtI AyamaNe bhUmAiemu taM puNa maMgalahe punnaTThayA gAthAGkaH patram | gAthAyAH pratIkam maMDalapasUtikuTThI 319 60 maMsavasasoNiyAsava 457 84 maimaM arogi dIhA. 430 80 mailiya phAliya 284 55 macchiyadhammA aMto 597 107 majjArakhaiyamaMsA 358 67 majjhimaniddhe do 36 91 matteNa jeNa dAhida 339 64 mayamAivacchagaMpiva mahaIe saMkhaDIe 587 105 mA eyaM dehi imaM puDhe 566 102 mA kAhaMti avaNaM 290 56 / mA tAva jhaMkha puttayA gAthAH patram / gAthAyAH pratIkam 600 108 mA te phaMseja kulaM 539 97 mAyapida puvasaMthava 413 76 mAyAvI caDuyArI 321 61 mAlaMmi kUDe moyaga 302 58 mAlAbhimuhaM daTThaNa | mAlohaDaMpi duvihaM mAsiyapAraNagaTThA 565 102 micchattathirIkaraNaM 444 83 mIsajjAyaM jAvaMtiyaM 228 45 muttadaviesu jujaba 237 47 rayaNapaIve joI 239 47 rasa kakkaba piMDagulA 286 56 / rasabhAyaNaheuM vA 209 447 83 271 56 299 283 238 Jain Education a l
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAthAGkaH patram kSamAratnIyA. vacUyupetA gAthAnAmakArAdi 778 88 19 82 10 292 piNDaniyukti // 128 // gAthAyAH pratIkam rasaheuM paDisiddho rAgaggisaMpalito rAgeNa saiMgAlaM rAyagihe dhammaruI rAyaghare ya kayAI rAyAroha'varAhe laddhaM paheNagaM me labbhaMtapi na giNhai lAbhiya neto puTTho lijhAIhivi evaM liGgeNa u nAbhiggaha liGgeNa u sAhammI liti bhANiUNaM gAthA: patram | gAthAyAH pratIkam / 641115 lebAlevatti jaM vuttaM 657 118 loevi asuigaMdhA 659 118 loNaM daga agaNi 474 87 loNAgaDodae evaM 477 87 loyaviraluttamaMga loyANuggahakArisu 127 lolai mahIe~ 341 64 vaMtuJcArasaricchaM 481 vaiyAi maMkhamAI vaDvai hAyai chAyA 150 31 vaDDheI tappasaMga 152 3 vaNassaikAo tiviho 151 31 vannAijuyAvi balI 615 110 / vayagaMDathulataNu. gAthAGkaH patram gAthAyAH pratIkam 29 73 | bAukkAo tiviho 265 51 vAghAega niyatto 589 106 vAsaharA aNujattA 168 35 viiameyaM kuraMgANaM viiyameya gajakulANaM 448 83 vijjAtavappabhAvaM 422 78 vijjAmaMtaparUvaNa vijjhAutti na dIsaha 309 59 174 36 vijjhAyamummuriMgAla 187 38 vimalI kaya'mha cakkhu visaghAiyapisiyAsI 195 4. visarisa daMsaNajucA 416 .77 / veyaNa veyAvacce 462 494 550 549 493 / / 274 662 118 // 128 // Jan Education Intel For Private Personel Use Only
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter gAthAyAH pratIkam veviya parisADaNayA volitA te va anne vA saMkAe caubhaMgo saMkAmeuM kammaM saMkiya makkhiya khaDakaraNe kAyA saMkhAIyANi u saMkheva piMDiyattho saMghuddi souM e saMcArimA ya culI saMjamaThANANaM saMjayabhaddA teNA saMjAya littabhate gAthADu: patram 582 105 164 34 521 95 256 50 saMthArapa yadaMDaga0 saMthArUttara colaga 95 saMdissaMtaM jo suNai saMyoyaNAe doso 94 20 21 saMvAso upasiddho 72 16 saMsadveyara ittho 520 512 208 41 300 gAthAyAH pratIkam saMjoyaNA u bhAve saMtha samujjhati 57 99 21 375 70 246 48 saMsamimmi dese saMsajja mehiM vajjaM saMsateNa yadavveNa saMsodhanasaMsamaNaM saggAmaparagAme gAthADu: patram 639 115 400 75 46 10 9 7 236 47 638 115 117 14 626 112 593 107 gAthAyAH pratIkam saggAmaparaggAme samgAme'vi ya duvihaM saccita puDhavilitaM cipuDhavIkA sacitamakkhiyaMmI sacita mIsaesa saccite aci saccite accite saccice ai 538 97 saccite avi 576 103 saccite pavvAvaNa 459 sajjhamasajyaM kajjaM 63 | sadvANaparadvANe duvihaM 84 330 gAthAGkaH patram 428 79 333 63 349 65 542 98 536 97 540 97 563 101 558 101 605 109 627 112 51 11. 51 54 262 277 gAthAnAma kArAdi kramaH /
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA bacUryupetA zrI piNDa niryuktiH // 129 // Jain Education Inter gAthAyAH pratIkam sarasara saGghassa va divase saddAiesa sAhU samaNakaDAhA kammaM samaNe mAhaNi kivaNe sammamasammA kiriyA sayamevAloeuM savalaya ghaNataNu0 aalsasiakAo sahasa paTThA diTThA sAuM pajjataM AyareNa sA u avisesiyaM sAgArI maMkha chaMdaNa gAthADaH patram 483 89 270 52 224 45 269 52 443 82 440 82 518 gAthAyAH pratIkam sAdhAraNaM bahU sAmatthaNa rAyasue sAmI cArabhaDA vA sAlIo aNahattha sAlIghayagulagorasa sAlImAi avaDe sAvaga ja vIsa mi0 94 9 sAhamma'bhiggaNaM sAhuguNakaNaM 39 44 10 215 43 128 27 221 310 siiavaNaNa paDi0 sio usiNo sAhAraNo sijjhatassuvayA raM 59 | sIuNhakhArakhate 44 gAthADuH patram 594 107 121 25 371 69 198 40 180 37 161 32 155 32 149 30 297 57 473 86 651 117 251 49 13 4 gAthAyAH pratIkam sI ukhArakhate sIe dabassa ego sIvannisarisamoyaga 0 subhaddaga dikhAI suke sukaM paDiyaM sukke sukaM paDhamo sukkeNa'vi jaM chikkaM sukeNa sarakkheNa sukollasarisapAe sucassa appamANe sunnaM va asai kAlo subhagaduGabhagga karA suyaabhigamanAya gAthADu: patram 22 5 652 118 81 17 599 108 398 74 567 102 28 73 533 96 397 74 525 95 335 63 502 92 317 60 gAthAnAmakArAdi kramaH / // 129 //
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAthA: patram 557 100 gAthAnAma| kaaraadikrmH| gAthAyAH pratIkam sUrodayaM gacchamahaM seyaMguli baguDDAve sesA visohIkoDI sesesu ya paDivakkho sesehiM kArahi sesehiM u dabehi solasa uggamadose gAthAH patram / gAthAyAH pratIkam 213 43 solasauggamadosA 471 86 sovIrA gorasAsava 395 74 hatthakappa giriphulliya 604 109 hatthasayaM khalu desaM 535 97 hatthasayamega gaMtA 266 52 hatthiduniyalabaddhe hatthiggahaNaM gimhe gAthAkaH patram / gAthAyAH pratIkam 669 119 hariyAiaNaMtariyA 54 12 hiyaeNa sakieNaM 461 85 hiyayaMmi samAheuM 341 65 hiyAhArA miyAhArA 41 9 heTThAvaNi kosalagA 573 103 | homAyavitahakaraNe 18 21 648 116 619 111 439 82 Jain Education indah For Private & Personel Use Only
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA bacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 130 // Jain Education Internation gAthAyAH pratIkam guNaniphanna piMDaNa bahuda jassa puNa ubhayAiritta0 goNNasamayA0 tulle'vi abhi0 iko u asa0 pAyarasa paDoyAro saMthAruttara 0 ee una vIsAme gAthAGkaH 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 dvitIyaM pariziSTam / piNDaniryuktigata bhASyagAthAnAM pratIkAni / gAthAyAH pratIkam patram 1 2 2 etasiNirddhamI 2 jjhamaniddhe do 2 3 3 6 hiyayaMmi samAuM 7 tatthANatA u saMkhAIyANi 7 dhovatthaM tinni niddheya ya kAlo porisitigama citto orAlaggahaNaNaM kAyamaNo gAthADuH patram 11 7 12 9 12 9 14 9 15 16 17 18 19 20 20 21 21 21 21 gAthAyAH pratIkam kinhAiyA u jANaMtu ajANato tattha vibhAgadde0 duggarase taM sama cullI avacullo kantAmi tAva anna uhiyA vA sukeNa'vi jaM levAlevatti AhAya jaMkIrai gAthAGkaH patram 21 21 22 22 23 45 24 24 53 26 55 27 55 28 73 29 73 30 54 1919 pari0 2 mAdhya gAthAnAM pratIkAni / // 130 //
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ ome saMgamatherA uvasayabAhiM | dUrA bhoyaNa egAgi 31 32 33 79 | kovo baDavAganaM 79 | jaMghAhINA ome 81 | bhikkhe parihAryate 34 35 36 81 | cANaka puccha 91 91 / pari03 sAkSidhRtAnAM grnthaanaamkaaraadi| nAma tRtIyaM pariziSTam / avacUrikatA sAkSyAditvena dhRtanAM granthAnAmakArAdi / patram / nAma patram 31 / pAThaH 3 3 | mUlaTIkA 2 piNDaniyuktiH mUlasUtram 11 | piNDaiSaNAdhyayane saptamoddezakaH 2 | rASTrapAlam bRhRvRtti 19, 21, 120 bharatacakravarticaritam (vyAkhyAprajJaptiH) | bhASyam 2,2, 6, 7,20,21,29, 91 | zrutiH nAma atisaGkSiptavyAkhyAnam AcArAdvitIyazrutaskaMdhaH karaNagAhA kacidvitIyagAthAyAM dharmasaGgrahaNyAdi niyuktigAthA 1.15 vRttiH 88 For Private Personel Use Only
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAparyupetA | pari04 saathipaatthaanaamkraadi| bhI 13 piNDaniyukti 88 // 13 // sAkSipAThapratIkAni AhAkammaM gaM muMjamANe ubhayamuhaM rAsidugaM uddesiyaMmi navagaM ee visohayato | kaMDaMti ittha bhaNNai kRSNA bhraMzayati varNa kevalanANe titthaMkarassa khittaM khalu AgAsaM galai balaM ucchAho ghaya sattuya dihato cArittammi asaMtammi chaTThANagA(Na)vasANe caturtha pariziSTam / sAkSidhRtAnAM pAThAnAmakArAdi / patram sAkSipAThapratIkAni patram sAkSipAThapratIkAni jattha jayA tapparUvaNayA mArutanisarga taM nasthi jaM na vAhai yatrAgnistatra vAyuH dIharasIlaM paripAliUNa yadi kumArI RtimatI 120 nANacaraNassa mUlaM 120 rAgAI micchAI(rAgAI) nikSiptAdau anantare na T'saMjo' gAhA niggaMthasakvatAvasa0 29 saMsaTThamasaMsaTTA paMthasamA natthi jarA 110 samaNataNassa ya sAro +payasamadugaabbhA0 suhumA pAhuDiyAvi 119 pariyaTTie abhihaDe se bhikkhU vA0 gAhA02 piNDaM asohayaMto hoI pabhUgharamANe balAvarodhi nirdiSTam 120 || yadapi-avacUrNikRtA 'saMjo' ityAdigAthAjI119 kRtA'sti tadapi na saMpUrNaprAptA'to asyA 21 / / avacUrikRtA eSA gAthA saakssaatvenodRtaa'sti|| aDDo nodhRtaH / 102 14 mA 120 / 12 12 69 // 131 // Jain Education Internet For Private & Personel Use Only ww.jainelibrary.org
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inte vyAkaraNAdi ArSam " gaGgAyAM ghoSa " itinyAyena jAtAvekavacanam anne anye anye tvAcAryadezIyAH patram 5 6 19 patram 106 5, 81 106 paJcamaM pariziSTam / vyAkaraNAdinirdezaH / vyAkaraNAdi tRtIyArthe saptamI dhAtUnAmanekArthatvAt prAkRtatvAt patram 25 18 2, 4, 24 SaSThaM pariziSTam / ane 'ityAdi / apare eke kecidAcAryAH patram 5 106 vyAkaraNAdi mavAH krozanti samayabhASayA sUcanAt sUtram vRddhasampradAyaH matAntaram vyavahAranayamatam patram 5 2, 55 17, 19, 23, 33, 50, 63, 108 patram 102 7, 106 pari0 5, 6 /
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari07 nAmnAmakArAdi nAma dhamAratnanIyA vacUryupetA zrI. pinDaniyuktiH // 132 // nAma patram 92 89 acalapuram abhayasenaH arimardanaH asADabhUI Anandam ASADhabhUtiH ugratejAH kaNhA kanakapRSThakuraGgaH kApilaH saptamaM pariziSTam / naamnaamkaaraadikrmH| patram patram | nAma nAma kusumapuraM 91-92 gandhasamRddhanagaram guNasenaH kRSNA giripuSpitapuram guNAlayanagaram kollairaM 79 guNacandraH 26, 42, gokulanAmam 87 kollakiraM gorbaraH kozaladezodbhavAH 111 guNacandrarSi prAmaNI kosalakAH guNacUDa: grAmaNIH kozalAviSayaH guNavatIH caMdagutto 92 kosaLagA guNazekharaH caMdodayaM kSemaGkaraH guNasamRddhanagaram caMpA 68 | kSitipratiSThitam 1. / guNasAgaraH 15 | candraguptaH 45 -ur o 000 26 ur // 132 // Jain Education Inteme For Private & Personel Use Only Hw.jainelibrary.org
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ T patram pari07 nAmnAmakArAdi 43,93 37, 38 nAma candramukhA candrAnanApurI candrAvataMsakaH candrikA candrodayam campApurI cANako cANakyaH chinnaTaGkaH jayakIrtimUriH jayantapuram jayantIpUrI jayasundarI 23 -SIS.IN nAma patram | nAma patram | nAma patram jitazatru: 17 dekzA 48, 92 | nilayazreSThI jinadattaH dhanadattaH 62, 80, 93 nUpurahArikA jinadAsaH dhanadevaH pAdaliptariH 90, jinamatiH dhanapriyA potanapuram jiyasattu dhanavatI. pratiSThAnapuram tilaka zreSThI dhanazreSThI priyaGkaraH trilokarekhA dhanAvahaH priyaGgurucikA dattaH dhammaruI priyaGgulatikA datto dharmaghoSaH priyanusArikA duSprabhaH dharmaruciH priyaGgasundarI devakI dharmarucisUrayaH priyadarzanA devadattaH 2, 29, 62 / dhAdipRthvI priyamatiH devarAjaH 6. | nimmahilaM (nATaka) 87 / bandhumatI 91, 92 120 68 For Private & Personel Use Only
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnanIyA vacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 133 // Jain Education Inte nAma binnA bennA brahmadvIpa: brahmazAkhA bhadrabAhusvAminaH bhadrila: bharataH bharaho bhAnu patram nAma 92 92 92 bhImA magadhaH bhASyakAraH 2, 3, 9, 22, 54,73,79 93 74 muruNDa: 34 mervAdi: 98 87 19 mahAbalaH mahArASTrAH mANibhadraH muruDarAo 26 40 modakapriyaH yakSa dinnaH yazodharA yazobhadrasUriH yazomatiH yugAdijinapratimA yogarAjaH patram nAma 25 111 48, 71 91 90 3 19 65 35 23 42 42 35 yodhanI ratnapuram ratnAkarasUri : rAjagRham rAyaparaM rAyaga ripumardanaH rukamaNI patram 35 71 42 87 87 87 18 19,39,69 revatiH 80 lakSmIH 62 (a) krapuram 39 vatsarAjaH 35, 69 vasantapuram 26, 62, 69 nAma vasundharA vasumatI vArattakaH vArasapuram vAsudevaH vijitasamara: vidhapakSagacchaH vizAlazRGgaH vizvakarmA viSNumitra: vistIrNagrAmaH zatamukham zAlIgrAmaH patram 68 69 113 113 61 25 120 94 87, 88 86, 87 80 42 40 pari0 7 nAmnA makArAdi kramaH / // 233 // 1ww.jainelibrary.org
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ ra patram nAma pari07 nAmnAmakArAdi krmH| nAma zivadevaH zivA zizumAraH zItalaka: zIlA zRGgAramatiH zrInilayanagaram zrIparNI zrImatI zrIsthalakam saMgamatherA patram nAma patram | nAma saMyugapuram sArikA saGkalaH 34 siMhaH saGgamasthavirAH siMhaka: samitasUriH 18, 62, siMharathaH 91, 93 | siMhasUrayaH samudraghoSasUriH 60 siMhAcAryaH samRddhaH sindhu sammatapramukhAH 60,61 sudarzanA sammatipramukhyAH 60 sundara sammilapuram 48 / sundarI 79 / sAgaradattaH 45 | suradattazreSThI sulocanA 2, 20 suvrataH 87, 88 susthitasUrayaH 86 sUrodayaM sUryodayam sodAsaH sovIragA saurASTram 62, 93 harantasannivezaH | hastakalpam / 50000 30m ormv 19 Jain Education In A For Private & Personel Use Only Tww.jainelibrary.org
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari08 dhamAratnanIyA vacUryupetA avacUripatram makagiriTIkApatram zrI. piNDa gAthA 80-81 avacUrigatAnpu daahrnnaani| 18 niyukti // 134 // kathAGkaH kathAviSayaH 1 dravyagaveSaNAyAM 2 prazastadravyagaveSaNAyAM 3 dravyagaveSaNAyAM 4 dravyodgame 5 pratiSevaNAyAM 6 pratizravaNe saMvAse anumodanAyAM 9 AdhAkarmodanaparihAre 10 AdhAkarmaparihAre 11 AdhAkameM'tikramAdidoSe aSTamaM pariziSTam avacUrigatAnyudAharaNAni kathAnAma mRgadRSTAntaH samitasUrayaH gajaSTAntaH laDDukapriya(modakapriya)kumAradRSTAntaH stenadRSTAntaH rAjaputradRSTAntaH pallidRSTAntaH rAjaduSTadRSTAntaH sAdhukathAnakam laukikodAharaNam hastIdRSTAntaH 83-84 88-90 119 121 125 127 162-163 166-167 181 9 // 134 // Fur Private Jain Education Personal use only
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari08 avacUrigatAnyu raNAni / 12 vAntamiva aneSaNIye avidhiparihAre 14 pariNatyA''SAkarmagrahaNe 15 zuddhagaveSaNAyAM 16 AjJAyAM 17 eSaNopayoge 18 pUtidoSe 19 prAduSkaraNe 20 parabhAvakrIte prAmityadoSe 22 parAvartitadoSe paraprAmasvaprAmAbhyAhRte __mAlApahRtadoSe ugratejodRSTAntaH akovidasAdhudRSTAntaH dravyalignidRSTAntaH priyakarakSapakadRSTAntaH candrasUryodyAnodAharaNam govatsodAharaNam sabhopalepanodAharaNam bhinnasvarUpANAM sAdhunAmudAharaNam masodAharaNam bhaginyudAharaNam mAtRbhaginyudAharaNam dhanAvahAdidRSTAntaH bhikSudRSTAntaH dvitIyadRSTAntaH 192-193 198-200 208 209-11 213-215 225-226 245-246 292-297 310-311 317-319 324-326 337-343 359-360 362 For Private Jain Education in Vieww.jainelibrary.org Personal Use Only
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnanIyA va cUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 135 // Jain Education Interna 26 AccheyadoSe 27 anisRSTadoSe 28 aGkaSAyAM 29 paraprAmadUtyAM 30 nimittadoSe 31 krodhapiNDe 32 mAnapiNDe sAdhudRSTAntaH guNacandrakSullaka dRSTAntaH guNacandrakSullaka dRSTAntAntaragata (1) zvetAGgulipuruSadRSTAntaH (2) bakoDDAyaka (3) kiGkara 39 33 13 39 19 33 mAyApiNDe 33 39 33 33 gopadRSTAntaH dvAtriMzadvayasya dRSTAntaH dattasa ghoISTAntaH dhanadattasAdhordRSTAntaH nimittakathakasAdhordRSTAntaH 39 ( 4 ) snAyaka (5) giddhavariGgI ( 6 ) hadajJa ASADhamUtidRSTAntaH 39 99 33 33 35 368-369 378-381 427 433-434 436 464 466-473 471 471 471 471 472 472 480 69 71 79 80 81 85 86 86 86 86 86 86 86 87 110 113 125 127 128 134 134 135 135 135 135 135 135 136 -183gg pari0 8 avacUri gatAnyu dAha raNAni / // 135 // Jainelibrary.org
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ 139 pari08 avacarigatAnyu 142. raNAni / 144 34 lomapiNDe 35 vidyApiNDe 36 mantrapiNDe 37 cUrNe 38 pAdalepe 39 mUlaka, (prathama) , (dvitIya) 41 vivAhe HI42 , garbhAdhAne dravyaiSaNAyAM 45 bAlavadAyake 46 chardite 47 dravyagrAsaiSaNAyAM occuWWWWW0000 siMhakezaramodakagavezakaH suvratasAdhuH 482-483 dhanadevodAharaNam 495-496 pAdalipsodAharaNam 498 cANakyodAharaNam bhA0 35-37 samitasUrayaH 503-505 sundayudAharaNam 506-507 dhanadasodAharaNam 506-507 prathamam 508 dvitIyam 509 dve patnyau 510-511 vAnarayUthodAharaNam 517-519 lampaTasAdhusaMghATakodAharaNam 579 madhubindUdAharaNam 628 matsasya kalpitodAharaNam 630-633 // iti avacUrigatAni pariziSTAni samAptAni // Coco CocoC SSCC00W occ 144 145 145 0 145 146 158 104 113 113 ur9 . Jain Education in For Private Personel Use Only A ww.jainelibrary.org
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnanIyA vacUryapeThA zrI piNDaniryuktiH / // 136 // Jain Education Inte navamaM pariziSTam zrI vIrAcAryakRtAyAH piNDaniryuktiTIkAyAH AdyantabhAgau // 0 // namaH pravacanAya // namrAmarezvara kirITaniviSTazoNa - ratnaprabhA paTalapATalitAMhnipIThAH / tIrthezvarAH zivapUrIpathasArthavAhA, niHzeSavastuparamArthavido jayanti lokaprabhAgabhavanA bhavabhItimuktA, jJAnAvalokita samastapadArthasArthAH / svAbhAvika sthira viziSTasukhaiH samRddhAH, siddhA vilInaghana karmmamalA jayanti AcArapaJcakasamAcaraNapravINAH, sarvajJazAsanabharaikadhurandharA ye / te sUrayodamitadurdamavAdivRndA, vizvopakArakaraNapravaNA jayanti sUtraM yatIna tipaTusphuTayuktiyuktaM, yuktipramANanayabhaGgagamairgabhIram / ye pAThayanti varasUripadasya yogyAste vAcakAzvaturacArugiro jayanti // 1 // // 2 // // 3 // // 4 // 1 yadyapi - avacUripariziSTatvena TIkAyAH mudrApaNaM nocitaM tathApyastyimA pyayA'vaSyamudritA vIrAcAryakRtA TIkA-iti jJApanArthametasyAH AyantabhAgamudrApaNamucitamiti matvA AyantabhAgau mudrApaNa udyamakRtaH, ato vidvajjanA tasyAH parimalaM gRhNantu / pari0 9 vIrAcArya kutaThIkA pArAdya bhAgaH / // 136 //
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari09 viiraacaarykRtttiikaayaaraaybhaag:| siyAnAsukhasamAgamavaddhavAJchAH, saMsArasAgarasamuttaraNaikacittAH / jJAnAdibhUSaNavibhUSitadehabhAgA, rAgAdighAtaratayo yatayo jayanti iti virahi(ci)tapaJcaparameSThisaMstavo gurujanopadezena / vakSye ziSyahitAkhyAM vRttimimAM piNDaniyuktaH // 6 // pazcAzakAdizAstravyUhapravidhAyikA vivRtimsyaaH| Arebhire vidhAtuM pUrva haribhadrasUrivarAH // 7 // te sthApanAkhyadoSaM yAvadvivRtiM vidhAya divamagaman / taduparitanI tu kaizcidvIrAcArya samApyeSA // 8 // tatrAmIbhiramuSyAH sugamA gAthA iti vibhAvyA / kazcinna vyAkhyAtA yA vivRtAstA api tAH // 9 // samprati mandadhiyAM durbodhA iti mayA samastAnAM / tAsAM vyaktavyAkhyAhetoH kriyate prayAso'yam // 10 // iha hi jinazAsane cUlAyugakalitadazAdhyayanamato dezakAlikAkhyaH zrutaskandho'sti, tasya ca bhadrabAhusvAmisUriNA niyuktirakAri, tatra ca piNDaiSaNAbhidhapazcamAdhyayanasya satko bRhandaprathatvAt piNDaniyuktiriti nAma datveyaM tenaiva pRthakkRtA'zeSAt , sA dazakAlikaniyuktijAtetyanena sambandhenAyAtAyA AdAvimA dvAragAthAmAha____ piNDe uggama0 // 1 // vyAkhyA-piNDoti "goSTa-loSTa-huDi-paDisaGghAta" iti svAdikasya "pUNa-mamU-huDi-paDisaGghAta" iti / vikalpe "nasyAzcarAdayaH" iti vacanAdinapatyayAbhAvAzrayaNena caurAdikasya vA paDidhAtoH piNDanamatibhAva iti sUtreNa gha(dhvanitasyaiva vA caurAdikasyenAgamanapakSamAzritya svarahagamigrahAmalitisUtrAdAdApiNDo mIlanamAtraM tacca yeSAmasti taiH sahaikyopacArAt triprabhRtikAH paramANvAdaya ekatra militA piNDaH, yadvA tayorapi dhAtoH piNDyata iti, " akari ca kArake saMjJAyA"mitiSabhit eva, paramANvAdi | For Private Personal Use Only JainEducation inte
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnanIyA vacUryupetA zrI. pinnddniyuktiH| pari09 viiraacaarykRtttiikaayaaraadybhaagH| // 137 // trikaprabhRtikAH piNDaH, sa ca yadyapi nAmAdimedairanekadhA bhaviSyati, tathA'pIha saMyamAdirUpabhAvapiNDopakArakasya dravyapiNDasya grahaNa jJeyaM, so'pyAhAropadhizayyAbhedAt tredhA, tatrA''hArazuddheH prastutatvAdAhArarUpa eva prAyaH, tatazca tasmin piNDe adhikRte viSayabhUte vA, kimityAha-uggamatti udgamanamupadgama utpattirityarthaH, prathamaikavacanalopaH prAkRtatvAt , evamuttaratrApi vibhaktilope vibhaktivyatye'nusvAralaupAdau vA'bhaNito'pyayaM hetu yaH, sa cAdhAkAdimedabhinnaH syAt , vakSyati ca-" AhAkammuddesiya" (gA. 92) ityAdi, tathA " uppAyaNA" (gA0 514 ) ityAdi, utpAdanamutpAdanA ghAyAdiprakArairyA(ume) vakSyati "dhAIdUI (gA0409) "tyAdi, iha kilaiSaNA tridhA, tadyathA-gaveSaNA praha]SaNA grAsaiSaNA ca, tatrodgamotpAdanAmahaNeNa gaveSaNoktA, tathA 'esaNA' iti eSaNAgrahaNakAle zaGkitAdibhiH prakArairanveSaNaM, vakSyati ca (ha0pa01) "saMkiyamakkhiye " (gA0 520 )tyAdi, anena tu grahaNaiSaNoktA, tathA 'saMjoyaNA' iti saMyojanaM saMjoyanA-gRddhayA rasotkarSotpAdanAya sukumArikAdInAM khaNDAdibhiH saha mIlanamityAdikA, sA ca dravya. bhAvabhinnA vakSyati ca, "dabve bhAve saMjoyaNA" (gA0 621) ityAdi, tathA 'pamANe 'tti pramitiH pramANa-kavalasakyAlakSaNam , ekAraH prathamaikavacanArthaH, " battIsa kira kavalA" (gA0 642)ityAdi, cakAraH samuccaye bhinnakramazca, tathA iGgAlatti caritrendhanasyAnArA- | NAmiva karaNamiti kArite'ntyasvarAdilope "puMsi saMjJAyAM gha" iti ghavAkAraH, cAritrendhanadahanasamartho rAgapariNAmaH, prathamaikavacanalopazchando'rtha, tathA dhUmatti cAritrendhanasya ghUma[vat ] iva karaNamiti kArite "mantuvantuvinAM lugi"ti vantulope'nusvarAdilope pUrvavaghe ca dhUmazcAritrendhanasya dhUmAyamAnatAkaraNasamartho dveSapariNAmaH, prathamaikavacana lopaH pUrvavat , vakSyati ca-" taM hoi saiGgAla (gA0 665)" mityAdi, tathA 'kAraNa 'ti prathamaikavacanalopAtkAryate prANIkAryamanenetikAraNaM, ca nimittaM, pUrvoktaH cakAro'vayojita, evamuttaratrApi // 137 // Jain Education Inter For Private Personal Use Only Aaw.jainelibrary.org
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari09 viiraacaarykRtttiikaayaaraadhbhaagH| cakAro vAzabdAdizcAnyatrasthite'pi yatra ghaTate tatra yojyaH, vakSyati ca "veyaNe" (gA0 662) tyAdi, iha saMyojanAdipada-| pazcakena prAsaiSaNoktA, upapradarzanArtheti zabdalopAdityanena piNDasya sarvatra gatatvena vyApakatayA'bhedenAgaNanAdudgamAbhaNanarUpa(ya)kAraNa, avihA' iti aSTavidhA-'STamedA, kA sA vihItyAha piNDanijjuttI iti nira-nizcayena satatAviyogasvarUpAdhikyena vA yaktiyojana sambandha ityarthaH, sUtreNa saha yeSAM te niyuktiyo(ktyarthAsteSAM yuktiryojanaM paripATyAstAnityarthaH, tatazca niyuktInAM yuktiniyuktiriti vAcye madhyapadalopitatpuruSeNa prathamayuktizabdalopAniyuktiH, yadvA niriti pUrvavadyuktAH-sambaddhA sUtreNa saha ye te niyuktAsteiSAM yuktiH pUrvoktA, tatazca niryuktAnAM yuktiniryuktayuktiritivAcye pUrvavadyuktazabdalopAnniyuktiH, yathokta]STramukhavanmukhaM yasyAH soSTamukhI kanyA, tatazca piNDasya-AhArasya niyuktiH piNDaniyukti:-AhArazuddhya zuddhipatipAdako grantha ityarthaH, bhavatIti zeSaH, iti dvArASTakapratipAdakagAthAsamAsArthaH // 1 // avayavArthe tu granthakAraH svayameva vakSyati, tatra "yathoddezaM nirdeza" iti nyAyApiNDasya vyAsArthaH prastutasUtrAmapi " tattvabhedaparyAyavyakhyei"ti kamAtpUrva tattvaM vAcyaM, tacca triH prabhRtikAH paramANvAdaya ekatra militAH piNDa iti pUrvamevoktam , atha tasyaiva medabhaNanaM kramAyAtamapi vicitratvAt sUtragaterityullaGghya tAvadekArthikazabdAnAha piNddnikaay||2|| vyAkhyA-piNDa nikAya samUheti samAhArAt piNDanikAyasamUha, sarvatra prAkRtatvAdekAraH tena, tathA sampiNDinapiNDanA cakAraH samuccaye, tathA samavAyaH, tathA samavasaraNanicayopacayaM, cakAraH pUrvavat, tathA yugmaM, cakAraH pUrvavat , tathA rAziH, cakAronikarAdInAM samuccayArthaH, ekArthikAH syuriti zeSaH, ete sarve'pi sAmAnyatastriprabhRtike saGghAte vartante, vizeSatastu kazcitkApi kasmin Paa rUDhaH, yathA piNDazabdo guDAdipiNDarUpe saGghAte, nikAyazabdastu bhikSukAdisaGghAte, samUhazabdastu manuSyAdisaGghAte, sapiNDanazabdastu Jain Education in For Private & Personel Use Only al
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnanIyA varyupetA zrI piNDaniryuktiH / // 138 // Jain Education Intern sevAdInAM khaNDapAkAdezva parasparaM samyak saGghAte, piNDanAzabdastu tatraiva kevalaM sIlanamAtrarUpa saGghAte, samavAyazabdastu vaNigAdInAM saGghAte, samavasaraNazabdastu jinasamavasaraNarUpe saGkhAte, nicayazabdastu dhAnyAdisaGghAte, upacayazabdastu suvarNAdisaGghAte, yugmazabdastu bhANDAnAmakSAdInAM vA yugalarUpe saGghAte, anyasya vA kasyacitpadArthasya rAzau rAzizabdastu pUgaphalAdisaGghAte rUDhaH, nanu yugmazabdasya dvikhyAvAcitvapakSe triprabhRtika padArthasaGghAtAbhAvena piNDatvaM na ghaTata ! ityucyate triprabhRtika padArthasaGghAtaH piNDa iti sAmAnyalakSaNaM, vizeSatastu kApyAjanmAviyoginorekazarIrayordvayorapi bhAruNDayoH piNDaH syAdevetyeke, anye svAhurmukhyavRttyA tAvat triprabhRtikapadArthasaGghAta eva piNDaH syAdvauNavRttyA tu bhinnazarIrayorapi dvayoH kapardAdikayorekatra sthAne militayormIlanamAtramaGgIkRtya piNDatvaM syAdeva, ihaikArthikapratipAdanenaikAntikamedAbhedau vyudasyete, tatraikAntabhedapakSe tAvanaikArthikAH zabdA yujyante, kathaM yasya kAntenaiva sarve bhAvAH sarvathA bhinnA varttante, tasya yathA ghaTazabdasya paTazabdo bhinna eva, evaM kuTazabdo'pi tatkathaM ghaTazabdasya kuTazabda ekArthiko yujyate !, evamekAntA dakSe'pi yasya hi sarvathaivAmedena sarve eva bhAvA vyavasthitAH tasya yathA ghaTazabdasya ghaTazabdo abhinna ekArthiko na bhavatyevaM kuTAdayosye kArthikA na yujyanta eva, abhinnatvAttasmAdbhedAbhedayoreva te yujyante, tatra mede piNDanalakSaNamarthamAzritya pravRttiH, evaM nikAyAdInAmapi svaM svamarthabhinnamAzritya pravRttirjAyate, ase ve (!) tu sarve'pyeva ekasminneva saGghAtalakSaNe'rthe pravRttA iti gAthArthaH // 2 // atha medAnAda piNDassa u nikkheo0 // 3 // vyAkhyA - piNDasya pratItasya tu zabdaH punarartho bhinnakramaca, nikSepo nAmAdibhedairnyAsaH, punaH zabdo'tra sambadhyate, tasya caivaM prayogo, yathA piNDasyaikArthikAH zabdAH piNDa nikAyAdayastasyA'pi nikSepaH, punariti tatra punaH zabdo vailakSaNyasya dyotakastaca pUrvavAkyArthApekSayottaravAkyArthasya jJeyamevaM sAmAnyataH sarvatra punaH zabdo jJeyaH katividha ! ityAha- catvAraH pari0 9 vIrAcArya kutaTIkA yArAdyabhAgaH / // 138 // w.jainelibrary.org
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education I parimANamasyeti catuSkaH, sa eva catuSkakaH- caturvidho-nAmasthApanAdravya bhAvasvabhAvaH, evaM SaTkaH- paTaprakAro vakSyamANaH, cakAraH samuccaye, kartavyo vidheyaH, anayozcatuSkako vyApakaH, sarvavastuSvavatAritvAt SaTkastvavyApakaH pratiniyatavastuSvavatAritvavAditi medo guravastu vyAcakSate, catuSkakaH sukhaM sarvazrotRRNAM SaTkastu sakaSTaM pratiniyatazrotRRNAM prarUpata iti bhedaH, ayaM sAmAnyena piNDasya nikSepa uktaH, atha tadanuvAdapUrvakaM yadvividhaM tadAha- kRtvA ''vidhAya, cakAro'vadhAraNe bhinnakamadhya, nikSepaM pUrvoktaM, prarUpaNA svarUpavicAraNA, tasyaivapiNDasyaiva nikSepasyaiva vA, avadhAraNamanyato yojitaM karttavyA vidheyeti yAthArthaH // 3 // nanvetayoH ko nikSipyate SaTka ? iti brumaHkiM kAraNamityAzaDkyAha kulae cau bhAgassa || 4 || ( pa0 2 ) vyAkhyA - kulake - catuHsetikApramANe dhAnyamAne, tuzabdo'vadhAraNe sa ca sambhava evetyevaM yogyaH, caturbhAgasya setikAyAH sambhavo vidyamAnatA, yatheti zeSa iti dRSTAnto, atha dAntikamAha - SaTke prakAnte nAmAdiSaTkanikSepe pUrvoke caturNAM catuHsakhyAnAM nAmAdInAM nikSepasyeti prakramaH, evaM taddhitaniyamenAvazyaM tathA sambhavo vidyamAnatA astividyate yata iti zeSaH, SaTkaM pUrvoktaM nikSepet tasmAttataH kAraNAdriti gAthArthaH // 4 // tameva SaTprakAra nikSepamAha - maMThA piMDo // 5 // vyAkhyA - nAmaM ThavaNA piNDoti anusvaro'lAkSaNikatvAnnAmasthApanApiNDaH, tathA daveti sUcanAd dravyapiNDaH, evaM kSetre kSetrapiNDaH, cakAraH samuccaye, tathA kAlabhAve - kAlapiNDo bhAvapiNDazca, cakAraH pUrvavat, ayaM SaTprakAro'pi vakSyamANasvarUpaH, eSa evAnantarokta eva, lalurabadhAraNe yojita eva, piNDassaiti piNDasya piNDazabdasya, nikSepaH pUrvoktArthaH, SaDvidhaHpadmakAraH, bhavati jAyata iti dvAraSaTkapratipAdakagAthArthaH || 5 || nAmapiNDasya vyAkhyAnAya sthApanApiNDasya tu sambandhanAyAha 24 pari0 9 vIrAcArya kRtaTIkA yArAdya bhAgaH /
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnanIyA varyupetA zrI piNDa niryuktiH / // 139 // Jain Education Int goNNaM samayakathaM vA0 // 6 // vyAkhyA - gauNaM- yathArtha; nAmeti sarvatra prakramaH, tathA samayakRtaM - siddhAntavihitaM vAzabdaH - samuccaye, tathA yatkimapi, vAapizabdau samuccayArthI tAbhyAM bhASyakAro "gonna samayAirata " ( bhA0 gA0 6 ) mityAdigAthayobhayAtiriktaM caturthaM vakSyati, tad bhavet syAt, tadubhayena gauNaM samayakRtAkhyadvayena kRtaM vihitaM tadubhayakRtamiti bhAvaH, evaM sAmAnyatazcaturvidhaM nAmoktam, iha tu nAmapiNDo bhaNanIyaH, sa ca nAmnAM piNDatve sati ghaTate, tAni tu varNarUpatayoccaritapradhvaMsitvenA vidyamAnAni, piNDasve tu paramANvAditrayaprabhRtikasaGghAtalakSaNaM pUrvamuktaM tacca vidyamAnasyaiva padArthasya ghaTate iti pratyAsatyA nAmanAmavatoraikyAtacchabdena prabhRtaparamANusaMghAta niSpannazarIro vidyamAnaH zRGgiprabhRtiko nAmavat padArtho gRhyata iti, tata zRGgiprabhRtikaM dravyaM bruvate - kathayanti, pUrvAcAryA iti zeSaH, nAmapiNDaM-nAmapiNDa iti dhvanervAcyaM eteSAM caturNAmapi madhyAccaramaM vyApakaM yAdRcchikatvAdityuttaratra sarvatra nAmaiSaNAdiSu sAmAnyata idameva grAhyaM sthApanApiNDaM vakSyamANArtha, ata eva tasmAdbhaNanAdUrddha vakSye abhidhAsya iti gAthA paryantapAdasya " arUye " ( gA0 7 ) tyAdikayA vakSamANayA saptamagAthayA yoga iti gAthArthaH // 6 // bhAvArtha tu mAdhyakAro yathAvasaraM vakSyati, tatra sAmAnyato nAmanirUpaNAyAmAdyanAmavivaraNAya mASyakAra evAha guNaniSphalaM goNNaM0 // bhA0 1 // vyAkhyA - guNaniSpannaM matvarthena siddhaM gauNaM - gauNAbhidhAnaM nAma, tasyA'pi saMjJAntaramAha taM caivati tadeva gauNameva, yathArtha - ghaTamAnavyutpattikaM, asthavI iti, arthavidastIrtha karAdayaH, arthavidbhiH prarUpito'rtho'vitathatayA loke AdeyaH syAditi tadraiNaM, bruvate vadanti, tacca gauNaM caturddhA tadyathA dravyanimitaM jAtinimittaM guNanimittaM kriyAnimitaM ceti, tatra dravyaM zRGgAdikaM tadeva nimittaM zRGgyAdirUpAbhidhAnavRttau heturyatra tadbalIvardAdivAcika zRGgItyAdikAvarNAvalI, evamucaratrApi kevalaM jAtitrA pari0 9 vIrAcArya kRtaTIkA yArAdya bhAgaH / // 139 //
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari09 | viiraacaarykRtttiikaayaaraadybhaagH| maNAdikAH, guNaH zuklAdikAH, kriyA tapaHkaraNAdi piNDatAdirUpA, tatra prakrAntapiNDasya nAmAtrAvatariSyatIti, pradhAnametaditikhyApanArtha, sAmAnyagauNanAmaviSayaM kriyAnimittaM bhedamAzrityodAharaNamAha-tadgauNaM nAmA, punaH zabdo vizeSaNe, vizeSaNatvaM ca sarvatra pUrvavAkyArthAspekSayottaravAkyArtho jJeyaH, kSapayatItikSapaNaH kSapakarSistadvAcakaM nAmakSapaNa iti varNAvalI, atra tapaHkaraNAdirUpA kriyAnimittam , evamuttaratrApi bhAvanIyaM, valatIti jvalano vizvAnaraH, tapatIti tapano raviH, pavata iti pavano vAyuH, pradIpyata iti pradIpo dIpakalikA, cakAro'nyeSAM svajAtIyAnAM bhedAnAM samuccayArthaH, etAni tu zRnaprabhRtikanAmAni yeSveva valIvAdiSvAdhArabhUteSu bhaNitAni teSveva sthitAni labdhanijanijasaMjJAni gauNAni syuH, anvarthasaMjJAtvena dattAni svAsmAbhiprAyakRtatvenobhayAtiriktAni bhavanti, evaM samayakRtatadubhayakRtAnyapi jJeyAnIti gAthArthaH // 1 // evaM sAmAnyena gauNaM nAmAbhihitamatha prakRtaM piNDamAzritya gauNaM samayakRtaM ca tadevAha piNDaNa bahudavANa // bhA0 2 // vyAkhyA-piNDaNatti piNDanaM-mIlanamanusvAralopaH pUrvavat , bahudravyANAM triprabhRtisevAdivastUnAM laDDukAdi tayA saJjAtAnAM gauNaM piNDaH, syAditi zeSaH, prabhUtAnAM dravyANAM mIlane yatpiNDa iti nAmaitat gauNamityarthaH, tacca kriyAnimittaM piNDana lakSaNakriyayA niSpannatvAt , tathA pratipakSaNApyevaMvidhadravyANAM mIlanavyatirekeNApyapratipakSeNa syAdevetyapi zabdArthaH, yatra tilodakAdau piNDAkhyA-piNDaprasiddhiH syAdityatrottaratra ca zeSaH, sa evaMbhUtaH, samayakRtaH-siddhAntavihitaH piNDaH-piNDAkhyaH padArthaH syAt , tasya samayakRtatvaM darzayannAha-yathetyudAharaNopanyAsArthaH, sUtram-Agamam-vAkyaM, kiM tadityAha 'piNDapaDiyAI (iti)' sUcanAtsUtramitinyAyAt 'piNDa ' ityanena piNDavAya iti sUtrakhaNDaM labdhaM 'paDiya' ityanena tu paDiyAe iti dvayormilitayoH piNDavAyapaDiyAe iti jAtam , anena ca sUtrasya madhyabhAgavarcinA khaNDena "tulAdaNDa "nyAyena Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnanIyAvacUryupetA pinnddniyukti| // 14 // sakalamathAcArAGgadvitIyazrutaskandhasaktapiNDaiSaNAbhidhAnaprathamAdhyayanasaktasaptamoddezakasthitaM sUtraM gRhItaM, AI ityAdi zabdata- | pari09 yA'syaiva ca sUtrasya anto yojyaH, taccedaM "sebhikkhU vA jAva samANe se jaM puNa pANagaM jANijjA, taMjahA tilodagaM vA tusodagaM vIrAcAryave"tyAdi, iha dvikena bhikkhuNI ceti sUcitaM, yAvat zabdena tu "gAhAvada kuLaM piMDavAyapaDiyAe aNupaviDhe" iti sUcitaM, kRtaTIkAmAdizabdAttatretyAdInAM " se bhikkhU vA 2 jAva samANe jaM puNa pANagajAyaM jANijjA, taMjahA usseimaM ce"tyAdi sUtrANAM samahaH, 5 yArAdhaeteSAM ca vyAkhyA prasthAnato jJeyA, kevalametaiH pAnakasyA'pi piNDasaMjJokteti gAthArthaH // 2 // tadubhayamAha bhaagH| jassa puNa piMDavAya // mA0 3 // vyAkhyA-yasya kasyacitpunarguDaudanapiNDasyeti yogaH, piNDapAtArthAya-AhAranimittaM praviSTasya-gatasya sAdhohigRhamiti sAmarthyagamyaM, bhavati-jAyate samprApti-lAbhaH, kasya sambandhinItyAhaH-guDaoyaNapiNDehiMti vibhaktivacanavyatyayAdguDaudanapiNDasya gaulyaguNavadravyavizeSakUrAdikasya, upalakSaNatvAtsatupiNDAdiprahaH, to guDaudanapiMDaM tadubhayapiNDaM. gauNasamayakRtapiNDaM " piMDaNa bahudavvANaM " (bhA0 2) ityanena gauNe tvasyAgamaprasiddhatvena tu samayakRtatvasya ca ghaTanAd uktavantaHtIrthakarAdaya UcuH, ihAnyathAbhyAhRtaH piNDaH syAditi, gRhigRhapraviSTasyetyuktaM, tatrApi pravezaH prAyo'nyena nimittena kriyamANo brahmacarye medAdidoSakaraH syAditi piNDapAtAyetyuktaM, yadvA yasya sAdhoH, punaH zabdo bhivakramaH, piNDapAtArthAya praviSTasya bhavanti samprAptiH guDaudanapiNDasya, taMti iha tadubhaya piNDo bhaNanIyaH, sa ca guMDAdipiNDasyaiva ghaTate na sAdhoriti piNDapiNDavatorekyAt sAdhunA labdhaM guDaudanapiNDaM, punaH 2 zabdo'nyato yojitaH, zeSaM pUrvavaditi gAthArthaH / / 3 // ubhayAtiriktamAha- . ubhyaairittmhvaa0|| bhA0 4 // (103) vyAkhyA-ubhayAtiriktaM-gauNasamayakRtarUpadvayAdbhinnaM, atha ceti nAmAntaradyo // 14 // Jain Education l a TAIT
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education takaH, anyaccaturthamityarthaH, apizabdaH huzabdo vAkyAlaGkAre, asti-vidyate, laukikaM - lokarUDhaM nAma - abhidhAnaM, Atmano nAma mAtRpitrAderabhiprAyeNa mayaitasya bAlasyaitatsihakAdinAmadAtavyamiti, manobhisandhinAkRtaM vihitaM yattat, tadevodAharaNena samarthayannAha yathetyudAharaNopanyAsArthaH, siMhakadevadattAvAdiryasya yajJadattAdernAmnastadyasya hi sutAdeH pitrAdisiMhako devadatto veti nAma dadAti, na tasya hinastIti siMhaka iti, saMskRtalakSaNabhAvena kakAreNa jAtuM prAkRtalakSaNabhAvena tu siMha iti syAd emanyatrApi kakAro jJeyaH nApi devA enaM deyAsuriti devadatta iti cAnvartho niyamena'sti, tathAbhUtasyApi tathAbhUtanAmadAnAditi, na tAvadgauNaM nApi samayakRtaM samaye arUDhatvAt nApi tadubhayaM gauNatvasamayakRtatvayoH pRthagnidarzitvenA vidyamAnatvAt kiM tarhi ?, gauNa samaya kutobhayalakSaNahInatvenomayAtiriktAmatyucyateti nAmnaH, kasyacid punarvarapradAnatayA surairdattatvamaGgIkRtya 'devadatta' iti nAmno gauNatvaM saMbhava tadapekSayA gauNaM, kimiti nobhayatA ? iti ucyate, na nAmadAturitthaM vivakSyA bhavati, atha bhavati tarhi prAyikatvena naitadvivakSitam, evaM yajJadattAdiSvapi bhAvanIyamiti gAthArthaH || 4 || Aha nedaM " goNNaM samaye " ( gA0 6 ) tyAdi niyuktigAthAyAmupAttamiti kuto mASyakRtAkRtamiti, ucyate nopAcamityasiddhaM, " vAvi " ( gA0 6) zabdAbhyAM tatra sUcitatvAt tathA cAha bhASyakAra: goNa samayAiritaM // bhA0 5 // vyAkhyA - gauNaM pUrvoktaM, samayati sUcanAtsamayakRtaM pUrvoktameva tayoratiriktaM-bhinnaMubhayAtiriktAkhyamityarthaH, idaM yuktaM siMhakAdivakSyamANaM vA DimbharUpaM dvayorapyAtmAbhiprAyakRtatvena tulyatvAt, anyaccaturthamityarthaH, vAvisUcitaM-vA-apibhyAM jJApitaM nAmA - abhidhAnaM jJAtavyamiti zeSaH, mAkRtAbhidhAnApekSa yodAharaNamAha-yathetyudAharaNopanyAsArthaH, piNDauti iti piNDayatIti piNDa ityevaM kriyate vidhIyate, kasyacinniyatasya nAmaM - abhidhAnaM manuSyasya - mAnavasya, manuSyagrahaNaM pari0 9 vIrAcAryakRtaTIkAyArAdyabhAgaH /
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnanIyAvacUryupetA pari09 viiraacaarykRtttiikaayaaraadybhaagH| pinnddniyuktiH| // 14 // sarvasyApi sacittAdivastuna upalakSaNArtham , evaM vA'nantarokyA mahAsyA gAthAyAH punaruktatA'pi parAhRtA bhavanti, yadyapi hi prAyo dve'pi gAthe samAnArthe, tathApyAdyA kramAyAtasyobhayAtiriktasya pratipAdikA, dvitIyA tu niyuktigAthAyAM nopAceti, tasyApi pareNAvidyamAnatAyAM zaGkitAyAmuttaradAyike'nyakartRkIyamityanye, tatra na punaruktAyAmapi kazciddoSaH, kevalamasyAH pAtanAyAmathavA sA iti gAthArthaH // 5 // nanu samayakRtasya laukikasya ca nAmnaH saMjJAtvena niSpannatvAnnAsti vizeSaH, kimiti medenokte te ! iti, ucyate tadutpAdakayoH samayalokayoH svabhAvabhedena tayorapyutpAdyayormeMdo vivakSita iti, atha kastayo svabhAvabheda ityata Aha___tulle'vi abhippAe / bhA0 6 // vyAkhyA-tulyepi-sAmAnye'pyatulye na gRhNAtyeveti api zabdArtho, yathA tIrthakare zaMkara | iti nAma, sAmAyikAnAM hi zaM karotIti zakaraH, aihikAmuSmikasukhajanakalakSaNakriyAnimittatvAt , kriyAnimittAkhyaM gauNaM nAmedamityabhiprAyaH, lokasya tu tIrthakarasyApyanabhyupagamAt prAkRtapuruSAdAvapyetannAmazravaNAcca, saMjJAnAmedamityabhiprAyatulyatA, abhiprAye nAmaniSpatteH kAraNabhUte saMjJAkaraNalakSaNe ubhayeSAmapi manovikalpe sAmAyikairhi samayakRtaM, lokena tu laukikaM saMjJAkaraNalakSaNamekameva nimittamAzritya nAma dattamityarthaH, samayaprasiddhaM-sAmAyikaiH kRtamityarthaH, yathA samuddezAdikaM bhojanadevAdikaM nAma na gRhNAti-vyavavahAraviSayI na karotItyarthaH, sarvavittvAbhAvAdvivakSa yA'pi sarvamatAnIkArAbhAvAcca, lokaH-pRthagjanaH yaskimapi punarlokaprasiddhaM-pRthagjanakhyAtaM tannAma siMhakAdikaM puruSadevAdikaM sAmAyikA-gaNadharAdayaH upacaranti-vyavahAraviSayaM kurvanti, sarvavitvAbhAvAdvivakSayA sarvamatAGgIkArabhAvAcetyanayoH svabhAvabheda iti gAthArthaH / / 6 / ukto nAma piNDaH, atha " gonnaM samayakayaM" (gA06 )cetyAdi gAthAyAM " ThavaNApiNDaM ao vocchaM" iti caturthapAdoddiSTa sthApanApiNDamAha // 14 // Jain Education inte For Private Personal Use Only Irww.jainelibrary.org
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter akkhe varADa vA0 // 7 // vyAkhyA - akkheti akSe vandanake piNDasvena sthApita iti zeSaH, jAtitvAdekavacanaM, evamuttatrApi sadbhAvamasadbhAvaM cAzritya sthApanApiNDaM vijAnIhIti yogaH, tathA varATake - kapardake vAzabdo'MgulIyakAdeH samuccayArthaH, tathA kASThe daNDakAdau, tathA pusteti ullikAdau, vAzabdaH samuccaye, sa cAsadbhAvaM cetyevaM yojyaH, citrakarmmaNi - citralikhitaputtalikAdo, vA zabdo lepyopalayoH samuccayArthaH, tatra lepyaM-mRnmayapratimAdiH, upalaH - pASANapratimAdiH tasmin sambhAvaMti sato'kSAditrikaprabhRtisatA - tenAkRtyA sthApyamAnasya piNDasya vidyamAnasya bhAvo'stitvamiti hRdayamiti, sadbhAvo'kSAditrikaprabhRtisaGghAtarUpapiNDasyA''kRtiH, yadvA sazvAsau vidyamAnazvAsau bhAvazvA'kSAditrikaprabhRtisaGghAtatvenA''kRtyA sthApyamAnaH piNDarUpaH padArthaH, sa pUrvokcaiva piNDasyA''kRtistaM, tathA apabhAvetti ekArasya dvitIyaikavacanArthatvAtsadbhAvaH, pUrvokkAyA AkRterabhAvAtpiNDasyAnrAkRtiH, uktaM ca "leppagahatthItthiti esa sambhAviyA bhave ThavaNA hoi asambhAve puNa itthitti nirAgaI akkho // 1 // " ityAdi, taM Azrityeti zeSaH, sthApanaM- sthApanetyakSAdau piNDo'yamiti adhyAropastayA piNDaH saH, yadvA viSayaviSayiNorakyAt sthApanAyA viSayabhUto'kSAdireva sthApaneti, sthApanA cAsau piNDazca saH, sthApyata iti sthApaneti, piNDo'yamiti vikalpito'kSAdireva samAso'nantarokto'vasthApyate'sminniti sthApaneti, piNDo'yamiti manovikalpasya viSayabhUto'kSAdireva samAso'nantaroktavattaM vijAnIhi budhyasveti gAthArthaH // 7 // atraiva viSayavibhAgamAha ikko u asa bhAve0 // bhA0 7 // vyAkhyA - ekaH kevalo'kSo varATako'GgulIyakAdiH, veti citrAdInAM pArizeSyAllabhyatepiNDasvena sthApita iti prakramaH, tuzabdamame vyAkhyAsyAmaH, asadbhAve pUrvokte, AkRterabhAvAtparamANvAdayastu na vivakSitAH, sthApanApiNDa iti sarbatra prakramaH, bhavatIti sarvatrayogaH, tathA trayANAM - trisaGkhyAnAM pratyekaM prakrAntAnAmakSakapardAGgulIyakAdInAmmadhyAt, pari0 9 vIrAcAryakRta TIkA yArAdyabhAgaH /
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnanIyA vasUryapetA zrI. piNDa niryuktiH / // 142 // Jain Education Inte tuzabdasteSAmekatra militAnAmeveti vizeSaNArtho'tra ( pa0 4 ) yojyaH, trigrahaNaM - sarvajaghanyasadbhAvasthApanApiNDatvasya pratipAdanArthaM, tena caturAdInAmapi teSAM tatsyAdeva, sthApanAt piNDatvena nyAsaH, punarbhavati - varttante sadbhAve sadbhAvasthApanApiNDa AkRterbhAvAt, tathA citreSu prabhUteSvapi citraputalikAdiSu piNDatayA sthApyamAneSu, asadbhAve'sadbhAvasthApanApiNDa AkRterabhAvAdvarNaparamANvAdayastu na vivakSitAH, tathA dArualeppovale siyaroti dArukaprahaNasya pustopalakSaNArthatvAddArukapustalepyopaleSu pUrvokeSu, itaraH- sadbhAvasthApanApiNDo'kSAdyapekSayA AkRterbhAvAt, nanu dvayorakSAdikAyAH kA vArtteti ucyate, piNDaH siddhaH sannakSAdiSvasan sthApyata iti sthApanApiNDaH, sa ca ye piNDaikArthAnAM madhye yugmazabdena bhAruNDayoH piNDaikArthikatvamuktaM yena ca tenaiva rAziruktAstenAbhiprAyeNa " tinhaM ThavaNA u hoi | sabbhAve " iti vacanAccAsadbhAvasthApanApiNDatvameva, yena tvakSAdi yugmasya piNDaikArthikatvamukkaM tenAbhiprAyeNa " ekko u prasanbhAve " iti vacanAcca tayoH sadbhAvasthApanA piNDatvameveti matamedena dve'pi sthApane svaH, yadvA matabhedaM vinA dve'pi te, tathAhi ekako dvikartRkaiti saGkhyAkramaH, tatra ca dviko madhye ekakartRkau tu pArzvayorjAtau tatrApyakSAdiviSayeNaikenAsadbhAvasthApanApiNDastadviSayeNa trina tu sadbhAvasthApanApiNDa uktastadviSayadvikastu granthiriva DamarukasyobhayapuTe - ubhayapArzvavartyeka katrikalabdhe asadbhAvasthApanApiNDatve spRzati, dvAbhyAmapi saMsthApyata ityarthaH, prAyikamidaM mataM, anye svAhu-niryukti kAravacanameva pramANaM, kiM yuktibhistena ca "ekko u asabbhAve" ityAdi sUtreNa sthApanotA, tatra dvayostayorekA'pi sA noketyekA'pi na syAt, dRzyate cAnyatrApi sato'pyavivakSA, yathA- ekaH sannapi gaNanAM na yAti dvau jaghanyaM saJcayAnamiti, ihauSaniryuktiprabhRtigranthAbhiprAyeNa tu vivakSAvasato'kSAdInAM pRthag dve'pi sthApane syAtAM yathA-yadaikaiko akSAdizvitre tvekaM rUpakaM piNDatvena sthApyate tadA sadbhAvasthApanApiNDo, yadA tu nAnyeva vyAdIni pari0 9 vIrAcArya kutaTIkA yArAdya bhAgaH / // 142 //
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari09 biiraacaarykRtttiikaayaaraadhmaagH| sthApyante tadA sadbhAvasthApanApiNDa iti gAthArthaH // 7 // uktaH sthApanApiNDaH, atha dravyapiNDasyAvasaraH, sa ca Agamato noAgamatazca dvedhA, tatrA''gamataH piNDazabdArthajJastatrAnupayuktaH prANI, nogamatastu jJazarIrabhavyazarIratadvyatiriktabhedAt tridhA, tatrajJazarIradravyapiNDaH-piNDazabdArthajJasya prANino vigatajIvitaM zarIraM, bhavyazarIradravyapiNDastu yaH piNDazabdasyAyeM sAmprataM na jAnAtyapretu sambhAvyate jJAsyatIti sa bAlAdirbhaNyate, atha tadvyatiriktaM dravyapiNDamAha tiviho u dvpiNddo||8|| vyAkhyA-trividhaH-tridhA tuzabdaH punaroM bhinnakramazca, syAditi zeSaH, dravyapiNDaH vyaNukaskandhAdiH, punaHzabdo prayojyaH, tatprayogazcaivaM, yathA-sadbhAvA'sadbhAvamedAt sthApanApiNDo dvividha uktaH, dravyapiNDaH punastrividha iti, vaividhyamevAha-sacittotti sacittena-caitanyena vartata iti sacittaH, cazabdasya dvirukticchandottha, saccitto-vidhamAna ci yasya sa sacittaH-sajIvaH, tathA mizrakaH sa jIvAjIvarUpaH, cakAraH samuccaye, tathA acittoti cakArasya pUrvavadvirbhAva ityacitto-nirjIvaH, pRthivyAdidravyaM pUrva sacittassyAttataH svakAyazaslAdimiH prAsukI kriyamANaM kiyantaM kAlaM mizra, tato'cittamityayaM kramaH, tatra caikakasya-bhinnabhinnamedasya, cazabda:-punarartho, bhinnakramazca, ecoti etebhyaH punaH sacicAdibhyo madhyAt, punaH 2 zabdo vizeSaNArtho'tra yojitaH, nava naveti vIpsAyAM, saGkhyA medAH prakAro vakSyamANAH, syuriti zeSaH, iti militA saptaviMzati medAH, tuzabdaH sacicAdimedAvivakSaNena sAmAnyataH pRthvIkAyAdInAM navAnAmapi dvikAdisaMyogaiH prabhUtairapi jAtinirdezAdeko mizrAkhyo'STAviMzo medo'stItikathanArthaH, vakSyati ca " aha mIsau piNDo" ityAdi, pratyeka-pRthak pRthagiti gAthArthaH // 8 // bhedAnevAha puDhavI aaukaao0||9|| vyAkhyA-pRthivyapkAyaH zarkarAdiH kUpajalAdizca, tathA teU vAU vaNassaI' iti kAyazabdAnuvRtte Jain Education I /
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnanIyAvaryupetA zrI | pari09 vIrAcArya kRtttiikaayaaraadybhaagH| piNDa niyukti // 143 // stejaskAyaH-aGgArAdi, vAyukAyaH-tanuvAtAdinaspatikAya AmrAdiH, caivazabdaH samuccaye, tathA beiMdiyateIdiyatti vibhaktilopAd dvIndriyatrIndriyAH zaGkhAdayaH kITikAdayazca, evaM caurotti, sUcanAccaturindriyAH bhramarAdayaH, tathA paJcendriyA gavAdayaH, caivazabdaH pUrvat , navamA jJeyA itizeSaH, itidvAranavakapratipAdakagAthArthaH / / 9 // tatra pRthvIkAyapiNDamAha puDhavikAo tiviho0 // 10 // vyAkhyA-pRthvIkAyaH pUrvoktastrividhaH syAditi sarvatra zeSaH, yathA-sacittaH, mizrakaH, cakAraH samuccaye, acittaH trayo'pi pratItAH, tatra sacittaH punarAdyaH, punaHzabdo vizeSaNe, dvividho-dvidhA, katham !, ityAhanicchiyatti sUcanAnnaizcayikaH sarvathA sacittaH, tathA vyAvahArikaH sambhAvyamAnacetanAMzaH, caiveti samuccaya iti gAthArthaH // 10 // dvividhamapi sacittapRthvIkAyamAha nicchayao sccitto0|| 11 // vyAkhyA-nizcayataH zItAcalaganAdavisaMvAditayA sacittaH pratItaH, pRthivIkAya iti prakramaH, syAditi sarvatra zeSaH, pRthivyo-dhamadiyo mahAparvatA:-mervAdayaH, teSAmupalakSaNatvAkAdigrahaH, bahumadhye'bhyantargabmeM, acitta. mizrI pratIto, tadvarjaH-tadrahitaH saH, sesoti punaH zabdalopAccheSaH punaH kUTazailanirAbAdhAraNyaprabhRtiSu sthitaH, punaH vyavahArasacitto lokAnusAritayA'bhiprAyeNa sajIva iti gAthArthaH // 11 // uktaH sacittaH pRthvIkAyo, atha tameva mizramAha khIradumahe? panthe0 // 12 // vyAkhyA-khIradumahedRtti ante ekAralopAt kSIradumAdho-baTodumbarAdInAM tale, tatra hi kSIramANAM mAdhuryana zastratvAbhAvAtsacitaH, zItAdizasvabhAvAcAcitta iti milito mizraH, tathA pathe-mArge, tatra hi gantrikAcakrAdibhiH sacitta utkhanyate, tanmadhyAt kiyAn zItAdibhiracittIkriyata iti mizraH, tathA kRSTArdo halavidAritaH sajalazca pRthvIkAyaH, tatra kRSTe // 14 // d Jain Education in
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education pathI ca mizratA sacittapRthvI kAyasyopari meghena varSatA sa kiyAn virAdhyate yAvajjalasthitiM na badhnAti tAvanmizrasthitiH bandhe tu sacittaH syAditi sambhAvyate, tathA indhane - gomayAdike, indhanaM hi nizcetanaM, pRthvIkAyaH tu sacetanastatazca kumbhakArAdinendhane sa prakSiptaH saMstenendhanena pariNamyamAno yAvannAdyApi sarvathA pariNamati tAvat cakAraH samuccaye, mizraH pratItaH syAditizeSaH, tuzabdaH samuccaye, ( pa0 5 ) sa ca pauruSItrikaM tvityevaM yojyaH, indhanamAzritya kAlaniyamamAha - porisitti vibhaktilopAt pauruSa praharaM ekati ante hrasvatvaM vibhaktilopazca ityekAM kevalAM, tathA dugaMti atrottaratra ca pauruSItyanuvRtteranusvAralopAcca pauruSIdvikaM pratItaM, evaM tigaMti pauruSItrikaM, "kAlAdhvanoratyantasaMyoga " ityanena yAvacchabdAdhyAhArAdvA dvitIyA, evamuttaratrA'pi kathaM mUtaH saGkramaH saH 1, bahu iMdhaNaci vibhaktilopAdbahu-pracuramindhanaM pUrvoktaM yatra so'rthApatyA stokaH sacittapRthvIkAyaH, evaM majjhati vibhaktilopAdatrottaratra cendhanazabdAnuvRtemba madhyendhanaH pratItaH, evaM thovetti stokendhanaH pratItaH, taduparyacetanaH syAt, cakAraH samuccaya iti gAthArthaH // 12 // uktomizraH pRthvIkAyo'thAcitamevAha sIuNDakhArakhitte // 13 // vyAkhyA - zItoSNakSArakSatreNetyarthaH, evamuttaratrApi, tatra zItaM pratItaM, uSNaM tApaH kSAraH tilakSArAdiH, kSetra karISavizeSaH, tathA aggI loNUsa aMbileti agnilavaNoSAmla iti, tatrAgniH vizvAnaro, lavaNaM pratItaM, uSaH ukharakSetrotpanno rano vizeSaH, AmlaM kAJjikAdi, tathA snehe tailAdau, atra zItoSNAnyA lakSArasnehAH parakAyazastramityAdizastra yojanA kAryAH, anenAnyAnye'pi svakAyaparakAyazAstrANyupalakSitAni, yathA paravarNasyAparavapUrNa ityAdi, kimityAha-vyutkrAntayonikena - gatajIvotpattisthAnena prAsukenetyarthaH, st for pRthvIkA dravyataH kSetrataH kAlato bhAvatazceti caturddhA prAsukaH, tatra zItAdyaiH svakAyaparakA yazastrairdravyataH prAsuka uktaH, tena ca pari0 9 vIrAcArya kRtaTIkA yArAdyabhAgaH /
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnanIyA. bacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 144 // Jain Education Inter kSetrataH (kSetra) prabhRti prAsuko'pyupalakSito jJeyaH, tatra kSArAdikSetrotpannasya madhurAdikSetrotpannasya cAnyonyaM mIlanena kSetrataH prAsukaH, yadi tvapareNa pRthvIkAyena saha na mIrayate kiMtvanyatra kSetre nItvA priyate, tadAnIM sarvo'pi sarvasmAt kSetrAdAnIto yojanazatAdRddhaM bhinnAhAratvena zItAdinA ca prAsukIsyAd, evaM mAvaddharItakyAdikA vanaspatayaH svAyuHkSayeNa vinaSTaH kAlataH prAsukaH, sa cAtizayajJAninaiva samyag jJAyate, tathA bhAvA:- kRSNAdivarNapaJcakaM tikAdirasapaJcakaM surabhyAdigandhadvikaM gurvAdisparzASTakaM ca tatra svakAyazastrAdimiraparavaNaiH sannaparavarNo yaH syAt sa lakSaNabhAvena prAsukIsyAd iti bhAvataH prAsukaH, evaM rasagaMdhasparzeSvapi bhAvanIyam, matra varNAdibhizcaturbhirapyanyathA bhAvaM gatastAvatprAsuko bhavati kiM tarhi : tribhirdvAbhyAmekenApi mavatyeveti vRddhAH, prayojanaM kArya, jAtitvAdekavacanaM, tena pUrvokapRthvIkAyena idaM - anantarameva vakSyamANatvena pratyakSaM bhavati-jAyata iti gAthArthaH // 13 // prastAvitameva prayojanamAha avaradbhigavisabaMdhe. || 14 || vyAkhyA - aparAddhaM - pIDAjananarUpoparAdha iti kecidaparAdhiko - lUtAsphoTakaH sarpAdidezo vA viSaM, madhuraMdadruprabhRtiSu cAritaM syAt tayordA hopazamanAya baMgha iva bandhaH pralepastismin kedAratarikAdineti zeSaH, prayojanaM bhavatIti sarvatra prakramaH, yadvA lavaNena pratItena aLavaNabhakta bhojanAdiSu, vA-vikalpe, yadvA suramyupakakena - gandhArohakAravyasugandhapASANena, tena hi pAnAthapAnodaH kriyate, vA vikalpe, ete sarve'pi pRthvIkAyarUpAH, nanvaparAdhikAdibhiH kAraNaiH kedAratarikAdikasya pRthvIkAyasya yad prahaNamanujJAtaM tatsacitAditrikasya madhyAt katarasya vidheyam ?, ityAzaGkayAha- acittasya- nirjIvasya, tukAraH puSTAlambanenaiva sacitasyApi prastutena pRthvI kAyenopalakSitasya SaTjIvanikAyasya paribhogo vidheyaH, na yathA kathaMciditi vizeSayati, grahaNaM-vAdAnaM sAdhuneti prakramaH, kAryamiti zeSaH, Aha-anantaroktagAthAyAH pazcArddhenaitAni aparAddhikaprayojanAnyAkSiptAni yasmiMstu " vakaM tijoNieNa" miti vizeSaNaM pari0 9 vIrAcArya kutaTIkA yArAdya bhAgaH / // 144 //
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari09 vIrAcAryakRtaTIkAyA Ava bhaagH| pRthvIkAyasya kRtaM tiSThati, tena tu so'citta eva bhaNyata iti, yuktau vA'parAddhikAdiprayojaneSu kedAratarikAdikasya pRthvIkAyasyAcittasyaiva grahaNaM vidheyamiti labdhaM, kimacittasya tu grahaNaM kRtaM ! iti ucyate, utsargato yatinA pRthvIkAyenopalakSitAnAM SaNNAmapi jIvanikAyAnAmacittAnAmeva grahaNaM vidheyamiti darzanArtha, tat prayojanaM-kArya tena pUrvoktapRthvIkAyena idaM vakSamANaM, cakAraH samuccaye, anyadaparAdhikAdyapekSayA'paraM, bhavatIti zeSaH, atrA'pi jAtinirdeza iti gAthArthaH // 14 // prastAvitameva prayojanamAha ThANanisIyaNatuyaTTaNa // 15 // vyAkhyA-ThANanisIyaNatuyaTTaNatti vibhaktilopAtsthAnaniSIdanatvagvarttanamiti, tatra sthAna-avasthitinidhIdanaM-upavezanaM, tvamvana-svApaH, tathA uccArAdInAM-purISamUtraprabhRtInAM, ceva ussagotti, padavyatyayAd utsargaHparityAgaH, caiveti samuccaye, kriyata iti zeSaH, accittapRthvIkAya iti prakramaH, sa cAtra sthaNDilarUpo grAhyaH, tathA ghuTTakaDagalagalepaH, gRhyata iti zeSaH, tatra ghuTTakA-lepitapAtrANAM zlakSNIkArakaH pASANaH, DagalakAH-purIpotsargAnantaramapAnaproJchanapASANakhaNDarUpAH, lepaH-bhogapurapASANAdiniSpannaM tombakapAtrakAbhyantaragrahaNadravyaM, emAitti cakAralopAdevamanantaroktaM sthAnAdikaM lepaparyantaM vastvAdiHprabhRtiryasya tadevamAdi, AdizabdAdvasatyupalepananimittamRttikAdigrahaH, prayojanamacittapRthvIkAyena kriyate kArya bahudhA-anekazaH, nanvayaM kimiti sacittAdibhedatayA prarUpita iti ! ucyate, sacittamizraparihAreNAcikena yena ziSyAH prayojanaM kurvanti, tarhi sacicAdikasya madhyAt kizcidbhedadvayameva prarUpyatAM tRtIyabhedastu pArizeSyAlapsyata iti :, ucyate, ziSyANAmeva sukhAvabodhArtha, pArizeSyeNa hi tasya medasya satkAnazeSAn samyak ziSyA avabudhyante, ayaM pUrvapakSaH sottaradAno'pretaneSvapi piNDeSu jJeya iti gAthArthaH // 15 // uktaH pRthvIkAyapiNDo'thApkAyapiNDamAha in Eden inte
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ bamAratnIyAbaryupetA zrI pari09 vIrAcArya kRtaTIkAyA aabmaagH| pinnddniyukti| // 145 // AukAo tiviho0 // 16 // vyAkhyA-iyaM " puDhavikAo tiviho" ityAdi gAthe (gA0 10-11) dve'pkAyA- milApena vyAkhyeyeti gAthArthaH // 16 // " nicchayavavahArao ceve "tyanenodiSTaM naizcayikavyAvahArikApkAyamAha paNaudahI ghnnvlyaa0|| 17 // vyAkhyA-ghaNaudahI ghaNavalayA iti ghanodayo-narakapRthvInAmAdhArabhUtAni kaThinanIrANi, dhanavalayAni-tAsAmeva pArzvavartivRttAkAratoyAni, (pa06) pUrvapadena samAsaH, puliGgatA chandotthA, tathA karagatti vibhaktilopAkarakA dhanopalAH, tathA samuddadahANatti samudrahUdAnAM-jaladhinadAnAM bahumadhye pUrvokte zItAcalaganAt, cakAraH samuccayArthoM lupto dRzya, atheti Anantarye, nizcayasacittaH pUrvoktaH, apkAya iti prakramaH syAditi zeSaH, yA vyavahAranayasya-lokAnusArimatasyA'bhiprAyeNeti zeSaH, agaDAI iti ' tAtsthAtavyapadezo''vaTAdisthaH kUpavApyAdisthA'pkAyaH, sacittaH syAditi prakramaH iti gAthArthaH // 17 // uktaH sacitto'pkAyo'tha tameva mizramAha usiNodagamaNubatte // 18 // vyAkhyA-uSNodakaM-agnitApita jalaM mizro'pkAyaH, syAditi sarvatra prakramaH, aNuvatce daMDetti jAtinirdezAdanuDhutteSu ajAteSu daNDeSu tripUtkAleSu, prathamena daNDena kazcitpariNamati kazcinnAdyApItimizro, dvitIyena prabhUtataraH pariNamati stoko nAdhApItimizraH, tRtIyena tu sarvo'pyacitta iti bhAvaH, tathA varSe-vRSTijale, cakAraH samuccaye, sa ca tandulodakaM cetyevaM dRzyaH, patitamAtre-bhUmAvAyAtamAtre, mAtra iti patanakAlAvadhAraNArthaH, patanakAla eva hi yAvajjalaM gartAdau sthiti na badhnAti tAvatpatat sacittaM kiJcitpatitaM sat pRthvIkSArAdinA dhvastaM punaracittaM syAditi, militaM mizraM sthitibandhe svAdhArabhUtapRthivyanurUpaH sacitAdivibhAgaH sambhAvyate, tathA muktvA-parihRtya AdezatrikaM vakSyamANaM matatatritayaM, tenoktA mizratA na pAvetyarthaH, cAulodagaMti / // 145 // Jain Education Intema For Private & Personel Use Only jainelibrary.org
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ O 34 prakSipyamANasya tadAzanavara skioTakA, cakAraH samantraka pUrvotaM tanduloda kamivirakA) cakAra satra pari09 vIrAcAryakuta TIkAyA AdhabhAga: tanduloda keSTIkaragaM abahupasanaMti sUcanAd abahupasannaM-nAtisvacchIbhUtamiti gAthArthaH // 18 // AdezatrikamevAha bhaMgaDapAsagalaggA0 // 19 // vyAkhyA-mANDakapArzvakalagnastanduladhAvanabhAjanasya bahirAzliSTAH, utteDA tandulAnAmanya bhAjanaprakSAlitAnA, tatra prakSipyamANasya tadbhAjanasya bindavo na zAmyantItyatrApi yogaH, gAthAnte anye iti bhaNanAda atraike AcAryA bhaNantIti jJeyaM, tathA buhudAstandulodakoparibhavAH sphoTakAH, cakAraH samuccaye, nizAmyanti vinasyatItyarthaH, yAvaditi kAlAvadhI yAvatAkAlenetyarthaH, tAvaditi kAlAvadhiniyamArthaH, tAvantaM kAlamityarthaH, mizrakaM pUrvoktaM tandulodakamiti prakramaH, syAditi zeSaH, taduparyacetanamiti sarvatra sAmarthyAjjJeyaM, pUrvoktayuktyAnye iti bhaNanti, tathA tandulA yeSAM tadvAcanaM teSvIkarakA:(:) cakAra samuccaye, rAdhyanti, yAvaditi pUrvavat , tAvacchabdasyAnuvRttiH, teSAM tandulodakaM mizraH syAditi kramaH, anye-pare AcAryA bruvata iti zeSaH, atra mizreNaivAdhikAraH, acetanaM tu vivaraNaprasaGgenoktamiti gAthArthaH // 13 // eteSAM pariharaNAya dRSaNAnyAha ee u aNAesA0 // 20 // vyAkhyA-ete tvanantaroktA AdezAH, punaHzabda eteSAmanAdezatvAdidyotakaH, anAdezAHkutsitamatAni trayo'pi trisacyA api, na punareka eva dvAvevetyapizabdArthaH, jJeyA iti zeSaH, hetumAha-kAlasyocchAsAdikasya niyamo yathaitAvadbhirucchrAsAdikairutreTA vinasyantItyAdinizcayastasya asambhavato'ghaTanAt , so'pi kaiH kRtvA ! ityAha rUkSa sneha-jalAdinA avyAptaM navamityarthaH, itaracca snigdhaM, tadvitarItaM yadbhANDakaM tandulabhAjanAdhArabhUtaM tat, tathA pavanasya-vAyo? sambhavAsambhavIvidyamAnatA'vidyamAnate tAvAdiryeSAM taiH, AdizabdAtparipUrNAparipUrNa sAmagrIgrahaH, prathame bAdeze-kAlo niyame sAdhye rUkSetara. bhANDakaM, dvitIye tu pavanasambhavAsambhavau, tRtIye tu paripUrNAparipUrNa sAmagrIkAraNatayA yojyA, tatra rUkSe bhANDake lagnA utreTAH stokena Jain Education Intemandia For Private & Personel Use Only
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ | pari09 vIrAcAryakRtaTIkAyA aadybhaagH| kSamA itarasmistu pramUtena kAlena vinasyanti, evaM pavanasya sambhave stokenetyAdi bhAvanIyamiti, trayo'pyAdezA anAdezatvena parihAryA ralIyA-IV iti gAthArthaH // 20 // tanduladhAvanasya mizratAyAmabhipretAdezaM prasaGgatastasyaivAcittatAyAM svarUpaM cAhavaryupetA jAva na bhuppsnnN0|| 21 // vyAkhyA-yAvaditi pUrvavat , na-naiva bahuprasannamatisvacchIbhUtaM, tAvaditi pUrvavat , mizra zrI. pUrvokaM, tandulodakamiti prakramaH, bhavatItyatrApi yogaH, eSo'yaM atra dhAvanavicAre Adezo-mataM bhavati-jAyate, pramANamaGgIkartavyaH, piNDa atha bahuprasannasya tasya kA vAtyata Aha-acittaM pUrvoktaM, bahuprasannaM svatisvacchIbhUtaM dhAvanaM punaH jJAtavyaM-boddhavyaM, etaccAcetanaM niyuktiH| vakSyamANe acetanAdhikAre dRzyamiti gAthArthaH // 22 / / ukto mizro'pkAyo'tha tamevAcittamAha sIuNhakhArakhitte0 // 22 // vyAkhyA-asyAH pRthvIkAyAdhikAroktevApkAyAmilApena vyAkhyA, kisvayaM dravyataH kSetrataH // 146 // kAlato bhAvatazca pariNataH syAt , tatra tilAdidravyavyAsyA dravyataH, kSArakSetrasaktakUpAdeH sakto madhurakSetrasaktakUpAdeH saktasya mIlanena kSetrataH, svAyuHkSayeNa kAlataH pariNataH, svaM ca nAtizayajJAnIti na samyag jAnAtyAdezena tu jAnAti, yaduta dadhitailAdisakteSu ghaTAdiSu kSiptasya zuddhajalAderupari dadhyAdiyavasaktutarikA jAyate, sA yadi sthUga tadaikayA yadi madhyamabhAvA tadA dvAbhyAM, yadA'titanvI tadA tisRbhiH pauruSIbhistatpariNamatiH, evameva tacchuddhajalAdikamapi teSAM madhye kSiptamatisnigdhAdivibhAgenaikayA dvAbhyAM tisRbhizca pauruSIbhiH kramazaH pariNamati, bhAvapariNatastvasyA eva gAthAyAH pRthvIkAyAdhikAroktA'nusArato jJeyA, tathA svakAyazastraM parakAyazastraM ca syAt , tatra kSArAdirapkAyo madhurAdeH svakAyazavaM, pRthvIkAyAdistu sarvasyApi tasya parakAyazastramiti gAthArthaH // 22 // anantaroktagAthAyAH paryante prayojanaM tenedaM bhavatItyuktamatha tadeva prayojanamAha // 146 // Jain Education Internationa For Private & Personel Use Only
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari09 vIrAcAryakRtaTIkAyA aadhbhaagH| pariseyapiyaNahatthAi0 // 23 // vyAkhyA-pariSekapAnahastAdidhAvanamiti, tatra pariSeko-duSTavraNAderutthitasyopari pariSecanaM, pAnaM-tRDapAnAdayo'myavahAro, hastAdidhAvanaM-karacaraNaprakSAlanaM, tathA cIvaradhAvanaM-upadhiprakSAlanamityarthaH, caiveti samuccaye, tathA AcamanaM-zaucaM, bhAjanadhAvanaM-pAtrakaprakSAlanaM tAn 2, evamAitti evamanantaroktapariSekAdiprakAraM vastu Adi-prabhRtiryasya tadevamAdi, AdizabdAdAtAdyabhibhUtatvena tailAbhyaGgitasya sAdhoH proJchanArtha kAJjikAdigrahaNagrahaH prayojanaM upayoga iti bhAvaH, acittApkAyena kriyata iti prakramaH, (pa0 7) bahudhA anekadhA iti gAthArthaH // 23 // anantaragAthoktazcIvaradhAvanAvayavo vizeSato vyAkhyAyate, tatra ca cIvaradhAvanamRtubaddhe kAle sAdhubhirna kartavyaM, kAraNe doSAnAha uubaddha dhuvaNa cAusa0 // 24 // vyAkhyA-uubaddha dhuvaNatti vibhaktilopAd Rtubaddhe dhAvane zItoSNakAle prakSAlane sati ko doSa ! ityAha bAusatti vibhaktilopAda bAkuzaM-zarIrabhUSAdikaM, syAditi sarvatra zeSaH, tataH sakAzAdoSadvayamAha brahmavinAzo-maithunaviratibhaGgo, bhUSAvAn cintayati kimanayA mUSayA! yadi yoSito na bhujyante, sa eva vA manojJatayA strIbhiH prArthyate, tatastAH sevate, tathA asthAnasthApanaM-ayogyatAyAM pratiSThA, nUnamayaM kAmI, tenAtmAnaM bhUSayatItyayogyo'yaM dharmasyeti jano jalpatIti bhAvaH, cakAraH samuccaye, tathA sampAtimAnAM-prakSAlanajalAdiSu patanena makSikAdInAM vAyozca-kASTapAcyAdiSu vastrANAmAsphAlanenotthitavAtasya vadho-vinAzaH, tathA plAvanena-vastradhAvanajalaiH parikSipyamAnaiH pRthivyA rellaNena bhUtopaghAtaH-tadAzritakITikAdivinAzaH, cakArAtsAghoH kalAvikAkaMDakaprajJo iti graha iti gAthArthaH // 24 // Aha-nanu yadyevaM tarhi na dhAvitavyAnyeva tAnIti ! ucyate, varSAkAle dhAvitavyAnyeva na dhAnyante tote doSA syustathA cAha Jain Education Inter For Private & Personel Use Only Pww.jainelibrary.org
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAna bUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 147 // Jain Education Inter abhAra cuDaNa paNae0 || 25 || vyAkhyA - atibhAro - mahAgurutvaM, cuDanaM - jIrNatA zATa ityarthaH, panaka ullI, aibhAracuDanapanakaH, syAditi sarvatra zeSaH, atra vastrazabdaH prakAntaH, sa cArthavazAtkApi pade kayApi vibhaktyA dattayA yojya, yathA atibhArathuDanaM ca vastrANAM syAt, adhAvitatayA hi vastrANi samalAni syuH, sa ca malo varSAjalazaityenAhato'tibhAravAn syAt, tadyuktAni vANyapyatibhAravanti syurityAdi, tathA zItalAnAM samalatvena zyetyayutavastrANAM prAvaraNena zarIrAcchAdanenAjIrNe - AhArApariNatI glAnatvaM - zarIramAdyaM tasminsati uhAvaNaci apabhrAjanA, mUrkhA ete, ya adhAvitavastraprAvaraNenAjIrNatvena glAnatvaM syAdityapi na jAnantItyAdiko janApavAdaH syAt, tathA kAyavadho-malinAni tAni prAvRttya bahirgatasya sAdhormeghavRSTau tat kSAreNa yathAsambhavaM SaTjIvanikAyavirAdhanA syAt, samuccayArthazvakAro'tra lupto dRzyaH, varSAsu varSAkAle, adhAvane vastrANAmaprakSAlane, doSA-anantaroktadUSaNAni syuriti zeSa iti gAthArthaH // 25 // kadA kiyatpramANaM copadhiM dhAvatItyetamAha appattecciya vAse0 / / 26 / / vyAkhyA - appattecciyati aprApta eva - anAyAta eva varSe varSAkAle ASADhAnta ityarthaH, anena " uubaddhe " tyAdi gAthAyAM ( gA0 24 ) yacchItoSNakAlagrahaNaM kRtaM tat kiJcinnUnaM jJeyaM, sarva- samastaM upadhi-upakaraNaM ghAvanti sAdhavaH prakSAlayanti yatanayA zaktayA'saMyamaparihAreNa, asati tvabhAve, punaH zabdo vizeSaNe, dravyasya jalasya, 'jahannao'ci tuzabdasya vyatyayayogAjjaghanyastvapavAde, nApyAstAM yadutsargeNa sarvo'pyupadhiH ghAvanIya ityapizabdArthaH, pAtraniryogaH - pAtra kabandhAdikaH, assparikaro dhAvanIya iti prakramaH, iti gAthArthaH / / 26 / / Aha-kiM sarveSAM vastrANyekAmeva vArAM prakSAlyante kiM vAsti keSAzcidvizeSo !, astIti brUmaH keSAmityata Aha pari0 9 vIrAcArya kRtaTIkA yA AdyabhAgaH / // 147 //
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education I AyariyagilANANa0 // 27 // vyAkhyA -- AcAryAH - sUrayaH, upalakSaNatvAdupAdhyAyapramukhagrahaH, glAnAH - mandAsteSAM turvizeSaNe, mahalA mahalaci liGgavyatyayAnmalinAni 2 santi vastrANIti vyaktaM punarapi bhUyo'pi na kevalaM lokAvarNA jIrNalakSaNaM puSTAlambanaM vinA teSAmapyeSAmeva [ vArAmapoDhAnte ( 1 ) ] dhAvantItyapi zabdArthaH, dhAvanti vaiyAvRttyakarAdayaH prakSAlayanti, kAraNamAha-mAzabdo niSeghe, bhavatvitizeSaH, hurvAkyAlaGkAre, gurUNAM - AcAryAdInAmavarNo'ghAvane malinavastratayA ' aho anyasAdhutulyA evaite ' ityAdi lokabhASaNarUpA azlAghA, loke - pRthagjane, veSaparivArAdisAdhyo hi pRthagjanaH syAt, tathA ajIrNa-vastrANAM malinatvena zaisyAdhikyAd muktabhaktApariNatiH, itarasmin glAne, jAtinirdezAdekatvamiti gAthArthaH // 27 // evaM ghAvanamAzrityopadheH pramANamuktam, atha tasyaiva madhyAdye upadhivizeSA na vizrAmyante tannAmakathanapUrvakaM ghAvanavidhimAha pAyassa paDoyAraM0 || 28 // vyAkhyA - pAtrasya pratyavatAraH, tathA dunnisiaMti vibhaktilopAd dve niSadye, tathA tripaTTa - potira joharaNaM, samuccayArthastuzabdo'tra yojyaH, etAn na, 'tu' zabdo vyAkhyAta eva vizramayet tatsthaSaTpadikAnAM tu yatanayA saGkramaNA kAryeti zeSaH, tatazca ghAvanaM prakrAntAnAm - vizrAmaNIyAnAM kAryamiti zeSaH, iti gAthAsamAsArthaH // 28 // enAmeva gAthAM gAthAtrayeNa vyAkhyAnayannAha - pAyassa paDoyAro0 // bhA0 8 || saMthAruttaracolaga0 // bhA0 9 // ee una vIsAme0 // bhA0 10 // vyAkhyA - pAtrasyabhAjanasya pratyavatAraH - parikaraH, pattagajoyati pAtrakavarjaka eva-patadraharahita eva pAtraniyogaH, pAtrakabandhAdikaM SaDvidhaM bhAjanopakaraNaM, tathA dve-dviSe niSadye, punA rajoharaNaH - upakaraNa vizeSarUpaH punaH jJeya iti zeSaH, abhitarati abhitarA - madhyavartinI, tathA pari0 9 vIrAcArya kRtaTIkAyA AdyabhAgaH /
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUyupetA Nai pari09 vIrAcArya zrI pinnddniyuktiH| // 148 // bAyA-bahirvartinI, caiveti samuccaye, iha sampati yA dasikAdibhiH saha daNDikA kriyante sA gamavidhinA kevalaiva syAttasyA niSadyAtrayaM syAttanmIlitaM rajoharaNaM bhaNyate, tatraikA daNDikA yAstiryagveSTakatrayapRthutvaikahastadIorNamayAdikaMcalIkhaNDarUpA syAttasyAzcAne dazikAH syuH, tAM ca sadazikAmaye rajoharaNazabdena bhaNiSyatItyasau nAtra grAhyA, dvitIyA tvenAmeva tiryagbahirveSTakairAcchAdayantyeka kRtaTIkAhastavistarAdi kizcidadhikaikahastadIyA vastramayI syAt , sA'trA'bhyantareti prADA, tRtIyA tvetasyA evaM bahistiryagveSTakAn kurvatI yA AdhAcaturanulAdhikaikahastamAno caturasrA kaMvalamayI syAt , sA cAdhunopavezanopakAritvAtpAdapronchanakamitirUDhA, daNDikA tUpakaraNasaGkhyAyAM tybhaagau| na gaNyate, rajoharaNasyopaSTambhikA mAtratvena vivakSitatvAditi, tathA saMtArutaracolagatti vibhaktilopAsaMstArotaracolakAH, paTTA iti paTTazabdavAcyAH, saMstArapaTTa uttarapaTTazcolapaTTazceti tattvaM e0 (pa08) antyabhAgaH (50105) // 625 // pUrvodiSTAM bhajanAM bhaGgASTakenAha saMsaTeyara hattho0 // 26 // vyAkhyA0-saMsadveyaratti vibhaktilopAsaMspRSTo'lpalepena svayogena kharaMTita itarasvasaMspRSTastenAkharaMTitastataH karmadhArayaH syAditi sarvatra zeSaH, hasto dAvyAH kara ityekaM padam , tathA mattovitti liMgavyatyayAnmAtrakamapi-karoTikAdikamapi liMgavyatyayena tadapi saMspRSTetaraH syAdityanukarSaNArtha iti dvitIya, ca punaroM bhinnakramazca, davatti vibhaktilopAt punaH zabda-yojanAcca dravyaM-vastu, punaH sAvazeSetaraditi tatra yasya sAdhave devadattasya madhyAt kiMcitsthAsyAdAbuddharati tadAdya, yanmadhyAtaduddharati tadvitIyamiti tRtIyaM, eteSu padeSu aSTo-aSTasaMkhyA bhaMgA-medAH syuriti, zeSAstvamI-saMspRSTo hastaH saMspRSTaM mAtraM Antan Jan Education Intema For Private Personel Use Only
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAvazeSaM dravyaM 1, saMspRSTo hastaH saMspRSTaM mAtraM niravazeSaM dravyaM 2, saMspRSTo hasto'saMspRSTaM mAtraM sAvazeSaM dravyaM 3, saMspRSTo hasto'saMspRSTaM pari09 mAtra niravazeSa dravyaM 4, asaMspRSTo hastaH saMspRSTaM mAtraM sAvazeSaM dravyaM 5, asaMspRSTo hastaH saMspRSTaM mAtraM niravazeSa dravyaM 6, asaMspRSTovIrAcAryahasto'saMspRSTaM mAtraM sAvazeSaM dravyaM 7, asaMspRSTo hasto'saMspRSTaM mAtraM niravazeSaM dravyaM 8, tatra vA niyamAnnizcayena grahaNaM-AdAnaM bhakta- kRtaTIkAsya sAdhunA kAryamiti prakramaH, tu oesutti padavyatyayAdaviSameSveva prathamatRtIyAdiSu na sameSu dvitIya caturthAdiSviti bhajanA, iha yA antyahasto mAtraM vA dve vA svayogena saMspRSTA vA santi, sAdhvayaM saMspRSTAni bhavantu, na tadvazena yatra dravyaM sAvazeSaM tatraitAni sAdhvarthaM kharaMTi bhaagH| tAnyapi dAtrI na dhAvati, kiM tarhi ! tatra dravye vyApArayatIti sAdhoH pazcAtkarma syAdyatra tu dravyaM niravazeSaM tatraitAni tadravyAdhArasthAlI ca sAdhudAnAnantaraM sA dhAvatIti, tatsyAdeveti bhajanA eva, bahulepeSvapIyaM ghaTate, paraM graMthakatA nokteti gAthArthaH / / 661 // uktaM liptadvAramatha charditadvAramAha // saccitte accitte // 627 // vyAkhyA-iha yato madhyAdutsyate tatsAdhyaM vastu saccitte, tathA aJcitte, tathA mIsagatti vibhakti| lopAt mizrake, tritayamapi pratItaM, tatheti samuccaye, kasminnevamityAha chardane-bhUmyAdau pAtane, ca punarartho bhinnakramazca, caubhaMgo jAtinirdezAccaturbhaGgatrayaM pratItaM, syAdityatrottaratra ca zeSaH, yathA-sacittamizrapadAbhyAmekaH, sacittAcittapadAbhyAM dvitIyaH, mizrAcittapadAbhyAM tRtIyastatra sacitte sacittaM mizre sacittaM sacitte mizra mizre mitraM-charditamutpAdya ityAdi, tatra caubhaMgetti jAtinirdezAdapi lopAcaturbhaGgatraye'pi svayaM bhAvanIya, pratiSedhaH sAdhoktAdigrahaNanivAraNaM, iha yatra chadaM padaM sacittaM mitraM vA, tatra grAhyaM sacittaM mitraM | vA syAdityAdayo doSArasyuH, kiM ca grahaNe taddoSaduSTAhArAdInAM ANAiNotti sUcanAdAjJAbhaktAnavasthAmithyAtvavirAdhanAH, AjJAbhaGgAdayaH in Education Inteme For Private Personel Use Only
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAva sUryapetA zrI piNDaniryutiH / // 149 // Jain Education Internation pUrvoktAnAmAdhAkarmAdInAM vakSyamANAnAM saMyojanAdInAM ca doSANAM sevAyAM jJeyAH, niryukkikAreNa mizradoSeNAsya saMyogAdInAmatideze kRte'pi caturbhaGgatrayaprarUpaNAsAmarthyAd gurUpadezavacanAcca kRto jJeyo, yathA- bhikSAdAnAya pravRttA yadA AbhikSAmadhyAd bhraSTaM mUmyAdisthamacittamRtikAderupari sacicalavaNAdikaM charditamiti prathamacaturbhaGgasya prathamabhaGgena pRthvIkA yamAzritya svasthAnata eko medo labdha ityAdi, yAvaccatvAri zatAni dvAtriMzadadhikAnAM bhaGgAnAM sacittapRthvI kAyachardita ityAdi yAvadaSTottaraM zataM saMyogAnAM sthAt, tathA sacittamizre sacittamizramacite sacittamizraM sacittamizre acittaM acite'cittaM charditamityAdi caturtho-matAMtara caturbhago jJeyaH, tatra ca sacittamizre pRthvI kAyAdau sacittamizraM pRthvI kAyAdiccharditamityAdi pUrvoktaka caturbhaGgavaccatuzcatvAriMzad bhaGgazataM SaTtriMzatsaMyogAzca bhAvanIyAH, ihAtidezavazato dvitIyAdi caturbhaGgatrayasa ke caturthe bhane kalpato labdhA'pi na prAhmA, caumaMge paDiseho iti niSiddhatvAt, doSA uktA bhaNiSyati ceti gAthArthaH // 627 / / virAdhanAM vizeSato vivRNvanAha usiNassa chaDDaNe0 / / 628 / / vyAkhyA - uSNasya - taptabhaktasya chardane - mUmyAdAvujjhane dadat prayacchadvAzabdAdrAhako vA sAdhurdvayaM vA dazkheta- dAhamanubhavati, yadvA kAyAnAM bhUmisthasa cittapRthvI kA yA dInAmuparipAtena plAvanena vA dAhaH plAvaH, vA- vika bhavediti zeSaH, sIyapaDaNamitti yugmazabdalopAt zItapatane - zItabhaktAdiparisAT, punaH kAyAtpRthvI kAyAdayaH virAdhyata iti zeSaH, atha patitaM dravyamAzritadoSaparaMparAmAha-patite chardite madhubindudAharaNaM, doSamAzritya mAkSikalavenopalakSito draSTAMtaH syAditi zeSaH, iha sAdhoH svadAhenAtma virAdhanA, pRthivyAdidAhena tu saMyamavirAdhanA, dAtRdAhena tu pravacanavirAdhanA bhAvanIyA, madhubiMdUdAharaNamidam-- jahA vAracapuraM nAma puraM Asi, tattha ya abhayaseNo nAma rAyA, tassa ya suddhacitA nAmA devI, tANaM vAracao nAma amaco, pari0 9 vIrAcAryakrataTIkA yA antya bhAgaH / // 149 // ainelibrary.org
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter tasya ya vIrA nAma amacI, aNNayA ya dhammaghoso nAma sAhu mirUkaM hiMDato vAratagassa gharaM gao, tassa bhikkhAdANaTThAya galadapAyasathAlaM gahAya AgayA vIrA, etthaMtare u majjhAo ego biMdU bhUmIe paDio, chaDDiyadosoti taM motuM nigao sAhu, vArarAgeNa mattavAraNaThieNa taM diTTha, kimaNeNa esA bhirakA na gahiyati jAva ciMtaMto ciTThara tAva bidumi macchiyAo laggAo, tANaM gharakoiliyA . dhAvi, tIse saraDo Agao, tassa ya majjhAro pahuco, tarasa ya pAhuNagaNago pahAvio, tahasa ya vatthavagaNao samuddhio, dopi suNagANaM bhaMDaNaM jAyaM, niyaganiyagANaM rakagaTThA dohaM vANasAmiNo samuTThiyA, tersipi saparivArANaM mahAjujjhaM jAyaM, jAvaagANaM suDANaM mArAmArI jAyA, taM savaM vAratageNa diTTha, nicchaiyaM ca jahA nUNa eeNa mArAmAridoseNa sAhUNo bhirUkA na gahiyA, icAI bhAvato saMbuddho, tasseva sayA se pavvadao, tao taMmi bhavtre punvabhave subasayamaNubhUraNa viogAduviogAduddeNa saMbhAvio, taccheyaNatthaM nicaM jiNaM thuNeha, jahA " jaitihu ( pa0106) yaNekkamaMgala ! jaya niruvamamokkhasokkha saMjaNaNa ! / jaya bhavasamuddatAraya ! jaya jaya hiyanirayajiNacaMda ! // 1 // piyavippaoga appiyapayogakarU kAidurU kalarU kehiM / nAha / kaiyacchijjhatA kiMci tumaM vinnavissAmi || 2 || jammajaramaraNapaure saMsAre iha mae bhamaMteNa / jiNa ! nUNa taM na diTTho aha diTTho sevio neva || 3 || teNa jiNa ! duhAi aNaMtaso'pi ya viooyamANi / durukAI aNuivaMto ajjhavi ettheva ciTThAmi || 4 || saMpai tuhi joeNaM adiTThapuvo mae tumaM diTTho / taha taM caiva jiNesara ! Aseve samAraddho || 5 || pahu ! tuha sevA karaNe jA me sAhijjakArao baMdhu 1 / AsIha pANapio so dussahaseva paDidhUo // 6 // tANaM kAuM asamatthayassa soyaggijaliya hiyayassa / pecchaM tassa vi vihiNA hario dIvodha pavaNeNa // 7 // jiNa | teNa piyavioyajala - pari0 9 vIrAcArya - kRtaTIkA yA antyabhAgaH /
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamA. ratnIyAvacUryupetA piNDaniyukti // 150 // saMtAvio vigayasaraNo / soyaMto roiMto kaMdato jAva ciTThAmi // 8 // tA me sayalasamAhiyakajaviNAsaNaparehiM apiehiM / AjamaM pari09 saMjogo jiNa ! jA dussahojjutti // 9 // jA teNa duheNa ya durUikao vi kahamavi gamAmi jiNa ! kAlaM / tA kaMskAdurUkeNaM gahiyo vIrAcAryasIheNa hariNo / // 10 // evaM paribhavapamuhehiM durUkalakkhe jagaDio nAha ! / jamavatthamahaM patto ta kahiu~ bharasi taM ceva // 11 // taTIkAtA atulapAlassa dayAlayassa tuha sevagovi jamimehiM / durUkehi kayasthijjhAmi sAmi hIhI ajuttamiNaM ! // 12 // huM nAyaM [ jiNA II yA antyasamaM ] jiNaMda tuha sevage mahaM jeNa / khaMtipamuhaMmi dhamme tai bhaNie nirucchAho // 13 // tA dehi khaMtikhagga kohabhadaM jeNa teNa mA bhaagH| jiNa ! haNimo / apahi ya maddavavajaM mANagiriM cUrimo jeNa // 14 // niyaDiuragInivAraNi ajjhavavijhAe kuNa jiNa ! pasAyaM / loharahadalaNamuttIgayA ya dANeNa ya payAsI // 15 // taha dehi tAMva sattI jaha tava aradae nAsimo gaI / assaMjamadalaNe susaMjamaMmi jiNa ! kuNa mamussAhaM // 16 // sacaM asacahaNaNaM soyaM ca asoyapihahaNaNaM hoi / parigahahaNaNamakiMcaNamabaMbhahaNaNaM jiNa | baMbha // 17 // iya evaMviha dasavihadhamme sigdhaM adhammanAsayare / tuha payakamalapasAyA hou mamaM tihuyaNappaNayA // 18 // jeNa piyaviogAiyaduhAigalaghaliU Na eyAI / aNuvamamuhaparikalie sAsayasokkhaMmi gacchAmi // 19 // iya bhavavaharivIragaNIvAyagasaMjayami vaha vaMdiyA, parihiyakaraNasamasAyara ! suranararAyapaNamiyA / iTTaviogavie muhaduitavie NamaI tuha nAha ! pavihiyA, jiNa vinnittie sajayabaMdhavadayaraya havau sahaliyA // 20 // tao kAleNa siddhotti gAthArthaH // 629 // iti vIragaNiviracittAyAM piMDaniyuktivRttAveSaNAkhyaM tRtIyaM dvAraM smaaptmiti.|| ukkameSaNAdvAraM, taduktau tUktA grahaNaiSaNeti, atha saMyojanAdvAraM prastutaM, tatraiva gRhItasyAhArasya vidhinA prAsaH kArya iti prAsaiSaNAyAM 150 // Jain Education in For Private Personel Use Only Iww.jainelibrary.org
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In nikSepamAha nAma vA davi0 / / 629 / / vyAkhyA - nAmaM ThavaNA davieti nAma sthApanA dravyaH, anusvAralopaH, tathA bhAve pUrvokte, caH samuccaye, tathA kalpituM artho lupto drazyaH, prAso-bhojanaM, tadviSayaiSaNaM zuddhAzuddhaparyAlocanaM, sA muNitavyA - jJAtavyA, tatra nAmasthApane pUrvavat dravye - dravyaiSaNAyAM matsyodAharaNaM-sapharidRSTAMtaH, bhAve tvadhyavasAye, punaH bhavanti - jAyate paMcavidhA saMyojanAyeti gAthArthaH // 629 / / dravyaprAsaisaNA''hAraNasya saMbandhamAi cariyaM ca kappiyaM vA0 || 630 || vyAkhyA - caritaM vRttaM, caH samuccaye, tathA kalpitaM svamaticaritaM vA samuccaye AharaNadraSTAMtaH, dvividhamevaivaM jJAtavyaM, vA dravyaM, arthasya-abhilaSitaprayojanasya, sAdhanArthaM - niSpAdanAyendhanamiva-dAyaM kASThAdIvopalakSaNatvAt sthAsyAdigrahaH, odanArtha - kUrAdinimittamiti gAthArthaH // 630 // tatra pratyAsatyA kalpitodAharaNaM rUpakatrayeNAha - aha saMmi pI0 / / 631 || tilAgahummuko0 // 632 // eyArisaM mamaM sasaM0 // 633 // vyAkhyA - asthi ahiTThi nAma gAmo, tastha ya saMkho nAma macchio, tassa ya laMboyaranAma mahilA, so ya macchagahaNatthaM galaM gahAya talAe gao, aggabhAe sadA teNa so tattha pakhitto, tattha ya ego maccho vasaI, so ya maMsagaMgheNa tatthAgao, nAyaM jahA amha gahaNatthaM keNai macchieNa samaMso galo pakhkitto, to galassa cAuddisiM saNiyaM saNiyaM bhamio sabamaMsaM khAio, macchiyassa vAhaNatthaM puccheNa galovio, tao viddho macchotti ciMtiya chaDatti galo macchieNa kaDio, diTTho ya maMsamacchara hio, to vilakhkIbhUo, evaM tinni vArAu, tao aIva vilarUkI bhUo - aho ! keNai ghuttamaccheNa me galaggamaMsaM khaddhaM ahaM ca vAhio, to kahaI so gahiyavotti, jAva thiradiTThIsarIro 26 pari0 9 vIrAcArya krataTIkA yA antya - bhAgaH /
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyA vacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 151 // Jain Education Inter cito ciTThatA maccheNa bhaNio-bho bho macchipa ! kimevaM jhAyasi, huM nAyaM mama gahaNatthaM uvAe ciMtesi, ettha suNehi me vayaNaM, jahA nillajjosi tumaM, ahaM tinni vArAu balAgAe patto, gilANatthaM caMcUe gahAya uTTha ucchalio, to niyavinnANeNa tiriccho paDio, tIse muhe na mAi, ao pabmaTTho naTTo ya, tahA- tinnivArAu velAe bhaTTo pakkhito jhaDati velAe caiva saha niyatiUNa ThANaM patto, vahA ekavIsavArA macchieNa tattha jAlaM pakkhitaM, ahaMpi majhe paDio, tAva so na ajja vippai tAva jhaDanti heTThe kaddame paviTTho, taM uvariTThiyaM te saMkoNayaM tattha chadehiM, tahA egavAraM macchieNa dahAu jalaM sosiUNa bahurhi macchehiM saha ahaM gahio, so ya tikkhe sUle sabai te poiuM laggo, mae sayameva daMtehi sUlo gahio, poioci nAuM teNa nAhaM viddho, so ya kadamadhovaNatthaM talAe chUDho taohaM tattheva jale paviTTho, taM eyArisa taM maMsa macchiya vihiyagalAyabaMdhaNAbhibhava kAragaM, jaM galeNa ghettuM icchasuti, sUtraM sugamaM, navaraM valayAmuheti velikAmukha iti velAye mamaM timaM SaTTiya ghaTTaNaMti-vaThyate sma matsyAdinA cAlyate smeti ghaTTitaM galAdi tasya ghaTTano - abhibhavaka ityarthaH rUpakatryArthaH // 631- 633 // bhAvaprAsaiSaNAyAM rAgadveSaparihAro mukhyo, ataH sAdhurbhikSATanena dvicatvAriMzadoSazuddhAM bhikSAmAdAyopAzraye bhojanArthaM upasthitaH saMstAravAMzcetyAtmanA''tmAnamanuzAsitumAha bAyAlI se saNa saMkaDaMmi0 // 634 // vyAkhyA - dvicatvAriMzatsaMkhyAM AdhA karmAdidoSANAmeSaNAparihArArthamanveSaNaM tayA viSama (1) tasminprahaNe - bhaktAyAdAne jIva ! he antarAtman ! na-naiva mahurannakRte chalitastvaM vaMcitaH dAbhyeti zeSaH, tatazva idAnIM -saMprati yena prakAreNa na-naiva chalyase-vaMcyase, bhuMjAna imAM bhikSAmabhyavaharan rAgadveSAbhyAmabhi ( pa0 107 )SvaMgAprItibhyAM tathAkarttavyamiti ca zeSa iti gAthArthaH / / 634 // tAmeva medata Aha pari0 9 vIrAcArya kRtaTIkA yA antya - mAgaH / // 151 //
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education ghAsesaNA ubhAve0 / / 635 || vyAkhyA - prAsaiSaNA pUrvokA, u bhAveti padadhyatyayAdbhAve tvadhyavasAye punaH bhavati jAyate prazastA''dyA, tathaiveti samuccaye, tathA aprazastA tadviparitA, tatra prazastetaramAha - aprazastA pUrvoktA paMcavidhA - saMyojanApramANAGgAradhUmakAraNarUpA, tadviparItA - aprazastAyA vipakSabhUtA prazasyAkhyAH, punariti gAthArthaH || 635 || saMyojanAyA nikSepamAha dave bhAve saMyojaNA u0 || 636 // vyAkhyA - dravye dravyaviSayA, tathA bhAve - bhAvaviSayA samuccayArthastuzabdo'tra yojyaH, saMyojanA-kUrAde rasamutpAdanAya dadhyAdiSvanmizraNaM, syAditi sarvatrazeSaH, turvyAkhyAta eva, tatra dravye dravyaviSayA dvidhA - dvibhedA, bahi aMtotti caH samuccayArthaH, tuzabdaH vyatyayayogAdvahiraMtazca- bAcA abhyaMtarA ca tatra bhikSAM samudAnAM ciyatti - avadhAraNe, taca bA - vetyAdyAM hiMDamAna-paryaTan, saMjoeti saMyojanaM-mIlanamupacArAcatkAraNamapi saMyojayet kUrAdInAM lAbhe dadhyAdyarthaM paryaTedvA labhyamAne bhinnapAtreSu sthApayetsAdhu - tiriti zeSaH, tatra - tasminsAdho bAhya bAhyasaMzeti gAthArthaH // 636 // enaM spaSTayannabhyaMtarAM tu pratipAdayannAha - khIradadhisUna kaTTara0 / / 637 // vyAkhyA - kazcitsAdhurbhikSAmaTan kSIradadhirUpakaTTaralA me dugdhasya - gorasasya mudrAdidAle stImanonmizraghRtavaTikAnAM ca prAptau tathA guDasapirvaDhakavAluke gaurayopetadravyavizeSasya gholavaTakAnAM copalakSaNatvAnmaMDa kAdigrahalo me satItyanuvRttiH, rasagRdhyA saMyojanA syAditi zeSaH, bhikSArthaM ghaTatA sAdhunA kSIraM labdhaM tato rasavRddhinimittaM guDagaveSayatItyAdi, yadvA'dhunA mIlitAni bhAjanavelAyAM yAvaddhRtAni sarasAni bhaviSyantIti bhojanaM kurvan mIlayiSyAmIti vicitya kSIrAdIni labdhAni bahireva pRthak pRthag bhAjaneSu gRhNAti, atastvabhyaMtarA punaH trivA-trimedA syAdityatrottaratra ca zeSo yathA pAtre bhikSATane vasatau vA bhAjanaviSayA, tathA lavaNati samuccayArthastuzabdayojanAllavaNadAne ca kavalaviSayA ca tatra vibhASA - vividhaM bhaNanaM syAdyathA sukumArikAdi yena khaMDatAmuha pari0 9 vIrAcAryakRta TIkA yA antyabhAgaH /
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamAratnIyAvaryupetA pari09 vIrAcAryakRtaTIkAyA antymaagH| piNDa niyukti // 152 // rocate tadbhikSAM paryaTana vasatau vayoviyaNa]tastenaiva sahaikasminneva pAtre ciraM vyavasthApayatIti yadukAM ke vidyAdi (1) vasato tadA'bhyaMtarA ca bhikSAcaryAyAM tadA bAyeti vyAkhyAyanti, turvyAkhyAta eveti gAthArthaH / / 637 // dravyasaMyojanAyA doSAnbibhaNiSuH prastAvanAmAha___saMjoyaNAe dosaa0||638|| vyAkhyA-saMyojanAyAM dravyarUpAyAM doSA-vakSyamANA apAyAH syuriti zeSaH, yathA yaH kazcitsAdhuH saMyojayati-mIlayati bhaktapAnaM-kUrAdikaM dadhyAdinA sahetyAdItyarthaH, tuH pUraNe, davAI rasaheuMti sUcanAd dravyarasAdiheturevati, tatra dravyANAM mIlanIyakUdadhyAdInAM raso vizeSamiSTatA AdizabdAt sukumAritAdiprahaH, etallakSaNA, heturnimittaM yasya sa eva na tu " patteya pauralaMme( 640 )ityAdikaH, vyAghAta:-cAritravirAdhanA, tasya sAdhoH ayaM vakSamANaH bhavati-jAyata iti gAthArthaH // dravyasaMyojanAsevAyAmanantarodiSTaM vyAghAta vimaNiSurbhAvasaMyojanAmAha saMjoyaNA u bhAvo0 // 639 // vyAkhyA-saMyojanA pUrvoktArthA, u mAvetti padavyatyayAd bhAve svadhyavasAye, punaH iyaM | syAditi zeSaH, saMyojya-mIlayitvA tAni kSIrAdIni dravyANi-vastUni, tataH saMyojayed dvitIyAdityarthaH karma-jJAnAvaraNAdi AtmanIti zeSaH, tatazca karmaNA pUrvoktena bhava-saMsAraM nivartayatIti zeSaH, bhavaM tato sakAzAhuHkha-asAtAM prAmotIti zeSaH, draSyasaMyojanA kSIrAdidravyaviSayA, gRddhirUpo'dhyavasAyo bhAvaH, saMyojanA tvAtmanA saha karmAdInAM mIlanamiti bhAvena saMyojanA, bhAvena saMyojanA bhAvasaMyojaneti gAthArthaH // 639 // dravyasaMyojanAyAmapavAdaM gAthAdvayenAha patteya pauralaMbhe // 640 // rasaheuM paDisiddho0 // 641 // vyAkhyA-patteyatti ekamekaM sAdhusaMghATakaM prati pratyekamanusvAralopaH, pracuralAbhe-ghRtAdevipulapAptistasmiMzca muktasAdhubhiramyavahatAduddharitaM zeSaM tasmin , caH samuccaye, zeSaH-sthAnantarokta-1 // 152 / / Jain Education Intel For Private & Personel Use Only
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari09 vIrAcAryakRtaTIkAyA antybhaagH|. vidhinoddharitasya gamanamupabhogastadartha-tannimittaM draSTaH tIrthakarAdimiranujJAta ityarthaH, saMyogaH saMyojanA-uddharitaM hi ghRtAdi yena kenacid sukumArikAdinA saha brajati tenaiva bhoktavyaM, yena pariSThApanIyAjjAtaM prAyazcittaM tatsyAt , khaluralaMkAre, ayeti saMyogavizeSaH pratipAdanAnantaryadyotakaH, kramaH-paripATitaH kAraNAnItyarthaH, tasya saMyogasya ayaM "patteya pauralaMme" ityAyuktarUpo vakSyamANazcAyaM yathA bhavati-jAyata-iti vakSyamANazcAyaM yathA rasaheuMti vibhaktivyatyayAdrasahetuM, savizeSazobhanatvapAdAnanimittaM, pratiSiddhastIrthakarAdibhiniSiddhaH saMyogaH pratItaH, sa eva kalpante kartumucitaH, glAnArtha-roganimittaM yathA yasya kasyacitsAghoH, vA samuccaye, abhaktachaMda-AhAre aruciH syAdatrottaratra ca zeSaH, tasyesyatrottaratra ca sAmarthyagamya, tathA mukhAya upacArAt sukhakArisaMyojitAhArAya zubhasya vA saMyogajAtAya pradhAnAhArasyocitayogyo rAjaputrAdiH sa ityatrApi yogaH tasya tathA abhAvitaH sAdhucitena saMyogarahitAhAreNa bhojanakAraNenAdyapi samyaganudyAtaH, yaH zikSakAdiH tasya, caH samuccaye, kalpata iti sarvatrAnuvRttiH, eteSAM hi sAlanakAdinaivAhArorocata iti gAthAdvayArthaH / / 640-641 // iti vIragaNiviracitAyAM ziSyahitAyAM piNDaniyuktivRttau saMyojanAkhyaM caturtha dvAraM samAptamiti // 2 // uktaM saMyojanAdvAramatha pramANadvAramAha battIsaM kira kvlaa0|| 642 // vyAkhyA-dvAtriMzatpratItA, kiritti kilitti madhyapramANenaiva jaghanyataH stokA utkRSTatastu bahavo'pi syuriti vAcakaH, kavalA-prAsAH AhAro-bhAjanaM kukSipUraka iti sAmIpyopacArAdarabharaka eva tRptikAraka ityarthaH, bhaNitastIrthakarAdibhiruktaH, iha dvAraparyaMta yAvadvizeSabhaNanaM bhuktaiva kasmin dina iti dRzya, puruSasya-puMsaH, tathA mahilAyAH-striyaH aSTAviMzati pratItAH-bhaveti bhaveyuH syuH| kavalA-pAsAH, napuMsakasya caturvizatiste syuH, paraM tasya prAyo'pravAjanIyatvAdatra pramANa nokaM, iha ya Jan Education India T |
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratlIyAvaryapetA shriipinnddniyukti| | pari09 vIrAcAryakutaTIkAyA antymaagH| // 153 // pAhArito vRtti(di) jJAnAdivRddhiM ca karoti, tasya (pa0 108 ) dvAtriMzo bhAgaH sAdhoH kavalapramANaM, sa ca tathA bhUto maNasotyAdivakSyamANanyAyenaiva syAditi gAthArthaH / / 642 // itaH pramANAnnyUnasyAhArasya nAmabhedAnAha etto kiNAi hiinnN0|| 643 / / vyAkhyA-ita etasmAd dvAtriMzatkavalapramANAd ekenApi kevalenApyAstAM dvayAdibhirityapyarthaH, kavaleneti prakrameNa hIna-nyUnaM yAvakimihAdha-ghoDazakavalapramANaM aauddha aSTakavalapramANa, caH samuccaye, pramANaM bhojanaM sAdhoH paryata brubate-jalpati ghIrAstIrthakarAdayaH mAtrA saMyamanirvAhaH, saiva mAtrA-pramANaM yasya saMyamanirvAhaH kSama ityarthastaM, caH samuccaye, tameva cAvabhanamANanyUnatvenAvamAkhyaM, caH pUrvavat , upalakSaNavAdyathAnurUpaM sAdhvIzcAzrityaitatsarvaM jJeyamiti gAthArthaH // 643 // pramANadoSAn medenAha pagAmaM ca nigAma ca0 // 644 // vyAkhyA-prakAma, caH samuccaye bhinnakamazca, tathA nikAmaH, caH samuccaye, yaH kazcitsAdhuH tathA praNItaM bhaktapAnaM pratItaM, AhArayedaznIyAt , tathA ati-bahukaM tathA atibahuzaH, ukacakArAt aippamANaM iti ca, tatrApi pramANaM maktapAnaM, liMgavyatyayAdatRpyamAno vA sAdhuH, tasyeti zeSaH, pramANadoSaH-AhAraviSayaM mAnadUSaNaM muNitavyaH-jJAtavya iti, maidaSaTkapratipAdako gAthArthaH // 644 // tatrA''dyamedatra yasvarUpamAha battIsAi pareNaM0 // 645 // vyAkhyA-dvAviMzatiH pratItAyAH kavalAnAmiti prakramaH, pareNorddha trayastriMzadAdikavalairititattvaM bhojanamiti prakramaH, apretanapede nityagrahaNAdihaikasminnaiva dine jJeyaM, tastimityAha-pagAmatti anusvAralopAtpakAmo-prakAmAkhyaM, tacca kevalaprakAmatvenaitairagalatsnehabindubhirjeya, yadi tu galatsnehabindubhiH syAttadA prakrAmaH praNItazcAd dvau doSau syAtA, evaM zeSadoSaza | // 15 // Jain Education in . For Private sPersonal use Only ww.jainelibrary.org
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In tvamapi bhAvanIyaM nityaM punarnirantaraM dvyAdIni tAni punaH punaH zabdo bhaNyamAna tuzabdAjjJeyaH, tadeva pramANabhojanaM, turvyAkhyAta eva, nikAmaM - nikAmAkhyaM, yatpunaryatkimapi punaH galannutpAdyamAnebhyaH kavalebhyazcaitat sneho ghRtAdiryatra tat praNItamiti, taM -praNItamityanena zabdena tadbhojanaM, buddhAstIrthakarAdayaH bruvate vadantIti gAthArthaH // 645 // ati bahu kAditri kase vanadoSAnAha abahu abahuso || 646 / / vyAkhyA - atibahukamiti bahukAkhyaM tathA atibahuzo [ bhi ] vA tathAtipramANena kAraNabhUtenAtRpyamAnena vA sAdhunA yadbhojanaM- azanAdikaM bhuktaM abhyavahRtaM hAdayedvA-purISAdhikyaM kArayet, yadvA vAmayecchardikArayet, yadvA mArayed - prANatyAgaM kArayet, vAzabdAH svasthAne vikalpArthAH, taditi bahukAdibhojanaM, ajIryad- apariNamat, iha svarUpapratipAdanaprastAve'pi yadbahukAdipramANatrayasya pUrvaM doSA uktAstadasyAtmavirAdhanAdijanakatvenAtiparihAratA prakaTitA syAt, tatrAtmavirAdhanA maraNAdeH saMyamavirAdhanA tu tApanArthaM tejaskAyAdivirAdhanAyAH pravacana virAdhanA audarikA eta ityAdijanApavAdAt upalakSaNatvAtprakAmAditrayabhojane'pi yathA'nurUpadoSA bhAvanIyA iti gAthArthaH || 646 // ati bahukAditrayasvarUpamAha - bahuyAtIyamaibahuyaM0 / / 647 // vyAkhyA - bahuyAtIya iti sAdhyadvitIyaikavacanalopAd ekasmin dine bahukaM nyUnoda - tArahitatvena paripUrNa atItaM - atikrAMtaM svapramANAdhikamityarthaH yadazanAdikamiti bhukta iti ca sarvatra yogaH, tatkimityAha atibahukamiti bahukAkhyaM syAditi sarvatrazeSaH, tathA atibahuzoti bahuzo'bhidhAnaM syAt, tisraH - trivArA iti sAmarthyagamyaM, bhuMkte yadazanAdikaM tiNhaMtti tisRbhyaH punaH pareNoparatazcatasRvArAdityarthaH, taM cipatti tadevAzanAdikaM yadbhaktaH, tatkimityAha- appamAti pramANamiti pramANAkhyamasyApyametana vAzabdasUcitaM saMskArAMtaramAhantaH - aippamANamaddhapramANAkhyaM syAt, bhuMkte - abhyavaharati, pari0 9 vIrAcArya kutaTIkA yA ansyabhAgaH /
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamAratnIyA. vacUryupetA pari09 vIrAcAryakutaTIkAyA antybhaagH| bhI pinnddniyuktiH| 154 // yadazanAdikaM ceti vyAkhyAta eveti, atRpyamAno-atilosyo'tRpti manyamAnasAdhuriti gAthArthaH / / 647 // evaM pramANAtiriktasyAhArasya bhojane sAdho doSA uktAH, atha tasyaiva pramANAdiyuktasya bhojane guNAnAha hiyAhArA miyAhArA0 // 648 // vyAkhyA-hitAhArAH-zarIropakAribhojinA, tathA mitAhArA-dvAtriMzakavalamojinaH, alpAhArAH-dvAtriMzatkavalebhyaH stokatarabhojinaH, caH samuccaye, ye kecana narA-manuSyAH syuriti zeSaH, na-naiva tAnhitAhArAdibhojinaH vaidyAH-cikitsakAH cikitsante-pratijApati, yataH appANaMti AtmanaH svasya SaSThyarthe dvitIyA, Atmaneti zeSaH, te-hitA| hArAdibhojinazcikitsakA vaidyAH, (a)hitAcAhAraniSedhanAdeva vartata iti zeSaH iti zlokArthaH // 648 // anaMtarazloke hitAhAra | uktaH, sa cAhitaparihArapUrvakaH syAdityahitahitAhArau vAcyau, tau ca kevalau saMyogatazca syAtAM, tatra saMyogastAvadAha dhitillsmaaogaa0|| 649 // vyAkhyA-dadhitailAyoH pratItayoH samAyogo-malinaM saH ahitaH-kuSTaviSavikArAdikArI, zrUyate ca samapramANAyAstailaghRtayomilitAyAH kiyatA kAlena viSapariNatirbhavatIti sarvatrayogaH, tathA kSIradadhikAMjikAnAM pratItAnA| manyonyaM ca samAyogo, ahita ityanuvartanAtha, upalakSaNatvAt kSIrazAkasamAyogAdigrahaH, tathA pathyaM plutaghRtaguDAdyatirukSadravyamIlana punaH rogaharaM-vyAdhinAzakaM bhavati, enamevArtha vyatirekeNa samarthayannAha na-naiva, caH pUraNe hetu:-kAraNaM bhavati-jAyate, rogasya vyAgheriti gAthArthaH / / 649 // " battIsa kirikavalA -- gA. 642)" ityAdinA kavalasyAhArasya puruSAdyAzritya pramANAdikamuktamatha tasyaiva sapAnasyodaramAzritya pramANAdikamuktaM, vibhAgena pramANamAha addhamasaNassa savaMjaNassa0 // 650 / / vyAkhyA-iha sarvamevodaravivaraM SaDbhirbhAgairnirUpyate, tatra dve bhAgau trayaM azanasya // 154 // For Private Personal Use Only Jain Education in
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Interna kUrAdeH savyaMjanasya takrAdiyuktasya kuryAd - vidadhyAt, tasya dravyasya kAMjikAdeH, dvau - dvisaMkhyA bhAgAvazau kuryAt, tathA vAyupravicaraNArthavAyoritazcetazca saMcaraNAya chanbhAgaM zeSaM SaSTAMzaM nyUnaM hInaM kuryAd - vidadhyAt sAdhuH, anyathA hi vAtaH pIDAM kuryAditi, calataH paJcaiva bhAgAH sadA'pAyo na iti gAthArthaH // 650 // idaM cAhAramAnaM kAlApekSayA ( pa0 109) syAt sa ca tridhA, tathA cAhasIo usiNo sAhAraNo0 // 651 // vyAkhyA - zItaH - zItalo uSNo-dharmmavAn sAdhAraNo - madhyamaH, kramazo varSAkAla uSNakAlaH zItakAlaya, caH samuccaye, kAlo tridhA - trividhaH muNitavyo - jJAtavyaH, vyavahAreNedamukta, yena varSAkAle'pi zrAvaNe stokaM bhAdrapade tu bahutaraM zItaM syAdityAdyevamuSNasAdhAraNayorapi bhAvanIyaM, tathA varSAkAle'pi yadA kAdaMbinI nakSatraM lagati tadoSNaH, uSNakAlespi yadA kAdaMbinI vahati tadA zItalakAlaH syAditi, nizvayatastu varSAkAlAdInAM trayANAM madhye yatra samaye zItamadhikaM sa zItaH, yatra uSNaM sa uSNaH, yatra dvayorapi sAmyaM sAdhAraNaH kAlaH syAt, kiMvA ityAha- sAdhAraNa anaMtaroke kAle pUrvokte, tatra teSAM zItAdInAM trayANAM madhyAt, AhAre bhaktapAnaviSayA iyaM " addhamasaNasse "tyAdi gAtho ( gA0 650 ) kA mAtrA - pramANaM syAditi zeSaH, na tvanantaraM vakSyamANagAthAyAM trividhasyApi kAlasya viSayaM bhAgairbhakta pAnamAnaM graMthakAra evaM bhaNiSyatIti, tenaiva sthAnapatitena sAdhAraNakAlasya viSayita jJAsyate, kimatra pRthaktaduktamiti !, ucyante, sukhakAritvena tasya prAdhAnyakhyApanArthamiti gAthArtha: / / 651 // trividhamapi kAlamAzritya bhAgairbhakta pAnairmAtrAmAda sIe davasta ego0 // 652 // vyAkhyA - iha bhAgavarti [ nikAya]zItaH sAdhAraNa uSNazceti kAlanyAsaH kAryaH, tatra bhaktapAnayoyorapi paJcaiva bhAgAH kAryAH, tatra zIte pUrvokte, dravasya kAMjikAdeH ekaH - ekako mAgaH syAditizeSaH, makke catvAraH - catuH saMkhyA pari0 9 vIrAcArya kRtaTIkA yA antyabhAgaH /
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvaryupetA shriipinnddniyutiH| pari09 vIrAcAryakRtaTIkAyA antybhaagH| bhAga iti paMca syuH, saaNdhobhojnprmaannmiti sarvatra prakramaH, sAdhAraNo hi dvidhA-zItA'pekSayoSNapekSayA ca, tatra yatra na bahuzItaM sa zItAspekSayA mArgazIrSapoSau, yatra tuSNatA ca bahI sa uSNA'pekSayA mAdhaphAlguno, tatra zItA'pekSatAyAM tamAha-athaveti prakArAntaradyotakaH, dvau-dvisaMkhyau bhAgau, pAne pUrvokta pAnasyetyarthaH, se ityatrottaratra ca yathA saMbhavaM zeSaH, sesA u bhattassa ityatrottara ca yogAduddharitAstrayo bhAgAH, punarbhaktasyeti paMca, tathoSNe pUrvokte dravasya jalasya, tatra trisaMkhyA bhAgAH syubhavasya punarbI bhAgau sta iti paMca, uSNA'pekSayA sAdhAraNamAha-dau-dvisaMkhyau staH, ceti prakArAntaradyotakaH, dravasyeti prakramaH, zeSAstUddharitA trayo bhAgAH punaH bhaktasyAsanasyeti paMcaH mAgAH iti catvAraH kAlamedA jAtAH, paraM traya eva jJeyAH, sAdhAraNayordvayorapi tattvata ekatvAditi gAthArthaH // 652 // bhAgAnAM sthiracalanAM gAthAdvayenAha ego davassa bhAgo0 // 653 / / ettha u taiya cutthaa0||654 // vyAkhyA-ekaH-ekakaH dravyasya pUrvoktasya bhAgaH SaSTAMzaH avasthito nityabhAvaH syAt prakrAntAnAM paMcAnAM SaSTAMzAnAM madhyAt , tathA bhojanasya pUrvoktasya dvau-dvisaMkhyau bhAgau SaSTAMzI staH, avasthitAvitti prakramaH, iti trayo bhAgA avasthitA vaDDeti vRddhi gacchataH, vA-vikalpe hIyaMti-hAni gacchati, vA pUrvavat , do doti dvAveva 2 pratItau sAdhAraNamapretanazabdalabdhabhAgau zeSaSaSTAMzI tu vyAkhyAta eva ekaike pAne bhakte ca, zItAdArAmya uSNaM yAvadgatasya pAnasya vaDheta bhaktasya tu hIyete, uSNAdArabhyaH zItaM yAvadgatasya tu bhaktasya varddhate pAnasya tu hIyate, zIto hyeko bhAgo dravasya syAdabhUttataH sAdhAraNa eko varddhita uSNe eko vRddhita iti dvau varddhitA ekAdAvityAdIti, atra tveteSAM madhyAt punaH caturthI pUrvoko dunniyati dvAveva pratIto anavasthitau calau bhaveti bhavetA-jAyeta bhAgau SaSTAMzI, tathA paMcamatti vibhaktilopApaMcamaH SaSTaH prathamo dvitIya // 155 // Jain Education Intem For Private & Personel Use Only
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education ete pratItA eva, caH samuccaye, avasthitAH - sadAvasthAyinaH bhAgAH SaSTAMzAH syuritizeSaH, tatra paMcamaH pAnaviSayaH, SaSTo vAyuviSayaH prathamadvitIyau bhaktaviSayau tRtIyacaturtho bhaktapAnaviSayau, iha hi "addhamasaNasse "tyAdi gAthAnu ( gA0 650 ) sArataH zIte prathamadvitIyatRtIyacaturthA bhAgA bhaktasya paMcamastu pAnasya syAttataH sAdhAraNe prathamadvitIyatRtIyabhaktasya caturthapaJcame tu pAnasya ityAnaMtaroktaM kAlA'pekSayA, atra kAle caturthabhAgasya bhaktaH niSkAzAttyAge pravezAccAnavasthitenaivamuSNe sA tRtIyasya tu sAdhAraNe pAnAni kozAdbhake * pravezAcca satve tRtIyasyaivetthaM zIte caturthasyAzeSANAM caturNAmapi sarvakAleSu vidyamAnatvAdavasthitaiva, iha bhakta bhAgAnAM vRddhi bubhukSAyA vRddhyApi sA yAstu hAnyityAdi bhAvanIyeti gAthAyArthaH // 653-564 // iti vIragaNiviracitAyAM piMDaniyuktivRtau pramANAkhyaM paJcamaM dvAraM samAptaM // tha || uktaM pramANadvAramathAGgAradhUmAkhyadvAradvayAva sarastatrAGgAradhUmau nAmAdi medAccaturddhA tatra nAmasthApane pUrvavat, dravyAGgArastu kASThamagnidayaM nirdhUmaM jvaladagnirUpaM, bhAvAGgArastu rAgapariNAmaH, dravyadhUmasyaH kASThAderdadyamAnasya saktaH pratItaH, bhAvadhUmastu dveSapariNAmaH, iha tu bhAvyAGgArabhAvadhUmasvarUpadoSAbhyAmadhikArastathA cAha taM hoi sagAlaM0 // 655 / / vyAkhyA - tatkimapyazanAdikaM bhavati jAyate aMgAraH pUrvoktazabdArthazcAritredhanadahanasamartho rAgapariNAmaH, iha yadAzritya sAdhustenAGgAreNa saha vartate upacArAttadazanAdikamapi tatheti sahAGgAreNa sAgAraM yatkimapi AhArayatyabhyavaharati mUrcchito suSThu mametadityAdirAgavAn saMbhavan, tadazanAdikaM punaH bhavati-jAyate, punaH pUrvoktaH zabdArthazcAritrendhanasya dhUmAyamAnatAkaraNasamartho dveSapariNAmaH, tatazca pUrvavatsahadhUmena sadhUmAM yatkimapi AhArayatyabhyavaharati niMdan krUrametadityAdi doSAd pari0 9 vIrAcArya kRtaTIkA yA antya mAgaH /
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 156 // Jain Education Inter 19 gRhaniti gAthArthaH // 655 / / dravyAGgAradhUmayoH svarUpamAha - aMgAratamapattaM0 / / 656 / / vyAkhyA - aGgAratvaM- dravyAGgArabhAvaM aprAptaM bhagataM san jvalan - dAikriyAmanubhavan indhana - kaTAdi sadhUmaM tu sadhUmameva procyata ityatrApi yoga:, tathA aMgAraityaGgAra eva dhvaninA procyate-bhaNyate, taM ciyati tadevendhanadagdhaM sarvathA jvalitaM, tatsvarUpa vizeSaNamAha - gate - sarvathA jvalitatvenAyAte ghUme dravyadhUme ihAGgArasadhUmayorvyatyayena vyavadhAnamutpattikramAMgIkaraNAjjJeyaM pUrvaM hi kASThAdidakha mAnamardhadaggheSUSNasvabhAvaM sadhUmaM syAttataH sarvathAjvalanarUpAmaGgAratAM bhajatIti gAthArthaH // 657 // atha rAga sAmarthya mAha rAgaggisaMpralitto0 / / 657 / / vyAkhyA - rAgaH pUrvoktaH, sa eva cAritre (pa0 110) dhanadAhakatvAdagniH jvalanastena samyaksAmarasyena palito dIpsyau vyApta ityarthaH, saH sAdhuH bhuJjAno - abhyavaharan prAzukamapi nizcetanamapi na kevalamaprAzukamityarthaH, upalakSaNatvAdeSaNIyamahaH AhAraM - azanAdikaM nirdagdhaM sarvathA kASThAdidahanA nirdhUmA ityarthaH, sAMgAraH dravyAGgArastairnibhaM sataM, tataH karoti - vidhatte pariNAmavasAccAritramaiva dAhAsvAdindhanaM jvalan tat kSipraM zIghraM yathA hAGgAraiH kASTAdikAryaM na sidhyati tathA tena cAritreNa kRtaduHkhamokSo na zIghraM labhyata iti gAthArthaH / / 657 / / dveSasAmarthyamAha - dogI jalato0 // 658 // vyAkhyA - dveSaH pUrvoktaH, sa eva caritrendhanadAhakatvenAgniH - jvalanaH so'pi na kevala rAgAgnirnirdagdhAGgAranibhaM karotItyarthaH, jvalan-dAikriyAM vidadhan aprItikaM rUkSo'yamAhAra ityAdivacanamuccAraNaM tadeva malinakAri - tvasAmyAdbhUmo dravyadhUmastena dhUmitaM dhUmAyamAnIkRt caraNaM - cAritraM aGgAro- dravyAGgAraH sa eva tanmAtraM - tena sadRzaM tusmaM tat yAvaditi pari0 9 vIrAcArya kRtaTIkA yA antyabhAgaH / // 156 //
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ M kAlAvadhyuddezena bhavati-jAyate, nirdahati-ploSati, tAvaditi kAlAvadhinirdezaH tAvannirdahati yAvadardhadagdhameva syAditi bhAvaH, rAgeNa : pari09 sarvathA dagdhendhanasamaM cAritraM karotIti sa guru doSodyaSaNatva]dveSo'rdhadagdhendhanasamamiti sa laghuriti gAthArthaH // 658 // prastutadvAradvaya vIragaNinigamanaM sarvadoSasaMgrahaM cAha kRta. rAgeNa saiMgAlaM0 / / 659 // vyAkhyA-rAgeNa pUrvoktena sAMgAraM-aGgAradoSaduSTaM bhojanamiti prakramaH, tadevaM dveSeNa pUrvoktena TIkAyA sadhUmakaM- dhUmadoSayukta viyANIhi-buddhyasva, tadevaM SaTcatvAriMzaditi saMkhyA doSAH-AdhAkarmAdidUSaNAni boddhavyAH-jJAtavyAH antyabhAjanavidhau-abhyavahAra karaNe, tatra adhyavapUrakasya kizcitsAmyAt mizrAntarbhAvena paMcadazodgamasya SoDazotpAdanAyA dazaSaNAyAzcatvAro bhaagH| maMDalIdoSAH pUrvoktAH paMcamastu kAraNAkhyo vakSyamANaH. nanu kimayaM pRthaguktaH !, iti, ucyate pUrvoktadoSaiH zuddho'pyAhAro naitadvinA bhoktavyaM ityasya prAdhAnAkhyApanArthamiti gAthArthaH // 659 // kIdRzaM kiM nimittaM cAhAraM sAdhavo bhuJjanta ! ityAzaMkyAha AhAraMti tavassI0 // 660 // vyAkhyA-bAhArayanti-bhuJjanti tapasvinaH-sAdhavo vigataH akriyamANatvASTo yasmAtta-IN vyaGgAra, caH samuccaye, evaM vigatadhUma, caH samuccaye, tadapi dhyAna-dharmadhyAnAdi, adhyayanaM-AcArAdipAThastannimittaM-tatpayojanaM etaddvayaM vakSyamANAnAM SaNNAM vedanopazamAdInAM madhyAtSaSThe dharmacintArUpe bhede avatarati, iha cAsya pRthagbhaNanaM dharmacintAyA madhye prAdhAnyakhyApanArtha, eSo anantarokto upadezaH-AjJApanaM pravacanasya-Agamasya syAditi zeSaH, azeSeSUdmAdidoSeSu jagattrayakadarthako rAgadveSarUpI gurutamAviti khyApanAya kramabhaNanaM, vyaktau tau doSau sadRzAvuktAviti gAthArthaH / / 660 // iti vIragaNiviracitAyAM ziSyahitAyAM piMDaniyuktivRttAvaGgAradhUmAkhyaM SaSThasaptamaM dvAradvayaM samAptamiti // 2 // Jain EducationX .. For Private & Personel Use Only
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4404 pari09 vIragaNi kSamAratnIyA. vacUryupetA zrIpiNDaniyuktiH TIkAyA antya ukkamanAradhUmAkhyaM dvAradvayamatha kAraNadvAramabhighitsuH (Aha) chahi kAraNehiM sAhU0 // 661 // vyAkhyA-ghaDbhiH pratItaiH kAraNaiH-prayojanaiH sAdhuH-yatirAhArayannapi bhuMjAno'pyanA- hArayannevetyapyarthaH, Acarati-karoti dharma-puNyaM, tathA SaDbhizcaiva-Sasakhyaireva kAraNe-nimitaiH, nivyUhayannapi prakRtamAhAraM tyajannapi na kevalamAhArayannityapyarthaH, Acarati-dharma karotIti gAthArthaH / / 661 // tatrAdyAni kAraNAnyAha veynnveyaavcce0|| 662 // vyAkhyA-veyaNatti sUcanAdvedanopazamanArtha-pIDApagamAya, tathA veyAvaccetti vibhaktivyatyayAdvaiyAvRttyakaraNAya AcAryAdiSu bhaktadAnArtha, tathA iriyaTThAetti sUcanAdIryAzodhanArtha IryAsamitipAlanAya, caH samuccaye, tathA saMvamArtha pratyupekSaNAdinimittaM, tatheti vAkyopakSepe, prANapratyayAya-jIvanAyetyarthaH, iti paJcakAraNAni, SaSThaM pratItaM kAraNaM punaH dharmacintAyai-zrutacAritradharmaparyAlocanArtha bhuJjIteti sarvatra zeSa iti gAthArthaH // 662 // enAmeva gAthAM gAthAdvayena vivaritumAha natthi chuhAe sArisA0 // 663 / / iriaM na'vi soheI0 // 664 // vyAkhyA-na-naiva, asti-vidyate kSudhA-bubhukSA sahazA-tulyA, apareti sAmarthyagamyaM, veyaNatti vedanA-pIDA yata iti zeSaH, bhuJjIta-agniyAtsAdhuH, tatpazamanArtha-vedanAvinAzAya, tathA chAotti bubhukSito-bhojanarahitaH, vaiyAvRtyaM-AcAryAdibhaktadAnAdi na-naivAcarati-zaknoti kartu-vidhAtuM yata iti zeSaH, ato'nena kAraNena bhuJjIta-abhyavaharediti, tathA IryAmIryAsamittiM pratItaM, caH samuccaye, na-naiva zodhayati-pAlayati, bubhukSitazabdo'trottaratra ca prakrAntaH kiMtu prathamAMtaH SaSThyAMtazca yathAsaMbhavaM vyAkhyeyaM iti, bubhukSitaH san , tathA bubhukSitaH prekSAdikaM-pratyupekSaNApramArjanAdikaM, ceti samuccaye, saMyamazabdAtparato yojyaH, saMyama pratItaM kartu-vidhAtuM na taratIti, pAzcAtyagAthAyA anuvRttiH, tathA / vAkyopakSepe, dhAriyahAeti sUcanAdIyAMzIdhanIDApagamAya, tathA veyAvacI // 157 // 157 // Jain Education Interior For Private & Personel Use Only
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari09 vIragaNi TIkAyA antybhaagH| bumukSitasya sthAma balaM ceti samuccaye parihIyate-kSIyate, tathA bubhukSitaH guNa'NuppehAsutti nakAralopAdguNanAnuprekSayoH, pUrvAdhItazratasya parAvartane-arthacintanikAyAM ca asakta iti parato yojyaH, asakto-asamarthaH syAditizeSaH, yato muMjIteti pAzcAtyagAthAyA sarvatrAnuvRttiriti gaathaadvyaarthH|| 663-664 // abhojanakAraNAni bimaNiSustatpastAvanArtha SaSThasyAbhojanakAraNasya vivaraNArtha cAha ahavANa kujAhAraM // 665 // vyAkhyA-athaveti bhojanakaraNApekSayA vikalpArthaH, na-naiva kuryAda-vidadhyAt AhArabhojanaM SaDabhiH pratItaiH sthAnaiH-karaNarUpaiH padaiH, saMyataH-sAdhuH, atha " sarvatrApyanudyAnasya maraNArAdhanAsAre"ti tasyAM mahAprayatno vidheyaH ityasyArthasya khyApanArtha vakSyamANamapi SaSThamabhojanakAraNaM vyAkhyAnayannAha-pazcAt-ziSyaniSpattikaraNAderupari, prathamaM hi ziSya. niSpAdanAdizreyaH, pazcimakAle-vRddhatve, anyadA hi prAyo bubhukSA''dhikyAdinA''jhAra( pa0 221 )parihAro duSkaraH syAt , kRtvAvidhAya AtmAnamiti zeSaH, alpA prathamameva saMlekhanAkaraNena jjhoSaHstokotthAnAdirUpA kSamA zaktiryasya taM samarthazarIro yAhAraparityAge prAya ArtadhyAnamupayAti, tathA kSama-vizeSataH zamayuktatayA'yogyamanupazAnto hi saMlekhanayA'pi mRtaH sugateH sAdhavo na syAt , AhAraparihAre sAdhuriti sAmarthyagamyaM, yadvA pacchA iti anto yojyamiti, pazcimakAle-saMlekhanAprastAve kRtvA-vidhAya AtmakSamAMzAntivizeSata upazame sthitetyarthaH, pazcAttu pariharediti pUrvavaditi zlokArthaH / / 665 // prastAvato'nye vA'bhojane kAraNanyAha Ayake ubasagge0 // 666 // vyAkhyA-AtaGke-Akasmikaroge na bhoktavyamiti sarvatra prakramaH, tathopasarge-skhalanAyAM, tathA titikSArtha pAlanAyetyarthaH, kAsAmityAha baMbhaceraguttIsutti brahmacaryaguptInAM-maithunaviratirakSAvizeSANAM, SaSThyarthe saptamI, tathA prANidayAjIvAnukampA, tapaH pUrvoktaM, ta eva hetuM kAraNaM taM Azrityeti zeSaH, tathA zarIravyavacchedanArtha-dehatyAgAya, caH samuccayArthoM lupto Jain Education Intel For Private & Personel Use Only Call
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ RS ratnIyA 0 pari09 vIragaNi kRtaTIkAyA antybhaagH| dhamA dRzya iti gAthArthaH // 666 // enAmeva gAthAM gAthAdvayena vyAkhyAnayannAha AyaMko jrmaaii0|| 667 // tavaheu cautthAI0 // 668 // vyAkhyA-AtaGkaH pUrvavat, jaramAI iti jarAdi, varyapetA ajIrNaprabhRti, makAraH pUrvavat bhaNyata iti, tatreti ca zeSaH, bhavatyanAhAraH sAdhuriti sarvatra zeSaH, upavAsaH kurvato hi prAyo zrI- aa jvarAdayaH (yAti), tathA rAjA kenA'pi kAraNena kupito nRpatiranena pratikUla uktaH sannAyakAH pratrajyAmo ca nATyarthaM avasthitAH svajanA piNDa- anena tvanukUla uktaH, vA vikarupe, kimityAha-uvasaggotti upasarga-skhalIkaraNaM prathamA dvitIyArthe kurvantIti zeSaH, tatretyanuvRtti, niyuktiH| sa hyupavAsAH kurvantaM prAyaste muJcanti, tathA brahmatratapAlanArtha upavAsA hi kurvataH kAmo'pakrAmati, tathA pANidayA iti sUcanAtpANi dayArtha-sattvarakSaNAyetyarthaH, vAsamahiyAI iti vibhaktivyatyayAvarSamahikAdau-jalavRSTau nizcayataH sacittavRSTivizeSa ca, AdizabdAt // 15 // sacittarajaHpAtaprabhRtiprahaH, meghavRSTyA''dau jhupavAsaM karoti, yena bhikSATanAdijAtA kAyAdivirAdhanA na syAditi, tathA tapohetustapotha, kathaMbhUtaM tapa ityAha-caturthAdyakAdyupavAsaprabhRti yAvad-kAlAvadhinirdeze, caH pUraNe, SaDbhirmAsainiSpannaM SaNmAsikaM, tapaH pUrvoktaM bhavati-jAyate, SaNmAsikatvamaNane kAraNaM-nimittaM satvaMti bhANiUNamityAdi (!) gAthoktaM jJeyamiti paJcAbhojanakaraNAni, tathA SaSThaM pratItaM abhojanakAraNaM bhavatItyanuvRtti, yatkimityAha-zarIravyavacchedanArtha-saMlekhanAkrameNa vRddhabhAve maraNAya bhavati-jAyate anAhAronirbhojanaH sAdhuriti gAthAdvayArthaH / / 667-668 // tat SaTkaM nigamayannAha *eehi chahiM ThANehi, aNAhAro u jo bhave / dhamma nAikkame bhikkha , dhammajjhANarao bhave // // * eSA gAthA zrImalaya girisUripraNItavRttyAdarzaSu tu bahuSu na dRzyate zrIkSamAratnasUtritAvacUrau(pa0 119) ca dRzyate, atra malayagirivRttyAnugatAkA ato'ko noddhRtH| IS kAnAvRtaH / // 158 // Jain Education in For Private & Personel Use Only
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari09 vIragaNi kRtaTIkAyA antya bhaagH| etairAtakAdibhiH SaDbhireva pratItairavadhAraNaM tuzabdayojanAjjJeyaM, sthAnaiH padairanAhAraH-upavAsI, turvyAkhyAta eva, yaH kazcitsAdhuH bhavet syAt dharma-puNyaM te naiva atikrAmet-tyajet sa iti vizeSaH bhikSuH-sAdhuH, yadi kimityAha dharmadhyAnarataH-zubhAdhyavasAyAsaktaH bhavet-syAditi zlokArthaH // granthopasaMhAraM cikIrSuH pUrvoktasamastadoSakathanAyAha solasa uggamadosA0 / / 669 // vyAkhyA-sugamA kevalaM, tu samuccaye, makAro'lAkSaNikaH, iha pUrvasaMstavapazcAtsaMstavAbhyAmeka eva saMstavAkhyo doSa eva, cUrNayogau tu bhinnabhinnau dvau doSAvuktI, kApi granthe vyatyayo dRzyata, iti sarve saptacatvAriMzat, etAn doSAnvizodhayan sAdhuH piNDaM vizodhayati, tadvizuddhau tu cAritraM nirmalayati, tannarmalyAt tu zIlamAnaM tu siddhakRtaM nirvANa, nirvANamavApnoti, tasmAnmumukSuNaitairudgamAdidoSaH zuddho piNDa eSitavya iti gAthArthaH // 669 // granthasyopasaMhArArtha svamanISikAracitatvaparihAramapavAdaM cAha eso AhAravihI0 / 670 / / vyAkhyA-eSaH-sakalagranthoktaH, AhArasya-piNDasya vidhiH-vidhAna-zuddhAzuddhatayA nirUpaNamityarthaH, saH yathA-AdhAkAdibhedarUpaprakAreNa bhaNitaH-uktaH sarvabhAvadarzibhiH-samastajIvAdipadArthAvalokakaistIrthakararityarthaH, anena granthasyAdeyatA syAt , tathA mayA'pi svamativibhavAnusArato anyatayA granthIti zeSaH, kiMbahunA ! dharma:-zrutacAritrarUpaH AvazyakarUpaH-pratidinaniyamakaraNasvabhAvaH yogAzva-pratyupekSaNAdivyApArA dhavizyakayogAH yena kenacit yathocityamAdhAkammAthAsevArUpaprakAreNa na-naiva hIyante-hAniyAMnti, tat-tadeva kuryAda-vidheyAta, anenotsargApavadAzritena sAdhunA bhAvyamityuktaM syAditi gAthAthaH / / 670 // kevetthamapavAdamAsevamAnasya sAdhoH pRthivyAdivirAdhanApi nirjarAphalA syAdityetadevAha Jain Education Internet For Private & Personel Use Only
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamAratnIyAvaryupetA zrI. pinnddniyuktiH| pari09 vIragaNikRtaTIkAyA antya // 159 // . jA jayamANassa bhave / / 671 // vyAkhyA-yA kAcit yatamAnasya-glAnAdyavasthAyAM gurudoSaparihAreNa laghudoSAsevAM kurvataH bhavet syAt virAdhanA-pathyAdau kriyamANe pRthivyAdhupamardAdi sUtra-AcArAdikaM vidhiH-prastAvAdyathAvad yo vidhAnaM, tayoH samagrasya yAvad yaH gItArthasyetyarthaH, sA. virAdhanA bhavati-jAyate nirjarAphalA-karmazodhikA, adhyAtma-cittaM tasya vizodhiHyathaucityena pravarttanAdAgadveSAbhAvarUpA nirmalatA tayA yuktaH-samanvitastasya sAdhoH, ityuktA prAsaiSaNA, taduktau samAptaiSaNA iti gAthArthaH // 671 // iti vIragaNiviracitAyAM ziSyahitAyAM piNDaniyuktivRttau kAraNAkhyAmaSTamaM dvAraM samAptamiti / / tatsamAptau ca / samAptA piNDaniyuktivRttiriti // bho bhavyA ! iha hi janmajarAmaraNanIranikarapUrite bahupakAraparibhavapAtAlovaNe mohamahAvartasaMvartanaduruttAre kaSAyavaDavAnalajvAlAkarAle rogazokadAridrayaprabhRtikamatsyakacchapamAhAdikSudrasattvasattvasamAkule vividhavyasanavyAghrasiMhAdizvapadaduHsaMcAramArge priyaviyogApriya. saMprayogacaladvIcicayanicite karaNaraNarasikataskaranikaraniruddhapacAre paramAdhArmikAdikadaryamAnanArakAdisattvaikakAlasamucchalitakaruNahAhAravaghoSAkare samastaduHkhanibhRtAni nArakatiryagjanmanimajanAni narAmarajanmonmajanAni vA'nantazo yUyaM vidadhAnA saMta AdhAkarmAdisaptacatvAriMzaddoSazuddhiphalakasaMghaghaTitaM manaHzuddhigADhabaMdhanabaddhaM vAkzuddhayutaMbhitamahAkUpastambhaM kAyazuddhivistAritasitasitapaTaM nirlobhatAniryAmakAdhiSTitaM dattAvadhAnanararakSitApAyaM kimanayorazuddhA (!) yanmiSTaM labhe(bhyeta) tadbhujyata' ityAdikutIrthikavacananicayaviSaya(ma). vAtAyupasargasahasropanipAtA'kSobhyaM zrImanmahAvIreNa sakalazuddhapravahaNanAyakena karuNApareNa samastasattvotraNAya vyavasthApitaM piNDa Jain Education Inte l (r) For Private & Personel Use Only sa w w.jainelibrary.org
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Int niryuktipataM kathamapi mahApuNyaprAgbhAreNa dRSTvA mA vilaMbadhvaM kiM tarhi ! yathoktapratrajyApAlanArohaNena naragatimAruhya nivRtipuraM gacchata, na tatrAnantajJAnadarzanasukhavIryasaMyuktA nirAkulAH sadaiva tiSThatheti // zrIlATadeza tilaka zrIvaTapadraka - vizAlapuragatayoH / zrIbhillavAlagharkaTayA (jA) tivyomendunirmalayoH // 1 // zreSThavara varddhamAna - zamityo (!) stIrtha nAthamuninamane / ratayorvasantanAmnA janmotpattiM samAzritya // 2 // pravajyAgrahaNaM punarAzritya vizuddhasAdhuguNadhAmnAM / vasativihAri - zrIcandragacchagaganendukalpAnAM // 3 // satyApita nAmnAM zrIsamudraghoSAbhidhAnasUrINAM / vIra iti prAptAparanAmnA'tyantaM vimugdhadhiyAM // 4 // dIkSAyAH paripAlanamAzritya tu sakalavasatitilakAnAM / zrI saravAlakagacchastha - vAcanAcAryavaryANAM // 5 // adhIzvaragaNinAmnAM sutena saMprAptavIragaNinAmnA / ekAdazazatopari SaSTikasaMvatsare // 6 // vaTapadragrAme karkaroNikApArzvavarttini pravare / bodhAnusArato'kAri piNDaniryuktivRttiriyaM // 7 // teSAM sevAMvezvara (!) gaNinAM zrImanmahendrasUrivarAH / sakalAgamapAragatAH dharmma kathAkathana niratAzca // 8 // anye'pi devacandrAbhidhAnagaNinaH pradhAnamantrajJA / ucitajJA abhyarthitazUrAH saMgrahaparAzca dRDhaM // 9 // anye'pi devacandrAbhidhAkhyagaNinaH kriyAparAH saralAH / kSAntyAdidharmmanicayA parahitaratayo vinItAzca // 10 // ete trayospi ziSyAH, sakalajanAnandadAyino'tyarthaM / devAnAmapi vandyA nandantu ciraMtanA vaLaye // 11 // yeSAM bhaktapradAnamukhyopaSTambhaprasAdena / nirantarAM nirAkulatAkAri mayaiSA sphuTA vRttiH // 12 // pari0 9 vIragaNi kRtaTIkAyAH prazastiH /
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvaryupetA zrInemi candrasUrizrIjinadattAbhidhAnasUryAdhaiH / zrImatyaNahillapATakapure yazodhIyamupayuktaiH // 13 // pazyati tathA'pi yadi ko'pi dUSaNaM kiJcidalpamitaradvA / tanmayi kRtAnukampaH sa zuddhadhIH zodhayedvibudhaH // 14 // kasya na cchadmathasyAnAbhogaH syAdatIba viduSo'pi / nitarAM vimugdhabuddhaH kiM punaH mAdRzajanasya // 15 // yAvaccandro yAvacca bhAskaro yaavdmrgirimukhyaaH| tiSThanti jagati tAvannandatu sutarAmiyaM vRttiH // 16 // iti / vRttimimAM kRtvA yatkiJcidupArjitaM mayA puNyaM / tenaitasyA pAThe samudyato bhavatu sAdhujanaH // 17 // evaM saptasahasrA zataSaTkaM caikasaptatizcAsyAH / dvAtriMzadakSaramitaiH zlokaiH sarvapramANamiti // 18 // pranthAprazlokasaMkhyAyAM 7671 // pari09 vIragaNi kRtaTIkAyAH prazastiH / piNDa niyuktiH| // 16 // ltHlfH@ lfqyh lls`fh lh lflnfy nfy mqlh bh m lh nZrh iti vIragaNiviracitA ziSyahitA nAma piNDaniyuktivRttiH samApteti // cha / - zivamastu sarvajagataH // zubhaM bhavatu / / cha / / JronomrinonrmeromeonemomcomromemamrememoG // 160 // For Private Personal Use Only
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inter dazamaM pariziSTam / mANikyazekharasUrikRtA piNDaniryuktidIpikA | AdyabhAgaH zrI AcArAMge dvitIyazrutaskandhe AyaM dazavaikAlike paMcamaM piNDaiSaNAdhyayanaM, asya niryuktirmahArthatvAt zrIbhadrabAhuNA pRthakRtA, sA piNDaniryuktiritiprasiddhA, asyA arthamAtraM kathAmAtraM ca likhyate, yA piNDeSaNAniryuktirdazavaikAlikapaMcamAdhyayanasyAsti sA stokArthA eSA tu vistRtArthA, piNDaiSaNAyA niryuktiH piNDaniryuktiriti madhyapadalopisamAsaH, maMgalaM tu " vaMditu sabasiddhe " ityAdinA AcAraniryuktau zastraparijJAdhyayane yacca zrIbhadrabAhuNoktaM vinazAMtyai, athArthAdhikArasaMgrahagAthAmAha-- piNDe uggama upAya * // 1 // piNDaH saMghAte, piNDanaM piNDaH bahUnAM saM ' ( samudAyaH ) x x x xXx (sukumArikAdInAM khaNDAdyaiH saha yojanaM, sA dvidhA dravyabhAvAbhyAM 4, tataH pramANamAhArasya vAcyaM, 5, caH samuccaye, tataH aGgAradoSaH 6, tato dhUmadoSaH 7, tataH kAraNAdyAhArasya bhojana ( ka ) bhojanayorvAcyAni 8 aSTadheti aSTArthAdhikAraiH piNDaniryukte :piNDaiSaNAyA niryuktirvAcyA, piNDAyaMstvAdyo bhinna eva, piNDeSaNAdhyayanasya catvAryanuyogadvArANi upakramAdIni tatra nAmaniSpanne nikSepe piNDeSaNAdhyayanaM nAma, tatrAdhyayanaM prAg drumapuSpikAdhyayane vyAkhyAtaM piNDa eSaNA ca vAcyA, tena sambandhenAyAtA, Adau piNDavyAkhyA // 1 // tattvamedaparyAyaivrvyAkhyeti piNDaparyAyAnAha 1 yasyAH prateriyaM pratikRtiH kRtA'sti sA jIrgaprAyatvAdavacUryA bahuzaH sthAneSu khaNDitA drazyate, ataH tatra tatra sthAneSu etacinhaM kRtamasti / - pari0 10 mANikya zekharIya dIpikAyA AdyabhAgaH /
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamAratnIyAvacUryupetA bhI'piNDaniyukti | pari010 |mANikya zekharIyadIpikAyA AdyamAga // 16 // piNDa nikAya0 // 2 // x (nikAyaH bhikSukA )disaMghAte samhe (manuSyA )divRnde sapiNDanaH-sevAdInAM khaNDapAkAdinAM saMyoge, piNDanA'pi tatraiva kintu mIlanamAtra saMyoge, samavAyaH-vaNigAdisaMghAte, samavasaraNaH-arhataH sadevanarAsurasame, nicayaH-zUkarAdivRnde, upacayaH-pUrvAvasthAtaH pracurIbhUte saMghAtabhede, cayaH-iSTikAracanAyAM, yugma:-padArthadvayasaMghAte, rAziH-pUgAdyoghe, vAH samavaye, ete zabdAH kiJcidvizeSe'pi sAmAnyenaikArthAH vrajatvAt // 2 // uktAH paryAyAH, piNDabhedAnAha piNDassa u nikkhevo0 // 3 // piNDasya nikSepo nAmAdinyAsaH, tuH punaH, catuSkakaH SaTkako vA kartavyaH // 3 // kulae cumbhaagss0||4|| yathA kuDavaH-catuHsetikAmAne caturbhAgasya setikA mAtrasya sambhavaH tatrA'vazyaM syAt , evaM SaTke | nikSepe'vazyaM caturNA nikSepasya catuSkarUpasyaivaM niyamena saMbhavo'sti, tasmAtSaTkaM ahaM nikSipAmi-SaTkanikSepaM vacmi, SaTakanikSepeNa catuSkanikSepasyoktattvAdeva // 4 // nAmaMThavaNApiNDo0 // 5 // nAmapiNDaH, sthApanApiNDaH, dravyapiNDaH, dravyasya piNDa ityarthaH, kSetre kSetrapiNDaH, kAlapiNDaH, bhAvapiNDazca, eSa uktaH, khalu, piNDasya prAkRtattvAt AkAraH, nikSepaH SaDvidhaH // 5 // nAmapiNDAdyAha goNNaM samayakayaM vaa0||6|| yatpiNDazabdarUpaM nAma sa nAmapiNDaH, nAma cAsau piNDazcati yuktaH, nAma caturdhA gauNaM samaya tadubhayaM apizabdAdanubhayajaM ca, guNAdAgataM, tatra zabdavyutpattyartho yo'rtho, yathA-jvalanasya dIpanaM "jvala dIptau" iti, sa ca guNaH, guNAzceha paratantroktAH, na pAribhASiko rupAdiH, tena yadyasya vyutpattikRt dravyaM guNaH kriyA vA sa guNa ucyate, tatra dravyaM vyutpattikRt dantI zRnI, guNaH jAtarUpaM hemaM svAdurasA zveta ityAdau, kriyA tapanaH zramaNaH dIpto hiMsro jvalana ityAdI gojAti mno vyutpattyai | 161 // Jain Education Inten For Private & Personel Use Only Www.jainelibrary.org
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari010 mANikyazekharIyadIpikAyA aadybhaag| na kintu pravRttyai yathA gauH gojAtiH gozabdo na gacchatItyarthajaH kintu ekArthaxxx xxx taraM ca ja teNaM / syaharaNaMti pavucaha kaarnnkjovyaaraao||1|| saMjamajogA itthaM raoharA tesi kAraNaM jenn| rayaharaNaM uvayArA bhannai teNaM rao kammaM // 2 // " anubhayajaM niranvartha samayA prasiddhaM ca, yathA kasyApi dInasya tu siMhaH, yadvA devA enaM deyAsuriti vyutpattihetvabhAve'pi devadattAkhyA, evaM piNDa iti nAma caturvidha, nAmapiNDaH yadA bahusajAtyahaDhadravyapiNDane piNDaH syAt tadgauNaM, vyutpatterbhAvAt , yadA samayagirA apAM piNDanAmatayA tadA samaya. loke dRDhadavyazlepe piNDAkhyA siddhA, na tu dravyaudhe, tataH piNDanaM piNDa ityanvarthAbhAvAnna gauNaM, yathA AcAre dvitIyazrutaskandhAdyapiNDeSaNAdhyayanasaptamodeze "se bhikhkU vA bhirUkuNI vA gAhAvahakulaM piNDavAyapaDiyAe aNupaviDhe samANe jaM puNa pANagaM pAsejjA, taMjahA tilodagaM vA0" ityAdi, apA'mbho'pi piNDazabdenA, etatsamayajaM, ubhayacaM yathA-bhikSuH odanapiNDa satkupiNDaM vA''pnoti, iha piNDazabda ubhayajaH, samayAnvArthAbhyAM siddhatvAt , yadA tu kasyApi [na piNDAdvA] (piNDa iti nAma) na cAMgAvayavaudha vivakSA. tadanubhayajeM, atha gAthArthaH-yat piNDa iti nAma gauNaM, yadvA samayakRtaM samayapasiddhaM, yadvA bhavettadubhayakRtaM-guNaH samaya sAnvartha samayasiddhaM ca, apizabdAdAnubhayajaM niranvartha samayasiddhaM ca / tannAma [nAma]piNDamAtraM rudaM, yathA devadattaH siMhako naro, gopAlikA chagaNelikA iMdagopasyAjJAdeH mNddpaadi|| // atha piNDa iti nAma gauNaM samayakRtazca vyAkhyAti // piNDaNavahadavANaM // maa02|| piNDanaM sajAtyAnAM dRDhadravyANAM yadekatra zleSaH tatra piNDa iti nAma gauNaM, tathA pratipakSaNApi | bahunA kharadravyANAM mIlanaM vinA piNDanAma pravRtta evaM kAcittatra na kSatirityaperarthaH, samayapasidhyA piNDAkhyA piNDanAma yatra sa Jain Education a l For Private & Personel Use Only
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA vacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 162 // Jain Education Inter samayakRtaH nAmapiNDaH, nAmanAmavatora medopacArAdevaM nirdezaH, upacArAbhAve tu tadvastuni tatpiNDa nAma samayajaM, etaddarzayati yad AcArasya sUtre piNDeti piNDapAtaH, "paDiyAI" zabdena pratijJA'haM bhikSAM lapsya iti vicAraNA- " piNDavAyapaDiyAe aNupaviTThe " ityAdi prAguktaM, ayaM bhAvaH - atra sUtre kharadravyazleSAbhAve'pi nIre piNDAkhyA'nvarthahInA samaye prayuktA idaM samayajaM // bhA0 2 // athomayajaMjassa puNa piMDavADayA0 || mA0 3 || yasya sAdhoH punaH piNDapAtArthatayA piNDapAta- AhAralAbhastadarthaM gRhigRhaM praviSTasya guDadana Xxx goNNasamayAiritaMo || mA0 || 5 || idaM piNDa iti nAma, anyadvA gauNa samaya jabhinnamapizabdasUcitamasti, yathA kasyApi manuSyasya piNDa iti nAma kriyate, taddhi na gauNaM bahudravyAzleSAt dehAvayavaughasyAdhInazvAt na ca samayajaM, ata ubhayAtiriktaM nanu samayajobhayAtiriktayorna vizeSaH, ubhayatrAnvarthasyAzayotthatAbhAvAt tarika dve ukke ! sAMketikamevocyatAM, evaM dvayormahaNaM syAt / iti cenna AzayAjJAnAt yato yallaukikaM nAma sAMketikaM tajjanAH sAmayikA Adriyante, yatpunaH sAGketikaM tatsAmayikA eva na tvanye // bhA0 5 // x x ihAbhiprAye itipadaikadeze padasamudAyopacArAdabhiprAyakRtatve tulye'pi samayaprasiddhaM loko na gRhNAti, na kApi samuddezazabdena samayasiddhena jano bhojanaM vyavaharati, yatpunarloke prasiddhaM tatsAmayikA upacaranti evaM samayajomayAtiriktayorbhedo'rthavAn pRthagAttaH, evaM gauNa samaya jorapi svabhAvamedoktyA pRthaktvaM sArthakaM yato yadapi gauNobhayajayoH sAnvarthatA tvarthattvenAvizeSaM paraM janAH sAmayikA gauNaM vyavaharanti, ubhayajaM tu sAmayikA eva nAnye, tenaiSAM hetva x x x x (akkhe varADa0 // 7 // ) AkAraH sAkSAdRzyate sA sadbhAvasthApanA piNDasya, yadA'kSAMderekasya piNDasvena sthApanA eSa pari0 10 mANikya zekharIya dIpikAyA Adya bhaagH| // 162 //
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari010 mANikyazekharIyadIpikAyA AdyabhAgaH me piNDa iti, tadA tatra piNDAkArasyAdRzyatvAdasadbhAve sthApanA piNDasya, ayodhasyAkSAdisthasya vA vivakSaNAt , citrakarmaNyeka- biMdvAlikhanena piNDasthApanA, yatheSa piNDa Alikhita iti, tadA bahudravyazleSAkArAdarzanAdasadbhAve piNDasthApanA, yadA tvekacitralekhane'pi eSa guDapiNDAdiyA lekhi iti vivakSA tadA sadbhAvapiNDasthApanA // 7 // atra mAyaM iko u asanmAve // bhA0 7 // eko'kSo varATako'GgulIyakAdirvA yadA piNDatvena sthApyate tadA piNDasthApanA sadbhAve, turevArthe, piNDAkRterajJeyatvAt , akSAyeSvodhasyAvivakSaNAt , yadA tu trayANAmakSAdInAM aGgulIyAdInAM vA mitha ekatrazleSe piNDatvasthApanA tadA sadbhAve, piNDAkRteIzyatvAta , evaM dvayorbahUnAM ca zleSe'pi piNDatvaM, tathA citreSvekabindrAlekhAdasadbhAve sthApanA, bahubindvAlekhena bahudravyaughAtmakapiNDasthApanA sA sadbhAvasthApanA, piNDAkRtastatra dRSTeH, tathA dArukalepyopaleSu piNDAkRteryA piNDasthApanA sa itara:-sadbhAvasthApanA piNDaH, evaM uktaH sthApanApiNDaH // bhaa07|| atha dravya[ liGga piNDaH dvidhA-AgamanomAgamAbhyAM, AgamataH piNDazabdArthajJastatrAnupayuktaH " anupayogo dravyaM ", noAgamatasbidhA jJazarIradravyapiNDaH sa zarIradravya x xx (puDhavI aaukkaao0||9||)xxx caturindriyapiNDaH paJcendriyapiNDazca // 9 // etAnnavamedAn vyaktyA''khyAti puDhavIkAo tiviho0 // 10 // pRthvIkAyatrividhaH-sacitto mizro'cittazca, sacittaH punardvidhA-nizcayato vyavahAratazca, naa||10|| yathA nicchayao sccitto||11|| nizcayataH sacittaH pRthvIkAyaH dharmAdInAM kSmANAM mervAdInAM mahAdrINAM bahumadhyabhAge, evaM TaMkAdInAM ca jJeyaH, tatra acittatAyA mizratAyAzca hetanAM zItAdInAmasambhavAt , zeSaH vakSyamANamizrAcittavarNaH, nirAbAdhAraNyabhUSu Jain Education For Private Personel Use Only
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamA ratnIyA. vacUrtupetA zrI. pinnddniyuktiH| // 16 // pari010 mANikyazekharIyA dIpikAyA AghamAga vyavahArasacittaH // 11 // mizrapRthvIkAyamAha khIradumaheTTapaMthe // 12 // kSIradrumAH-vaTAzvatthAdyAsteSAmadhastale pRthvIkAyaH mizraH, tatra kSIradrumANAM mAdhuryeNa zastratvAbhAvAt kiyAn sacittaH zItAdizastrAca kiyAnacitta iti mizraH, atra vyAkhyAsaMzayaH (!), [cakAdau] tathA pathi prAme puravahiryaH pRthvIkAyaH sa mizraH, tatra gantrIcakrAdyutkhAtaH sa kiyAnsacittaH, zItavAtodhairacittIkRtaH kiyAMzceti mizrA, kRSTo halenAdau mizrastataH zItAdyaH kiyAnacittIkRta iti mizraH, tathA''rdo'mbumizraH yAvatambuzastraM pRthvyAH, tato mizro jalArdo'ntarmuhUrta tato'cittaH, xxx xxx paH so'gninaivAttaH so'pi svakAyazavaM, evamanyAnyapi svAnyakAyazastrANi jJeyAni, yathA kaTuraso madhurarasasya svakAyazastraM ityAdi, evaM pRthvIkAyazcaturdhA'citta uktaH, dravyataH svAnyakAyAbhyAmacittatA, kSetrataH kSArAdeH kSetrajAnmadhurAdikSetrajasya, raktavarNasyAnyavarNasya sA'cittatA, atra kSetraprAdhAnyavivakSA, yathA yojanazatAt pRthvIkAyasyAcittatA bhinnAhArattvAt zItAdisaMgAcca, kSetrAMtareNa parAvRtteH, itthamakAyAdiSvapyacittatvaM jJeyaM, yathA vanaspatI harItakyA auSadhAdyarthaM acittatA spaSTA, kAlenAcittatvaM AyuHkSayeNa, tacchadmasthAnAmajJeyaM, atra taDAgAuMmo dRSTAnto'cittattve zrIsaMdehaH vIrasya bhagavataH, acittatA pUrvavarNAdityAgAdanyavarNAditvaM, ukto'cittapRthvIkAyaH / etena sAdhusAdhyamAha-vyutkrAMtayoninA gatayoninA prAsukenedaM vakSyamANaM prayojanaM tena syAt // 13 // yathA avariddhigavisabaMddhe0 // 14 // aparAddhiko-lUtAsphoTaH sarpAdidaMzo vA, viSa, tathA dadvAdau ca baMdhe upazamanAya, pralepaH acittakSmAdAnaM, gauramRdaH kedArataryAdervA lAnaM, lavaNena vA'cittatArthaH, surabhyupalena gandhake(pASANe)na vA pAmAprasUtavAtAdiSAtaH, acittasya tu grahaNaM, yadvA tena ci xxx // 16 // Jain Education Inter For Private & Personel Use Only a w.jainelibrary.org
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari010 |mANikyazekharIyadIpikAyA aadymaagH|| (dhaNaudahI dhaNavalayA0 // 17 // )xxx 'aha' eSa sarvo'pkAyo nizcayasacittaH-ekAMtasacittaH, zeSo'vaTAdikSetrajo'pkAyaH vyavahArasacittaH, AdervApItaTAkAdijaH, AdhArAdheyayoramedAdagaDAdIti // 17 // uktaH sacitto'pkAyaH, mizramAha usiNodagamaNubatte // 18 // daNDe iti jAtAvaikavacana, anuvRtteSu daNDeSatkAleSUSNodakaM mizraM syAt, Adhe daNDe ko'pi pariNamati ko'pi neti mizraH 1, dvitIye bahupariNamati stoko na 2, tRtIye sarvo'cittaH 3, tato daNDatrayAbhAve sarvamuSmAmbho mizra syAt , tathA varSe vRSTau patitamAtre'mbho prAmAdiSu mizraM syAt pramUtatiryapacArabhuvi, tato muhAna bahUzasvacchatAyAM sacittamapi prAmAderbahiH stokaM medhAmbhastatkAlaM mimaM mAkAyasanAt , prathamataH etanmeghA'mbho ghanamapi mizra dhamAkAyAt , tato meghAmbhaH patat sacina, muktvAdezatrikaM-vikalpatrikaM, tanduloda kamabahuprasannaM, akAralopo jJeyaH // 18 // AdezatrikamAha bhaMDagapAsavalaggA // 19 / / tandulodake-tandulakSAlanabhANDAdanyasmin bhANDe prakSiSyamANe ye utteDA-bindavaH pA xxx ( ee u aNAesA0 // 20 // )xxx mizrasyApyacittatvasaMbhAvanayA grahaNaprasanaH, snigdhe tu paramArthato'cittasyApi bindanapagame mizratvasaMbhavAdagrahaNaM, tathA buhudA api kharavAte zIghraM [ timRducAte ] ciramapi syuH, tato dvitIyAdezavatAM kharavAte buhadazeSe mizrAmbhasAmapyAdAnaM syAt , mRduvAte tvacicAmbhaso'pyanAdAnaM mizratvAzaMkAyAM, tRtIyAdeze'pyacirAmbho bhinnaM ciraM tandulAnAM mahendhanairalpakAlena siddhiH, na vA'lpedhasA, stokAmbhobhinnAstu mandaM sidhyanti, tato mizrAdAnAcittAnAdAnadoSau iti trayo'nAdezAH // 20 // samayAdezamAha jAva na bahuppasantaM0 // 21 // yAvattandulAmbho bahupasannaM nAtisvacchIbhUtaM tAvanmitha, eSo'tra mizrAdhikAre Adezo bhavati ukSAlanabhANDAdattvasabhAvanayA grahaNaprasA , tato dvitIya Jain Education Inte! Www.jainelibrary.org
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ IT zvamAratnIyAvacUryupetA bha pari0 10 | mANikya zekharIyadIpikAyA AdyamAga zrI. pinnddniyuktiH| // 164 // pramANaM, yattu bahumasannaM tadacittaM // 21 // ukto mizro'SkAyaH, athAcittaH sIuNDakhArakhatte // 22 // prAgvat pRthvIkAyasthAne'pkAyo jJeyaH, iha svAnyakAyazastrayojanA, dravyakSetrakAlabhAvairvA'cittatA prAgvat yathAyogamakAye'pi yojyA, tathA dadhitailAdighaTeSu zuddhAmbhasa UrdU dadhyAdyavayavatarI syAt , sA bAhyA cetadaikayA pauruSyA xxx (uubddh||24||)xxx vAsaH paridhAnamUSitAMgo hi virUpo'pi ramyatvena dRzyamANaH strINAM ratyo'yamiti prArthyaH syAt , kiM punaH ramyAnaH! tataH strINAM prArthyamAnAnAM salalitadarzitatiryakaTAkSAnamoTanavyAjadarzitakakSAmUlakucavistAragambhIranAmicintanAdavazyaM brahmaNo bhraMzaM dhatte, tathA'sthAnasthApana, cenna brahmabhanakti tathApi lokenAsthAne sthApyate, nUnaM kAmyayaM, anyathA kathaM tvaM bhUSayati, "nAkAmI maNDanapriya "iti, tathA saMpAtimAnAM makSikAdInAM kSAlanajale patatAM vAyozca vadhaH-vinAzaH, tathA plAvane ambhaHpariSThApane kSmAyAM railaNena bhUtopaghAta:-kSmAzritakITikAdidhAtaH, tato na Rtubaddhe vastrakSAsyaM // 24 // nanu varSAsvapyete doSAH syuH, tataH kathaM tatra dhAvanaM cIvarANAM, atrAha aibhAra cuDaNa paNae. // 25 // varSAsanne cedvasvAdhAvanaM tadA doSAH, atibhAro-gurutvaM vastrANAM, yataH vastrANi malArdrANi cejalakaNayugvAyunA spRzante tato malo gADhaM basneSu lagyate, kiM punarvarSAsu !, sarvA'mbhovadrUSu (!) klinnamallasaMgAdvAsAMsi gurUNi syuH, tathA cuDaNaM-vastrANAM adhAvane malena jIrNatA syAt , na ca varSAsvabhinavavasvAdAnaM na cAdhikaH parigrahastato vastrAbhAve doSAH xxx xx x (samya )mavartamAnaH kathaMciddhisako'pi nAsau pApamAk , nApi tIvrapAyazcittI, sUtrabahumAnato yatanayA pravRttatvAt , nApi bAkuzya, nAsthAnasthApanA, lokAnAmapi varSAsvadhAvane doSAt , na coktA atibhArAdyA doSA Rtubaddhe vasAdhAvane syuH tasmAna // 164 // in Education Internal For Private Personal Use Only
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaghanya prakSArakAle AmAlA yuj upakAre pari010 mANikyazekharIyadIpikAyA AdyamAga! tadA kSAlanaM // 25 // varSAbhyo'rvAgupadhimutkarSa jaghanyaM prakSAlyamAha appattecciya vaase|| 26 // apAte eva varSe-varSAkAle ArdrAbhAtprAka sarvamupadhi jalAdisAmagryAM utkarSataH ghAvayaMti yatanayA yatayaH, dravasyAsati-abhAve jaghanyato'pi pAtraniryogo'vazyaM kSAsyaH, nipUrvo yuj upakAre tato niyogaH, upakaraNa-pAtrasya pAtrabaMdhAdi saptadhA // 26 // nanu sarvarSINAmupakaraNaM varSAbhyo'rvAk kSAlyante'ta Aha___ Ayariya gilANANa // 27 // iha ye kRtapUrviNo'IdAgamAcArAdizAstropadhAnAnyadhItinaH svasamayeSu jJAtinaH sarvasvAnya. zAstreSu kRtinaH kAritinazca paMcAcAreSu zAstrArthavyAkhyAdhikAriNaH saddharmadezakA AcAryAH, evaM upAdhyAyAdInAM prabhUNAmapi, tathA glAnAnAM punaH malinAni vastrANi dhAnyante, hetumAha-mA hurnizcaye gurUNAM malinavastrAcchAdane loke'varNo'zlAghA, yathA niruSamA amI, tataH samaladurbhigandhAnAH svayaM, kimeSAM pArzvagatairasmAbhiH,xxx (pAyassa pddoyaaro||28||)x x nattvAt pAdapAMchanakamiti rUDhA, bAhyA niSayocyate, evaM triniSA rajoharaNaM syAt, tatra dve niSadhe, trayaH paTTA:-saMstArottarapaTau colapaTTazca potitti mukhapidhAnavastraM rajoharaNaM sadazikAdyA niSadyA, daNDikAveSTakatrayapRthuhastAyAmA hastatribhAgAyAmadazAyutA, etA upakaraNabhedAnna vizramayet nAparibhogyAn sthApayet, kutaH! pratyahameSAmavazyaM vyApArAt, tato yatanayA vastrAntaritahastagrahaNarUpayA saGkamaNA, tato SaTpadikAnAmakSAsyeSu vaneSu saMkramaNa, tato dhAvanaM kuryAt / / 28 // atra bhASyagAthAtrayaM pAyassa0 // bhaa08|| sNthaaru0|| bhA09 / / ee un0||10|| tatra vizrAmAbhAve sati yatanayA SaTpadikA anyatra samayya vidhinA dhAvayanti / / bhaa08-10|| evamavizramyopayuktaH, zeSo vizramyopadhiH syAt , tatra vidhimAha Jain Education Intl
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA cacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 165 // Jain Education Inter atra || 29 // yaH punaH upadhiH prApteH ghAvanakAle anenAkAladhAvane'IdAjJAbhaGgo darzitaH, vizramyateniHzeSayukAzoSaye paribhukto priyate, taM upadhiM vItarAgA''jJayA- arhadupadezenArhaduktamityavadhArya, evaM vakSyamANavidhinA sAdhurvizramayet // 29 // vizrAmaNavidhimAha -- abhitaraparibhogaM0 || 30 // sAdhUnAM dvau kSaumo Xxx xxx prAvRNoti, yena tA kSuSitA dehe laganti evaM parIkSaNe vAtA na syustadA dhAvayet, atha syustarhi punaH 2 vIkSya yadA na syuriti nizcitaM tadA ghAvayet evaM saptAhaiH kalpazodhanA, evaM zeSopadherapi zodhirmAvyA, iha vizrAmaNA kSAsyasyAparibhogarUpA uktA, tato yattasya bahiH prAvaraNAdiparibhoga iti na tadApi vizrAmaNA virudhyate // 30 // atra bhASyaM - dhovatthaM tinidine0 // bhA0 // 11 // vizrAmaNAya matAntaraM keI ekekanisiM0 // 31 // kecidU - eke sUraya evamAhurekaikAM nizAM tridhA tribhiH prakAraiH pUrvoktaH saMvAsya, ko'rthaH !, ekAM nizAM zodhyaH, kalpaM bahiH prAvRNoti, dvitIyAM saMstArakAnte sthApayati, tRtIyAM svapan svorddha laMbamAnaM adhomukhaM prasAritaM dehalagnaM prAdaparyantaM sthApayati, evaM parIkSante dRzekSitAzvena dRSTAstataH sUkSmayUkAzoSaye'Gge prAvRNvanti, prAvRtau cenna laganti na lagnA dRzyante yUkAstato dhAvayanti, lagana Xxx x x xriNAmAt, nAsthite varSe tadA mizraM nItrAmbhaH pUrvaM nipatitamacittIbhUtaM tatkAlaM patatsacittaM iti mizraM, tataH sthite varSe prAyaM, Atte tatra kSAraH kSepyaH, yena bhUyaH sacittaM na syAt, jalaM prAsukIbhUtamapi kevalaM yAmatrayoddhuM sacittIsyAt, tataH kSAraH kSepaH, pari0 10 mANikya zekharIya | dIpikAyA AdyabhAgaH // // 165 //
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari010 mANikyazekharIyadIpikAyA AdyamAga kSAreNa samalamapya'mbu prasannaM syAt , svacchAmbhasA bA''cAryAdivAsAMsi sutejAMsi syuH, evamapi kSAraH kSepaH // 32 // atha dhAvanakramaH gurupaccakhANi // 33 // gurupatyAkhyAniglAnazakSAdInAM pUrva dhAvanaM kuryAt , tataH AtmanaH, vinayamUlattvArddharmasya, avinItasya gacchavAsAbhAvAcAritrAbhAvaH, tato dhAvanapravRttenarSiNA''dau guruNAM-AcAryANAM vastrANi kSAlyAni, tataH pratyAkhyAninA, kSapakAdInAM tataH glAnAnAM, tataH zaikSANAM-navadIkSANAM, AderbAlAdInAM, mo'lAkSaNikaH, tata AtmanaH, gurvAdInAM vastrANi, tridhA-yathAkRtAnyalpaparikarmANi parikarmANi ca, tatra yAni parikarmarahitAnyeva tathArUpANi labdhAni tAni yathAkRtAni, yAnyekadA khaNDitvA sIvitAni tAnyarupaparikarmANi, yAni bahudhA khaNDitvA sIvitAni tAni bahuparikarmANi, tatra kramaH, pUrva sarveSAM yathAkRtAni xx xxx chAyAtape zoSayet , paribhogeSu tathA zodhiteSvapi karhicid yUkA syAt , dhAvane'pi sA kathaJcijjIvitA tadA kazcitApena bhiyate, tadrakSAyai chAyAyAM zoSayet , itarANi svAtape, doSA'bhAvAt , tAni ca chAyAyAmAtape ca visAritAni nirantara prekSeta, yena na ko'pi lAti, iha pUrvoktavidhinA yatanayA dhAvyamAneSu vastreSu vAyuykAdivirAdhanAdoSaH syAdeva, tacchuyai sAdhorguruNA ekakalyANasaMjJaM tapo deyaM // 34 // evaM saprapaJcamakAyapiNDaH, tejaskAyapiNDamAha tiviho teukaao0||35|| trividhastejaskAyaH sacitto mizro'cittaH, sacittaH punardvidhA nizcayato vyavahAratazca / / 35 // yathA igpaagaaiinnN0|| 36 // iSTakApAkaH spaSTaH, AdeH kumbhapAkekSurasapAkAdicuhyAdyAttaH, teSAM bahumadhyabhAge vidyudAdiSu-vidyudukAprabhRtiSu tejaskAyo nizcayataH sacittaH, zeSo'zArAdiH, aMgAro-jvAlAhIno'gniH, AdeH jvAlAdiH, vyavahArasacittaH, murmuraHkArISo'gniH, Adera vidhyAtAdiH, IdammizraH // 36 // acittatejaskA xxx Jain Education Intimulana For Private & Personel Use Only
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvaryapetA shriipinnddniyuktiH| pari010 mANikyaH zekharIyadIpikAyA aadymaamH| // 166 // xxx tAgnikAyapiMDena hetumAha-upayoga eteSAmodanAdInAM mojanAdau, tato'cittAgninA sAdhUnAM kArya, dravyAdimedAcaturdhA'gniH prAgvad yathAyogaM jJeyaH // 37 // uktastejaskAyapiNDaH, atha vAyukAyapiNDamAha vAukAo tiviho0 // 38 // vAyukAyastrividhaH, sacitto mizro'cittabdha, sacittaH punardvidhA nizcayato vyavahAratazca // 38 // yathA savalaya ghaNataNuvAyA0 // 39 // saha valaya savalayA, dhanavAtatanuvAtAH, ye narakabhuvAM valayAkAreNa sthitAH, dhanavAtAstanu. vAtA, anye ghanavAtAstanuvAtAzca, valayAkAreNa vA ghanavAtAstanuvAtAzca, tathA'tihime ye vAyavo'tidurdine'ndatamasi ye vAtA eSa nizcayasacitto vAyukAyaH, atihimAtidurdinAbhAve prAcInAdivAto vyavahArasacittaH, yastvAkAntAdi-pavAkramAyusthaH, sa paMcadhA vakSyamANairacittaH // 39 // yathA____ akaMtacaMtaghANe0 // 40 // AkrAntaraGgiNA patrAdau yo vAtaH ciditizabdayan ucchalati, yazcAdhmAte AsyavAtabhRte ityAdau, yo vA ghANe -tilayantre tilapIDane sazabdo niryAn xxx xxx mizrasacittatA jJeyA, yathA hastazatagatikAlaM dhyAtvA ekasminnapi sthAne'mbhomadhyasthitasyAcittatvAdikaM jJeya, dRtiyathA tathA bastiH, bastizca itiryathA tathA bastiH, bastizca itirUpaH, kiMtvanyacarmaH sthagitagrIvo vivRtamukhapAzcAtyapradezaH, tathA sthalasthaH snigdhaM rukSaM ca kAlamAzritya, bastirbastivAtaH, evaM hativAto'pi sthalasthaH, yathAkramaM pauruSISu dineSu vA'cittAdijJeyaH / / 41 // atha bhASyagAthAcatuSkaM niyaro ya kAlo0 // mA0 12 // egaMtasiNi<Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari010 | mANikyazekharIyadIpikAyA aabbhaagH|| gmccitto0|| maa015| kAlaH sAmAnyato dvidhA snigdho rukSazca, yaH sajakaH sazItazca sa snigdhaH, uSNo rukSaH, snigdho'pi tridhA-ekAntasnigdho madhyo jadhanyazca, ekAntasnigdho-'tisnigdhaH, rukSo'pi vidhA-jaghanyo madhya utkRSTaH, utkRSTo-'tirukSaH, tatraikAntasnigdhe kAle bastirvastigataH ekAM pauruSI yAvadacittaH syAt , dvitIyasthA AdAvapi mizraH antaM yAvat , tRtIyasyAmAdita evaM sacittaH, tataH sacitta eva, madhye snigdhakAle dve pauruSyo acittaH, tRtIyasyAM mizraH, turyAyAM sacitaH, jaghanye ca snigdhe | ityAdivAtaH pauruSItrayaM yAvadacittaH, turyAyAM mizraH, paMcamyAM sacittaH, evaM rukSe'pi xxx xxx punardvidhA nizcayato vyavahAratazca // 43 // xxx sarvo vanaspatirardhazuSko jJeyaH, tatra yo'zaH zuSkaH so'cittaH, zeSaH sacitta iti mizrA, loTTaH-gharaTTAdicUrNaH, tatra | nakhikAH sambhavanti, tAH sacittAH zeSo'citta iti mizraH, AdizabdAtkAladalitakaNikkAdiH, tatra kiyanto'pariNatAH sacivAH, kiyantastvacittA iti mizratA // 44 // athAcittavanaspatikAyaH puSphANaM pttaannN0||45 / / puSpANAM patrANAM zalAduphalAnAM-komalaphalAnA, haritAnAM-vrIhikAdInAM vRnte mlAne-zuSkaprAye jJAtavyaM, evaM jIvaviSamuktaM // 45 // athAcittavanaspatinA kArya: sNthaarpaaydNddg0||46|| xxx xxx atra jAtAvekatvaM, dvitricatuHpaJcAkSapiNDaiH kAryamidaM vakSyate // 47 // tatra dvitricatuSpiNDakAryamAhabeiMdiyaparimogo0 // 48 // sAdhotyakSAyaiH kArya dvidhA-zabdena dehena, zabdena zakune zaMkhazabdena, dehena kArya tridhA-pUrNena For Private & Personel Use Only
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamAratlIyAparyupetA zrI. piNDa niyukti| tadekadezena tatsparzana ca, eSAM caturNA kAryANAM madhye keSAzcidyatInAM kimapyupayogavazAt , keSAMciccatvAryapi, vyAkSANAM saMpUrNAnAnAM, IN pari010 akSANAM sazuktizaMkhayujAM, AdeH kapardakAdInAM, cakSuHpuSpe zaMkhazuktayo'gadaM, trIndriyANAM uddehikAdi, ko'rthaH !, uddehikAkRtazakabhRt , | |mANikyaAderanyatrIndrikRtamRt sa paribhogaviSayaH sAghoH syAt , paribhogaH kArya jJeyaM, uddehikAdeH sarpadaMzAdau lipyate dAhazAntyai, yadvA kimapi vaidyo vadet , yakSaviSaye sAdhUnAmauSadhaM ghyakSapiNDaH // 48 // zekharIya dIpikAyA cauridiyANa macchi0 / / 49 / / caturindriyANAM madhye makSikANAM parihAro-viSTA vAntizAntyauSadhaM, tathA'zvamakSikA'kSirogasyAkSarasyoddhArAya syAt , paJcendriyapiNDe upayogamAzritya nairayikA xxx aadhbhaag| xxx upadeza uktiH, bhikSAdAnaM sAdhoH kArya, AdervasatyAdidAnaM, ziro'sthi, liGge vyAdhizAntya, ghRSTaM kAyeM, yadvA dviSTanRpe sAdho zAya ziro'sthi kApAlikaveSe'rthaH, mizrasya manuSyopayogaH, sarajaskasya sarakSAkasya vA sAsthikakApAlikasya pArthe pathipRcchA // 51 // atha suropayoga: khamagAi kAlakajAi0 ||52||ksspkaaderaaderaacaaryaadeH, kSapakasya tapovalAkRSTatvena prAya AsannA eva devyaH syurataH kSapakoktiH, kAlakArya-mRtirityAdikAryeSu kAzcid, pathiviSayeSu zubhAzubhe-sApAvatve nirapAyasve prazne divya upayogaH // 52 // evaM sacittAditribhedo dravyapiNDaH pratyekaM pRthvIkAyAdibhedAnavadhA''khyAtaH, atha eSAM navAnAM vyAdiyoge mizraM dravyapiNDamAha aha mIsao ya piNDo0 // 53 / / atheti kevalapRthvyAdipiNDokranumizraH piNDaH ucyate, vijAtyamizraNAt jhyAdisaMyogA jJAtavyAH piNDaH, yathA pRthvyapkAyau pRthvItejaskAyau ityAdi yAvaccaramo bhaGgo navayoge, tatra dviyoge 36, triyoge 84, caturyoge // 167 // // 167 // Jain Education inte For Private & Personel Use Only
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari010 mANikyazekharIya| dIpikAyA AdyabhAgama par3havizaM zataM, paMcakayoge 126, SaDyoge 84, saptayoge 36, aSTayoge 9, navasaMyoge ekaH, sarvAnaM 502, eSAM manAnAmutpattyai iyaM karaNagAthA-" ubhayAmu xxx xxx nava bhaktAH 9 tadAlabdhAH sArdhAzcatvAraH, tato'ghorAzyahavibhakke prathame'Dhe labdhena sArdhacatuSkena tasyAdho rAzyabasyoparitanaM aSTakaM guNayitvA saMyogamakA jJeyAH, evaM sArdhacatuSkaguNitA aSTa jAtAH 36, evaM dviyoge 36 bhanAH jAtAH, aSTAvaM bhaktvA 36 aMkaH kRta UrddharAzI, tatatriyogabhaMgasaMkhyAyai abastanarAzidvikAnaMtaratrikAMkenorddhagazisaptakasya prathama pAzcAtyaM 36 aMka bhaktAlabdhAH 12 tenokiH saptako guNyaH jAtAH 84 triyogA, Adyo'ko'dhastanAnaMtarAMkena catuSkena bhaktA labdhAH 21, taiH UrddharAziSaTke guNitA jAtAH 126 caturyogAH, tataH 126 paMcakena bhaktA labdhAH 27, (5) paMcabhAgekayuktAH, tairurdU paMcako guNyaH, jAtAH 126 paMcayogAH, tataH 126 adhastanAnaMtareNa SaTakena bhaktA labdhAH 21, tairuddha catuSko guNitaH jAtAH 84 SaDyogAH, tataH te saptakena bhaktA labdhAH 12 tairurddhatriko guNyaH, jAtAH 36 saptayogAH, te'dhastanASTa kena bhaktAH labdhAH 4, tairuddhRdviko guNitaH jAtAH nava aSTayogAH, UrdU ekomUlenAvasthitaHekayoge nava bhaGgA ityarthaH, navayoge cakaH, ete dazaagre 492 saMti yogajAtaH dazakSepe 502 yAvannavayoge eko bhaMgaH, tathA cAha jAva carimo tAvad dviyogAdyo mizraH piNDo jJeyo yAvaJcaramo navaja eko mizraH piNDaH, sa ca lepamAzrityocyate, akSadhurimrakSitAyAM rajaH pRthvyAH pRthvIkAyo lagati, nadyutAre'pkAyaH, lohamaya xxxx ____ x x x (ghRtava)zAdi, tejastrasakAyAdi, zAkaH vatthulabharjikAdi vanaspatipRthvIkAyatrasakAyAdipiNDaH, phalaM AmalakAdi, podgalaM-mAMsaM, etAni zAkavajjJeyAni, lavaNaM, appRthvIkAyatejaskAyAH, guDaudanau zAkavat , ityAdyaneke saMyoge piNDA jJeyAH, kintu Jain Education
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari010 kSamAratnIyA. varyupetA zrI zekharIyadIpikAyA AdyamAga pinnddniyuktiH| // 168 // yo yatra dviyogAdAvAyAti sa tavaMge mIlyaH / / 54 // uktaH samapaJcaM dravyapiNDaH, kSetrakAlapiNDAbAha tini u pessmyaa0|| 55 // " nAmaThavaNApiMDe dave khette ya kAlabhAve ya" iti gAthAyAzcaturthapaJcamapiNDau, kSetraMAkAzaM, kAlaH-samayAvivartarUpaH, tatra trayaH pradezAH vyomno militAH kSetrapiNDaH, trayaH samayA militAH piNDaH, AdAne dvicaturAdayo'pi syuH, evaM nirupacaritau mukhyo kSetrakAlapiNDau uktau, sopacArau gauNAvAha-" ThANahiu" dravye'NuskaMdharUpe sthAnaM-avagAI, sthitiH-kAlaM vAzritya yastadA''dezaH-kSetrakAlAbAzritya kSetrakAlapiNDavyapadezaH syAt , yathA ekapAdezikaH skaMdhaH dvitriprAdezika ityAdi kSetrataH, uktaH kSetrapiNDaH, ekAdisAmayikaH kAlapiNDaH, yadvA tripradezAdau kSetrapiNDe trisamayAdau kAlapiNDe'vasthitaH skaMdhaH, tadA''dezAt kSetrakAlopacArAt , kSetrakAlapiNDau punarAha-kSetrakAlapiNDau 'jattha jayA tapparupaNayA-yatra va xxx xxx vAtra kAlasamayeSu, nanu mitho vedhaH saMkhyAvAhulyAbhyAM, yataH kSetrapradezA mitho mizritA eva sadA, yathA bujhyA kRte caturasrAdidhane kSetre pradezAnAM mitho maizyAsaMkhyAvAhulyAspiNDAkhyA, tathA kSetrapadeSvapi piNDazabdaH pravartamAno'vimuddhamithyo bahusaMkhyAbhAvAt , kAlo'pi paramArthataH san , dravyaM ca, tataH so'pi pariNAmI, sataH sarvasya pariNAmItvamaGgIkRte, anyathA sattvAyogaH, dharmasaMgrahaNITIkAdAvetaduktaM-atra nocyate, pariNAmI cAnvayI tena rUpeNa pariNamamAna ucyate, tato'sti sAMpratasamayasyApyatItaiSyasamayAbhyAmanuvedhaH, kiMtu to asantAvapi dhiyA santau vivakSitI, bahusaMkhyAttvaM ca tatrAstIti piNDatvAvirodhaH // 56 // kSetrapiNDAvirodhAya dRSTAntaH-- jaha tipaeso khaMdho0 // 57 // yathA tripadezika:-ghyANukaH skaMdhaviSvapyAkAzapadezeSvavagADho natvekasmin dvayorvA avibhAgena // 168 // For Private Personal Use Only in Educh an in T
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education nairantaryeNa sambaddhaH piNDa ucyate, nairantaryasthiteH saMkhyAbAhulyatazca, evaM tripradezasya aNukaskandha iva tadAdhArasyANuka skandhAdhAraH, pradezatrayarUpaH kathaM piNDa ucyate !, ucyatAM piNDa iti, ubhayatroktanItyA vizeSAbhAvAt // 57 // atha ' jattha jayA tapparUvaNayA ' iti vyAkhyAtuM nAmasthApanAdravyabhAvAnAM kSetrakAlayorgauNa piNDatvamAha ahavA canha niyamA0 || 58 | athavA pUrvaM kSetrakAlayoH sa Xxx XXX piNDo'pi bhAvabhAvavatoH kathaMcida medAtsAdhvAderdeho prAzastatra saMyogavibhAgau nAmapiNDa iva satyA piNDatA, kSetrakAlapiNDayorna saMyogavibhAgau, tataH nAmAdipiNDa eva tattat kSetranivAsAdiparyAyamudbhUtarUpaM vivakSya kSetrakAlapiNDAkhyA jJeyA, yathA dvayoH - kSetrakAlayoryatra - vasatyAdau yadA vA''dyapauruSyAdI yaH piNDo nAmAdirUpo varNyate yazca gRhAdau guDapiNDe modakAdirvA kriyate, yadAssdhayAmAdau niSpAdyate sa varNyamAno nAmAdipiNDaH, kriyamANo vA guDaudanAdipiNDaH kSetrApekSayA kSetrapiNDaH kAlApekSayA kAlapiNDa ucyate, yathA'mukavasatyAdi kSetrapiNDa AthapauruSIpiNDa ityAdi // 58 // uktau kSetrakAlapiNDau, bhAvapiNDamAha duviho u bhAva piDo0 // 59 // bhAvapiNDaH prazasto'prazastamdha, etayordvayorapi pratyekaprarUpaNaM vakSye // 59 // uktaM gAthAcatuSkenAha egavihAi dasaviho // 60 // nANaM daMsaNa tavo0 // 61 // pavayaNamAyA nava0 / / 62 / / apasattho ya asaMjama0 // 63 // prazastosprazasto bhAvapiNDaH pratyekaM dazadhA, ekaviSAdiH yAvaddazadhA, yathA ekadhA prazastaH saMyamaH, sa ca jJA x x x XXX asaMyamaH - virasyabhAvaH, anye doSA ajJAnAcA matraivAntarbhUtA jJeyAH, dvivA'jJAnAviratI, cAnmithyAtvamAdau kRtvA 19 pari0 10 | mANikya zekharIya dIpikAyA aadybhaagH|
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIthA vacUryupetA zrI piNDa niryuktiH / // 169 // Jain Education Intel kaSAyAzca, tridhA - mithyAtvaM cAjJAnAviratI, caturdhA kaSAyAH, paMcadhA paMcAzravAH prANAtipAtAcAH, SoDhA SaTrAyA'rdanAt, saptaghA karmaNi jJeyaH, karmabandhakA'dhyavasAyAH jJeyAH, te Ayurvarja saptakarmabandhakAH kASAyikA pariNAmamedA jAtyapekSayA saptadhA, aSTakarmaNAM bandhakAH pariNAmA jAtyA'STadhA prazastabhAvapiNDaH, navadhA'guptayo brahmaNi, dazadhA'varmo dazadharmavipakSaH aprazasto bhAvapiNDaH // 60-63 // prazastA prazasta bhAva piNDasvarUpamidaM - bajjha ya jeNa kammaM0 // 64 // iha yena bhAvapiNDenaikadhAdinA varttamAnena karma badhyate'STadhA dIrghasthiti ca - dIrghabhavo vipAkakaTuM sa sarvosprazasto bhAvapiNDaH, yenaikavidhAdinA karmaNA mukhyate zanaiH 2 sarvAtmanA sa prazasto bhAvapiNDaH, nanu piNDo bahumIlanamucyate, bhAvAdha saMyamAdyAH, ekasminnadhyavasAye ekasamaye bhAvAt kathaM piNDaH // 64 // athottaraM daMsaNanANacarittANa0 // 65 // anyabhAgaH / Xxx zazakazizuriti vA kRtvA virAdhayet vinAzayet, tathA''hArakharaNTitau zuSkau hastau karkazau bhavataH, tato bhikSAM dattvA punardAcyA hastAbhyAM gRhyamANasya bAlasya pIDAbhAvAt tato bAlavatsAto'pi na prAyam / / 586 / / XXX dAnArthamAcamanaM karoti, Acamanena kriyamANe udakaM virAdhyate, atha na karotyAcamanaM tarhi loke choTiriti kRtvA gardA syAt, tathA ghusulaMtI - dadhyAdimadhnatI yadi taddadhyAdisaMsaktaM madhnAti tarhi tena saMsaktadadhyAdinA lipte kare tasyA bhikSAM dadatyAsteSAM rasajIvAnAM vadho bhavati, tatastasyA api hastAnna kalpate // 987 // saMprati peSaNAdikurvatyA doSAnupadarzayati pari0 10 mANikya * zekharIya dIpikAyA anybhaagH| // 169 //
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari010 | mANikyazekharIyadIpikAyA anybhaag| dagabIe saMghaTTaNa / 588 // peSaNakaNDanadalanAni kurvatInAM hastAdbhikSAgrahaNe udakabIjasaGghaTTanaM syAt , tathAhi-piMSantI yadA bhikSAdAnAyottiSTati tadA piNyamANatilAdisatkAH kAzcinnakhikA sacitA api hastAdau lagitAH sambhavanti, tato bhikSAdAnAya hastAdiprasphoTane bhikSA vA dadatyA bhikSAsamparkatastAsAM virAdhanA bhavati, bhikSAM ca datvA bhikSAvayavakharaNTitau hastau jalena prakSAlayet , tataH peSaNe u~dakabIjasaJcaTTanaM, evaM kaNDanadalanayorapi yathAyogaM xxx ___xxx zeSakAyena hastAdinA sammardanaM saGghaTTana, ArabhamANA kuzyAdinA bhUmyAdi khanantI, anena pRthivIkAyArambha uktaH, yadvA majaMtI zuddhena jalena snAntI, athavA dhAvaMtI zuddhenodakena vastrANi prakSAlayantI, yadi vA kizcid vRkSavallyAdi siJcantI, etenApkAyArambho darzitaH, upalakSaNametat , jvalayantI vA phUtkAreNa vaizvAnaraM castyAdikaM vA sacittavAyubhRtamitastataH prakSipantI, etenAgnivAyusamArambha uktaH, tathA zAkAdezchedavizAraNe kurvatI, tatra cchedaH-puSpaphalAdeH khaNDanaM vizAraNaM teSAmeva khaNDAnAM zoSaNAyAtape mocanaM, AdizabdAttaNDulamudgAdInAM zodhanAdiparigrahaH, tathA chindatI SaSThAna , phurupharUMte iti posphUryamANAn pIDayodvellata ityarthaH, anena trasakAyArambha uktaH, itthaM SaTjIvanikAyAnArabhamANAyA hastAnna kalpate / / 589-590 // samprati SaTkAyavyagrahasteti padasya vyAkhyAne matAntaramupadarzayati chakkAyavaggahatthA0 // 591 // kecidAcAryAH SaTrAyavyagrahasteti vacanata 'kolAdIni' badarAdIni, AdizabdAkarIra xxx xxx dAvyAdidoSAnAhasaMsajimammi dese0|| 593 // saMsaktimati-saMsaktimavyavati deze-maMDale saMsaktimatA dravyeNa liptaH karo mAtraM vA yasyAH Jain Education For Private Personel Use Only w w w.jainelibrary.org
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvaryapetA shriipinnddniyuktiH| // 17 // pari010 mANikya. zekharIyadIpikAyA anybhaag| sA tathAvidhA dAtrI bhikSAM dadatI karAdilamAn sattvAn hanti, tasmAtsA vaya'te, tathA mahatpiTharaM yadA tadA vA notpAvyate, nApi yathA tathA vA saJcAyate, mahatvAdeva, kintu prayojanavizeSotpattau sakRt , tatastadAzritAH prAyaH kITakAdayaH sattvAH sambhavanti, tato yadA tapiTharAdikamudvartya kiJciddadAti tadA tadAzritajantuvyApAdaH, ete ca doSA utpATyamAne'pi mahati piTharAdau, tatrApi hi bhUyo nikSepaNe hastasaMsparzato vA saJcArimakITikAdisattvavyAdhAtaH, api ca tathAbhUtasya mahata utpATane dAvyAH pIDA bhavati, tasmAnna tadutpATane'pi bhikSA kalpate // 593 / / sampati sAdhAraNaM coritaM vA dadatyA doSAnAha sAdhAraNaM bahUrNa0 / / 594 // bahUnAM sAdhAraNaM yadi dadAti tarhi tatra yathA prAk anisRSTe doSA uktAstathaiva draSTavyAH / tathA cauryeNa bhRtake-karmakare snuSAdau vA dadati 'grahaNAdayo ' grahaNabandhanatADanAdayo doSA dra xxx xxx hi svayaM prAyamiti, tarhi glAnAdyapahaNe tasya kalpata iti // 595 // sampratyAbhogAnAbhogadAyakasvarUpamAha aNukaMpA paDiNIyadvayA / / 596 / / sadaivate mahAnubhAvA yatayo'ntaprAntamazanamaznanti tasmAtkaromyeteSAM zariropaSTambhAya ghRtapurAdInItyevamanukaMpayA yadi vA mayaiteSAmaneSaNIyAgrahaNaniyamabhakto bhavya iti pratyanIkatayA jAnAno'pi tAnAdhAkarmAdirUpAneSaNAdo. SAn karoti, dvitIyastu karoti ajJAnato azaThabhAvaH // 596 // tadevaM vyAkhyAtAni catvAriMzadapi bAlAdidvArANi, saMprati yaduktaM" eesi dAyagANaM gahaNaM kesiMci hoi bhaiyavaM" ityAdi, tadvyAcikhyAsuH prathamato bAlamAzritya bhajanAmAha bhikkhAmitve aviyaalnnaa0|| 597 // mAtuH parokSe bhikSAmAtre bAlena dIyamAne yadi vA pArzvavartinA mAtrAdinA sandiSTe kA sati tena bAlena dIyamAne'vicAraNA kalpate, idaM na veti vicAraNAyA abhAvaH, kintu prahaNaM bhikSAyA bhavati, atibahuke tu bAlena d,170 // Jain Education in For Private Personel Use Only
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari010 mANikya. zekharIyadIpikAyA anyabhAgaH | dIyamAne kimadya tvaM prabhUtaM dadAsIti vicAraNe xxxx xxx andho'pi yadi deyaM vastu anyena putrAdinA ghRtaM dadAti svarUpeNa zrAddhazca, yadivA sa evAndho'nyena vighRtaH san deyaM dadAti tarhi tato prAyaM, nAnyathA, pUrvoktadoSaprasaMgAt / / 599 // tvagdoSAdipaJcakaviSayAM bhajanAmAha maMDalaparatikuTThI0 // 600 // maMDalAni-vRttAkAradaduvizeSarUpANi prasUtiH-nakhAdividAraNe'pi cetanAyA asaMvittistadrUpo yaH kuSThaH-rogavizeSaH so'syAstIti maMDalapasUtikuSThI sa ced asAgArike-sAgArikAbhAve dadAti tarhi tataH karapte, na zeSakuSThinaH sAgArike vA pazyati, pAdukArUDho'pi bhavatyacalasthAnasthitastadA kAraNe sati karapte, tathA ca kramayoH pAdayorbaddho yadi savicAra itazcetazca pIDAmantareNa gantuM zaktastato baddhAdapi tasmAtkalpate, itarastu ya itazcatazca gantumazaktaH sa cedupaviSTaH san dadAti na ca ko'pi tatra sAgAriko vidyate tato'pi kalpate, hastabaddhastu bhikSAM dAtumapi na zaknoti, tatra pratiSedha eva, na bhajanA, upalakSaNametata, tena chinnakaro'pi yadi sAgArikAbhAve dadAti tarhi kalpate, chinnapAdo yadyupaviSTaH san sAgArikA'sampAte prayacchati tatastato'pi kalpate // 600 / / napuMsakAdisaptakaviSayAM xxx . xxx bAlavatsAM ca sarvathA pariharanti, evaM bhuJjAnAbharjamAnAdalantISvapi bhajanA bhAvanIyA, sA caivaM bhujAnA anucchiSTA satI yAvadadyApi na kavalaM mukhe prakSipati tAvattaddhastArakalpate, bhajamAnA'pi yatsacittaM godhUmAdi kaDillake kSiptaM tadA bhRSTocAritamanyacca nAdyApi hastena gRhAti, atrAntare yadi sAdhurAyAto bhavati sA ceddadAti tarhi kalpate, tathA dalayantI sacittamudgAdinA dalyamAnena saha gharaTTa muktavatI, atrAntare ca sAdhurAyAtastato yadyuttiSThati, acetanaM vA bhraSTaM mudgAdikaM dalayati tarhi taddhastAkaspate, kaNDayantyA kaNDa dukArUDho DilamasUtikuSThI sa ceda vizeSarUpANi prasUtiH-sA bhajanA stato baddhAdApAnasthitastadA kAraNe sAgarikAbhAve dadAti in Education ! For Private Personel Use Only
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyA. vacUryupetA pari0 10 mANikyazekharIyadIpikAyA anyabhAgaH bhI pinnddniyukti| nAyotpATitaM musalaM, na ca tasmin musale kimapi kAJcyAM bIjaM lagnamasti, atrAntare ca samAyAtaH sAdhustato yadi sA'napAye pradeze musalaM sthApayitvA bhikSA dadAti, tarhi kalpate // 601 // piMpatyAdiviSayAM bhajanAmAha pIsaMtI nipiDhe // 602 // ujvaTTaNisaMmatteNa // 603 // piMSantI niSpiSTe-peSaNaparisamAptI, pAsukaM vA piMSantI yadi dadAti tarhi tasyA hastAkalpate, tathA ghusulaNe asaMsaktaM dadhyAdimadhnatyAH kalpate, tathA karttane yA asaGghacUrNa-akharaNTitahastaM kRntati, iha kAcitsUtrasyAtizayena zvetatA pAda xxx xxx vedyate na sambhavati, tataH pratipakSasyAbhAve niyamAd bhavati teSvagrahaNamiti / / 604 // uktaM dAyakadvAram , athonmizradvAramAha sacitte acitte||605 / / iha yat yatronmizyate te dve api vastunI tridhA, tadyathA sacine'citte mizre ca, tat unmizrakemizraNe caturbhaGgI, atra jAtavaikavacanaM, tatastisrazcaturbhanyo bhavantIti veditavyaM, tatra prathamA sacittamizrapadAbhyAM, dvitIyA sacittAcittapadAbhyAM, tRtIyA mizrAcittapadAbhyAmiti / tatra sacittamizrapadAbhyAmiyaM-sacitte sacittaM mizre sacittaM sacitte mizraM mizre mizramiti, dvitIyA sviyaM-sacitte sacittaM acitte sacittaM sacitte'cittaM acitte'cittamiti, tRtIyeyaM mizre mitraM acitte mizraM mizre'cittaM acitte acittamiti, tatra gAthAparyantatuzabdasyAnuktasamuccayArthatvAdAdyAyAM caturbhaGgIkAyAM sakalAyAmapi pratiSedhaH, zeSe tu caturbhajI dvaye pratyekaM AdImeSu triSu 2 bhaGgeSu pratiSedhaH carame tu bhaGge bhajanA vakSyamANA / / 605 // atraivAtideze xxx xxx sAdhudAnAha itaradadAtavyaM, tacca sacittaM mizraM tuSAdivA, te dve api dravye mizrayitvA yaddadAti, yathaudanaM kusanena dadhyA // 171 // // 171 // Jain Education in For Private Personal Use Only W withalibrary.org
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Inte dinA mizrayitvA tadrunmizraM, evaMvidhamunmizralakSaNamityarthaH, saMharaNaM tu yadbhAjatasthamadeyaM vastu tadanyatra kvApi sthaganikAdau saMhRtya dadAti, tato'yamanayorbhidaH / / 607 // dvitIya ( tRtIya ) caturbhaGgIsatkacaturbhaGga bhajanAmAha -- taMpi ya ke sukaM0 / / 608 / / yadyacite'cittaM mizrayati tatrApi zuSke zuSkaM mizritamityevaM bhaGgAzcatvAro yathA saMharaNe, tadyathA - zuSke zuSkamunmizraM, zuSke Ardra, Ardre zuSkaM Ardre Adramiti / tata ekaikasmin bhaGge saMharaNe ivAlpabahutve - stoke zuSke stokaM zukaM, stoke zuSke bahukaM zuSkaM bahuke zuSke stokaM zuSkaM bahuke zuSke bahukaM zuSkamiti, evaM zuSke ArdramityAdAvapi bhani pratyekaM caturbhaGgI bhAvanIyA, sarvasaGkhyayA bhaGgAH SoDaza, tathA ' tathaiva ' saMharaNe ivA''cIrNAnAcIrNe- karapyAkapye unmizre jJeye, tadyathA - zuSke zuSkamityAdInAM caturbhaGgInAM pra x x x ' dugamAI sAmane || 611 / / ' evaM dvikAdisAmAnye ' mrAtrAdidvikAdisAdhAraNe deyavastuni yadyekasya kasyaciddadAmItyevaM bhAvaH pariNamati, na zeSANAM tat bhAvato'pariNataM na bhAvApekSayA deyatayA pariNatamityarthaH / atha sAdhAraNAnisRSTasya dAtRbhAvApariNatasya ca kaH parasparaM prativizeSaH !, ucyate, sAdhAraNAnisRSTaM dAyakaparokSatve, dAtRbhAvApariNataM tu dAyakasamakSatve iti // 611 // saMprati gRhItRviSayaM bhAvApariNatamAha egeNa vAvi siM0 / / 612 // ekenApi tadapi bhAvato'pariNatamitikRtvA sAdhUnAmagrAyaM sajjhilagetyAdi, tatra dAtRviSayaM bhAvApariNataM kenacidapretanena pAzcAtyena vA eSaNIyamiti manasi pariNamitaM, na itareNa dvitIyena, zaGkitatvAt kalahAdidoSa sambhavAcca, samprati dvividhasyApi bhAvApariNatasya viSayamAha -- bhrAtRviSayaM svAmiviSayaM ca gRhItuviSayaM bhAvApariNataM sAdhuviSayam // 612 // pari0 10 mANikya zekharIya dIpikAyA anyabhAgaH /
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyA vacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 172 // Jain Education Intern uktamapariNatadvAraM samprati liptadvAraM vaktavyaM, tatra liptaM yatra dadhyAdidravyalepo lagati, tacca na grAhyaM yata Aha ghevaDaM || 613 // xxx xxx ( anazana ) taporUpaM kSapaNaM kurvataH sAdhozcirakAlabhAvitaponiyamasaMyamAnAM hAniH tasmAnna yAvajjIvaM kSapaNaM kAryaM / punarapi paraH prAha-yadi sarvakAlaM kSapaNaM kartumazaktastarhi 0 [ karotu / ] bhUyaH ziSyaH yadyevaM tarhi SaNmAsAnupoSyAcAmlena bhuGkAM, na kSamastadaikAhAdihAnyA tAvadbhAvayedyAvaccaturthaM kRtvAcAmlena pAryayet evamapyakSamo nityAlepAzI syAt / / 614 // idaM gAthayAha litaMti bhANi uNaM / / 615 / / littaMti liptaM sadoSamiti bhaNisvA'lepaM bhojyaM arhangaNyanujJAtamiti gurUkke ziSyaH, SaNmAsAnupoSyAcAmlena bhuGkAM naiva kSamasta kAhAdihAnyA tAvattolayedyAvaccaturthaM kRtvA''cAmlenAtAM, evamapi na saMstaraNe alpalepaM lAyAt // 615 // etaddvAthArthe gAthe / AyaMbilapAraNae0 / / 616 / / evaM ekkekadiNaM0 // 617 // nityaM kSapaNaM kartumakSamaH SanmAsAnnirantaraM kSapayitvA pAraNe AcAmlaM karotu, SaNmAsAnupavastumakSama ekadinonAn karotu, evaM SaTmAsAdekaikaM dinaM tyaktvA x x x x tiya sIyaM samaNANaM0 / / 620 / / trikaM vakSamANaM zItaM zramaNAnAM tena pratyahamAcAmalakRtau takAdyabhAve'nApA kenAjIrNAdidoSAH syuH, tadeva trayamuSNaM gRhiNAM tato'mlakAhAre'pi na teSAM doSA ajIrNAdyAH syuH, tatasteSAM tathA yApayatAmapi na kazciddoSaH, sAdhUnAM tUktanItyA doSa:, tena kAraNena takAdigrahaNaM sAdhUnAmanujJAtaM / iha prAyo yatinA vikRtiparibhogaparityAgena sadaivAtmazarIraM yApanIyaM, kadAcideva ca zarIrasyApATave saMyamayogavRddhinimittaM balAdhanAya vikRtiparibhogaH, tathA coktaM sUtre " abhikkhaNaM nivigaI pari0 10 mANikya zekharIya dIpikAyA anya bhAgaH / // 172 //
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education gayA ya " iti nirvikRtiparibhoge ca takrAdyevopayogIti takAdigrahaNaM, 'kaTTarAdiSu ' ghRtavaTikonmizratImanAdiSu prahaNaM bhAjyaM - vikalpanIyaM, glAnatvAdiprayojanoptattau kArya, na zeSakAlamiti bhAvaH x x x x Xxx AhArAdInAM zItatvasambhavarUpeNopahanyate agniH - jaTharo vahniH, tasmAccopaghAtAddoSAH ' ajIrNAdayaH - ajIrNebubhukSAmAndyAdayo jAyante tatastakAdigrahaNaM sAdhUnAmanujJAtaM, takrAdinApi hi jATharo'gniruddIpyate, teSAmapi tathA svabhAvatvAt // 622 // sampratyapAni dravyANi darzayati oyaNa maMDaga sattuga0 // 623 // odanaH tandulAdibhaktaM maNDakAH kaNikkamayAH pratItA eva zaktavaH - yavakSodarUpA kulmASAH uDadAH, rAjamASAH sAmAnyatazcavalAH zvetacavalikA vA, kalA-vRttacanakAH, sAmAnyena vA caNakAH, vallAH tuvarI- ADhakI masUrAdvidalavizeSA mudgA mASAzca pratItAH cakArAdanye'pyevaMvidhAH dhAnyavizeSAH zuSkA anArdrA - alepakRtAH / / 623 // sampratyarUpalepAnyevaM viSadravyANi pradarzayati unmaJja pija kaMgU0 // 624 // udvedyA vasulaprabhRtizAkabharjikA payAH- yUvAgUH kaMgU:- kodravaudanaH tarka-takAkhyaM ullaNaM naudanamAdrakRtyopayujyate sUpaH- rAddhamuddradAsyAdiH kAJjikaM sauvIraM kathitaM - tImanAdi, AdizabdAdanyasyaivaMvidhasya parigrahaH, etAni dravyANyarUpalepAni / x x x XXX yathA saM0 istaH saM0 mAtraM sazeSaM dravyaM 1, saMsRSTahastamAtre azeSaM dravyaM 2, saM0 ha0 asaM0 mAtraM zeSaM dra0 3, saM0 i0 asaM0 mA0, azeSaM dra0 4, asaM0 i0 saM0 mA0 saze0 dra0 5, asaM0 i0 saM0 mA0 aze0 dra0 6, asaM0 60 mAtre saze0 pari0 10 mANikya zekharIya dIpikAyA anyabhAgaH /
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAcacUryupetA zrI piNDaniryuktiH / // 173 // Jain Education Inter dra0 7, asaM0 i0 mAtre aze0 dra0 8, eSu bhaGgeSu niyamAd ojassu viSameSu grahaNaM syAt, na sameSu, hastamAtrAbhyAM saMsRSTAbhyAM pazcAtkarmmaNi sazeSadravye karUpyaM, yataH sAdhvartha kharaNTite'pi pariveSaNArthamadhAvite kalpyaM, azeSadravyeSu niyamAtpazcAtkarma syAt, sthyAsyAdighAvanAt // 626 // uktaM liptadvAraM, atha charditadvAraM saccitte acitte0 / / 627 // charditaM tridhA, sacitamacittaM mizraM ca tadapi sacittAcita mizreSu chardyate, evaM tisrazcaturbhaGgayaH, jAtAvekatvaM prAgvat sacita [[citayoH sacicAcittayoH ] ( mizrayoH ) sacitA cittayoH 2 mizrAcittayoH 3, sacite sacitaM charditaM, mizra sacittaM, sacite mizra, mizra mizramitiprathamA, sacitte sacitaM acite sacitaM sacite'cittaM acite'citaM iti dvitIyA, mizra mizra acitte mizraM mizra acitaM acitte acittamiti tRtIyA, sarvasaMkhyayA dvAdazabhaGgAH, sarveSu ca bhaGgeSu sacitaH pRthivIkAyaH x x x xxx virAdhyante / tatra patite madhubiMdUdAharaNaM bAracapuraM nAma nagaraM tatrAbhayAsano nAma rAjA, tasyAmAtyo vAratakaH, anyadA cAtvaritamacapalamasambhrAnta meSaNAsamitisameto dharmaghoSanAmA saMyato bhikSAmacstasya gRhaM prAvikSat tadbhAryA ca tasmai bhikSAdAnAya ghRtakhaNDa sammizrapAyasabhRtaM sthAlamutpATitavatI, annAntare ca kathamapi tataH khaNDasammizro ghRtabindurbhUmau nipatatiH, tato bhagavAn dharmaghoSo muktipadaikanihitamAnaso jaladhiriva gambhIro meruriva niSprakampo vasudheva sarvasahaH zaMkha iva rAgAdibhiraraJjano mahAsubhaTa iva karmaripuvidAraNanibaddhakakSo bhagavadupadiSTamikSAgrahaNavidhividhAnakRtodyamo bhikSeyaM charditadoSaduSTA tasmAnna me kalpate iti paribhAvya tato nirjagAma, vArasakena cAmAtyena mattavAraNasthitena dRSTo bhagavAn nirgacchan, cintayati ca svacetasi kimanena bhagavatA na gRhyate sma me gRhe bhikSeti, evaM ca yAvaccintayati pari0 10 mANikya zekharIya dIpikAyA anya bhaagH| // 173 //
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education tAvattaM bhUmau nipatitaM khaNDayuktaM ghRtabindu makSikAH samAgatyAzizriyan, tAsAM ca bhakSaNAya pradhAvitA gRhagodhikA, gRhagodhikAyA api vadhAya pradhAvitaH saraTaH, saraTasyApi ca bhakSaNAya pradhAvati sma mArjArI, tasyApi ca vadhAya pradhAvitaH prAcUrNakaH x x x XXX taduktamevAnuSThAnaM mayA'nuSThAtavyamityAdi vicintya saMsAravimukhaprajJo muktivanitA zleSasukhalaMpaTaH siMha iva girikandarAyA nijaprAsAdAdvinirgatya dharmaghoSasya sAdhorupakaNThaM pratrajyAmamahIt, sa ca mahAtmA zarIre'pi niHspRho yathoktabhikSAgrahaNAdividhisevI saMyabhAnuSThAnaparAyaNaH svAdhyAya bhAvitAntaH karaNo dIrghakAlaM saMyamamanupAlaya. jAtapratanukarmA samuccha litadurnirvArya vIrya prasaraH kSepakazreNimAruhya ghAti karmacatuSTayaM samUlaghAtaM itvA kevalajJAnalakSmI mAsAdivAn, tataH kAlakrameNa siddha iti / / 628 // uktameSaNA dvAraM, saMprati saMyojanAdIni dvArANi vaktavyAni tAni ca prAsaiSaNArUpANIti prathamato prAsaiSaNAyA nikSepamAha nAThavaNA davi0 || 629 // pra saiSaNA caturddhA tadyathA-nAmaprAsaiSaNA sthApanAmA saiSaNA dravye dravyaviSayA prAsaiSaNA bhAvebhAvaviSayA prAsaiSaNA, tatra nAmagrAsaiSaNA sthApanAprAsaiSaNA dravyamAseSaNA'pi yAvadbhavyazarIrarUpA mahaNaiSaNeva bhAvanIyA, jJazarIrabhavyazarIravyatiriktAyAM tu prAsaiSaNAyAM matsyodAharaNaM dRSTAntaH, bhAvaviSayA punarmAsaiSaNA dvighA, tadyathA - Agamato noAgamatazca tatrAgamato jJAtA tatra copayuktaH, noAgamato dvidhA, tadyathA prazastA'vazastA ca x x x XXX mAMsagandhamAghrAya tadbhakSaNArthaM galasya samIpamupAgatya yatnataH paryante 2 sakalamapi mAMsa khAditvA pucchena ca galamAhatya dUratospacakrAma, matsyavandhI ca gRhIto galena matsya iti vicintya galamAkRSTavAn pazyati matsya mAMsapesIrahitaM galaM, bhUyo'pi galaM pracikSepa, tathaiva ca sa matsyo mAMsaM khAditvA puccheta ca galamAhatya palAyitavAn evaM trIn vArAn matsyo mAMsaM khAditavAn na ca pari010 mANikya zekharIya dIpikAyA anya bhaagH|
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamAratnIyAvacUryupetA 5 pari010 mANikyazekharIyadIpikAyA anybhaagH| zrI. pinnddniyuktiH| // 174 // gRhIto matsyabaMdhana / / 630 // aha maMsaMmi pahINe0 // 631 // atha mAMse prakSINe dhyAyantaM mAtsyikaM matsyo bhaNati, yathA-kiM tvamevaM dhyAyasi-cintayasi !, zruNu taavdythaa-|| 631 // kadAcidahaM balAkayA gRhItaH, tatastayA mukhe prakSepArthamUrdhvamutkSiptastato mayA cintitaM-yadyahamRjurevAsyA mukhe nipatiSyAmi tarhi patito'yaM mukhe iti na me prANakuzalaM, tasmAttiryagnipatamI tyevaM vicintya dakSatayA tathaiva kRtaM, paribhraSTastasyA mukhAt , tato mUyo'pi tayordhvamurikSaptastathaiva ca dvitIyamapi vAraM mukhAtparizraSTaH, tRtIyavelAyAM tu jALe nipatitastato dUraM palAyitaHxxx xxx // 633 // etAdRzaM pUrvoktasvarUpaM mama sattaM zaThaM-kuTilaM ghaTTitasya-dhIvarAdikRtasyopAyasya ghaTTanaM-cAlakaM, tatastvamicchasi mAM galena grahItumityaho / te-tava ahokatA-nirlajateti / tadevamukto dravyaprAsaiSaNAyA dRSTAntaH, sampati bhAvaprAsaiSaNAyAmupanayaH kriyate-matsyasthAnIyaH sAdhurmAsasthAnIyaM bhaktapAnIyaM mAtsyikasthAnIyo rAgAdidoSaNaH, yathA na chalito matsya upAyazatena tathA sAdhurapi bhaktAdikamabhyavahAnAtmAnamanuzAstipradAnena rakSayet / / 633 // tAmevAnuzAsti pradarzati- cAyAlIsesaNa / 634 // iha eSaNAgrahaNena eSaNAgatA doSA abhidhIyante tato'yamarthaH-dvicatvAriMzatsAyA ye eSaNAdoSA gaveSaNAgrahaNaiSaNAdauSAstaiH saGkaTe-viSame grahaNe-bhaktapAnAdInAmAdAne he jIva ! svaM neva chalitaH, tata idAnI-sampati bhuJjAno rAgadveSAbhyAM yathA na chalyase tathA kartavyam // 634 // sampati tAmeva bhAvagrAsaiSaNAM pratipAdayati pAsesaNA u bhAve. // 635 / / bhAve-bhAvaviSayA prAsaiSaNA dvividhA, tadyathA xxx // 174 // in Eden in Jww.jainelibrary.org
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari010 mANikyazekharIyadIpikAyA antya bhaagH| xxx tpAdanAyAnukUladravyaiH saha saMyojanaM yatkaroti bahireva bhikSAmaTan eSA bAhyA dravyasaMyojanA, abhyantarA punaryadvasatAvAgatya bhojanavelAyAM saMyojayati, tathA cAha-'antastu' abhyantarA punaH saMyojanA tridhA-triprakArA, tadyathA-pAtre lambane vadane ca, navaraM 'lambanaM ' kavalaH, tato'syAstrividhAyA api vibhASA-vyAkhyA kartavyA, sA caivaM yad dravyaM yasya dravyasya rasavizeSAdhAyi tattena saha pAtre rasagRjhyA saMyojayati, yathA sukumArikAdikaM khaNDAdinA saha eSA pAtre'bhyantarA saMyojanA, yadA tu hastagatameva kavalatayotpATitaM cUrNa sukumArikAdi khaMDAdinA saha saMyojayati tadA kavale'bhyaMtarA saMyojanA, punarvadane kavalaM prakSipya tataH zAlanakaM prakSipati, yadvA maNDakAdikaM pUrva prakSipya pazcAd guDAdikaM prakSipati, eSA vadane'bhyantarA saMyojanA, eSA ca dravyasaMyojanA samastA'pyaprazastA, yato'nayAtmAnaM rAgadveSAbhyAM saMyojayati / / 637 / / tathA cAmumeva dopaM vaktukAma Aha-- saMyojagAe doso0 // 638 // xxx xxx dIrghataraM saMsAraM, tasmAcca bhavAda-dIrdhatarasaMsArarUpAta duHkhaM asAtaM saMyojayati, tato yo dravyasaMyojanAM karoti tasyetthamanantakAlasaMvedyo duHkhanipAta iti / / 639 / / sampratyasyA eva dravyasaMyojanAyA apavAdamAha patteya paula me0|| 640 // pratyeka ekaikaM sAdhusaGghATakaM prati pracuralAbhe vipulaghRtAdiprAptau satyAM yadi kathamapi bhukte sati caHsamuccaye zeSa-uddharitaM bhavati, tatastasya zeSasya nigamanArtha dRSTaH-anujJAtastIrthakRdAdibhiH khalu saMyogaH, uddharitAdipariSThApane snigdhasvAt pazcAdapi kITikAdisatyavyAghAtasambhavena bRhattaraprAyazcittasambhavAt , tata uddharitaghRtAdinirgamanArthaM khaNDAdhairyojana na doSAya, eSa tAvadayamapavAdaH saMyojanAyAH / athA'nyo'pi tasya saMyogasyAyaM vakSyamANaH kramaH paripATIrupo bhavati / / 640 / / tamevAha Jain Education Intern a l For Private & Personel Use Only
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA ratnIyAvacUryapetA zrI. piNDaniryuktiH / // 175 // Jain Education In rasaheuM paDisiddho0 // 641 // rasaheto:-gRddhayA rasavizeSotpAdanAya saMyogo niSiddho'IdAdyaiH saMyogo glAnArthaM glAnabhavyatvAya kalpate, yadvA yasya abhaktacchando na kSut, yazca sukhocito - rAjaputrAdiryazcAdyApyabhAvitaH - asaJjAtasamyakpariNAmaH zaikSakastannimittaM kalpate // 641 // uktaM saMyojanAdvAraM, athAhArapramANa x x x x XXX kavalasya kavalamaznIyAt, athavA zarIrameva kukkuTI tanmukhamaNDakaM, tatrAkSikapolabhruvAM vikRtimanApAdya yaH kabalo mukhe pravizati tatpramANaM / athavA kukkuTI-pakSiNI tasyA aNDakaM pramANaM kavalasya, bhAvakukkuTI yenAhAreNa bhaktena na nyUna nApyAdhmAtamudaraM bhavati dhRtiM ca samudraiti jJAnadarzanacAritrANAM ca vRddhirupajAyate tAvatpramANa AhAro bhAvakukkuTI, atra bhAvasya prAdhAnyavivakSaNAd eSa prAk dravyakukkuTyapyukta iha bhAvakukkuTyuktaH, tasya dvAtriMzattamo bhAgo'NDakaM, tAvAn kavalaH // 642 / / etto kiNAha hINaM0 || 643 // etasmAt - dvAtriMzatkavalapramANAdAhArAt kiNAi iti kiyanmAtrayA - ekena dvAbhyAM tribhirvA kabalaiH sAdhordInaM hInataraM yAvadarddha arddhasyApyarddhamAhAraM yAtrAmAtrAhAraM dhIrAH - tIrthakRdAdayo bruvate, nyUnaM ca, eSa yAtrAmAtrAhAraH, eSa eva cAvamAhAra iti bhAvaH // 643 || tadevamuktamAhArapramANaM, samprati pramANadoSAnAhapagAmaM nigAmaM ca0 // 644 // yaH prakAmaM nikAmaM praNItaM vA x x x x x x x yastrIn vArAn bhuike, tribhyo vA vArebhyaH paravastadbhojanamatibahuzaH, tadeva vAratrayAtItamatipramANamucyate, aipamANetyavayavo vyAkhyAtaH, atraiva prakArAntareNa vyAkhyAnamAha-bhuMkte yadvA atRpyan eSa appamANa ityasya zabdasyArthaH appamANe ityatra ca naGpratyayastAcchIlyavitrakSyA yadvA prAkRtalakSaNavazAditi // 647 || samprati pramANayuktahInatarAdibhojane guNamAha pari0 10 mANikya zekharIya dIpikAyA antya - bhAgaH / // 175 //
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ pari010 mANikyazekharIyadIpikAyA antya . bhaagH| hiyAhArA miyAhArA0 // 648 // hitaM dvidhA-dravyato bhAvatazca, tatra dravyato'viruddhAni dravyANi, bhAvata eSaNIyaM, tadAhArayanti ye te hitAhArAH, mitaM-pramANopetamAhArayantIti mitAhArAH, dvAtriMzakavalapramANAdapyalpamalpataraM vA AhArayantItyalpAhArAH, sarvatra vA bahuvrIhiH, hita AhAro yeSAM te hitAhArA ityAdi, evaM vidhA ye narAstAn vaidyA na cikitsanti, hitamitAdibhojanena teSAM rogasyaivAsambhavAt , kintvevaM mUlata eva ro xxx xxx kuryAt , tathA dvau bhAgI dravasya-pAnIyasya, SaSThaM tu bhAgaM vAyupavicaraNArthamUnaM kuryAt // 650 // iha kAlApekSayA tathA tathA''hArasya pramANaM bhavati, kAlazca tridhA, tathA cAha sIo usiNo sAhAraNo0 // 651 // tridhA kAlo jJAtavyaH tadyathA-zIta uSNaH sAdhAraNazca, tatra teSu kAleSu madhye sAdhAraNe kAle AhAre-AhAraviSayA iyaM anantaroktA mAtrA-pramANam / sIe davasa ego0 // 652 // zIte-atizayena zItakAle dravasya pAnIyasyaiko bhAgA kalpanIyaH, catvAraH bhakte-bhaktasya, madhyame zItakAle dvau bhAgau pAnIyasya kalpanIyau trayo bhAgA bhaktasya, vAzabdo madhyamazItakAlasaMpUcanArthaH, tathA uSNe-madhyamoSNa kAle dvau bhAgo dravasya-pAnIyasya kalpanIyau, zeSAstu trayo bhAgA bhaktasya, atyuSNe ca kAle trayo bhAgA dravasya zeSau dvau bhAgau bhaktasya, vA zabdo'trAtyuSNakAlasaMsUcanArthaH, sarvatra SaSTho bhAgo vAyupravicAraNArtha muktalo moktavyaH // 652 // samprati bhAgAnAM x xxx x .xxx pramANadvAraM, atha sAGgArasadhUmadvAramAhataM hoi saiMgAlaM0 // 655 / / tadbhavati bhojanaM sAkAraM yattadgataviziSTagandharasAsvAdavazato jAtatadviSayamUrchaH sannaho miSTaM / Jain Education meaniosa For Private & Personel Use Only
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ AN kSamArasnIyA vacUryupetA zrIpiNDa niyuktiH| / / 176 // aho susambhRtaM ! aho snigdhaM! supakaM surasamityevaM prazaMsannAhArayati, tatpunarbhavati bhojanaM sadhUmaM yattadgatavirUparasagandhAsvAdato jAtatadvi- pari010 Sayavya lIkacittaH san aho / virUpaM kathitamapakamasaMskRtamalavaNaM ceti nindannAhArayati, ayaM cAtra bhAvArtha:-iha dvividhA akArAH, | mANikya tadyathA-dravyato bhAvatazca, tatra dravyataH kRzAnudagdhAH khadirAdivanaspativizeSAH, bhAva0mAha zekharIyA aMgArattamapattaM0 // 656 // aGgAratvamaprApta jaladiMdhanaM sadhUmamucyate, tadevendhanaM dagdhaM dhUme gate sati maGgAra iti, evamihApi dIpikAyA dAcaraNendhanaM rAgAgninA nirdagdhaM sAjhAra ityucyate, dveSAgninA tu dahyamAnacaraNendhanaM sadhUmaM xxx antyaxxx bhagavacchAsanasya / / 660 // tadevamuktaM sAkAraM sadhUmadvAraM, adhunA kAraNadvAramAha bhaagH| chahi kAraNehiM sAhU // 661 // xxx SaDbhireva ca kAraNavakSyamANasvarUpaiH bhojanAkaraNanibandhanaiH nijjahito'vitti parityajannapyAcarati dharma // 661 // tatra yaH SaDbhiH kAraNairAhAramAhArayati tAni nirdizati veyaNa veyAvacce // 662 // iha pAdaikadeze padasamudAyopacarAt veyaNati kSudvedanopazamanAya, tathA''cAryAdInAM vaiyAvRttyakaraNAya, tathA IryApatha saMzodhanArtha, tathA prekSAdisaMyamanimittaM, tathA 'prANapratyayArtha' prANasandhAraNArtha, SaSThaM punaH kAraNaM dharmacintArtha-dharmacintA'bhivRddhyarthaM bhuJjIteti kriyAsambandhaH // 662 / / enAmeva gAthAM vivRNvannAha nasthi chuhAe sarisA0 / / 663 // nAsti kSudhA-bubhukSayA sadRzI vedanA, uktaM ca-" paMthasamA nasthi jarA dAlidasamo ya paribhAvo nasthi / maraNasamaM nasthi bhayaM chuhAsamA veyaNA nasthi // 1 // taM nasthi ja na bAhara tilatusamitaMpi ettha kAyassa / sannijhaMxxx Ple // 176 // india akot For Private Personal Use Only
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education Xxx samamairanyatamena vA kAraNenAhAramAhArayannAtikrAmati dharmamiti // 664 // samprati bhojanakAraNapratipAdanArtha sambandha gAthAmAha ahavaNa kuJjAhAraM0 / / 665 / / athavA ebhiH sthAnairvakSyamANasvarUpaiH saMyata AhAraM na kuryAt, tatra vicitrA sUtragatiriti SaSThaM zarIravyavaccheda lakSaNa kAraNaM vyAkhyAnayati pacchA ityAdi, pazcAt ziSya niSpAdanA disakalakarttavyatAnantaraM 'pazcime kAle ' pAzcAtye vayasi ' adhyakkhamaM ' ti saMlekhanAkaraNenAtmAnaM kSapayitvA yAvajjIvAnazana pratyAkhyAna 0 dvitIye vA vayasi saMlekhanAmantareNa vA zarIraparityAgArthamanaznan (taH ) pratyAkhyAnakaraNe jinAjJAbhaGgamupadarzayati // 665 // sampratyabhojanakAraNAni nirdizati - AyaMke uvasagge || 666 // AtaGke jvarAdAvutpanne sati na bhuJjIta 1, tathA ' upasarme rAjasvajanAdikRte devamanuSyatiyakRte vA saJjAte sati titikSArthaM - upasargasahanArtha 2, tathA brahmacaryaguptiSviti, atra SaSThyarthe saptamI, tato'yamarthaH - brahmacaryaguptInAM paripAlanAya 3, tathA prANidayArthaM 4, tapohetoH tapaHkaraNanimittaM 5 Xxxx X xx x TanaM pariharan na bhuJjIta // 667 // tatraheu utthAI // 668 / / tapohetoH- tapaHkaraNanimittaM na bhuJjIta tapazcaturthAdikaM caturthAdArabhya tAvadbhavati yAvatpamAsapramANaM, parato bhagavadvarddhamAnasvAmitIrthe tapasaH pratiSedhAt SaSThaM punaH prAguktena vidhinA caramakAle zarIravyavacchedArthaM bhavatyanAddAraH // 668 // tadevamuktaM kAraNadvAraM, taduktau coktA prAsaiSaNA, tadabhidhAnAJca samAptA gaveSaNAgrahaNaiSaNAprAsaiSaNAbhedatrividhApyeSaNA / pari0 10 mANikya zekharIya dIpikAyA antya - bhAgaH /
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamA. ratnIyAvacUryupretA bhI pinnddniyuktiH| // 177 // sampratyasyA evaiSaNAyAH sakaladoSasaGkalanamAi pari0 10 solasa uggamadosA0 / / 669 / / sugamA, sarvasaGkhyayA saptacatvAriMzadeSaNAdoSAH, etAn vizodhayan piNDaM vizodhayati, INmANikyapiNDavizuddhau ca cAritrazuddhiH, cAritrazuddhau muktisamprAptiH, uktaM ca "ee visohayato piNDaM sohei saMsao nasthi / ee avisohite zekharIya. carittameyaM viyANAhi // 1 // samaNattaNassa sAro bhikkhAyariyA jiNehiM pannatA / ettha paritappamANaM taM jANasu maMdasaMvegaM // 2 // nANa- dIpikAyA caraNassa mUlaM bhikkhAyariyA jiNehi pannatA / ettha u ujjamamANaM taM jANamu tiba saMvegaM // 3 // piNDaM asoheyaMto xxxxx antya ___ jA jayamANassa bhave. // 671 // yatamAnasya-sUtroktavidhiptamagrasya sUtroktavidhiparipAlanapUrNasya adhyAtmavizodhiyuktasya, maagH| rAgadveSAbhyAM rahitasyeti bhAvaH, yA bhavet virAdhanA-apavAdapratyayA sA bhavati nirjarA phalA, iyamatra bhAvanA-kRtayogino gItArthasya kAraNavasena yatanayA'pavAdamAsevamAnasya yA virAdhanA sA siddhiphalA bhavatIti tadevaM nikSiptaM piNDapadameSaNApadaM ca, tannikSepakaraNAcAmihito nAmanikSepaH, tadabhidhAnAt samAptA-paripUrNA piNDa niyuktiriti // 671 // __ yeSA piNDaniyuktiyuktiramyA vinirmitA / dvAdazAMgavide tasmai, namaH zrIbhadrabAhave // 1 // viSamA piNDaniyuktirvivRtA yena sUriNA / tasmai zrImalayagirigurave praNamAmyahaM // 2 // zikSayA tasya saMkSipya viSamArthavivecanaM / cakre zrIpiNDaniyuktaH sarimANikyazekharaH // 3 // zrIaMcalagacchanAthAH, zrImerutuMgasUrayaH / ziSyasteSAmimAM tene, saMzayadhvAntadIpikA // 4 // HAMAKAREERI. EEEEXXXIIEIKHAKEEKER // iti zrImerutuGgAmariziSyazrImANikyazekharasUrivinirmitA zrIpiNDaniyuktidIpikA // ixce- LAXMAAHEE.XXKOLARAKA A LEExam-DIARKEEKDAM // 177 // Jain Education Intel For Private & Personel Use Only zu w w.jainelibrary.org
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ For Private & Personel Use Only
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ iti zrIvIragaNivRtti-mANikyazekharadIpikAyorAndyantyabhAgabhUSitA zrIkSamAranIyAvacUryupetA zrIpiNDaniyuktiH smaaptaa|| mere zraSThi-devacaMda-lAlabhAI-jainapustakoddhAre granthAGka: 105 / / 35 -FFER ' E For Private Personel Use Only